Skarżący urodził się w 1945 roku i mieszka w Manisie. 17 sierpnia 1999 r. córka skarżącego, Nesrin Delibaş, poniosła śmierć w wyniku zawalenia się budynku, w którym mieszkała w Düzce, na skutek trzęsienia ziemi (zob. M. Özel i inni przeciwko Turcji, skargi nr 14350/05 i 2 inne, § 16, 17 listopada 2015 r. w celu uzyskania dalszych szczegółów dotyczących tego trzęsienia ziemi). Zgodnie z oficjalnymi zapisami, czternaście innych osób poniosło śmierć w wyniku zawalenia się tego samego budynku. Krótko po incydencie wszczęto postępowanie karne przeciwko wykonawcy (H.E.) i architektowi (S.D.) budynku w sprawie. 27 sierpnia i 31 sierpnia 1999 r. H.E. i S.D. zostali przesłuchani odpowiednio przez policję i prokuratora w Düzce. Zaprzeczyli oni wszystkim zarzutom dotyczącym zawalenia się budynku. Podczas ekspertyzy szczątków budynku 26 sierpnia 1999 r. zauważono pewne problemy z prętami zbrojeniowymi budynku. Zauważono również, że metalowe uchwyty nie zostały prawidłowo przymocowane do belek. Oprócz H.E. i S.D., przeciwko którym już wniesiono zarzuty w związku z zawaleniem się budynku, eksperci zidentyfikowali również udział T.A., inżyniera budownictwa, oraz İ.Ö., szefa służb technicznych Gminy Düzce („Gmina”), w przygotowaniu i autoryzacji odpowiedniego projektu budowlanego. 31 sierpnia 1999 r. policja przesłuchała İ.Ö., szefa służb technicznych Gminy. Zaprzeczył on wszystkim zarzutom dotyczącym zawalenia się budynku. Zgodnie z innym raportem z 7 września 1999 r., ekspertyza zawalonego budynku ujawniła, że granulometria betonu użytego w budynku była bardzo słaba, że beton zawierał bardzo wysoką proporcję otoczaków, że stosunek wody do cementu w mieszance betonowej był nieodpowiedni i spowodował powstanie porów w betonie, oraz że zbrojenie odspoiło się od betonu, ponieważ metalowe uchwyty uległy korozji. 14 września 1999 r. skarżący zwrócił się o przystąpienie do postępowania jako strona cywilna. Dodał, że chce złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko wszystkim osobom zaangażowanym w budowę wadliwego budynku w różnych rolach, w tym urzędnikom państwowym, którzy autoryzowali jego budowę i użytkowanie. 23 września 1999 r. prokurator w Düzce wyłączył śledztwo przeciwko szefowi służb technicznych Gminy (İ.Ö.) z tych przeciwko H.E. i S.D. ze względu na specjalne procedury sądowe, które musiały być zastosowane w zakresie ścigania urzędników służby cywilnej na mocy Ustawy o ściganiu urzędników służby cywilnej i urzędników państwowych (Ustawa nr 4483). 24 września 1999 r. prokuratura w Düzce złożyła akt oskarżenia do Sądu Przysięgłych w Düzce przeciwko H.E. i S.D. w sprawie zgonów spowodowanych zawaleniem się wspomnianego budynku 17 sierpnia 1999 r. Prokurator oskarżył ich o narażenie życia innych na niebezpieczeństwo przez nieostrożność, niedbalstwo lub brak doświadczenia na podstawie art. 383 § 2 tureckiego kodeksu karnego obowiązującego w czasie zajścia (Ustawa nr 765), podkreślając w szczególności usterki konstrukcyjne w budynku zauważone przez ekspertów (zob. paragrafy 7 i 9 powyżej). Na rozprawie w dniu 21 października 1999 r. skarżący zwrócił się o zbadanie wszystkich urzędników gminnych, którzy autoryzowali budowę i użytkowanie budynku, mimo że nie spełniał on odpowiednich przepisów technicznych. W toku postępowania karnego skarżący powtarzał ten wniosek co najmniej dziesięć razy. Zgodnie z opinią biegłych dołączoną do akt sprawy karnej 29 kwietnia 2001 r., następujące osoby ponosiły odpowiedzialność za całą prywatną budowę prowadzoną w granicach gminy: (i) wykonawca, który był odpowiedzialny za realizację projektu zgodnie ze standardami technicznymi i bezpieczeństwa pracy; (ii) inżynier