Skarżący urodził się w 1986 roku i mieszka w Krasnodarze. 4 listopada 2003 r. skarżący, który miał wówczas 16 lat, oraz jego brat zostali zatrzymani przez funkcjonariuszy policji rejonu krasnogwardiejskiego, Ch. i Kh., na stacji benzynowej we wsi Bolszesidorowskoje w Republice Adygei. Skarżący twierdził, że wydarzenia miały miejsce w kontekście napiętych relacji między jego rodziną a tymi funkcjonariuszami policji. Opisał przebieg wydarzeń w następujący sposób. On i jego brat pchali zepsuty motocykl, aby zanieść go do znajomego na naprawę. Zostali obrażeni słownie przez Ch. i Kh. Następnie Ch. usiadł na motocyklu i kazał im go pchać. Po ich odmowie bracia zostali poddani przemocy fizycznej. Kh. chwycił skarżącego za szyję, powalił go na ziemię i zaczął go dusić. Uderzył głową skarżącego o ziemię kilka razy, ciągnął skarżącego do radiowozu nie puszczając uścisku na szyi, uderzył jego głową o samochód, uderzył go w twarz i wsadził do samochodu. Prośby skarżącego i jego brata o poinformowanie rodziców lub zabranie ich do domu, ponieważ skarżący czuł się źle, zostały zignorowane przez funkcjonariuszy policji. Funkcjonariusze pojechali do garażu lokalnego gospodarstwa kołchozowego, a następnie do administracji rejonu krasnogwardiejskiego, gdzie ojciec skarżącego znalazł skarżącego i jego brata i zabrał ich do domu. Zgodnie z protokołem o wykroczeniu sporządzonym przez funkcjonariusza Kh., 4 listopada 2003 r. o godzinie 14:00 brat skarżącego został zatrzymany za jazdę motocyklem bez prawa jazdy. Brat skarżącego zaznaczył swoją niezgodę, stwierdzając w protokole, że nie jechał motocyklem, ale go pchał. Zgodnie z protokołem o wykroczeniu sporządzonym przez funkcjonariusza Ch., 4 listopada 2003 r. o godzinie 15:00 skarżący użył wulgarnego języka w miejscu publicznym, a mianowicie na stacji benzynowej w Bolszesidorowskoje. W związku z tym ojciec skarżącego popełnił wykroczenie administracyjne poprzez niewłaściwe wychowanie skarżącego. Powołując się na zapis funkcjonariusza policji, Komisja ds. Nieletnich przy administracji rejonu krasnogwardiejskiego uznała następnie ojca skarżącego za winnego tego wykroczenia administracyjnego. Sąd Rejonowy w Krasnogwardiejsku uwzględnił jednak odwołanie ojca skarżącego od tej decyzji, stwierdzając, że decyzja, protokół o wykroczeniu i inne materiały nie zawierały żadnych dowodów na to, że ojciec skarżącego niewłaściwie go wychowywał, a wręcz przeciwnie, wszystkie jego dzieci były dobrze opiekowane, pilnie uczyły się w szkole, a rodzina cieszyła się dobrą opinią. Skarżący został przesłuchany przez sąd i zaprzeczył używaniu wulgarnego języka. Sąd uchylił decyzję i umorzył postępowanie administracyjne przeciwko ojcu skarżącego (wyrok z 5 stycznia 2004 r.). 4 listopada 2003 r. o godzinie 17:45 skarżący został zbadany przez chirurga w Szpitalu Rejonowym w Krasnogwardiejsku, który odnotował trzy otarcia na jego szyi o długości od 3 do 10 cm oraz stłuczenie prawego łokcia. Tego samego dnia matka skarżącego złożyła skargę do rejonowej prokuratury w Krasnogwardiejsku, że skarżący został poddany złemu traktowaniu przez funkcjonariuszy policji. 5 listopada 2003 r. biegły sądowy medycyny z Biura Medycyny Sądowej Republiki Adygei zbadał skarżącego na wniosek śledczego prokuratury. Biegły odnotował otarcia na szyi skarżącego o długości 7 i 12 cm, siniak na prawym łokciu o wymiarach 5 na 4 cm oraz siniak na wardze. Biegły stwierdził, że obrażenia mogły zostać zadane dnia poprzedniego, przez paznokcie w przypadku otarć na szyi oraz przez twardy tępy obiekt w przypadku siniaków. 6 listopada 2003 r. skarżący został zbadany przez lekarzy w Rejonowej Poliklinice w Krasnogwardiejsku. Skarżył się na ból głowy, zawroty głowy, ból gardła i ból przy przełykaniu, ból w okolicy szyi, warg, lewego brwi i prawego łokcia. Lekarze odnotowali obrzęk obu warg ze siniakami, obrzęk w okolicy lewego brwi i prawego łokcia oraz obrzęk, otarcia i siniaki w okolicy szyi. Zdiagnozowano u niego liczne stłuczenia twarzy, szyi, krtani i chrząstek krtaniowych. Po badaniu rentgenowskim zdiagnozowano dodatkowo złamanie obu rogów kości gnykowej. W dodatkowej opinii z 2 grudnia 2003 r. biegły sądowy medycyny stwierdził, że złamanie rogów kości gnykowej, obrzęk i otarcia na szyi mogły zostać spowodowane 4 listopada 2003 r. przez ucisk palców, co spowodowało uszkodzenie zdrowia skarżącego trwające do dwudziestu jeden dni, czyli lekkie uszkodzenie zdrowia. Śledczy rejonowej prokuratury w Krasnogwardiejsku odmówili wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji z powodu braku znamion czynu zabronionego w ich działaniach. Odmowy śledczych (z dat 13 listopada 2003 r., 21 listopada 2003 r., 28 grudnia 2003 r., 7 lutego 2004 r., 27 kwietnia 2004 r., 6 czerwca 2005 r. i 3 listopada 2005 r.) zostały uchylone przez ich przełożonych w prokuraturze, ponieważ postępowanie wyjaśniające, na którym oparto odmowy, uznano za niepełne. W odmowie z 7 lutego 2004 r. śledczy O. stwierdził, że obrażenia skarżącego były wynikiem użycia siły fizycznej przez funkcjonariuszy Ch. i Kh. w celu zatrzymania skarżącego, który „nieposłusznie wykonywał ich rozkazy i próbował uciec”. Śledczy uznał, że nie należy wszczynać postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji z powodu braku znamion czynu zabronionego w ich działaniach w myśl art. 115 Kodeksu Karnego (lekkie uszkodzenie ciała), przy czym zamiar – którego brakowało w ich działaniach – był jednym z tych znamion. Śledczy nie uznał również, aby istniały wystarczające informacje wskazujące na znamiona czynu zabronionego w działaniach funkcjonariuszy policji w myśl art. 286 § 1 Kodeksu Karnego (nadużycie władzy). W decyzji z 27 lutego 2004 r., uchylającej odmowę z 7 lutego 2004 r., starszy prokurator z prokuratury Republiki Adygei stwierdził, że w toku dodatkowego wyjaśnienia śledczy powinien ustalić dokładnie, co każdy z funkcjonariuszy policji robił podczas obezwładniania skarżącego i umieszczania go w swoim samochodzie, w szczególności czy obrażenie zostało zadane przez chwycenie skarżącego za szyję. Prokurator stwierdził również, że konieczne jest dokonanie oceny prawnej kwestii, czy istniała potrzeba zatrzymania skarżącego, który był nieletni, z powodu jego przeklinania. Prokurator zauważył, że odpowiednie postępowanie administracyjne zostało wszczęte przeciwko ojcu skarżącego, a od skarżącego nie pobrano żadnych zeznań dotyczących tych wydarzeń. W najnowszej odmowie z 29 listopada 2005 r. usterki wskazane przez prokuratora nie zostały usunięte. O., śledczy, podtrzymał swoje ustalenia zawarte w decyzji z 7 lutego 2004 r., stwierdzając, że zarzuty skarżącego nie zostały potwierdzone wynikami postępowania wyjaśniającego. Śledczy powołał się na wyjaśnienia funkcjonariuszy policji, że 4 listopada 2003 r. o godzinie 14:00 brat skarżącego nieposłusznie wykonał ich rozkaz zatrzymania motocykla bez tablicy rejestracyjnej, którego prowadził. Skarżący siedział na siedzeniu pasażera. Gdy funkcjonariuszom policji udało się w końcu zatrzymać motocykl na stacji benzynowej, brat skarżącego odmówił okazania prawa jazdy. Funkcjonariusze policji sporządzali protokół o wykroczeniu, gdy skarżący zaczął odchodzić, przeklinając na nich. „Obezwładnili go, aby zapobiec jego ucieczce”. Śledczy powołał się na wyjaśnienia Sh., że widział, jak policja zatrzymuje motocykl na stacji benzynowej, że został poproszony o pełnienie funkcji świadka protokolarnego i podpisanie protokołu zatrzymania motocyklu, który policja sporządziła na miejscu, oraz że brat skarżącego odmówił podpisania protokołu i odbioru jego kopii. Decyzja śledczego odnosiła się również do zeznań innych osób trzecich, w szczególności B., który pracował na stacji benzynowej i oświadczył, że widział, jak skarżący sam upadł na asfalt, opierając się funkcjonariuszom policji zabierającym go do ich samochodu i próbując uciec. B. oświadczył, że funkcjonariusze policji nie bili ani nie dusili skarżącego, ale go „obezwładnili”. Skarga matki skarżącego, że B. złożył fałszywe zeznania, została oddalona przez śledczego rejonowej prokuratury w Krasnogwardiejsku z powodu, że fałszywe wyjaśnienia złożone w ramach postępowania wyjaśniającego, w przeciwieństwie do fałszywych zeznań złożonych w toku śledztwa karnego, nie są karalne jako czyn zabroniony (decyzja z 10 stycznia 2004 r.). 23 września 2005 r. matka skarżącego złożyła wniosek (skargę) do Sądu Rejonowego w Krasnogwardiejsku („Sąd Rejonowy”). Skarżyła się, że 27 kwietnia 2004 r. rejonowa prokuratura w Krasnogwardiejsku odmówiła wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom Ch. i Kh. Jej decyzja była bezzasadna i 3 maja 2005 r. została uchylona przez Prokuraturę Generalną. Od tego czasu nie została poinformowana o żadnej nowej decyzji. Argumentowała, że działania funkcjonariuszy policji, w wyniku których skarżący odniósł poważne obrażenia ciała, były niezgodne z prawem i że należy wszcząć przeciwko nim postępowanie karne. 26 września 2005 r. Sąd Rejonowy zdecydował, że wniosek podlega rozpoznaniu zgodnie z zasadami postępowania cywilnego i wyznaczył matce skarżącego termin na dostosowanie się do tych zasad, w szczególności w zakresie uiszczenia opłaty sądowej. Matka skarżącego wniosła o rozpoznanie jej wniosku zgodnie z zasadami postępowania karnego, w szczególności art. 125 Kodeksu Postępowania Karnego („KPK”). 7 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy umorzył postępowanie cywilne i zdecydował o rozpoznaniu wniosku na podstawie art. 125 KPK. W decyzji z 16 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy przeanalizował decyzję śledczego z 29 listopada 2005 r. i zaakceptował wnioski śledczego, że funkcjonariusze policji działali legalnie. Zauważył również, że skarżący, który nie był już nieletni, powinien był złożyć wniosek do sądu osobiście. Z tych powodów oddalił wniosek. Matka skarżącego odwołała się od decyzji, domagając się m.in. uznania odmowy wszczęcia postępowania karnego z 29 listopada 2005 r. za niezgodną z prawem i bezzasadną. 31 stycznia 2006 r. Sąd Najwyższy Republiki Adygei uchylił decyzję, zauważając, że Sąd Rejonowy nie powinien był rozpoznawać wniosku, ponieważ matka skarżącego nie miała uprawnień do działania w imieniu skarżącego, oraz nie powinien był badać legalności działań funkcjonariuszy policji w ramach kontroli zgodnie z art. 125 KPK (który dotyczył legalności decyzji śledczych). Ponieważ Sąd Rejonowy nie zbadał, czy odmowa wszczęcia postępowania karnego z 29 listopada 2005 r. była legalna i uzasadniona, Sąd Najwyższy Republiki Adygei nie mógł rozstrzygnąć tej kwestii w odwołaniu. 8 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy uznał, że wniosek nie podlega rozpoznaniu na podstawie art. 125 KPK i umorzył postępowanie. 21 marca 2006 r. Sąd Najwyższy Republiki Adygei utrzymał tę decyzję w mocy po odwołaniu matki skarżącego, powtarzając, że nie miała ona uprawnień do działania w imieniu skarżącego i że legalność działań funkcjonariuszy policji nie może być badana w ramach art. 125 KPK. Stwierdził dalej, że we wniosku nie sformułowała skargi, że odmowa wszczęcia postępowania karnego była niezgodna z prawem lub bezzasadna.


