Skarżący urodził się w 1961 roku i mieszka w Kramatorsku. W lipcu 2001 roku dziennikarz, pan Igor Aleksandrow, został pobity na śmierć przez nieznane sprawcy w pomieszczeniach lokalnej spółki telewizyjnej w Słowiańsku, której był szefem. Był autorem wielu programów telewizyjnych o korupcji i zorganizowanej przestępczości w regionie. Powyższe tragiczne wydarzenie wywołało szeroką reakcję publiczną. W sierpniu 2001 roku policja aresztowała pewnego V. pod zarzutem zabójstwa pana Aleksandrowa. V. był bezdomny i nie miał środków do życia, świeżo po wyjściu z więzienia, gdzie odsiadywał wyrok za kradzież. Mimo że wielokrotnie przyznawał się do zarzucanego mu czynu, jego zeznania były niespójne. W końcu wspomniał, że zawarł porozumienie z pewnym B., również byłym skazańcem, który obiecał mu samochód i mieszkanie w zamian za przyznanie się do zabójstwa dziennikarza. Sam B. działał na polecenie pewnych funkcjonariuszy organów ścigania. Zapewnił V., że ten będzie zaopiekowany w więzieniu, a jego wyrok będzie minimalny. Wydaje się, że B. zaginął w październiku 2001 roku. W maju 2002 roku sąd pierwszej instancji uniewinnił i zwolnił V. W lipcu 2002 roku zmarł, podobno z powodu niewydolności serca. Następnie wszczęto śledztwo karne w sprawie podejrzanego otrucia V. Jego wynik nie wynika jasno z materiałów aktowych. W nieokreślonym dniu wszczęto postępowanie karne w sprawie domniemanego zabójstwa B., mimo że jego ciała nie odnaleziono. W czasie wydarzeń skarżący pełnił funkcję zastępcy szefa Wydziału Policji Miejskiej w Kramatorsku. 28 stycznia 2004 roku wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu w sprawie podejrzanego nadużycia władzy, które doprowadziło do poważnych konsekwencji. Mianowicie podejrzewano go o sfałszowanie sprawy karnej przeciwko V. Zdaniem prokuratury skarżący, chcąc uniknąć odpowiedzialności za niewykrycie zabójstwa dziennikarza, polecił B. znaleźć bezbronną osobę, która zgodziłaby się przyznać do zarzucanego czynu w zamian za wynagrodzenie. W związku z tym B. przekonał V. do odegrania tej roli. Skarżącego podejrzewano również o polecenie swoim podwładnym przekupienia lub zmuszenia taksówkarza do złożenia fałszywych zeznań w celu występowania jako świadek przeciwko V. 10 lutego 2004 roku skarżący został aresztowany jako podejrzany. 13 lutego 2004 roku Kijowski Sąd Rejonowy Peczerski („Sąd Peczerski”) zastosował wobec skarżącego areszt tymczasowy do czasu rozprawy. Jego tymczasowe aresztowanie było następnie wielokrotnie przedłużane. W różnych datach w 2004 roku otwarto dalsze sprawy karne przeciwko skarżącemu i innym osobom w zakresie: kilku przypadków podejrzanego uprowadzenia i zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem oraz dalszego epizodu nadużycia władzy (sprzedaż samochodu zajętego jako dowód rzeczowy). Ponadto wszczęto sprawę karną przeciwko skarżącemu w sprawie zabójstwa B. Wszystkie w/w sprawy zostały połączone z tą wszczętą wcześniej. Podczas przesłuchania 8 listopada 2004 roku skarżący przyznał się do sfałszowania wraz z innym policjantem sprawy karnej przeciwko V., a także do udziału w otruciu V. i zamordowania B. 28 listopada 2004 roku skarżący cofnął swoje oświadczenia z 8 listopada 2004 roku i złożył skargę do Prokuratury Generalnej, twierdząc, że został zmuszony do samooskarżenia pod presją psychologiczną. 5 kwietnia 2005 roku Sąd Najwyższy przedłużył okres tymczasowego aresztowania skarżącego do osiemnastu miesięcy (do 10 sierpnia 2005 roku) ze względu na szczególną złożoność postępowania. 8 lipca 2005 roku ogłoszono zakończenie śledztwa wstępnego. Śledczy złożył również formalne oświadczenie, że akta sprawy są dostępne do wglądu dla oskarżonych i ich prawników. 14 lipca 2005 roku skarżący uzyskał dostęp do akt sprawy. 5 sierpnia 2005 roku Sąd Apelacyjny Miasta Kijów („Sąd Kijowski”) przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do dwudziestu miesięcy (do 10 października 2005 roku) z powodu, że skarżący i jego prawnicy nie zakończyli zapoznawania się z aktami sprawy, które liczyły ponad sto tomów. Pełnomocnik skarżącego wniósł, że przedłużenie nie było uzasadnione, ponieważ w każdym razie nie otrzymali oni dostępu do wszystkich materiałów aktowych. Jego argument został odrzucony. Sąd oparł swoje orzeczenie na art. 156 i 165-3 Kodeksu postępowania karnego (patrz punkt 61 poniżej). 6 października i 8 grudnia 2005 roku oraz 6 marca i 7 kwietnia 2006 roku Sąd Kijowski przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego, odpowiednio, do dwudziestu dwóch, dwudziestu pięciu, dwudziestu sześciu i dwudziestu siedmiu miesięcy (do 10 maja 2006 roku) z tych samych powodów co wcześniej. 28 kwietnia 2006 roku akta sprawy zostały przesłane do Sądu Najwyższego w celu określenia sądu, który przeprowadzi rozprawę. 23 maja 2006 roku Sąd Najwyższy przekazał sprawę do Sądu Apelacyjnego Obwodu Zaporożskiego („Sąd Zaporożski”). 12 września 2006 roku Sąd Zaporożski przeprowadził rozprawę preparatoryjną. Zdecydował o utrzymaniu wybranego wcześniej środka zapobiegawczego wobec skarżącego. 18 czerwca 2008 roku sąd rozpoznający sprawę uwzględnił wniosek prokuratora o wyłączenie zarzutu dotyczącego zabójstwa B. do odrębnego postępowania. Ta część sprawy została wysłana do Prokuratury Generalnej w celu dodatkowego śledztwa. Brak informacji o jakichkolwiek dalszych rozwojach w tych postępowaniach lub ich wyniku. 17 grudnia 2008 roku sąd rozpoznający sprawę wyłączył do odrębnego postępowania inny zarzut przeciwko skarżącemu – dotyczący podejrzanego nadużycia władzy prowadzącego do poważnych konsekwencji (sfałszowanie sprawy karnej przeciwko V.) – i przekazał go władzom prokuratorskim w celu dodatkowego śledztwa. Pozostałe zarzuty przeciwko skarżącemu, w zakresie których Sąd Zaporożski kontynuował jego proces, dotyczyły kilku przypadków uprowadzenia i zabójstwa, a także nadużycia władzy z powodu sprzedaży dowodów. 19 lutego 2009 roku Sąd Zaporożski wydał wyrok, którym uniewinnił skarżącego z zarzutów uprowadzenia i zabójstwa z powodu braku dowodów jego winy. Skarżący został jednak uznany winnym nadużycia władzy w zakresie sprzedaży dowodów. Został skazany na pięć lat i dziewięć dni pozbawienia wolności. Biorąc pod uwagę, że skarżący odbył już ten wyrok, został zwolniony w sali sądowej. Jako środek zapobiegawczy do czasu uprawomocnienia się wyroku został objęty zobowiązaniem do nieopuszczania miasta. W tej samej dacie sąd rozpoznający sprawę wydał odrębne postanowienie (patrz punkt 59 poniżej) w celu zwrócenia uwagi Prokuratury Generalnej na pewne uchybienia w śledztwie wstępnym, które uznał za powierzchowne i niewystarczające. Sąd zauważył również, że w latach 2005–2008 prowadzący śledczy udzielił licznych wywiadów dla różnych mediów telewizyjnych i drukowanych, przedstawiając skarżącego i innych współoskarżonych jako winnych, nie zmieniając ich nazwisk (patrz punkty 41–43 poniżej). Sąd Zaporożski uznał, że takie zachowanie było naruszeniem prawa oskarżonego do domniemania niewinności i stanowiło wywieranie presji na sąd. 29 października 2009 roku Sąd Najwyższy uchylił decyzję sądu niższej instancji z 17 grudnia 2008 roku (patrz punkt 28 powyżej), a także zarówno wyrok, jak i odrębne postanowienie z 19 lutego 2009 roku (patrz punkty 30 i 31 powyżej). Skrytykował Sąd Zaporożski, w szczególności za niewydanie żadnych konkretnych rekomendacji co do tego, jak śledztwo mogłoby zostać poprawione. W odniesieniu do odrębnego postanowienia Sąd Najwyższy zauważył, że zostało ono błędnie wydane w części postępowania przekazanej do dodatkowego śledztwa. Sprawa karna została przekazana do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Sąd Najwyższy utrzymał jednak w mocy część decyzji sądu rozpoznającego sprawę, która nakładała na skarżącego zobowiązanie do nieopuszczania miasta jako środek zapobiegawczy. Na mocy decyzji Prezesa Sądu Najwyższego sprawa została przekazana do Sądu Apelacyjnego Obwodu Ługańskiego („Sąd Ługański”) jako sądu pierwszej instancji, który rozpoczął rozprawę 22 lutego 2010 roku. 25 stycznia 2012 roku Sąd Ługański zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na wniosek prokuratora. Akta sprawy przed Sądem nie zawierają kopii tego zarządzenia. 6 lutego 2012 roku sąd rozpoznający sprawę wyłączył zarzut nadużycia władzy (dotyczący nielegalnej sprzedaży dowodów) do odrębnego postępowania i przekazał go władzom prokuratorskim w celu dodatkowego śledztwa. 20 marca 2012 roku Sąd Ługański uznał skarżącego za winnego nadużycia władzy prowadzącego do poważnych konsekwencji (dotyczącego sfałszowania akt sprawy w zakresie V. – patrz punkt 36 powyżej) i skazał go na siedem lat pozbawienia wolności, z zakazem pełnienia funkcji publicznych przez trzy lata. Uznał również skarżącego za winnego krzywoprzysięstwa i skazał go na cztery lata pozbawienia wolności w tym zakresie. W odniesieniu do ostatnio wymienionego zarzutu sąd stwierdził, że ściganie uległo przedawnieniu i dlatego skarżący nie miał odbywać tej części kary. Tym samym wyrokiem sąd rozpoznający sprawę uniewinnił skarżącego z pozostałych zarzutów (utworzenie gangu przestępczego, a także kilka przypadków uprowadzenia i zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem) z powodu braku dowodów. Zdecydował o utrzymaniu skarżącego w areszcie jako środka zapobiegawczego do czasu uprawomocnienia się wyroku. 17 sierpnia 2012 roku Sąd Miejski w Rubiżne („Sąd Rubiżne”) przeprowadził rozprawę preparatoryjną w sprawie procesu skarżącego w zakresie zarzutu nadużycia władzy dotyczącego nielegalnej sprzedaży dowodów, który został przekazany do dodatkowego śledztwa 6 lutego 2012 roku (patrz punkt 35 powyżej). Zauważył, że chociaż kwestia środka zapobiegawczego nie została rozstrzygnięta w ramach tego postępowania, skarżący był już zatrzymany w innym kontekście na mocy wyroku z 20 marca 2012 roku. W związku z tym Sąd Rubiżne zarządził jego tymczasowe aresztowanie jako najbardziej odpowiedni środek zapobiegawczy w oczekiwaniu na rozprawę również w zakresie wyłączonego zarzutu. 12 grudnia 2012 roku Wyższy Sąd Specjalizowany do Spraw Cywilnych i Karnych („Wyższy Sąd Specjalizowany”) zmodyfikował wyrok Sądu Ługańskiego z 20 marca 2012 roku. Uznał, że skarżący ma zostać całkowicie zwolniony z odbywania kary, biorąc pod uwagę, że jedyny zarzut, który pociągał za sobą nałożenie tej kary (nadużycie władzy z powodu sfałszowania akt sprawy w zakresie V. – patrz punkt 36 powyżej), również uległ przedawnieniu. Wyższy Sąd Specjalizowany zarządził zatem zwolnienie skarżącego. Skarżący był jednak nadal zatrzymany jako środek zapobiegawczy w kontekście swojego procesu w zakresie zarzutu nadużycia władzy dotyczącego nielegalnej sprzedaży dowodów rzeczowych, który pozostawał w toku (patrz punkt 37 powyżej). 24 stycznia 2013 roku Sąd Rubiżne uwzględnił wniosek skarżącego o umorzenie postępowania karnego, ponieważ jedyny pozostały zarzut przeciwko niemu (nadużycie władzy z powodu nielegalnej sprzedaży dowodów) uległ przedawnieniu. Skarżący został zwolniony w sali sądowej. W 2005 roku w jednej z krajowych stacji telewizyjnych, STB, został wyemitowany trzydziestominutowy film dokumentalny „Śmiertelne porozumienie” (Смертельна угода). Jak wskazano podczas programu, został on stworzony przy wsparciu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (w szczególności jego Głównego Zarządu do Walki z Przestępczością Zorganizowaną). Dokument dotyczył porozumienia między V. a funkcjonariuszami organów ścigania oraz późniejszego zabójstwa V. i B. Skarżący został wskazany jako osoba, która zaproponowała porozumienie, i jako zabójca B. Program obejmował, w szczególności, krótkie filmy, w których role skarżącego i innych zainteresowanych osób grali profesjonalni aktorzy. Jeden z tych krótkich filmów przedstawiał skarżącego mordującego B. Ponadto udzielono licznych wywiadów przez prowadzącego śledczego, a także przez kilku urzędników Służby Bezpieczeństwa. Podzielili się swoją wersją wydarzeń sprawy w formie oświadczeń wyglądających na stwierdzenia faktów, nie określając, na jakim etapie znajdowało się postępowanie w czasie różnych wywiadów. Los V. został opisany z dużym ładunkiem emocjonalnym. Program zawierał również fragmenty przesłuchania skarżącego z 8 listopada 2004 roku, podczas którego przyznał się do sfałszowania sprawy karnej przeciwko V. i zamordowania B. (patrz punkt 17 powyżej). Powyższy program był nadawany na STB co najmniej dwanaście razy w latach 2005–2008, a być może później. Ponadto prowadzący śledztwo w sprawie skarżącego udzielił licznych wywiadów (formułując te same twierdzenia co w/w programie) dla różnych mediów drukowanych. W 2012 roku skarżący był zatrzymany, z krótkimi przerwami, w areszcie śledczym w Ługańsku (SIZO). Zdaniem skarżącego był tam zatrzymany od 20 marca do 28 grudnia 2012 roku; jednakże, zgodnie z przedstawieniami Rządu i dokumentami w aktach sprawy, okres jego zatrzymania w tej placówce trwał od 25 stycznia do 20 grudnia 2012 roku. Zdaniem skarżącego cele były niezwykle małe i lacked proper ventilation; warunki sanitarne były bardzo złe; toaleta nie była oddzielona od części mieszkalnej, a skarżący był zmuszony do spożywania posiłków w jej bliskim sąsiedztwie; a łóżko było zainfekowane pluskwami. Ponadto skarżący był rzekomo często pozbawiany codziennego godzinnego spaceru na świeżym powietrzu przewidzianego przez prawo. Rząd przedstawił, że nie jest w stanie dostarczyć opisu warunków materialnych zatrzymania skarżącego w areszcie śledczym w Ługańsku, ponieważ po wybuchu konfliktu zbrojnego we Wschodniej Ukrainie w 2014 roku Ługańsk znajdował się na terytorium niekontrolowanym przez Rząd. 25 stycznia 2012 roku, po przybyciu skarżącego do aresztu śledczego w Ługańsku, przeszedł on badanie lekarskie, prześwietlenie klatki piersiowej i analizę krwi, bez zgłaszania żadnych szczególnych obaw zdrowotnych. Jednocześnie lekarze udokumentowali jego historię choroby – mianowicie, że chorował na wirusowe zapalenie wątroby i przeszedł operację z powodu, w szczególności, przepukliny pachwinowej i pępkowej. Zgodnie z dokumentacją medyczną skarżącego, na tym etapie nie zgłaszał on żadnych dolegliwości zdrowotnych. 30 stycznia 2012 roku dermatolog i psychiatra zbadali skarżącego w areszcie śledczym w Ługańsku i stwierdzili brak jakichkolwiek ostrych problemów zdrowotnych. Jednocześnie został zarejestrowany do monitorowania medycznego z powodu nadciśnienia tętniczego, przewlekłego zapalenia trzustki i przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Na skutek skarg skarżącego na bóle głowy, zawroty głowy i drętwienie języka, 28 listopada 2012 roku został zbadany przez lekarza aresztu śledczego w Ługańsku, który zdiagnozował kryzys nadciśnieniowy i podał mu pewne leki. Zalecono, aby skarżący został zbadany przez lekarza ogólnego szpitala międzyregionalnego przynależnego do aresztu śledczego w Ługańsku i aby przeszedł elektrokardiogram. 29 listopada 2012 roku skarżący przeszedł elektrokardiogram, który wykazał, że ma serce obrócone i wskazania przerostu lewej komory. 6 grudnia 2012 roku lekarz ogólny szpitala międzyregionalnego przynależnego do aresztu śledczego w Ługańsku zbadał skarżącego i zdiagnozował: chorobę wieńcową, stabilną dławicę wysiłkową, rozlane zwłóknienie serca, niewydolność serca i chorobę serca nadciśnieniową wysokiego ryzyka. Przepisano skarżącemu pewne leki i zalecono poddanie się leczeniu szpitalnemu w oddziale medycznym aresztu oraz monitorowanie ciśnienia krwi. Rząd nie był w stanie dostarczyć dalszych szczegółów faktycznych dotyczących tego, czy skarżący przeszedł zalecone leczenie medyczne, ponieważ nie miał dostępu do dokumentacji aresztu śledczego w Ługańsku (patrz również punkt 46 powyżej). Zdaniem skarżącego nie został hospitalizowany. 24 stycznia 2013 roku skarżący został zwolniony (patrz punkt 40 powyżej). Akta sprawy zawierają wyciąg z dokumentacji klinicznej skarżącego z oddziału kardiologicznego szpitala miejskiego, w którym przeszedł leczenie szpitalne od 10 do 22 kwietnia 2013 roku z powodu bólów głowy i bólów w klatce piersiowej, towarzyszących duszności. Zgodnie z wyjaśnieniem skarżącego podsumowanym w tej dokumentacji, cierpiał na bóle głowy i nadciśnienie od 2000 roku, a jego stan zdrowia pogarszał się z powodu stresujących okoliczności w jego życiu od września 2004 roku. W momencie wypisu zgłoszono ograniczoną poprawę stanu zdrowia skarżącego. Akta sprawy zawierają również raport z badania ultrasonograficznego stawów kolanowych, które skarżący przeszedł 5 lipca 2013 roku. Zdiagnozowano u niego „torbiel Bakera” (kieszeń płynu tworząca guz za kolanem) w obu kolanach. Skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie za szkodę niemajątkową w zakresie jego bezprawnego ścigania karnego i zatrzymania na mocy Ustawy o Odszkodowaniach (patrz punkt 62 poniżej). Sądy na trzech poziomach jurysdykcji (Sąd Miejski w Kramatorsku 10 grudnia 2013 roku, Sąd Apelacyjny Obwodu Donieckiego 17 stycznia 2014 roku i Wyższy Sąd Specjalizowany 17 lutego 2014 roku) oddaliły jego powództwo jako bezzasadne. Uznały, że Ustawa o Odszkodowaniach nie przewiduje odszkodowania w sytuacji skarżącego, ponieważ został on uniewinniony jedynie w części.


