Skarżąca urodziła się w 1958 roku i mieszka w Togliatti. 8 maja 2007 r. córka skarżącej, Z., została znaleziona powieszona w mieszkaniu, w którym mieszkała z mężem, Ch., i ich dwójką małoletnich dzieci. Tego samego dnia organy ścigania Nienieckiego Okręgu Autonomicznego zostały poinformowane o śmierci Z. Przeprowadzono oględziny miejsca zdarzenia oraz wstępne badanie zwłok Z. Złożono zeznania przez osoby, które miały kontakt z Z. krótko przed jej śmiercią, oraz zarządzono sekcję zwłok Z. Sekcja zwłok (w raporcie z 1 czerwca 2007 r.) ustaliła, że Z. zmarła w wyniku mechanicznego uduszenia spowodowanego celowym samookaleczeniem poprzez powieszenie się. Oprócz śladu duszenia na twarzy, przedramionach i goleniach Z. odkryto liczne siniaki i otarcia, które mogły pojawić się krótko przed śmiercią Z. w wyniku uderzeń tępymi przedmiotami, takich jak ciosy zadane w jej twarz, ręce i nogi przez inną osobę. W krwi i moczu Z. wykryto etanol, co potwierdziło, że znajdowała się w stanie nietrzeźwości.

W okresie od maja do czerwca 2007 r. skarżąca złożyła skargi do Prokuratury Rejonowej Nienieckiego Okręgu Autonomicznego, domagając się wszczęcia postępowania karnego przeciwko jej zięciowi, Ch., który – jak twierdziła – doprowadził Z. do samobójstwa poprzez regularne bicie i inne działania o charakterze przemocowym. W okresie od 18 maja 2007 r. do 14 października 2009 r. śledczy podjął dziewiętnaście decyzji o odmowie wszczęcia formalnego śledztwa w sprawie śmierci Z. Dochodzenie wstępne ustaliło, że Z., będąc w stanie nietrzeźwości i po kłótni z Ch., popełniła samobójstwo, wieszając się. Powyższe decyzje zostały następnie uchylone przez prokuratora nadzorującego oraz Sąd Miejski w Narian-Marze w Nienieckim Okręgu Autonomicznym („Sąd Miejski”) jako niezgodne z prawem i bezzasadne. W każdym przypadku zauważono, że nie wykonano instrukcji wydanych śledczemu przez prokuratora i szefa wydziału dochodzeniowego w celu przeprowadzenia czynności procesowych mających na celu ustalenie istnienia okoliczności wymienionych w skardze skarżącej oraz okoliczności towarzyszących śmierci Z.

13 listopada 2009 r. skarżąca złożyła skargę do Prokuratury Rejonowej na niewykonanie przez wydział dochodzeniowy i wydział policji wszechstronnego i terminowego wyjaśnienia okoliczności śmierci jej córki. Tego samego dnia pierwszy zastępca prokuratora rejonowego stwierdził, że funkcjonariusze wydziału dochodzeniowego i wydziału policji nie wywiązali się z obowiązku przestrzegania prawa i wymogu terminowości przy wyjaśnianiu okoliczności śmierci Z., co naruszyło prawa skarżącej. Następnie, 15 grudnia 2009 r., śledczy podjął kolejną decyzję o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie śmierci Z. 16 września 2011 r. szef Międzyrejonowego Wydziału Dochodzeniowego Komitetu Śledczego Federacji Rosyjskiej dla obwodu archangielskiego i Nienieckiego Okręgu Autonomicznego uchylił decyzję z 15 grudnia 2009 r. jako niezgodną z prawem i bezzasadną. Stwierdził w szczególności, że śledczy nie nadał należytej wagi informacjom otrzymanym od kilku osób, że Ch. regularnie poddawał Z. biciu i upokarzaniu. Aby ustalić okoliczności zdarzenia oraz przyczyny i motywy samobójstwa, szef śledztwa uznał za konieczne przeprowadzenie czynności dochodzeniowych z udziałem, w szczególności, specjalistów i biegłych w dziedzinie psychologii i psychiatrii, co było możliwe jedynie w ramach śledztwa karnego.

19 września 2011 r. wszczęto postępowanie karne przeciwko Ch. na podstawie art. 110 Kodeksu Karnego (doprowadzenie do samobójstwa). 20 września 2011 r. zastępca prokuratora Nienieckiego Okręgu Autonomicznego uchylił jednak powyższą decyzję. Po kolejnej rundzie dochodzenia wstępnego, 24 października 2011 r. ponownie odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie śmierci Z. na podstawie art. 24 § 1 pkt 2 Kodeksu Postępowania Karnego, ze względu na brak znamion czynu zabronionego określonego w art. 110 Kodeksu Karnego w działaniach Ch. oraz brak jakiegokolwiek przestępstwa w rozumieniu art. 105 § 1 Kodeksu Karnego (morderstwo). Śledczy doszedł do wniosku, że decyzja Z. o popełnieniu samobójstwa nie została spowodowana żadnymi działaniami Ch., stanowiącymi nieludzkie lub poniżające traktowanie. Z. znajdowała się w stanie silnego upojenia alkoholowego i nie mogła w pełni świadomie podjąć decyzji o odebraniu sobie życia. Siniaki i otarcia na twarzy i ciele Z. mogły powstać w czasie ostrej kłótni z Ch. krótko przed jej śmiercią. Nie odkryto żadnych bezpośrednich dowodów popierających teorię, że Ch. źle traktował Z. Nawet zakładając, że dwa ujawnione przypadki pobicia Z. przez Ch. (w 2005 i 2007 r.) rzeczywiście miały miejsce, byłyby to jednorazowe, niepowiązane ze sobą zdarzenia występujące w nieokreślonych okolicznościach i nie mogłyby być powiązane z decyzją Z. o odebraniu sobie życia. Ponadto Z. nie była w pełni zależna od Ch. ani szczególnie bezbronna. Według krewnych Z., mogła ona w każdej chwili odejść od Ch., rozwieść się z nim, zabrać dzieci i zmienić miejsce zamieszkania. Mogła również zwrócić się o pomoc medyczną i/lub złożyć skargę na działania Ch. do policji. Nie zrobiła tego jednak. Jednocześnie powiedziała swoim krewnym, że kocha męża i nie chce się z nim rozwodzić. W aktach sprawy znajdowały się dalsze informacje wskazujące, że Ch. bił Z. w czerwcu 2006 r., na co Z. skarżyła się na policję. Jednak zeznania Z. były niespójne i ostatecznie odmówiła kontynuowania tych postępowań. Teoria skarżącej, że Ch. sfingował samobójstwo, została sprawdzona i uznana za niepopartą materiałami zawartymi w aktach sprawy. Na skutek skargi skarżącej, 10 września 2013 r. Sąd Miejski uznał decyzję z 24 października 2011 r. za legalną i uzasadnioną.

W międzyczasie, 8 maja 2008 r., śledczy ustalił, że działania Ch. wobec Z. zawierały znamiona czynu zabronionego określonego w art. 117 § 1 Kodeksu Karnego (powodowanie cierpienia fizycznego poprzez regularne bicie) za okres od 19 czerwca 2006 r. do 8 maja 2007 r. Odpowiedni materiał został przekazany do dochodzenia wstępnego do wydziału policji Nienieckiego Okręgu Autonomicznego. W okresie od maja 2008 r. do marca 2010 r. wydział policji podjął co najmniej siedemnaście decyzji o odmowie wszczęcia postępowania karnego przeciwko Ch. na podstawie art. 117 § 1 Kodeksu Karnego, z których wszystkie zostały następnie uchylone przez prokuratora nadzorującego jako niezgodne z prawem i bezzasadne. 24 czerwca 2010 r. wszczęto postępowanie karne przeciwko Ch. na podstawie art. 117 § 1 Kodeksu Karnego. 7 lipca 2010 r. skarżącej nadano status pokrzywdzonego w postępowaniu. 13 kwietnia 2011 r. działania Ch. zostały przekwalifikowane na zadawanie ciosów (pobicie), co podlegało art. 116 § 1 Kodeksu Karnego, jednak oskarżenie na podstawie tego artykułu nie mogło być kontynuowane ze względu na brak wniosku pokrzywdzonego. W związku z tym postępowanie karne zostało umorzone na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu Postępowania Karnego.

W kwietniu 2009 r. skarżąca wytoczyła powództwo cywilne przeciwko Ministerstwu Finansów, domagając się odszkodowania za szkodę niemajątkową wyrządzoną jej w wyniku niewykonania przez krajowe władze skutecznego śledztwa w sprawie okoliczności śmierci jej córki. 5 czerwca 2009 r. Sąd Miejski w Narian-Marze oddalił powództwo skarżącej. 16 lipca 2009 r. Sąd Okręgowy Nienieckiego Okręgu Autonomicznego utrzymał wyrok w mocy po rozpoznaniu odwołania.


W dniu 30 listopada 2004 r. spółka wnioskodawcy podpisała umowę („umowa”) z Ministerstwem Finansów („Ministerstwo”) na pożyczkę inwestycyjną, wyrażoną w ekwiwalencie waluty krajowej, ze spłatami obliczanymi w euro (во денарска противвредност пресметана во евра). Paragraf 11 umowy stanowił, że na wszystkie zaległe spłaty, które zgodnie z załącznikiem stanowiącym częścią umowy były wyrażone w euro, naliczana będzie ustawowa stopa odsetek za opóźnienie (затезна камата по стапка yтврдена со закон). W dniu 4 września 2012 r. komornik wydał nakaz egzekucyjny na warunkach umowy. Zarzuty i odwołanie spółki wnioskodawcy od nakazu egzekucyjnego zostały oddalone zarówno przez Prezesa Sądu Rejonowego w Ochrydzie (Основен суд Охрид), jak i przez Sąd Apelacyjny w Bitoli (Апелационен суд Битола), przy czym ostateczna decyzja pochodzi z dnia 3 kwietnia 2013 r. W dniu 17 maja 2013 r. spółka wnioskodawcy wniosła pozew cywilny przeciwko Ministerstwu, domagając się unieważnienia paragrafu 11 umowy, twierdząc, że zgodnie z prawem krajowym odsetki od spłaty pożyczek w walutach obcych powinny być obliczane na podstawie krajowej stopy procentowej tej waluty (домицилна камата), a nie ustawowej stopy odsetek za opóźnienie. W tym zakresie powołała się na wyrok Sądu Najwyższego, w którym to samo postanowienie, zawarte w identycznej umowie dotyczącej pożyczki udzielonej przez państwo innej osobie, zostało unieważnione (Рев1. бр. 74/2012). Powództwo spółki wnioskodawcy zostało oddalone przez Sąd Rejonowy w Ochrydzie i Sąd Apelacyjny w Bitoli odpowiednio w dniach 7 października i 13 stycznia 2014 r., przy czym każdy z sądów uznał, że pożyczka została zatwierdzona w walucie krajowej i dlatego ma zastosowanie ustawowa stopa odsetek za opóźnienie. Żaden z sądów nie odniósł się do orzecznictwa Sądu Najwyższego. Ostateczny wyrok został doręczony przedstawicielowi spółki wnioskodawcy w dniu 31 marca 2014 r. W dniu 27 maja 2015 r. wobec spółki wnioskodawcy wszczęto postępowanie upadłościowe. W wyrokach Рев.1 бр. 168/2011 z dnia 8 lutego 2012 r., Рев.1 бр.74/2012 z dnia 6 grudnia 2012 r. oraz Рев. бр. 202/2012 z dnia 24 października 2013 r. Sąd Najwyższy orzekł, że odsetki od pożyczek udzielonych przez państwo, które mają być spłacone kwotami wyrażonymi w walucie obcej, powinny być obliczane na podstawie krajowej stopy procentowej tej waluty. Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że raty spłaty pożyczki były czynnikiem determinującym w tych sprawach, a ponieważ w tamtych sprawach raty były wyrażone w walucie obcej, ustawowa stopa odsetek za opóźnienie nie miała zastosowania. To samo stanowisko zajęto w dwóch wyrokach sądu apelacyjnego (ТСЖ бр. 828/08 z dnia 21 maja 2008 r. i ТСЖ 1527/09 z dnia 11 listopada 2009 r.).