projektu, który był odpowiedzialny za wszystkie aspekty techniczne projektu, w tym za przestrzeganie wszystkich odpowiednich przepisów i regulacji; (iii) przedstawiciel gminy, który był odpowiedzialny za badanie obliczeń i planu przygotowanego przez kierownika projektu, weryfikację zgodności projektu z obowiązującymi przepisami i autoryzowanie projektu; oraz (iv) inspektor ds. realizacji technicznej, który był odpowiedzialny za inspekcję prac budowlanych w imieniu Gminy. Na tej podstawie eksperci stwierdzili, że H.E. i S.D. ponosili odpowiednio 25% i 37,5% odpowiedzialności za zawalenie się budynku. Eksperci stwierdzili jednak, że nie mogą wypowiadać się na temat odpowiedzialności kogokolwiek innego niż dwaj oskarżeni w sprawie (H.E. i S.D.). 21 czerwca 2001 r. Sąd Przysięgłych w Düzce uznał, że ustawowy okres, w którym H.E. i S.D. mogli ponosić odpowiedzialność karną w związku z zawaleniem się budynku, zaczął biec w 1985 r. – kiedy uzyskano ostatnią oficjalną licencję na budynek – i już wygasł w dniu trzęsienia ziemi. Sprawa została w związku z tym umorzona z powodu przedawnienia. Skarżący odwołał się. 21 października 2002 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu pierwszej instancji. Uznał, że termin ustawowy ma być liczony od daty zawalenia się budynku, to jest od 17 sierpnia 1999 r., daty popełnienia czynu w sprawie. 14 sierpnia 2003 r. wniesiono dodatkowy akt oskarżenia przeciwko T.A., inżynierowi budownictwa, który uczestniczył w budowie wspomnianego budynku (zob. paragraf 7 powyżej). W akcie oskarżenia zauważono, że T.A. uzyskał licencje w celu zalegalizowania nielegalnej rozbudowy budynku po jego wybudowaniu. 11 grudnia 2003 r. Sąd Przysięgłych w Düzce uznał H.E., S.D. i T.A. za winnych zarzucanych czynów i skazał każdego z nich na 10 miesięcy więzienia oraz grzywnę, ale zdecydował o zawieszeniu wykonania wyroków na podstawie art. 6 Ustawy o wykonywaniu wyroków (Ustawa nr 647). Skarżący odwołał się od tego wyroku i ponownie zwrócił się o zbadanie odpowiedzialności odpowiednich urzędników gminnych w związku z zawaleniem się budynku. 6 lipca 2004 r. Sąd Najwyższy ponownie uchylił wyrok sądu pierwszej instancji, tym razem ponieważ sąd nie podjął żadnej decyzji w sprawie wniosku skarżącego o przystąpienie do postępowania jako strona cywilna w sprawie następnie wniesionej przeciwko T.A. 5 października 2004 r. Sąd Przysięgłych w Düzce zlecił nową opinię biegłych z Politechniki Yıldız w Stambule. Opinia biegłych opublikowana następnie 21 kwietnia 2005 r. stwierdziła, że wspomniany budynek zawalił się z powodu problemów konstrukcyjnych zauważonych we wcześniejszych opiniach biegłych, a także z powodu jego nielegalnej rozbudowy po wybudowaniu. W raporcie stwierdzono również, że oskarżeni wspólnie ponosili 75% odpowiedzialności za zawalenie się budynku. Pozostałe 25% odpowiedzialności spoczywało na urzędnikach Gminy z powodu ich niedopatrzenia w należytej inspekcji budynku przed wydaniem niezbędnych pozwoleń na użytkowanie. 7 czerwca 2005 r. Sąd Przysięgłych w Düzce uznał H.E., S.D. i T.A. za winnych zarzucanych czynów i skazał każdego z nich, ponownie, na 10 miesięcy więzienia oraz grzywnę. Wykonanie wyroków zostało zawieszone na mocy art. 51 § 1 nowego Kodeksu Karnego (Ustawa nr 5237). Powołując się na ustalenia późniejszej opinii biegłych dotyczące odpowiedzialności urzędników gminnych za zawalenie się budynku, sąd zdecydował również, że przeciwko odpowiednim urzędnikom należy złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do prokuratury w Düzce. Oskarżony H.E. złożył apelację od tego wyroku. 