Skarżący urodził się w 1969 roku i mieszka w Kłajpedzie. 19 lutego 2012 r. V.M. złożył zawiadomienie na policję w Kłajpedzie, że tego dnia został pobity na klatce schodowej swojego budynku mieszkalnego przez dwóch nastolatków, piętnastoletniego A.K. (syna skarżącego) i siedemnastoletniego V.O. Został zbadany przez biegłego sądowego, który stwierdził siniaki i obrzęk na twarzy, wstrząs mózgu, stłuczenia w klatce piersiowej i wynikające z nich zapalenie prawej płuc oraz złamanie kompresyjne kręgosłupa. Obrażenia zostały zakwalifikowane jako lekkie uszkodzenie zdrowia (nesunkus sveikatos sutrikdymas). Policja wszczęła śledztwo. Podczas przesłuchania przez policję V.M. zeznał, że około godziny 17:00 19 lutego 2012 r. usłyszał hałas na klatce schodowej swojego budynku mieszkalnego i wyszedł z mieszkania, aby sprawdzić, co się dzieje. Widział czterech nastolatków palących papierosy i słuchających głośnej muzyki z telefonu komórkowego, a przy oknie stały puszki z piwem. V.M. poprosił nastolatków, aby opuścili budynek, a dwaj z nich uczynili to. Jednak A.K. odmówił wyjścia, więc V.M. zagroził, że wezwie policję. Wtedy A.K. podszedł do V.M. i uderzył go w twarz. To zdenerwowało V.M., więc zablokował wyjście z klatki schodowej i próbował schwycić A.K. Udało mu się chwycić A.K. za kurtkę, potrząsnąć nim i powiedzieć mu, aby opuścił budynek. Wtedy V.O. podszedł do V.M. i próbował go uderzyć, ale V.M. zdołał uniknąć ciosów. W tym momencie A.K. uderzył V.M. w głowę i kopnął w plecy, w wyniku czego V.M. spadł po schodach. Gdy leżał, A.K. i V.O. kilka razy kopnęli go w plecy i twarz. V.M. krzyczał do żony, aby wezwała policję, i w końcu stracił przytomność. Ocknął się w swoim mieszkaniu, a policja wkrótce przybyła. Syn skarżącego, A.K., został przesłuchany jako świadek, przy czym skarżący był obecny podczas przesłuchania. A.K. zeznał, że w danym dniu on i jego trzej przyjaciele, w tym V.O., weszli na klatkę schodową budynku mieszkalnego w swojej okolicy, aby się ogrzać. Pozostali na klatce schodowej przez pewien czas, rozmawiając i słuchając muzyki z telefonu komórkowego, ale nie palili i nie pili alkoholu. Po pewnym czasie V.M., którego nie znali, wyszedł ze swojego mieszkania i zaczął krzyczeć na nastolatków. A.K. poprosił go, aby przestał krzyczeć, po czym V.M. chwycił A.K. za szyję i kopnął go w nogi. A.K. wstał i próbował wyjść, ale nie mógł tego zrobić, ponieważ V.M. stał na drodze. V.M. próbował chwycić A.K. i uderzyć go, więc A.K. uderzył V.M. dwa razy w obronie koniecznej. Wtedy V.M. chwycił A.K. za nogę, a A.K. upadł. Gdy wstał, zobaczył, jak V.M. trzyma V.O. za szyję i próbuje wciągnąć go do mieszkania. V.O. poprosił A.K., aby popchnął V.M., a A.K. to zrobił. V.O. uwolnił się i również popchnął V.M., a V.M. upadł na ziemię. Wtedy A.K. i V.O. uciekli. A.K. zeznał, że V.M. uderzył go jako pierwszy i że on uderzył V.M. tylko w obronie koniecznej. W wyniku tego A.K. złamał prawą rękę, choć nie był pewien, w którym dokładnie momencie to się stało. Stwierdził również, że nie widział, aby V.O. uderzył V.M. Matka V.O. przyłączyła się do postępowania jako przedstawicielka swojego syna i została przesłuchana jako świadek. Zeznała, że po dowiedzeniu się o zarzutach wobec jej syna rozmawiała z V.M., a ten ostatni powiedział jej, że konflikt wybuchł między nim a A.K., podczas gdy V.O. interweniował później tylko po to, by pomóc A.K. V.M. powiedział jej również, że A.K. uderzył go jako pierwszy. Stwierdziła dalej, że jej syn powiedział jej również, że nie uderzył V.M., ale tylko go trzymał. Policja przeprowadziła konfrontację między V.M. a A.K., w obecności skarżącego, podczas której obaj w zasadzie powtórzyli swoje poprzednie zeznania (patrz punkty 7 i 8 powyżej). Policja udała się z nimi oboma do miejsca zdarzenia (na klatkę schodową) i każdy z nich pokazał, jak według niego rozwinęły się wydarzenia. W nieokreślonym dniu V.O. został oskarżony o spowodowanie lekkiego uszkodzenia zdrowia i naruszenie porządku publicznego na podstawie art. 138 § 1 i 284 § 1 Kodeksu Karnego. 19 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy w Kłajpedzie przeprowadził rozprawę, na której A.K. został przesłuchany jako świadek, a skarżący nie uczestniczył. A.K. w zasadzie powtórzył swoje poprzednie zeznania (patrz punkt 8 powyżej). 27 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy w Kłajpedzie uznał V.O. za winnego stawianych mu zarzutów. Sąd uznał, że mimo iż V.O. nie przyznał się do winy, została ona udowodniona innymi dowodami: V.O. przyznał, że uczestniczył w sprzeczce z V.M. i że polecił A.K. popchnąć V.M., a wiarygodne zeznania świadków wykazały, że „pokrzywdzony został zaatakowany nie tylko przez [A.K.], ale także przez [V.O.]”. Sąd stwierdził, że V.O. popełnił przestępstwo działając wspólnie z nieletnim poniżej wieku odpowiedzialności karnej (A.K.), że podburzał A.K. do ataku na V.M. i że nie powstrzymał go przed tym; w związku z tym musiał ponieść wszystkie konsekwencje wspomnianej działalności przestępczej. V.O. został skazany na jeden rok ograniczenia wolności i zobowiązany do nauki lub pracy w tym okresie. Sąd uwzględnił częściowo powództwo cywilne wniesione przez V.M. o odszkodowanie za pobicie i nakazał V.O. zapłacić mu 240 litów litewskich (LTL) (około 70 euro (EUR)) z tytułu szkody majątkowej oraz LTL 2 000 (około 580 EUR) z tytułu szkody niemajątkowej. V.M. odwołał się od tego wyroku, domagając się podwyższenia przyznanej kwoty z tytułu szkody niemajątkowej. 21 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie częściowo uwzględnił jego odwołanie. Utrzymał w mocy wyrok skazujący V.O. i zwiększył odszkodowanie z tytułu szkody niemajątkowej do LTL 5 000 (około 1 450 EUR). W maju 2013 r. V.M. wniósł powództwo cywilne przeciwko skarżącej i jej synowi. V.M. wskazał, że gwałtowne działania A.K. spowodowały uszkodzenie jego zdrowia oraz cierpienie fizyczne i psychiczne. Domagał się 20 000 LTL (około 5 800 EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową od skarżącej i A.K. solidarnie. Sąd Rejonowy w Kłajpedzie wezwał V.M. do sprostowania powództwa i wskazania konkretnych działań A.K., które rzekomo wyrządziły mu szkodę. W czerwcu 2013 r. V.M. złożył zmodyfikowane powództwo, w którym wskazał, że A.K. uderzył go w twarz, ręce i głowę, kopnął w plecy, w wyniku czego spadł po schodach, a gdy leżał, A.K. znowu kilka razy go kopnął. Skarżąca i jej syn sprzeciwili się powództwu. Argumentowali, że V.M. nie mógł powoływać się na ustalenia sądów w postępowaniu karnym przeciwko V.O., ponieważ A.K. nie został w tym postępowaniu skazany, a miał jedynie status świadka. Argumentowali również, że V.M. powinien wnieść powództwo nie tylko przeciwko matce A.K. (skarżącej), ale także przeciwko ojcu A.K., który – ich zdaniem – ponosi równą odpowiedzialność za działania swojego nieletniego syna. Na koniec wskazali, że wysokość roszczenia jest zawyżona, ponieważ A.K. jest studentem i nie posiada żadnych dochodów, a skarżąca jest bezrobotna. Na rozprawie odbywającej się 8 listopada 2013 r. V.M. stwierdził, że to A.K. rozpoczął atak. V.M. wskazał, że sądy w postępowaniu karnym orzekły, że V.O. i A.K. dopuścili się napaści wspólnie (patrz punkt 13 powyżej); tym samym, mimo że A.K. nie mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej ze względu na swój wiek, jego działania zostały ustalone prawomocnym wyrokiem sądowym. Tymczasem adwokat skarżącej i jej syna argumentował, że wyroki wydane w postępowaniu karnym przeciwko V.O. nie mają mocy prejudycjalnej (neturi prejudicinės galios) w niniejszym postępowaniu cywilnym, ponieważ postępowanie karne i cywilne dotyczyły różnych stron, a sądy w postępowaniu karnym nie dokonały żadnych ustaleń co do winy A.K. w dyspozytywnej części swoich wyroków. Adwokat wskazał również, że w postępowaniu karnym nie ustalono, które obrażenia zostały spowodowane przez V.O., a które przez A.K. 28 listopada 2013 r. Sąd Rejonowy w Kłajpedzie częściowo uwzględnił powództwo V.M. Powołując się na materiały z akt sprawy karnej, sąd uznał za ustalone, że A.K. uderzył V.M. w twarz, ręce i głowę oraz kopnął go w plecy, w wyniku czego V.M. spadł po schodach, a gdy leżał, A.K. znowu kilka razy go kopnął (patrz punkty 7 i 13 powyżej). Powołał się również na ustalenia biegłego sądowego, który zbadał V.M. i określił obrażenia odniesione przez niego podczas napaści (patrz punkt 6 powyżej). Sąd stwierdził dalej: „Podczas przesłuchania w śledztwie [A.K.] przyznał, że uderzył pokrzywdzonego i popchnął go w dół po schodach, twierdząc, że zrobił to w obronie koniecznej... W wyniku działań [A.K.] pokrzywdzony poniósł szkodę. Fakty te zostały ustalone w toku postępowania karnego, podczas śledztwa (art. 182 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego); pozwani nie przedstawili żadnych faktów, które mogłyby obalić winę [A.K.], więc nie ma potrzeby dowodzenia tych ustalonych faktów w zakresie nielegalnych działań i winy [A.K.] (šių nustatytų faktų dėl atsakovo [A.K.] neteisėtų veiksmų ir kaltės nereikia įrodinėti)”. Sąd stwierdził dalej, że istniał związek przyczynowy między działaniami A.K. a szkodą poniesioną przez V.M., więc istniały wystarczające podstawy do przyznania V.M. odszkodowania. Odrzucił argument pozwanych, że ojciec A.K. powinien być jednym z pozwanych, biorąc pod uwagę argument V.M., że ojciec A.K. mieszka oddzielnie od swojej rodziny i że V.M. nie posiadał o nim żadnych informacji, oraz stwierdzając, że powód cywilny miał swobodę wyboru pozwanych, przeciwko którym chciał wnieść powództwo. Sąd, biorąc pod uwagę młody wiek A.K. i trudną sytuację finansową skarżącej, uwzględnił częściowo powództwo cywilne V.M. i przyznał mu LTL 2 000 (około 580 EUR) z tytułu szkody niemajątkowej oraz LTL 1 500 (około 435 EUR) kosztów sądowych. Sąd nakazał, aby powyższe kwoty zostały zapłacone przez A.K., a jeśli nie będzie miał wystarczającego majątku, miały zostać zapłacone przez skarżącą. Obowiązek skarżącej do zapłaty tych kwót wygasałby, gdy A.K. ukończy osiemnaście lat lub gdy uzyska wystarczający majątek (patrz punkt 32 poniżej). Skarżąca i jej syn odwołali się od tej decyzji, podnosząc w zasadzie te same argumenty, które przedstawili w swojej pierwotnej odpowiedzi na pozew (patrz punkt 17 powyżej). V.M. również złożył odwołanie, w którym domagał się uwzględnienia jego powództwa w całości i przyznania mu LTL 20 000 (około 5 800 EUR) z tytułu szkody niemajątkowej. 28 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Kłajpedzie oddalił odwołanie złożone przez skarżącą i jej syna. Stwierdził: „Pozani w swoim odwołaniu wskazali, że wyrok [w postępowaniu karnym przeciwko V.O.] nie ocenił winy [A.K.] w zakresie przestępstwa i że sąd zatem nie mógł powołać się na okoliczności ustalone w wyroku z 27 listopada 2012 r. Tego argumentu nie można zaakceptować. Wyrok Sądu Rejonowego w Kłajpedzie z 27 listopada 2012 r. oraz wyrok Sądu Okręgowego w Kłajpedzie z 21 marca 2013 r. ustaliły, że nielegalne działania zostały popełnione również przez pozwanego [A.K.]. Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że można powoływać się na okoliczności ustalone w toku postępowania karnego i nie ma potrzeby ich dowodzenia (baudžiamojoje byloje nustatytomis aplinkybėmis galima vadovautis ir jų nebereikia įrodinėti) (art. 182 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego). [Sąd] zauważa, że fakt, że pozwany nie był ścigany w postępowaniu karnym, nie wyłącza jego odpowiedzialności cywilnej... Sąd pierwszej instancji wyciągnął uzasadniony wniosek, że spełnione są warunki odpowiedzialności cywilnej pozwanych: nielegalne działania, winna, związek przyczynowy określający odpowiedzialność cywilną oraz szkoda wyrządzona [V.M.]”. Sąd częściowo uwzględnił odwołanie złożone przez V.M. i zwiększył przyznaną kwotę z tytułu szkody niemajątkowej do LTL 8 000 (około 2 320 EUR). Skarżąca i A.K. zostali również zobowiązani do pokrycia kosztów procesu poniesionych przez V.M. na etapie odwoławczym, które wyniosły LTL 300 (około 87 EUR). Następnie skarżąca i jej syn złożyli dwie skargi kasacyjne, w których argumentowali, że decyzje sądu pierwszej instancji i sądu odwoławczego były sprzeczne z prawem oraz zasadami sprawiedliwości, rozsądku i dobrej wiary. W szczególności wskazali, że przyznanie wyższej kwoty z tytułu szkody niemajątkowej przeciwko nim (2 320 EUR) niż ta, która została przyznana przeciwko V.O. (1 450 EUR), który został skazany w postępowaniu karnym, było sprzeczne z prawem i nieuzasadnione. Jednakże 29 maja 2014 r. i 31 lipca 2014 r. Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skarg, uznając, że nie podnoszą one ważnych kwestii prawnych.