Federalna Służba Więziennictwa Rosji („FSIN”) transportuje więźniów w swojej sieci składającej się z niemal 300 aresztów śledczych i równorzędnych placówek, ośmiu więzień dla skazanych oraz ponad 800 zakładów karnych i osad karnych (kolonia-poselenie). Wspólnie z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych obsługuje dużą flotę wagonów kolejowych i więźniarek obsadzonych przez funkcjonariuszy oddziału konwojowego. Ogólne warunki transportu, jak wynika z materiałów przedłożonych przez strony, można opisać w następujący sposób. Specjalne wagony kolejowe do transportu więźniów posiadają solidne metalowe nadwozie zamontowane na podwoziu zwykłego wagonu pasażerskiego. Istnieją cztery podstawowe modele. Wszystkie mają pięć dużych przedziałów, a dodatkowo cztery (modele nr 512 i 519) lub trzy (modele nr 824 i 4500) małych przedziałów. Przepustowość pasażerska określona jest w „Wytycznych dotyczących wyposażenia zakładów karnych w systemy zabezpieczeń i nadzoru” (Zarządzenie nr 279 wydanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości w dniu 4 września 2006 r., później zastąpione przez Zarządzenie nr 94 z 17 czerwca 2013 r., załącznik, punkt 6.2) oraz w Instrukcji Transportu (zobacz punkt 67 poniżej). Pomiary oparte na specyfikacji technicznej zostały podane w orzeczeniach Sądu Najwyższego (zobacz punkt 69 poniżej). Duży przedział ma ten sam rozmiar co standardowy rosyjski przedział pasażerski przeznaczony dla czterech osób. Ma dwa metry głębokości i półtora metra szerokości. Więzienna wersja przedziału jest wyposażona w sześć i pół miejsc do spania. Sześć prycz, o szerokości 60 centymetrów i długości 2 metrów, jest umieszczonych po trzy z każdej strony. Krótsza siódma prycza, o szerokości 50 centymetrów i długości 1,6 metra, łączy luk między dwoma środkowymi pryczami. Prycza „most” uniemożliwia stanie w pozycji wyprostowanej w przedziale. Zgodnie z Instrukcją Transportu, duży przedział nadaje się do transportu do dwunastu osób na długich dystansach lub do szesnastu osób na krótkich dystansach. Pełnomocnik FSIN wyjaśnił w postępowaniu przed Sądem Najwyższym (zobacz punkt 69 poniżej) sposób, w którym szesnaście osób było umieszczanych w dużym przedziale: pięciu więźniów siedzi na każdej z dwóch dolnych prycz, jeden więzień leży na każdej z dwóch górnych prycz, a cztery osoby siedzą na środkowych pryczach połączonych z pryczą „most”. W 2012 roku Sąd Najwyższy uznał, że limity zajętości ustalone w Instrukcji Transportu dla podróży na długich dystansach są niezgodne z prawem międzynarodowym (zobacz punkt 69 poniżej). Małe przedziały mają dwa metry głębokości i jeden metr szerokości. Są wyposażone w trzy prycze z jednej strony. Dopuszcza się ich wykorzystanie do zakwaterowania do pięciu osób w długiej podróży lub sześciu osób w krótkiej podróży. Przedziały nie mają okien ani oświetlenia wewnętrznego. Jakiekolwiek światło wpada przez przesuwane drzwi z kratami prowadzące do korytarza, w którym stoją strażnicy. Nie zapewnia się ani materacy, ani pościeli. Oprócz łóżek piętrowych, przedziały nie mają żadnych innych elementów wyposażenia ani miejsca na bagaż więźniów. Spłukiwana toaleta znajduje się na końcu wagonu. Zabrania się jej korzystania, gdy pociąg stoi lub porusza się w obrębie strefy ochrony sanitarnej otaczającej stację kolejową. Więźniarki są używane do transportu więźniów do i ze stacji kolejowych, a także między aresztami śledczymi, sądami i aresztami policyjnymi. Posiadają podwozie vana, na którym zamontowane jest solidne metalowe nadwozie. Najczęstsze marki to vany GAZ-3307 i 3309 z wieloma wariantami cechującymi się różną liczbą cel jedno- i wieloosobowych. Ich wymiary określone są w certyfikatach homologacji typu pojazdu, które zostały zbadane w postępowaniu krajowym (zobacz punkt 69 poniżej), załączonych do submissions Rządu w sprawie o numerze 63058/10, a także wymienione w punkcie 6.2 załącznika do powyższego Zarządzenia nr 94 z 17 czerwca 2013 r. Część vana przeznaczona dla więźniów ma włazy bezpieczeństwa w dachu, ale nie ma okien. Więźniowie i strażnicy wsiadają do vana przez tylne lub boczne drzwi. Centralny korytarz prowadzi do obszaru strażników z wyściełanymi siedzeniami dla funkcjonariuszy konwoju i jednostką grzewczą. Część przeznaczona dla więźniów ma wysokość od 1,55 do 1,70 metra. Cela dla jednego więźnia, potocznie nazywana rosyjską nazwą „stakan” („szklanka”), to solidny metalowy bok izolacyjny o głębokości 65 centymetrów i szerokości 50 centymetrów, z jednym siedzeniem w środku. Cele dla jednego więźnia służą do transportu więźniów należących do „kategorii specjalnej”, takich jak kobiety lub byli funkcjonariusze policji, którzy jako tacy muszą być odizolowani od innych (zobacz punkt 168 Instrukcji Transportu w punkcie 66 poniżej). Te cele mają solidne metalowe nadwozie i drzwi z wizjerem i małymi otworami wentylacyjnymi. Cele wieloosobowe mają głębokość od 1,15 do 1,20 metra. Są wyposażone w dwie ławki naprzeciwko siebie. Zgodnie z Zarządzeniem nr 94, wskaźnik zajętości w celach wieloosobowych koreluje z długością ławki w stosunku 45 centymetrów na osobę. Cele dla dziewięciu lub dziesięciu osób w vanach Gaz i Zil mają długość od 2,25 do 2,35 metra; cele dla osiemnastu osób w vanach Ural i Kamaz mają długość 3,70 metra. Te cele mogą mieć solidne lub kratowane drzwi.

Pan Aleksiej Giennadjewicz Tomow urodził się w 1966 roku i mieszka we wsi Wylgort w Republice Komi. W latach 2004–2009 pan Tomow odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym o zaostrzonym rygorze IK-22 w Workucie. W sierpniu 2009 roku Sąd Miejski w Workucie zmienił mu wyrok, zmieniając rodzaj zakładu na osadę karną. W związku z tym władze zdecydowały o przeniesieniu go do osady karnej KP-52 znajdującej się we wsi Wietyu w rejonie kniażpogostskim w Republice Komi. Najbliższym miastem była Jemwa, która znajduje się około 900 kilometrów od Workuty. Transport do Jemwy rozpoczął się więźniarką 19 września 2009 roku. Pan Tomow i trzech innych zatrzymanych zostało umieszczonych w celi wieloosobowej vana Gaz-3307. W drodze na stację kolejową van zatrzymał się w areszcie śledczym w Workucie, gdzie na pokład zabrano więcej więźniów, co zwiększyło łączną liczbę osób do dziesięciu. Podróż na stację trwała dwie i pół godziny. Transport kontynuowano pociągiem, wzdłuż linii kolejowej łączącej Workutę z Jemwą przez Peczorę i Usinsk. W podróży między Workutą a Usinskiem pan Tomow dzielił duży przedział z dziewięcioma osobami. Ta część transportu rozpoczęła się o godz. 17:00 w dniu 19 września i zakończyła się o godz. 11:30 następnego dnia. Trwała dziewiętnaście godzin z czterogodzinnym postojem w Peczorze. Po czterogodzinnym postoju w Usinsku i aż do przybycia do celu w Jemwie, pan Tomow dzielił mały przedział z trzema osobami podczas drugiego etapu podróży, który trwał od godz. 16:10 w dniu 20 września do godz. 12:45 w dniu 21 września, łącznie dwadzieścia jeden godzin z kolejnym sześciogodzinnym postojem w Peczorze. Więźniom pozwolono korzystać z toalety dwa lub trzy razy dziennie. Korzystanie z toalety podczas postojów było zabronione.

Pani Julija Wadimowna Puniegowa urodziła się w 1985 roku i mieszka w Syktywkarze. 25 i 27 stycznia oraz 1 i 18 lutego 2010 roku, w ramach śledztwa, została przewieziona więźniarką do sądu rejonowego, zakładu medycyny sądowej, aresztu śledczego i szpitala. Podróże w styczniu trwały po trzy minuty w jedną stronę, te w lutym po trzydzieści minut. Zgodnie z zeznaniami pani Puniegowej, w marcu, maju, lipcu i wrześniu 2010 roku była również zabierana do sądu rejonowego, gdzie odbywały się rozprawy dotyczące sprawy jej aresztowania tymczasowego. Po otwarciu rozprawy przed Sądem Najwyższym Republiki Komi, była przewożona między aresztem śledczym a sądem rozprawy dziesięć lub dwanaście razy między 15 grudnia 2010 roku a 24 lutego 2011 roku. Odległość wynosiła szesnaście kilometrów, a czas podróży trzydzieści pięć minut. Za każdym razem pani Puniegowa była umieszczana w celi dla jednego więźnia wewnątrz vanów Gaz i Kavz. W miesiącach zimowych bardzo cierpiała z powodu zimna, ponieważ jednostka grzewcza znajdowała się w centralnym korytarzu, podczas gdy solidne metalowe drzwi jej celi uniemożliwiały cyrkulację ciepłego powietrza. Temperatura zewnętrzna wahała się między minus 11 a minus 28 stopni Celsjusza.

Pani Natalja Borisowna Kostromina urodziła się w 1978 roku i mieszka w Syktywkarze. Oświadcza, że cierpi na otyłość wywołaną cukrzycą. W czerwcu 2010 roku śledczy w Komi poprosili służbę więzienną o zorganizowanie jej transportu z zakładu karnego w Kineszmie, gdzie odbywała karę, do aresztu śledczego w Syktywkarze. Transport rozpoczął się 25 czerwca 2010 roku i zakończył 18 lipca 2010 roku. Pani Kostromina podróżowała przez areszty śledcze w Iwanowie, Jarosławiu i Sosnogorsku. Była przewożona więźniarką z aresztów śledczych na stacje kolejowe siedem razy, a każda podróż trwała od jednej do dwóch godzin. Za każdym razem pani Kostromina była umieszczana w celi dla jednego więźnia w więźniarce Gaz, wraz z innym zatrzymanym, N., który również podróżował z Kineszmy do Syktywkaru. Cierpienie pani Kostrominy zostało nasilone z powodu jej otyłości i niezwykle wysokich temperatur letnich. W swoim liście z 6 czerwca 2011 roku do członka komisji monitoringu publicznego zastępca szefa służby więziennej w Jarosławiu wyjaśnił, że pani Kostromina i pani N. zostały umieszczone razem w celi dla jednego więźnia w celu odizolowania ich od mężczyzn.

Pan Jewgienij Nikołajewicz Rakow urodził się w 1969 roku we Władywostoku. Na mocy zarządzenia wydanego przez Sąd Krajowy Kraju Nadmorskiego, pan Rakow miał zostać przeniesiony z zakładu, w którym odbywał karę, do aresztu śledczego we Władywostoku, oddalonego o 200 kilometrów. Około godz. 16:00 w dniu 21 lutego 2011 roku pan Rakow wraz z dwunastoma innymi więźniami został zabrany na stację kolejową w Nachodce i umieszczony w dużym przedziale wagonu kolejowego. Więźniom nie pozwalano korzystać z toalety do około godz. 20:00. Czekanie było szczególnie trudne dla pana Rakowa, który cierpiał na przewlekłe zapalenie stercza. Po przybyciu na stację w Ussuryjsku wagon kolejowy został pozostawiony na noc na bocznicach, z więźniami zamkniętymi w przedziale bez dostępu do wody lub toalety. Musieli oddawać mocz do plastikowych toreb lub butelek i chować je pod dolną pryczą. Pociąg przybył na stację we Władywostoku około południa następnego dnia, ale więźniowie musieli czekać do godz. 19:30, aż vany będą gotowe, aby zabrać ich do aresztu śledczego. Nie zezwolono na dostęp do wody ani toalety podczas oczekiwania. Transport zakończył się o godz. 21:00 w dniu 22 lutego 2011 roku. Pan Rakow skarżył się na warunki swojego transportu do różnych organów, a także do sądu powszechnego, domagając się odszkodowania za szkodę niemajątkową. 12 kwietnia 2011 roku prokuratura regionalna Kraju Nadmorskiego odpowiedziała, że przesłuchała strażników pełniących służbę w dniach 21 i 22 lutego i ustaliła, że liczba więźniów w przedziale nie przekroczyła normy. Ciepła woda była rozdawana między godz. 20:10 a 20:20 w dniu 21 lutego 2011 roku. Następnego dnia ciepła woda nie była rozdawana, ponieważ więźniowie zjedli swój suchy prowiant poprzedniej nocy. Wizyty w toalecie były dozwolone od godz. 21:10 do 22:40 w dniu 21 lutego i od godz. 10:10 do 11:00 w dniu 22 lutego. Prokurator uznał, że strażnicy nie naruszyli żadnych przepisów. 22 kwietnia 2011 roku FSIN odpowiedziała panu Rakowowi, że po weryfikacji i po przesłuchaniu dwudziestu trzech więźniów ustalono, że został umieszczony razem z dziewięcioma więźniami w dużym przedziale. Dziewięciogodzinne oczekiwanie w Ussuryjsku wynikało z rozkładu pociągów pasażerskich. Odpowiednie przepisy sanitarne zabraniały korzystania ze spłukiwanych toalet typu zainstalowanego w wagonach dla więźniów, gdy pociąg stał lub przejeżdżał przez duże stacje. FSIN ustaliła, że strażnicy działali zgodnie z przepisami i że warunki transportu pana Rakowa nie nosiły znamion tortur ani nieludzkiego traktowania. W pozwie do Sądu Rejonowego Sowieckiego we Władywostoku pan Rakow wyznaczył pana Szewczenkę na swojego przedstawiciela. Sąd poinformował go, że osobiste stawiennictwo osadzonych litigantów nie jest przewidziane przez prawo i zaprosił go do wystawienia pełnomocnictwa dla pana Szewczenki, co pan Rakow uczynił. 30 maja 2011 roku Sąd Rejonowy przeprowadził rozprawę, ale pan Szewczenko nie stawił się. Po wysłuchaniu ustnych wniosków przedstawicieli FSIN i skarbu federalnego, sąd oddalił powództwo pana Rakowa o odszkodowanie. Wyrok powtórzył ustalenia powyższego dochodzenia FSIN i poparł jego wniosek, że nie doszło do naruszenia praw pana Rakowa. Pan Rakow wniósł apelację. Wymienił pana Szewczenkę jako swojego przedstawiciela i również zwrócił się o zgodę na osobiste stawiennictwo. 12 lipca 2011 roku Sąd Krajowy Kraju Nadmorskiego oddalił apelację w postanowieniu, nie wysłuchując pana Rakowa ani jego przedstawiciela.