Okoliczności faktyczne sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. Skarżący urodził się w 1986 roku w Gruzińskiej SRR ZSRR. W 1996 roku, gdy miał dziesięć lat, jego rodzice rozwiedli się, a on przeprowadził się z matką do Kaługi w Rosji. W 2003 roku skarżący ukończył szkołę średnią w Kałudze i rozpoczął studia w Instytucie Finansów i Ekonomii. 4 maja i 17 października 2005 r. skarżący został skazany za różne przestępstwa i otrzymał karę pozbawienia wolności. Po zwolnieniu 29 lutego 2008 r. powrócił do Kaługi. 12 stycznia 2012 r. policja zatrzymała skarżącego na podwórku jego domu i oskarżyła go o nielegalny pobyt w Rosji. Następnego dnia Sąd Rejonowy w rejonie kałuskim uznał skarżącego za winnego popełnienia wykroczenia administracyjnego na podstawie art. 18.8 § 1 Kodeksu o Wykroczeniach Administracyjnych (nieopuszczenie Rosji po upływie dozwolonego okresu pobytu i nielegalny pobyt) oraz skazał go na grzywnę w wysokości 2500 rubli rosyjskich (62 euro) i administracyjne wydalenie z Federacji Rosyjskiej. W oczekiwaniu na wydalenie Sąd Rejonowy orzekł, że skarżący powinien być przetrzymywany w centrum zatrzymań. 24 stycznia 2012 r. Sąd Obwodowy w Kałudze utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego na skutek odwołania. Skarżący zwrócił się do Sądu Rejonowego z wnioskiem o odroczenie wykonania nakazu wydalenia, podkreślając, że jest on obecnie niewykonalny, ponieważ nie posiada dokumentów tożsamości oraz nie jest obywatelem Gruzji i nie może zostać do niej wysłany. 12 kwietnia 2012 r. Sąd Rejonowy odrzucił wniosek skarżącego w trybie uproszczonym. Skarżący był przetrzymywany w centrum zatrzymań administracyjnych prowadzonym przez policję obwodu kałuskiego. Dzielił celę nr 13 o powierzchni 8,7 m² z pięcioma obywatelami Uzbekistanu oczekującymi na deportację. Cela miała tylko jedno okno, 90 na 120 centymetrów, chronione trzema warstwami grubej siatki i wyposażone w matowe szkło. Dwie żarówki, po 40 wat każda, oświetlały celę. Cela nie była wentylowana. Miska toaletowa wbudowana w podłogę znajdowała się 40 centymetrów od najbliższego łóżka. Była czyszczona zimną wodą bez użycia detergentu. Więźniom wydawano trzy litry wody dziennie, nie wolno jej było gotować. Raz w tygodniu więźniów prowadzono pod prysznic. Nie było wystarczającej ilości gorącej wody dla wszystkich, więc oni na zmianę rezygnowali z prysznica. W celi nie było kalendarza ani zegara. Nie było też radia, telewizora, książek ani gazet. Gry planszowe były zabronione. Skarżący nie mówił po uzbecku i nie mógł komunikować się ze współwięźniami. Więźniów wyprowadzano na zewnątrz w grupach trzydziestoosobowych. Dziedziniec był mały, sześć na cztery metry, więc się tłoczyli. Nie miał on sprzętu sportowego ani zadaszenia na wypadek złej pogody. Skargi skarżącego do prokuratora zostały odrzucone jako bezzasadne. W styczniu i marcu 2012 r. dwóch członków kałuskiej społecznej komisji monitorującej odwiedziło obiekt. Ich raport potwierdził opis warunków zatrzymania przedstawiony przez skarżącego. W maju 2012 r. u skarżącego rozwinęła się gruźlica płuc. Został przeniesiony na leczenie do szpitala cywilnego w Kałudze. Po wypisaniu skorzystał z nieobecności eskorty policyjnej i zbiegł. Rozpoczęto operację poszukiwawczą; skarżący został zlokalizowany 30 stycznia 2013 r. i odesłany do centrum zatrzymań. 31 stycznia 2013 r. skarżący został umieszczony na pokładzie lotu do Tbilisi i opuścił Rosję.


Skarżąca urodziła się w 1958 roku i mieszka w Sankt Petersburgu. Jest matką zmarłego pana Denisa Aleksandrowicza Wyrżykowskiego. 1 października 2010 r. funkcjonariusze policji zatrzymali syna skarżącej oraz jego przyjaciółkę, panią Z., i zabrali ich do Wydziału Spraw Wewnętrznych rejonu moskiewskiego w Sankt Petersburgu (УВД по Московскому району г. Санкт‑Петербурга). Nie sporządzono protokołu zatrzymania. Przez około sześć godzin syn skarżącej był maltretowany przez funkcjonariuszy policji. Był wielokrotnie uderzany w brzuch oraz w głowę, prawą dłoń i obie łydki. Był również poddawany tzw. metodzie tortury „jaskółka” („ласточка”), polegającej na ściągnięciu głowy, rąk i nóg w stronę kręgosłupa. Następnie dwóch funkcjonariuszy policji zabrało syna skarżącej i panią Z. do innego komisariatu. Pani Z. zeznała później, że widziała siniaka na czole pana Wyrżykowskiego oraz że odczuwał on ból i miał trudności z wejściem do samochodu policyjnego. Wczesnym rankiem 2 października 2010 r. pan Wyrżykowski został przewieziony z komisariatu do szpitala. Zmarł tam osiem dni później. Raport sekcji zwłok stwierdził, że przyczyną śmierci było „ciężka zatorowość tłuszczowa naczyń płucnych, nasilona przez zapalenie oskrzeli i płuc oraz obrzęk mózgu, wynikłe z wieloodłamowego złamania głowy kości ramiennej z naderwaniem torebek stawowych oraz masowych siniaków, wylewów i naderwań tkanek miękkich i warstwy podskórnej tkanki tłuszczowej”. Patolog stwierdził również na ciele pana Wyrżykowskiego następujące obrażenia odniesione przed śmiercią, wszystkie bezpośrednio związane z jego zgonem: masowe siniaki pokrywające dłonie, klatkę piersiową, górną część pleców, szyję, pachy oraz większość twarzy i uszu; siniaki na lewym biodrze, prawej dłoni, prawej części brzucha, prawym udzie, lewym kolanie, obu łydkach; otarcia i siniaki na pośladkach. Wszystkie obrażenia zostały zadane twardymi tępymi przedmiotami. 12 października 2010 r. wszczęto śledztwo karne. Skarżąca uzyskała status pokrzywdzonego w postępowaniu. Kilku funkcjonariuszy policji zostało oskarżonych o nieumyślne spowodowanie śmierci oraz nadużycie uprawnień pociągające za sobą poważne naruszenie praw jednostki, popełnione z użyciem przemocy. 26 marca 2014 r. Sąd Rejonowy w Moskiewskim Rejonie w Sankt Petersburgu uznał funkcjonariuszy za winnych zarzucanych im czynów i skazał ich na różne kary pozbawienia wolności. 1 października 2014 r. Sąd Miejski w Sankt Petersburgu częściowo uchylił wyrok i uniewinnił funkcjonariuszy od zarzutu nieumyślnego spowodowania śmierci z powodu braku dowodów. Choć uznał za ustalone, że obrażenia zostały zadane synowi skarżącej umyślnie podczas zatrzymania przez policję, Sąd Miejski przekazał sprawę do dodatkowego śledztwa w celu zidentyfikowania osób odpowiedzialnych za jego śmierć. 2 marca 2015 r. śledztwo zostało zawieszone, ponieważ upłynął termin na jego prowadzenie i niemożliwym było zidentyfikowanie sprawców oraz przeprowadzenie jakichkolwiek czynności śledczych w braku oskarżonego. 12 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy w Rejonie Październikowym w Sankt Petersburgu uznał tę decyzję za legalną. Decyzja stała się ostateczna 27 stycznia 2016 r.


Lista skarżących znajduje się w załączniku. 21 listopada 1994 r. skarżący zostali zatrzymani przez policję. Ich zeznania zostały odebrane przez policję bez udziału adwokata. Wszyscy skarżący przyznali się do popełnienia przestępstw, o które byli oskarżeni. 28 grudnia 1994 r. zostali tymczasowo aresztowani. 24 stycznia 1995 r. Prokurator przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakır wniósł akt oskarżenia przeciwko skarżącym (z wyjątkiem Eyyupa Yaşara), oskarżając ich na podstawie art. 125 dawnego Kodeksu Karnego o prowadzenie działalności mającej na celu oderwanie części terytorium narodowego. 18 czerwca 1999 r. nowelizacji uległa Konstytucja, a sędziowie wojskowi zasiadający w składzie Sądów Bezpieczeństwa Państwa zostali zastąpieni przez sędziów cywilnych. 4 grudnia 2001 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakır uznał skarżących za winnych zarzucanych im czynów. 20 listopada 2002 r. Sąd Najwyższy uchylił wyroki. Sądy Bezpieczeństwa Państwa zostały zlikwidowane 16 czerwca 2004 r. na mocy ustawy nr 5190. W związku z tym sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego w Diyarbakır. 22 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakır ponownie uznał skarżących za winnych na podstawie art. 125 Kodeksu Karnego i skazał ich na karę dożywotniego pozbawienia wolności. 6 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy utrzymał wyroki w mocy.


Wnioskodawcy urodzili się odpowiednio w 1961 i 1996 roku oraz mieszkają w Muğli. Pierwszy wnioskodawca był mężem, a drugi wnioskodawca synem pani Özlem Gürakın, która zmarła 3 września 2001 roku. W nieokreślonym dniu wnioskodawcy wnieśli powództwo o odszkodowanie przeciwko Szpitalowi Uniwersyteckiemu Dokuz Eylül, twierdząc, że pani Özlem Gürakın była ofiarą zaniedbania medycznego. Wnioskodawcy zwrócili się również o przyznanie pomocy prawnej na pokrycie kosztów sądowych. W związku ze swoim wnioskiem o pomoc prawną złożyli dokumenty potwierdzające ich złą sytuację finansową. 13 grudnia 2006 roku Sąd Administracyjny w Izmirze oddalił wniosek wnioskodawców o pomoc prawną, nie wskazując żadnych konkretnych powodów. Zostali poinformowani, że muszą w ciągu miesiąca zapłacić 1683 tureckich lir (TRY) (około 870 euro (EUR)) tytułem kosztów sądowych w celu kontynuowania postępowania, a brak wpłaty skutkowałby umorzeniem postępowania. Ponieważ wnioskodawcy nie uiścili kosztów sądowych w wyznaczonym terminie, Sąd Administracyjny w Izmirze wysłał do nich kolejne wezwanie i nakazał zapłatę kosztów sądowych. 6 kwietnia 2007 roku wnioskodawcy złożyli drugi wniosek o pomoc prawną i poprosili sąd o ponowne rozpatrzenie poprzedniej decyzji. 20 kwietnia 2007 roku Sąd Administracyjny w Izmirze ponownie oddalił wniosek wnioskodawców i wyznaczył im miesięczny termin na zapłatę kosztów sądowych. 12 lipca 2007 roku sąd postanowił umorzyć postępowanie, ponieważ wnioskodawcy nie uiścili wymaganych kosztów sądowych.