Skarżąca urodziła się w 1976 roku i mieszka w Zagrzebiu. Pierwsze troje dzieci urodziła w szpitalu. W 2011 roku zaszła w ciążę z czwartym dzieckiem, a termin porodu wyznaczono na luty 2012 roku. W listopadzie 2011 roku wysłała list do Chorwackiej Izby Położnych (Hrvatska Komora Primalja), zapytując o możliwość uzyskania profesjonalnej pomocy przy porodzie domowym. Wyjaśniła, że jej pierwsze trzy porody w szpitalu przebiegły prawidłowo, bez konieczności dużej interwencji medycznej, ale nie czuła się po nich spełniona. Dlatego chciała urodzić czwarte dziecko w domu. 1 grudnia 2011 roku otrzymała odpowiedź, że zgodnie z odpowiednimi przepisami krajowymi pracownicy służby zdrowia, w tym położne, nie mogą udzielać pomocy przy porodach domowych. W szczególności, mimo że Ustawa o Położnictwie pozwalała na zakładanie prywatnych praktyk przez położne, Ustawa o Ochronie Zdrowia, jako ustawa ogólna w tym sektorze, nie przewidywała wyraźnie takiej możliwości. W związku z tym, ponieważ sprawa nie była jasno uregulowana, żadna położna nie założyła prywatnej praktyki ani oficjalnie nie asystowała przy porodach domowych. W liście przytoczono również oświadczenie Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej (Ministarstvo zdravstva i socijalne skrbi Republike Hrvatske – dalej „Ministerstwo Zdrowia”) wydanego w sierpniu 2011 roku i opublikowanego na stronie internetowej Chorwackiej Izby Położnych:
„Biorąc pod uwagę obecne okoliczności, w których nie istnieją wymagania do zorganizowania systemu profesjonalnie przeprowadzanych porodów domowych (kształcenie i szkolenie personelu) oraz w których brakuje innych elementów towarzyszących (dostępność transportu ratunkowego i właściwe przyjęcie [do placówki medycznej] w przypadku powikłań), które umożliwiłyby bezpieczny poród w domu, jesteśmy zdania, że ustawodawca zapewnił w tej dziedzinie opieki zdrowotnej, w miarę możliwości, wszystkie warunki opieki nad matkami oraz prawo dzieci do życia i zdrowia. Biorąc powyższe pod uwagę, jesteśmy zdania, że ochrona dzieci, które nie wybierają okoliczności swojego przyjścia na ten świat, ma pierwszeństwo przed poszanowaniem prawa kobiety do wolnego wyboru porodu poza placówką medyczną”.
Chorwacka Izba Położnych odmówiła zatem pomocy przy planowanym przez skarżącą porodzie domowym. Zauważono, że porody domowe mimo to odbywają się w Chorwacji, i z tego powodu Izba wezwała Ministerstwo Zdrowia do jak najszybszego wyraźnego uregulowania tej sprawy. 15 lutego 2012 roku skarżąca urodziła dziecko w domu, przy asyście położnej z zagranicy. Po porodzie pediatra i ginekolog podobno odmówili zbadania skarżącej i jej dziecka, ale ostatecznie udało jej się znaleźć lekarzy, którzy ich zbadali. 23 lutego 2012 roku skarżąca zarejestrowała urodzenie i uzyskała akt urodzenia. 11 maja 2011 roku Ministerstwo Zdrowia wysłało list w odpowiedzi na zapytanie Rzecznika Praw Dziecka (Pravobraniteljica za djecu), w którym stwierdzono, że odpowiednie prawo krajowe przewiduje, że porody powinny odbywać się w placówkach medycznych. Kwestia porodów domowych nie była uregulowana w ustawie, a pomoc medyczna w takich procedurach była uważana za szarlatanerię. Stwierdzono dalej, że porody domowe są osobistą odpowiedzialnością matki i osoby asystującej przy porodzie. W przypadku porodu poza placówką medyczną, w którym kobieta podająca się za matkę nie posiadała żadnej dokumentacji medycznej, lekarz przeprowadzający pierwsze badanie dziecka był zobowiązany do odnotowania braku takich dokumentów. Lekarz nie mógł rejestrować danych, których nie był w stanie zweryfikować. 25 sierpnia 2011 roku Ministerstwo Administracji (Ministarstvo uprave Republike Hrvatske) wysłało list w odpowiedzi na zapytanie organizacji pozarządowej Rodzice w Akcji – Roda (Roditelji u Akciji – Roda), stwierdzając, że prawo przewiduje możliwość rejestracji stanu cywilnego dziecka urodzonego poza placówką medyczną. Stwierdzono dalej, że urzędnicy są zobowiązani do weryfikacji danych zgłoszonych im przed wpisaniem czegokolwiek do rejestru państwowego. W konsekwencji osoba zgłaszająca urodzenie dziecka poza placówką medyczną była zobowiązana do przedłożenia dowodu, że kobieta zgłoszona jako matka dziecka rzeczywiście urodziła to dziecko. Dokumentacja medyczna wymagana do udowodnienia takich okoliczności była sprawą dla władz administracji zdrowotnej. 31 maja 2012 roku Ministerstwo Zdrowia odpowiedziało na zapytanie organizacji Rodzice w Akcji – Roda, stwierdzając, że nigdy nie wydawało instrukcji lekarzom, aby nie badali dzieci urodzonych w domu. Wręcz przeciwnie, biorąc pod uwagę zwiększoną częstotliwość sytuacji, w których lekarze stawali przed koniecznością badania dzieci urodzonych w domu bez jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, Ministerstwo konsekwentnie zajmowało stanowisko, że lekarze są zobowiązani do badania takich dzieci, ale nie mogą rejestrować żadnych danych, których nie są w stanie zweryfikować. Dodano, że poród domowy nadal nie jest uregulowany ustawą i dlatego nie ma mechanizmu rejestracji wniosków o poród domowy ani przepisów o obowiązku ich zgłaszania. 24 stycznia 2012 roku Chorwacka Izba Położnych zgłosiła sprawę, w której – według relacji mediów – kobieta, która urodziła w domu, została oddzielona od dziecka na dwa dni. W szczególności szpital wezwał policję i pracowników socjalnych, aby ustalić, czy rzeczywiście jest matką dziecka, po tym jak odmówiła badania przez ginekologa w szpitalu. Ponadto kilka położnych podejrzewanych o udział w porodzie zostało przesłuchanych przez policję. Według informacji przedstawionych przez Rząd, żaden pracownik służby zdrowia nigdy nie był ścigany w postępowaniu karnym ani karany za asystowanie przy porodzie domowym. W Końcowych Uwagach do łączonych czwartego i piątego raportów okresowych dotyczących Chorwacji, wydanych 24 lipca 2015 roku, Komitet ds. Eliminacji Dyskryminacji Kobiet wyraził zaniepokojenie brakiem procedur nadzoru i mechanizmów zapewniających odpowiednie standardy opieki, ochronę praw kobiet i ich autonomii podczas porodów oraz brakiem możliwości rodzenia poza szpitalami. Badanie praktyk okołoporodowych w Chorwacji przeprowadzone przez organizację pozarządową Rodzice w Akcji – Roda w marcu 2015 roku odnotowało sytuacje, w których życzenia kobiet były ignorowane przez personel medyczny podczas porodu, brak zgody na procedury przeprowadzane podczas porodu oraz ograniczenia co do obecności osoby towarzyszącej przy porodzie. Rzecznik Praw Równości (Pravobraniteljica za ravnopravnost spolova) wydał raport badawczy w 2013 roku, w którym zauważono niespójności w praktykach szpitalnych dotyczących obecności osoby towarzyszącej przy porodzie.


Fakty przedstawione przez strony są podobne do faktów w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni przeciwko Rumunii (sygn. 33810/07 i 18817/08, §§ 12-41, 24 maja 2011 r.). Wszyscy skarżący zostali poddani nieludzkiemu traktowaniu i doznali obrażeń w nocy z 21 na 22 grudnia 1989 r. podczas wydarzeń, które doprowadziły do upadku reżimu komunistycznego w Bukareszcie. Skarżący w skardze o sygnaturze 30392/15 (Vasu przeciwko Rumunii) doznał obrażeń wymagających dwudziestu dwóch dni opieki medycznej, a dwaj pozostali skarżący zostali pobici przez siły milicji podczas tych samych wydarzeń. W 1990 r. wojskowa prokuratura wszczęła z urzędu śledztwa w sprawie nielegalnego zatrzymania, nieludzkiego traktowania i obrażeń doznanych przez skarżących oraz innych uczestników wydarzeń z grudnia 1989 r. w odniesieniu do kilku czynów wymienionych poniżej. Główne śledztwo karne zostało zarejestrowane pod numerem sprawy 97/P/1990 (obecnie nr 11/P/2014). W tym samym czasie inne śledztwo dotyczące czynów nielegalnego pozbawienia wolności, nielegalnego aresztowania i nadużyć w śledztwie przeciwko dużej liczbie osób, w tym skarżących, zakończyło się skierowaniem do sądu wysokich rangą wojskowych i urzędników państwowych oraz ich późniejszym skazaniem wyrokiem Sądu Najwyższego Sprawiedliwości z 10 maja 1991 r., który stał się prawomocny 14 listopada 1991 r. Z wyroku sądu nie wynika, czy osoby poszkodowane, w tym skarżący, uczestniczyli w tych postępowaniach (zob. odpowiednio stosując, Bănuțoiu i Ștefoglu przeciwko Rumunii [Komitet], sygn. 64752/13 i 54607/14, § 7, 3 lipca 2018 r.). W odniesieniu do czynu niewłaściwego postępowania wojskowa prokuratura postanowiła 27 października 1993 r. (pani Nicoleta-Lorena Giurcanu – skarżąca w skardze o sygn. 30365/15, dalej „pierwsza skarżąca”), 9 marca 1994 r. (pan Traian Vasu – skarżący w skardze o sygn. 30392/15, dalej „drugi skarżący”) oraz 27 sierpnia 1993 r. (pani Luminița Zeleniuc – skarżąca w skardze o sygn. 30410/15, dalej „trzecia skarżąca”) nie wszczynać odrębnego śledztwa z urzędu, ponieważ czyn niewłaściwego postępowania podlegał ustawie amnestyjnej uchwalonej w późniejszym okresie; decyzja ta została zakomunikowana jedynie trzeciej skarżącej 25 września 2008 r. Nie wydano żadnej decyzji w zakresie obrażeń doznanych przez skarżących. Ponadto, bez formalnej decyzji o uchyleniu decyzji wydanych przez wojskową prokuraturę (patrz paragraf 8 powyżej) i wznowieniu spraw skarżących, w ramach głównego śledztwa karnego prokurator przesłuchał skarżących, którzy powtórzyli swoje skargi dotyczące czynów nielegalnego pozbawienia wolności i pobicia, w oparciu o ich nieludzkie traktowanie i obrażenia odniesione podczas wydarzeń z grudnia 1989 r. W ten sposób pierwsza skarżąca zwróciła się 29 kwietnia 2005 r. o przyłączenie do tych postępowań w charakterze strony cywilnej i o kontynuowanie śledztwa w sprawie przez wojskową prokuraturę. Drugi skarżący złożył zeznania w charakterze osoby pokrzywdzonej 7 stycznia 2000 r. i 23 listopada 2004 r. Trzecia skarżąca zgłosiła roszczenia cywilne 25 września 2008 r. i wniosła o zidentyfikowanie osób odpowiedzialnych oraz skierowanie ich do sądu. Istotne kroki proceduralne podjęte w głównym śledztwie karnym zostały opisane w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni przeciwko Rumunii (powyżej cytowane, §§ 12-41) oraz Sidea i inni przeciwko Rumunii ([Komitet] nr 889/15, §§ 8-11, 5 czerwca 2018 r.). 14 października 2015 r. wojskowa prokuratura wydała decyzję w zakresie czynu podżegania do nielegalnego pozbawienia wolności, dotyczącą wszystkich skarżących, umarzając główne śledztwo karne z powodu powagi rzeczy osądzonej w związku z wyrokiem Sądu Najwyższego Sprawiedliwości z 10 maja 1991 r. (patrz paragraf 7 powyżej). Ponadto wojskowa prokuratura umorzyła główne śledztwo w zakresie czynu podżegania do niewłaściwego postępowania dotyczącego drugiego skarżącego, ponieważ podlegał on ustawie amnestyjnej (patrz paragraf 8 powyżej). Nie wydano żadnej decyzji w zakresie obrażeń i pobicia, na które skarżyli się skarżący. Decyzja z 14 października 2015 r. (patrz paragraf 11 powyżej) została następnie uchylona decyzją Prokuratora Generalnego z 5 kwietnia 2016 r., co zostało potwierdzone przez Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości 13 czerwca 2016 r. 1 listopada 2016 r. wojskowy prokurator zarządził wszczęcie śledztwa karnego w sprawie przestępstwa zbrodni przeciwko ludzkości w odniesieniu do tych samych okoliczności faktycznych. Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez strony, główne śledztwo karne nadal trwa (zob. Bănuțoiu i Ștefoglu, cytowane powyżej, § 12).