Pan Dmitrij Lwowicz Wasiljew urodził się w 1958 roku i mieszka w Peczorze. W latach 2007–2013 odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym IK-54 w obwodzie swierdłowskim. Około godz. 23:00 w dniu 10 listopada 2012 roku pan Wasiljew i siedmiu innych zatrzymanych zostało załadowanych do celi wieloosobowej vana Gaz. Zatrzymani byli w vanie przez godzinę, najpierw w drodze na stację kolejową, a później podczas oczekiwania na przyjazd pociągu. Około północy pan Wasiljew został przetransportowany do wagonu kolejowego dołączonego do pociągu pasażerskiego jadącego do Jekaterynburga. Podczas ośmiogodzinnej podróży do Jekaterynburga, dwugodzinnego oczekiwania na bocznicach na stacji w Jekaterynburgu i dwugodzinnego oczekiwania na eskortę policyjną, pan Wasiljew był przetrzymywany razem z od dziewięciu do trzynastu innych osób w dużym przedziale. W Jekaterynburgu pan Wasiljew i trzynastu innych więźniów zostało zabranych do aresztu śledczego IZ-66/1 w celi wieloosobowej vana Kamaz. Podróż zakończyła się o godz. 13:00 w dniu 11 listopada 2012 roku, trwając łącznie czternaście godzin. Podróż powrotna rozpoczęła się o godz. 17:00 w dniu 24 listopada 2012 roku, kiedy pan Wasiljew i trzynastu innych więźniów zostało zabranych na stację kolejową więźniarką Kamaz. Byli przetrzymywani w celi wieloosobowej podczas dwugodzinnej podróży. Do godz. 4:00 następnego dnia pan Wasiljew był transportowany w dużym przedziale wagonu dla więźniów, z od dziewięciu do jedenastu innych osób. W miejscu docelowym pan Wasiljew i siedmiu innych więźniów zostało ponownie załadowanych do celi wieloosobowej vana Gaz. Wysiedli godzinę później w zakładzie karnym. Całkowity czas trwania podróży przekroczył dwanaście godzin.

Pan Tomow (szczegóły osobowe w punkcie 19 powyżej), pan Nikołaj Konstantinowicz Roszka, urodzony w 1965 roku w Mołdawii, i pan Nikita Walerjewicz Barinow, urodzony w 1990 roku w Syktywkarze, byli w tranzycie między aresztem śledczym IZ-11/1 w Syktywkarze a zakładem karnym o zaostrzonym rygorze IK-23 w obwodzie murmańskim. Była to podróż o długości około 2200 kilometrów. Od godz. 15:30 do 17:00 w dniu 18 grudnia 2015 roku trzech skarżących i pięć innych osób zostało umieszczonych w celi wieloosobowej vana Kamaz i zabranych na stację kolejową w Syktywkarze. Te same osiem osób podróżowało w dużym przedziale wagonu dla więźniów do Sosnogorska przez Uchtę, przybywając o godz. 19:30 następnego dnia. Po trzech nocach spędzonych w areszcie śledczym w Sosnogorsku, rano 22 grudnia zostali zabrani z powrotem na stację kolejową w Uchcie więźniarką, w której czternaście osób dzieliło celi wieloosobową. Od godz. 10:00 do 7:30 następnego dnia dziesięciu więźniów, w tym skarżący, podróżowało w dużym przedziale wagonu kolejowego z Uchty do Wołogdy. Podróż ta była połączona z transferem do aresztu śledczego w Wołogdzie vanem, z dziewięcioma osobami dzielącymi celi wieloosobową. Transfer trwał godzinę. Trzej skarżący spędzili następnie prawie trzy tygodnie w areszcie śledczym w Wołogdzie. 13 stycznia 2016 roku transport został wznowiony. Od godz. 15:40 do 17:40 piętnastu więźniów, w tym skarżący, zostało umieszczonych w celi wieloosobowej vana Kamaz i zabranych na stację w Wołogdzie. Od godz. 17:40 w dniu 13 stycznia do godz. 8:10 w dniu 16 stycznia łącznie dwanaście osób zostało przetransportowanych z Wołogdy do Oleniegorska w obwodzie murmańskim. Byli przetrzymywani w dużym przedziale wagonu kolejowego dla więźniów. Podczas piętnastogodzinnego postoju w Sankt Petersburgu 14 stycznia temperatura spadła do minus 20 stopni Celsjusza, ale ogrzewanie nie działało, ponieważ wagon dla więźniów stał w miejscu. Więźniom pozwolono na dwie wizyty w toalecie dziennie i dawano trzy garnki gorącej wody dziennie. Na koniec, od godz. 8:10 do 10:10 w dniu 16 stycznia, czternastu więźniów, w tym skarżących, zostało przetransportowanych do zakładu karnego w celi wieloosobowej vana Kamaz.

Pan Rakow zakwestionował punkt 167 Instrukcji Transportu (zobacz punkt 67 poniżej), twierdząc, że nadmiernie wysoka normatywna pojemność wagonów kolejowych prowadziła do przepełnienia i pozbawiała więźniów odpowiedniego nocnego wypoczynku. 13 października 2011 roku Sąd Najwyższy Rosji oddalił wniosek, uznając, że instrukcja została wydana przez kompetentny organ i nie stoi w sprzeczności z żadnymi przepisami wyższego rzędu. Pojemność normatywna była zgodna ze specyfikacją techniczną wagonów kolejowych i przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. Nie było żadnych wskazań, że takie warunki mogłyby stanowić tortury lub nieludzkie traktowanie, co, w opinii Sądu Najwyższego, musi obejmować celowe zadawanie bólu lub cierpienia. Pan Rakow odwołał się, skarżąc się w szczególności, że kwestionowany dokument nie został opublikowany i był klasyfikowany jako „tylko do użytku służbowego”. 27 grudnia 2011 roku Wydział Odwoławczy Sądu Najwyższego oddalił apelację w trybie uproszczonym.

Powołując się na orzecznictwo Trybunału, pan Tomow i pan Wasiljew zakwestionowali Zarządzenie nr 279 (zobacz punkt 9 powyżej), skarżąc się, że normatywne wskaźniki zajętości ustalone w Zarządzeniu były nadmiernie wysokie i nieuchronnie prowadziły do przepełnienia. 16 listopada 2015 roku Sąd Najwyższy oddalił wniosek, stwierdzając następujące rzeczy:
„Argument powodów, że wymiary cel w więźniarkach i wagonach kolejowych, ustalone w wytycznych, są niezgodne z wymogami prawa międzynarodowego, są bezzasadne, ponieważ żaden inny akt normatywny wyższego rzędu nie przewiduje innych wymiarów cel w tych środkach transportu.
Twierdzenie powodów, że specyfikacja techniczna wytycznych narusza orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach Chudojorow przeciwko Rosji, Gulijew przeciwko Rosji i Idałow przeciwko Rosji w części dotyczącej warunków transportu drogowego i kolejowego, jest błędne, ponieważ nie odpowiada treści [tych wyroków].”

25 lutego 2016 roku Wydział Odwoławczy Sądu Najwyższego oddalił ich apelację w trybie uproszczonym.


Skarżący urodził się w 1984 roku i odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności w więzieniu. 10 grudnia 2004 roku we wsi – w domu D. – odnaleziono ciała dwóch kobiet, D. i S., z licznymi ranami kłutymi. Tego samego dnia prokuratura wszczęła postępowanie karne, a w ciągu kilku następnych dni przeprowadziła przesłuchania wśród sąsiadów i krewnych ofiar, którzy mogli wiedzieć coś o zdarzeniu. 11 grudnia 2004 roku policja przeszukała dom Dor., mieszkanki tej samej wsi, i znalazła ubrania z śladami krwi. Zgodnie z aktami sprawy, tego samego dnia skarżący, który znał zarówno D., jak i Dor., został wezwany w kontekście tych postępowań przez prokuratora; jednak nie stawił się. W aktach brak innych szczegółów w tym zakresie. 12 grudnia 2004 roku funkcjonariusze policji przybyli do domu skarżącego i poprosili go, aby udał się z nimi do śledczego z prokuratury w Tatarbunary („śledczy”). Skarżący wyraził zgodę. W drodze zabrali G., jego znajomego. W dniu tym, w godzinach od 10.00 do 11.00, na komisariacie policji w Tatarbunary śledczy przesłuchiwał skarżącego w charakterze świadka w kontekście wyżej wymienionego postępowania karnego. Jego zeznania nie zawierały żadnych przyznań ani obciążających uwag i nie dostarczyły żadnych konkretnych informacji dotyczących okoliczności zbrodni. Złożył on, między innymi, oświadczenie, że nie wie, kto mógł popełnić morderstwo, i że wielokrotnie widział, jak mąż D. rozmawia z dwoma podejrzanymi mężczyznami. Zdaniem skarżącego policjanci zabrali wtedy go i G. do lasu. Mąż D. był tam i zaoferował im pieniądze w zamian za przyznanie się do morderstwa D. i S., które zostało zlecone przez Dor. Skarżący twierdził, że odmówili i byli torturowani przez policję, aż w końcu zgodził się przyznać do morderstwa, którego w rzeczywistości nie popełnił. Kilka godzin później, o 14.20, wciąż na komisariacie policji w Tatarbunary, skarżący złożył „oświadczenie o poddaniu się i przyznaniu się do winy” (явка з каяттям). Oświadczenie to rozpoczynało się od stwierdzenia, że skarżącego ostrzeżono o odpowiedzialności karnej za odmowę zeznań i poinformowano o jego prawie wynikającym z art. 63 Konstytucji do nieoskarżania samego siebie. W swoim oświadczeniu skarżący złożył wyjaśnienie, że on i G. zamordowali D. i S. po tym, jak zostali do tego nakłonieni przez Dor., która chciała się zemścić na kobietach, ponieważ wierzyła, że jedna z nich miała romans z jej partnerem, a druga ułatwiła początek tego romansu. W dniu morderstwa, o godzinie 12.00, Dor. dała im noże, które skarżący opisał szczegółowo, a następnie odeszli. Około godziny 18.30 tego dnia ponownie przyszli do domu Dor., a następnie udali się do domu D. Podczas zbliżania się do domu D. widzieli, jak jej mąż wyjeżdża z domu samochodem. Następnie weszli do domu, trzymając w rękach noże otrzymane od Dor. Skarżący wszedł pierwszy i zobaczył w kuchni trzy kobiety – D. i dwie inne, których nie znał. Podszedł do jednej z kobiet i dźgnął ją raz lub dwa, dopóki G. go nie powstrzymał, mówiąc, że ona „jest z naszej wsi” i prosząc, by jej nie krzywdzić. Następnie skarżący dźgnął na śmierć D. i trzecią kobietę, podczas gdy G. obserwował. Kobieta, którą zranił, siedziała z twarzą opuszczoną i zasłoniętymi rękami uszami. Po tym, jak obie dźgnięte kobiety upadły na ziemię, skarżący odszedł; G. pozostał, rozmawiając z ranną kobietą.

Gdy G. wychodził z domu, spotkał sąsiada D. Następnie G. i skarżący udali się do domu Dor., gdzie spotkali T., jednego z jej krewnych. Następnie przybyła Dor. i poprosiła ich, by odeszli. G. zabrał skarżącemu nóż i ukrył go w jednym ze starych rozebranych rowerów stojących na podwórku domu Dor. Przez pół godziny ukrywali się najpierw na polu, a następnie na farmie, aż jeden po drugim wrócili do domu Dor. Skarżący zdjął kurtkę, ponieważ była pokryta krwią, i założył skórzaną, którą dała mu Dor. Następnie udali się do ogrodu domu G., gdzie, używając oleju napędowego, skarżący spalił swoje ubrania (szczegółowy opis których został dostarczony przez skarżącego), w tym kurtkę otrzymaną od Dor. Następnie udali się do domu skarżącego, a następnie do dyskoteki. Skarżący złożył również wyjaśnienie, że „sweter, który miałem na sobie”, znajduje się w jego domu; od 10 grudnia 2004 roku nie widział Dor. ani T. 11 grudnia 2004 roku poszli do domu Dor., ale jej nie było w domu; nie sprawdzali, czy nóż, którym popełnił morderstwo, wciąż znajduje się w miejscu, gdzie G. go ukrył.