Skarżący urodził się w 1969 roku i mieszka w Zagrzebiu. 20 grudnia 2012 roku o godzinie 16:55 V.B. i I.J., funkcjonariusze policji z IV komisariatu w Zagrzebiu, przyłapali skarżącego na gorącym uczynku próby napadu na kantor wymiany walut w Zagrzebiu. Skarżący zaczął uciekać i upadł. Następnie funkcjonariusze go zatrzymali. Podczas zatrzymania z kieszeni skarżącego wypadły pieniądze. Według Rządu, ponieważ skarżący stawiał opór podczas zatrzymania, funkcjonariusze musieli użyć siły (tzw. technika zakładania dźwigni na ramię). Według skarżącego został pobity przez funkcjonariuszy, gdy leżał na ziemi. O godzinie 17:00 funkcjonariusze D.P. (dyżurny oficer w IV komisariacie policji w Zagrzebiu) i N.V. (zastępca komendanta IV komisariatu policji w Zagrzebiu) zostali poinformowani o użyciu siły wobec skarżącego. Skarżący został przewieziony na komisariat o godzinie 17:15. Skarżący złożył skargę funkcjonariuszowi S.P., że boli go ramię. S.P. poinformował o tym D.P., a ten ostatni polecił wezwać pogotowie ratunkowe. O godzinie 17:56 D.P. poinformował centrum operacyjne policji w Zagrzebiu o użyciu siły wobec skarżącego. Skarżącego badał lekarz pogotowia między godziną 19:40 a 19:57. Został przewieziony do Szpitala Sióstr Miłosierdzia w Zagrzebiu (Klinički bolnički centar Sestre milosrdnice), gdzie o godzinie 20:11 zbadał go chirurg. Badanie rentgenowskie ujawniło, że prawe ramię skarżącego było złamane. Skarżący powiedział lekarzowi, że upadł podczas zatrzymania. Udzielono mu pomocy medycznej w związku z tymi obrażeniami, a następnie o godzinie 21:40 przewieziono go z powrotem na komisariat. Funkcjonariusz D.P. przesłuchał skarżącego w związku z przestępstwem, za który został zatrzymany, a skarżący oświadczył, że chce skorzystać z prawa do milczenia. Skarżący został ponownie zbadany przez chirurga w tym samym szpitalu 24 grudnia 2012 roku i zalecono operację. Skarżący był hospitalizowany w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia w okresie od 27 do 31 grudnia 2012 roku. Przeszedł operację i ustalono, że jego ramię było złamane w czterech miejscach; złamana była również jego kość ramienna. Wszczepiono mu sztuczny staw ramienny. Wewnętrzne dochodzenie w sprawie użycia siły wobec skarżącego zostało natychmiast wszczęte przez policję w Zagrzebiu 20 grudnia 2012 roku. Funkcjonariusz D.P. zabrał zeznanie od skarżącego, który powiedział, że odniósł obrażenia „przez funkcjonariuszy policji” i że „nie chce nic więcej mówić”. Funkcjonariusze V.B. i I.J. sporządzili wspólne sprawozdanie dotyczące użycia siły wobec skarżącego. Później każdy z nich złożył osobne sprawozdanie. Wszystkie te sprawozdania twierdziły, że skarżący, usiłując uciec przed funkcjonariuszami, upadł i że leżąc na ziemi aktywnie stawiał opór funkcjonariuszom, którzy wówczas zastosowali technikę dźwigni na ramię i zakuli go w kajdanki. 21 grudnia 2012 roku wewnętrzny śledczy policji w Zagrzebiu, funkcjonariusz A.L., sporządził raport na podstawie dokumentów, zeznań funkcjonariuszy V.B., I.J. i D.P. oraz swojego przesłuchania skarżącego. W swoim raporcie A.L. stwierdził, że skarżący próbował uciec przed wymienionymi funkcjonariuszami i upadł. Leżąc na ziemi aktywnie stawiał opór podczas zatrzymania, a funkcjonariusze zastosowali technikę dźwigni na ramię. A.L. wnioskuje, że skarżący stawiał opór funkcjonariuszom policji, ponieważ z jego ubrania wypadły pieniądze. A.L. był zdania, że siła zastosowana przez funkcjonariuszy V.B. i I.J. wobec skarżącego miała „podstawę prawną i [była] uzasadniona”. 21 grudnia 2012 roku komendant IV komisariatu policji w Zagrzebiu, S.T., sporządził raport dla wydziału porządku publicznego policji w Zagrzebiu, na podstawie raportu A.L. S.T. stwierdził, że skarżący powiedział, że upadł i że funkcjonariusze policji go schwytali i zastosowali wobec niego siłę, oraz zaprzeczył, aby stawiał opór podczas zatrzymania. W krótkim raporcie z 28 grudnia 2012 roku komendant policji w Zagrzebiu, G.B., wnioskuje, że zebrane informacje wykazały, że użycie siły przez funkcjonariuszy V.B. i I.J. wobec skarżącego było legalne i uzasadnione. 28 grudnia 2012 roku komendant policji w Zagrzebiu poinformował komendanta IV komisariatu policji w Zagrzebiu, że na podstawie raportu A.L. uważa użycie siły przez funkcjonariuszy V.B. i I.J. wobec skarżącego za mające „podstawę prawną i [będące] uzasadnionym”. 3 stycznia 2013 roku komendant policji w Zagrzebiu przesłał akta sprawy dotyczącej wewnętrznego dochodzenia policji do Służby Kontroli Wewnętrznej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Po sprawdzeniu akt Służba Kontroli Wewnętrznej poleciła policji przesłanie akt do Miejskiej Prokuratury w Zagrzebiu (dalej „ZMSAO”) w celu dalszej oceny. Na polecenie komendanta policji w Zagrzebiu, 5 lutego 2013 roku IV komisariat policji w Zagrzebiu przesłał raport o zdarzeniu wraz z dokumentacją medyczną skarżącego do ZMSAO. Dokumenty w aktach sprawy nie wskazują, aby ZMSAO podjęła w tym czasie jakiekolwiek dalsze kroki. 6 lutego 2013 roku, na wniosek pełnomocnika skarżącego, komendant IV komisariatu policji w Zagrzebiu krótko poinformował pełnomocnika skarżącego, że siła użyta wobec skarżącego przez dwóch funkcjonariuszy policji miała podstawę prawną i była uzasadniona. Wniosek skarżącego o dostęp do wewnętrznego raportu dotyczącego użycia siły wobec niego został odrzucony 11 lutego 2013 roku z powodu, że był to dokument niejawny. 15 maja 2013 roku komendant IV komisariatu policji w Zagrzebiu sporządził raport dla wydziału zadań prawnych, finansowych i technicznych policji w Zagrzebiu, w którym szczegółowo opisał zdarzenie i wyniki wewnętrznego dochodzenia policji z ostatecznym wnioskiem, że użycie siły wobec skarżącego miało podstawę prawną i było uzasadnione. 28 lipca 2014 roku skarżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do ZMSAO przeciwko funkcjonariuszom V.B. i I.J. Skarżący twierdził, że podczas zatrzymania 20 grudnia 2012 roku funkcjonariusze policji V.B. i I.J. rzucili go na ziemię, a następnie bili, kopali i wyzywali go słownie oraz niepotrzebnie skręcili mu ramię, w wyniku czego odniósł obrażenia, takie jak złamane ramię i bark. Funkcjonariusze zabrali go następnie na komisariat, gdzie kontynuowali bicie. Dopiero po trzech godzinach został przewieziony do szpitala. Lekarze zalecili pilną operację, ale funkcjonariusze na to nie pozwolili. Zamiast tego zabrali go z powrotem na komisariat, gdzie kontynuowali bicie i znieważanie go. Wieczorem został umieszczony w więzieniu w Zagrzebiu. Organy ścigania uzyskały zeznania wcześniej złożone przez skarżącego i uczestniczących funkcjonariuszy policji. ZMSAO próbowało skontaktować się ze skarżącym sześciokrotnie w okresie od 27 listopada 2014 roku do 15 września 2015 roku. Próby te były jednak nieudane, ponieważ skarżący zmienił adres i nie odpowiadał na telefony na numerze telefonu komórkowego podanym przez jego pełnomocnika. W lipcu i sierpniu 2015 roku ZMSAO uzyskało dokumentację medyczną dotyczącą obrażeń i leczenia skarżącego. 13 października 2015 roku ZMSAO przesłuchało skarżącego, który powiedział, że podczas zatrzymania 20 grudnia 2012 roku jeden z funkcjonariuszy policji, stosując technikę dźwigni na ramię, złamał mu prawe ramię. Skarżył się funkcjonariuszom na silny ból, ale oni ignorowali jego skargi. Podczas transportu na komisariat ponownie skarżył się na ból ramienia, ale funkcjonariusze kazali mu tylko zamknąć się. Po przybyciu na komisariat nadal skarżył się na ból ramienia, ale był ignorowany. Dopiero po kilku godzinach wezwano lekarza. Skarżący przyznał, że powiedział lekarzowi, że odniósł obrażenia prawego ramienia i barku, gdy upadł podczas zatrzymania. Powiedział również, że podczas zatrzymania i później na komisariacie żaden z funkcjonariuszy policji go nie uderzył ani nie kopnął. Powiedział, że w odpowiednim okresie nadużywał zarówno alkoholu, jak i narkotyków. 2 i 3 grudnia 2015 roku funkcjonariusze V.B., I.J. i D.B. również złożyli zeznania, zaprzeczając nadmiernemu użyciu siły wobec skarżącego. 8 stycznia 2016 roku ZMSAO przesłuchało J.H., pracownicę kantoru, w którym skarżący próbował dokonać napadu. Była również świadkiem zatrzymania skarżącego i powiedziała, że nie widziała, aby funkcjonariusze policji bili lub kopali skarżącego. 13 stycznia 2016 roku ZMSAO przesłuchało B.Z., świadka zatrzymania skarżącego, który powiedział, że skarżący próbował uciec przed policją i upadł oraz że nie widział żadnych funkcjonariuszy policji bijących lub kopiących skarżącego. Dochodzenie jest w toku. 28 sierpnia 2013 roku skarżący wszczął postępowanie cywilne przed Miejskim Sądem Cywilnym w Zagrzebiu (Općinski građanski sud u Zagrebu) przeciwko Państwu, dochodząc odszkodowania w związku z domniemanym złym traktowaniem przez policję podczas zatrzymania i pobytu na komisariacie. Postępowanie to jest w toku.


Spółka wnioskodawcza została założona w 1991 roku i ma swoją siedzibę w Bratysławie. Jest operatorem dwóch prywatnych kanałów telewizyjnych i nadawcą programu telewizyjnego JOJ PLUS. Niniejsza sprawa dotyczy komentarza (glosy) wygłoszonego podczas programu telewizyjnego nadanego 12 kwietnia 2010 roku po katastrofie samolotu, w którym podróżował zmarły Prezydent Polski, Lech Kaczyński. Tytuł komentarza brzmiał „Współczucie zgodnie z protokołem”; komentarz zawierał następującą treść:
„Katastrofa polskiego samolotu z parą prezydencką na pokładzie to prawdziwa ludzka tragedia. Cała Polska jest w żałobie, a politycy bardziej lub mniej wyrażają swoje kondolencje. Wymaga tego protokół dyplomatyczny. Tak więc słowaccy prorosyjscy politycy również wyleją łzę, choć wymuszoną, nad śmiercią rusofoba Lecha Kaczyńskiego. Nawet zwykli obywatele, nie związani żadnym protokołem, wyrażają swój smutek. Żydzi, homoseksualiści, liberałowie, feministki i lewicowo zorientowani intelektualiści są gorzko zasmuceni śmiercią człowieka, który reprezentował skrajny polski konserwatyzm i był symbolem kraju, w którym ludzie, którzy nie są białymi heteroseksualnymi katolickimi Polakami, rodzą się jako kara. Przykro mi, ale nie żal mi Polaków. Zazdroszczę im.”
Po emisji powyższego komentarza Rada Nadawcza (Rada pre vysielanie a retransmisiu) wszczęła postępowanie administracyjne przeciwko spółce wnioskodawczej na podstawie art. 19 ust. 1 lit. a) ustawy o nadawaniu i retransmisji (ustawa nr 308/2000 Z.z., w brzmieniu zmienionym – „ustawa o nadawaniu”), w dniu 25 maja 2010 roku. 14 września 2010 roku Rada Nadawcza stwierdziła, że spółka wnioskodawcza naruszyła swoje obowiązki wynikające z ustawy o nadawaniu, ponieważ sposób opracowania i prezentacji treści komentarza naruszył godność zmarłego Prezydenta Polski, Lecha Kaczyńskiego. Nałożyła na spółkę wnioskodawczą grzywnę w wysokości 5000 euro (EUR). Rada Nadawcza oceniła konflikt między wolnością wypowiedzi spółki wnioskodawczej a ochroną godności ludzkiej zmarłego Prezydenta. Z jednej strony uznała cel komentatora, aby wyrazić swoją opinię i subiektywne stanowisko wobec wydarzenia społecznego i politycznego poprzez krytykę, sarkazm i ironię, które są nieodłączne od dziennikarskiej wypowiedzi. Z drugiej strony, trudności, jakie znalazła Rada Nadawcza, dotyczyły w szczególności treści ostatnich dwóch zdań komentarza („Przykro mi, ale nie żal mi Polaków. Zazdroszczę im”). Rada Nadawcza wniosła, że sposób, w jaki komentator przedstawił swoją opinię – to znaczy brak żalu za śmierć Prezydenta Polski – był sprzeczny z obowiązkiem poszanowania jego godności ludzkiej. Zdaniem Rady Nadawczej stopień sarkazmu i ironii w wyemitowanym komentarzu był tak wysoki, że jego treść oraz sposób przedstawienia opinii autora były poniżej standardu i uchybiły honorowi zmarłego Prezydenta. Rada Nadawcza zauważyła, że pan Kaczyński, jako Prezydent, był wystarczająco rozpoznawalny jako „osoba”, co było warunkiem stosowania ochrony godności, praw człowieka i podstawowych wolności „innych” w rozumieniu art. 19 ust. 1 lit. a) ustawy o nadawaniu. Wniosła, że poprzez emisję wspomnianego komentarza spółka wnioskodawcza popełniła wykroczenie administracyjne (správny delikt) – w szczególności naruszenie swoich obowiązków wynikających z wspomnianego przepisu – i że nałożenie na nią w tym zakresie grzywny było właściwe. Uznała takie środki za niezbędne w społeczeństwie demokratycznym, ponieważ służyły one uzasadnionemu celowi – a mianowicie ochronie prawa do godności ludzkiej.
10 marca 2011 roku Sąd Najwyższy utrzymał w mocy decyzję Rady Nadawczej. Odrzucił argument spółki wnioskodawczej, że Rada Nadawcza ukarała ją za głoszenie opinii politycznej. W rzeczywistości Sąd Najwyższy potwierdził wniosek Rady Nadawczej co do zniesławiającego charakteru kwestionowanego komentarza i ingerencji w godność ludzką zmarłego Prezydenta. Spółka wnioskodawcza wniosła skargę do Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżając decyzje Rady Nadawczej i Sądu Najwyższego w oparciu o art. 6 ust. 1 i 10 Konwencji oraz art. 26 (wolność wypowiedzi) i 46 (prawo do ochrony prawnej) Konstytucji. Zarzuciła, że zaskarżone decyzje były arbitralne, niesprawiedliwe i niewystarczająco uzasadnione oraz że ich autorzy naruszyli jej wolność wypowiedzi, karając ją za wyrażanie opinii na temat zmarłego Prezydenta jako polityka.
27 lipca 2011 roku Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę spółki wnioskodawczej. Uznał, między innymi, że powyższe organy należycie wyjaśniły swoje wnioski, nie zbytnio odbiegając od rozsądnej wykładni obowiązujących przepisów i ustalonej praktyki. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że kwestionowany komentarz wyrażał nie tylko sarkazm i krytykę polityki zmarłego Prezydenta, ale także pozytywny stosunek do jego śmierci. Ten sam fakt naruszył jego prawo do poszanowania godności ludzkiej, co doprowadziło Trybunał Konstytucyjny do wniosku, że decyzje organów krajowych nie były arbitralne.
W odniesieniu do skargi spółki wnioskodawczej na podstawie art. 10 Konwencji (oraz art. 26 Konstytucji) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że sąd powszechny nie może ponosić „odpowiedzialności wtórnej” za naruszenie praw i wolności fundamentalnych o charakterze materialnym, chyba że doszło do mającego znaczenie konstytucyjne naruszenia przepisów proceduralnych. Biorąc pod uwagę, że oddalił skargę dotyczącą domniemanego naruszenia przepisów proceduralnych, musiał również oddalić skargę dotyczącą domniemanego naruszenia przepisu materialnego.


Pierwszy skarżący mieszka w Sarajewie. Jest on dziadkiem drugiego skarżącego. Drugi skarżący urodził się w 1986 roku i mieszka w Sarajewie. 10 listopada 2005 r. drugi skarżący wszczął postępowanie administracyjne w celu uzyskania uznania statusu weterana swojego zmarłego ojca. Jego wniosek został odrzucony 12 grudnia 2005 r. Drugi skarżący wniósł odwołanie w nieznanej dacie w grudniu 2005 r. lub styczniu 2006 r. 26 stycznia 2006 r. właściwe Ministerstwo utrzymało w mocy decyzję pierwszej instancji. 21 stycznia 2008 r. Sąd Kantonu Sarajewskiego uchylił decyzje z 12 grudnia 2005 r. i 26 stycznia 2006 r. oraz przekazał sprawę do organu pierwszej instancji. W nowym postępowaniu wniosek drugiego skarżącego został ponownie odrzucony. Ostatnia decyzja została wydana przez Sąd Kantonu Sarajewskiego w dniu 25 września 2012 r. Została doręczona drugiemu skarżącemu 23 października 2012 r. W międzyczasie, 10 października 2012 r., Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa drugiego skarżącego do rozprawy w rozsądnym terminie. Nie przyznał żadnych odszkodowań.