Na podstawie art. 6 § 1 Konwencji skarżący skarżyli się na nadmierną długość postępowań egzekucyjnych. Okoliczności spraw przedstawione przez strony można podsumować w następujący sposób. W okresie od 18 grudnia 2000 r. do 16 kwietnia 2003 r. pierwsza, druga, trzecia i czwarta skarżąca złożyły odrębne pozwy cywilne do Sądu Miejskiego w Čačaku (Opštinski sud u Čačku) przeciwko tej samej spółce społecznej własności, Akcionarsko društvo Fabrika reznog alata Čačak, domagając się zapłaty odszkodowania z tytułu wynagrodzenia. 26 grudnia 2007 r. Sąd Miejski w Čačaku orzekł na korzyść skarżących. 30 lipca 2008 r. Sąd Okręgowy w Čačaku (Okružni sud u Čačku) utrzymał ten wyrok w mocy po rozpoznaniu odwołania. 31 marca 2009 r. skarżący złożyli łączny wniosek o egzekucję, który został przyjęty przez Sąd Miejski w Čačaku 2 kwietnia 2009 r. 22 czerwca 2005 r. piąta skarżąca złożyła pozew cywilny do Sądu Miejskiego w Čačaku przeciwko Akcionarsko društvo Fabrika reznog alata Čačak, domagając się zapłaty zasiłku. 21 kwietnia 2008 r. Sąd Miejski w Čačaku orzekł na korzyść piątej skarżącej. Wobec braku odwołania wyrok ten stał się ostateczny. 27 października 2009 r. piąta skarżąca złożyła wniosek o egzekucję, który został przyjęty przez Sąd Miejski w Čačaku 28 października 2009 r. 27 sierpnia 2003 r. szósta skarżąca złożyła pozew cywilny do Sądu Miejskiego w Čačaku przeciwko Akcionarsko društvo Fabrika reznog alata Čačak, domagając się zapłaty odszkodowania z tytułu wynagrodzenia. 24 kwietnia 2008 r. Sąd Miejski w Čačaku orzekł na korzyść szóstej skarżącej. 29 października 2008 r. Sąd Okręgowy w Čačaku utrzymał ten wyrok w mocy po rozpoznaniu odwołania. 31 grudnia 2008 r. szósta skarżąca złożyła wniosek o egzekucję, który został przyjęty przez Sąd Miejski w Čačaku 8 stycznia 2009 r. 22 kwietnia 2003 r. siódmy skarżący złożył pozew cywilny do Sądu Miejskiego w Čačaku przeciwko Akcionarsko društvo Fabrika reznog alata Čačak, domagając się zapłaty odszkodowania z tytułu wynagrodzenia. 11 listopada 2008 r. Sąd Miejski w Čačaku orzekł na korzyść siódmego skarżącego. Wobec braku odwołania wyrok ten stał się ostateczny. 9 kwietnia 2009 r. siódmy skarżący złożył wniosek o egzekucję, który został przyjęty przez Sąd Miejski w Čačaku 4 lutego 2010 r. Ponieważ wyrok wydany na korzyść skarżących pozostał niewykonany, 24 lutego 2014 r. szósta i siódma skarżąca, a 19 maja 2014 r. pierwsza, druga, trzecia, czwarta i piąta skarżąca, złożyły skargi do Trybunału Konstytucyjnego. W ten sposób skarżący skarżyli się na długość przedmiotowych postępowań egzekucyjnych oraz ostateczne niewykonanie wyroku. Na mocy Ustawy o zmianach i uzupełnieniach Ustawy o organizacji sądów (Zakon o izmenama i dopunama Zakona o uređenju sudova; opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Republiki Serbii, nr 101/13) skarga dotycząca długości postępowania została przekazana do Sądu Apelacyjnego w Kragujevacu, który następnie sam przekazał sprawę do Wyższego Sądu w Čačaku (Viši sud u Čačku), tj. byłego Sądu Okręgowego w Čačaku. 27 stycznia 2015 r. Wyższy Sąd w Čačaku uznał, że prawa pierwszej, drugiej, trzeciej i czwartej skarżącej do rozprawy w rozsądnym terminie zostały naruszone i przyznał im po 200 euro (EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową poniesioną w wyniku długości postępowania egzekucyjnego. Ponadto nakazał Sądowi Rejonowemu w Čačaku (Osnovni sud u Čačku), tj. byłemu Sądowi Miejskiemu w Čačaku, przyspieszenie postępowania egzekucyjnego i wykonanie wyroku wydanego na korzyść skarżących. 11 lutego 2015 r. skarżący złożyli skargę do Sądu Najwyższego Kasacyjnego, twierdząc, że przyznane odszkodowanie było zbyt niskie i, odpowiednio, niewystarczające za stwierdzone naruszenie. 26 marca 2015 r. Sąd Najwyższy Kasacyjny oddalił odwołania skarżących. 14 stycznia 2015 r. Wyższy Sąd w Čačaku uznał, że prawa piątej skarżącej do rozprawy w rozsądnym terminie zostały naruszone i przyznał jej 100 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową poniesioną w wyniku długości postępowania egzekucyjnego. Nakazał również Sądowi Rejonowemu w Čačaku przyspieszenie postępowania i wykonanie wyroku. 2 lutego 2015 r. piąta skarżąca złożyła skargę do Sądu Najwyższego Kasacyjnego na niewystarczające zadośćuczynienie. Jej odwołanie zostało jednak oddalone 22 kwietnia 2015 r. 2 grudnia 2014 r. Wyższy Sąd w Čačaku uznał, że prawa szóstej skarżącej do rozprawy w rozsądnym terminie zostały naruszone i przyznał jej 300 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową poniesioną w wyniku długości postępowania egzekucyjnego. Jej odwołanie do Sądu Najwyższego Kasacyjnego dotyczące wysokości przyznanego odszkodowania zostało oddalone 6 maja 2015 r. 20 lutego 2015 r. Wyższy Sąd w Čačaku uznał, że prawa siódmego skarżącego do rozprawy w rozsądnym terminie zostały naruszone i przyznał mu 80 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową poniesioną w wyniku długości postępowania egzekucyjnego. Jego odwołanie do Sądu Najwyższego Kasacyjnego dotyczące wysokości przyznanego odszkodowania zostało oddalone 19 maja 2015 r. W okresie od 3 sierpnia 2015 r. do 30 grudnia 2015 r. wszyscy skarżący złożyli nowe skargi do Trybunału Konstytucyjnego. Skarżyli się, między innymi, na niepowodzenie władz krajowych w wykonaniu ostatecznych wyroków wydanych na ich korzyść oraz na to, że wysokość odszkodowania przyznana przez właściwe sądy za naruszenie ich prawa do rozprawy w rozsądnym terminie była zbyt niska. W okresie od 12 maja 2016 r. do 9 czerwca 2016 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że z powodu niepowodzenia władz krajowych w wykonaniu wyroków wydanych na korzyść skarżących ich prawa do spokojnego korzystania z mienia zostały, rzeczywiście, również naruszone. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny przyznał skarżącym odszkodowania majątkowe w wysokościach przyznanych w wyrokach, które pozostały niewykonane. Trybunał Konstytucyjny oddalił jednak skargi skarżących dotyczące niewystarczającego zadośćuczynienia w zakresie naruszenia ich prawa do rozprawy w rozsądnym terminie, ponieważ uznał kwoty przyznane przez sądy krajowe za rozsądne odszkodowanie za stwierdzone naruszenia. Trybunał Konstytucyjny na koniec podkreślił, że w każdym razie, ze względu na zmiany w legislacji, nie mógł ocenić konkretnych powodów wysokości kwot przyznanych w tym zakresie przez inne sądy.