Skarżący urodził się w 1968 roku i mieszka w Suponewie, w obwodzie briańskim. Skarżący jest redaktorem tygodnika „Bryanskiye Budni” od momentu jego założenia w 1999 roku. 9 sierpnia 2012 r. skarżący opublikował artykuł w „Bryanskiye Budni” nr 658/31 zatytułowany „Pity the birds” („Птичек жалко”), który napisał pod pseudonimem. W artykule omówił postępowanie karne toczące się przeciwko dwóm mężczyznom, Maksimowi Kosenkowowi i Rusłanowi Pogulajewowi, oskarżonym o wyłudzenie ziemi. Powołał się również na zeznania świadków w postępowaniu karnym przeciwko Annie Stregelewej, byłej szefowej regionalnego oddziału Federalnej Agencji Zarządzania Mieniem Państwowym (Rosimuszczestwo), dotyczącym nielegalnego przywłaszczenia sobie innych działek i zakończonym skazaniem pani Stregelewej. Zgodnie z tymi zeznaniami kilku urzędników regionalnych, w tym wicegubernator obwodu briańskiego, Nikołaj Simonienko, było w pewnym stopniu zaangażowanych w wydarzenia, które stanowiły podstawę wyroku skazującego. Wytoczono również postępowanie karne przeciwko panu Simonience, ale zostało ono umorzone, a 23 kwietnia 2012 r. Sąd Rejonowy w Briańsku przyznał mu odszkodowanie za szkodę niemajątkową za niesłuszne ściganie. Obok artykułu znajdowało się zdjęcie pana Simonienki i pana Denina, gubernatora obwodu briańskiego, w pokoju z innymi ludźmi. Artykuł brzmiał następująco, w zakresie istotnym:
„Maksim Kosenkow i Rusłan Pogulajew staną przed sądem w Briańsku. Chłopcy chcieli naśladować czyn briańskich złodziei z lokalnej administracji, ale brakowało im siły, choć umiejętności mieli pod dostatkiem.
Sfałszowali zarządzenia Rejonowej Administracji w Beżyckiej o podziale ziemi na budowę domów jednorodzinnych. „Poświadczyli” dokumenty prowizorycznymi pieczęciami i zanieśli je do Departamentu Rejestru Państwowego obwodu briańskiego (Rosreestr). Tam wydano im [wypisy z państwowego rejestru nieruchomości] dotyczące dziewięciu działek. Spróbujcie zarejestrować swoją własność w tym departamencie. Zmęczą was żądaniami stosów papierów. W tym przypadku jednak łatwowierni urzędnicy łatwo podpisali dokumenty po przyjęciu fałszywek. Czy to nie dziwne?
Jak ustaliła prokuratura, oszuści nabyli w ten sposób prawa własności do działek należących do kategorii niepodzielnego mienia państwowego. Ich wartość rynkowa przekraczała 6 400 000 rubli. Chłopcom grozi za to do dziesięciu lat więzienia. Żal ptaków. Mogliby robić dobre rzeczy, wychowywać dzieci. Jednak ponieśli się przykładem wielkich briańskich złodziei i nie wzięli pod uwagę, że ci ostatni byli chronieni z wszystkich stron – przez władzę, partię, układy i tak dalej.
Przynajmniej wiemy teraz, jaki wyrok mogliby odsiadywać mieszkańcy obwodu briańskiego Denin i Simonienko. Ta gazeta kilka razy zajmowała się materiałem ze sprawy karnej, która doprowadziła do tego, że Simonienko spędził rok w areszcie w Matrosskaya Tishina [areszt śledczy nr 1 w Moskwie] i który szczęśliwie wyszedł z milionem odszkodowania. Wygląda na to, że bardzo niewielu ludzi zrozumiało ten materiał. Będziemy musieli ponownie strząsnąć kurz z tych tomów.
Jeśli pojedzie się z Briańska do wsi Michurinskoje, przed wsią po lewej stronie zobaczy się pole i sad, który spodobał się briańskim złodziejom z władzy (wory ot własti). Jest tam prawie 66 hektarów ziemi. Opanowując sztukę nielegalnego przywłaszczenia ziemi, urzędnicy-złodzieje i wicewojewoda postanowili włożyć do kieszeni ten miliard. I go pomnożyć. Chodzi o to, że zamierzali tam budować domki i sprzedawać je z potrójną marżą. W ten sposób łatwo zamienić miliard w trzy lub pięć.” W artykule dalej powoływano się na zeznania świadków w postępowaniu karnym przeciwko pani Stregelewej, dotyczące nielegalnego przywłaszczenia działek z sadów stanowiących ziemię federalną. Zgodnie z artykułem, z materiałów sprawy karnej wynikało, że wicewojewoda Simonienko powiedział na spotkaniu, że „kwestia sadów została uzgodniona z gubernatorem”. Ostatni akapit artykułu zawierał następujące fragmenty:
„Dziwnym trafem obywatele Denin i Simonienko wciąż są na wolności. Mimo że mowa o 66 hektarach drogiej ziemi. Tymczasem beżyccy chłopcy mogą dostać do dziesięciu lat więzienia za mniejszą przestępczość. Czy to możliwe?...” Pan Simonienko wniósł powództwo o zniesławienie przeciwko skarżącemu i domagał się odszkodowania w wysokości 300 000 rubli rosyjskich (RUB). Stwierdził w szczególności, że następujące fragmenty są nieprawdziwe i szkodzą jego honorowi i reputacji: 1. „Jednak ponieśli się przykładem wielkich briańskich złodziei i nie wzięli pod uwagę, że ci ostatni byli chronieni z wszystkich stron – przez władzę, partię, układy i tak dalej”; 4. „... Opanowując sztukę nielegalnego przywłaszczenia ziemi, urzędnicy-złodzieje i wicewojewoda postanowili włożyć do kiesieni ten miliard. I go pomnożyć.” 26 września 2012 r. Sąd Rejonowy w Briańsku w obwodzie briańskim oddalił powództwo („Sąd Rejonowy w Briańsku”). Sąd zauważył, że w artykule autor wyraził opinię i wysunął przypuszczenia dotyczące dokumentów procesowych w sprawie karnej przeciwko pani Stregelewej oraz działań niektórych uczestników postępowania. Stwierdził dalej, że pierwsze, trzecie i czwarte cytowane zdania nie mogą być uznane za szkodliwe dla honoru i reputacji powoda, ponieważ nie był on jedynym urzędnikiem w administracji briańskiej i z artykułu nie wynikało jasno, że autor miał na myśli dokładnie jego. Sąd zauważył również, że czwarte zdanie nie stanowiło twierdzenia i nie miało ani znaczenia prawnego, ani dosłownego. W odniesieniu do drugiego zdania sąd stwierdził, że powodowi nie udało się udowodnić, że to on był osobą, do której odnosił się fragment, ponieważ w obwodzie briańskim mieszkało wiele osób o nazwisku Simonienko. Na zdjęciu opublikowanym obok artykułu obok powoda znajdowały się również inne osoby. Ponadto wspomniane zdanie nie zawierało informacji o żadnych faktach, lecz jedynie wyrażało opinię autora i jego przypuszczenia. Pan Simonienko odwołał się. 27 listopada 2012 r. Sąd Obwodowy w Briańsku uchylił wyrok, uwzględnił powództwo przeciwko skarżącemu, nakazał mu opublikowanie sprostowania w ciągu piętnastu dni od uprawomocnienia się wyroku i przyznał powodowi odszkodowanie w wysokości 5000 RUB (około 125 euro). Nakazał również skarżącemu zapłatę opłat w wysokości 200 RUB. Sąd odwoławczy stwierdził, że kwestionowane fragmenty zdecydowanie odnosiły się do pana Simonienki, ponieważ jego zdjęcie zostało opublikowane obok artykułu. Powołał się również na użycie wyrażeń „złodzieje z lokalnej administracji”, „złodzieje z władzy” i „urzędnicy-złodzieje” w związku z postępowaniem karnym przeciwko panu Simonience. Stwierdził dalej, że w świetle wstępu do artykułu: „Maksim Kosenkow i Rusłan Pogulajew staną przed sądem w Briańsku. Chłopcy chcieli naśladować czyn briańskich złodziei z lokalnej administracji, ale brakowało im siły, choć umiejętności mieli pod dostatkiem”, jasne było, że pierwsze, trzecie i czwarte zdania stanowiły twierdzenia, że powód popełnił przestępstwa i nadużył swojej pozycji służbowej dla osobistego zysku. Sąd odwoławczy stwierdził, że drugie zdanie, odczytane łącznie ze zdaniem „Dziwnym trafem obywatele Denin i Simonienko wciąż są na wolności”, stanowiło twierdzenie, że pan Simonienko powinien zostać ukarany za popełnione przestępstwa. Informacja ta została zatem przedstawiona przez autora jako stwierdzenie faktu. Sąd odwoławczy zauważył również, że zgodnie ze słownikiem „złodziej” oznacza osobę, która kradnie, lub przestępcę zajmującego się kradzieżą. Wnioskuje stąd, że powyższe fragmenty, zawierające negatywne osądy, były obraźliwe i dyskredytujące dla charakteru moralnego powoda. Zmniejszyły również jego reputację zawodową, przedstawiały go w negatywnym świetle jako osobę zajmującą się działalnością przestępczą, jako urzędnika państwowego nadużywającego swoich uprawnień dla celów zarobkowych i stworzyły błędne postrzeganie powoda w oczach społeczeństwa, zarówno jako obywatela, jak i wicewojewody obwodu briańskiego. Sąd odwoławczy uznał zatem, że wszystkie cztery kwestionowane zdania wyrządziły szkodę honorowi i reputacji pana Simonienki. 27 grudnia 2012 r. Sąd Obwodowy w Briańsku odmówił skarżącemu zgody na wniesienie skargi kasacyjnej. W nieokreślonym dniu pan Denin również wniósł pozew o zniesławienie przeciwko skarżącemu z powodu następujących dwóch fragmentów artykułu: 1. „Jednak ponieśli się przykładem wielkich briańskich złodziei i nie wzięli pod uwagę, że ci ostatni byli chronieni z wszystkich stron – przez władzę, partię, układy i tak dalej”; 23 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Briańsku uwzględnił powództwo. Skarżący odwołał się. 22 października 2013 r. Sąd Obwodowy w Briańsku uchylił wyrok w postępowaniu odwoławczym i oddalił powództwo. Sąd stwierdził, że pierwszy fragment nie może być uznany za stwierdzenie faktu, lecz raczej za sąd wartościujący. Ponadto sąd uznał, że fragment ten nie może być uważany za dotyczący konkretnie powoda, ponieważ nie zostały wymienione ani jego imię i nazwisko, ani zajmowane stanowisko. Skarżący odniósł się do „wielkich briańskich złodziei” i, biorąc pod uwagę, że artykuł zawierał komentarze do postępowania karnego wszczętego przeciwko innym osobom z briańskiej administracji, niemożliwe było uznanie, że fragment ten odnosi się konkretnie do pana Denina. W ocenie sądu ten wniosek nie zmienia się przez publikację zdjęcia pana Denina obok artykułu, ponieważ na zdjęciu pojawiły się również inne osoby. W związku z tym wspomniany fragment nie mógł zostać uznany za zniesławiający w stosunku do powoda. W odniesieniu do drugiego fragmentu sąd stwierdził, że on również nie może być uznany za zniesławiający, ponieważ nie stanowił stwierdzenia faktu, lecz był raczej przypuszczeniem, co odzwierciedlało użycie słowa „mógłby”.