Skarżący urodził się w 1973 roku i mieszka w Jekaterynburgu. 13 maja 2009 r. został aresztowany pod zarzutem napadu z bronią w ręku. Następnego dnia Sąd Rejonowy w Wierch-Isetsku w Jekaterynburgu zastosował wobec niego areszt tymczasowy, ustalając termin do 12 lipca 2009 r. 13 lipca 2009 r. Sąd Rejonowy przedłużył okres aresztowania o dwa miesiące. Jednakże 31 lipca 2009 r. Sąd Obwodowy w Swierdłowsku uchylił postanowienie o przedłużeniu, ponieważ zostało ono wydane poza uprawnionym okresem aresztowania, i zarządził zwolnienie skarżącego. Skarżący nie został zwolniony. Nie pozwolono mu opuścić izby zatrzymań, a następnie został ponownie aresztowany pod zarzutem kradzieży. Protokół aresztowania zawierał zarzut, nie określając jednak, kiedy ani gdzie dokonano kradzieży, ani dlaczego skarżący był podejrzewany o jej popełnienie. 2 sierpnia 2009 r. Sąd Rejonowy odroczył rozprawę w sprawie aresztowania o siedemdziesiąt dwie godziny na wniosek obrońcy skarżącego. 4 sierpnia 2009 r. Sąd Rejonowy wydał postanowienie o aresztowaniu, które nie ustalało terminu aresztowania skarżącego ani nie zawierało oceny istnienia „uzasadnionego podejrzenia” wobec skarżącego. 2 września 2009 r. Sąd Obwodowy utrzymał w mocy postanowienie o aresztowaniu po rozpoznaniu zażalenia. Dalsze przedłużenia aresztowania skarżącego zostały orzeczone przez Sąd Rejonowy w Leninskim w dniach 29 września, 20 października i 2 listopada 2009 r. Ostatnie postanowienie o przedłużeniu zostało wydane za nieobecności stron. 25 listopada 2009 r. Sąd Obwodowy uznał to postanowienie o przedłużeniu za niezgodne z prawem i uchylił je, ale przedłużył aresztowanie skarżącego na przyszły okres. 23 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Bogdanowiczach w obwodzie swierdłowskim rozpoczął rozprawę i przedłużył aresztowanie skarżącego. Zażalenie skarżącego na postanowienie o przedłużeniu zostało oddalone przez Sąd Obwodowy 11 czerwca 2010 r. 2 marca i 22 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie skarżącego. Za każdym razem sąd powoływał się na ciężar zarzutów oraz karalność skarżącego. Zażalenia na te postanowienia zostały oddalone odpowiednio 30 czerwca i 11 czerwca. Podczas całego procesu skarżący przebywał w metalowej klatce. 13 maja 2010 r. skarżący został uznany za winnego kradzieży i napadu z bronią w ręku oraz skazany na pięć lat pozbawienia wolności. 18 sierpnia 2010 r. Sąd Obwodowy utrzymał wyrok w mocy, ale zmniejszył karę do trzech lat pozbawienia wolności. 24 czerwca 2010 r. zmarła matka skarżącego. Jego prośba o pozwolenie na udział w pogrzebie została odrzucona przez dyrektora aresztu śledczego IZ-66/1, a decyzja ta została podtrzymana przez sądy z uzasadnieniem, że zgodnie z prawem rosyjskim osobom tymczasowo aresztowanym nie przysługuje prawo do urlopu. Gdy jego ojciec zmarł 5 listopada 2010 r., dyrektor kolonii karnej w Sosnowoborsku w Kraju Krasnojarskim również odmówił mu krótkotrwałego zwolnienia, powołując się na to, że pogrzeb odbędzie się poza regionem, w którym znajdowała się kolonia. Kolonia w Sosnowoborsku znajdowała się w odległości około 2400 kilometrów od Jekaterynburga, gdzie mieszkała rodzina skarżącego.


Wnioskodawca, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Wiedniu, jest właścicielem i wydawcą dziennika „Der Standard” oraz internetowego portalu informacyjnego derstandard.at. Karyncka Spółka Operacyjna Szpitali Regionalnych (Landeskrankenanstalten-Betriebsgesellschaft – dalej „KABEG”) jest instytucją prawa publicznego (Anstalt öffentlichen Rechts), która zarządza pięcioma szpitalami w Karyntii, wcześniej należącymi do Kraju Związkowego Karyntia (Land Kärnten). KABEG jest zarządzana i reprezentowana przez zarząd (Vorstand), który składa się z co najmniej jednej osoby i jest powoływany oraz nadzorowany przez radę nadzorczą (Aufsichtsrat). Rada nadzorcza składa się z trzech członków rządu krajowego, jednej osoby powoływanej przez rząd krajowy oraz dwóch przedstawicieli pracowników KABEG. Przewodniczący rady nadzorczej jest powoływany przez rząd krajowy. W 2011 r. I.M. była członkiem zarządu odpowiedzialnym za zasoby ludzkie. K.S. był przewodniczącym rady nadzorczej i liderem klubu parlamentarnego (Fraktionsführer) Wolnościowej Partii Karyntii (Freiheitliche Partei in Kärnten) w Landtagu Karyntii (parlamencie krajowym). Jego brat, U.S., był zastępcą gubernatora Kraju Związkowego Karyntia. W 2010 r. wybuchła debata publiczna z powodu problemów finansowych, ponownego zatrudniania (Wiedereinstellung) kadry zarządzającej wysokiego szczebla oraz oskarżeń o bezprawne ingerencje polityków w proces rekrutacji, błędy w zarządzaniu i korupcję wewnątrz KABEG. 28 października 2010 r. dyrektor medyczny Szpitala Krajowego w Klagenfurcie (Landeskrankenhaus), który wówczas pełnił tę funkcję, skrytykował I.M. na poufnym zebraniu pracowniczym lekarzy szpitala. Zaledwie kilka godzin później dyrektor medyczny został zwolniony bez wypowiedzenia. 25 listopada 2011 r. w internetowym portalu informacyjnym derstandard.at oraz 26 listopada 2011 r. w dzienniku „Der Standard” opublikowano następujący artykuł:
„Oskarżenie o szpiegowanie przeciwko zarządowi KABEG
...
Zarząd [KABEG] ..., [I.M.], jest pod ogromną presją. Zgodnie z protokołem ze spotkania ujawnionym w piątek, miała ona sama nakazać szpiegowanie poufnego zebrania pracowniczego [Betriebsversammlung] lekarzy Szpitala Krajowego w Klagenfurcie. Protokół ten został sporządzony po zebraniu pracowniczym 28 października 2010 r. w trakcie następnego spotkania w biurze zarządu i stwierdza: „[I.M.] wyjaśnia, że dla zachowania ostrożności wysłała informatora, który sporządził transkrypcję [Wortprotokoll]”.
„Metody Stasi”
Wyróżniającą się ofiarą tego informatora był dyrektor medyczny, [M.A.], który oskarżył zarząd KABEG o stosowanie „metod Stasi” wobec nieposłusznych lekarzy. M.A. został zwolniony bez wypowiedzenia natychmiast po zebraniu pracowniczym. Informatorem był aplikant radcowski u prawnika [I.M.]. [I.M.] zawsze twierdziła, że nie była świadoma tej operacji i że prawnik KABEG działał z własnej woli. [On] wziął na siebie winę i dlatego musiał tłumaczyć się przed izbą adwokacką. K.S. ([Wolnościowa Partia Karyntii]), przewodniczący rady nadzorczej, który wywierał również presję na dziennikarzy w sprawie krytycznych raportów o KABEG, ma być duchowym ojcem (spiritus rector) operacji szpiegowskiej.
Teraz ujawniony protokół (który jest do dyspozycji „Der Standard”) budzi wątpliwości co do wersji [I.M.]...”
10 stycznia 2012 r. K.S., powołując się na stwierdzenie, że miał być duchowym ojcem operacji szpiegowskiej, wszczął postępowanie karne z oskarżenia prywatnego o zniesławienie na podstawie Ustawy o mediach (Mediengesetz) przeciwko wnioskodawcy. Domagał się odszkodowania i opublikowania wyroku, argumentując, że stwierdzenie to było twierdzeniem o faktach, pozbawionym podstaw faktycznych i nieprawdziwym. Wnioskodawca argumentował, że stwierdzenie to było krytyczną, ale dopuszczalną oceną i miało podstawy faktyczne: K.S. utrzymywał przyjaźń z I.M. i wspierał ją w trwającej debacie publicznej; ponadto był powiązany z innymi oskarżeniami o szpiegowanie i publicznie zapowiedział, że będzie badał i szpiegował politycznie niepopularne osoby, aby uzyskać informacje do ich dyskredytacji publicznej. Artykuł nie twierdził, że K.S. osobiście zainicjował lub rozkazał wysłanie szpiega na zebranie pracownicze; jednak poprzez regularne stosowanie i publiczne zapowiadanie takich praktyk stworzył klimat i środowisko, w których takie niesprawiedliwe metody były postrzegane jako „normalne” i powszechne. 21 marca 2012 r. Krajowy Sąd Karny w Wiedniu (Landesgericht für Strafsachen) oddalił roszczenia K.S. na podstawie Ustawy o mediach jako niedopuszczalne, uzasadniając, że termin spiritus rector nie jest ani zniesławiający, ani wyśmiewający, ani nie sugeruje konkretnego zachowania. Bycie nazwanym spiritus rector oznaczało bycie postrzeganym jako duchowy lub ideologiczny przewodnik (geistiger oder weltanschaulicher Führer), co, zwłaszcza dla polityków, nie mogło być postrzegane jako negatywna cecha i sugerowało jedynie, że inni czuli się inspirowani przez tę osobę. 18 kwietnia 2012 r., na skutek wcześniejszego złożenia skargi przez K.S., Wyższy Sąd Krajowy w Wiedniu (Oberlandesgericht) uchylił decyzję Krajowego Sądu Karnego z 21 marca 2012 r. i nakazał mu wszczęcie postępowania na podstawie Ustawy o mediach przeciwko wnioskodawcy. Uznał, że biorąc pod uwagę treść całego artykułu, stwierdzenie sugerowało, że K.S. był „spin doktorem” (Ideengeber) operacji szpiegowskiej. Na podstawie tej interpretacji artykuł kwalifikowałby się jako zniesławiający i dawał podstawę do roszczenia na mocy Ustawy o mediach. Należało zatem zbadać podstawy faktyczne artykułu. W kolejnym postępowaniu przed Krajowym Sądem Karnym wnioskodawca wyraźnie oświadczył, że nie dostarczy dowodów na prawdziwość (Wahrheitsbeweis) faktu, że K.S. działał jako spin doctor lub podobnie. Utrzymał swoje stanowisko, że stwierdzenie to było oceną. 15 maja 2012 r. Krajowy Sąd Karny w Wiedniu nakazał wnioskodawcy, na podstawie § 6 Ustawy o mediach, zapłatę 3000 euro (EUR) (1500 EUR za każdą publikację artykułu) odszkodowania na rzecz K.S. z tytułu zniesławienia oraz opublikowanie wyroku. Przyjmując, że stwierdzenie miało być rozumiane w sposób określony w wyroku Sądu Apelacyjnego z 18 kwietnia 2012 r. i stwierdzając, że wnioskodawca nie dostarczył dowodów na prawdziwość zarzutu, uznał, że artykuł i stwierdzenie kwalifikują się jako zniesławienie w rozumieniu art. 111 § 1 i 2 Kodeksu karnego (Strafgesetzbuch). 26 września 2012 r. Wyższy Sąd Krajowy w Wiedniu oddalił apelację wnioskodawcy od tej decyzji. Uznał, że opisanie kogoś jako spiritus rector negatywnie konotowanej operacji szpiegowskiej nie pozostawiło żadnych wątpliwości u adresatów, że sugestia była taka, że ta osoba była inicjatorem i spin doktorem tej operacji. Stwierdzenie to implikowało „konkretne i wystarczająco szczegółowe” (spezifisch und hinreichend konkretisiert) oskarżenie o zachowanie i tym samym kwalifikowało się jako twierdzenie o faktach, co do prawdziwości których wnioskodawca nie zdołał dostarczyć dowodów. W odniesieniu do skargi wnioskodawcy na wysokość przyznanego odszkodowania Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie stanowiło ono nawet 10% maksymalnego odszkodowania dozwolonego przez prawo i nie było nadmierne w stosunku do nakładu gazety i internetowego portalu informacyjnego. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi wnioskodawcy 24 października 2012 r. Następnie wnioskodawca złożył wniosek o wznowienie postępowania karnego (Erneuerung des Strafverfahrens) na podstawie art. 363a Kodeksu postępowania karnego (Strafprozeßordnung) do Sądu Najwyższego (Oberster Gerichtshof), skarżąc się na podstawie art. 10 Konwencji o naruszeniu prawa do wolności wypowiedzi. 26 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy oddalił wniosek. Stwierdził, że rozważania Sądu Apelacyjnego co do zakwalifikowania stwierdzenia jako twierdzenia o faktach nie budzą zastrzeżeń, i uznał, że takie twierdzenia o faktach, które nie zostały udowodnione jako prawdziwe i tym samym są zniesławiające, nie są chronione przez art. 10. Wniósł, że ingerencja w prawo wnioskodawcy do wolności wypowiedzi była przewidziana przez prawo, dążyła do legitymizowanego celu ochrony reputacji innych i była konieczna w okolicznościach sprawy, w szczególności biorąc pod uwagę niską kwotę przyznanego odszkodowania. 10 stycznia 2012 r. K.S. wniósł również pozew o zabezpieczenie roszczenia na podstawie art. 1330 Kodeksu Cywilnego (Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch) przeciwko wnioskodawcy, żądając, aby ten został zobowiązany do powstrzymania się od twierdzenia lub rozpowszechniania, że K.S. był lub miał być duchowym ojcem operacji szpiegowskiej na poufnym zebraniu pracowniczym lekarzy Szpitala Krajowego w Klagenfurcie. 5 marca 2012 r. wnioskodawca zwrócił się o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania na podstawie Ustawy o mediach (patrz punkty 12 i nast. powyżej), argumentując, że ocena elementów faktycznych w tych postępowaniach, która prawdopodobnie doprowadziłaby do oddalenia wniosku K.S., będzie miała wiążący skutek w postępowaniu cywilnym. 19 marca 2012 r., podczas rozprawy, Sąd Handlowy w Wiedniu (Handelsgericht) zawiesił postępowanie do czasu zakończenia postępowania na podstawie Ustawy o mediach, stwierdzając, że powinno ono być kontynuowane tylko na wniosek jednej ze stron. Na wniosek K.S. z 1 października 2012 r., Sąd Handlowy wznowił postępowanie w nieokreślonym terminie. 19 listopada 2012 r. Sąd Handlowy uwzględnił powództwo o zabezpieczenie, stwierdzając, że wyrok skazujący w postępowaniu na podstawie Ustawy o mediach ma wiążący skutek w postępowaniu o zabezpieczenie. 29 czerwca 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawcy od tej decyzji. Potwierdził, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, wyrok skazujący w postępowaniu na podstawie Ustawy o mediach był wiążący, zarówno w odniesieniu do ustalonych elementów faktycznych, jak i oceny prawnej. W szczególności prawomocny wyrok skazujący na podstawie § 6 Ustawy o mediach stwierdzający, że określona treść mediów wypełnia obiektywne znamiona zniesławienia, określałby – w sposób wiążący i niepodlegający ponownemu rozpatrzeniu w postępowaniu cywilnym – że odbiorcy rozumieli treść mediów jako zniesławiającą. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej sprawie, Sąd Apelacyjny nie udzielił zezwolenia na wniesienie zwyczajnego odwołania w sprawach prawa (ordentliche Revision) do Sądu Najwyższego. Wnioskodawca nie wniósł nadzwyczajnego odwołania w sprawach prawa (außerordentliche Revision) do Sądu Najwyższego.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1969 i 1961 roku i mieszkają w Podgoricy. 1 lutego 2011 r. Dziekan Wydziału Matematyki Uniwersytetu Czarnogórskiego (Prirodno-matematički fakultet), podczas posiedzenia rady wydziału, poinformował wykładowców, w tym skarżących, że „wprowadzono monitoring wizyjny” (da je uveden video nadzor) i że znajduje się on w audytoriach, w których odbywają się zajęcia. 24 lutego 2011 r. Dziekan wydał decyzję o wprowadzeniu monitoringu wizyjnego w siedmiu amfiteatrach oraz przed biurem dziekana (ispred dekanata). Decyzja określała, że celem środka było zapewnienie bezpieczeństwa mienia i osób, w tym studentów, oraz monitorowanie nauczania (praćenje izvršavanja nastavnih aktivnosti). W decyzji stwierdzono, że dostęp do zebranych danych był chroniony kodami, które były znane tylko dziekanowi. Dane miały być przechowywane przez rok. 14 marca 2011 r. skarżący złożyli skargę do Agencji Ochrony Danych Osobowych (Agencija za zaštitu ličnih podataka, „Agencja”) dotyczącą monitoringu wizyjnego i zbierania danych o nich bez ich zgody. Powołali się na ustawę o ochronie danych osobowych (patrz akapity 24–27 poniżej). Skarżący wnieśli w szczególności, że amfiteatr, w którym prowadzili zajęcia, był zamykany zarówno przed, jak i po zajęciach, że jedynym mieniem tam znajdującym się były stałe biurka i krzesła oraz tablica, że nie znali powodu, by obawiać się o czyjkolwiek bezpieczeństwo oraz że, w każdym razie, istniały inne metody ochrony osób i mienia oraz monitorowania zajęć. Wnieśli o usunięcie kamer i skasowanie danych. 21 marca 2011 r. dwóch inspektorów Agencji sporządziło raport (zapisnik) po wizycie w Wydziale Matematyki, stwierdzając, że monitoring wizyjny jest zgodny z ustawą o ochronie danych osobowych. Według nich miały miejsce przypadki niszczenia mienia uniwersyteckiego, wprowadzania zwierząt, napojów i tytoniu oraz obecność osób, które nie były studentami. Zauważyli również, że kamery zapewniały „obraz z dużej odległości bez wyraźnej rozdzielczości, to znaczy rysy twarzy ludzi [nie mogły] być łatwo rozpoznane”, że nie można w nich przybliżać i oddalać obrazu oraz nie nagrywają żadnego dźwięku (ne reprodukuju audio zapis). Mimo że decyzja o wprowadzeniu monitoringu wizyjnego przewidywała przechowywanie danych przez rok, pojemność serwerów była taka, że dane były przechowywane przez trzydzieści dni, a następnie automatycznie usuwane przez nowe nagrania. Inspektorzy zauważyli również, że informacje o „planie wprowadzenia monitoringu wizyjnego” (planiranje uvođenja video nadzora) zostały podane podczas posiedzenia Rady Wydziału 1 lutego 2011 r. 22 marca 2011 r. skarżący wnieśli zastrzeżenia do raportu, twierdząc między innymi, że nie wiedzieli o żadnym z domniemanych incydentów oraz że, w każdym razie, nie było jasne, jak takie kamery mogły zapewnić bezpieczeństwo osób i mienia. Zgodzili się, że kamery nad wejściami i wyjściami z budynku uniwersytetu mogłyby być być może odpowiednią formą zapewnienia takiego bezpieczeństwa. Wnieśli również, że pracownicy nie zostali „powiadomieni na piśmie o wprowadzeniu monitoringu wizyjnego przed jego rozpoczęciem” (nijesu bili obavješteni o uvođenju video nadzora u pisanom obliku prije početka vršenja istog). Co istotne, decyzja została wydana 24 lutego 2011 r., podczas gdy monitoring rozpoczął się kilka tygodni wcześniej. Nie podali dokładnie kiedy, ale powołali się na protokół z posiedzenia z 1 lutego 2011 r. (patrz akapit 6 powyżej). 28 kwietnia 2011 r., po wniesieniu zastrzeżeń przez skarżących do raportu, Rada Agencji (Savjet Agencije za zaštitu ličnih podataka) wydała decyzję (rješenje) nakazującą Wydziałowi Matematyki usunięcie kamer z audytoriów w ciągu piętnastu dni, ponieważ monitoring wizyjny nie był zgodny z ustawą o ochronie danych osobowych, w szczególności z sekcjami 10, 35 i 36 (patrz akapity 24 oraz 26–27 poniżej). W szczególności Rada stwierdziła, że przesłanki wprowadzenia monitoringu wizyjnego przewidziane w sekcji 36 nie zostały spełnione, biorąc pod uwagę, że nie było dowodów na istnienie jakiegokolwiek zagrożenia dla bezpieczeństwa osób i mienia w audytoriach, a tym bardziej dla danych poufnych, oraz że monitorowanie nauczania nie należało do uzasadnionych podstaw monitoringu wizyjnego. Żadna ze stron nie wszczęła sporu sądowego przeciwko tej decyzji. 25 stycznia 2012 r. doręczono Wydziałowi Matematyki decyzję Rady Agencji z 28 kwietnia 2011 r. Kamery zostały usunięte najpóźniej 27 stycznia 2012 r. Wydaje się, że zebrane dane zostały również usunięte w nieokreślonym terminie. 19 stycznia 2012 r. skarżący wnieśli powództwo o odszkodowanie przeciwko Uniwersytetowi Czarnogórskiemu, Agencji Ochrony Danych Osobowych i Państwu Czarnogórskiemu za naruszenie ich prawa do życia prywatnego, w szczególności przez nieuprawnione zbieranie i przetwarzanie danych o nich. Wnieśli w szczególności, że taka ingerencja w ich życie prywatne, bez jakiejkolwiek możliwości kontrolowania tego procesu, nie była przewidziana przez żadne przepisy prawne i dlatego nie była zgodna z prawem w rozumieniu artykułu 8 § 2 Konwencji. Utrzymywali również, że nie dążyła ona do żadnego uzasadnionego celu i nie była konieczna w społeczeństwie demokratycznym. Powołali się na odpowiednie przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, artykuł 8 Konwencji i odpowiednie orzecznictwo Trybunału. 27 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy (Osnovni sud) w Podgoricy orzekł na niekorzyść skarżących. Sąd uznał, że pojęcie życia prywatnego z pewnością obejmuje działalność w sferze zawodowej i biznesowej. Sąd stwierdził jednak, że uniwersytet jest instytucją publiczną wykonującą działalność o interesie publicznym, do której należy nauczanie (poziv redovnog profesora [je] takođe javan), i tym samym nie było możliwe, aby monitoring wizyjny audytoriów jako miejsc publicznych naruszył prawo skarżących do poszanowania ich życia prywatnego. Był to obszar roboczy, tak jak sala sądowa czy parlament, gdzie profesorowie nigdy nie byli sami, a więc nie mogli powoływać się na żadne prawo do prywatności, które mogłoby zostać naruszone. Zebrane dane nie mogły zatem być również uznane za dane osobowe. Nierozpoczęcie przez uniwersytet natychmiastowego usuwania kamer było nieuprawnione, ale nie można było tego zaklasyfikować jako ingerencji w życie prywatne skarżących i dlatego było to bez znaczenia. Sąd stwierdził dalej, że taki wniosek jest zgodny z orzecznictwem Trybunału, biorąc pod uwagę, że monitorowanie czynności odbywających się publicznie nie jest ingerencją w życie prywatne osoby, gdy środki te jedynie rejestrują (bilježi) to, co inni mogliby zobaczyć, gdyby znaleźli się w tym samym miejscu w tym samym czasie. Sąd uznał również, że monitorowanie czynności osoby w miejscu publicznym przy użyciu sprzętu fotograficznego, który jedynie natychmiast rejestrował dane wizualne, nie skutkowało ingerencją w życie prywatne tej osoby, która mogłaby powstać dopiero w momencie upublicznienia jakichkolwiek nagrań z takiego materiału. Sąd doszedł do wniosku, że instalacja i użytkowanie monitoringu wizyjnego oraz wynikające z tego zbieranie danych nie naruszyły prawa skarżących do prywatności (pravo na privatnost) i dlatego nie spowodowały u nich żadnego cierpienia psychicznego. W toku postępowania jeden ze świadków zeznał, że miały miejsce przypadki kradzieży i uszkodzenia wnętrza budynku oraz że pewnego razu z laboratorium zniknęło pięć laptopów. Wydarzenia te doprowadziły do zatrudnienia prywatnej agencji ochrony dwa lub trzy lata wcześniej. Według świadka policja sugerowała zainstalowanie sprzętu do monitoringu wizyjnego na terenie Wydziału. Sąd z kolei nie odniósł się do tych kwestii. 31 grudnia 2012 r. skarżący odwołali się. Powołali się, między innymi, na artykuł 8 Konwencji. Utrzymywali w szczególności, że ingerencja w ich prawo do poszanowania życia prywatnego nie była zgodna z żadnym prawem i dlatego była sprzeczna z artykułem 8 § 2 Konwencji. Nie była również konieczna w społeczeństwie demokratycznym. Ponadto Sąd Rejonowy nie powołał się na żaden przepis prawny, orzekając przeciwko nim, i nie ocenił ich argumentów. 17 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy (Viši sud) w Podgoricy utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji, aprobując w istocie jego uzasadnienie. Sąd Okręgowy stwierdził w szczególności, że skarżący nie udowodnili, że ich prawo do prywatności zostało naruszone, i uznał, że sąd pierwszej instancji „wystarczająco odniósł orzecznictwo Trybunału do rozpatrywanej sprawy (dao jasan osvrt na odnos prakse Evropskog suda za ljudska prava i konkretnog slučaja) ... Sąd rozważył [inne] argumenty [skarżących] i uznał, że nie uzasadniają one wydania w niniejszej sprawie innego orzeczenia...”. Skarżący nie wnieśli skargi konstytucyjnej.