Skarżący urodził się w 1972 roku i obecnie mieszka w Odessie na Ukrainie. 31 stycznia 2014 r. Skarżący sprzedał działkę oraz dom letniskowy w obwodzie moskiewskim za 4 600 000 rosyjskich rubli (RUB). 20 lutego 2014 r. wymienił 3 605 000 RUB na 100 000 dolarów amerykańskich (USD). 19 marca 2014 r. Skarżący podróżował do Odessy z lotniska Domodiedowo w Moskwie. Miał przy sobie całą kwotę 100 000 USD w torbie ręcznej. Podczas kontroli bezpieczeństwa jego bagaż podręczny został prześwietlony. Funkcjonariusz zapytał go, czy ma przy sobie jakąkolwiek gotówkę. Skarżący przyznał, że ma pieniądze w torbie ręcznej i pokazał je funkcjonariuszowi. Następnie Skarżący został przesłuchany przez policjanta i śledczego w związku z podejrzeniem o przemyt waluty obcej. Podkreślał legalne pochodzenie pieniędzy i twierdził, że błędnie sądził, iż kontrola celna odbędzie się po kontroli bezpieczeństwa. 18 kwietnia 2014 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego, ponieważ nie udało się ustalić, że Skarżący celowo dążył do obejścia przepisów celnych. 6 czerwca 2014 r. Federalna Służba Celna sporządziła protokół o wykroczeniu celnym na podstawie art. 16.4 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych. Skarżącemu postawiono zarzut niedokonania pisemnej deklaracji w odniesieniu do 100 000 USD, które miał przy sobie. Rozprawa odbyła się 18 grudnia 2014 r. przed sędzią pokoju w rejonie domodiedowskim obwodu moskiewskiego. Sąd uznał, że protokół celny oraz oświadczenia złożone przez Skarżącego policji stanowią wystarczający dowód wykroczenia. Z prawnego punktu widzenia bez znaczenia było, czy celowo dążył do obejścia przepisów celnych, czy z niedbalstwa nie przestrzegał obowiązujących wymogów deklaracyjnych. Sąd wydał nakaz konfiskaty 90 000 USD, uzasadniając to w następujący sposób:
„Orzekając o karze, sąd bierze pod uwagę charakter i ciężar wykroczenia, które jest związane z działaniem urządzenia niebezpiecznego, informacje o charakterze pana Gyrlyana, który nie był wcześniej karany za podobne wykroczenia, i uznaje za stosowne zarządzić konfiskatę przedmiotu wykroczenia administracyjnego”. W uzasadnieniu odwołania Skarżący powoływał się w szczególności na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, które podkreślało, że każda kara musi być sprawiedliwa i proporcjonalna do charakteru wykroczenia, ciężaru konsekwencji, rozmiaru szkody oraz innych istotnych czynników. Zaznaczył, że pieniądze zostały legalnie uzyskane, a jego działania nie spowodowały żadnych szkód dla Państwa. 14 stycznia 2015 r. Sąd Miejski w Domodiedowie oddalił odwołanie w trybie uproszczonym, stwierdzając, że kara została ustalona „w granicach kar [przewidzianych w art. 16.4 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych] i z uwzględnieniem charakteru sprawcy”. Skarga kasacyjna została oddalona przez zastępcę przewodniczącego Sądu Obwodowego w Moskwie 30 kwietnia 2015 r. Napisał, że „zarzut obrony o podejściu formalistycznym ze strony [sądów niższych] [jest ich] subiektywną opinią, która [nie zwalnia] pana Gyrlyana z odpowiedzialności”.


17 kwietnia 1936 r. rząd Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich („ZSRR”) powierzył zarządzanie siecią obiektów wypoczynkowych dla robotników w ZSRR Wszechzwiązkowej Centralnej Radzie Związków Zawodowych („Rada Wszechzwiązkowa”), centralnemu organowi oficjalnych, kontrolowanych przez państwo związków zawodowych ZSRR. Uchwałą z 17 kwietnia 1956 r. Rada Ministrów Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej („USRR”) zobowiązała Ministerstwo Zdrowia USRR do „przejęcia” od związków zawodowych oraz innych ministerstw i organów państwowych różnych składników majątkowych (w tym Sanatorium). Uchwałą z 23 kwietnia 1960 r. w sprawie przekazania związkom zawodowym sanatoriów i ośrodków wypoczynkowych Ministerstwa Zdrowia USRR, Rada Ministrów zobowiązała wspomniane Ministerstwo do przekazania „do nieodpłatnego użytku” Ukraińskiej Radzie Republikańskiej Związków Zawodowych (ukraińskiej jednostce działającej na podstawie statutu związków zawodowych ZSRR i pod auspicjami Rady Wszechzwiązkowej; „Rada Republikańska”) wszystkich funkcjonujących, samowystarczalnych sanatoriów, ośrodków wypoczynkowych i domów uzdrowiskowych (w tym Sanatorium). 6 października 1990 r. XV Zjazd Związków Zawodowych USRR podjął decyzję, na mocy której przekształcił się w Pierwszy Założycielski Zjazd Niezależnych Związków Zawodowych Ukrainy. Ten zjazd założył Federację Niezależnych Związków Zawodowych Ukrainy (która później stała się Federacją) oraz ogłosił swoją niezależność od państwa i podmiotów gospodarczych USRR oraz ZSRR. Ogłosił również odmowę funkcjonowania na podstawie statutu związków zawodowych ZSRR. Federacja została również ogłoszona prawnym następcą Rady Republikańskiej. 18 listopada 1990 r. Rada Ogólnej Konferencji Związków Zawodowych ZSRR zatwierdziła porozumienie z 18 listopada 1990 r. między Ogólną Konferencją Związków Zawodowych ZSRR a Federacją, na mocy którego różne składniki majątkowe (w tym Sanatorium) zostały „przypisane” Federacji. Uchwałą z 29 listopada 1990 r. o ochronie suwerennych praw własności USRR, Parlament USRR zarządził, że do czasu uchwalenia ustawy o prywatyzacji (oddzieleniu od państwa) mienia ma zostać wprowadzone moratorium na dokonywanie przez organy państwowe jakichkolwiek zmian w tytule prawnym do mienia państwowego oraz jego właścicielach. 24 sierpnia 1991 r. Ukraina ogłosiła niepodległość. 10 września 1991 r. uchwalono Ustawę o przedsiębiorstwach, zakładach i organizacjach Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich znajdujących się na terytorium Ukrainy. Aktywa i zasoby finansowe przedsiębiorstw, zakładów, organizacji i innych jednostek podporządkowanych byłemu ZSRR i znajdujących się na terytorium Ukrainy zostały uznane za mienie państwowe Ukrainy. Wszystkie umowy zawarte z naruszeniem moratorium z 1990 r. zostały uznane za nieważne. 22 listopada 1991 r. Federacja podjęła decyzję o utworzeniu UPO, spółki akcyjnej (obecnie prywatnej spółki akcyjnej). Na mocy tej decyzji Federacja przeniosła na UPO różne aktywa (w tym Sanatorium). 4 grudnia 1991 r. Federacja i Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Ukrainy („FUS”) ratyfikowały statut i umowę spółki UPO. 23 grudnia 1991 r. władze lokalne zarejestrowały UPO. Uchwałą z 4 marca 1992 r. o wdrożeniu Ustawy Ukrainy o prywatyzacji mienia przedsiębiorstw państwowych, Parlament Ukrainy uchylił uchwałę z 29 listopada 1990 r. i polecił Radzie Ministrów Ukrainy sporządzenie, do 15 marca 1992 r., listy przedsiębiorstw, które zawarły umowy, na mocy których przeniesiono tytuł prawny do mienia państwowego z naruszeniem moratorium z 1990 r. Uchwałą z 10 kwietnia 1992 r. w sprawie kompleksów majątkowych i zasobów finansowych organizacji społecznych byłego ZSRR znajdujących się na terytorium Ukrainy, Parlament zarządził, że do czasu sporządzenia listy prawnych następców wszechzwiązkowych organizacji społecznych byłego ZSRR, aktywa i zasoby finansowe przedsiębiorstw, zakładów i jednostek znajdujących się na terytorium Ukrainy i podlegających ich organom centralnym mają być tymczasowo przeniesione do Funduszu Mienia Państwowego Ukrainy („FMP”), organu zarządzającego mieniem państwowym. Uchwałą z 4 lutego 1994 r. w sprawie mienia wszechzwiązkowych organizacji społecznych byłego ZSRR, Parlament dodatkowo zarządził, że do czasu uregulowania w ustawodawstwie kwestii właścicieli powyższych aktywów, te aktywa mają być traktowane jako mienie państwowe. Takie ustawodawstwo nie zostało do tej pory uchwalone (patrz punkt 40 poniżej). W nieokreślonym terminie FMP wniósł pozew przeciwko Federacji, FUS i UPO, argumentując, że aktywa, które Federacja przeniosła na UPO, nie należały do niej, ale należały do Rady Wszechzwiązkowej, a zatem FMP był ich organem zarządzającym. Wyrokiem z 20 stycznia 1997 r. (sygn. akt 137/7) Wyższy Sąd Arbitrażowy Ukrainy („WSA”; w 2001 r. przemianowany na „Wyższy Sąd Gospodarczy Ukrainy”, „WSGU”) oddalił powództwo. Powołując się na uchwały z 10 kwietnia 1992 r. i 4 lutego 1994 r., stwierdził, że FMP nie ustaliło, co stanowiło aktywa w rozumieniu tych aktów prawnych. Aktywa, na podstawie których utworzono UPO, zostały przekazane Radzie Republikańskiej, której następcą była Federacja, co wynikało z dokumentów założycielskich tej ostatniej. Ponieważ aktywa nie zostały przekazane Radzie Wszechzwiązkowej, nie podlegały tym uchwałom. Co więcej, od czasu ich przekazania związkom zawodowym, aktywa nie zostały „odebrane” przez państwo zgodnie z ustaloną procedurą. Tytuł prawny związków zawodowych do tych aktywów nie był kwestionowany, a zatem był legalny. Zgodnie z art. 92 § 7 Konstytucji Ukrainy z 1994 r., reżim prawny majątku miał być określony wyłącznie przez ustawy Ukrainy. Ponieważ w czasie rozpoznawania sprawy nie uchwalono specjalnej ustawy regulującej reżim prawny aktywów należących do wszechzwiązkowych organizacji społecznych byłego ZSRR, nie było żadnych prawnych ograniczeń w tworzeniu UPO na podstawie aktywów sanatoriów. W związku z tym UPO zostało założone legalnie, nie było podstaw do unieważnienia jego dokumentów założycielskich, a twierdzenie FMP, że jest organem zarządzającym aktywami UPO, było sprzeczne z prawem i okolicznościami sprawy. 17 czerwca 1997 r. skład orzekający WSA utrzymał w mocy powyższy wyrok. Stwierdził, że aktywa, które stanowiły podstawę utworzenia UPO, zostały przekazane Radzie Republikańskiej na mocy uchwały z 23 kwietnia 1960 r. Nie były one w użytkowaniu Rady Wszechzwiązkowej i dlatego nie podlegały uchwale z 10 kwietnia 1992 r. 27 czerwca 2000 r., na wniosek UPO, władze lokalne zarejestrowały jego tytuł prawny do aktywów przeniesionych na niego zgodnie z jego dokumentami założycielskimi. Decyzją z 22 listopada 2007 r., dostępną dla publiczności, Sąd Najwyższy Ukrainy odmówił uwzględnienia wniosku Prokuratora Generalnego o wznowienie postępowania w sprawie decyzji z 17 czerwca 1997 r. Sąd Najwyższy nie podał szczegółów swojej decyzji. W 2000 r. skarżący założył Centrum Rehabilitacji Społecznej „Kowczeg” („Centrum”). Zgodnie ze statutem tego ostatniego, jego działalność obejmuje „ochronę społeczną, społeczno-pedagogiczną i psychologiczną rehabilitację dzieci w wieku od sześciu do osiemnastu lat, które znajdują się w trudnych sytuacjach życiowych[, oraz] pomoc w zapewnieniu złożonej pomocy społecznej, psychologicznej, pedagogicznej, medycznej, prawnej i innych rodzajów pomocy indywidualnej i rodzinnej.” 30 sierpnia 2002 r. skarżący i Centrum nabyli od UPO określone pomieszczenia Sanatorium (bloki mieszkalne, stołówka, biblioteka, blok medyczny, laboratorium i inne pomieszczenia). Ich cena zgodnie z umową wynosiła 1 915 200 hrywien ukraińskich[1] (UAH). Zgodnie z umową, pomieszczenia były własnością UPO na podstawie zaświadczenia o własności z 27 czerwca 2000 r. Skarżący następnie zarejestrował swój tytuł prawny do powyższych pomieszczeń u władz lokalnych, a Centrum wykorzystuje pomieszczenia do swojej działalności i ma tam swoją siedzibę. W szczególności pomieszczenia te służą jako zakwaterowanie dla dzieci z „trudnych” rodzin oraz z rodzin osób przesiedlonych wewnętrznie („osoby przesiedlone”). W sierpniu 2011 r. prokurator działający w imieniu państwa wniósł pozew do Kijowskiego Sądu Gospodarczego przeciwko UPO, skarżącemu i Centrum, domagając się unieważnienia umowy z 2002 r. Argumentował w szczególności, że sprzedane pomieszczenia stanowiły mienie państwowe i nigdy nie zostały przeniesione z własności państwa na własność UPO. Umowa z 2002 r. naruszyła zatem interesy państwa. Prokurator oświadczył również, że o umowie z 2002 r. dowiedział się dopiero w lipcu 2011 r. 19 września 2011 r. sąd uwzględnił powództwo. Stwierdził, że w 1960 r. państwo przekazało związkom zawodowym sanatoria i obiekty wypoczynkowe, w tym sporne mienie, do nieodpłatnego użytku, a nie do własności. W związku z tym, w momencie utworzenia UPO, sporne pomieszczenia należały do państwa. Umowa z 2002 r. była zatem nieważna. Sąd oddalił powołanie się UPO na wyrok z 20 stycznia 1997 r., stwierdzając, że strony w tej sprawie i w obecnej nie były tożsame, a wyrok ten zawierał oceny, a nie fakty w odniesieniu do właściciela spornego mienia. Ponadto wyrok ten nie był zgodny z ustaleniami Sądu Najwyższego zawartymi w jego decyzjach z 25 września 2007 r. i 16 września 2008 r., w których stwierdził, że mienie przekazane do nieodpłatnego użytku na mocy uchwały z 23 kwietnia 1960 r. stanowiło mienie państwowe (strony nie dostarczyły kopii tych decyzji). Wreszcie sąd odrzucił argument prokuratora, że naruszono uchwały z 10 kwietnia 1992 r. i 4 lutego 1994 r., stwierdzając, że nie mają one zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ dotyczą mienia należącego do organizacji społecznych byłego ZSRR (w tym związków zawodowych), podczas gdy sporne mienie nie zostało przeniesione z państwa (czyli związki zawodowe nigdy nie nabyły tytułu prawnego do tego mienia). Skarżący odwołał się, twierdząc, że UPO posiada zaświadczenie o własności spornego mienia. Nawet zakładając, że UPO nie miało prawa do sprzedaży tego mienia, skarżący był nabywcą w dobrej wierze. Ponadto wydał około 5 milionów UAH na remont zakupionych pomieszczeń. 1 kwietnia 2014 r. Kijowski Sąd Apelacyjny Gospodarczy uchylił wyrok z 19 września 2011 r. i orzekł na korzyść skarżącego, stwierdzając, że nie było podstaw prawnych do stwierdzenia, że sporne pomieszczenia należą do państwa. W szczególności uchwały z 10 kwietnia 1992 r. i 4 lutego 1994 r. nie dotyczyły związków zawodowych Federacji, ponieważ te ostatnie opuściły Radę Wszechzwiązkową już w 1990 r. Ponadto akty prawne naruszały art. 92 Konstytucji Ukrainy, zgodnie z którym reżim własności może być regulowany wyłącznie przez ustawy Ukrainy. UPO stało się zatem właścicielem mienia na nie przeniesionego. Sąd powołał się również na wyrok z 20 stycznia 1997 r. i decyzje podjęte w sprawie o sygn. 48/202-20/191 (zobacz podsumowanie tych ostatnich decyzji w punkcie 42 poniżej), stwierdzając, że faktów ustalonych decyzją sądu gospodarczego nie trzeba ponownie udowadniać przy rozstrzyganiu innych sporów z tymi samymi stronami. Skarżący był nabywcą w dobrej wierze, ponieważ nie mógł wiedzieć o istnieniu jakichkolwiek przeszkód w zawarciu umowy z 2002 r., a takie przeszkody nie istniały w momencie jej zawarcia. 24 lipca 2014 r., na skutek odwołania w sprawie prawa złożonego przez prokuratora, WSGU uchylił wyrok z 1 kwietnia 2014 r. i utrzymał w mocy wyrok z 19 września 2011 r. Stwierdził, że po systematycznej analizie różnych aktów prawnych, w tym ustawy z 10 września 1991 r. oraz uchwał z 10 kwietnia 1992 r. i 4 lutego 1994 r., nie ma podstaw do twierdzenia, że na mocy uchwały z 23 kwietnia 1960 r. państwo przeniosło tytuł prawny do spornego mienia na związki zawodowe. Ta ostatnia uchwała nie zawierała żadnego wskazania, że sporne mienie zostanie przeniesione na własność Rady Republikańskiej, ani żadnej intencji ze strony jego właściciela (USRR) do zbycia go na rzecz Rady Republikańskiej. Uchwała z 29 listopada 1990 r. ustanowiła moratorium na jakąkolwiek zmianę tytułu prawnego do mienia państwowego oraz jego właścicieli do czasu uchwalenia ustawy o prywatyzacji mienia. W związku z tym sporne mienie, które zostało przekazane Radzie Republikańskiej i przez nią wykorzystywane, było mieniem państwowym. WSGU stwierdził również, że jego stanowisko jest potwierdzone przez jego własne decyzje oraz decyzje Sądu Najwyższego wydane w latach 2007–2014 (strony nie dostarczyły ich kopii). W październiku 2014 r. skarżący zwrócił się do Sądu Najwyższego o wznowienie postępowania w sprawie decyzji z 24 lipca 2014 r. 4 lutego 2015 r. Sąd Najwyższy odrzucił jego wniosek. Powołał się m.in. na uchwałę z 23 kwietnia 1960 r., uchwałę z 29 listopada 1990 r. i ustawę z 10 września 1991 r., stwierdzając, że nie wynika z nich, aby przeniesienie mienia na Radę Republikańską pociągało za sobą zmianę tytułu prawnego państwa do tego mienia. Związki zawodowe działały na podstawie statutu związków zawodowych ZSRR i były wszechzwiązkowymi organizacjami społecznymi. W związku z tym Sanatorium było mieniem organizacji społecznej byłego ZSRR znajdującej się na terytorium Ukrainy i w momencie utworzenia UPO Sanatorium należało do państwa i mogło być zbyte tylko za zgodą państwa. Sąd Najwyższy powołał się również na uchwały z 10 kwietnia 1992 r. i 4 lutego 1994 r. na potwierdzenie swoich ustaleń. W szczególności stwierdził, że kwestia posiadaczy tytułu prawnego do mienia wszechzwiązkowych organizacji społecznych nie została jeszcze uregulowana w prawie krajowym, a mienie takich organizacji jest obecnie traktowane jako mienie państwowe. W związku z tym nie było podstaw prawnych dla Federacji do rozporządzania mieniem wszechzwiązkowych organizacji społecznych. 2 kwietnia 2018 r. do rejestru praw własności do nieruchomości wprowadzono odpowiednie zmiany. Państwo, reprezentowane przez FMP, zostało wskazane jako nowy właściciel spornego mienia. Mimo wyroku z 19 września 2011 r., skarżący nadal może korzystać ze spornego mienia, a dzieci z „trudnych” rodzin i rodziny osób przesiedlonych wciąż mieszkają w tych pomieszczeniach. Skarżący poinformował również Sąd, że 1 lutego 2018 r., na jego wniosek, Kijowski Sąd Gospodarczy zadecydował o odroczeniu wykonania wyroku do 31 maja 2018 r. Jak wynika z decyzji z 1 lutego 2018 r., przedstawiciele państwa nie sprzeciwili się temu odroczeniu.