Oświadczenie o poddaniu się i przyznaniu się do winy kończyło się odręcznym oświadczeniem skarżącego, że złożył powyższe dowody z własnej woli, bez stosowania wobec niego przymusu. Od 16.30 do 18.04 tego samego dnia, w celu wyjaśnienia i weryfikacji informacji dostarczonych przez skarżącego w jego zeznaniach, śledczy przeprowadził odtworzenie przebiegu zdarzenia w obecności świadków i specjalisty od procedury karnej. Jak wynika z nagrania wideo z odtworzenia i odpowiedniego protokołu tego kroku śledczego (które zostały dostarczone przez Rząd do Trybunału), śledczy poprosił skarżącego – określając go mianem „podejrzany” – aby opowiedział mu o okolicznościach zbrodni, którą rzekomo popełnił. Nie poinformował skarżącego o prawie do pozostania przy milczeniu i do obecności adwokata. Skarżący powtórzył swoje przyznanie i podał szczegóły w odpowiedzi na pytania śledczego. Złożył on, między innymi, wyjaśnienie, że nie był świadkiem momentu, w którym G. ukrywał nóż, ale dowiedział się o miejscu ukrycia dopiero, gdy G. mu o nim powiedział. Następna inspekcja podwórka Dor. przez uczestników odtworzenia nie ujawniła żadnego noża w miejscu wskazanym przez skarżącego. W ogrodzie G., w obecności rodziców G., znaleziono fragmenty spalonych ubrań – które pasowały do opisu dostarczonego przez skarżącego. Na pytanie śledczego, czy skarżący był w jakikolwiek sposób zmuszany do składania wyjaśnień podczas odtworzenia, skarżący odpowiedział przecząco. Protokół odtworzenia, a także protokół przeglądu nagrania wideo z odtworzenia, są oba podpisane przez skarżącego bez żadnych zastrzeżeń lub komentarzy. Tego samego dnia, o 19.30, śledczy sporządził raport o aresztowaniu nakazujący zatrzymanie skarżącego jako podejrzanego o zaplanowane morderstwo D. i S. Zgodnie z raportem, skarżący został aresztowany na podstawie jego oświadczenia o poddaniu się i przyznaniu się do winy, a poinformowano go o prawie do adwokata. Skarżący podpisał raport i odnotował, że żałuje tego, co zrobił. Skarżący podpisał również osobny dokument wyjaśniający jego prawa jako podejrzanego, w tym prawo do milczenia i konsultacji z adwokatem przed pierwszym przesłuchaniem. Podpisując dokument, skarżący odnotował, że chce być reprezentowany przez prawnika. Tego samego dnia śledczy wyznaczył adwokata z pomocy prawnej, Dym., dla skarżącego. 13 grudnia 2004 roku skarżący został przesłuchany w charakterze podejrzanego w obecności Dym. Powtórzył swoje wcześniejsze zeznania, szczegółowo je rozszerzając: nie zaprzeczał, że zamordował D. i S., ale zaprzeczał, że zrobił to dla zysku. Złożył również wyjaśnienie, że nie spalił wszystkich swoich ubrań, jak wcześniej twierdził. W szczególności nie spalił spodni (ponieważ były zupełnie nowe), ale dał je G., aby je wyprał; skórzaną kurtkę otrzymaną od Dor. ukrył w swoim domu, za kanapą. Tego samego dnia funkcjonariusze policji przeszukali jego dom i, w obecności matki skarżącego, zajęli kurtkę. Matka skarżącego potwierdziła, że kurtka nie należy do jej syna. W nieokreślonym dniu matka G. zeznała, że w nocy 11 grudnia 2004 roku jej syn poprosił ją o wypranie spodni, ponieważ były brudne. Podczas prania zauważyła, że woda stała się krwawoczerwona. Jej syn wytłumaczył to stwierdzeniem, że był zaangażowany w konflikt w dyskotece. Tego samego dnia N., kobieta, którą skarżący rzekomo zranił (ale nie zabił) w domu D., została przesłuchana. Żadnego zapisu jej przesłuchania nie przedłożono Trybunałowi. Wyrok sądu pierwszej instancji (patrz punkty 27 i 28 poniżej) sugeruje, że złożyła ona relację z wydarzeń podobną do relacji skarżącego; złożyła ona, między innymi, wyjaśnienie, że D. zwracała się do skarżącego po imieniu, gdy ją dźgał. Po pokazaniu jej zdjęć paszportowych skarżącego i G. zidentyfikowała skarżącego jako osobę, która wyrządziła jej obrażenia i zabiła D. oraz S.; zidentyfikowała G. jako jego wspólnika. Od 14 grudnia 2004 roku skarżący, w obecności Dym., wielokrotnie potwierdzał swoje przyznanie podczas różnych czynności śledczych (jego przesłuchanie jako podejrzany i oskarżony, odtworzenie przebiegu zdarzenia oraz konfrontacja przeprowadzona między nim a Dor.) i podawał szczegóły morderstwa. Robiąc to, jednak konsekwentnie zaprzeczał, że popełnił morderstwo dla zysku. Stwierdził również, że musiał zostać otruty lub poddany jakiejś hipnozie przez Dor., ponieważ w normalnych okolicznościach nigdy by nie zabił D., ponieważ dobrze ją znał i utrzymywał z nią dobre stosunki. 17 grudnia 2004 roku skarżący został zbadany przez biegłego lekarza medycyny sądowej, który stwierdził, że nie ma żadnych obrażeń ciała. 20 grudnia 2004 roku wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu, G. i Dor. w związku ze zbrodnią zabójstwa D. i S. ze szczególnym okrucieństwem; 21 grudnia 2004 roku, w obecności Dym., postawiono mu zarzuty. Po poinformowaniu o jego prawach skarżący złożył na piśmie oświadczenie, że chce być reprezentowany przez prawnika. 21 kwietnia 2005 roku wszczęto również dwa zestawy postępowań karnych przeciwko skarżącemu w zakresie (a) zabójstwa na zlecenie D. i S., popełnionego dla zysku i ze szczególnym okrucieństwem, oraz (b) wyrządzenia przez skarżącego obrażeń ciała N. Te postępowania zostały połączone z postępowaniami wszczętymi 20 grudnia 2004 roku. Tego samego dnia zmieniono zarzuty skarżącego odpowiednio. 27 kwietnia 2005 roku śledztwo wstępne zostało zakończone, a skarżący i Dym. otrzymali dostęp do akt sprawy, które następnie przejrzeli w całości. 3 czerwca 2005 roku skarżący, G. i Dor. zostali skierowani do postępowania przed Sądem Okręgowym w Odessie („Sąd Okręgowy”), działającym jako sąd pierwszej instancji. W nieokreślonym dniu czerwca 2005 roku, podczas rozprawy przygotowawczej przed Sądem Okręgowym, skarżący zwrócił się o zastąpienie Dym. innym adwokatem, ponieważ ten pierwszy nie zapewnił mu wykwalifikowanej pomocy prawnej. W szczególności zapoznał się z aktami sprawy w innym czasie niż ten, w którym pokazał je skarżącemu, podczas gdy w dokumentach urzędowych stwierdził, że pokazano im akta razem. Jego wniosek został uwzględniony i 24 czerwca 2005 roku Sk., adwokat wynajęty przez krewnych skarżącego, został wyznaczony dla skarżącego. Podczas procesu skarżący zaprzeczył jakimkolwiek udziałowi w morderstwie D. i S. i złożył wyjaśnienie, że jego przyznanie się zostało uzyskane poprzez złe traktowanie przez funkcjonariuszy prowadzących śledztwo, na polecenie męża D. Złożył relację z wydarzeń podaną w punkcie 9 powyżej. G. złożył podobne oświadczenia. 25 lipca 2005 roku Sąd Okręgowy, rozpoznający sprawę jako sąd pierwszej instancji, uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na piętnaście lat pozbawienia wolności. Skarżący i Sk. odwołali się, powołując się, między innymi, na to, że dobrowolne poddanie się skarżącego policji i inne obciążające go oświadczenia zostały uzyskane przez policję poprzez złe traktowanie i z naruszeniem praw jego obrony. Oskarżenie również odwołało się, twierdząc, że powaga czynu wymaga nałożenia surowszych kar niż te nałożone przez sąd pierwszej instancji. 21 marca 2006 roku Sąd Najwyższy, rozpoznający sprawę jako sąd drugiej instancji, uwzględnił apelację wniesioną przez oskarżenie (uznając, że powaga przestępstwa przypisanego oskarżonym wymaga nałożenia surowszych kar) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, instruując jednocześnie Sąd Okręgowy do weryfikacji twierdzeń zgłoszonych przez oskarżonych. 11 grudnia 2006 roku sprawa karna została przekazana do prokuratury w celu dalszego śledztwa, a w nieokreślonym dniu została odesłana z powrotem do Sądu Okręgowego w celu nowego procesu. 15 stycznia 2008 roku Sąd Okręgowy uznał skarżącego za winnego (i) zaplanowanego podwójnego morderstwa D. i S., popełnionego przez grupę, na zlecenie i za pieniądze oraz ze szczególnym okrucieństwem, oraz (ii) spowodowania lekkich obrażeń ciała u N. Skazał go na dożywotnie pozbawienie wolności. W tym celu sąd powołał się na różne dowody, które obejmowały identyfikację skarżącego przez N. oraz fakt, że słyszała, jak D. zwracała się do skarżącego po imieniu, gdy ją dźgał; zeznania matek skarżącego i G.; wyniki badań sądowych, które ujawniły, między innymi, że krew odkryta na swetrze skarżącego nie należała do niego, wbrew jego oświadczeniom, ale mogła należeć do jednej z ofiar; zeznania świadków, że widzieli skarżącego i G. w domu Dor. wieczorem 10 grudnia 2004 roku; oraz przyznania złożone przez skarżącego „podczas odtworzenia przebiegu zdarzenia w obecności jego adwokata” i podczas innych czynności śledczych przeprowadzonych w obecności adwokata. Sąd zauważył, że uważa zaprzeczenie skarżącego swojej winy podczas procesu za próbę uniknięcia odpowiedzialności karnej. Następnie zauważył, że skarżący złożył obciążające go oświadczenia z własnej woli i w obecności adwokata oraz że ani skarżący, ani adwokat nie wniesli żadnej skargi przy podpisywaniu protokołów odpowiednich czynności procesowych. Ponadto zauważył, że na innym etapie śledztwa wstępnego skarżący złożył podobną szczegółową relację z wydarzeń, która zgadzała się z dowodami złożonymi przez N. Lista dowodów, do których sąd odniósł się w tym kontekście, obejmowała dobrowolne poddanie się skarżącego policji oraz „protokoły odtworzenia przebiegu zdarzenia”. Sąd Okręgowy oddalił zarzut skarżącego dotyczący złego traktowania. Po przebadaniu dokumentacji medycznej skarżącego i obejrzeniu nagrań wideo z czynności procesowych podjętych z jego udziałem, sąd doszedł do wniosku, że nie ma dowodów na to, aby skarżący doznał jakichkolwiek obrażeń fizycznych ze strony policji. Zauważył również, że w toku śledztwa skarżący nigdy nie skarżył się na żadne złe traktowanie, ale w obecności Dym. konsekwentnie powtarzał swoje przyznanie (w tym wobec biegłego psychiatry sądowego), które zawierało informacje, które nie były znane policji i mogły być znane tylko sprawcy. Kontrole przeprowadzone przez organy śledcze po jego przyznaniach potwierdziły dokładność jego zeznań. W kasacji do Sądu Najwyższego skarżący stwierdził, między innymi, że jego początkowe przyznania złożone 12 grudnia 2004 roku stanowiły sedno jego skazania i że ten dowód został uzyskany pod przymusem i w nieobecności adwokata. Dokładniej, żaden adwokat nie był obecny ani podczas jego początkowego przesłuchania w charakterze świadka 12 grudnia 2004 roku, ani później tego dnia, podczas odtworzenia przebiegu zdarzenia i gdy składał oświadczenie o poddaniu się i przyznaniu się do winy policji. Jego prawo do milczenia i do pomocy prawnej nie zostało mu wyjaśnione, dopóki śledczy nie uzyskał, poprzez złe traktowanie, szczegółowych przyznań od niego. Ponadto złożył wyjaśnienie, że N. złożyła fałszywe dowody i była w zmowie z mężem D. Adwokat skarżącego, składając oddzielną kasację, również złożył wyjaśnienie, że skarżący powtórzył swoje przyznanie w obecności Dym., ponieważ „nie miał do niego zaufania” i nadal był pod wpływem złego traktowania. 12 sierpnia 2008 roku Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego z 15 stycznia 2008 roku (patrz punkt 27 powyżej), z pewnymi zmianami wprowadzonymi na wniosek oskarżenia. Zauważył, między innymi, że winę skarżącego udowodniono zeznaniami N., która była świadkiem zbrodni, i że dokładność jej zeznań została potwierdzona innymi dowodami, w tym faktem, że skarżący złożył podobną relację z wydarzeń w swoim oświadczeniu o poddaniu się i przyznaniu się do winy policji, wraz z następującymi oświadczeniami, które złożył. Sąd powołał się również na fakt, że po początkowych przyznaniach skarżącego ujawniono w jego miejscu sweter ze śladami krwi jednej z ofiar. Co do skargi skarżącego dotyczącej rzekomego naruszenia praw obrony, Sąd Najwyższy oddalił je jako bezzasadne. Zauważył, że tak tylko jak skarżący został zatrzymany jako podejrzany na podstawie jego oświadczenia o poddaniu się i przyznaniu się do winy policji, natychmiast zapewniono mu adwokata, zgodnie z wymogami prawa krajowego. Sąd Najwyższy oddalił również jako nieuzasadniony zarzut skarżącego, że był źle traktowany przez policję, zauważając, że nie znaleziono żadnych obrażeń ciała u skarżącego, gdy był przeszukiwany 12 grudnia 2004 roku i po badaniu medycyny sądowej pięć dni później (patrz punkt 16 powyżej). Skarżącemu doręczono odpis wyżej wymienionego wyroku 6 października 2008 roku. Wiele razy po zakończeniu postępowania karnego skarżący składał wnioski do Sądu Okręgowego, gdzie przechowywano akta sprawy, o udostępnienie kopii jego apelacji kasacyjnych i aktów oskarżenia, ponieważ potrzebował ich w związku z zamiarem wniesienia skargi do Trybunału. Sąd Okręgowy odmówił tym wnioskom, powołując się, między innymi, na brak jakiegokolwiek obowiązku prawnego dostarczania kopii takich dokumentów jak apelacje kasacyjne i zauważając, że akty oskarżenia zostały już przekazane skarżącemu. 11 lutego 2009 roku skarżący złożył swoją obecną skargę do Trybunału. Pismem z 4 czerwca 2009 roku Trybunał poprosił skarżącego o złożenie, między innymi, kopii jego apelacji kasacyjnych od wyroku z 15 stycznia 2008 roku (patrz punkt 30 powyżej). 26 sierpnia 2009 roku skarżący poprosił Sąd Okręgowy o dostarczenie mu kopii jego apelacji kasacyjnych. Skarżący powołał się na pismo Trybunału i załączył jego kopię. Skarżący nie otrzymał odpowiedzi na ten wniosek. W 2010 roku skarżący ponownie bezskutecznie próbował uzyskać kopie niektórych dokumentów w swojej aktach sprawy. W swoim wniosku nie wspomniał, że potrzebuje ich do poparcia swojej skargi do Trybunału. Zgodnie z notatką informacyjną od Państwowego Departamentu Wykonania Wyroków dostarczoną Trybunałowi przez Rząd, po skazaniu skarżący utrzymywał kontakt ze swoją matką i kuzynem oraz 12 sierpnia 2010 roku został odwiedzony przez Sk.