Skarżący urodził się w 1965 roku. W chwili złożenia wniosku przebywał w więzieniu, odbywając karę za przestępstwa gospodarcze. W 2002 roku Krajowa Służba Prokuratorska ds. Przestępczości Antykorupcyjnej wszczęła postępowanie przeciwko skarżącemu, oskarżając go o udział w rozległej sieci przestępczej działającej w sferze gospodarczej, w którą zaangażowanych było kilkadziesiąt osób i około stu firm. Za sprawą współpracy pracowników banków tym firmom przyznano nienależne środki, które zostały następnie defraudowane na korzyść oskarżonych. Wyrokiem końcowym z 28 lutego 2013 r. Wysoki Sąd Kasacyj i Sprawiedliwości uznał skarżącego za winnego zarzucania udziału w zmowie i skazał go na trzy lata i cztery miesiące pozbawienia wolności. Tymczasem w listopadzie 2012 r. u skarżącego zdiagnozowano raka prostaty. W tamtym momencie choroba znajdowała się już w zaawansowanym stadium, a u skarżącego stwierdzono przerzuty do kości, krwiak mózgu oraz krwawienia wewnątrzgałkowe. 27 listopada 2012 r. skarżący został przyjęty do Bukareszteńskiego Instytutu Onkologii, z którego został wypisany 11 stycznia 2013 r. Od 14 do 18 stycznia 2013 r. ponownie przebywał w szpitalu. Przeszedł operację prostaty i rozpoczął chemioterapię. Następnie miał kilka krótkich pobytów szpitalnych. W styczniu 2013 r. diagnoza postawiona przez onkologa podkreślała powagę stanu skarżącego. Rokowanie brzmiało, że ma niewiele czasu do życia, ponieważ choroba rozprzestrzeniła się na kości, a istniejące leczenie tego stanu było niewystarczające. 26 lutego 2013 r. skarżący został zbadany przez komisję lekarską, która wydała mu orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. 28 lutego 2013 r. skarżący został przewieziony do oddziału onkologicznego szpitala w Bacău. Jego stan pogorszył się i odczuwał ból kości. Skarżący kontynuował chemioterapię i pozostawał w szpitalu do 4 marca 2013 r., kiedy to został przekazany funkcjonariuszom policji, którzy przybyli, by skonwojować go do zakładu karnego w Bacău, gdzie miał rozpocząć odbywanie kary. Tego samego dnia skarżący, za pośrednictwem swojego adwokata, złożył wniosek do Sądu Okręgowego w Bacău o przerwanie odbywania kary więzienia ze względów zdrowotnych. Zaznaczył, że skoro nie może otrzymać leczenia w więzieniu, jego życie będzie zagrożone. 27 marca 2013 r. został przeniesiony do szpitala więziennego Rahova. 5 kwietnia 2013 r. powrócił do zakładu karnego w Bacău. 15 kwietnia 2013 r. został ponownie przyjęty do szpitala więziennego Rahova, a następnie przeniesiony z powrotem do zakładu karnego w Bacău 28 maja 2013 r. Sąd zlecił sporządzenie opinii o stanie zdrowia skarżącego komisji Narodowego Instytutu Medycyny Sądowej. Na wniosek komisji skarżący przeszedł kilka badań medycznych, które wykazały, że jego stan wymaga sesji radioterapii i dalszej chemioterapii. Ponadto z dokumentacji medycznej udostępnionej komisji wynikało, że skarżący miał sesje chemioterapii w szpitalu w Bacău 12 kwietnia 2013 r. oraz w Bukareszteńskim Instytucie Onkologii 10 i 17 maja 2013 r. W raporcie z 19 czerwca 2013 r. komisja wniosła, że przeżycie skarżącego zależy od opieki medycznej, której udzielano mu, oraz złożonej formy leczenia, którą mógł otrzymać jedynie w wyspecjalizowanych klinikach działających pod nadzorem Ministerstwa Zdrowia. W konsekwencji uznała, że sąd musi zarządzić albo przerwanie kary skarżącego, albo jego hospitalizację pod nadzorem w jednej z wyżej wymienionych placówek. 25 czerwca 2013 r. sąd uwzględnił wniosek skarżącego i zarządził trzymiesięczne przerwanie odbywania kary. Biorąc pod uwagę powagę choroby skarżącego, orzekł, że hospitalizacja pod nadzorem znacznie zmniejszyłaby jego szanse na przeżycie i powrót do zdrowia ze względu na stres i cierpienia psychiczne spowodowane kontynuowaniem odbywania kary. Ponadto sąd podkreślił, że skarżący nie stanowi zagrożenia dla porządku publicznego, że kara, z której jedna trzecia została już odbyta, była stosunkowo krótka, a postępowanie skarżącego było dobre przez cały czas trwania postępowania karnego. Prokuratura złożyła apelację. Skarżący został zwolniony tego samego dnia. 4 i 19 lipca 2013 r. przeszedł chemioterapię w szpitalu w Bacău i kontynuował leczenie 1 i 16 sierpnia 2013 r. w Bukareszteńskim Instytucie Onkologii. 29 sierpnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Bacău rozpoznał apelację prokuratury. Wyrokiem końcowym wydanym tego samego dnia uwzględnił apelację i oddalił wniosek skarżącego. Powołując się na artykuły 455 i 453 Kodeksu Postępowania Karnego (dalej „KPK” – patrz paragraf 34 poniżej), Sąd Apelacyjny orzekł, że przerwanie kary skarżącego było nieuzasadnione, ponieważ jego leczenie mogło być kontynuowane, pod strażą, w szpitalu cywilnym. W zdaniu odrębnym jeden z sędziów składu orzekającego uznał, że kara powinna zostać przerwana ze względów humanitarnych; w konsekwencji, biorąc pod uwagę stan skarżącego, uznał, że jego dalsze pozbawienie wolności narusza zasadę proporcjonalności i zmniejsza jego szanse na przeżycie. 31 sierpnia 2013 r. skarżący został uwięziony w Bacău w celu odbycia kary. 24 września 2013 r. został przeniesiony do zakładu karnego w Vaslui. 27 września 2013 r. został przyjęty do szpitala więziennego Rahova. 3 października 2013 r. powrócił do zakładu karnego w Vaslui. 4 października 2013 r. skarżący został przyjęty do szpitala więziennego w Târgu Ocna z diagnozą „nowotwór złośliwy prostaty z przerzutami do kości i mózgu”. Tego samego dnia, zauważając pogorszenie ogólnego stanu skarżącego, multidyscyplinarny zespół szpitala więziennego w Târgu Ocna wyznaczył więźnia do ciągłej gotowości, aby pomagał skarżącemu w codziennych czynnościach. Jak donoszono, ten więzień pomagał skarżącemu aż do dnia jego ostatniego transferu do szpitala w Bacău (patrz paragraf 28 poniżej). 9 października 2013 r. skarżący został ponownie przeniesiony do zakładu karnego w Bacău, skąd tego samego dnia został zabrany do oddziału onkologicznego szpitala w Bacău. Nie był w stanie się poruszać, odczuwał silny ból kości i niemal całkowicie stracił wzrok i słuch. Ponadto wykazywał objawy ciężkiej depresji. Jego stan był tak poważny, że nie mógł już przechodzić chemioterapii, która została zastąpiona opieką paliatywną. Skarżący pozostawał w oddziale onkologicznym szpitala w Bacău do 24 października 2013 r., kiedy to został przeniesiony do zakładu karnego w Jassach (Iaşi). 28 października 2013 r. został przewieziony do Regionalnego Instytutu Onkologii w Jassach na pięć sesji radioterapii paliatywnej mającej na celu złagodzenie bólu kości. Pozostawał w instytucie do 1 listopada 2013 r. Całkowicie stracił wzrok, a depresja trwała nadal. 5 listopada 2013 r. został przeniesiony do zakładu karnego w Vaslui. 6 listopada 2013 r. został przyjęty do szpitala więziennego w Târgu Ocna, gdzie przebywał do 12 listopada 2013 r., kiedy to został przeniesiony do zakładu karnego w Bacău. 22 listopada 2013 r. sędzia delegowany do zakładu karnego w Bacău przyznał skarżącemu najbardziej korzystny możliwy reżim odbywania kary, pozwalając mu na swobodne poruszanie się po więzieniu i branie udziału w zajęciach na świeżym powietrzu bez nadzoru. Tego samego dnia, 22 listopada 2013 r., skarżący został przyjęty do oddziału onkologicznego szpitala w Bacău. Główny lekarz stwierdził, że stan skarżącego może pogorszyć się nagle i dlatego potrzebuje całodobowej opieki medycznej. Od 25 do 27 listopada 2013 r. skarżący otrzymywał opiekę paliatywną w tym samym szpitalu przed przeniesieniem do zakładu karnego w Bacău, a następnie do szpitala więziennego w Târgu Ocna. W odpowiedzi na wniosek skarżącego o warunkowe przedterminowe zwolnienie, dyrektor więzienia poinformował go, że jego wniosek zostanie rozpatrzony w 2015 roku. Skarżący napisał do Prezydenta Rumunii i dyrektora zakładu karnego w Târgu Ocna, prosząc o ich wsparcie w sprawie jego zwolnienia. Wyjaśnił, że umiera i chce, aby jego rodzina była przy nim. Zaznaczył, że jest teraz przykuty do łóżka, niewidomy i głuchy oraz że w więzieniu nie ma nikogo, kto pomógłby mu w codziennych czynnościach. Dodał, że lekarze byli niechętni jego leczeniu, ponieważ był trzymany pod strażą i w kajdankach. Krajowa Administracja Więziennictwa odpowiedziała, że tylko sąd może zarządzić jego zwolnienie. 4 grudnia 2013 r. skarżący został przeniesiony do zakładu karnego w Bacău, a następnie do szpitala w Bacău, gdzie przebywał do 7 grudnia 2013 r. W tej dacie został przeniesiony do szpitala więziennego w Târgu Ocna. 19 grudnia 2013 r. powrócił do zakładu karnego w Bacău i tego samego dnia został przyjęty do oddziału onkologicznego szpitala w Bacău. Zmarł tam 24 grudnia 2013 r. Z dokumentacji medycznej załączonej do akt sprawy wynika, że w okresie od 24 stycznia 2013 r. do 24 grudnia 2013 r., daty jego śmierci, skarżący był przyjmowany do szpitala w Bacău osiemnaście razy, w tym kilka pobytów szpitalnych trwających kilka dni. Podczas tych pobytów przeszedł około piętnastu sesji chemioterapii, zazwyczaj w odstępach dwutygodniowych: przed 24 października 2013 r. w ramach leczenia raka, a po tej dacie w ramach leczenia paliatywnego. Otrzymywał również różne rodzaje leczenia chorób spowodowanych postępem przerzutów raka prostaty. W raporcie sporządzonym na wniosek agenta rządu, główny lekarz oddziału onkologicznego szpitala w Bacău zwrócił uwagę na pewne nieprawidłowości w administrowaniu leczeniem. Powołując się na dokumentację medyczną dotyczącą pobytów skarżącego w tym szpitalu, wskazał, że 14 marca 2013 r. skarżący rozpoczął chemioterapię bez wcześniejszego otrzymania radioterapii zalecanej przez lekarzy z jego oddziału. Dodał, że sesja chemioterapii zaplanowana na okres od 28 do 30 marca 2013 r. nie odbyła się, ponieważ skarżącego nie było w szpitalu – został przeniesiony do Bukareszteńskiego Instytutu Onkologii na badania. Na koniec zauważył, że 18 września 2013 r. skarżący spóźnił się do szpitala na kontynuację chemioterapii. Ponadto, gdy skarżący był hospitalizowany, był strzeżony przez dwóch funkcjonariuszy policji i pozostawał skuty kajdankami do łóżka, nawet po tym, jak stał się niewidomy i głuchy oraz odczuwał skrajny ból kości. W raporcie z 21 września 2015 r. Regionalny Instytut Onkologii w Jassach wskazał, że w okresie od 28 października do 1 listopada 2013 r. skarżący miał pięć sesji radioterapii, dotrzymał zaplanowanych wizyt lekarskich i nie był ani skuty kajdankami, ani unieruchomiony podczas tych sesji. W raporcie z 22 września 2015 r. Bukareszteński Instytut Onkologii wskazał, że skarżący był hospitalizowany kilka razy w instytucie w okresie od 27 listopada 2012 r. do 24 maja 2013 r., głównie w celu chemioterapii. Główny lekarz instytutu oświadczył w raporcie, że skarżący należycie przestrzegał wszystkich wizyt lekarskich i że podczas pobytów w instytucie nie był ograniczany, lecz strzeżony przez funkcjonariuszy więziennych. Według informacji provided przez władze więzienne, skarżący był przetrzymywany w zakładzie karnym w Bacău w celi o powierzchni 33 m2, którą dzielił z sześcioma innymi więźniami. W szpitalu więziennym Rahova dzielił celę o powierzchni 38 m2 z czterema innymi więźniami. W zakładzie karnym w Vaslui, gdzie był przetrzymywany od 24 do 27 września, od 3 do 4 października oraz od 5 do 6 listopada 2013 r., zajmował celę o powierzchni 14,75 m2 z sześcioma innymi więźniami. W szpitalu więziennym w Târgu Ocna był przetrzymywany w celi o powierzchni 48 m2 z ośmioma innymi więźniami. W zakładzie karnym w Jassach przebywał od 24 października do 5 listopada 2013 r. w celi o powierzchni 15,92 m2 z trzema innymi więźniami.