Wnioskodawcy byli właścicielami działek gruntu. Władze samorządowe odzyskały działki gruntu, a tytuł własności wnioskodawców do danej nieruchomości został unieważniony. Szczegóły dotyczące każdego z wniosków przedstawiono poniżej.

Wnioskodawcą w tej sprawie jest Oleg Dmitriyevich Sergunin, urodzony 10 grudnia 1967 r., mieszkający w Kazaniu. 5 września 2009 r. rada lokalna przeniosła tytuł własności działki gruntu w rejonie priwołżskim w Kazaniu na G. Odpowiednie dokumenty potwierdzające, że działka gruntu została wcześniej przydzielona G., zostały przygotowane przez Gib. Państwowy rejestr gruntów zweryfikował legalność transakcji i zarejestrował tytuł własności G. do działki gruntu. 10 grudnia 2009 r. G. sprzedał działkę gruntu M. 8 lutego 2010 r. M. sprzedał działkę gruntu N. 16 marca 2012 r. N. sprzedał działkę gruntu wnioskodawcy. Za każdym razem przeniesienie tytułu własności na nowego właściciela było weryfikowane i rejestrowane przez władze państwowe z wydaniem odpowiedniego certyfikatu. 13 marca 2013 r. Sąd Rejonowy rejonu priwołżskiego w Kazaniu uznał Gib. za winnego popełnienia oszustwa w związku z przeniesieniem działki gruntu na G. 5 lipca 2013 r. prokurator działający w imieniu rady lokalnej wniósł pozew o unieważnienie decyzji rady lokalnej z 5 września 2009 r., unieważnienie tytułu własności wnioskodawcy do działki gruntu oraz zwrot działki gruntu do gminy. 17 października 2013 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w całości. 23 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy Republiki Tatarstanu utrzymał w mocy wyrok z 17 października 2013 r. po rozpoznaniu odwołania. 14 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy odrzucił odwołanie w kwestiach prawnych wniesione przez wnioskodawcę. 30 maja 2014 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej odrzucił drugie odwołanie w kwestiach prawnych wniesione przez wnioskodawcę.

Wnioskodawcą w tej sprawie jest Dmitriy Gennadyevich Isupov, urodzony 7 maja 1978 r., mieszkający w Kirowie. 3 grudnia 2009 r. wnioskodawca kupił działkę gruntu oraz udział w innej działce gruntu w Słobodzie Sołomincy w Kirowie, odpowiednio od S. i T. Państwowy rejestr gruntów zweryfikował legalność transakcji i zarejestrował tytuł własności wnioskodawcy do działek gruntu. W nieokreślonym terminie prokurator rejonowy wniósł pozew w imieniu Rady Miasta Kirowa w celu odzyskania nieruchomości. 14 maja 2014 r. Sąd Rejonowy Nowowjacki w Kirowie wydał dwa wyroki, uwzględniając w całości roszczenia prokuratora. Sąd stwierdził, że decyzje rzekomo wydane przez radę lokalną przydzielające działki gruntu T. i S. zostały sfałszowane i nie mogły stanowić podstawy prawnej dla transakcji dotyczących działek gruntu. Sąd uznał tytuł własności miasta do działek gruntu i nakazał ich przeniesienie na administrację miasta. 15 i 23 lipca 2014 r. Sąd Obwodowy w Kirowie utrzymał w mocy wyroki z 14 maja 2014 r. po rozpoznaniu odwołania. 22 sierpnia Sąd Obwodowy oddalił odwołanie w kwestiach prawnych wniesione przez wnioskodawcę przeciwko powyższym wyrokom. 11 marca 2015 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej oddalił drugie odwołanie w kwestiach prawnych wniesione przez wnioskodawcę przeciwko wyrokom z 14 maja i 15 czerwca 2015 r.

Wnioskodawcą w tej sprawie jest Sergey Vasilyevich Prokudin, urodzony 19 października 1958 r., mieszkający w Kirowie. Wnioskodawca kupił sześć działek gruntu w Słobodzie Langasy w Kirowie, odpowiednio od S., A., M., K., Kuz. i R. Państwowy rejestr gruntów zweryfikował legalność transakcji i zarejestrował tytuł własności wnioskodawcy do działek gruntu. W nieokreślonym terminie prokurator rejonowy wniósł pozew w imieniu Rady Miasta Kirowa w celu odzyskania nieruchomości. 9 i 10 czerwca 2014 r. Sąd Rejonowy Nowowjacki w Kirowie wydał sześć wyroków, uwzględniając w całości roszczenia prokuratora. Sąd stwierdził, że decyzje rzekomo wydane przez administrację rejonową przydzielające działki gruntu S., A., M., K., Kuz. i R. zostały sfałszowane i nie mogły stanowić podstawy prawnej dla transakcji dotyczących działek gruntu. Sąd uznał tytuł własności miasta do działek gruntu i nakazał ich przeniesienie na radę. 21 i 28 sierpnia oraz 2 września 2014 r. Sąd Obwodowy w Kirowie utrzymał w mocy wyroki z 9 i 10 czerwca 2014 r. po rozpoznaniu odwołania. 19 stycznia 2015 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej oddalił odwołanie w kwestiach prawnych wniesione przez wnioskodawcę przeciwko powyższym wyrokom.


Skarżąca urodziła się w 1974 roku i mieszka w Bukareszcie. W trakcie wydarzeń, które doprowadziły do upadku reżimu komunistycznego w Bukareszcie, 21 grudnia 1989 r., skarżąca odniosła obrażenia spowodowane zgnieceniem i uciskiem, w wyniku czego wymagała 50 dni opieki medycznej, a jej życiu nie zagrażało niebezpieczeństwo. W 1990 roku prokuratura wojskowa wszczęła z urzędu kilka śledztw w sprawie złego traktowania i obrażeń odniesionych przez osoby biorące udział w wydarzeniach z grudnia 1989 r. Główne śledztwo karne zostało zarejestrowane pod sygnaturą akt nr 97/P/1990 (obecnie nr 11/P/2014). W odniesieniu do skarżącej wszczęto śledztwo w ramach odrębnych akt, a ona złożyła zeznania jako świadek 23 czerwca 1994 r. Jej sprawa była dalej rozpatrywana w późniejszym czasie w ramach głównego śledztwa karnego. Najważniejsze etapy postępowania zostały opisane w sprawie Stowarzyszenie „21 grudnia 1989” i inni przeciwko Rumunii (skargi nr 33810/07 i 18817/08, §§ 12-41, 24 maja 2011 r.), a także w sprawie Sidea i inni przeciwko Rumunii ([Komitet] nr 889/15 i 38 innych, §§ 8-11, 5 czerwca 2018 r.). Kolejne istotne orzeczenia krajowe zostały wymienione poniżej. 14 października 2015 r. prokuratura wojskowa umorzyła główne śledztwo, uznając, że zawiadomienie dotyczące czynu usiłowania zabójstwa popełnionego na szkodę skarżącej uległo przedawnieniu. Decyzja ta została uchylona decyzją Prokuratora Generalnego z 5 kwietnia 2016 r., co zostało potwierdzone przez Wysoki Sąd Kasacyjny i Sprawiedliwości w dniu 13 czerwca 2016 r. Stwierdzono, że śledztwo pod sygnaturą akt nr 11/P/2014 było niepełne i że faktów nie można było ustalić na podstawie dowodów zebranych do tej daty. 1 listopada 2016 r. prokurator wojskowy zarządził wszczęcie śledztwa karnego w sprawie o czyn zbrodni przeciwko ludzkości dotyczący tych samych okoliczności faktycznych. Do lutego 2017 r. podjęto dalsze kroki w celu zebrania informacji od władz krajowych: prokuratura skontaktowała się z 211 oskarżycielami posiłkowymi, przesłuchując członków partii politycznej, która przejęła prezydenturę w czasie wydarzeń, planując przesłuchanie oficerów wojskowych i innych uczestników wydarzeń oraz weryfikując działalność odpowiednich jednostek wojskowych i nagrania audio/wideo nadawane przez radio i telewizję. Na dzień najnowszych informacji dostępnych dla Trybunału (patrz Sidea i inni, powyżej cytowani, § 11), śledztwo karne nadal trwało.