5 grudnia 2005 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok po raz trzeci. Uznał, że sąd przysięgłych nie ocenił sprawy w świetle nowego Kodeksu Karnego (Ustawa nr 5237), który wszedł w życie 1 czerwca 2005 r. 21 lutego 2007 r. Sąd Przysięgłych w Düzce zdecydował o umorzeniu postępowania karnego wobec wszystkich trzech oskarżonych, ponieważ ściganie za czyn w sprawie stało się przedawnione. 23 października 2007 r. Sąd Najwyższy uznał po pierwsze, że decyzja sądu pierwszej instancji, w zakresie w jakim dotyczyła S.E. i T.A., jest nieważna, ponieważ wcześniejszy wyrok z 7 czerwca 2005 r. stał się już prawomocny w ich zakresie, ponieważ nie złożyli oni odwołania. Następnie podtrzymał decyzję o umorzeniu postępowania tylko w odniesieniu do H.E. 16 sierpnia 2000 r. skarżący wraz z żoną i drugą córką wszczął postępowanie odszkodowawcze przed Sądem Administracyjnym w Sakarya przeciwko Ministerstwu Robót Publicznych i Osadnictwa (Bayındırlık ve İskan Bakanlığı), urzędowi gubernatora w Düzce i Gminie Düzce, w związku ze śmiercią ich córki Nesrin Delibaş. Skarżący i jego żona każdy dochodził kwoty 2 000 tureckich lir (TRY) z tytułu szkody majątkowej oraz 1 000 TRY z tytułu szkody niemajątkowej. Ich córka dochodziła kwoty 500 TRY wyłącznie z tytułu szkody niemajątkowej. 29 grudnia 2005 r. Sąd Administracyjny w Sakarya zlecił opinię biegłych w celu określenia odpowiedzialności administracji za zawalenie się budynku. W odniesieniu do ustaleń w raportach dołączonych do akt sprawy karnej, eksperci zauważyli, że jakość betonu użytego w budowie oraz pewnych elementów konstrukcyjnych budynku była poniżej wymaganej normy. Budynek został ponadto nielegalnie rozbudowany po jego wybudowaniu. Urzędnicy gminy nie dokonali należytej inspekcji budynku podczas fazy budowy ani przed wydaniem niezbędnego pozwolenia na jego użytkowanie. Nie przeprowadzili również badania gruntu w obszarze i nie zidentyfikowali potencjalnych „stref katastrofy” w przypadku trzęsienia ziemi, w celu ograniczenia wysokości budynków w takich obszarach. Eksperci doszli do wniosku, że w świetle takich zaniedbań Gmina ponosiła 50% odpowiedzialności za zawalenie się wspomnianego budynku. Z drugiej strony stwierdzono, że dwaj inni pozwani nie byli winni. Powołując się na tę opinię biegłych, 27 czerwca 2007 r. Sąd Administracyjny w Sakarya częściowo uwzględnił roszczenia skarżącego przeciwko Gminie i przyznał mu 1 000 TRY z tytułu szkody niemajątkowej zgodnie z jego wnioskiem, plus odsetki. Przyznał również jego żonie i córce odpowiednio 1 000 TRY i 500 TRY z tytułu szkody niemajątkowej. Odrzucił ich roszczenia dotyczące szkody majątkowej jako bezzasadne. 14 września 2007 r. skarżący i jego rodzina otrzymali łącznie 11 371,80 TRY (około 6 455 euro (EUR) w czasie zajścia) od Gminy jako odszkodowanie. W międzyczasie Gmina odwołała się od wyroku Sądu Administracyjnego w Sakarya. 23 maja 2012 r. Najwyższy Sąd Administracyjny utrzymał w mocy wyrok sądu administracyjnego niższej instancji.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1971 i 1997 roku i mieszkają w Sankt Petersburgu. Są to samotna matka i jej syn. W 1995 roku pierwsza skarżąca i jej matka wyjechały z Uzbekistanu do Rosji i osiadły w Sankt Petersburgu. Otrzymały status „przymusowych migrantów” na początkowy okres pięciu lat. W 1997 roku urodził się drugi skarżący. W 1998 roku Federalna Służba Migracyjna („FMS”) przydzieliła skarżącym oraz matce pierwszej skarżącej pokój w trzypokojowym mieszkaniu. Z matką pierwszej skarżącej zawarto umowę najmu społecznego. W październiku 2000 roku FMS przedłużyła status przymusowego migranta pierwszej skarżącej i jej matki do 2 czerwca 2001 roku. W lipcu 2001 roku drugi skarżący został zarejestrowany jako zamieszkujący w pokoju. 