12 kwietnia 2002 r. lokalna policja przekazała lokalnemu komitetowi śledczemu nagrania audio rozmów telefonicznych między skarżącym a kilkoma osobami oraz nagrania wideo ich spotkań w mieszkaniu w Nowogrodzie. W liście przewodnim, który Rząd przedstawił Trybunałowi, stwierdzono, że nagrania audio i wideo uzyskano w toku tajnych „działań operacyjno-rozpoznawczych” („оперативно-розыскные мероприятия”), autoryzowanych przez Prezesa Sądu Obwodowego w Nowogrodzie w dniach 19 lipca i 31 sierpnia 2000 r. oraz 17 i 27 lutego 2001 r. 16 kwietnia 2002 r. skarżący został aresztowany i oskarżony o kilka przypadków handlu narkotykami popełnionych przez zorganizowaną grupę przestępczą. Cztery kolejne osoby zostały aresztowane pod tym samym zarzutem. 18 kwietnia 2002 r. Prokuratura Obwodowa w Nowogrodzie zarządziła tymczasowe aresztowanie skarżącego. Pozostawał on w areszcie przez cały tok postępowania karnego. Skarżący dowiedział się o nagraniach audio i wideo w nieokreślonym terminie podczas zapoznawania się z aktami sprawy karnej. 26 czerwca 2002 r. śledztwo zostało zakończone, a sprawa została skierowana do Sądu Rejonowego w Nowogrodzie. 18 lipca 2002 r. obrońca jednego z oskarżonych wnosił o odroczenie rozprawy do września 2002 r., ponieważ przebywałby na urlopie rocznym do 6 września. 20 sierpnia 2002 r. Sąd Rejonowy w Nowogrodzie wyznaczył termin pierwszej rozprawy na 16 września 2002 r. Rozprawa z 16 września 2002 r. została odroczona do 23 września 2002 r., ponieważ obrońca skarżącego przebywał w szpitalu, a świadkowie oskarżenia nie stawili się. Rozprawa rozpoczęła się ostatecznie 20 listopada 2002 r. Na rozprawie skarżący nie przyznał się do winy. Wniósł w szczególności, że nagrania audio i wideo są niedopuszczalne jako dowody, ponieważ uzyskano je bez uprzedniej autoryzacji sądowej. Jego współoskarżeni przyznali się do winy. Zeznali, że skarżący był liderem zorganizowanej grupy handlującej narkotykami. Skarżący i inny oskarżony, pan K., wynajęli mieszkanie, w którym członkowie grupy spotykali się, aby otrzymywać instrukcje od skarżącego i dzielić się zyskami. Pakowali tam również narkotyki i przechowywali je w mieszkaniu. Właściciel mieszkania zeznał, że wynajął swoje mieszkanie panowi K. i że w kilku przypadkach czynsz był płacony przez skarżącego. 24 listopada 2004 r. Sąd Rejonowy w Nowogrodzie uznał skarżącego i jego współoskarżonych za winnych handlu narkotykami. Uznał za ustalone, że skarżący był liderem zorganizowanej grupy przestępczej zajmującej się handlem narkotykami. Opierał się na zeznaniach świadków, opiniach biegłych, nagraniach audio rozmów telefonicznych między oskarżonymi oraz nagraniach wideo ich spotkań w wynajętym mieszkaniu. Uznał, że nagrania są dopuszczalne jako dowody, ponieważ „uzyskano je w toku autoryzowanych tajnych działań operacyjno-rozpoznawczych mających na celu ujawnienie czynów przestępczych popełnionych przez Zubkowa i zorganizowaną przez niego grupę przestępczą”. Skarżącemu wymierzono karę dziewięciu lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności. W swoich wnioskach odwoławczych skarżący skarżył się w szczególności, że nagrania audio i wideo uzyskano bez uprzedniej autoryzacji sądowej. 8 lutego 2005 r. Sąd Obwodowy w Nowogrodzie utrzymał wyrok w mocy na skutek odwołania. Powtórzył słowo w słowo ustalenie Sądu Rejonowego, że nagrania audio i wideo są dopuszczalne jako dowody, ponieważ „uzyskano je w toku autoryzowanych tajnych działań operacyjno-rozpoznawczych mających na celu ujawnienie czynów przestępczych popełnionych przez Zubkowa i zorganizowaną przez niego grupę przestępczą”. Skarżący pracował jako śledczy w Prokuraturze Generalnej. 6 kwietnia 2004 r. został aresztowany i oskarżony o pomocnictwo w łapownictwie. 29 października 2004 r., podczas zapoznawania się z aktami sprawy karnej, skarżący odkrył, że zawierają one nagrania audio jego rozmów telefonicznych w okresie od listopada 2003 r. do marca 2004 r. Akta sprawy karnej zawierały również list z 21 października 2004 r. od Federalnej Służby Bezpieczeństwa do lokalnego prokuratora, stwierdzający, że nagrania audio uzyskano w toku tajnych działań operacyjno-rozpoznawczych autoryzowanych przez Sąd Obwodowy w Twerze w swoich decyzjach nr 55-21, 55-30, 55-76, 55-93 i 55-103. Biorąc pod uwagę, że były to dokumenty zastrzeżone, decyzje te nie mogły zostać okazane prokuratorowi i zostałyby okazane sądowi rozpoznającemu sprawę wyłącznie na jego żądanie. W trakcie rozprawy skarżący nie przyznał się do winy. Argumentował w szczególności, że nagrania audio i wideo są niedopuszczalne jako dowody, ponieważ akta sprawy nie zawierały kopii autoryzacji sądowej. Prokurator w odpowiedzi oświadczył, że podsłuch jego komunikacji telefonicznej został autoryzowany przez Sąd Obwodowy w Twerze. Kopia autoryzacji nie została dołączona do akt sprawy, ponieważ była poufna. 14 maja 2005 r. Sąd Obwodowy uznał skarżącego za winnego pomocnictwa w łapownictwie i skazał go na trzy lata pozbawienia wolności. Sąd oparł się, między innymi, na nagraniach audio jego rozmów telefonicznych. Sąd oddalił argument skarżącego, że nagrania audio są niedopuszczalne jako dowody, uznając, że „badanie materiału w aktach sprawy [pozwoliło] sądowi ustalić, że dowody [zostały] uzyskane zgodnie z Kodeksem postępowania karnego i Ustawą o działalności operacyjno-rozpoznawczej”. Skarżący odwołał się. Wniósł, że Sąd Obwodowy nie podał powodów swojego ustalenia, że nagrania audio są dopuszczalne jako dowody. W szczególności nie zbadał, czy podsłuch jego rozmów telefonicznych został należycie autoryzowany przez sąd i przeprowadzony zgodnie z procedurą przewidzianą przez prawo. 7 grudnia 2005 r. Sąd Najwyższy Rosji utrzymał wyrok w mocy na skutek odwołania. Sąd nie odniósł się konkretnie do argumentu skarżącego, że nagrania audio są niedopuszczalne jako dowody. Uznał, że ustalenie winy opierało się na dowodach, które zostały należycie przeanalizowane i ocenione przez Sąd Obwodowy. Skarżący otrzymał decyzję 7 marca 2006 r. 5 lipca 2006 r. Sąd Rejonowy Frunzeński w Włodzimierzu zarządził aresztowanie skarżącego pod zarzutem oszustwa. Skarżący nieobecny był na rozprawie, ale obecny był jego obrońca. 14 lipca 2006 r. Sąd Obwodowy we Włodzimierzu utrzymał zarządzenie o aresztowaniu w mocy na skutek odwołania. Skarżący był nieobecny również na rozprawie odwoławczej, na której ponownie obecny był jego obrońca. 3 listopada 2006 r. Sąd Rejonowy Frunzeński przedłużył aresztowanie skarżącego do 5 stycznia 2007 r. 7 listopada 2006 r. skarżący odwołał się. 5 grudnia 2006 r. Sąd Obwodowy we Włodzimierzu uznał, że nie ma powodów do zmiany środka zapobiegawczego i utrzymał w mocy decyzję z 3 listopada 2006 r. Aresztowanie skarżącego zostało przedłużone jeszcze kilka razy. W okresie od 14 września 2006 r. do 12 stycznia 2007 r. skarżący był przetrzymywany w czterech aresztach śledczych. Zdaniem skarżącego we wszystkich czterech aresztach śledczych panowało przepełnienie. Od 14 do 22 września 2006 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym IZ-67/1 w Smoleńsku. Cela nr 196 o powierzchni 15 m² była wyposażona w osiem miejsc do spania i pomieściła do szesnastu więźniów. Od 25 do 28 września 2006 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym 76/1 w Jarosławiu. Cela nr 133 o powierzchni 9 m² była wyposażona w siedem miejsc do spania i pomieściła do ośmiu więźniów. Od 29 września do 1 października 2006 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym 43/1 w Kirowie. Jego cela o powierzchni 50 m² była wyposażona w czterdzieści miejsc do spania i pomieściła do dwudziestu więźniów. Cela była wyposażona w drewniane prycze zamiast pojedynczych łóżek. Od 2 października 2006 r. do 12 stycznia 2007 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym 33/1 we Włodzimierzu. Cela nr 63 o powierzchni 14 m² była wyposażona w cztery miejsca do spania i pomieściła do pięciu więźniów. 28 i 29 września 2006 r. skarżący był transportowany koleją między aresztem śledczym IZ-76/1 a aresztem śledczym IZ-43/1 z Jarosławia do Kirowa. Przedział pociągu był wyposażony w siedem miejsc do spania i pomieścił do dziesięciu więźniów. 1 i 2 października 2006 r. skarżący był transportowany koleją między aresztem śledczym IZ-43/1 a aresztem śledczym IZ-33/1 z Kirowa do Włodzimierza. Przedział pociągu był wyposażony w siedem miejsc do spania i pomieścił do dwunastu więźniów. 25 grudnia 2006 r. skarżący rozpoczął zapoznawanie się z aktami sprawy karnej i odkrył, że zawierają one nagrania audio jego rozmów telefonicznych w okresie od 22 do 25 lipca 2004 r. 2 lutego 2007 r. skarżący poprosił śledczego o kopię decyzji sądowej autoryzującej podsłuch. Tego samego dnia śledczy odmówił spełnienia jego prośby. Powołując się na Zarządzenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych nr 336 z 13 maja 1998 r. (patrz paragraf 54 poniżej), odpowiedział, że policja nie jest zobowiązana do przesyłania autoryzacji podsłuchu do śledczego; miała ona być przechowywana w aktach sprawy operacyjnej. Decyzje Sądu Obwodowego we Włodzimierzu z 28 maja i 2 czerwca 2004 r. autoryzujące podsłuch komunikacji telefonicznej skarżącego były przechowywane przez lokalną policję. Były to dokumenty zastrzeżone i ani skarżący, ani jego obrońca, który nie posiadał uprawnień dostępu do informacji niejawnych, nie mogli uzyskać do nich dostępu. 6 lutego 2007 r. skarżący złożył skargę do Sądu Rejonowego Frunzeńskiego we Włodzimierzu, twierdząc, że podsłuch jego komunikacji telefonicznej był bezprawny, w szczególności dlatego, że akta sprawy nie zawierały autoryzacji sądowej. Wniósł, że odmowa wydania mu kopii autoryzacji podsłuchu uniemożliwiła mu wykonywanie praw obrony i pozbawiła go skutecznego środka prawnego przeciwko ingerencji w jego prawa gwarantowane przez artykuły 23 i 24 Konstytucji oraz artykuł 8 Konwencji. W szczególności nie był w stanie ustalić, czy autoryzacja podsłuchu została wydana przez kompetentny sąd zgodnie z procedurą przewidzianą przez prawo, czy opierała się na istotnych i wystarczających powodach, czy też wymagania dotyczące autoryzacji sądowej, takie jak autoryzowany czas trwania podsłuchu, zostały spełnione na etapie realizacji. 19 lutego 2007 r. Sąd Rejonowy Frunzeński rozpoznał skargę na podstawie artykułu 125 Kodeksu postępowania karnego (patrz paragraf 63 poniżej) i ją oddalił. Powołując się na artykuł 12 Ustawy o działalności operacyjno-rozpoznawczej (patrz paragraf 49 poniżej), sąd uznał, że decyzja sądowa autoryzująca działania operacyjno-rozpoznawcze oraz materiały stanowiące podstawę tej decyzji miały być przechowywane na wyłącznym posiadaniu organu państwowego wykonującego takie środki. W związku z tym nie została ona dołączona do akt sprawy karnej, a oskarżony nie był uprawniony do dostępu do niej. Sąd powołał się dalej na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 1998 r., stwierdzające, że osoba, której komunikacja ma być podsłuchiwana, nie jest uprawniona do uczestnictwa w postępowaniu o autoryzację ani do bycia informowaną o podjętej decyzji (patrz paragraf 50 poniżej). Odmowa wydania skarżącemu kopii autoryzacji sądowej była zatem zgodna z prawem. Sąd oddalił również skargę skarżącego na bezprawność podsłuchu, nie podając żadnych powodów. 3 kwietnia 2007 r. Sąd Obwodowy we Włodzimierzu utrzymał w mocy decyzję z 19 lutego 2007 r. na skutek odwołania, uznając ją za zgodną z prawem, uzasadnioną i zasadną.