Pierwszy skarżący (pan Aristov) urodził się w 1986 roku i mieszka w Moskwie. Drugi skarżący (pan Gromov) urodził się w 1983 roku i mieszka w obwodzie moskiewskim. Tło faktyczne dotyczące planowania, przebiegu i rozpędzenia demonstracji na placu Bołotnym zostało szczegółowo opisane w sprawie Frumkin przeciwko Rosji (nr 74568/12, §§ 7-65, 5 stycznia 2016 r.) oraz Jarosław Biełousow przeciwko Rosji (nr 2653/13 i 60980/14, §§ 7-33, 4 października 2016 r.). Poniżej przedstawiono stanowiska stron dotyczące okoliczności bezpośrednio istotnych dla niniejszych spraw. 6 maja 2012 r. w centrum Moskwy odbyła się demonstracja publiczna pod hasłem „Marsz Milionów”, zorganizowana w proteście przeciwko domniemanym sfałszowanym wyborom prezydenckim. Wydarzenie zostało zatwierdzone przez władze miasta w formie marszu, po którym miało nastąpić zebranie na placu Bołotnym, które miało zakończyć się o godzinie 19:30. Marsz przebiegał spokojnie i bez zakłóceń, jednak gdy uczestnicy dotarli na plac Bołotny, okazało się, że bariery zainstalowane przez policję zwęziły wejście na miejsce zebrania, co rzekomo ograniczyło przestrzeń wyznaczoną na demonstrację. Aby kontrolować tłum, kordon policyjny zmusił protestujących do pozostania wewnątrz barier. Doszło do licznych starć między policją a protestującymi. O godzinie 17:30 policja zarządziła przedwczesne zakończenie zebrania i zaczęła rozpraszać uczestników. Usunięcie protestujących z placu zajęło im około dwóch godzin. Skarżący wzięli udział w demonstracji 6 maja 2012 r. na placu Bołotnym. Zostali aresztowani na miejscu wydarzenia i przewiezieni na komisariaty policji, gdzie postawiono im zarzuty popełnienia wykroczeń administracyjnych. Po nocnym zatrzymaniu skarżący zostali stawieni przed sędziami pokoju i uznani za winnych postawionych im zarzutów. Zdaniem pierwszego skarżącego, podczas demonstracji stał on na skrzyżowaniu Małego Mostu Kamiennego i Bulwaru Bołotnego oraz filmował wydarzenie. O godzinie 18:00 został wskazany w tłumie i zatrzymany przez policję, mimo że nie powodował żadnych zakłóceń. Skarżący nie stawiał oporu funkcjonariuszom policji, którzy podczas jego zatrzymania nie wydawali żadnych rozkazów. Zdaniem Rządu pierwszy skarżący został zatrzymany o godzinie 18:00 na placu Bołotnym, ponieważ wziął udział w przełamywaniu kordonu policyjnego i zignorował polecenia policji, aby przerwać swoje działania. O godzinie 19:20 pierwszy skarżący został doprowadzony na komisariat rejonu Basmanowego w Moskwie. Na komisariacie funkcjonariusz dyżurny sporządził protokół administracyjnego doprowadzenia skarżącego w celu sporządzenia dokumentacji administracyjnej. Protokół aresztu administracyjnego wskazywał, że skarżący został zatrzymany o godzinie 19:20 na komisariacie i zwolniony 7 maja 2012 r. o godzinie 9:20. Następnie funkcjonariusz dyżurny sporządził protokół o wykroczeniu administracyjnym na podstawie raportów i notatek wyjaśniających funkcjonariuszy policji P. i Ch., którzy zatrzymali skarżącego. Raporty i notatki te zostały sporządzone przy użyciu identycznego wzoru i nie zawierały żadnych informacji indywidualnych, poza danymi osobowymi funkcjonariuszy policji i nazwiskiem skarżącego. Ten ostatni został oskarżony o nieposłuszeństwo wobec prawnego rozkazu policji, co stanowi wykroczenie zgodnie z art. 19.3 § 1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych. Protokół o wykroczeniu administracyjnym powtórzył treść raportów policji, stwierdzając następujące rzeczy:
„... [skarżący], działając w grupie 15 000 obywateli, wziął udział w autoryzowanym zebraniu ... skandował hasła „Rosja bez Putina”, „Putin to złodziej” oraz „Jedna Rosja to partia złodziei i oszustów”. Podczas wydarzenia [uczestnicy] przełamali kordon policyjny i próbowali wejść na Plac Czerwony; [skarżący] nie zareagował na wielokrotne prawne żądania funkcjonariuszy P. i Ch., aby przerwać przełamywanie kordonu policyjnego i kontynuował swoje nielegalne działania, naruszając art. 19.3 § 1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych.”
7 maja 2012 r. pierwszy skarżący został stawiony przed sędzią pokoju Sądu Rejonowego nr 100 rejonu Jakimanka w Moskwie. Skarżący twierdził, że nie przełamał kordonu policyjnego i został zatrzymany przez policję bez ostrzeżeń czy rozkazów. Wniósł o przesłuchanie jako świadków dwóch funkcjonariuszy policji, którzy go zatrzymali. Wniosek ten został odrzucony w celu przyspieszenia postępowania. Sąd przesłuchał dwóch świadków obrony i przeanalizował nagranie wideo przedłożone przez pełnomocnika skarżącego. Na podstawie raportów i wyjaśnień funkcjonariuszy policji oraz protokołów administracyjnego doprowadzenia i aresztowania, sąd ustalił, że skarżący popełnił wykroczenie administracyjne, o którym mowa w art. 19.3 § 1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych, opisane w protokole o wykroczeniu administracyjnym. Sąd oddalił jako niewiarygodne zeznania świadków obrony, którzy stwierdzili, że nie skandował on żadnych haseł w ich obecności i nie uczestniczył w przełamywaniu kordonu. Co do nagrania wideo, zostało ono odrzucone z powodu, że pokazywało ono tło wydarzeń, a nie aresztowanie skarżącego. Ponadto nie zawierało ono żadnego dźwięku i dlatego nie mogło udowodnić, czy skarżący skandował jakieś hasła, czy nie. Sąd skazał skarżącego na dwudziestoczterogodzinne zatrzymanie administracyjne. 22 maja 2012 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki w Moskwie rozpatrzył odwołanie skarżącego od wyroku z 7 maja 2012 r. Skarżący powtórzył wniosek o wezwanie i przesłuchanie dwóch funkcjonariuszy policji, którzy zatrzymali go 6 maja 2012 r., ale sąd odrzucił go z powodu niewskazania przez skarżącego nazwisk tych funkcjonariuszy. Na rozprawie skarżący podtrzymał, że nie skandował żadnych haseł i nie uczestniczył w przełamywaniu kordonu policyjnego. Sąd przesłuchał dwóch świadków obrony, którzy potwierdzili relację skarżącego o wydarzeniach, ale stwierdzili, że nie obserwowali jego zatrzymania. Ich zeznania zostały oddalone jako niewiarygodne, ponieważ obaj świadkowie byli przyjaciółmi skarżącego. Opierając się na raportach i pisemnych oświadczeniach funkcjonariuszy policji, Sąd Rejonowy utrzymał wyrok pierwszej instancji w mocy. Zdaniem drugiego skarżącego, 6 maja 2012 r. o godzinie 16:00 przybył on na plac Bołotny, aby wziąć udział w autoryzowanej demonstracji. Nie mógł opuścić miejsca wydarzenia, ponieważ wszystkie wyjścia z placu zostały odgrodzone przez policję. Skarżący stał w tłumie, czekając na dalsze informacje o demonstracji od jej organizatorów. Około godziny 19:30 zobaczył deputowanego Dumy Państwowej Ponomarowa z megafonem i zbliżył się, aby go posłuchać wraz z dziesięcioma innymi uczestnikami. W tym momencie kilku funkcjonariuszy policji wybiegło z kordonu i aresztowało deputowanego oraz wszystkich wokół niego, w tym skarżącego. Zdaniem Rządu drugi skarżący został zatrzymany 6 maja 2012 r. o godzinie 20:10 na placu Bołotnym, ponieważ uczestniczył w przełamywaniu kordonu policyjnego oraz zignorował polecenie policji, aby przerwać te działania i się rozejść. O godzinie 21:00 drugi skarżący został doprowadzony na komisariat rejonu Wieszniaki w Moskwie. Na komisariacie funkcjonariusz dyżurny sporządził o godzinie 21:10 protokół jego administracyjnego doprowadzenia w celu sporządzenia protokołu o wykroczeniu administracyjnym. O godzinie 21:20 skarżący został aresztowany administracyjnie; zgodnie z protokołem aresztu administracyjnego został zwolniony 7 maja 2012 r. o godzinie 10:50. Drugi skarżący został oskarżony o nieposłuszeństwo wobec prawnego rozkazu policji, co stanowi wykroczenie zgodnie z art. 19.3 § 1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych. Protokół o wykroczeniu administracyjnym zawierał drukowany wzór, który stwierdzał następujące rzeczy:
„... [skarżący] nie posłuchał prawnego rozkazu policji, która wypełniała swoją służbową powinność utrzymania porządku publicznego i zapewnienia bezpieczeństwa. W szczególności [policja] wielokrotnie ogłaszała przez megafon prawne żądania zatrzymania marszu, ale [skarżący], działając w grupie obywateli, przełamał [policyjny] kordon. [On] nie zareagował na wielokrotne żądania [policji], aby przerwać te działania i się rozejść, i kontynuował swoje nielegalne działania, tym samym przyciągając uwagę publiczności i mediów. [Skarżący] próbował wywołać zamieszanie wśród publiczności (создать суматоху среди граждан), tym samym demonstrując odmowę posłuszeństwa prawnym rozkazom funkcjonariuszy policji i uniemożliwiając im wypełnianie ich służbowych obowiązków, wbrew art. 19.3 § 1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych.”
Akta sprawy administracyjnej zawierały dwa ręcznie napisane raporty funkcjonariuszy policji D. i S., którzy zatrzymali drugiego skarżącego 6 maja 2012 r. Raporty powtórzyły opis czynów skarżącego zawarty w protokole o wykroczeniu administracyjnym. 7 maja 2012 r. drugi skarżący został stawiony przed sędzią pokoju Sądu Rejonowego nr 100 rejonu Jakimanka w Moskwie, który odroczył sprawę do 17 maja 2012 r. 15 maja 2012 r. sąd zadecydował o przekazaniu sprawy z powodu braku właściwości. 14 sierpnia 2012 r. sędzia pokoju Sądu Rejonowego nr 114 okręgu sądowego Lubierieckiego obwodu moskiewskiego rozpatrzył zarzuty przeciwko drugiemu skarżącemu. Na jego wniosek sąd przesłuchał siostrę skarżącego, która była świadkiem jego zatrzymania. Potwierdziła ona jego relację o wydarzeniach (patrz paragraf 16 powyżej), ale sąd oddalił jej zeznania jako niewiarygodny dowód. Sąd przesłuchał również funkcjonariuszy D. i S., którzy stwierdzili, że po zakończeniu demonstracji, około godziny 20:00 6 maja 2012 r., skarżący, działając w grupie obywateli, przełamał kordon policyjny i rozpoczął marsz w kierunku Placu Czerwonego. Ponieważ nie zareagował na wielokrotne żądania zatrzymania się, został aresztowany wraz z innymi uczestnikami na skutek rozkazu przekazanego przez radio. Na podstawie zeznań i raportów funkcjonariuszy policji sąd uznał drugiego skarżącego za winnego naruszenia art. 19.3 § 1 KWA i skazał go na grzywnę w wysokości 700 rubli rosyjskich (RUB) – około 18 euro (EUR) w tamtym czasie. Drugi skarżący odwołał się od wyroku, wskazując, że został aresztowany przez funkcjonariuszy oddziałów prewencji, a nie przez D. i S. 24 września 2012 r. Sąd Miejski w Lubiercach obwodu moskiewskiego rozpatrzył odwołanie i utrzymał w mocy wyrok z 14 sierpnia 2012 r. Sąd Miejski oddalił zarzuty skarżącego i uznał, że zeznania D. i S. dotyczące nieposłuszeństwa skarżącego wobec ich prawnych żądań zatrzymania marszu po zakończeniu wydarzenia były wiarygodne.