8 listopada 2001 roku FMS pozbawiła pierwszą skarżącą statusu przymusowego migranta z powodu nieubiegania się w odpowiednim czasie o jego przedłużenie. Zdaniem pierwszej skarżącej, nie została poinformowana o tej decyzji do 2003 roku. W 2002 roku pierwsza skarżąca została wykreślona z umowy najmu społecznego z powodu utraty statusu przymusowego migranta. 17 lutego i 16 kwietnia 2003 roku pierwsza skarżąca zwróciła się do FMS z wnioskiem o przywrócenie jej statusu przymusowego migranta. 20 lutego i 8 maja 2003 roku FMS odpowiednio utrzymała w mocy swoją decyzję z 8 listopada 2001 roku i oddaliła wniosek pierwszej skarżącej. W lutym 2009 roku matka pierwszej skarżącej zmarła. W lipcu 2009 roku FMS nakazała skarżącym opróżnienie pokoju. Skarżący nie opróżnili pokoju i nadal w nim zamieszkiwali. W grudniu 2009 roku skarżący zostali wpisani na listę oczekujących na mieszkanie socjalne. 19 stycznia 2010 roku skarżąca złożyła do FMS nowy wniosek o przywrócenie statusu przymusowego migranta. 25 stycznia 2010 roku FMS utrzymała w mocy decyzję z 8 listopada 2001 roku. Pierwsza skarżąca zdecydowała się zaskarżyć tę decyzję do sądu. 3 listopada 2010 roku Sąd Rejonowy w rejonie primorskim w Sankt Petersburgu uznał, że decyzja z 25 stycznia 2010 roku była niezgodna z prawem i musi zostać uchylona. W szczególności sąd uznał, że pierwsza skarżąca miała ważne powody dla niedotrzymania terminu ubiegania się o przedłużenie statusu przymusowego migranta. Sąd nakazał FMS przedłużenie statusu migranta pierwszej skarżącej. 25 stycznia 2011 roku Sąd Miejski w Sankt Petersburgu uchylił decyzję z 3 listopada 2010 roku i oddalił skargę pierwszej skarżącej na decyzję FMS z 25 stycznia 2010 roku. Sąd uznał w szczególności, że w okresie od 2003 do 2010 roku pierwsza skarżąca nie próbowała zaskarżyć odmów FMS z 8 listopada 2001 roku, 20 lutego i 8 maja 2003 roku dotyczących przywrócenia jej statusu przymusowego migranta, co wskazywało na to, że straciła zainteresowanie posiadaniem tego statusu. W swojej skardze pierwsza skarżąca kwestionowała decyzję z 25 stycznia 2010 roku, a zatem bez znaczenia było, czy miała ważne powody dla niedotrzymania terminu ubiegania się o przedłużenie statusu. Sąd uznał, że decyzja z 25 stycznia 2010 roku była oparta na art. 5 ust. 4 Federalnej Ustawy o Przymusowych Migrantach, która przewidywała, że przedłużenie statusu przymusowego migranta może być udzielone wyłącznie na ich wniosek (patrz odpowiednie prawo wewnętrzne poniżej). W związku z tym nie było podstaw do uznania tej decyzji za niezgodną z prawem. W 2011 roku FMS wszczęła postępowanie sądowe przeciwko skarżącym, domagając się ich eksmisji z pokoju. Władze lokalne sprzeciwiły się eksmisji, ponieważ pokój był jedynym lokalem dostępnym dla drugiego skarżącego. Skarżący podali, że ich eksmisja naruszyłaby Artykuł 8 Konwencji, ponieważ nie była konieczna w społeczeństwie demokratycznym. Mowa o pokoju był ich jedynym miejscem zamieszkania. Od 2009 roku znajdowali się na liście oczekujących na mieszkanie socjalne. Pierwsza skarżąca była samotną matką, której dochód był niewystarczający na zakup mieszkania. 15 maja 2012 roku Sąd Rejonowy w rejonie primorskim w Sankt Petersburgu nakazał eksmisję skarżących z ich pokoju bez zapewnienia żadnego alternatywnego zakwaterowania. W szczególności Sąd Rejonowy orzekł następująco:
„... Panyushkina M.S. [pierwsza skarżąca] utraciła status przymusowego migranta w 2001 roku, jej małoletni syn nigdy nie posiadał takiego statusu, a zatem sąd dochodzi do wniosku, że pozwani bezprawnie zajmują sporne mieszkanie i powinni zostać eksmitowani bez zapewnienia jakiegokolwiek alternatywnego zakwaterowania ...”