Skarżący urodził się w 1979 roku i mieszka w Adanie. 11 lipca 2000 r. Sąd Rejonowy w Adanie zarządził zaoczne aresztowanie skarżącego. 20 lipca 2000 r. skarżący został przesłuchany przez żandarmerię bez udziału adwokata. W swoim zeznaniu skarżący szczegółowo opisał swoje zaangażowanie w nielegalną organizację oraz działalność, w której uczestniczył. Następnie został doprowadzony przed prokuratora Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Adanie. Podczas przesłuchania skarżący, ponownie bez udziału adwokata, oświadczył, że jego zeznania złożone przed żandarmerią były prawdziwe. 15 września 2000 r. sędzia śledczy Sądu Rejonowego w Mardin zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego, ponownie w nieobecności adwokata. 24 października 2000 r. prokurator złożył akt oskarżenia do Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Adanie, oskarżając skarżącego na podstawie art. 125 dawnego Kodeksu Karnego o podejmowanie działalności mającej na celu oderwanie części terytorium narodowego. 25 października 2005 r. Sąd Okręgowy w Adanie uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów. 26 kwietnia 2006 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok. 6 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w Adanie uznał, opierając się m.in. na zeznaniach skarżącego złożonych żandarmerii i prokuratorowi, że skarżący popełnił przestępstwo z art. 125 dawnego Kodeksu Karnego, i skazał go na karę dożywotniego pozbawienia wolności. 12 listopada 2008 r. Sąd Najwyższy utrzymał wyrok w mocy.