Skarżący urodzili się w 1968, 1960, 1966, 1962, 1959, 1955 i 1954 roku, odpowiednio, i mieszkają w Novim Travniku i Bugojnie, w Bośni i Hercegowinie. Na podstawie siedmiu wyroków Sądu Rejonowego w Travniku i Sądu Rejonowego w Bugojnie z 19 stycznia 2007 r., 15 maja 2008 r., 19 stycznia 2006 r., 28 października 2011 r., 2 lutego 2009 r., 1 września 2009 r. i 9 kwietnia 2004 r., odpowiednio, pracodawcy skarżących, dwie firmy produkujące broń i technologię wojskową, zostali zobowiązani do zapłacenia im różnych kwot z tytułu niezapłaconych świadczeń związanych z pracą wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz kosztami sądowymi. Wyroki uprawomocniły się w dniach 24 sierpnia 2007 r., 15 maja 2008 r., 19 stycznia 2006 r., 26 listopada 2011 r., 20 sierpnia 2009 r., 13 października 2009 r. i 13 kwietnia 2005 r., odpowiednio. Wnioski skarżących o ogłoszenie upadłości zostały odrzucone odpowiednio 27 maja 2010 r. i 14 lutego 2011 r., ponieważ Federalne Ministerstwo Energii odmówiło autoryzacji (patrz punkt 14 poniżej). W konsekwencji, zgodnie z ustawą o upadłości z 2003 r., Federacja Bośni i Hercegowiny stała się odpowiedzialna za długi pracodawców skarżących (patrz punkt 14 poniżej). Sąd Rejonowy w Sarajewie wydał nakazy egzekucyjne odpowiednio 9 listopada 2011 r., 21 lutego 2012 r., 17 kwietnia 2012 r., 25 kwietnia 2012 r., 5 lipca 2012 r., 27 marca 2012 r. i 9 sierpnia 2012 r., w których Federacja Bośni i Hercegowiny została wskazana jako dłużnik. Zostały one przekazane do właściwego banku i ujęte w wydatkach budżetu federalnego. W późniejszym okresie bank kilkakrotnie informował właściwe sądy, że egzekucja nie jest możliwa, ponieważ środki budżetowe przeznaczone na ten cel zostały już wydane. Skarżący wnieśli skargę do Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny („Trybunał Konstytucyjny”) z powodu niewykonania wyroków. 17 marca 2015 r. (decyzja nr AP 2892/13) Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie w sprawach skarżących art. 6 § 1 Konwencji i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji z powodu przedłużającego się niewykonania prawomocnych wyroków wydanych na ich korzyść. Nakazał on rządowi Federacji Bośni i Hercegowiny podjęcie niezbędnych kroków w celu zapewnienia spłaty długu wynikającego z prawomocnych wyroków w rozsądnym terminie. Mimo że skarżący złożyli roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne, Trybunał Konstytucyjny nie przyznał żadnego odszkodowania. W następujących datach w 2017 r. prawomocne wyroki wydane na korzyść skarżących zostały w pełni wykonane:
(i) 10 stycznia 2017 r. w przypadku pana Mujo Zahirovicia;
(ii) 9 stycznia 2017 r. w przypadku pani Nedžviji Mandary;
(iii) 13 kwietnia 2017 r. w przypadku pana Miralema Mustajbegovicia;
(iv) 17 stycznia 2017 r. w przypadku pana Nihada Hrnjicy;
(v) 11 stycznia 2017 r. w przypadku pana Zijada Džuguma;
(vi) 17 stycznia 2017 r. w przypadku pani Đevady Hodžić; oraz
(vii) 13 kwietnia 2017 r. w przypadku pana Fadila Pandžo.
Płatności dokonane na korzyść skarżących obejmowały zwrot kosztów poniesionych w postępowaniu egzekucyjnym.


Pierwszy skarżący, pan Tamašauskas, urodził się w 1971 roku. Drugi skarżący, pan Radzevičius, urodził się w 1977 roku. Obaj są osadzeni w Wilnie. Pierwszy skarżący był osadzony w Areszcie Śledczym w Szawlach od 28 września 2012 r. do 4 września 2014 r. W nieokreślonym dniu wniósł powództwo cywilne przeciwko Państwu, twierdząc, że był osadzony w przepełnionych i niehigienicznych celach. Domagał się 48 493 euro (EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 9 stycznia 2015 r. Sąd Rejonowy w Szawlach uwzględnił w części powództwo skarżącego. Ustalił, że w rozpatrywanym okresie skarżący spędził 629 dni w Areszcie Śledczym w Szawlach, a w pozostałych okresach był transportowany poza to więzienie. Przez te 629 dni dysponował przestrzenią osobistą od 1,72 do 16,96 m². Sąd zauważył, że dokumenty dostarczone mu przez administrację więzienia nie wskazywały dokładnej ilości przestrzeni osobistej dostępnej dla skarżącego w każdej celi. W związku z tym zastosował zasadę wątpliwości na korzyść skarżącego i uznał, że w całym 629-dniowym okresie jego prawo do odpowiedniej przestrzeni osobistej (3,6 m², zgodnie z prawem wewnętrznym mającym zastosowanie do cel więziennych) mogło zostać naruszone. Sąd zauważył również, że części cel były zajęte przez meble, a tym samym przestrzeń, w której skarżący mógł się poruszać, była jeszcze mniejsza. Sąd oddalił jednak zarzuty skarżącego dotyczące niehigienicznych warunków w celach na podstawie raportów przedłożonych przez krajowe władze ds. zdrowia publicznego. Uznał również, że skarżący nie udowodnił, by jego stan zdrowia pogorszył się w wyniku warunków, w jakich był osadzony. Przyznano skarżącemu 3000 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Skarżący wniósł apelację od tego wyroku, jednak 6 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jego apelację i utrzymał w mocy w całości decyzję sądu niższej instancji.

Drugi skarżący był osadzony w Zakładzie Karnym w Olicie od 22 listopada 2012 r. do 17 września 2014 r. W nieokreślonym dniu wniósł powództwo cywilne przeciwko Państwu, twierdząc, że był osadzony w przepełnionych i niehigienicznych pokojach wieloosobowych. Domagał się 16 611 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 12 października 2015 r. Sąd Rejonowy w Kownie uwzględnił w części powództwo skarżącego. Ustalił, że od 22 listopada 2012 r. do 11 kwietnia 2013 r. skarżący miał do dyspozycji 2,96 m² przestrzeni osobistej, a od 11 kwietnia 2013 r. do 13 sierpnia 2014 r. – 3,03 m², co naruszało wymóg krajowy wynoszący 3,1 m², mający zastosowanie do pokojów wieloosobowych. W pozostałym okresie osadzenia przestrzeń osobista dostępna dla skarżącego spełniała wymagania krajowe. Na podstawie raportów przedłożonych przez krajowe władze ds. zdrowia publicznego sąd stwierdził, że temperatura, wentylacja i wilgotność w pokojach spełniały odpowiednie wymagania krajowe i oddalił skargi skarżącego w tym zakresie. Sąd zauważył jednak, że administracja zakładu karnego nie złożyła żadnych dokumentów obalających twierdzenie skarżącego, że światło dzienne w pokojach było niewystarczające, i przyznał rację skarżącemu. Sąd zauważył również, że w rozpatrywanym okresie skarżący szukał pomocy medycznej z powodu bólu pleców, bólów głowy, wahań nastroju i bezsenności; sąd uznał, że te dolegliwości mogły być związane z nieodpowiednimi warunkami jego osadzenia. Sąd uznał jednak, że zmniejszenie minimalnej przestrzeni osobistej dostępnej dla skarżącego było nieznaczne i zostało zrekompensowane możliwością swobodnego poruszania się po zakładzie karnym oraz dostępnymi tam różnymi formami spędzania czasu wolnego. W związku z tym uznał, że stwierdzenie naruszenia jest wystarczające, i oddalił powództwo skarżącego o zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. Skarżący wniósł apelację od tej decyzji, jednak 14 października 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jego apelację i utrzymał w mocy w całości decyzję sądu niższej instancji.


Wnioskodawcy, Suren Osmanyan, Serob Osmanyan, Bakur Osmanyan, Mane Osmanyan i Donara Amiraghyan, urodzili się odpowiednio w 1935, 1961, 1988, 1990 i 1966 roku i mieszkają we wsi Teghout. Wnioskodawcy to pięcioosobowa rodzina utrzymująca się z rolnictwa. Wspólnie posiadali działkę ziemi ornej we wsi o powierzchni 0,383 ha. W latach 70. odkryto złoże miedzi i molibdenu („Teghout”) w odległości około 4 i 6 km od wsi Teghout i Shnogh, odpowiednio, w regionie Lori. W 2001 roku prywatna spółka, Armenian Copper Programme CJSC, otrzymała koncesję górniczą na eksploatację złoża miedzi i molibdenu Teghout na okres dwudziestu pięciu lat. 1 listopada 2007 r. Rząd przyjął Dekret nr 1279-N zatwierdzający strefy wywłaszczenia terytoriów położonych w granicach administracyjnych społecz wiejskich Shnogh i Teghout w regionie Lori, przeznaczonych na potrzeby państwa, oraz zmieniający kategorię użytkowania ziemi. Zgodnie z Dekretem, Armenian Copper Programme CJSC lub Teghout CJSC, założona przez pierwszą w celu realizacji projektu eksploatacji złoża miedzi i molibdenu Teghout, miały nabyć jednostki gruntów wymienione w załącznikach. Działka należąca do wnioskodawców była wymieniona wśród jednostek gruntów objętych tymi strefami wywłaszczenia. 25 marca 2008 r. Oliver Group LLC, licencjonowana spółka wyceny zatrudniona przez Teghout CJSC, dostarczyła raport z wyceny działki wnioskodawców. Zgodnie z raportem, wartość katastralna działki wynosiła 250 865 AMD (około 545 EUR). W drodze obliczeń opartych na metodzie porównawczej i metodzie kapitalizacji dochodu, wartość rynkowa działki została oszacowana na 188 000 AMD (około 409 EUR). W nieokreślonym dniu Teghout CJSC skierowała do wnioskodawców list zawierający ofertę kupna ich działki za 188 000 AMD plus dodatkowe 15%, jak wymaga prawo, co czyniło ostateczną ofertę kwotą 216 200 AMD (około 470 EUR). Wnioskodawcy nie odpowiedzieli na ofertę, nie będąc zadowolonymi z wysokości odszkodowania. Twierdzili, że nie byli w stanie uzyskać wyceny swojej nieruchomości przez inną spółkę, ponieważ żadna inna spółka wyceny nie była skłonna dokonać niezależnej wyceny wartości rynkowej ich ziemi. 12 maja 2008 r. Teghout CJSC wniosła pozew do Sądu Rejonowego w Lori („Sąd Rejonowy”) przeciwko wnioskodawcom oraz L., zmarłej żonie pierwszego wnioskodawcy, domagając się zobowiązania ich do podpisania umowy o przejęcie ich nieruchomości na potrzeby państwa. Spółka oparła swoje powództwo, między innymi, na raporcie wyceny przygotowanym przez Oliver Group LLC. W toku postępowania Teghout CJSC złożyła skorygowaną wersję raportu wyceny nieruchomości wnioskodawców, stwierdzając, że Oliver Group LLC dokonała pewnych korekt, w wyniku których wartość rynkowa ziemi została oszacowana na 194 000 AMD (około 422 EUR). Ostateczna kwota odszkodowania, wraz z dodatkowymi 15% wymaganymi przez prawo, wynosiłaby zatem 223 100 AMD (około 485 EUR). Pozostałe dane zawarte w pierwotnym raporcie nie uległy zmianie. Wnioskodawcy argumentowali przed Sądem Rejonowym, że wartość rynkowa ich ziemi została zaniżona oraz że sąd powinien zarządzić sądowo-biegłą ekspertyzę w celu ustalenia rzeczywistej wartości rynkowej ich nieruchomości. 6 października 2008 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC, przyznając L. i wnioskodawcom łącznie 223 100 AMD odszkodowania. Wnioskodawcy wnieśli apelację, skarżąc się, między innymi, że trzeci wnioskodawca nie został należycie zawiadomiony o postępowaniu oraz że L. zmarła przed rozpoczęciem postępowania przed Sądem Rejonowym. Dalej argumentowali, że nie zostali należycie zawiadomieni o datach i godzinach przełożonych rozpraw. 27 lutego 2009 r. Sąd Apelacyjny Cywilny uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 2 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC, uznając, między innymi, że raporty wyceny przygotowane przez Oliver Group LLC należy uznać za legalny i dopuszczalny dowód w celu ustalenia wartości rynkowej nieruchomości wnioskodawców przejmowanej na potrzeby państwa oraz że wniosek wnioskodawców o zarządzenie sądowo-biegłej ekspertyzy był bezzasadny. Sąd Rejonowy stwierdził, że pierwszy wnioskodawca, jako spadkobierca L., powinien otrzymać jej udział w kwocie odszkodowania i przyznał wnioskodawcom łącznie 223 100 AMD jako odszkodowanie w równych częściach. Wnioskodawcy wnieśli apelację, twierdząc, między innymi, że kwota odszkodowania nie była odpowiednia i że nie wzięto pod uwagę ich drzew owocowych oraz ich rentowności. Argumentowali, że Sąd Rejonowy uznał raporty złożone przez ich przeciwnika za ustalony dowód wartości rynkowej ich nieruchomości. Ponadto argumentowali, że Sąd Rejonowy powinien był skorzystać ze swojego ustawowego uznania w celu zarządzenia ekspertyzy, ponieważ taka konieczność powstała w toku postępowania, a oni nie mieli możliwości samodzielnego dostarczenia alternatywnej wyceny. 31 lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny Cywilny uchylił wyrok Sądu Rejonowego, stwierdzając, że powinien był uwzględnić wniosek wnioskodawców, zarządzając sądowo-biegłą ekspertyzę w celu ustalenia wartości rynkowej nieruchomości. Sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego. 27 stycznia 2010 r. Sąd Rejonowy zarządził sądowo-biegłą ekspertyzę w celu ustalenia wartości rynkowej działki wnioskodawców, w tym nieruchomości lub innych ulepszeń, jeśli takie istniały. 12 sierpnia 2010 r. biegły G. z „Centrum Ekspertyz”, państwowej organizacji non-profit, dostarczył raport, zgodnie z którym wartość rynkowa nieruchomości została oszacowana na 230 000 AMD (około 500 EUR). W raporcie stwierdzono, że działka wnioskodawców była w całości pokryta trawą, nie miała żadnego zaopatrzenia w wodę i była wykorzystywana na paszę. Na działce tej znajdowały się cztery drzewa brzoskwiniowe. Do raportu załączono odpowiednie fotografie działki wnioskodawców. 1 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy zarządził dodatkową sądowo-biegłą ekspertyzę. Biegły został poproszony o ustalenie, czy na działce wnioskodawców znajdują się jakiekolwiek ulepszenia i jeśli tak, o ich opisanie oraz ustalenie wartości rynkowej ziemi wraz z wartością ulepszeń, jeśli takie istniały. 17 grudnia 2010 r. biegły A. z „Krajowego Biura Ekspertyz”, państwowej organizacji non-profit, dostarczył swój raport, w którym oszacował wartość rynkową działki wnioskodawców na 209 100 AMD (około 450 EUR). Raport potwierdził opis działki wnioskodawców zawarty w poprzednim raporcie biegłego. Ponadto stwierdzono, że w opinii biegłego cztery drzewa owocowe na działce nie mogły mieć żadnego wpływu na ustalenie jej wartości rynkowej. Raport stwierdził również, że pierwszy raport biegły oraz raport wyceny sporządzony przez Oliver Group CJSC dały dość realistyczne wyniki. 21 kwietnia 2011 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC. Opierał się na skorygowanym raporcie wyceny przygotowanym przez Oliver Group CJSC oraz dwóch raportach sądowo-biegłych ekspertyz. Sąd Rejonowy przyznał wnioskodawcom 264 500 AMD (około 575 EUR), biorąc najwyższą wartość rynkową z trzech dostępnych wycen i dodając do tej kwoty dodatkowe 15%, jak wymaga prawo. Wnioskodawcy wnieśli apelację, argumentując, między innymi, że raport z drugiej ekspertyzy nie był wiarygodny, ponieważ biegły nie określił źródeł informacji, których użył do wyciągnięcia wniosków, a ponadto nie wzięto pod uwagę liczby drzew wnioskodawców ani ich wartości. Dalej argumentowali, że złożyli wniosek do Sądu Rejonowego o wyłączenie tego dowodu i powołanie dodatkowej ekspertyzy, ale ich wniosek został odrzucony. 7 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny Cywilny utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, uznając, że kwota odszkodowania została poprawnie ustalona na podstawie istniejących dowodów. W odniesieniu do argumentów wnioskodawców dotyczących drzew owocowych, Sąd Apelacyjny Cywilny stwierdził, że obaj biegli powołani przez Sąd Rejonowy odnotowali, że na działce znajdują się tylko cztery drzewa owocowe, podczas gdy biegły A. stwierdził w swoim raporcie, że wspomniane drzewa nie mogą mieć znaczącego wpływu na wartość rynkową ziemi. Wnioskodawcy wnieśli skargę kasacyjną. Podnieśli zarzuty podobne do tych zgłoszonych przed Sądem Apelacyjnym. 31 sierpnia 2011 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną wnioskodawców za niedopuszczalną z powodu braku podstaw.