Skarżący urodził się w 1964 roku i mieszka w Wiedniu (Austria). Skarżący jest przedsiębiorcą związanym z dużą austriacką grupą finansowo-przemysłową. W ramach skomplikowanej struktury korporacyjnej i umownej posiadał biuro w Bratysławie (Słowacja). Znajdowało się ono pod tym samym adresem co siedziby innych podmiotów należących do grupy. Mimo że nie postawiono mu formalnych zarzutów, w Austrii przeprowadzono śledztwo w sprawie różnych transakcji z udziałem skarżącego pod zarzutem podejrzenia, między innymi, oszustwa inwestycyjnego, naruszenia zaufania i handlu poufnymi informacjami. W kontekście tego śledztwa austriacka prokuratura zwróciła się do swoich słowackich odpowiedników o przeszukanie wyżej wymienionych pomieszczeń i zajęcie dokumentów istotnych dla śledztwa. Przeszukanie miało miejsce w 2009 roku, a zajęto dokumenty biznesowe i nośniki danych elektronicznych, w tym z biura skarżącego, które następnie przekazano władzom austriackim. Wyrokiem z 7 grudnia 2010 r. Sąd Konstytucyjny stwierdził, że nakaz przeszukania i zajęcia wydany na Słowacji nie obejmował skarżącego i jego biura, a zatem zakres nakazu został przekroczony, co naruszyło prawa skarżącego do spokojnego korzystania ze swojego mienia, poszanowania jego życia prywatnego oraz ochrony sądowej i innej ochrony prawnej. W konsekwencji Prokuratura Republiki Słowackiej („PPS”) została zobowiązana do zaprzestania naruszania praw skarżącego i do wystąpienia do władz austriackich o zwrot bezprawnie zajętych przedmiotów w celu ich zwrócenia skarżącemu. 6 września 2011 r. PPS zwróciła się do kancelarii prawnej reprezentującej skarżącego na Słowacji z prośbą o określenie, czy są one uprawnione do odbioru w jego imieniu przedmiotów, które w międzyczasie zostały zwrócone przez władze austriackie. Pełnomocnictwo w tym zakresie zostało złożone 12 września 2011 r. 1 lutego 2012 r. Dyrekcja Policji Okręgu Bratysława I wydała decyzję o zwróceniu tych przedmiotów skarżącemu, identyfikując je jako sześć konkretnych nośników danych elektronicznych. Skarżący twierdzi, a Rząd tego nie kwestionuje, że nośniki, które miały zostać mu zwrócone, zawierały, między innymi, porady prawne chronione tajemnicą adwokacką. 27 lutego 2012 r. PPS wezwała pełnomocnika skarżącego do swojej siedziby na 7 marca 2012 r. w celu zwrócenia wyżej wymienionych rzeczy skarżącemu. 7 marca 2012 r. o godz. 9:10 przedmioty te zostały zwrócone pełnomocnikowi skarżącego, a o godz. 9:15 zostały ponownie zajęte od niego z powołaniem się na list rogatory biura prokuratury w Wiedniu z 14 kwietnia 2011 r. List ten dotyczył konkretnie zajęcia tych samych przedmiotów, które miały zostać zwrócone skarżącemu, i powoływał się na Europejską konwencję o pomocy prawnej w sprawach karnych, Konwencję wykonawczą Schengen oraz Konwencję o pomocy prawnej w sprawach karnych między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Z protokołu tej czynności wynika, że pełnomocnik skarżącego został poinformowany, że na mocy art. 89 § 1 Kodeksu postępowania karnego („KPK”) był obowiązany do wydania przedmiotów w sprawie, oraz że został ostrzeżony, że jeśli tego nie uczyni, mogą zostać mu odebrane na mocy art. 91 KPK, a on może zostać ukarany grzywną na mocy art. 70 KPK i skierowany do postępowania dyscyplinarnego przez właściwy organ, na co odpowiedział dobrowolnym wydaniem przedmiotów. Dodał jednak, że składa zastrzeżenie, ponieważ uważa ponowne zajęcie za przeszkodę w wykonaniu wyroku Sądu Konstytucyjnego z 7 grudnia 2010 r. i oświadczył, że dalsze uzasadnienie zastrzeżenia zostanie dodane później. Skarżący złożył szereg wniosków, skarg i powtórzonych skarg na wszystkich szczeblach PPS, podnosząc dwie grupy argumentów.

Po pierwsze, skarżył się w kwestii wykonania wyroku Sądu Konstytucyjnego z 2010 roku. W szczególności argumentował, że PPS nie wykonała prawidłowo tego wyroku, ponieważ (i) nie wszystkie jego dokumenty bezprawnie zajęte w 2009 r. zostały mu zwrócone oraz (ii) PPS nie zapewniła, aby władze austriackie zwróciły lub zniszczyły wszystkie kopie, które sporządziły z materiałów bezprawnie zajętych i im przekazanych.

Po drugie, skarżący zakwestionował ponowne zajęcie z 7 marca 2012 r., argumentując, że dowiedział się o decyzji o oddaleniu jego skargi na decyzję z 1 lutego 2012 r. o zwróceniu przedmiotów w sprawie dopiero dzień przed planowanym zwrotem i ponownym zajęciem. W związku z tym nie miał możliwości osobistego stawienia się. Ponieważ przedmioty zostały ponownie zajęte natychmiast po zwróceniu ich jego pełnomocnikowi, skarżący nie miał czasu na sprawdzenie ich stanu i konsultację z pełnomocnikiem w sprawie sposobu reagowania. W tym zakresie jego pełnomocnik nie mógł, nawet teoretycznie, sprawdzić stanu części materiałów, ponieważ były one zaszyfrowane. Ponadto były one chronione przed zajęciem przez tajemnicę adwokacką. Na koniec skarżący argumentował, że władze austriackie wiedziały o przedmiotach, o które ponownie poprosiły o zajęcie, wyłącznie na podstawie wyników ich bezprawnego pierwotnego zajęcia. W związku z tym ponowne zajęcie służyło jedynie naprawieniu pierwotnego zajęcia, co było sprzeczne z przedmiotem i celem wyroku Sądu Konstytucyjnego z 2010 r., w związku z czym jego pełnomocnik został arbitralnie wykorzystany. Wszystkie skargi zostały oddalone, o czym skarżący i jego pełnomocnik zostali ostatecznie poinformowani listami z Biura Prokuratora Generalnego z 10 sierpnia i 31 grudnia 2012 r. Podane przyczyny były następujące:

Wszystkie zajęte przedmioty, których właścicielem był niewątpliwie skarżący, zostały mu zwrócone. Nie istniał obowiązek zwrotu wszystkich przedmiotów jednocześnie. Gdyby wykazał swoje prawo własności do innych przedmiotów, mogłyby one zostać mu zwrócone na późniejszym etapie. W zakresie zwrotu lub zniszczenia jakichkolwiek kopii sporządzonych przez władze austriackie, wyrok Sądu Konstytucyjnego z 2010 r. nie określał żadnych obowiązków po stronie PPS. W każdym razie skarżący miał możliwość dochodzenia swoich praw w tym zakresie przed odpowiednimi władzami austriackimi.

Ponieważ przedmioty w sprawie zostały zwrócone skarżącemu 7 marca 2012 r., poprzednia bezprawność ich zajęcia została naprawiona i nie istniała przeszkoda, aby ponownie je zająć. Ponowne zajęcie było zgodne ze wszystkimi wymogami obowiązujących ustaw i odpowiednich przepisów międzynarodowych i jako takie było legalne i uzasadnione. Ponieważ skarżący upoważnił pełnomocnika do odbioru w jego imieniu przedmiotów, które miały zostać mu zwrócone, było widoczne, że nie miał zamiaru osobistego udziału w kontaktach z PPS. Gdyby wyraził jakiekolwiek takie życzenie, zostałoby to wzięte pod uwagę. W związku z tym nie mógł skarżyć się na niemożność odpowiedniej obrony swoich praw i interesów w odniesieniu do ponownego zajęcia. 11 marca 2013 r. skarżący złożył nową skargę na podstawie art. 127 Konstytucji, argumentując, że poprzez niedopilnowanie pełnego wykonania wyroku Sądu Konstytucyjnego z 7 grudnia 2010 r. i ponowne zajęcie zwróconych przedmiotów, władze słowackie ponosiły odpowiedzialność za naruszenie szeregu jego praw, w tym poszanowania jego życia prywatnego i korespondencji oraz spokojnego korzystania z mienia, a także za niedostarczenie skutecznego środka odwoławczego. Istotnie, przedstawił argumenty podobne do wymienionych powyżej, w tym w szczególności, że przedmioty, które zostały ponownie zajęte, zawierały porady prawne chronione przed zajęciem przez tajemnicę adwokacką. 16 maja 2013 r. Sąd Konstytucyjny uznał skargę za niedopuszczalną. W istotnej części swojej decyzji przytoczył obszernie list z Biura Prokuratora Generalnego z 31 grudnia 2012 r., wskazał, że jego zadaniem jest badanie konstytucyjności, a nie samej legalności zaskarżonych decyzji, i nie stwierdził żadnej istotnej z punktu widzenia konstytucyjnego dowolności ani innych uchybień w stanowisku zajętym przez PPS w jego sprawie.

Pisemna wersja decyzji została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 15 lipca 2013 r. i nie przysługiwało od niej odwołanie. 18 kwietnia 2012 r. Sąd Konstytucyjny uznał za niedopuszczalną skargę, w której ówczesny pełnomocnik skarżącego zakwestionował we własnym imieniu ponowne zajęcie z 7 marca 2012 r. Skarga została złożona 9 marca 2012 r. i obejmowała, między innymi, roszczenia dotyczące naruszenia praw samego pełnomocnika na podstawie art. 8 i 13 Konwencji.

W szczególności skarżył się, że jako przedstawiciel skarżącego nie otrzymał dostępu do listu rogatory stanowiącego podstawę zajęcia i że nie dano mu czasu na konsultację ze skarżącym. W ten sposób został pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu adwokata w odniesieniu do instrukcji otrzymanych od skarżącego. Ponadto był związany obowiązkiem zachowania tajemnicy w sprawach skarżącego jako swojego klienta i ten obowiązek nie został uchylony. Zmuszanie go, pod groźbą sankcji, do wydania dokumentów skarżącego naruszało więc nie tylko jego własną integralność osobistą, ale także jego konstytucyjną funkcję obrońcy. Świadomy, że ponowne zajęcie podlega zaskarżeniu do PPS i że skarga konstytucyjna jest dopuszczalna dopiero po wyczerpaniu zwykłych środków odwoławczych, poprosił o zwolnienie z obowiązku wyczerpania takich środków ze względu na szczególne okoliczności. Jego zdaniem polegały one w szczególności na postawie PPS do tej pory w zakresie wykonania wyroku Sądu Konstytucyjnego z 2010 r. oraz na niebezpieczeństwie przekazania ponownie zajętych przedmiotów władzom austriackim. Sąd Konstytucyjny nie znalazł jednak uzasadnienia w prośbie pełnomocnika o zwolnienie z wymogu wyczerpania dostępnych zwykłych środków odwoławczych i w związku z tym oddalił jego skargę z powodu niewyczerpania tych środków.


Skarżący urodzili się w 1957 i 1981 roku i mieszkają odpowiednio w Diyarbakır i Adanie. 17 sierpnia 2006 r. prokurator w Adanie złożył akt oskarżenia do Sądu Pokoju w Adanie, oskarżając skarżących i pięć innych osób o pochwalanie czynu zabronionego i sprawcy na podstawie art. 215 Kodeksu Karnego. Prokurator zarzucił, że skarżący podpisali we wrześniu 2005 r. petycję, która została sporządzona w celu przesłania jej do kilku instytucji. Treść petycji brzmiała następująco: „Jako osoba z Kurdystanu uznaję i akceptuję Pana/Szanownego Abdullaha Öcalana z Kurdystanu za aktora politycznego”. 19 stycznia 2007 r. Sąd Pokoju w Adanie orzekł, że nie jest właściwy do rozpoznania sprawy ze względu na możliwość zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy o zapobieganiu terroryzmowi (ustawa nr 3713), zabraniającego rozpowszechniania propagandy na rzecz organizacji terrorystycznej. Następnie sąd przekazał akta do Sądu Okręgowego w Adanie. 24 marca 2008 r. Sąd Okręgowy w Adanie uznał skarżących za winnych rozpowszechniania propagandy na rzecz organizacji terrorystycznej na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy nr 3713 i skazał każdego z nich na dwa lata pozbawienia wolności. W wyroku sąd pierwszej instancji uznał za ustalone, że wyżej wymieniona petycja została przygotowana w celu rozpowszechniania propagandy na rzecz PKK i jej lidera oraz że poprzez podpisanie tej petycji skarżący popełnili czyn zabroniony przewidziany w art. 7 ust. 2 ustawy nr 3713. 13 lipca 2011 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok z 24 marca 2008 r. 24 sierpnia 2011 r. wyrok Sądu Najwyższego został złożony w sekretariacie sądu pierwszej instancji. W nieokreślonym terminie drugi skarżący rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności. 19 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Adanie postanowił zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności skarżących zgodnie z ustawą nr 6352, która weszła w życie 5 lipca 2012 r. i która zmieniła niektóre przepisy ustawy nr 3713. Zawieszenie orzeczono na okres trzech lat, pod warunkiem że nie popełnią oni czynu zabronionego poprzez prasę, media lub inne metody wyrażania idei i opinii.