Skarżący wnieśli apelację od wyroku eksmicyjnego, podnosząc, że ich eksmisja jest nieproporcjonalna, ponieważ sąd nie wziął pod uwagę ich argumentów. 4 października 2012 roku Sąd Miejski w Sankt Petersburgu utrzymał wyrok eksmicyjny w mocy. W szczególności Sąd Miejski orzekł następująco:
„... Niemożliwe jest uwzględnienie argumentów przedstawionych przez Panyushkinę M.S. [pierwszą skarżącą] w uzasadnieniu apelacji, z których wynika, że eksmisja ze spornego mieszkania bez zapewnienia alternatywnego zakwaterowania jest naruszeniem ich [skarżących] praw mieszkaniowych, ponieważ nie posiadają żadnego innego mieszkania. Zasoby mieszkaniowe przeznaczone do zapewnienia przymusowym migrantom tymczasowego zakwaterowania służą ściśle określonemu celowi – zapewnieniu mieszkania osobom prawnie uznanym za przymusowych migrantów i członkom ich rodzin; utrata lub pozbawienie statusu przymusowego migranta pociąga za sobą utratę prawa do zamieszkania w mieszkaniu, rozwiązanie umowy najmu społecznego i obowiązek opróżnienia zajmowanego lokalu ...”
Skarżący nie wniesili skargi kasacyjnej od powyższych decyzji. 22 listopada 2012 roku komornik wszczął postępowanie egzekucyjne w zakresie wyroku eksmicyjnego. Skarżącym dano pięć dni na dobrowolne wykonanie wyroku z 15 maja 2012 roku. 13 maja 2013 roku pierwsza skarżąca zwróciła się do administracji rejonu primorskiego w Sankt Petersburgu o zapewnienie jej alternatywnego zakwaterowania. 12 sierpnia 2013 roku administracja rejonu primorskiego w Sankt Petersburgu zawarła z pierwszą skarżącą umowę o bezpłatne użytkowanie mieszkania socjalnego na okres jednego roku. Rząd przedstawił, że skarżący mieli możliwość złożenia wniosku o przedłużenie tej umowy. Nie poprosili jednak o przedłużenie umowy po upływie okresu początkowego. Skarżący złożyli wyjaśnienie, że nie było możliwe zawnioskowanie o jakiekolwiek przedłużenie umowy. 12 września 2013 roku skarżący opróżnili sporny pokój w wykonaniu wyroku eksmicyjnego z 15 maja 2012 roku. 11 marca 2015 roku postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu dobrowolnego opróżnienia pokoju przez skarżących. Od 15 marca 2016 roku drugi skarżący jest zarejestrowany jako zamieszkujący w mieszkaniu należącym do jego ojca i babci ze strony ojca. Pierwsza skarżąca wynajmowała obecnie dla siebie i syna pokój w mieszkaniu współdzielonym na własny koszt. Jej wynajmujący nie zarejestrował jej pod adresem wynajmowanego pokoju. Złożyła wyjaśnienie, że poprosiła byłego męża o zarejestrowanie drugiego skarżącego w jego mieszkaniu z konieczności, ponieważ brak rejestracji narażał go na codzienne trudności. Jednakże de facto drugi skarżący nadal mieszkał z pierwszą skarżącą. Zgodnie z informacją dostarczoną przez Rząd, w 2016 roku administracja rejonu primorskiego w Sankt Petersburgu przygotowała projekt zarządzenia w sprawie skreślenia drugiego skarżącego z listy osób uprawnionych do mieszkania socjalnego.