Lista wnioskodawców znajduje się w załączniku. Wnioskodawcy są współwłaścicielami nieruchomości przy numerze 204, High Street, Mosta, Malta (zwanej dalej „Nieruchomością A”), o powierzchni parteru wynoszącej 505 m² i piętra nieco ponad 100 m², z tarasami na dachu, położonej w głównym centrum miasta. Nieruchomość A znajduje się obok innej nieruchomości, która jest również współwłasnością wnioskodawców, mianowicie Villa Grech‑Mifsud, High Street, Mosta (zwanej dalej „Nieruchomością B”). Wnioskodawcy stali się właścicielami poprzez dziedziczenie lub darowiznę od rodziców w różnych datach pomiędzy 1991 a 2011 rokiem. W 1923 roku przodkowie wnioskodawców zawarli umowę najmu ze Stowarzyszeniem Orkiestry Dętej Nicolò Isouard (zwanym dalej „Orkiestrą”), w ramach której dobrowolnie wynajęli Nieruchomość A Orkiestrze za dwadzieścia funtów szterlingów rocznie (około 23,84 euro (EUR)). W 1947 roku czynsz został zwiększony do dwudziestu czterech funtów szterlingów rocznie (około 28,62 EUR). W 1970 roku L.G., jeden z przodków wnioskodawców, złożył wniosek do Zarządu Regulacji Czynszów (zwanego dalej „Zarządem”) w imieniu wszystkich ówczesnych współwłaścicieli, w którym wnosił o podniesienie rocznego czynszu. 15 grudnia 1970 roku Zarząd uwzględnił wniosek i zwiększył czynsz do sześćdziesięciu funtów szterlingów rocznie (około 71,60 EUR), płatnych z góry za sześć miesięcy. 14 sierpnia 1978 roku przodkowie wnioskodawców zawarli nową umowę najmu z Orkiestrą, w ramach której dobrowolnie wynajęli Orkiestrze Nieruchomość A oraz część ogrodu Nieruchomości B (zwane dalej łącznie „najętą nieruchomością”) za 120 lir maltańskich rocznie ((MTL) – około 279,52 EUR), płatnych z góry za sześć miesięcy. L.G., który zmarł w toku postępowania o naprawienie szkody konstytucyjnej (patrz niżej), złożył zeznania przed Sądem Cywilnym (Izba Pierwsza) działającym w kompetencji konstytucyjnej, stwierdzając, że roczny czynsz należny wnioskodawcom wynosił 136 MTL (około 316 EUR), a że Orkiestra faktycznie płaciła rocznie 130 MTL (około 302 EUR). Kwoty te nie odpowiadały tym uzgodnionym w umowie najmu z 14 sierpnia 1978 roku. W wspomnianym postępowaniu sąd stwierdził, że w nieokreślonej dacie wnioskodawcy i Orkiestra zawarli ustne porozumienie, na mocy którego podwyższono należny roczny czynsz, ponieważ Orkiestra wniosła o użytkowanie dalszej części ogrodu Nieruchomości B. 28 października 1980 roku i ponownie 10 stycznia 1983 roku L.G. skarżył się Orkiestrze na użytkowanie najętej nieruchomości jako dyskoteki i restauracji. W latach 2004 i 2005 Orkiestra wniosła o możliwość wynajęcia dalszej części ogrodu Nieruchomości B oraz o zakup części nieruchomości wykorzystywanej jako siedziba klubu. Wnioskodawcy odmówili. 8 sierpnia 2009 roku wnioskodawcy powołali architekta, który oszacował, że najęta nieruchomość powinna przynosić co najmniej dochód z czynszu w wysokości 36 700 EUR rocznie. 12 lutego 2010 roku wnioskodawcy lub ich przodkowie (jako właściciele, zwani dalej „właścicielami”) złożyli wniosek do Sądu Cywilnego (Izba Pierwsza) działającego w kompetencji konstytucyjnej. Powołując się między innymi na to, że ich prawo do spokojnego korzystania z własności, chronione w art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, zostało naruszone. Powołali się na art. 4 w związku z art. 3 Rozporządzenia o Ponownym Najmie Nieruchomości Miejskich (Regulacja) (zwanego dalej „Rozporządzeniem”), które uniemożliwiało im podniesienie czynszu do wartości rynkowej najętej nieruchomości. 15 lipca 2015 roku Sąd Cywilny (Izba Pierwsza) działający w kompetencji konstytucyjnej orzekł, między innymi, że właściciele doznali naruszenia swoich praw chronionych w art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji i przyznał im kwotę 50 000 EUR tytułem odszkodowania. Sąd zauważył argumenty Prokuratora Generalnego przeciwko właścicielom, w których twierdził on, że: przodkowie właścicieli nie byli zmuszani do zawarcia umowy najmu z Orkiestrą – zawarli ją dobrowolnie i w tamtym czasie uznali za sprawiedliwą; gdy przodkowie właścicieli zawierali umowę, specjalne przepisy prawne regulujące wynajem nieruchomości na potrzeby klubu (wprowadzone poprzez uchwalenie Rozporządzenia o Ponownym Najmie Nieruchomości Miejskich (regulacja)) już obowiązywały, a zatem przodkowie właścicieli zawarli umowę z pełną wiedzą o skutkach, jakie przyniesie; w związku z tym sami spowodowali swoją sytuację i nie mogą powoływać się na naruszenie swoich praw, ani też właściciele nie powinni zwracać się do sądów w celu zmiany swojej sytuacji. Sąd zauważył, że w 1923 roku, gdy właściciele zawierali pierwszą umowę najmu z Orkiestrą, ustawy wprowadzające specjalne przepisy dotyczące wynajmu nieruchomości na potrzeby klubu jeszcze nie weszły w życie. Specjalne przepisy weszły w życie pomiędzy pierwszą umową najmu (1923) a drugą umową najmu (1978). Sąd uznał, że umowa najmu z 14 sierpnia 1978 roku była przedłużeniem pierwszej umowy najmu – pierwsza umowa została zawarta przed wejściem w życie specjalnych przepisów. W związku z tym Sąd odrzucił argumenty Prokuratora Generalnego. Sąd uznał, że kluby odgrywają rolę społeczną w społeczeństwie maltańskim, nawet do dnia dzisiejszego. Z tego powodu Państwu dozwolona była pewna ingerencja. Legalność takiej ingerencji nie była kwestionowana. Jednakże, przy porównaniu okoliczności, w jakich pierwotnie zawarto umowę najmu, z obecnymi okolicznościami, element proporcjonalności nie został zachowany, a tym samym prawa wnioskodawcy zostały naruszone. Co do wniosku właścicieli o ustalenie przez sąd podwyżki czynszu płatnego na ich rzecz, sąd uznał, że nie należy do jego roli przejmowanie funkcji, które Konstytucja przyznała innemu organowi państwa, tak samo jak nie może „skreślać” (tħassar) ustaw, chyba że stwierdzi, że są „bezskuteczne” (ma jiswewx). W związku z tym nie był kompetentny do udzielenia środka zaradczego żądanego przez wnioskodawców. Ta decyzja została wzmocniona wprowadzeniem nowych ustaw w 2014 roku, które zaktualizowały płatne czynsze. Sąd uznał, że szacunek dostarczony przez architekta powołanego z urzędu nie był wystarczający ze względu na zastosowane kryteria i przybliżony sposób, w jaki przeprowadzono obliczenia. Jednakże należało się jakieś odszkodowanie. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, przedstawione dowody i obowiązujące przepisy prawa, sąd przyznał odszkodowanie w wysokości 50 000 EUR. 26 czerwca 2015 roku Sąd Konstytucyjny uwzględnił apelację Prokuratora Generalnego i stwierdził, że właściciele nie doznali naruszenia swoich praw chronionych przez art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, a zatem nie należało się żadne odszkodowanie. Koszty postępowania w obu instancjach miały zostać pokryte przez właścicieli. Sąd Konstytucyjny zauważył, że skarga dotyczyła dwóch umów najmu zawartych odpowiednio w 1923 i 1978 roku, pomiędzy którymi wprowadzono specjalne przepisy prawne dotyczące nieruchomości wynajmowanych jako kluby. W przeciwieństwie do sądu pierwszej instancji, Sąd Konstytucyjny orzekł, że umowa z 14 sierpnia 1978 roku stanowiła nowację (zob. odpowiednie prawo krajowe). Była to nowa umowa najmu dotycząca większej nieruchomości i wyższego rocznego czynszu. Intencje stron w pierwotnej umowie zostały odsunięte, a obecnie były regulowane nową umową. Sąd uznał, że 14 sierpnia 1978 roku art. 3 i 4 Rozporządzenia już obowiązywały. W związku z tym strony dobrowolnie zawarły umowę z pełną wiedzą o skutkach, jakie przyniesie. W związku z tym właściciele nie mogli powoływać się na naruszenie swoich praw. Zastosowanie znalazła zasada volenti non fit injuria. Sąd stwierdził, że sprawa właścicieli nie dotyczyła zrzeczenia się prawa człowieka, lecz raczej wykonywania przez właścicieli prawa do rozporządzania swoją nieruchomością zgodnie z ich wolą. Na podstawie przedstawionych dowodów Sąd Konstytucyjny stwierdził, że umowa z 14 sierpnia 1978 roku jasno ustalała, że właściciele chcieli zawrzeć umowę najmu większej nieruchomości z wyższym czynszem płatnym przez Orkiestrę i tak zrobili. W związku z tym właściciele nie doznali naruszenia swoich praw własności. Odpowiednie prawo krajowe dotyczące najmu przez orkiestry zostało przedstawione w sprawie Bradshaw i inni przeciwko Malcie (nr 37121/15, §§ 21-24, 23 października 2018 r.). W zakresie, w jakim jest to istotne, art. 1179 Kodeksu Cywilnego, rozdział 16 ustaw Malty, brzmi następująco:
„Nowacja ma miejsce – (a) gdy dłużnik zawiera ze swoim wierzycielem nowe zobowiązanie, które zastępuje stare, które wygasa;”