Skarżący urodził się w 1988 r. i jest obecnie osadzony w Areszcie Śledczym Warszawa-Służewiec. 26 listopada 2010 r. Skarżący został zatrzymany przez policję. 27 listopada 2010 r. Prokurator Rejonowy dla Warszawy-Wola postawił Skarżącemu zarzut posiadania znacznej ilości narkotyków i zwrócił się do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Wola o zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania. 28 listopada 2010 r. sąd zadecydował o tymczasowym aresztowaniu Skarżącego na okres trzech miesięcy, ze względu na uzasadnione podejrzenie, że posiadał on znaczną ilość narkotyków (III Kp 2159/10). Sąd zastosował ten środek ze względu na duże prawdopodobieństwo, że Skarżący popełnił przestępstwo, o które został oskarżony, surowość maksymalnej kary przewidzianej prawem za takie przestępstwo (do co najmniej ośmiu lat pozbawienia wolności) oraz fakt, że groźba takiej kary może skłonić Skarżącego do utrudniania postępowania, a także z obawy, że Skarżący może wpływać na inne osoby, aby przedstawiły one wersję zdarzeń korzystną dla niego. 21 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Warszawie przedłużył tymczasowe aresztowanie Skarżącego. Sąd zauważył, że Skarżącemu postawiono również zarzut członkostwa w zorganizowanej, uzbrojonej grupie przestępczej oraz wskazał na działania, które należało podjąć w celu zakończenia śledztwa. W okresie od 18 marca do 12 kwietnia 2011 r. Skarżący odbywał częściowo karę pozbawienia wolności orzeczoną w innym postępowaniu karnym przeciwko niemu (III K 203/09). 23 maja Sąd Okręgowy w Warszawie przedłużył tymczasowe aresztowanie Skarżącego. Sąd ponownie powołał się na surowość przewidywanej kary oraz ewentualne negatywne skutki, jakie uwolnienie Skarżącego mogłoby mieć dla toczącego się śledztwa. 22 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ponownie przedłużył tymczasowe aresztowanie Skarżącego. Wymienił zarzuty stawiane Skarżącemu, które obejmowały, oprócz wymienionych powyżej, pobicie, czerpanie korzyści z prostytucji innych osób oraz niszczenie mienia. Sąd wyraźnie stwierdził, że nie jest obowiązany do wskazywania działań mających na celu utrudnienie śledztwa, ponieważ sama waga zarzutów pozwalała na przypuszczenie, że takie działania mogą zostać podjęte. Sąd wskazał również, że przebywając na wolności, Skarżący mógłby utrudnić śledztwo dotyczące innych członków tej samej grupy. 16 września 2011 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie został złożony akt oskarżenia przeciwko Skarżącemu i czternastu innym osobom (XVIII K 297/11). Tymczasowe aresztowanie Skarżącego zostało przedłużone przez Sąd Okręgowy w Warszawie 26 września 2011 r. do 30 marca 2012 r. W okresie od 24 października 2011 r. do 24 października 2012 r. Skarżący odbył pozostałą część kary pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie III K 203/09, a od 24 października 2012 r. do 23 października 2013 r. odbywał karę pozbawienia wolności orzeczoną w innym postępowaniu karnym przeciwko niemu (III K 1027/07). W międzyczasie Sąd Okręgowy w Warszawie przedłużył tymczasowe aresztowanie Skarżącego w dniach 13 marca, 4 lipca i 20 września 2012 r. Dwa ostatnie orzeczenia zostały utrzymane w mocy przez Sąd Apelacyjny w Warszawie odpowiednio 31 lipca i 4 października 2012 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie przedłużył aresztowanie Skarżącego w dniach 4 października 2012 r., 15 stycznia, 13 czerwca i 28 października 2013 r., 13 marca, 29 lipca i 30 grudnia 2014 r., 25 czerwca i 22 października 2015 r. oraz 26 stycznia 2016 r. Sąd powoływał się na duże prawdopodobieństwo, że Skarżący i inni oskarżeni popełnili przestępstwa, o które zostali oskarżeni, oraz na złożoność sprawy. Sąd uznał również, że osoby oskarżone mogą podjąć działania mające na celu utrudnienie prawidłowego toku postępowania, ponieważ znały one innych oskarżonych, a stawiane im zarzuty obejmowały członkostwo w uzbrojonej i zorganizowanej grupie przestępczej. Sąd Apelacyjny uznał również, że istnieje duże prawdopodobieństwo orzeczenia surowej kary. Istotne orzeczenia były często sformułowane w ogólnych słowach i nie podano żadnych konkretnych przykładów zachowania Skarżącego podczas śledztwa ani na etapie sądowym w celu uzasadnienia przedłużenia tymczasowego aresztowania. Zażalenia Skarżącego na te orzeczenia były nieskuteczne. Jego liczne wnioski o zwolnienie, w tym za poręczeniem majątkowym, zostały oddalone. 4 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok. Skarżący został uznany za winnego popełnienia wielu przestępstw i skazany na sześć lat pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 8 000 złotych polskich (PLN) (około 1 850 euro (EUR)). W tej samej dacie tymczasowe aresztowanie Skarżącego zostało uchylone. 12 maja 2017 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie utrzymał ten wyrok w mocy w zakresie dotyczącym Skarżącego.


Skarżący urodził się w 1964 roku i mieszka w Štitare. 30 maja 2000 r. Trzeci Sąd Miejski w Belgradzie nakazał spółce społecznej własności KMG Trudbenik (zwanej dalej „spółką dłużnicą”), z siedzibą w Belgradzie, zapłacenie skarżącemu określonej kwoty z tytułu zaległego wynagrodzenia oraz kosztów postępowania cywilnego (wyrok nr P1 863/99). Wyrok ten stał się wykonalny w dniu 19 czerwca 2000 r. 13 marca 2002 r., na wniosek skarżącego, Czwarty Sąd Miejski w Belgradzie zarządził egzekucję powyższego wyroku oraz nakazał spółce dłużniczej zapłacenie kosztów egzekucji poniesionych przez skarżącego (nakaz egzekucyjny nr I-VIII 101/2002). 7 października 2003 r. postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z powodu wszczęcia postępowania układowego przed Handlowym Sądem w Belgradzie („Sądem Handlowym”). 9 grudnia 2011 r. Sąd Handlowy otworzył postępowanie upadłościowe w stosunku do spółki dłużniczej. 6 marca 2012 r. skarżący złożył wniosek o egzekucję wyroku z 30 maja 2000 r. („wniosek o egzekucję”) do syndyka. Syndyk ani nie odrzucił roszczenia skarżącego, ani nie przekazał go do Sądu Handlowego. 24 lutego 2014 r. skarżący złożył zatem swój wniosek o egzekucję w Sądzie Handlowym, a 1 października 2014 r. go uzupełnił. 6 sierpnia i 27 października 2014 r. skarżący skarżył się na bezczynność sędziego orzekającego w postępowaniu upadłościowym. 13 października 2014 r. Sąd Handlowy oddalił wniosek skarżącego o egzekucję jako wniesiony po terminie. 28 stycznia 2015 r. Handlowy Sąd Apelacyjny oddalił apelację skarżącego i utrzymał w mocy decyzję Sądu Handlowego z 13 października 2014 r. 24 marca 2015 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną, skarżąc na decyzję z 28 stycznia 2015 r. Jednakże 19 maja 2016 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę skarżącego jako bezzasadną.


Skarżący urodził się w 1960 roku i mieszka w Kragujevacu. 14 grudnia 2006 r. skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko Klinicznemu Centrum w Kragujevacu, domagając się odszkodowania. W toku postępowania odbyło się jedenaście rozpraw, natomiast pięć rozpraw zostało wyznaczonych, ale się nie odbyło. 20 maja 2011 r. powództwo skarżącego zostało oddalone jako bezzasadne przez Sąd Pierwszej Instancji w Kragujevacu. 26 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Kragujevacu („Sąd Apelacyjny”) uchylił decyzję z 20 maja 2011 r. i zwrócił sprawę do sądu pierwszej instancji. W ponownym postępowaniu skarżący dwukrotnie wystąpił o wyłączenie sędziego rozpoznającego sprawę, jednak oba jego wnioski zostały oddalone. 4 października 2012 r., po trzech odbytych rozprawach i dwóch rozprawach, które się nie odbyły, przeprowadzeniu opinii biegłego oraz zwiększeniu powództwa przez skarżącego, sprawa została przekazana do Wyższego Sądu w Kragujevacu („Wyższy Sąd”). 20 marca 2013 r., na skutek dwóch kolejnych wniosków skarżącego o wyłączenie sędziego, z których jeden został uwzględniony, Wyższy Sąd oddał powództwo skarżącego o odszkodowanie jako bezzasadne. Skarżący wniósł apelację. 21 sierpnia 2014 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację skarżącego i utrzymał w mocy decyzję z 20 marca 2013 r. Następnie skarżący wniósł skargę kasacyjną, która została oddalona przez Sąd Najwyższy Kasacyjny dopiero 21 grudnia 2016 r. W międzyczasie, 7 lutego 2013 r., skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego, skarżąc na długość trwania postępowania cywilnego, domagając się zadośćuczynienia w wysokości 3000 euro oraz opublikowania decyzji Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny przekazał akta sprawy do Sądu Apelacyjnego jako do sądu właściwego do rozpoznania skarg na długość trwania postępowań, zgodnie z art. 8a Ustawy o organizacji sądów. Jednakże 23 września 2014 r. Sąd Apelacyjny ustalił, że nie jest już właściwy do rozpoznania skargi skarżącego, ponieważ stwierdził, że postępowanie cywilne zostało zakończone. Akta sprawy skarżącego zostały w ten sposób zwrócone do Trybunału Konstytucyjnego. 6 listopada 2014 r. Trybunał Konstytucyjny zwrócił akta sprawy do Sądu Apelacyjnego, który 28 listopada 2014 r. ponownie stwierdził, że nie jest właściwy do rozpoznania sprawy. Następnie Sąd Apelacyjny przekazał akta sprawy dalej do Sądu Najwyższego Kasacyjnego jako do sądu właściwego. Skarżący wniósł apelację. 22 stycznia 2015 r. Sąd Najwyższy Kasacyjny oddalił apelację skarżącego i utrzymał w mocy decyzję z 28 listopada 2014 r. Częściowo uwzględnił również skargę skarżącego dotyczącą długości trwania postępowania i przyznał mu 200 euro zadośćuczynienia, natomiast pozostałą część roszczenia oddalił. 21 października 2015 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił apelację skarżącego w zakresie długości trwania postępowania. Trybunał Konstytucyjny ustalił, że mimo iż kwestionowane postępowanie trwało siedem lat i osiem miesięcy, było ono bardzo skomplikowane, a skarżący w dużym stopniu przyczynił się do jego przedłużenia, natomiast właściwe sądy działały sprawnie.