Pani Damani Kaimova, pani Maryam Moldyyevna Kaimova i pani Zarina Tamiyevna Maskhurova urodziły się odpowiednio 16 lutego 1953 r., 13 stycznia 2005 r. i 18 września 1981 r. Mieszkają w Republice Czeczeńskiej. Pierwsza skarżąca jest matką, druga skarżąca jest córką, a trzecia skarżąca jest wdową po zmarłym panu Kaimowie. 23 września 2006 r. pan Kaimov został aresztowany za członkostwo w nielegalnej organizacji wojskowej w Republice Czeczeńskiej. Pozostawał w areszcie przez cały czas trwania śledztwa i procesu. 1 listopada 2006 r. Sąd Rejonowy w Achkhoi-Martan w Republice Czeczeńskiej uznał go za winnego zarzutów dotyczących organizacji wojskowej i nielegalnego nabycia broni. Został skazany na dwa i pół roku pozbawienia wolności. W międzyczasie postawiono mu zarzuty usiłowania zabójstwa funkcjonariuszy organów ścigania, wytwarzania domowej roboty materiału wybuchowego oraz innych przestępstw. Został uznany za winnego postawionych zarzutów przez Sąd Najwyższy Republiki Czeczeńskiej 28 października 2008 r. i skazany na sześć i pół roku pozbawienia wolności. Przed aresztowaniem u pana Kaimova zdiagnozowano gruźlicę, z powodu której otrzymywał leczenie ambulatoryjne w szpitalu lokalnym. Przy przyjęciu do aresztu śledczego pan Kaimov poinformował władze więzienne o swoim przebiegu gruźlicy. Prześwietlenie klatki piersiowej w styczniu 2007 r. ujawniło objawy tej choroby. Zalecono standardowe leczenie lekami pierwszego rzutu. Na początku 2009 r. pan Kaimov został wysłany do odbycia kary w Republice Tatarstanu. W marcu 2009 r. został przyjęty do więziennego zakładu medycznego nr 1 w Niżniekamsku, gdzie jego gruźlica została wyleczona, co potwierdziła komisja lekarska 7 czerwca 2009 r. 2 października 2009 r. pan Kaimov został wypisany z więziennego zakładu medycznego do aresztu śledczego nr IZ-16/2 w Kazaniu. Krótko potem jego stan zdrowia pogorszył się. 28 października 2009 r. władze więzienne zarządziły jego przyjęcie do więziennego zakładu medycznego nr 2 w Kazaniu („szpital więzienny”), gdzie u pana Kaimova zdiagnozowano gruźlicę prawego płuca na etapie niszczenia tkanki. Zalecono leczenie lekami drugiego rzutu. W lutym i marcu 2010 r. lekarze stwierdzili postęp choroby. W tamtym czasie pan Kaimov zaczął odkrztuszać krew. Zmodyfikowane intensywne leczenie opanowało jego stan. 14 kwietnia 2010 r., w odpowiedzi na „nieodpowiedzialny stosunek pana Kaimowa do leczenia”, lekarz rozmawiał z nim o znaczeniu regularnego przyjmowania leków. 22 kwietnia i 1 maja 2010 r. lekarz ponownie rozmawiał z nim na ten temat. Pod koniec maja 2010 r. pierwsza skarżąca odwiedziła syna. Pan Kaimov był w złym stanie zdrowia. Twierdził, że nie otrzymywał żadnego leczenia i że „personel medyczny [nie] poświęcał absolutnie żadnej uwagi jego stanowi”. 22 kwietnia, 31 maja i 8 czerwca 2010 r. lekarz odpowiedzialny za leczenie pana Kaimowa ponownie zapisał w dokumentacji medycznej, że pacjent nie przyjmuje leków zgodnie z zaleceniami i nalegał, aby stosował się do instrukcji medycznych. Dokumentacja medyczna nie została podpisana przez pana Kaimowa. Do połowy czerwca 2010 r. stan pana Kaimowa stał się ciężki. Nie był już w stanie wstać z łóżka. 24 czerwca 2010 r. współwięzień z aresztu śledczego podobno poinformował pierwszą skarżącą, że stan jej syna stał się bardzo ciężki i że nie otrzymuje on żadnej opieki medycznej. Cztery dni później pan K., prawnik współpracujący z Russian Justice Initiative, przeprowadził wywiad z panem Kaimowem w szpitalu więziennym. Powiedział, że nie otrzymał leków, ponieważ szpital więzienny ich nie posiadał. Zarząd szpitala więziennego odmówił przyjęcia paczek z lekami dla aresztowanych. Pan Kaimov zmarł 1 lipca 2010 r. na niewydolność serca spowodowaną gruźlicą. Pierwsza skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie sekcji zwłok. Według rządu organy śledcze przeprowadziły dochodzenie karne w sprawie okoliczności śmierci pana Kaimowa, które zakończyło się decyzją z 21 lipca 2010 r. o odmowie wszczęcia postępowania karnego. 