Pierwszy, drugi i trzeci skarżący urodzili się odpowiednio w 1981, 1973 i 1984 roku. Od 2004 roku odbywają kary dożywotniego pozbawienia wolności w koloniach karnych na Ukrainie. 11 lipca 2003 roku ukraiński parlament przyjął Kodeks wykonania kar Ukrainy („Kodeks”). Artykuł 150 Kodeksu („Miejsce odbywania kary dożywotniego pozbawienia wolności”) przewidywał, że skazani na dożywotnie pozbawienie wolności odbywają kary w koloniach karnych o maksymalnym stopniu bezpieczeństwa. Artykuł 151 („Tryb i warunki wykonywania i odbywania kary dożywotniego pozbawienia wolności”) przewidywał ponadto, między innymi, że skazani na dożywotnie pozbawienie wolności mieli prawo do jednego krótkiego widzenia co sześć miesięcy. W tych artykułach nie dokonano odniesienia do płci więźniów. Jednocześnie artykuł 18 („Kolonie karne”) przewidywał, że kobiety skazane na dożywotnie pozbawienie wolności odbywają kary w koloniach karnych o średnim stopniu bezpieczeństwa. Z kolei artykuł 139 („Kolonie karne o średnim stopniu bezpieczeństwa”) przewidywał, że więźniowie odbywający kary w takich koloniach mieli prawo, między innymi, do jednego krótkiego widzenia co miesiąc i jednego długiego widzenia co trzy miesiące. Artykuł 110 określał, że krótkie widzenie z krewnymi lub innymi osobami może trwać do czterech godzin, a długie widzenie z bliskimi krewnymi może trwać do trzech dni. Pismem z 27 czerwca 2007 roku Państwowy Departament Ukrainy do Spraw Wykonywania Kar poinformował drugiego skarżącego, w odpowiedzi na list wysłany przez niego wcześniej, że kobiety skazane na dożywotnie pozbawienie wolności mają prawo do jednego długiego widzenia co trzy miesiące, zgodnie z art. 139 Kodeksu, z uwagi na to, że odbywają one kary w koloniach karnych o średnim stopniu bezpieczeństwa, zgodnie z art. 18 Kodeksu. Powołując się w szczególności na art. 151 Kodeksu, Departament dodał również, że mężczyźni skazani na dożywotnie pozbawienie wolności mają prawo do jednego krótkiego widzenia co sześć miesięcy i nie mają prawa do długich widzeń. 21 stycznia 2010 roku Kodeks został zmieniony („zmiany z 2010 roku”). Artykuł 150 w brzmieniu zmienionym stanowił, że osoby skazane na dożywotnie pozbawienie wolności odbywają kary w następujący sposób: więźniowie mężczyźni – albo w sektorach o maksymalnym stopniu bezpieczeństwa kolonii karnych o średnim stopniu bezpieczeństwa, albo w koloniach karnych o maksymalnym stopniu bezpieczeństwa; a więźniarki – albo w sektorach o średnim stopniu bezpieczeństwa kolonii karnych o minimalnym stopniu bezpieczeństwa z ogólnymi warunkami odbywania kary, albo w koloniach karnych o średnim stopniu bezpieczeństwa. Artykuł 151 w brzmieniu zmienionym stanowił, że skazani na dożywotnie pozbawienie wolności mają prawo do jednego krótkiego widzenia co trzy miesiące. Nowo wprowadzony artykuł 151² („Szczególności dotyczące odbywania kary przez kobiety skazane na dożywotnie pozbawienie wolności”) przewidywał, że kobiety skazane na dożywotnie pozbawienie wolności powinny być umieszczane, co do zasady, w sektorach o średnim stopniu bezpieczeństwa kolonii karnych o minimalnym stopniu bezpieczeństwa z ogólnymi warunkami odbywania kary. Przewidywał również, że kobiety skazane na dożywotnie pozbawienie wolności podlegają reżimowi określonemu dla więźniów przetrzymywanych w koloniach karnych o średnim stopniu bezpieczeństwa (to jest reżimowi przewidzianemu w art. 139 Kodeksu). Na mocy ustawy z 8 kwietnia 2014 roku o wprowadzeniu zmian do Kodeksu dotyczących dostosowania statusu osób skazanych do standardów europejskich Kodeks został ponownie zmieniony („zmiany z 2014 roku”). Artykuł 151 został zmieniony tak, aby przyznać wszystkim skazanym na dożywotnie pozbawienie wolności prawo do jednego krótkiego widzenia co miesiąc i jednego długiego widzenia co trzy miesiące, niezależnie od typu kolonii karnej, w której byli przetrzymywani, czy reżimu bezpieczeństwa, któremu podlegali. Dalsze poprawki do art. 151 Kodeksu, uchwalone przez parlament 7 września 2016 roku, przyznały wszystkim skazanym na dożywotnie pozbawienie wolności prawo do jednego długiego widzenia co dwa miesiące. Pierwszy skarżący zeznał, że on i jego rodzina chcieli utrzymywać relacje, ale w wyniku braku prawa do długich widzeń do 2014 roku musiał rozwieść się z żoną. Jego ojciec, dziadek i babcia zmarli odpowiednio w 2008, 2009 i 2014 roku, a on nie był w stanie ich zobaczyć podczas odbywania kary. Rząd przedstawił, że podczas odbywania kary pierwszy skarżący otrzymał dwadzieścia osiem krótkich widzeń w nieokreślonych datach i piętnaście długich widzeń (między 17 marca 2015 a 6 lipca 2018 roku) od swojej nowej żony, matki i drugiej babci. Drugi skarżący zeznał, że z powodu braku możliwości odbywania długich widzeń do 2014 roku utracił kontakt z rodziną. Jego krewni zmarli – w szczególności wspomniał o śmierci ojca w 2012 roku – a gdy zmiany z 2014 roku przyznały mu prawo do długich widzeń, nie było już nikogo, kto mógłby go odwiedzić. Rząd przedstawił, że podczas odbywania kary drugi skarżący miał jedno krótkie widzenie w 2005 roku (od siostry) i nie ubiegał się o żadne długie widzenia. Trzeci skarżący zeznał, że w braku prawa do długich widzeń do 2014 roku jego prawo do zakładania rodziny było bardziej deklaratywne niż skuteczne, ponieważ, w szczególności, nie był w stanie nawiązać żadnego kontaktu fizycznego w celu spłodzenia dzieci. Rząd przedstawił, że podczas odbywania kary trzeci skarżący miał dwanaście krótkich widzeń (między 25 lipca 2012 a 26 grudnia 2017 roku) i czternaście długich widzeń (między 5 sierpnia 2014 a 6 lutego 2018 roku) od żony, matki, ojca i przyjaciół.


Skarżący to:
(1) pani Umidat Mukhtarova, urodzona w 1942 r.,
(2) pani Manash Mukhtarova, urodzona w 1965 r.,
(3) pani Mariya Umarova, urodzona w 1950 r.,
(4) pan Lechi Umarov, urodzony w 1942 r.,
(5) pani Zara Umarova, urodzona w 1977 r.
Druga skarżąca mieszka w Groznym. Pozostali czterech skarżących mieszkają we wsi Charsenoj w Czeczenii. Pierwsza i druga skarżąca są matką i siostrą pana Sharpudiego (zapisywanego również jako Sharpuddi i Sharpudin) Mukhtarova, urodzonego w 1975 r. Trzecia i czwarta skarżąca są rodzicami pana Zaurbeka (zapisywanego również jako Zovrbek) Umarova, urodzonego w 1975 r. (w złożonych dokumentach podano również rok 1981). Piąta skarżąca jest jego siostrą. Okoliczności sprawy można podsumować w następujący sposób. W odpowiednim czasie pan Sharpudi Mukhtarov mieszkał z rodziną w obozie dla uchodźców z Czeczenii we wsi Niestierowskaja w Inguszetii. Około godziny 15:30 1 listopada 2003 r. on i jego przyjaciel, pan Zaurbek Umarov, znajdowali się na przedmieściach wsi, gdy przybyła grupa uzbrojonych żołnierzy w mundurach maskujących, podróżujących wojskowymi pojazdami UAZ i VAZ‑2106 bez numerów rejestracyjnych. Żołnierze mieli rysy słowiańskie i mówili po rosyjsku bez akcentu; niektórzy z nich mieli na sobie kominiarki. Położyli pana Mukhtarova i pana Umarova na ziemi, grożąc im bronią, a następnie wsadzili ich do pojazdów i odjechali w kierunku wsi Ordżonikidziewskaja. Uprowadzenie miało miejsce w obecności kilku świadków. 16 maja 2008 r. wywiad z panem Umarovem został wyemitowany w programie telewizyjnym nadawanym przez rosyjski kanał informacyjny NTV (НТВ). Druga skarżąca przekazała tę informację śledczym (patrz niżej). Miejsce pobytu pana Sharpudiego Mukhtarova i pana Zaurbeka Umarova pozostaje nieznane od dnia ich uprowadzenia. Natychmiast po uprowadzeniu pierwsza skarżąca poinformowała o tym władze i zwróciła się o wszczęcie postępowania karnego. 18 listopada 2003 r. prokuratura rejonu sunżeńskiego w Inguszetii wszczęła sprawę karną nr 23600076 w oparciu o art. 126 Kodeksu Karnego w sprawie uprowadzenia pana Mukhtarova. Decyzja stwierdzała, że została podjęta na skutek skargi pierwszej skarżącej. 8 grudnia 2003 r. pan M.M., ojciec pana Sharpudiego Mukhtarova, otrzymał status pokrzywdzonego i został przesłuchany. 6 stycznia 2004 r. prokurator rejonu sunżeńskiego wydał instrukcje śledczym. Wskazał w szczególności, że pan Zaurbek Umarov, który został uprowadzony razem z panem Mukhtarovem, był poszukiwany przez organy ścigania z powodu jego udziału jako członka nielegalnej grupy zbrojnej w strzelaninie z organami władzy w październiku 2003 r. we wsi Troickaja. 13 stycznia 2004 r. śledczy zwrócili się o przedłużenie terminu śledztwa, stwierdzając, między innymi, że istniały podstawy do podejrzenia, że uprowadzenie pana Sharpudiego Mukhtarowa było związane z jego przyjaźnią z panem Zaurbekiem Umarovem. 18 marca 2004 r. śledztwo zostało zawieszone z powodu nieustalenia sprawców. Decyzja śledczych stwierdzała, że pan Mukhtarov i pan Umarov zostali uprowadzeni razem. Pan M.M. został poinformowany o tej decyzji listem z 20 marca 2004 r. 14 sierpnia 2008 r. śledztwo zostało wznowione. 15 sierpnia 2008 r. pierwsza skarżąca otrzymała status pokrzywdzonego na jej wniosek (patrz poniżej paragraf 34). 19 sierpnia 2008 r. śledztwo zostało ponownie zawieszone. 24 listopada 2008 r. śledztwo zostało wznowione na skutek złożeń drugiej skarżącej do śledczych dotyczących wywiadu telewizyjnego z panem Umarovem (patrz poniżej paragraf 35). 29 listopada 2008 r. pani E.E., żona pana Zaurbeka Umarova, otrzymała status pokrzywdzonego. Decyzja śledczych stwierdzała, że jej mąż, pan Zaurbek Umarov, został uprowadzony razem z panem Mukhtarovem. 24 grudnia 2008 r. śledztwo zostało zawieszone, a następnie wznowione 30 marca 2009 r. 1 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Sunżenskim w Inguszetii uwzględnił wniosek śledczych i zezwolił na zajęcie wideo zawierającego wywiad z panem Umarovem od kanału NTV. 30 kwietnia 2009 r. śledczy wysłali zapytanie do kanału NTV. W odpowiedzi NTV poinformował ich, że nagranie wideo programu zostało już zniszczone z powodu upływu okresu przechowywania. Tego samego dnia śledztwo zostało zawieszone. Miejsce pobytu zarówno pana Sharpudiego Mukhtarova, jak i pana Zaurbeka Umarova pozostaje nieznane. Wydaje się, że śledztwo jest nadal w toku. 15 stycznia 2004 r. śledczy przesłuchali pierwszą skarżącą, która zaprzeczyła, aby pan Mukhtarov był zaangażowany w nielegalne grupy zbrojne. 22 stycznia 2004 r. śledczy przesłuchali panią Z.I., sąsiadkę rodziny Mukhtarov, która była świadkiem uprowadzenia. Potwierdziła okoliczności uprowadzenia opisane powyżej i oświadczyła, że porywacze byli ubrani w mundury wojskowe i bardzo przypominali funkcjonariuszy organów ścigania. 4 lutego 2004 r. śledczy przesłuchali policjanta z rejonowego wydziału spraw wewnętrznych w Sunżenskim (komisariatu), pana M.R. Potwierdził, że pan Zaurbek Umarov znajdował się wśród osób, które stawiły opór zbrojny funkcjonariuszom organów ścigania w październiku 2003 r. we wsi Troickaja. Między 5 a 20 lutego 2004 r. śledczy przesłuchali pana A.I., panią D.M. i panią Z.Ch., którzy również byli świadkami uprowadzenia. Potwierdzili okoliczności uprowadzenia opisane powyżej. 15 sierpnia 2008 r. pierwsza skarżąca została ponownie przesłuchana. Jej zeznania były zgodne z opisem zdarzeń przedstawionym Trybunałowi. 19 listopada 2008 r. śledczy przesłuchali panią E.E. Oświadczyła, że dowiedziała się o okolicznościach uprowadzenia pana Umarova od swojej teściowej (trzeciej skarżącej) i że nie składała w tej sprawie żadnych skarg. 16 maja 2008 r. około godziny 20:30 widziała wywiad ze swoim mężem, którego zidentyfikowała z całą pewnością w programie telewizyjnym, trwający około pięciu minut. Nie poinformowała śledczych o tym fakcie. W nieznanej dacie śledczy przesłuchali panią Z.E., która była matką pani E.E. Potwierdziła, że widziała również wywiad z panem Umarovem w programie telewizyjnym. Zidentyfikowała pana Umarova po rysach twarzy i bliznie na jego twarzy. Pani Z.E. dowiedziała się z programu, że został skazany na dwadzieścia pięć lat pozbawienia wolności. 4 sierpnia 2008 r. pierwsza skarżąca poinformowała śledczych o śmierci swojego męża, pana M.M., i poprosiła o przyznanie jej statusu pokrzywdzonego w sprawie karnej. 12 listopada 2008 r. druga skarżąca poinformowała śledczych o programie telewizyjnym, w którym wystąpił pan Zaurbek Umarov (patrz powyżej paragraf 9). Oświadczyła, że dowiedziała się o tym od niektórych znajomych i poprosiła śledczych o uzyskanie kopii programu. 3 marca 2009 r. prawnik drugiej skarżącej zwrócił się do śledczych o pozwolenie na zapoznanie się z aktami sprawy i wykonanie kopii dokumentów. Nie jest jasne, czy udzielono odpowiedzi na ten wniosek. 29 kwietnia 2009 r. pierwsza skarżąca poprosiła śledczych o dostarczenie jej kopii dokumentów z akt sprawy. Nie jest jasne, czy udzielono odpowiedzi na ten wniosek. W kilku przypadkach w latach 2003–2009 pierwsza skarżąca składała skargi do różnych organów ścigania dotyczące uprowadzenia i prosiła o pomoc w poszukiwaniu syna. Jej skargi były przekazywane śledczym. W odpowiedzi otrzymywała listy stwierdzające, że organy ścigania podejmują środki w celu ustalenia miejsca pobytu jej syna. 27 sierpnia 2011 r. druga skarżąca zwróciła się o informacje o postępach w postępowaniu. Poprosiła również o przyznanie jej statusu pokrzywdzonego w sprawie karnej. Wynik tego wniosku jest nieznany. Zgodnie z złożeniami piątej skarżącej do Trybunału, krewni pana Umarova dowiedzieli się o jego uprowadzeniu od krewnych pana Mukhtarova 1 listopada 2003 r. Skarżyli się na incydent w lokalnej policji i na komisariacie rejonu sunżeńskiego. Mimo ich skarg, sprawa karna została wszczęta dopiero 18 grudnia 2003 r. Trzecia, czwarta i piąta skarżąca nie otrzymały od tamtej pory żadnych wiadomości o miejscu pobytu pana Umarova. Piąta skarżąca oświadczyła również, że widziała wywiad ze swoim bratem w telewizji w maju 2008 r. 7 września 2005 r. organizacja pozarządowa Memorial, działając w imieniu pani Z.U., siostry pana Umarova, zapytała prokuratora Inguszetii, czy zostało wszczęte jakiekolwiek postępowanie karne w sprawie zniknięcia pana Umarova. 3 października 2005 r. prokuratura Inguszetii poinformowała panią Z.U. i organizację pozarządową Memorial, że sprawa karna w sprawie uprowadzenia pana Mukhtarova i pana Umarova została wszczęta 18 listopada 2003 r., oraz że śledztwo zostało zawieszone.