Skarżący urodził się w 1951 roku i mieszka w Weinheim. Jest działaczem antyaborcyjnym i prowadzi stronę internetową przeciwną aborcji. W grudniu 2007 roku trwała publiczna debata na temat rozwoju badań nad ludzkimi embrionalnymi komórkami macierzystymi. W ramach debaty biskup katolicki F. wyraził krytykę badań nad ludzkimi embrionalnymi komórkami macierzystymi, a grupa naukowców z Uniwersytetu w Bonn odpowiedziała na tę krytykę. 13 grudnia 2007 roku biskup F. wydał oświadczenie prasowe, w którym zaprzeczył oskarżeniom, jakoby jego wcześniejsze wypowiedzi sugerowały pewne podobieństwo między naukowcami prowadzącymi badania nad embrionalnymi komórkami macierzystymi a nazistami, którzy przeprowadzali eksperymenty na ludziach. Podkreślił, że wcale nie miał zamiaru rzucać takich zniesławiających oskarżeń na naukowców, ale ponownie oświadczył, że istnieje pilna potrzeba krytycznej debaty nad tak ważnymi kwestiami etycznymi. Twierdził, że nigdy nie chciał sugerować, aby istniał jakikolwiek związek między badaniami nad komórkami macierzystymi a ideologicznym i historycznym kontekstem zbrodni popełnionych przez odczłowieczający system nazistowski, którego nie należy relatywizować poprzez porównania. 18 grudnia 2007 roku skarżący wydał oświadczenie prasowe dla swojej inicjatywy Nigdy Więcej! (Nie Wieder! e.V) pod tytułem: „Uderzone psy szczekają! Badania nad komórkami macierzystymi w Niemczech” (Getroffene Hunde bellen! Stammzellenforschung in Deutschland). Oświadczenie prasowe zostało opublikowane w Internecie i rozdawane w formie ulotek. Brzmiało ono: „Inicjatywa Nigdy Więcej! [Nie Wieder! e.V.] oraz Austriacka Chrześcijańsko-Społeczna Grupa Robocza [Christlich Soziale Arbeitsgemeinschaft Österreichs] chcą wyrazić swój sprzeciw wobec oświadczenia prasowego wydanego przez Uniwersytet w Bonn 13 grudnia 2007 roku, pod którym podpisało się osiemnastu znanych profesorów i w którym profesorowie wyrażają swoje oburzenie komentarzami biskupa F. [imię skrócone przez Sąd], porównującymi współczesne badania nad komórkami macierzystymi do eksperymentów na ludziach przeprowadzanych przez nazistów. Profesorowie zdają się zapominać, że te eksperymenty były wykonywane w czasach nazistowskich przez chętnych lekarzy i naukowców. Ci lekarze i naukowcy, którzy byli wyraźnie w niewoli zbuntowanego Państwa i mu podporządkowani, również prowadzili swoje badania wyłącznie „dla dobra ludu”. Badania przeprowadzane w czasach reżimu nazistowskiego odbywały się na późniejszym etapie życia ludzkiego. Współczesne badania odbywają się na wcześniejszym etapie życia ludzkiego. Czy profesorowie chcą określać prawo człowieka do życia na podstawie tego, jak są oni użyteczni? Zasada godności ludzkiej nie ma zastosowania dopiero po zakończeniu określonej fazy wzrostu, a ludziom nie powinno pozwalać się na eksperymentowanie według uznania podczas tej fazy. Profesorowie mogą to tłumaczyć w dowolny sposób. Zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem [Mord] zawsze będzie zabójstwem ze szczególnym okrucieństwem, niezależnie od etapu życia, na którym człowiek jest niszczony. Fakt, że inni byli odpowiedzialni za przeprowadzenie tych zabójstw na zlecenie, nie dostarcza moralnego usprawiedliwienia dla pracy z tym „materiałem ludzkim”. Komentarze złożone przez biskupa F. [imię skrócone przez Sąd], które zostały najprawdopodobniej skierowane bezpośrednio do prof. dra B. [imię skrócone przez Sąd], były absolutnie trafne. Prof. dr B. wykorzystuje embriony – ludzi – do celów badawczych na Uniwersytecie w Bonn, którzy zostali zamordowani w Izraelu, a następnie sprzedani do Niemiec za znaczne sumy pieniędzy. W czasach nazistowskich niemieccy naukowcy przeprowadzali eksperymenty badawcze na Żydach, a następnie ich mordowali. Obecnie nienarodzone dzieci ludzi wyznających religię Mojżesza – Żydów – są mordowane i sprzedawane „chrześcijańskiemu” krajowi, jakim są Niemcy, do celów badawczych, a wszystko to z błogosławieństwem zarówno Izraela, jak i Niemiec! Porównanie poczynione przez biskupa F. było całkowicie uzasadnione! Zbrodnie przeciwko demokracji popełniane tutaj i teraz muszą być potępiane w najostrzejszych możliwych słowach i zwracane na nie uwagę ludzi. Nadszedł wreszcie czas, by przezwyciężyć ducha Auschwitz!!” 12 listopada 2008 roku Sąd Rejonowy w Weinheim uznał skarżącego za winnego znieważenia i skazał go na karę trzydziestu stawek dziennych po 15 euro (EUR) każda. W wyroku sąd uznał prawo skarżącego do wolności wypowiedzi i przekazywania innym swoich przekonań, że połączenie jaja i plemnika stanowi początek życia ludzkiego oraz że badania z wykorzystaniem importowanych komórek macierzystych z zakończonych embrionów wiążą się z niszczeniem życia ludzkiego. Podkreślił również, że skarżący miał podstawową wolność do korzystania ze swojej wolności wypowiedzi poprzez wyrażanie opinii w sposób uderzający i celny, w tym w formie krytyki obelżywej skierowanej do znanych naukowców wymienionych z imienia i nazwiska. Sąd stwierdził jednak, że oglądane w całości, oświadczenie prasowe przekroczyło dopuszczalne granice krytyki obelżywej. Sąd oparł tę decyzję na fakcie, że sugestia, jakoby naukowcy byli winni nie tylko popełnienia morderstwa, ale zrobienia tego z głęboko nikczemnych motywów, była centralnym tematem przewijającym się przez oświadczenie prasowe i eskalowała w zwrocie „Nadszedł wreszcie czas, by przezwyciężyć ducha Auschwitz”. Wniósł, że skarżący zamierzał sugerować, że naukowcy prowadzący badania nad komórkami macierzystymi byli podyktowani tymi samymi kryminalnymi, sadyistycznymi i odczłowieczającymi motywami, co ci odpowiedzialni za przeprowadzanie niewyobrażalnie okrutnych masowych eksperymentów na ludziach, takich jak Mengele w Auschwitz. Biorąc pod uwagę pozycję prof. dra B. jako lekarza i naukowca, ta sugestia była poważnie obraźliwa. 26 marca 2009 roku Sąd Okręgowy w Mannheim oddalił apelację skarżącego. Podobnie jak Sąd Rejonowy, Sąd Okręgowy uznał prawo skarżącego do wolności wypowiedzi i to, że jego oświadczenie prasowe wniosło wkład do debaty o wielkim interesie publicznym. Stwierdził dalej, że większość stwierdzeń w oświadczeniu prasowym miało charakter sądów wartościujących i że dlatego oświadczenie prasowe musiało zostać zaklasyfikowane jako sąd wartościujący, a nie jako stwierdzenie faktu. Mimo to sąd stwierdził, że wolność wypowiedzi nie jest przyznawana bezwarunkowo i może podlegać ograniczeniom w celu ochrony, między innymi, prawa do czci osobistej. Przy badaniu wkładów w debatę o interesie publicznym musiała jednak zachodzić domniemana przewaga wolności słowa. Sąd Okręgowy stwierdził dalej, że kryterium krytyki obelżywej nie zostało spełnione. Krytyka o charakterze nadmiernym lub nawet agresywnym nie była koniecznie obelżywa. Istotnym kryterium było to, czy głównym celem krytyki było zniesławienie jednostki, a nie debatowanie nad odpowiednim problemem. Sąd wniosł, że nie ma to zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ przeszłe zachowanie skarżącego i treść oświadczenia prasowego wykazały, że nacisk kładziono na „kwestię”, a nie na indywidualnego lekarza, przeciwko któremu wysuwano zarzuty. Sąd stwierdził zatem, że prawo do wolności wypowiedzi musi zostać zrównoważone z prawnie chronionymi prawami osobistymi prof. dra B. i podkreślił, że wolność wypowiedzi przyznaje równą ochronę wszystkim wypowiedziom o charakterze opinii, niezależnie od tego, czy są one użyteczne, bezużyteczne, poprawne, niepoprawne, emocjonalne, racjonalne, a nawet polemiczne lub obraźliwe. Sąd Okręgowy wziął pod uwagę, że oświadczenie prasowe stanowiło wkład skarżącego w kształtowanie opinii publicznej, ale uznał, że wymienienie prof. dra B. z imienia i nazwiska było równoznaczne z powiązaniem jego postępowania zawodowego z okrucieństwami popełnionymi przez nazistów. Wniósł, że stanowiło to poważne naruszenie jego praw osobistych, co było również niepotrzebne, ponieważ skarżący mógł wnieść wkład do debaty bez wymieniania profesora z imienia i nazwiska. 15 lutego 2010 roku Sąd Apelacyjny oddalił apelację skarżącego w sprawie prawa jako bezzasadną, a 6 lipca 2010 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił przyjęcia skargi konstytucyjnej wniesionej przez skarżącego bez podania przyczyn (1 BvR 827/10).


Skarżący urodził się w 1963 roku i mieszka w Moskwie. 29 grudnia 2007 r. N., właściciel dwóch pokoi w mieszkaniu nr 10 przy ul. Anny Siewierianowej 3-3 w Moskwie, podpisał umowę darowizny tych pokoi na rzecz Ya. Moskiewski Miejski Wydział Federalnej Służby Rejestracji („Służba Rejestracji”) zarejestrował umowę oraz prawo własności Ya. do pokoi. W nieokreślonym dniu komitet śledczy wszczął śledztwo karne w sprawie działań M., który był podejrzany o zwiedzenie N. w celu podpisania przez niego umowy darowizny na rzecz Ya. 2 czerwca 2008 r. Ya. sprzedał pokoje skarżącemu. Zgodnie z umową sprzedaży skarżący zapłacił za pokoje 300 000 rubli rosyjskich (RUB). 11 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy w Preobrażenskim w Moskwie wydał postanowienie o zajęciu pokoi w ramach śledztwa karnego dotyczącego oskarżeń o oszustwo przeciwko M. 16 lipca 2008 r. Służba Rejestracji zarejestrowała umowę sprzedaży między Ya. a skarżącym oraz prawo własności skarżącego do pokoi. 28 września 2009 r. Sąd Rejonowy uznał M. za winnego popełnienia wielu przestępstw, w tym oszustwa dotyczącego pokoju później zakupionego przez skarżącego, i skazał go na czternaście lat pozbawienia wolności. Sąd ustalił, że M. zwodził N., aby ten podpisał umowę darowizny dwóch pokoi, podczas gdy w rzeczywistości M. sprzedał pokoje Ya. 16 marca 2010 r. N. zmarł. 7 lutego 2014 r. Departament Mieszkalnictwa Miasta Moskwa („Departament Mieszkalnictwa”) wniósł powództwo cywilne, żądając przywrócenia prawa własności do dwóch pokoi Miastu Moskwie oraz eksmisji skarżącego. 29 grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy w Presnienskim w Moskwie uwzględnił powództwo Departamentu Mieszkalnictwa. Sąd uznał umowę darowizny za nieważną. Dalej ustalono, że N., prawowity właściciel pokoi, zmarł nie zostawiając testamentu i bez spadkobierców. W związku z tym pokoje powinny być uznane za mienie bezspadkowe i przekazane Miastu Moskwie, mimo że skarżący kupił je w dobrej wierze. Sąd przeniósł prawo własności do pokoi na Miasto Moskwa i zarządził eksmisję skarżącego. 18 czerwca 2015 r. Miejski Sąd w Moskwie utrzymał w mocy wyrok z 29 grudnia 2014 r. na skutek odwołania. 26 października 2015 r. Sąd Miejski odmówił skarżącemu zgody na wniesienie skargi kasacyjnej od wyroków z 29 grudnia 2014 r. i 18 czerwca 2015 r. 9 marca 2015 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej wydał podobną decyzję. Strony nie dostarczyły żadnych informacji dotyczących egzekucji wyroków korzystnych dla Miasta.


Skarżący urodził się w 1962 roku i mieszka w Bečej, gdzie był zatrudniony jako policjant. 24 stycznia 2003 roku Sąd Rejonowy w Bečej („Sąd Rejonowy”) wszczął postępowanie dochodzeniowe przeciwko skarżącemu w związku z domniemanym popełnieniem szeregu przestępstw dotyczących pełnienia przez niego obowiązków. 26 maja 2003 roku właściwa dyrekcja Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zwolniła skarżącego ze służby w policji (z mocą od 30 maja 2003 roku). W decyzji stwierdzono, że przeciwko skarżącemu wszczęto postępowanie karne i że należy zastosować art. 45 w związku z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy o Ministerstwie Spraw Wewnętrznych z 1991 roku, która obowiązywała w chwili zwolnienia. Zgodnie z tym przepisem policjant mógł zostać zwolniony, zgodnie z uznaniem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, jeśli nie spełniał już wymogów bycia policjantem, co obejmowało wymóg, aby nie toczyło się przeciwko niemu postępowanie karne określonego rodzaju. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji, jednak 30 czerwca 2003 roku jego odwołanie zostało odrzucone, a tym samym zwolnienie zostało utrzymane w mocy. 23 lipca 2003 roku skarżący wniósł pozew do Sądu Rejonowego o przywrócenie do służby. 31 października 2003 roku Sąd Rejonowy częściowo umorzył postępowanie karne przeciwko skarżącemu na podstawie obowiązującego okresu przedawnienia. 12 listopada 2003 roku pozostała część postępowania karnego została umorzona, ponieważ prokurator wycofał zarzuty. 30 grudnia 2003 roku Sąd Rejonowy uchylił decyzję o zwolnieniu skarżącego z 26 maja 2003 roku wyrokiem częściowym, stwierdzając, że każdy oskarżony o popełnienie przestępstwa powinien korzystać z domniemania niewinności, dopóki jego winy nie udowodni sąd, oraz że szeroka interpretacja art. 45 ustawy o Ministerstwie Spraw Wewnętrznych z 1991 roku w odniesieniu do osób, wobec których nie stwierdzono winy, mogła być tylko na ich niekorzyść. 17 czerwca 2004 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sadzie („Sąd Okręgowy”) utrzymał ten wyrok w mocy. Były pracodawca skarżącego następnie złożył skargę kasacyjną. W międzyczasie skarżący został przywrócony na poprzednie stanowisko decyzją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 13 stycznia 2005 roku. Decyzje z 26 maja i 30 czerwca 2003 roku zostały również uchylone. 9 marca 2005 roku Sąd Najwyższy jednak uwzględnił skargę kasacyjną, uchylił wyroki z 30 grudnia 2003 roku i 17 czerwca 2004 roku oraz oddalił powództwo skarżącego o przywrócenie do służby. Uznał, że zwolnienie z 26 maja 2003 roku było zgodne z art. 45 w związku z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy o Ministerstwie Spraw Wewnętrznych z 1991 roku oraz że sam fakt, że przeciwko skarżącemu toczyło się postępowanie karne, był wystarczającym powodem do jego zwolnienia. 4 lipca 2005 roku skarżący został w ten sposób ponownie zwolniony z pracy, a ta decyzja została utrzymana w mocy 11 sierpnia 2005 roku przez Ministra Spraw Wewnętrznych. 4 sierpnia 2005 roku skarżący wszczął kolejne postępowanie o uchylenie jego drugiego zwolnienia. Jednakże Sąd Rejonowy, Sąd Okręgowy i Sąd Najwyższy, wyrokami z 27 października 2005 roku, 10 maja 2007 roku i 18 grudnia 2007 roku, odpowiednio, wszystkie orzekły przeciwko niemu i utrzymały jego zwolnienie w mocy na podstawie art. 45 w związku z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy o Ministerstwie Spraw Wewnętrznych z 1991 roku. 14 marca 2008 roku skarżący wniósł skargę do Trybunału Konstytucyjnego dotyczącą wyniku, sprawiedliwości i długości postępowania cywilnego dotyczącego jego zwolnienia, prawa do domniemania niewinności, dopóki nie zostanie udowodniona wina, oraz „prawa do pracy”. 17 lutego 2011 roku Trybunał Konstytucyjny odrzucił skargę skarżącego. W odniesieniu do wyroków sądowych z 31 października 2003 roku, 17 czerwca 2004 roku i 9 marca 2005 roku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że jego skargi były niedopuszczalne ze względu na czasowy wymóg dopuszczalności, biorąc pod uwagę, że Konstytucja Serbii weszła w życie 8 listopada 2006 roku, tj. po pierwszej serii postępowań dotyczących zwolnienia skarżącego. Z drugiej strony, w odniesieniu do wyroków z 27 października 2005 roku, 10 maja i 18 grudnia 2007 roku, Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie były one arbitralne i potwierdził legalność drugiego zwolnienia skarżącego na podstawie art. 45 w związku z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy o Ministerstwie Spraw Wewnętrznych z 1991 roku. W opinii Trybunału Konstytucyjnego fakt, że skarżący został ostatecznie zwolniony 4 lipca 2005 roku, a nie 26 maja 2003 roku, był jedynie na korzyść skarżącego, a sam ten fakt nie mógł wpłynąć na legalność jego „zwolnienia jako takiego”. Przed tym, 19 stycznia 2011 roku, Trybunał Konstytucyjny wydał decyzję w sprawie Stefanović przeciwko Serbii (UŽ 753/2008), dotyczącej tego samego problemu prawnego, w której orzekł na korzyść skarżącego w tamtej sprawie (zob. Milojević i inni przeciwko Serbii, nr 43519/07 i 2 inne, §§ 36-37, 12 stycznia 2016).