22 listopada 2010 r. pan K. zwrócił się do szefa Komitetu Śledczego Republiki Tatarstanu o zbadanie okoliczności śmierci pana Kaimowa. Zaznaczył, że aresztowany skarżył się na brak leczenia w areszcie. Do wniosku załączono kopię protokołu rozmowy z 28 czerwca 2010 r. Organy śledcze przesłuchały pana K., który potwierdził swoje zeznania, oraz panią I., kierowniczkę oddziału gruźliczego odpowiedzialną za leczenie pana Kaimowa w 2009 i 2010 r. Lekarz oświadczyła, że pacjent otrzymywał leczenie przeciwgruźlicze do końca maja 2010 r., kiedy to odmówił przyjmowania jakichkolwiek leków. 6 grudnia 2010 r., powołując się na zeznania pani I., organy śledcze uznały, że nie było oznak zaniedbania ze strony władz medycznych. Zdecydowały o odmowie wszczęcia postępowania karnego. Trzy tygodnie później przełożony śledczy uchylił tę decyzję, zauważając, że śledztwo nie było wyczerpujące, w szczególności dlatego, że nie zebrano dokumentacji medycznej. Śledczy ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego 5 stycznia 2011 r. Decyzja ta została uchylona przez przełożony organ 15 marca 2011 r. z powodu braku niezbędnych czynności śledczych, w związku z nieusunięciem przez śledczego uchybień już zidentyfikowanych w poprzednich decyzjach kontrolnych. Dwanaście dni po uchyleniu swojej poprzedniej decyzji śledczy ponownie odmówił wszczęcia postępowania karnego, opierając nową decyzję na tych samych dowodach i argumentach co wcześniej. W międzyczasie pan K. złożył nowe zawiadomienie o przestępstwie do Centralnego Międzyrejonowego Wydziału Komitetu Śledczego w Republice Tatarstanu. Wezwano władze do weryfikacji, czy domniemana bierność władz medycznych stanowiła pozbawienie opieki medycznej, co jest przestępstwem zgodnie z rosyjskim Kodeksem Karnym. 10 maja 2011 r. sprawa została przekazana do komisariatu policji rejonu Promyszlennego w Kazaniu. Policjant-śledczy przesłuchał specjalistę od gruźlicy, który leczył pana Kaimowa, oraz pielęgniarkę więzienną. Jednogłośnie oświadczyli, że pacjent odmówił leczenia. 29 maja 2011 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego. Opierając się na powyższych zeznaniach i historii choroby pana Kaimowa, uznał, że śmierć tegoż wynikła z jego własnej lekkomyślnej decyzji o nieprzyjmowaniu przepisanych leków oraz że władze medyczne podjęły wszystkie rozsądne kroki, aby przekonać go do wznowienia leczenia. Pierwsza skarżąca odwołała się od decyzji z 29 maja 2011 r. Jej odwołanie zostało oddalone, w ostatniej instancji, przez Sąd Najwyższy Republiki Tatarstanu 11 października 2011 r. Sądy uznały, że śledztwo w sprawie śmierci pana Kaimowa było wyczerpujące i wszechstronne. Decyzja o odmowie wszczęcia postępowania karnego była oparta na zbadaniu dokumentacji medycznej i zeznaniach licznych świadków, w tym personelu medycznego szpitala więziennego. Sądy potwierdziły wniosek śledczego, że pan Kaimov odmówił leczenia i nie stosował się do zaleceń personelu medycznego. Sądy zauważyły również, że pierwsza skarżąca była świadoma zachowania pana Kaimowa i nie składała w tamtym czasie żadnych skarg na jakość leczenia. Po przekazaniu skargi rządowi rosyjskiemu poinformowali, że 13 i 26 lutego 2015 r. decyzje z 27 marca i 29 maja 2011 r. zostały odpowiednio uchylone przez przełożonych urzędników i zarządzono dodatkowe czynności śledcze. W szczególności miała zostać przeprowadzona ekspertyza medyczna. Zgodnie z korespondencją skarżących z 3 lipca 2015 r., dochodzenie karne było w toku. Nie ma dalszych informacji o wyniku.