Skarżący urodził się w 1960 roku i mieszka w Zgornja Korena. 3 czerwca 2010 roku Sąd Rejonowy w Mariborze uznał skarżącego za winnego, na mocy (starego) Kodeksu karnego (patrz poniższy paragraf 34), dwóch czynów przemocy, które zostały popełnione w okresach od 1 maja do 29 czerwca 2003 roku oraz od 1 lipca 2003 roku do 22 listopada 2004 roku. Skarżącemu wymierzono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Wyrok stał się prawomocny 17 czerwca 2011 roku. 9 kwietnia 2004 roku skarżący otrzymał licencję na pracę jako likwidator w postępowaniu upadłościowym na mocy obowiązującej wówczas ustawy o przymusowym układzie, upadłości i likwidacji (dalej „ustawa o upadłości”). Jego nazwisko zostało wpisane do rejestru likwidatorów prowadzonego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. W momencie powołania ustawa o upadłości regulowała warunki, na jakich taka licencja mogła być przyznana i odwołana (patrz poniższy paragraf 28). 1 października 2008 roku weszła w życie nowa ustawa o operacjach finansowych, postępowaniu upadłościowym i przymusowym rozwiązaniu (dalej „ustawa o operacjach finansowych”), zastępując ustawę o upadłości (patrz poniższy paragraf 29). 21 czerwca 2011 roku Sąd Rejonowy w Mariborze poinformował Ministerstwo Sprawiedliwości, że skazanie skarżącego za przestępstwa popełnione w 2003 i 2004 roku stało się prawomocne (patrz powyższy paragraf 6). W związku z tym, 27 czerwca 2011 roku Ministerstwo Sprawiedliwości odwołało licencję skarżącego na podstawie art. 109 ustawy o operacjach finansowych. Stwierdzono, że na mocy tego przepisu skarżący, zostając skazanym za czyn ścigany z urzędu (dalej „przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego”) popełniony umyślnie, musiał zostać pozbawiony licencji. Trzy dni po podjęciu decyzji nazwisko skarżącego zostało usunięte z rejestru likwidatorów. 25 lipca 2011 roku skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego na decyzję o odwołaniu jego licencji. Argumentował, że w momencie popełnienia przestępstwa nie mógł przewidzieć, że pociągnie ono za sobą taką sankcję oraz że art. 109 ustawy o operacjach finansowych nie powinien być stosowany wstecz – kwestia ta, w jego opinii, została całkowicie zignorowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Skarżący podkreślił również, że w momencie uzyskania licencji prawo nie przewidywało środka w postaci odwołania licencji w przypadku skazania za przestępstwo. W związku z tym powołał się na art. 28 Konstytucji Słowenii, który ustanawia zasadę legalizmu w prawie karnym, zabraniającą, między innymi, jakiegokolwiek stosowania prawa karnego wstecz. W związku z tym nie można było oczekiwać, że przewidziałby, że z jego czynów wynikną takie konsekwencje prawne, które ponadto nie miały żadnego wpływu na wykonywanie jego obowiązków jako likwidatora. Argumentował, że przez lata pracy w tym zawodzie zdobył bogate doświadczenie i zbudował swoją reputację. Jego praca jako likwidatora stanowiła jedyne źródło dochodu, a on i jego rodzina ponieśli w związku z tym poważną i nieoczekiwaną stratę zarobków po odwołaniu jego licencji. 7 listopada 2012 roku Sąd Administracyjny oddalił skargę skarżącego, uznając, że odwołanie jego licencji było w pełni legalne. W odniesieniu do twierdzenia skarżącego, że środek ten nie powinien być stosowany wstecz, sąd uznał, że moment popełnienia czynu nie jest istotny, ponieważ środek ten dotyczy prawomocnego skazania, tym samym respektując domniemanie niewinności. 21 grudnia 2012 roku skarżący wniósł skargę kasacyjną, powtarzając argument, że jego licencja została nielegalnie odwołana. Ponadto twierdził, że Sąd Administracyjny nie odniósł się do tego kluczowego argumentu i nie udzielił uzasadnionej odpowiedzi na jego zarzuty. Ponadto skarżący był zdania, że zakładając, iż Sąd Administracyjny poprawnie zinterpretował odpowiednie przepisy ustawy o operacjach finansowych, przepisy te są niezgodne z Konstytucją. 13 lutego 2013 roku Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącego jako niedopuszczalną, stwierdzając, że poruszona przez niego kwestia nie spełnia standardu „ważnego pytania prawnego”, które powinno być rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy. Odpowiedni przepis art. 109 ustawy o operacjach finansowych był jednoznaczny i nie wymagał szczególnej interpretacji; z jego brzmienia wynikało jasno, że stosuje się on równie do likwidatorów, którzy uzyskali licencję przed wejściem w życie ustawy o operacjach finansowych, jak i do tych, którzy uzyskali ją po wejściu w życie nowej ustawy. Ponadto ustawa nie przewidywała konkretnie, że środek ten stosuje się tylko do skazań za przestępstwa popełnione po jej wejściu w życie. Na koniec Sąd Najwyższy stwierdził, że skarżącemu nie udało się udowodnić, że odwołanie jego licencji pociągnęło za sobą szczególnie szkodliwe konsekwencje. 19 kwietnia 2013 roku skarżący wniósł skargę konstytucyjną, powołując się na kilka przepisów konstytucyjnych, w tym na te gwarantujące równą ochronę praw, prawo do ochrony sądowej oraz prawo do korzystania z wolności pracy. Skarżył się, że decyzje sądów niższych instancji były bardzo zwięzłe i nie odnosiły się do jego argumentów oraz że nie oceniono żadnych dowodów dotyczących, między innymi, jego sytuacji finansowej. Nadal twierdził, że w momencie przyznania licencji spełniał wszystkie odpowiednie kryteria i że odpowiednie przepisy ustawy o operacjach finansowych są niekonstytucyjne. Argumentował również, że sądy nie zastosowały łagodniejszego prawa, którym była stara ustawa o upadłości. Ponadto sądy pominęły fakt, że wymierzono mu jedynie karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, oraz że rozróżnienie prawne obejmujące wszystkie przestępstwa popełnione umyślnie było arbitralne i nieistotne dla celu utrzymania zaufania publicznego do danego zawodu. 6 listopada 2013 roku Sąd Konstytucyjny zdecydował o nieprzyjęciu do rozpoznania skargi konstytucyjnej skarżącego, powołując się na drugi paragraf art. 55(b) ustawy o Sądzie Konstytucyjnym (patrz poniższy paragraf 36). W międzyczasie, jak wynika z decyzji przyznającej mu zasiłek dla bezrobotnych, 15 kwietnia 2012 roku skarżący został zwolniony z Instytutu Zarządzania Upadłościami. Następnie był bezrobotny. Od listopada 2014 do listopada 2015 roku był zatrudniony w ramach programu dla pracowników w starszym wieku. 28 lutego 2013 roku skazanie skarżącego zostało wykreślone z karty karnej. 8 kwietnia 2013 roku skarżący złożył wniosek o nową licencję likwidatora. 29 maja 2013 roku Ministerstwo Sprawiedliwości odrzuciło jego wniosek, powołując się na przepis ustawy o operacjach finansowych, zgodnie z którym licencja nie może być przyznana, raz gdy została odwołana (punkt 2, paragraf 4, art. 108 ustawy o operacjach finansowych – patrz poniższy paragraf 30) i zauważając, że licencja skarżącego została odwołana 27 czerwca 2011 roku. 27 czerwca 2013 roku skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję. Argumentował, że sankcja trwałego odwołania licencji jest absolutnie nieproporcjonalna i że ani sędziowie, ani adwokaci nie podlegają tak surowym warunkom, ponieważ obaj mogą ubiegać się o ponowne objęcie stanowiska po zwolnieniu. Skarżący dodatkowo złożył wyjaśnienie, że stracił pracę praktycznie z dnia na dzień i że firmy, które świadczyły dla niego usługi wspierające, takie jak usługi księgowe, również zostały poważnie dotknięte tym środkiem. Wyjaśnił również, że jest bezrobotny i ma trudności z utrzymaniem dzieci, nad którymi sprawuje wyłączną opiekę. 5 stycznia 2014 roku skarżący złożył pisma procesowe, powołując się na wyrok wydany w postępowaniu karnym niezwiązanym z niniejszą sprawą. Argumentował, że osoba skazana może z powodzeniem ubiegać się o licencję likwidatora po wykreśleniu skazania z karty karnej. 12 marca 2014 roku Sąd Administracyjny oddalił skargę skarżącego. Uznał, że odmowa przyznania licencji opierała się na obowiązującym prawie, które zabraniało przyznawania licencji wnioskodawcy, którego poprzednia licencja została odwołana. Nie odniósł się do argumentu skarżącego, że w następstwie wykreślenia jego skazania z karty karnej powinien być w stanie ponownie złożyć wniosek. Następnie skarżący wniósł skargę kasacyjną. 10 marca 2015 roku Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącego z powodu nieudowodnienia, że istnieje ważne pytanie prawne, nie wskazania na żadne niespójności w orzecznictwie oraz nie wykazania, że poniósł bardzo poważne konsekwencje w wyniku zaskarżonego środka, co sąd zaznaczył, była odmową przyznania mu licencji, a nie wcześniejszym odwołaniem. 27 maja 2015 roku skarżący wniósł skargę konstytucyjną, powołując się na kilka przepisów Konstytucji, w tym na równą ochronę praw, prawo do ochrony sądowej, wolność pracy, a także na artykuły 6, 7 i 14 Konwencji. Argumentował, że jego sprawa jest ważna i że jeśli obecne stanowisko sądów pozostanie w mocy, nigdy więcej nie będzie mógł pracować jako likwidator. Skarżący kwestionował decyzję Sądu Najwyższego, która wymagała od niego wykazania, że wystąpiły niespójności w orzecznictwie. Sąd Najwyższy zignorował jego argument, że odpowiednie przepisy są niekonstytucyjne, i zajął stanowisko, że tylko odejście od orzecznictwa uzasadniłoby rozpatrzenie jego skargi. Skarżący argumentował ponadto, że interpretacja odpowiednich przepisów prawa nie została jeszcze ustalona. 14 grudnia 2015 roku Sąd Konstytucyjny oddalił skargę konstytucyjną skarżącego jako niedopuszczalną, powołując się na drugi paragraf art. 55(b) ustawy o Sądzie Konstytucyjnym (patrz poniższy paragraf 36). Decyzja została doręczona skarżącemu 4 stycznia 2016 roku.