Pierwsza spółka wnioskująca, Könyv-Tár Kft, jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Budapeszcie. Druga spółka wnioskująca, Suli-Könyv Kft, jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Tata. Trzecia spółka wnioskująca, Tankönyv-Ker Bt, jest spółką komandytową z siedzibą w Budapeszcie. Spółki wnioskujące są dystrybutorami podręczników szkolnych. Węgierski system oświaty został całkowicie zreorganizowany w drodze szeregu środków przyjętych w 2011 i 2012 roku. Szkoły, wcześniej zdecentralizowane, podlegały scentralizowanemu zarządowi państwowemu. Odpowiednio 9 grudnia 2011 r. i 24 lipca 2012 r. w Dzienniku Urzędowym opublikowano ustawy nr CLXVI z 2011 r. i CXXV z 2012 r. (zwane łącznie „Nowymi Przepisami”); zawierały one, między innymi, przepisy zmieniające ustawę nr XXXVII z 2001 r. o rynku podręczników szkolnych. Poprawki weszły w życie 1 października 2012 r. i były stosowane od roku szkolnego rozpoczynającego się we wrześniu 2013 r. Istota nowego ustawodawstwa była już zawarta w pierwszej poprawce, opublikowanej w grudniu 2011 r. Spółki wnioskujące twierdziły, że węgierski rynek dystrybucji podręczników szkolnych, jako całość, obejmował wcześniej trzy grupy uczestników rynku: wydawców, dystrybutorów i szkoły. Przed wejściem w życie Nowych Przepisów mógł być on uważany za rynek półregulowany; w odniesieniu do wydawców oznaczało to, że ustawodawca ustalił wymagania, aby książka kwalifikowała się jako podręcznik szkolny, i często stosował w tym kontekście pewne środki, takie jak ceny maksymalne lub dotacje państwowe z tytułu ubóstwa. Sektor dystrybucji podręczników szkolnych sam w sobie był jednak rynkiem nieuregulowanym. Klientami dystrybutorów podręczników były szkoły, które na często wysoce konkurencyjnym rynku mogły wybierać wydawców i dystrybutorów podręczników, tych pierwszych ze względu na oferowane produkty, a tych drugich głównie ze względu na ich niezawodność i dostępność oraz oferowane rabaty. Zadania dystrybutorów obejmowały nie tylko świadczenie usług logistycznych, ale także przetwarzanie zamówień, zarządzanie dostosowanym fakturowaniem i obsługę zwrotów. Większość firm zajmujących się dystrybucją podręczników szkolnych wynajmowała magazyny i pojazdy dostawcze na okres od dwóch do czterech miesięcy podczas wykonywania swojej działalności, która miała przeważnie charakter sezonowy. Oprócz stałego personelu, liczącego od trzech do pięćdziesięciu siedmiu pracowników, zatrudniały one dodatkowo od dziesięciu do trzydziestu pracowników sezonowych, zazwyczaj studentów, do kompilacji paczek z podręcznikami. Więksi uczestnicy rynku mieli zazwyczaj własne pojazdy i bazy magazynowe, gdzie prowadzili zarówno działalność detaliczną, jak i hurtową. Firmy te kupowały książki od wydawców i udostępniały je mniejszym dystrybutorom. W kraju działało dobrze ponad trzydziestu dominujących na rynku dystrybutorów podręczników szkolnych (sześciu dużych i około trzydziestu średnich dystrybutorów). Uczestnicy rynku dążyli do pozyskania jak największej liczby szkół jako klientów, w szczególności tych znajdujących się w pobliżu magazynów dystrybutorów, aby móc zoptymalizować koszty dostawy. Podejmowali ciągłe wysiłki, aby zatrzymać swoich klientów, czyli szkoły, zapewniając elastyczne i szybkie usługi. Marża cenowa hurtowa wynosiła zazwyczaj około 3% do 5%, a zysk operacyjny około 1% do 5%. Pierwszy wnioskodawca, Könyv-Tár Kft, dystrybuował materiały edukacyjne dla szkół podstawowych i średnich. W tej działalności utrzymywał relacje biznesowe z około 200 wydawcami, z których sześćdziesiąt było wydawcami podręczników szkolnych. W 2012 roku zaopatrywał 126 szkół. Drugi wnioskodawca, Suli-Könyv Kft, obsługiwał bezpośrednio (i) 90% do 95% szkół w komitacie Komárom-Esztergom; (ii) 100% szkół w zachodniej części komitatu Pest; (iii) 65% do 70% szkół w północnej części komitatu Pest; (iv) 95% do 100% szkół w komitacie Győr-Moson-Sopron; (v) 95% do 100% szkół w komitacie Vas; (vi) 85% do 90% szkół w komitacie Veszprém; oraz (vii) 25% do 30% szkół w Budapeszcie. Ponadto zaopatrywał pośrednio ponad 1200 szkół poprzez podwykonawców zajmujących się wyłącznie detaliczną sprzedażą podręczników, konkurując z innymi pięcioma dużymi dystrybutorami. Trzeci wnioskodawca, Tankönyv-ker Bt, zaopatrywał około trzydziestu pięciu szkół w dwóch komitatach. Nowe Przepisy wprowadziły nowy system dystrybucji podręczników szkolnych na Węgrzech, stanowiąc, że „zaopatrzenie w podręczniki” – obejmujące zamawianie i zakup podręczników szkolnych oraz ich dostarczanie do szkół, a także pobieranie ceny zakupu od szkół – jest zadaniem Państwa w interesie publicznym. Zgodnie z uzasadnieniem odpowiedniego projektu ustawy, intencją ustawodawcy było realizowanie tych obowiązków przez jedną, państwową, non-profitową spółkę dystrybucyjną książek, Könyvtárellátó Kiemelten Közhasznú Nonprofit Kft (Spółka z o.o. Dostawca Bibliotek Non-profit; dalej „Könyvtárellátó”). Opis celów, jakimi kierowano się przy podejmowaniu decyzji, podawał następujące powody: „wzmocnienie pozycji nabywcy podręczników poprzez jednolite i scentralizowane zakupy podręczników ... oraz ... uczynienie dystrybucji podręczników bardziej przejrzystą poprzez generowanie konkurencji na silniejszej pozycji, czyli pozycji nabywcy.” Spółki wnioskujące twierdziły, że Nowe Przepisy scentralizowały i zmonopolizowały rynek dystrybucji podręczników szkolnych z gwarantowaną marżą 20% dla państwowego dystrybutora podręczników, nie zapewniając żadnego odszkodowania dla byłych uczestników rynku, w tym dla nich samych. W konsekwencji spółki wnioskujące i inni dystrybutorzy podręczników zostali skutecznie wykluczeni z rynku (który był ich wyłącznym lub głównym polem działalności), na którym działali swobodnie przed wejściem w życie Nowych Przepisów. Spółki wnioskujące złożyły skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego, wnosząc o uchylenie Nowych Przepisów. Jednak w swoich pismach do Trybunału stwierdziły, że nie jest to skuteczny środek odwoławczy, ponieważ nawet gdyby Trybunał Konstytucyjny uchylił Nowe Przepisy, musiałyby zainwestować znaczną kwotę pieniędzy w celu przywrócenia swojej działalności i nie byłyby w stanie naprawić poniesionych już szkód. 14 kwietnia 2014 r. Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie bez zbadania merytoryki skargi spółek wnioskujących. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że uchwalono dalsze ustawodawstwo, ustawę nr CCXXXII z 2013 r. o zaopatrzeniu w podręczniki w systemie krajowej edukacji publicznej, która weszła w życie 1 stycznia 2014 r. To ustawodawstwo uchyliło w całości ustawę nr XXXVII z 2001 r. o rynku podręczników szkolnych, w tym kwestionowane Nowe Przepisy. Trybunał Konstytucyjny uznał, że zbadanie rzekomej niekonstytucyjności przepisów stało się w ten sposób zbędne. Od 1 stycznia 2014 r. ustawa nr CCXXXII z 2013 r. całkowicie usunęła jakąkolwiek dystrybucję podręczników opartą na wolnym rynku i wprowadziła całkowicie zorganizowaną przez Państwo formę zaopatrzenia w podręczniki do węgierskiego systemu edukacji publicznej. Spółki wnioskujące nie złożyły skargi konstytucyjnej na ustawę nr CCXXXII z 2013 r.


Skarżący urodził się w 1985 roku i mieszka w Łatanicach. Okoliczności sprawy można przedstawić następująco. Skarżący był tymczasowo aresztowany w Areszcie Śledczym w Kielcach od 6 września do 4 października 2012 r. (28 dni). Skarżący twierdził, że w trakcie całego pobytu w Areszcie Śledczym w Kielcach przebywał w przepełnionych celach, w których powierzchnia na osobę była niższa niż polskie ustawowe minimum wynoszące 3 m². W swoich uwagach Rząd przyznał, że Skarżący był osadzony w przepełnionej celi. Podkreślono jednak, że powierzchnia w każdej celi przekraczała 2 m² na osobę, a uciążliwości spowodowane przebywaniem w przepełnionej celi zostały zrekompensowane poprzez przedłużenie codziennego spaceru o 30 minut oraz dodatkowe zajęcia kulturalno-oświatowe lub sportowe. W toku postępowania cywilnego wszczętego przez Skarżącego sądy krajowe ustaliły, że przez dwadzieścia osiem dni Skarżący był przetrzymywany w przepełnionej celi (patrz także punkt 13 poniżej). Co do warunków aresztowania, sądy krajowe ustaliły, że ogólne warunki w celach były odpowiednie. Cele były wyposażone zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa; były właściwie wentylowane, a obszar toalety był oddzielony od reszty przestrzeni mieszkalnej w celach. 12 sierpnia 2013 r. Skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko Skarbowi Państwa o naruszenie jego dóbr osobistych oraz o zadośćuczynienie z tytułu przebywania w przepełnionych celach w różnych jednostkach penitencjarnych. Żądał 35 000 złotych polskich (około 8 750 euro) zadośćuczynienia. 28 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo Skarżącego. Potwierdził jednak, że tymczasowo (od 6 września do 4 października 2012 r.) Skarżący był osadzony w celach, w których powierzchnia na osobę była niższa niż polskie ustawowe minimum wynoszące 3 m², ale nie niższa niż 2 m². 1 kwietnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację Skarżącego.