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1993, 1992, 1992, 1994, 1993, 1993, 1995, 1993, 1996, 1994 i 1951 roku oraz mieszkają w Tighina (Bender). Skarżący są dziesięciorgiem uczniów szkoły z internatem języka rumuńskiego (mołdawskiego) w Tighina (Bender) dla sierot i innych dzieci objętych opieką publiczną, a także ich wychowawcą i jednocześnie opiekunem prawnym w momencie wniesienia skargi. Nie wszyscy skarżący są sierotami, a niektórzy z nich mieli sporadyczne kontakty z rodzicami. Dzieci uczyły się i mieszkały w szkole. Podczas wakacji letnich chodziły one na obozy lub przebywały u rodzin pracowników szkoły. W 2004 roku dzieci spędziły wakacje letnie wraz z rodzinami pracowników szkoły. Szkoła skarżących była zarejestrowana w Ministerstwie Edukacji Mołdawii i dlatego używała alfabetu łacińskiego oraz programu nauczania zatwierdzonego przez Ministerstwo Edukacji Republiki Mołdawii. Zgodnie z art. 12 Konstytucji „Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej” („NRM”), językami urzędowymi na terytorium „NRM” są „mołdawski”, rosyjski i ukraiński. Artykuł 6 „Ustawy o językach” „NRM”, przyjętej 8 września 1992 r., stanowi, że we wszystkich celach „język mołdawski” musi być zapisywany cyrylicą. „Ustawa” przewiduje dalej, że używanie alfabetu łacińskiego może stanowić wykroczenie. W szczególności art. 200-3 (obecnie art. 5.28) „Kodeksu wykroczeń administracyjnych” „NRM” stanowi, że: „Niewykonanie przez osoby pełniące funkcje publiczne oraz inne osoby w administracji wykonawczej i państwowej, w stowarzyszeniach publicznych, a także w innych organizacjach, niezależnie od ich statusu prawnego i formy własności, oraz w innych podmiotach, znajdujących się na terytorium NRM, przepisów ustawodawstwa NRM dotyczących funkcjonowania języków na terytorium NRM ... pociąga za sobą odpowiedzialność w formie grzywny, która może wynieść 50 (pięćdziesiąt) minimalnych płac.” 18 sierpnia 1994 r. władze „NRM” zakazały używania alfabetu łacińskiego w szkołach. Decyzją z 21 maja 1999 r. „NRM” zarządziła, że wszystkie szkoły należące do „państw obcych” i działające na „jej” terytorium muszą zarejestrować się u władz „NRM”, w przeciwnym razie nie zostaną uznane i zostaną pozbawione swoich praw. Rejestracja oznaczała, że szkoły muszą stosować program nauczania „NRM”, używać cyrylicy i uczyć historii w interpretacji władz NRM. Więcej szczegółów na temat ogólnego tła faktów sprawy znajduje się w wyroku Trybunału w sprawie Catan i inni przeciwko Republice Mołdawii i Rosji ([Wielka Izba], skargi nr 43370/04, 8252/05 i 18454/06, §§ 13‑42, ECHR 2012 (fragmenty)). 4 czerwca 2004 r. administracja szkoły została poinformowana, że administracja miasta Bender wypowiedziała umowy na dostawy mediów, ponieważ szkoła nie zarejestrowała się u władz „NRM”. Szkoła otrzymała jednak nowy termin, do 27 czerwca 2004 r., na dostarczenie władzom „NRM” dokumentów w celu uzyskania takiej rejestracji. Administracja szkoły nie zastosowała się do żądania i 27 czerwca 2004 r. odcięto dopływ wody do szkoły. 30 czerwca 2004 r. administracja miasta Bender zażądała od szkoły dostarczenia, do 1 lipca 2004 r., dokumentów potwierdzających jej status prawny, prawo do korzystania z budynku i mediów oraz rachunek bankowy. 5 lipca 2004 r. odcięto szkołę od dostaw prądu. 15 lipca 2004 r. administracja miasta Bender wydała decyzję o formalnym zamknięciu szkoły, ponieważ działała ona bez rejestracji i licencji. Wieczorem 26 lipca 2004 r. nieznane osoby oraz około trzydziestu funkcjonariuszy milicji „NRM”, działając w imieniu administracji miasta Bender, opieczętowały budynki szkoły i ograniczyły dostęp do terenu szkoły. Rosyjskie siły pokojowe były obecne, ale nie interweniowały. Następnego dnia dzieci i nauczyciele siłą ponownie weszli do internatu szkoły. Nadal go zajmowali w momencie wniesienia skargi. 27 lipca 2004 r. administracja szkoły wysłała faks do Prezydenta Federacji Rosyjskiej, skarżąc się na czyny władz „NRM”, które dotknęły 300 dzieci, oraz na bierność rosyjskich sił pokojowych 26 lipca 2004 r. 4 sierpnia 2004 r. szkoła otrzymała nowy termin, do 15 sierpnia 2004 r., na rejestrację u władz „NRM”, w przeciwnym razie dzieciom groziło przeniesienie siłą do naddniestrzańskiego internatu dla dzieci niepełnosprawnych. 11 sierpnia 2004 r. władze „NRM” zasugerowały administracji szkoły, że dzieci byłyby bezpieczniejsze, gdyby zostały przeniesione do przedszkola nr 10 w Bender, gdzie dostępne byłyby odpowiednie warunki życia. Szkoła została odcięta od wszystkich mediów, a jej administracji odmówiono dostępu do kuchni szkolnej lub magazynów. Od 27 lipca do 10 sierpnia 2004 r. władze mołdawskie zapewniały dzieciom żywność i wodę, które były przywożone do wjazdu do miasta Bender, a misja OBWE zabezpieczała ich transport stamtąd do szkoły. Od 11 sierpnia 2004 r. pracownikom OBWE nie pozwalano dostarczać żywności i wody częściej niż raz dziennie. 21 sierpnia 2004 r. administracja szkoły zwróciła się do Ambasady Rosji w Kiszyniowie o interwencję w celu poprawy sytuacji dzieci pozbawionych wody, prądu i żywności.


Skarżący urodził się w 1985 roku i mieszka w Bratysławie. 20 grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy Bratysława IV zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego w toku postępowania karnego, w którym był oskarżony o popełnienie przestępstwa nieumyślnego spowodowania śmierci. Powodem jego aresztowania było ryzyko popełnienia ponownego przestępstwa. 3 marca 2015 r. skarżący złożył wniosek do Prokuratury Rejonowej o zwolnienie z tymczasowego aresztowania. Wniósł w nim o zastąpienie aresztowania nadzorem kuratora sądowego. Wniosek został odebrany przez prokuraturę 4 marca 2015 r. i odrzucony 5 marca 2015 r., po czym został przekazany do Sądu Rejonowego w celu rozstrzygnięcia przez sąd. 26 marca 2015 r. Sąd Rejonowy przeprowadził rozprawę i oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie. Pisemne orzeczenie zostało doręczone skarżącemu 14 kwietnia 2015 r., a po kilku nieudanych próbach doręczenia zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 21 kwietnia 2015 r. Pełnomocnik skarżącego wniósł pisemne zażalenie do Sądu Rejonowego w ustawowym terminie trzodniowym, tj. 24 kwietnia 2015 r. Akta sprawy zostały przekazane do Sądu Okręgowego w Bratysławie 29 kwietnia 2015 r., a zażalenie skarżącego zostało oddalone na posiedzeniu niejawnym 7 maja 2015 r. Pisemne orzeczenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 18 maja 2015 r. 1 czerwca 2015 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną, powołując się m.in. na art. 5 ust. 4 Konwencji. Zarzucił, że organy nie rozpatrzyły jego wniosku o zwolnienie z należytą szybkością. Formalnie zakwestionował postępowanie przed Sądem Rejonowym, orzeczenie Sądu Okręgowego z 7 maja 2015 r. oraz postępowanie poprzedzające to orzeczenie. Wniósł również o zadośćuczynienie w wysokości 2000 euro (EUR) oraz pokrycie kosztów i wydatków sądowych. 30 marca 2016 r. Sąd Konstytucyjny uznał część skargi dotyczącą postępowania przed Sądem Rejonowym za dopuszczalną, a pozostałą część za niedopuszczalną. Sąd Konstytucyjny stwierdził, że nie znalazł nieprawidłowości w orzeczeniu Sądu Okręgowego z 7 maja 2015 r. 21 czerwca 2016 r. Sąd Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa skarżącego gwarantowanego w art. 5 ust. 4 Konwencji. Nie przyznał mu jednak żadnego zadośćuczynienia ani kosztów i wydatków sądowych. Sąd Konstytucyjny przeanalizował jedynie postępowanie przed Sądem Rejonowym i stwierdził, że trwało ono 44 dni. Sąd Rejonowy zatem nie rozpatrzył wniosku skarżącego z należytą szybkością i nie doręczył mu pisemnego orzeczenia niezwłocznie. W odniesieniu do odszkodowania finansowego Sąd Konstytucyjny powołał się na „zasadę sprawiedliwości”, „szczególne okoliczności sprawy”, czas trwania opóźnień oraz intensywność ingerencji i stwierdził, że stwierdzenie naruszenia prawa skarżącego stanowi wystarczające zadośćuczynienie.