Wnioskodawca urodził się w 1980 roku i mieszka w Skopje. 7 maja 2005 roku osoba uzbrojona w pistolet zatrzymała samochód prowadzony przez F.N. i wystrzeliła w jego kierunku kilka razy, w wyniku czego F.N. zmarł na miejscu, a J.T., obywatel Albanii siedzący na miejscu pasażera, został ranny. J.T. został przewieziony do szpitala, gdzie został przesłuchany przez policję. Przeprowadzono również oględziny na miejscu zdarzenia. 8 maja 2005 roku policja przedstawiła J.T. fotografie potencjalnych podejrzanych, spośród których wskazał on wnioskodawcę jako osobę, która strzelała do niego i F.N. Następnego ranka policja przeszukała dom wnioskodawcy, w którym mieszkał z rodzicami, i odzyskała pistolet. W wyniku przeszukania wnioskodawca został aresztowany. Tego samego dnia policja zorganizowała konfrontację, podczas której J.T. zidentyfikował wnioskodawcę jako sprawcę. 11 maja 2005 roku J.T. złożył zeznania przed sędzią śledczym i prokuratorem. Zgodnie z protokołem przesłuchania, adwokat wnioskodawcy wyraził zgodę na przeprowadzenie przesłuchania w jego nieobecności. J.T. zeznał, że został poproszony o pracę w domu F.N. jako majsterkowicz. Przyjechał do Skopje w dniu morderstwa i został odebrany przez F.N. W drodze do domu młody człowiek trzymający pistolet, w wieku około 24-25 lat, zatrzymał samochód. Gdy F.N. próbował otworzyć drzwi samochodu, mężczyzna wystrzelił kilka razy, zabijając F.N. i raniąc J.T. Mężczyzna stał blisko samochodu w momencie strzału, a J.T. mógł wyraźnie zobaczyć jego twarz. 6 lipca 2005 roku wnioskodawca został oskarżony o morderstwo i usiłowanie morderstwa przed Sądem Pierwszej Instancji w Skopje („sąd rozprawy”). Prokuratura zaproponowała powołanie J.T. jako świadka. 30 września 2005 roku sąd rozprawy zwrócił się do Ministerstwa Sprawiedliwości („Ministerstwo”) o wezwanie J.T. drogą dyplomatyczną, ponieważ ten wrócił do Albanii. Sąd rozprawy nie został poinformowany, czy J.T. otrzymał wezwanie. Na rozprawie w dniu 22 listopada 2005 roku wnioskodawca złożył zeznania. Był zdezorientowany i twierdził, że nie ma wiedzy o morderstwie. Psychiatra obecny na rozprawie jako biegły wyjaśnił, że było to wynikiem jego obniżonych zdolności umysłowych. Biorąc pod uwagę powagę jego stanu, biegły wyraził wątpliwości, w jaki sposób wnioskodawca mógł dostać się na miejsce przestępstwa, które znajdowało się około 8-9 kilometrów od jego domu (nie mogłabym twierdzić, jak doszło do tego, że oddalił się). Podczas tej samej rozprawy zeznawali dwaj sąsiedzi wnioskodawcy. M.J. oświadczył, że widział wnioskodawcę w domu w momencie morderstwa. A.M. oświadczył, że widział wnioskodawcę przed jego domu w mniej więcej tym samym czasie, dodając, że wnioskodawca mógł samodzielnie chodzić tylko na bardzo krótkie dystanse. 23 listopada 2005 roku sąd rozprawy wysłał kolejne wezwanie do J.T. za pośrednictwem Ministerstwa. Rozprawa zaplanowana na 16 lutego 2006 roku została odroczona z powodu nieobecności J.T. Nie było informacji, czy otrzymał on wezwanie. Tego samego dnia sąd rozprawy zwrócił się o informacje dotyczące wezwania z 23 listopada 2005 roku. Ministerstwo odpowiedziało, że przekazało wezwanie władzom albańskim oraz że sąd rozprawy powinien wyznaczać więcej czasu między rozprawami, aby zapewnić terminowe doręczenie wezwania. Rozprawa zaplanowana na 14 marca 2006 roku została odroczona z powodu nieobecności J.T., który nie został prawidłowo wezwany. Sędzia rozprawy wysłał kolejne wezwanie do J.T. drogą dyplomatyczną. Ministerstwo ponownie poinformowało sędziego rozprawy, że powinna ona wyznaczać więcej czasu między rozprawami. W okresie od czerwca 2006 roku do grudnia 2007 roku sąd rozprawy przeprowadził cztery rozprawy i wysłał cztery wezwania do J.T. Jedno wezwanie nie zostało mu doręczone aż do momentu odbycia się rozprawy. Został prawidłowo wezwany na inną rozprawę, ale się nie stawił. Na rozprawie w dniu 29 stycznia 2008 roku sąd rozprawy dopuścił do dowodów zeznania, które J.T. złożył przed sędzią śledczym, stwierdzając, że podjął liczne próby zapewnienia jego obecności. Sąd stwierdził, że J.T. został prawidłowo doręczony z kilkoma wezwania, ale nie stawił się. W powyższym świetle orzekł, że istniały uzasadnione powody, aby dopuścić jego zeznania jako dowód. W mowie końcowej, wygłoszonej podczas tej samej rozprawy, adwokat wnioskodawcy zaprotestował przeciwko tej decyzji. Argumentował, że dopuszczenie zeznań J.T. jako dowodu jest naruszeniem art. 351 ustawy o postępowaniu karnym, zgodnie z którym sąd rozprawy musi zapewnić obronie możliwość przesłuchania go w trybie krzyżowym. W razie braku takiej możliwości, wyrok nie może opierać się jedynie na jego zeznaniach. 7 lutego 2008 roku sąd rozprawy uniewinnił wnioskodawcę, stwierdzając, że na jego ciele nie znaleziono cząsteczek azotanów, pistolet przejęty z jego domu nie był bronią używaną w morderstwie i nie było dowodów daktyloskopijnych sugerujących, że był on sprawcą. Jedynym dowodem popierającym oskarżenie były dowody dostarczone przez J.T., co było niewystarczające do skazania. Sąd Apelacyjny w Skopje (Апелационен суд Скопје) uchylił wyrok, uznając, że sąd niższej instancji nie przywiązał odpowiedniej wagi do dowodów dostarczonych przez J.T. Po dwóch kolejnych zwrotach sprawy, 24 października 2013 roku sąd rozprawy uznał wnioskodawcę za winnego zarzucanych mu czynów i nakazał poddanie go obowiązkowemu leczeniu psychiatrycznemu. Sąd powtórzył swoje wcześniejsze ustalenia (patrz powyższy paragraf 19), ale uznał, że wnioskodawca był winien przestępstw na podstawie oględzin na miejscu zdarzenia, zeznań J.T., konfrontacji oraz faktu, że J.T. zidentyfikował wnioskodawcę na fotografiach. Wnioskodawca odwołał się, wnosząc o przesłuchanie J.T. w trybie krzyżowym. Ponadto stwierdził, że w prawie krajowym nie ma podstaw do dopuszczenia zeznań J.T. jako dowodu i że wszystkie pozostałe dowody wskazywały na jego niewinność. 4 lipca 2014 roku, po przeprowadzeniu rozprawy publicznej, Sąd Apelacyjny w Skopje utrzymał wyrok w mocy, uznając, że dowody przedstawione przez J.T. zostały dopuszczone zgodnie z art. 351 ustawy o postępowaniu karnym.


Skarżąca urodziła się w 1970 roku i mieszka w Czarnowie. 29 stycznia 2010 r. Szczeciński Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych („ZUS”) oddalił wniosek skarżącej o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. ZUS oparł swoją decyzję na opinii lekarskiej, która uznała skarżącą za zdolną do pracy. Skarżąca odwołała się do sądu. 8 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowił powołać biegłych z dziedzin neurologii, ortopedii i psychiatrii oraz zwrócił się z prośbą o przygotowanie opinii dotyczących stanu zdrowia skarżącej. Opinie biegłych zostały złożone do sądu 12 lipca 2010 r. Zgodnie z opiniami skarżąca była zdolna do pracy. 16 lipca 2010 r. sąd oddalił wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu w celu jej reprezentowania. Skarżąca ustanowiła swojego męża jako swojego pełnomocnika w postępowaniu. Pełnomocnik skarżącej złożył uwagi do opinii biegłych 3 sierpnia 2010 r., a następnie kilka wniosków o rozpoznanie sprawy przez inny sąd. Część listów pełnomocnika do sądu zawierała obelżywe zwroty, a został on poinformowany, że takie wyrażenia mogą zostać uznane za znieważenie sądu. 28 marca 2011 r. pełnomocnik skarżącej wzniósł również zarzut o braku bezstronności wszystkich sędziów Sądu Rejonowego w Szczecinie. 18 kwietnia 2011 r. sąd zwrócił się do biegłych o uzupełnienie opinii, jednak ci utrzymali swoje wcześniejsze wnioski. 31 maja 2011 r. sąd zarządził ponowne zbadanie skarżącej przez lekarzy. Mimo że początkowo odmówiła poddania się badaniu, ostatecznie się ono odbyło. W lipcu 2011 r. sporządzono dalszą opinię biegłego. Nie różniła się ona w swoich wnioskach od poprzednich. W sierpniu 2011 r. sąd przesłał akta sprawy do biegłego psychiatry, który złożył swoją opinię uzupełniającą we wrześniu 2011 r. Biegły zaproponował, aby uzyskać dalszą opinię dotyczącą zdrowia psychicznego skarżącej. Sąd zarządził sporządzenie takiej opinii. Wydaje się, że skarżąca odmówiła poddania się badaniu w szpitalu psychiatrycznym. 19 października 2011 r. pełnomocnik skarżącej został ukarany za znieważenie sądu w związku z jego obelżywym listem do sądu. Został ukarany grzywną w wysokości 5 000 złotych polskich (PLN). Pełnomocnik skarżącej odwołał się, a jego odwołanie zostało początkowo odrzucone z przyczyn formalnych, ale ostatecznie zostało przyjęte do rozpoznania co do istoty sprawy. 28 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie uchylił decyzję z 19 października 2011 r., uznając, że obelżywe uwagi zawarte w liście do sądu nie powinny być traktowane jako znieważenie sądu. W międzyczasie skarżąca odwołała pełnomocnictwo udzielone mężowi i zaczęła reprezentować się sama. Powtórzyła również swój wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. 24 czerwca 2013 r. sąd przesłał akta sprawy do innego biegłego. Opinia została sporządzona w ciągu miesiąca. Następnie sąd zajmował się różnymi wnioskami skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu, które zostały ostatecznie oddalone 26 marca 2015 r. Skarżąca złożyła kilka wniosków formalnych do sądu, w szczególności podważając biegłych. Skarżąca ponownie zakwestionowała sędziów; sędzia przewodniczący został zmieniony na mocy decyzji prezesa sądu z 20 maja 2015 r. 22 maja 2015 r. Sąd Rejonowy w Szczecinie wydał wyrok, w którym oddalił odwołanie skarżącej od decyzji ZUS z 29 stycznia 2010 r. Skarżąca wniosła apelację. 27 kwietnia 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Okręgowego. W lipcu 2016 r. sąd uwzględnił jej wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu i został on powołany do reprezentowania skarżącej przed Sądem Najwyższym. 10 stycznia 2017 r. Sąd Najwyższy oddalił jej wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Okręgowego w Szczecinie. Akta sprawy zostały zwrócone do Sądu Okręgowego w Szczecinie do rozpoznania. Sąd zarządził dalsze opinie biegłych z zakresu psychiatrii i medycyny pracy. Skarżąca odmówiła poddania się badaniu lekarskiemu. Opinie biegłych zostały ostatecznie sporządzone 31 sierpnia 2017 r. 27 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił apelację skarżącej i utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego. 25 kwietnia 2018 r. sąd uwzględnił wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Adwokat z urzędu został ustanowiony do jej reprezentowania; jednak skarżąca wniosła o ustanowienie innego adwokata. Następnie ustanowiła innego adwokata z własnego wyboru i odwołała pełnomocnictwo dla adwokata z urzędu. Adwokat skarżącej został poproszony o usunięcie niektórych braków formalnych w jej skardze kasacyjnej i o uiszczenie opłaty. 17 sierpnia 2018 r. skarga kasacyjna została wysłana do Sądu Najwyższego. Postępowanie jest w toku. Skarżąca złożyła kilka skarg na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki („ustawa z 2004 r.”). 4 stycznia 2013 r., 17 lutego 2014 r. i 29 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił jej skargi. Sąd, powołując się na zasady Konwencji, uznał, że biorąc pod uwagę złożoność sprawy, długość postępowania nie była nadmierna. W szczególności w drugiej z powyższych decyzji sąd zgodził się, że postępowanie w sprawie skupiło się na rozpoznawaniu wniosków skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu oraz jej wniosków o wyłączenie biegłych i sędziów. Skarżąca i jej pełnomocnik byli bardzo aktywni w składaniu licznych bezzasadnych wniosków i odwołań, w tym ubiegania się o odwołanie po tym, jak zostali poinformowani, że zgodnie z prawem nie przysługuje już dalsze odwołanie. Duża liczba tych wniosków sprawiła, że niemożliwym było praktycznie zajęcie się meritum sprawy. Skarżąca wniosła odwołanie od decyzji z 17 lutego 2014 r., mimo że takie środki odwoławcze nie przysługiwały jej na podstawie prawa. Jej odwołanie oraz dalszy wniosek o wznowienie postępowania zostały odrzucone przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w maju 2014 r. Niektóre inne skargi na przewlekłość postępowania zostały odrzucone, ponieważ zostały wniesione w ciągu mniej niż dwunastu miesięcy od poprzedniej decyzji wydanej na podstawie ustawy z 2004 r. 26 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie odrzucił najnowszą skargę skarżącej na przewlekłość postępowania przed Sądem Okręgowym, ponieważ nie została ona wniesiona przez adwokata. Szczegółowy opis odpowiedniego prawa i praktyki krajowej dotyczących środków prawnych w przypadku nadmiernej długości postępowań sądowych – w szczególności odpowiednich przepisów ustawy z 2004 r. – zawarty jest w orzeczeniach Trybunału w sprawach Charzyński przeciwko Polsce ((dec.), nr 15212/03, §§ 12-23, ECHR 2005-V) i Ratajczyk przeciwko Polsce ((dec.), nr 11215/02, ECHR 2005-VIII) oraz w wyrokach w sprawach Krasuski przeciwko Polsce (nr 61444/00, §§ 34-46, ECHR 2005-V (fragmenty)) i Rutkowski i inni przeciwko Polsce (nr 72287/10 i 2 inne, §§ 75-107, 7 lipca 2015 r.).