Skarżący urodził się w 1967 roku i mieszka w Moskwie. S. był właścicielem jednopokojowego mieszkania zlokalizowanego przy ul. Smoleńskiej 6-60 w Moskwie. 7 lutego 2008 r. S. zmarł. Nieustalona osoba okazująca paszport na nazwisko M. i podająca się za siostrę oraz spadkobierczynię S. zwróciła się do notariusza G. z wnioskiem o uznanie jej praw do mieszkania. Na poparcie swojego roszczenia złożyła kopię aktu urodzenia. 18 marca 2009 r. G. wydał zaświadczenie potwierdzające, między innymi, prawo własności M. do mieszkania. Władze miasta wpisały prawo własności M. do mieszkania do państwowego rejestru nieruchomości. 19 maja 2009 r. nieustalona osoba podszywająca się pod M. sprzedała mieszkanie skarżącemu. Zgodnie z dokumentami złożonymi przez skarżącego cena zakupu wynosiła 6 499 999 rubli rosyjskich (RUB). Władze miasta zarejestrowały sprzedaż mieszkania oraz prawo własności skarżącego do niego w państwowym rejestrze nieruchomości. W nieustalonym terminie policja wszczęła śledztwo karne w sprawie oszukańczego nabycia mieszkania. Ustalono, że dokument przedstawiony notariuszowi jako akt urodzenia M. był sfałszowany. 23 września 2009 r. policja poinformowała Departament Mieszkalnictwa i Polityki Mieszkaniowej Miasta Moskwa („Departament Mieszkalnictwa”) o toczącym się śledztwie karnym. 1 grudnia 2009 r. Departament Mieszkalnictwa wniósł powództwo o przeniesienie mieszkania skarżącego na rzecz Miasta Moskwa („Miasto”). 11 marca 2010 r. śledztwo karne zostało zawieszone. 27 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Presnienskim w Moskwie uwzględnił powództwo Departamentu Mieszkalnictwa. W uzasadnieniu wskazano, że M. zmarła bez testamentu i bez żyjących krewnych, a jej mieszkanie powinno zostać uznane za mienie niczyje (bona vacantia). Sąd unieważnił prawo własności skarżącego do mieszkania i zarządził jego przeniesienie na Miasto Moskwa. W wyniku odwołania skarżącego, 14 lipca 2011 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy wyrok z 27 grudnia 2010 r. W nieustalonym terminie wykonano wyroki z 27 grudnia 2010 r. i 14 lipca 2011 r. Następnie Miasto Moskwa sprzedało mieszkanie osobie prywatnej w ramach programu pomocy społecznej, który pozwalał nabywcy na zapłatę ceny w ratach. 12 października 2017 r. wznowiono śledztwo karne w sprawie oszukańczego nabycia mieszkania.


Wnioskodawca urodził się w 1956 roku i mieszka w Jrvezh. 19 lutego 2008 r. w Armenii odbyły się wybory prezydenckie, po których, od 20 lutego, zwolennicy głównego kandydata opozycji organizowali codzienne wiece protestacyjne na Placu Wolności w Erywaniu. 1 marca 2008 r. zgromadzenie na Placu Wolności zostało rozpędzone przez policję. Wnioskodawca, który w tym czasie przebywał na Placu Wolności, został aresztowany, a następnie oskarżony na podstawie art. 316 § 1 Kodeksu Karnego (KK) o napastowanie na funkcjonariuszy policji. 4 marca 2008 r. Sąd Rejonowy Kentron i Nork-Marash w Erywaniu zarządził tymczasowe aresztowanie wnioskodawcy na okres dwóch miesięcy, a mianowicie do 1 maja 2008 r., uzasadniając to tym, że wnioskodawca, przebywając na wolności, mógłby uciec oraz utrudnić śledztwo, wywierając nielegalny wpływ na osoby uczestniczące w postępowaniu karnym. 10 marca 2008 r. wnioskodawca złożył odwołanie, argumentując, że brak jest dowodów uzasadniających potrzebę jego aresztowania. Był on byłym wysokim rangą oficerem policji i praworządnym obywatelem, który cieszył się zaufaniem i szacunkiem w społeczeństwie. 21 marca 2008 r. Sąd Apelacyjny ds. Karnych oddalił odwołanie, uznając, że fakt, iż wnioskodawca został oskarżony o popełnienie ciężkiego przestępstwa zagrożonego karą do dziesięciu lat pozbawienia wolności, zwiększał prawdopodobieństwo uniknięcia przez niego odpowiedzialności karnej i kary oraz był wystarczający do stwierdzenia, że wnioskodawca, przebywając na wolności, mógłby popełnić nowe przestępstwo. Jeśli chodzi o dobrą opinię wnioskodawcy, o której wspomniał w swoim odwołaniu, nie była ona wystarczająca do uchylenia zarządzenia o aresztowaniu. 29 kwietnia 2008 r. sporządzono akt oskarżenia, a sprawa wnioskodawcy została skierowana do sądu w celu rozprawy. Wnioskodawca pozostawał w areszcie na mocy art. 138 § 3 Kodeksu Postępowania Karnego (KPK). 13 maja 2008 r. Sąd Rejonowy postanowił skierować sprawę na rozprawę, orzekając w tym samym postanowieniu, że aresztowanie wnioskodawcy pozostaje bez zmian. To postanowienie nie podlegało odwołaniu. 11 czerwca 2008 r. Sąd Rejonowy uznał wnioskodawcę za winnego napastowania na funkcjonariuszy policji na podstawie art. 316 § 1 KK i skazał go na karę półtora roku pozbawienia wolności w zawieszeniu.


Pierwszy skarżący urodził się w 1975 roku i mieszka w Moskwie. Drugi skarżący urodził się w 1960 roku i mieszka w Irkucku. 20 lutego 2009 r. pierwszy skarżący, który wówczas był adwokatem, został wybrany na członka rady Irkuckiej Izby Adwokackiej („Izba”). 24 października 2010 r. członkowie rady przeprowadzili wybory na stanowisko prezesa Izby. Pięciu członków Rady głosowało na S., a pozostałych pięciu na drugiego skarżącego. 25 listopada 2010 r. drugi skarżący wydał zarządzenie mianujące siebie p.o. prezesa Izby. W nieokreślonym dniu grupa prawników złożyła wniosek do Sądu Gospodarczego Obwodu Irkuckiego, kwestionując powołanie drugiego skarżącego. Sąd uwzględnił ich wniosek i zabronił drugiemu skarżącemu pełnienia funkcji p.o. prezesa do czasu rozstrzygnięcia sprawy. 19 stycznia 2012 r. Sąd Gospodarczy umorzył postępowanie. Ostateczna decyzja w tej sprawie została podjęta przez Wyższy Sąd Gospodarczy 26 września 2012 r. 11 lutego, 2 marca i 5 kwietnia 2011 r. kilku członków Izby, w tym skarżący, złożyło skargi do prezesa Sądu Gospodarczego Obwodu Irkuckiego, do Wyższego Sądu Gospodarczego Federacji Rosyjskiej oraz do Najwyższej Kwalifikacyjnej Komisji Sędziowskiej, zarzucając, że sędzia R. działała z naruszeniem obowiązujących przepisów dotyczących właściwości, przyjmując do rozpoznania roszczenia dotyczące powołania drugiego skarżącego na stanowisko prezesa Izby. Ponadto twierdzili, że (1) S. publicznie ogłosił, że jego przeciwnicy w radzie Izby zostaną pozbawieni prawa wykonywania zawodu i że zorganizuje „czerwony terror” w odpowiedzi na „pomarańczową rewolucję”; (2) ostatecznym celem S. było pozbycie się swoich przeciwników w Radzie Izby poprzez rotację i pozbawienie prawa wykonywania zawodu; (3) S. pozostawał w pozazawodowej relacji z wiceprezesem Sądu Gospodarczego Obwodu, który odegrał kluczową rolę w zapewnieniu korzystnego wyniku postępowania przeciwko powołaniu drugiego skarżącego; (4) dzięki swoim osobistym koneksjom z wiceprezesem Sądu Gospodarczego Obwodu, S. uzyskał zakazanie drugiemu skarżącemu pełnienia funkcji i dopilnował, aby grupa komorników była obecna na konferencji Izby w celu wywarcia presji na uczestnikach i swoich przeciwnikach. W nieokreślonym dniu lipca 2011 r. prawnicy opublikowali swoje skargi na stronie internetowej Prezydenta Federacji Rosyjskiej. Wysłali kopię swojej skargi do prezesa Wyższego Sądu Gospodarczego oraz do Publicznego Komitetu Antykorupcyjnego. 18 lipca 2011 r. pierwszy zastępca prezesa Sądu Gospodarczego Obwodu poinformował powodów, że ich zarzuty nie zostały potwierdzone w przeprowadzonym śledztwie. 27 lipca 2011 r. prezes Sądu Gospodarczego Obwodu przesłał kopię skargi prawników do Izby, a pierwszy wiceprezes Izby wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącym. 31 października 2011 r. rada Izby pozbawiła pierwszego skarżącego prawa wykonywania zawodu. Rada uznała, że (1) listy wysłane przez grupę prawników do Kwalifikacyjnej Komisji Sędziowskiej i prezesa Sądu Gospodarczego nie stanowiły poprawnego lub dopuszczalnego zachowania w odpowiedzi na działania sędziów Sądu Gospodarczego; (2) skargi zawierały nieprawdziwe zarzuty, szkodzące reputacji i dobremu imieniu sędziów B. i R. oraz adwokata S.; (3) pierwszy skarżący okazał im brak szacunku. Rada wniosła, że (1) pierwszy skarżący naruszył odpowiednie przepisy prawa i Kodeks Etyki Zawodowej Adwokata (Кодекс профессиональной этики адвоката); (2) rozpowszechnianie informacji szkodzących reputacji i dobremu imieniu sędziów i adwokatów jest niezgodne z członkostwem w Izbie; (3) zachowanie pierwszego skarżącego poniżyło Izbę i jej członków. 8 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy Kirowski w Irkucku oddalił skargę wniesioną przez pierwszego skarżącego na decyzję z 31 października 2011 r. 11 marca 2012 r. Sąd Obwodowy w Irkucku utrzymał w mocy wyrok z 8 grudnia 2011 r. po rozpoznaniu odwołania. 16 grudnia 2011 r. rada Izby pozbawiła drugiego skarżącego prawa wykonywania zawodu. Uzasadnienie decyzji rady było identyczne jak w przypadku pierwszego skarżącego. 27 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy Kirowski w Irkucku oddalił skargę wniesioną przez drugiego skarżącego na decyzję z 16 grudnia 2011 r. 19 kwietnia 2012 r. Sąd Obwodowy w Irkucku utrzymał w mocy wyrok z 27 grudnia 2011 r. po rozpoznaniu odwołania.


Skarżący urodził się w 1956 roku i mieszka w Erywaniu. 19 lutego 2008 r. w Armenii odbyły się wybory prezydenckie, po których od 20 lutego na Placu Wolności w Erywaniu odbywały się codzienne wiece protestacyjne organizowane przez zwolenników głównego kandydata opozycji, pana Ter-Petrosjana. Skarżący był szefem sztabu wyborczego pana Ter-Petrosjana w mieście Abowian i regularnie uczestniczył w wiecach. 1 marca 2008 r. zgromadzenie na Placu Wolności zostało rozproszone przez policję, co wywołało masowe protesty w całym Erywaniu. 8 marca 2008 r. Skarżący został wezwany do lokalnego komisariatu policji w Abowianie, gdzie został przesłuchany w sprawie ulotek, które przygotował i rozdawał demonstrantom podczas wieców. 11 marca 2008 r. Skarżącemu postawiono zarzuty organizowania masowych zamieszek oraz próby uzurpacji władzy państwowej. Tego samego dnia Sąd Rejonowy Kentron i Nork-Marasz w Erywaniu (Sąd Rejonowy) zarządził areszt tymczasowy Skarżącego na okres dwóch miesięcy, a mianowicie do 8 maja 2008 r., biorąc pod uwagę naturę i ciężkość zarzucanego czynu oraz surowość przewidzianej za niego kary. Tym samym orzeczeniem Sąd Rejonowy oddalił wniosek Skarżącego o zwolnienie za kaucją. 14 marca 2008 r. Skarżący złożył odwołanie, argumentując, że organy śledcze nie przedstawiły żadnych dowodów uzasadniających potrzebę jego aresztowania. 21 marca 2008 r. Sąd Karny Odwoławczy postanowił oddalić odwołanie Skarżącego, uznając, że fakt, że Skarżący został oskarżony o popełnienie ciężkiego przestępstwa zagrożonego karą do dziesięciu lat pozbawienia wolności, zwiększa prawdopodobieństwo uchylenia się przez niego od kary. Ponadto, zwolnienie Skarżącego za kaucją było niedopuszczalne ze względu na fakt, że pozostając na wolności, Skarżący mógłby ukryć się, utrudniać postępowanie, popełnić inne przestępstwo, unikać odpowiedzialności i kary oraz nadal naruszać porządek publiczny. Co do dobrej opinii Skarżącego, o której wspomniał w swoim odwołaniu, nie była ona wystarczająca do uzasadnienia uchylenia zarządzenia aresztowania. 4 maja, 2 lipca, 3 września i 30 października 2008 r. Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie Skarżącego na tych samych podstawach, za każdym razem o dwa miesiące. 19 maja, 18 lipca, 19 września i 16 listopada 2008 r. Sąd Karny Odwoławczy oddalał odwołania Skarżącego od powyższych orzeczeń. 10 grudnia 2008 r. sąd rozprawy postanowił skierować sprawę do rozprawy, orzekając w tym samym postanowieniu, że aresztowanie Skarżącego pozostaje bez zmian. 22 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy uznał Skarżącego za winnego publicznego nawoływania do gwałtownego obalenia rządu i wymierzył mu karę dwóch lat pozbawienia wolności. Ponadto postanowił zwolnić Skarżącego od odbycia kary na mocy powszechnej amnestii ogłoszonej przez parlament Armenii 19 czerwca 2009 r. Skarżący został natychmiast zwolniony z aresztu.