Skarżycielka urodziła się w 1962 roku i mieszka w Tallinie. 27 maja 2010 r. Sąd Rejonowy w Harju ustalił, że syn skarżycielki, O.T. (ur. w 1984 r.), posiada ograniczoną zdolność do czynności prawnych (piiratud teovõime). Powołał skarżycielkę na opiekuna O.T. w celu ochrony jego interesów w sprawach społecznych i prawnych oraz w sprawach dotyczących mienia. Sąd oparł się na opinii biegłego psychiatry sądowego z 14 marca 2010 r., zgodnie z którą syn skarżycielki cierpiał na przewlekłą paranoidalną schizofrenię i był niezdolny do rozumienia lub kontrolowania swoich czynów. 25 października 2010 r. O.T. dopuścił się czynów o charakterze seksualnym wobec dziesięcioletniej dziewczynki i groził zabiciem pokrzywdzonej. Wszczęto postępowanie karne, a O.T. został zbadany przez biegłego psychiatrę sądowego, który potwierdził w opinii z 8 listopada 2010 r. wcześniejsze ustalenia biegłych (patrz punkt 6 powyżej). Biegły dodał ponadto, że O.T. stanowi zagrożenie dla społeczeństwa i wymaga przymusowego leczenia psychiatrycznego (psühhiaatriline sundravi). 6 maja 2011 r. Sąd Rejonowy w Harju umorzył postępowanie karne i zarządził poddanie O.T. przymusowemu leczeniu psychiatrycznemu, które rozpoczęło się 6 czerwca 2011 r. 14 grudnia 2012 r. skarżycielka złożyła wniosek do Sądu Rejonowego w Tartu o umorzenie przymusowego leczenia psychiatrycznego O.T. lub zastąpienie leczenia stacjonarnego leczeniem ambulatoryjnym. W swoim wniosku powołała się na opinię wydaną przez komisję medyczną – złożoną z lekarza prowadzącego O.T. i p.o. ordynatora oddziału leczenia przymusowego (dr E.K.) szpitala, w którym przetrzymywano O.T. – z dnia 14 czerwca 2012 r., która stwierdzała: „istotny kontakt [sisuline kontakt] z O.T. jest niedostateczny [puudulik], jego odpowiedzi na pytania są skąpe, zadaje pytania zwrotne. Zaprzecza popełnieniu czynu, nie uważa się za osobę chorą psychicznie. Wymaga dalszego leczenia, ponieważ stanowi zagrożenie dla społeczeństwa”. Skarżycielka uznała, że opinia nie jest bezstronna i wnioskuje o przeprowadzenie nowej, niezależnej ekspertyzy w sprawie O.T. 6 lutego 2013 r. Sąd Rejonowy w Tartu oddalił wniosek. Sąd oparł się na opinii z 11 grudnia 2012 r. sporządzonej przez komisję medyczną złożoną z lekarza prowadzącego O.T. i ordynatora oddziału leczenia przymusowego (dr S.K.), zgodnie z którą stan psychiczny O.T. nie uległ zmianie. Zgodnie z opinią, istotny kontakt z nim był niedostateczny, jego odpowiedzi na pytania były skąpe, zadawał pytania zwrotne i formułował niespójne wypowiedzi. W trakcie rozmowy jego mimika stawała się od czasu do czasu zła, śmiał się w nieodpowiednich momentach i symulował doświadczenia psychotyczne. Na powyższej podstawie komisja medyczna wniosła o potrzebę kontynuacji leczenia psychiatrycznego przez O.T. Sąd uznał, że dodatkowa opinia biegłego nie jest konieczna, ponieważ zgodnie z art. 403 § 1 Kodeksu postępowania karnego (Kriminaalmenetluse seadustik – „KPK”) (patrz punkt 21 poniżej) opinia komisji medycznej wystarcza jako dowód. Na skutek odwołania skarżycielki, 5 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Tartu uchylił powyższą decyzję, ponieważ, wbrew KPK, sąd pierwszej instancji nie rozpoznał sprawy na rozprawie. Sąd Okręgowy zauważył, że zgodnie z art. 402-1 § 3 i art. 403 § 5 KPK (patrz punkt 21 poniżej), zarządzenie nowej opinii biegłego nie było obowiązkowe, a sąd pierwszej instancji był uprawniony do oparcia się wyłącznie na pisemnej opinii komisji medycznej lub do przesłuchania lekarza prowadzącego na rozprawie. 30 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Tartu przyznał O.T. pomoc prawną finansowaną przez państwo i wyznaczono adwokata (advokaat) do pomocy. Sąd Rejonowy w Tartu ponownie rozpoznał sprawę na rozprawie w dniu 8 maja 2013 r. Sąd miał do dyspozycji opinię komisji medycznej z 11 grudnia 2012 r. (patrz punkt 10 powyżej). Ordynator oddziału leczenia przymusowego, dr S.K., który uczestniczył w sporządzeniu tej opinii medycznej, został również przesłuchany przez sąd. Złożył on oświadczenie, że O.T. nie wyzdrowiał: nie rozumie, co się dzieje, nie stosuje się do leczenia i oskarżył swoją matkę o trucie go. W opinii lekarza leczenie ambulatoryjne nie wchodziło w grę. Skarżycielka i adwokat z urzędu O.T. wyrazili życzenie, aby O.T. został zwolniony. Sam O.T. oświadczył, że nic nie rozumie i nie chce składać wyjaśnień. Decyzją z 8 maja 2013 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżycielki, uznając, że O.T. nie wyzdrowiał w takim stopniu, aby możliwe było umorzenie leczenia przymusowego lub zmiana leczenia stacjonarnego na ambulatoryjne. Sąd stwierdził, że nie ma powodów, by wątpić w wnioski z opinii komisji medycznej z 11 grudnia 2012 r. lub w wiarygodność ordynatora oddziału leczenia przymusowego. Skarżycielka odwołała się do Sądu Okręgowego w Tartu w dniu 29 maja 2013 r. Argumentowała, że nie ustalono, iż O.T. stanowi zagrożenie dla siebie samego lub dla społeczeństwa oraz że nie przeprowadzono niezależnej ekspertyzy. Uznała opinie wydane przez wewnętrzną komisję medyczną szpitala (patrz punkty 9 i 10 powyżej oraz punkt 22 poniżej) za powierzchowne i powtarzające się w swoim brzmieniu. Powołała się również na art. 5 § 4 Konwencji, twierdząc, że sam pacjent powinien mieć prawo do rozsądnych odstępach czasu inicjowania postępowań, w których oceniana byłaby dalsza potrzeba leczenia. Powołała się na art. 402-1 § 1 KPK (patrz punkt 21 poniżej) oraz załącznik wyjaśniający do odpowiedniego projektu ustawodawstwa (patrz punkt 23 poniżej), zgodnie z którym osoby poddane przymusowemu leczeniu psychiatrycznemu nie miały takiego prawa (patrz punkt 23 poniżej). 4 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Tartu oddalił odwołanie. Uznał, że zarzut skarżycielki dotyczący braku bezstronności lekarzy leczących O.T. jest bezzasadny i że Sąd Rejonowy słusznie oparł się na opiniach komisji medycznej i ordynatora oddziału leczenia przymusowego. Sąd Okręgowy zauważył, że niezależne badanie biegłych było obowiązkowe w postępowaniach dotyczących początkowego zarządzenia leczenia przymusowego. Zagrożenie dla społeczeństwa ze strony O.T. oraz przesłanki zastosowania leczenia przymusowego zostały już niezależnie ustalone przez sąd w dniu 6 maja 2011 r. W niniejszym postępowaniu – dotyczącym proponowanego umorzenia przymusowego leczenia stacjonarnego lub jego zastąpienia leczeniem ambulatoryjnym – uzyskanie alternatywnej opinii biegłego nie było obowiązkowe (patrz punkt 21 poniżej). Sąd Okręgowy stwierdził, że w sytuacji, w której stan zdrowia O.T. i stosowanie się do leczenia nie uległy poprawie, a umorzenie jego leczenia stacjonarnego lub zastąpienie go leczeniem ambulatoryjnym było, w opinii lekarzy, wykluczone, zarządzenie kolejnego badania biegłych byłoby bezprzedmiotowe. 19 lipca 2013 r. skarżycielka złożyła dalsze odwołanie do Sądu Najwyższego, powtarzając zarzuty podniesione w pierwszym odwołaniu. Wniosła również o pomoc prawną, ponieważ odwołanie przed Sądem Najwyższym mogło zostać wniesione tylko przez adwokata, którego zatrudnienie było poza jej możliwościami finansowymi. Decyzją z 16 września 2013 r. Sąd Najwyższy odmówił przyznania skarżycielce pomocy prawnej. Sąd Najwyższy zauważył, że chociaż skarżycielka wnioskuje o pomoc prawną dla siebie, a nie dla O.T., uzasadniła swój wniosek argumentacją, że istnieje potrzeba ochrony praw O.T. – przede wszystkim jego prawa do wolności. Sąd Najwyższy dodał dalej, że skarżycielka nie posiadała sama praw w niniejszym postępowaniu, które mogłaby chronić poprzez uzyskanie pomocy prawnej, a w związku z tym nie było potrzeby uznawania jej prawa do odwołania. Sąd Najwyższy zauważył, że adwokat z urzędu wyznaczony dla O.T. decyzją Sądu Rejonowego w Tartu z 30 kwietnia 2013 r. (patrz punkt 12 powyżej) mógł wnieść odwołanie w interesie swojego klienta. 18 września 2017 r. Rząd poinformował Sąd, że leczenie psychiatryczne syna skarżycielki zostało zakończone, na wniosek skarżycielki, decyzją Sądu Rejonowego w Tartu z 21 września 2016 r.


Skarżąca urodziła się w 1965 roku i mieszka w Ostia Lido. W chwili urodzenia skarżąca została wpisana do rejestru stanu cywilnego jako osoba płci męskiej i nadano jej imię L. Skarżąca podała jednak, że zawsze identyfikowała się jako kobieta i żyła w społeczeństwie jako kobieta pod imieniem S. Na przykład jej współpracownicy (skarżąca pracuje jako urzędniczka od 1999 roku) zawsze zwracali się do niej S., a na zdjęciu w dowodzie osobistym wydanym w sierpniu 2000 r. jej wygląd był kobiecy. W 1999 r. S.V. rozpoczęła leczenie hormonami feminizującymi w ramach procesu zmiany płci. 9 listopada 2000 r. złożyła wniosek do Sądu Rejonowego w Rzymie na podstawie art. 3 ustawy nr 164 z 1982 r., oświadczając, że pragnie dokończyć proces zmiany płci poprzez trwałą zmianę swoich cech płciowych pierwotnych, i wystąpiła o zezwolenie na operację korekty płci. Wyrokiem z 10 maja 2001 r. Sąd Rejonowy uznał, że skarżąca podjęła proces zmiany płci po dokładnym rozważeniu sprawy. Biorąc pod uwagę jej determinację, sąd zezwolił jej na operację w celu dostosowania jej cech płciowych pierwotnych do jej żeńskiej tożsamości płciowej. 30 maja 2001 r. skarżąca, oczekując na operację autoryzowaną przez Sąd Rejonowy, zwróciła się do prefekta Rzymu o zmianę imienia na podstawie art. 89 Dekretu Prezydenta Republiki nr 396 z 2000 r. Podniosła, że w związku z tym, że przechodziła proces zmiany płci od kilku lat, oraz ze względu na swój wygląd fizyczny, fakt, że w jej dokumentach tożsamości widniało męskie imię, był stałym źródłem upokorzenia i zażenowania. Twierdziła również, że czas oczekiwania na operację wynosi około czterech lat. Decyzją z 4 lipca 2001 r. prefekt odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej, uzasadniając, że na mocy Dekretu Prezydenta Republiki nr 396 z 2000 r. imię osoby musi odpowiadać jej płci. Zdaniem prefekta, w braku prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego zmianę jej prawnego statusu płci w rozumieniu ustawy nr 164 z 1982 r., imię skarżącej nie mogło zostać zmienione. Skarżąca odwołała się od tej decyzji do Regionalnego Sądu Administracyjnego w Lacjum oraz wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji prefekta. 23 lipca 2001 r. skarżąca poddała się mammoplastyce. 6 września 2001 r. została wpisana na listę oczekujących w Szpitalu Uniwersyteckim w Trieście na operację zmiany jej cech płciowych pierwotnych. 21 lutego 2002 r. Regionalny Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania decyzji prefekta. 3 lutego 2003 r., podczas gdy postępowanie przed Regionalnym Sądem Administracyjnym było wciąż w toku co do meritum, skarżąca poddała się operacji zmiany cech płciowych z męskich na żeńskie. Następnie zwróciła się do Sądu Rejonowego w Rzymie (w nieokreślonym terminie) o prawną uznanie zmiany jej płci na podstawie art. 3 ustawy nr 164 z 1982 r. Wyrokiem z 10 października 2003 r. Sąd Rejonowy w Rzymie uwzględnił wniosek skarżącej i nakazał władzom gminy Savona zmianę oznaczenia płci skarżącej z męskiej na żeńską oraz zmianę imienia L. na S. Wyrokiem z 6 marca 2008 r., wpisanym do akt 17 maja 2008 r., Regionalny Sąd Administracyjny oddalił odwołanie skarżącej od decyzji prefekta z 4 lipca 2001 r. Sąd uznał, że art. 89 Dekretu Prezydenta Republiki nr 396 z 2000 r. dotyczący zmiany imienia nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, która w rzeczywistości podlega przepisom ustawy nr 164 z 1982 r. dotyczącej zmiany prawnego statusu płci. Sąd podkreślił w tym względzie, że na mocy przepisów tej ostatniej, zmiana wpisów w rejestrze stanu cywilnego osoby transpłciowej musi być zarządzona przez sąd w orzeczeniu rozstrzygającym o zmianie jej płci. Sąd uznał zatem, że prefekt słusznie odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej.
Skarżąca nie odwołała się od tego wyroku.


Skarżąca urodziła się w 1944 roku i mieszka w Wilnie. 17 kwietnia 2009 r. skarżąca została oficjalnie zawiadomiona, że jest podejrzana o zorganizowanie przywłaszczenia mienia o znacznej wartości. 7 maja 2009 r. postawiono skarżącej zarzuty popełnienia tych czynów. Nie przyznała się do winy. 22 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w Wilnie uznał, że kwalifikacja prawna zarzutów przeciwko skarżącej była nieprawidłowa, ponieważ całkowita wartość rzekomo przywłaszczonego mienia nie była znaczna. Sąd przekwalifikował zarzuty na podstawie mniej poważnego czynu, stwierdził, że postępowanie uległo przedawnieniu, i umorzył postępowanie. Prokurator złożył apelację. 27 października 2011 r. Sąd Apelacyjny uchylił decyzję i skierował sprawę z powrotem do Sądu Okręgowego w Wilnie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, 10 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Wilnie uznał skarżącą za winną stawianych jej zarzutów. Została ukarana grzywną w wysokości 12 000 litów litewskich (LTL) (około 3475 euro (EUR)). Została również zobowiązana do zapłaty części odszkodowania dochodzonego przez spółkę, w wysokości 2800 LTL (około 810 EUR). Skarżąca złożyła apelację, jednak 18 października 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił ją i utrzymał w całości wyrok sądu niższej instancji. 7 stycznia 2014 r. skarżąca złożyła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. 17 lutego 2014 r. trójosobowy skład sędziowski odmówił rozpoznania skargi na podstawie tego, że jest ona niezgodna z art. 368 § 2 i art. 369 Kodeksu postępowania karnego (dalej: „kpk”) (patrz punkty 15 i 16 poniżej). Przewodniczący składu, sędzia V.G., był ojcem M.G., który był prokuratorem w sprawie przeciwko skarżącej przed sądem pierwszej instancji oraz sądem apelacyjnym. Sąd Najwyższy składa się z dwóch izb: Cywilnej i Karnej. W Izbie Karnej zasiada szesnastu sędziów.