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w Yalovie. Skarżący mieszkał w Turcji w latach 2001–2003, kiedy poznał swoją żonę i się ożenił. Skarżący i jego żona mają czworo dzieci. W 2003 roku skarżący został wydalony do Algierii przez władze tureckie. W latach 2003–2006 był więziony w Algierii, gdzie – jak twierdzi – poddano go różnym formom złego traktowania. Skarżący wraz z kilkoma innymi osobami założył w Algierii Ruch Rachad, organizację polityczną, która sprzeciwia się rządowi tego kraju bez użycia przemocy. Po rozpoczęciu w 2010 roku ruchu protestów znanego jako Arabska Wiosna, został zatrzymany przez policję w Algierii, gdzie – jak twierdzi – poddano go złemu traktowaniu. W nieokreślonej dacie uciekł z Algierii do Syrii, gdzie pracował jako nauczyciel. Następnie, w sierpniu 2013 roku, przybył do Yalovy w Turcji, gdzie mieszkali jego żona i dzieci. 3 listopada 2013 roku został zatrzymany przez policję, ponieważ nie posiadał paszportu. Tego samego dnia skarżący został umieszczony w celi aresztu w Komendzie Policji w Yalovie, gdzie był przetrzymywany w okresie od 3 listopada 2013 roku do 7 stycznia 2014 roku. Skarżący twierdził, że cela, w której był przetrzymywany, znajdowała się w zwykłym areszcie policyjnym, w którym zatrzymani byli przetrzymywani przez krótki okres (zazwyczaj jeden dzień). W trakcie jego zatrzymania w celi przetrzymywano wiele osób, a czasami nawet 10–12 osób. Pomieszczenie miało około 10 m² i nie było w nim ogrzewania ani wentylacji, ani łóżka. Nie miało też żadnego dostępu do światła naturalnego. Był zamknięty w tym pomieszczeniu i wyjątkowo mógł korzystać z innych części aresztu. Mógł korzystać z holu w centrum budynku tylko wtedy, gdy odwiedzali go członkowie rodziny. Skarżącemu wydano materac i koc, a on spał na podłodze. Nigdy nie został wyprowadzony z aresztu i nie miał dostępu do ćwiczeń na świeżym powietrzu. W areszcie nie było prysznica, dlatego musiał myć się w toaletach. Ponieważ cierpiał na astmę, anemię i problemy z kręgosłupem, potrzebował pomocy medycznej. Został jednak zabrany do szpitala tylko raz. Skarżący złożył szereg fotografii na poparcie swoich twierdzeń. Na jednej z tych fotografii widać go siedzącego na ławce w małej celi za kratami. W piśmie z 18 stycznia 2017 r. Rząd podał, że skarżący był przetrzymywany w „celi aresztu” wydziału bezpieczeństwa publicznego Komendy Policji w Yalovie. Wspomniana cela aresztu była wykorzystywana jako centrum zatrzymań dla cudzoziemców, ponieważ w tamtym czasie nie było w Yalovie oddzielnego centrum zatrzymań dla cudzoziemców. Rząd oświadczył, że areszt miał powierzchnię około 92 m² i składał się z dwóch cel o powierzchni 12,8 m² i 17,6 m², dwóch toalet (odpowiednio 3,5 i 5,7 m²), pokoju do składania zeznań o powierzchni 13,5 m², pokoju do rozmów zatrzymanych z adwokatami o powierzchni 6 m² oraz pokoju do rozpoznawania o powierzchni 6 m². W centrum budynku znajdował się również hol o powierzchni 21 m², do którego wychodziły cele. Hol był wyposażony w klimatyzację i dwa okna o wymiarach 70 x 93 cm i 150 x 205 cm, które zapewniały dostęp światła naturalnego do cel. W dodatkowych uwagach z 23 maja 2017 r. Rząd podał, że cudzoziemcy i obywatele Turcji zatrzymani w ramach postępowań karnych byli przetrzymywani oddzielnie w dwóch celach w tym areszcie. Stwierdzili, że w danym czasie obywatele tureccy byli zamknięci w jednej z cel, natomiast skarżący i inni cudzoziemcy mieli w każdym momencie dostęp do holu w centrum budynku – w którym znajdowały się krzesła i stół – oraz do toalet. Gdy nie było zatrzymanych obywateli tureckich, cudzoziemcy mieli również dostęp do obu cel. Na poparcie swoich twierdzeń Rząd złożył szkic aresztu oraz łącznie trzydzieści dziewięć fotografii. Dziewięć z tych fotografii zostało wykonanych na zewnątrz i przedstawia budynek komisariatu. Jedenaście fotografii wykonano w toaletach, które wyglądały na czyste. W każdej z toalet zainstalowano prysznic. Dziewięć innych fotografii przedstawia pokój do składania zeznań, pokój do rozmów zatrzymanych z adwokatami oraz pokój do rozpoznawania. Na koniec, dziewięć dalszych fotografii przedstawia cele i hol. Widoczne jest, że cele są oddzielone od holu kratami. W celach nie ma łóżek, ale wzdłuż trzech ścian znajdują się betonowe ławy pokryte poduszkami. Na ławach leżą koce, które najwyraźniej służą zarówno do okrywania się, jak i jako poduszki. Cele nie mają okien, ale wydają się doświetlane światłem z holu. Fotografie holu pokazują, że znajdują się w nim dwa okna, stół i krzesła, na których w tym miejscu położono ręczniki. Rząd złożył również rejestry aresztowań pokazujące obłożenie aresztu w okresie od 4 listopada 2013 r. do 7 stycznia 2014 r. Zgodnie z tymi dokumentami, skarżący był przetrzymywany sam przez trzydzieści jeden dni, a przez trzydzieści dni był przetrzymywany wspólnie z jedną do sześciu osób cudzoziemskich. 26 listopada 2013 r. w areszcie przetrzymywanych było siedmiu cudzoziemców, w tym skarżący. 27 i 28 listopada 2013 r. skarżący był przetrzymywany wraz z jedenastoma innymi cudzoziemcami. Przez trzydzieści dni w okresie od 4 listopada 2013 r. do 7 stycznia 2014 r. w areszcie nie przetrzymywano żadnych obywateli tureckich. W szczególności 26, 27 i 28 listopada 2013 r. żaden obywatel turecki nie był przetrzymywany w areszcie. Przez pozostałe trzydzieści pięć dni w areszcie przebywało od minimum jednego do maksimum pięciu obywateli tureckich, z wyjątkiem 1 stycznia 2014 r., kiedy w areszcie policyjnym przetrzymywano jedenastu obywateli tureckich. W szczególności 29 listopada 2013 r. w tym areszcie przetrzymywano jednego obywatela tureckiego. 27 grudnia 2013 r. skarżący złożył skargę indywidualną do Trybunału Konstytucyjnego. Skarżący zarzucił, między innymi, że warunki jego zatrzymania w Komendzie Policji w Yalovie opisane powyżej stanowiły złe traktowanie (patrz punkt 10 powyżej). 21 stycznia 2015 r. Trybunał Konstytucyjny wydał decyzję w sprawie dopuszczalności i merytoryczności skargi skarżącego. W odniesieniu do skargi skarżącego, że warunki jego zatrzymania w Komendzie Policji w Yalovie stanowiły złe traktowanie, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżący skarżył się, że jego zdrowie pogorszyło się w wyniku warunków, w jakich był przetrzymywany. Ponieważ skarżącemu udzielono pomocy medycznej, gdy zachorował w areszcie, Trybunał Konstytucyjny uznał, że władze administracyjne podjęły niezbędne środki w celu ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego skarżącego. W rezultacie sąd uznał, że traktowanie skarżącego nie osiągnęło minimalnego poziomu nasilenia wymaganego, aby można je było określić jako nieludzkie lub poniżające traktowanie. 24 czerwca 2015 r. decyzja Trybunału Konstytucyjnego została doręczona przedstawicielowi skarżącego. Standardy Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu („CPT”) dotyczące warunków zatrzymania cudzoziemców (zobacz standardy CPT, dokument nr CPT/Inf(97)10-part) stanowią, w zakresie istotnym, następujące postanowienia:
„27. W niektórych krajach delegacje CPT stwierdziły, że zatrzymani w sprawach imigracyjnych są przetrzymywani w komisariatach przez przedłużony czas (przez tygodnie, a w niektórych przypadkach miesiące), poddani niedostatecznym materialnym warunkom zatrzymania, pozbawieni jakiejkolwiek formy aktywności i okazjonalnie zmuszani do dzielenia cel z podejrzanymi o przestępstwa. Taka sytuacja jest nie do przyjęcia.
28. CPT uznaje, że z samej swojej natury zatrzymani w sprawach imigracyjnych mogą musieć spędzić pewien czas w zwykłym areszcie policyjnym. Jednak warunki w komisariatach będą często – jeśli nie zawsze – niewystarczające dla przedłużonego czasu zatrzymania. W konsekwencji czas spędzany przez zatrzymanych w sprawach imigracyjnych w takich placówkach powinien być ograniczony do absolutnego minimum.
29. W opinii CPT, w przypadkach, gdy uznaje się za konieczne pozbawienie wolności osób na rozszerzony okres na mocy przepisów o cudzoziemcach, powinny one być zakwaterowane w centrach specjalnie zaprojektowanych w tym celu, oferujących warunki materialne i reżim odpowiednie do ich sytuacji prawnej oraz zatrudniających odpowiednio wykwalifikowany personel.
30. Oczywiście takie centra powinny zapewniać zakwaterowanie, które jest odpowiednio umeblowane, czyste i w dobrym stanie technicznym oraz które oferuje wystarczającą przestrzeń życiową dla zainteresowanych osób. Ponadto należy zwrócić uwagę na projekt i układ pomieszczeń, aby uniknąć w miarę możliwości wrażenia środowiska więziennego. Jeśli chodzi o zajęcia, powinny one obejmować ćwiczenia na świeżym powietrzu, dostęp do pokoju dziennego oraz radia/telewizora i gazet/czasopism, a także inne odpowiednie środki rekreacji (np. gry planszowe, tenis stołowy). Im dłuższy jest okres zatrzymania osób, tym bardziej rozwinięte powinny być oferowane im zajęcia.
...
79. Warunki zatrzymania dla migrantów nieregularnych powinny odzwierciedlać naturę ich pozbawienia wolności, z ograniczonymi ograniczeniami i zróżnicowanym programem zajęć. Na przykład zatrzymani migranci nieregularni ... powinni być ograniczeni w swobodzie poruszania się wewnątrz aresztu w jak najmniejszym stopniu.”


W 1957 roku kilka działek (wówczas gruntów rolnych) zostało wywłaszczonych od prawnych poprzedników wnioskodawców. Niniejsze sprawy dotyczą postępowań restytucyjnych, w których wnioskodawcy domagali się, aby działki gruntu, które obecnie stanowią część kempingu nad jeziorem Ochrydzkim, zostały przywrócone do ich posiadania. 14 sierpnia 2001 r. wnioskodawcy wszczęli postępowanie restytucyjne. 15 września 2003 r. Komisja Restytucyjna Ministerstwa Finansów („Komisja Restytucyjna”) uwzględniła roszczenia wnioskodawców i przyznała im odszkodowanie, którego forma miała zostać określona w odrębnej decyzji. Ustaliła, że zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego z 20 marca 2002 r. grunt został przeznaczony na publiczną strefę zieleni w obszarze turystycznym. Powołując się na oględziny w terenie (увид) z 1 września 2002 r., stwierdziła dalej, że grunt jest zagospodarowany (уреден простор) i posiada drogi dojazdowe oraz infrastrukturę towarzyszącą. 4 grudnia 2003 r. wnioskodawcy odwołali się, argumentując, że między innymi grunt nie jest zagospodarowany i może zostać przywrócony do ich posiadania. Gdyby plan zagospodarowania został wdrożony w przyszłości, grunt mógłby zostać ponownie wywłaszczony. 31 maja 2005 r. Komisja do Spraw Postępowania Administracyjnego w II Instancji w Zakresie Denacjonalizacji (Комисија за решавање во управна постапка во втор степен од областа на денационализацијата – „komisja drugoinstancyjna”) oddaliła odwołanie wnioskodawców, uznając, że nie ma podstaw do odstąpienia od ustalonych faktów i powodów podanych przez Komisję Restytucyjną. Powołując się na art. 10 ustawy o restytucji (patrz poniższy paragraf 15), komisja drugoinstancyjna stwierdziła, że przedmiotowy grunt stanowi interes publiczny (јавен интерес) i nie może zostać przywrócony do posiadania wnioskodawców, lecz zamiast tego należy przyznać odszkodowanie. 21 września 2005 r. wnioskodawcy wnieśli skargę do Sądu Najwyższego, powtarzając, że grunt w obrębie kempingu nie jest zagospodarowany i dlatego może zostać przywrócony do ich posiadania. W pismach złożonych później powoływali się dalej na decyzję nr 44-530/1 z 7 marca 2006 r., w której komisja drugoinstancyjna uwzględniła podobne roszczenie i zarządziła, że sąsiednia działka gruntu znajdująca się w tym samym kempingu została przywrócona do posiadania powodów. W tej sprawie komisja drugoinstancyjna stwierdziła, w przeciwieństwie do sprawy wnioskodawców, że drogi dojazdowe i infrastruktura towarzysząca nie były wystarczające, by uznać grunt wchodzący w skład sprawy za zagospodarowany. 7 lutego 2008 r. Sąd Administracyjny, który w międzyczasie stał się kompetentny do rozstrzygania sporów administracyjnych, oddalił roszczenie wnioskodawców i podtrzymał ustalenia organów administracyjnych. 28 listopada 2003 r. Komisja Restytucyjna uwzględniła roszczenie restytucyjne wnioskodawców i przyznała im odszkodowanie w obligacjach państwowych. Powołując się na oględziny w terenie z 13 maja 2002 r. i zaświadczenie z 15 września 2002 r. wydane przez właściwe Ministerstwo, ustaliła, że działka wchodząca w skład sprawy znajduje się w granicach kempingu; że została przeznaczona na publiczną strefę zieleni i że zaplanowano budowę ścieżek pieszych oraz innych podobnych elementów infrastruktury. Wniosła stąd, że działka nie może zostać przywrócona do posiadania wnioskodawców. Odwołanie wnioskodawców z 7 kwietnia 2004 r. zostało oddalone przez komisję drugoinstancyjną 15 listopada 2005 r. Ta ostatnia stwierdziła, że między innymi ustalenia Komisji Restytucyjnej opierały się na art. 10 ustawy o restytucji. Wnioskodawcy wnieśli skargę do sądu administracyjnego, w której, podobnie jak wnioskodawcy w sprawie o sygn. akt 38024/08, powołali się na decyzję komisji drugoinstancyjnej nr 44-530/1 i poprosili Sąd Administracyjny o zapewnienie spójnego stosowania prawa. 21 kwietnia 2008 r. Sąd Administracyjny oddalił roszczenie wnioskodawców, uznając, że nie ma podstaw do odstąpienia od ustalonych faktów i uzasadnienia podanego przez organy administracyjne.


Skarżący urodził się w 1970 roku i mieszka w Rydze. 23 kwietnia 2003 r. wszczęto postępowanie karne. 29 kwietnia 2003 r. skarżący został aresztowany pod zarzutem usiłowania wręczenia łapówki. 2 maja 2003 r. skarżący został tymczasowo aresztowany. 25 lipca 2003 r. został zwolniony, a w zamian zastosowano wobec niego nadzór policji, w ramach którego był zobowiązany nie opuszczać swojego rejonu zamieszkania bez zezwolenia organów prowadzących śledztwo oraz stawiać się dwa razy w tygodniu w lokalnym komisariacie policji. 27 listopada 2003 r. doręczono skarżącemu i jego dwóm współoskarżonym (D.E. oraz V.M.) akt oskarżenia. 2 grudnia 2003 r. sędzia Sądu Okręgowego w Rydze (Rīgas apgabaltiesa) przyjął sprawę karną do rozpoznania. Pierwsza rozprawa została zaplanowana na dni od 1 do 4 sierpnia 2005 r. 1 sierpnia 2005 r. rozprawę odroczono na czas nieokreślony z powodu złego stanu zdrowia D.E. oraz faktu, że obrońca skarżącego przebywał na urlopie. 1 października 2005 r. wszedł w życie nowy Kodeks Postępowania Karnego, który wprowadził nowe przepisy dotyczące, między innymi, konfliktów interesów sędziów. W świetle nowych przepisów, 22 lutego 2006 r. rozprawę odroczono, ponieważ jedna z sędziów Sądu Okręgowego w Rydze musiała wyłączyć się z rozpoznawania sprawy. 31 lipca 2006 r. rozprawę odroczono, ponieważ prokurator i obrońca skarżącego mieli wyjechać na urlop. 13 listopada 2006 r. rozprawę odroczono ponownie z powodu złego stanu zdrowia D.E. 15 listopada 2006 r. sędzia Sądu Okręgowego w Rydze zwrócił się do szpitala, w którym leczono D.E., z prośbą o informacje o jej stanie zdrowia. 20 listopada 2006 r. sąd został poinformowany, że D.E. została wypisana ze szpitala i objęta opieką lekarza rodzinnego. 27 lutego 2007 r. rozprawę odroczono z nieokreślonych przyczyn. 26 czerwca 2007 r. rozprawę odroczono ponownie z powodu złego stanu zdrowia D.E. Tego samego dnia Sąd Okręgowy w Rydze zarządził przeprowadzenie badania lekarskiego D.E. w celu ustalenia jej zdolności do udziału w postępowaniu. Wyniki tego badania dostarczono mniej niż miesiąc później i wskazywały one, że D.E. jest zdolna do udziału w postępowaniu. 27 września 2007 r. Sąd Okręgowy w Rydze wyznaczył termin następnej rozprawy na 27 grudnia 2007 r. 18 października 2007 r. adwokat D.E. zwrócił się z wnioskiem o przełożenie tej rozprawy w celu umożliwienia mu wyjazdu na zaplanowany urlop. Sąd oddalił ten wniosek, zaznaczając, że sześć rozpraw zostało już odroczonych i dalsze opóźnienia w postępowaniu nie mogły być dozwolone. 27 grudnia 2007 r. rozprawę odroczono, ponieważ prokuratura musiała zmienić zarzut przeciwko skarżącemu na łagodniejszy. 11 stycznia 2008 r. Sąd Okręgowy w Rydze rozpoczął wysłuchiwanie argumentów stron dotyczących meritum sprawy. 15 stycznia 2008 r. uznał skarżącego za winnego usiłowania wręczenia łapówki i skazał go na trzy lata pozbawienia wolności. 4 lutego 2008 r. skarżący wniósł apelację. 1 grudnia 2008 r. sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok sądu niższej instancji. 30 grudnia 2008 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną, argumentując, między innymi, że naruszono jego prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. W tym zakresie powoływał się na kilka przepisów prawa krajowego i międzynarodowego, w tym na artykuł 6 § 1 Konwencji. Ostateczną decyzją z 26 stycznia 2009 r. Senat Sądu Najwyższego (Augstākās tiesas Senāts) odmówił skarżącemu przyjęcia skargi kasacyjnej, zaznaczając, między innymi, że „powołanie się skarżącego na naruszenia pewnych ustaw i przepisów prawa międzynarodowego miało charakter formalistyczny”.