Skarżący urodził się w 1950 roku i mieszka w Nalczyku, w Republice Inguszetii. Jest praktykującym prawnikiem. 10 października 2006 r. skarżący podróżował taksówką zbiorową z Nalczyka do Groznego w Czeczenii. Około godziny 13:00 funkcjonariusz policji zatrzymał pojazd na administracyjnej granicy inguszecko-czeczeńskiej i przystąpił do sprawdzania dokumentów tożsamości pasażerów. Odkrył, że podpis skarżącego w paszporcie został złożony czerwonym atramentem i poinformował go, że zostanie oskarżony o wykroczenie administracyjne na podstawie art. 19.15 Kodeksu o wykroczeniach administracyjnych za używanie nieważnego dokumentu tożsamości. Skarżący wniósł sprzeciw, twierdząc, że niewłaściwy rodzaj atramentu nie unieważnia jego paszportu. Policja najpierw zawiozła skarżącego samochodem na komisariat policji w Goragorsku (ТОМ пос. Горагорск), gdzie inspektor poinformował go, że jest „tymczasowo zatrzymany w celu sporządzenia protokołu”. Gdy protokół został sporządzony o godzinie 15:15, inny funkcjonariusz policji zabrał skarżącego, ponownie radiowozem, z Goragorska do rejonowego komisariatu policji w Nadterecznym (ОДЧ Надтереченского района). Funkcjonariusz operacyjny ustalił jego tożsamość, zweryfikował dokumenty i zwolnił go o godzinie 17:10. Komendant posterunku później oświadczył, że skarżący „podziękował mu za szybkie zwolnienie”. Skarżący poprosił nadzorującego prokuratora o zbadanie, czy policja nadużyła swoich uprawnień, zatrzymując go. Prokuratura Rejonowa w Nadterecznym wydała kilka decyzji o odmowie wszczęcia postępowania karnego. Jedna z nich została uchylona przez Sąd Rejonowy w Nadterecznym w dniu 13 lipca 2007 r. z następujących powodów:
„Kwestia, czy zatrzymanie administracyjne pana Timiszewa było konieczne, nie została wyjaśniona. Zgodnie z art. 27.3 ust. 1 Kodeksu o wykroczeniach administracyjnych, zatrzymanie administracyjne może być zastosowane w wyjątkowych okolicznościach, jeśli jest to niezbędne do szybkiego i prawidłowego rozpatrzenia domniemanego wykroczenia administracyjnego. Decyzja ... o odmowie wszczęcia postępowania karnego wskazuje, że protokół o wykroczeniu administracyjnym ... został sporządzony i przesłany do miejsca zamieszkania [pana Timiszewa]. W tych okolicznościach sąd nie widzi podstaw do zatrzymania administracyjnego pana Timiszewa.” Kolejne decyzje o odmowie wszczęcia postępowania karnego stwierdzały zamiennie, że niemożliwe było ustalenie czasu zatrzymania skarżącego, ponieważ nie został on odnotowany w żadnych dokumentach, że skarżący został zatrzymany za nieposłuszeństwo wobec poleceń policji, że był w rzeczywistości wolny po godzinie 15:15, ale poprosił o zawiezienie do biura w Nadterecznym, aby złożyć tam skargę, a policja zapewniła mu bezpieczny przejazd. Za każdym razem prokurator wnioskował, że policja nie popełniła żadnego przestępstwa podlegającego ściganiu. 27 stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy w Nadterecznym wskazał na szereg poważnych uchybień w śledztwie. Sąd zauważył, że nie ustalono, dlaczego protokół o wykroczeniu administracyjnym nie mógł zostać sporządzony na punkcie kontrolnym i dlaczego uznano za konieczne odprowadzenie skarżącego do Goragorska. Pozostawało niejasne, co stało się z protokołem: śledczy nie uzyskał listu przewodowego ani żadnych informacji o wyniku postępowania. Śledczy nie zapytał, dlaczego protokół konwojowania wymagany na podstawie art. 27.2 ust. 3 Kodeksu lub protokół zatrzymania wymagany na podstawie art. 27.4 Kodeksu nie został sporządzony. Nie ustalił również, jakie „wyjątkowe okoliczności” w rozumieniu art. 27.3 ust. 1 uzasadniały zatrzymanie skarżącego oraz o której godzinie skarżący w rzeczywistości opuścił komisariat policji w Nadterecznym. Sąd nie został przekonany, że skarżący poprosił policję, by zawieźli go do biura w Nadterecznym w celu złożenia skargi. Uznał to za niewiarygodne, że policja zapewniła samochód i konwój, aby pomóc mu złożyć skargę na ich postępowanie. Nawet zakładając, że rzeczywiście chciał złożyć skargę, śledczy nie ustalił, co się z nią stało lub, alternatywnie, dlaczego jej nie napisał, lub dlaczego pojechał tam osobiście zamiast wysłać ją pocztą z Goragorska. Oświadczenia funkcjonariuszy policji, którzy stwierdzili, że skarżący został „zwolniony”, również wskazywały na fakt, że został zawieziony do biura w Nadterecznym wbrew jego woli. Wreszcie sąd skrytykował założenie śledczego, że skarżący popełnił wykroczenie administracyjne. Sąd zauważył, że zgodnie z Wytycznymi dotyczącymi wydawania paszportów (zarządzenie nr 605 z 15 września 1997 r.), naczelnik wydziału paszportów powinien był poprosić posiadacza paszportu o podpisanie paszportu specjalnym atramentem. Odpowiedzialność za niewłaściwy rodzaj atramentu powinna spoczywać na urzędniku, który odstąpił od Wytycznych, a nie na skarżącym. 9 kwietnia 2009 r. śledczy wydał kolejną decyzję o odmowie wszczęcia postępowania karnego. Była ona podobna w treści do poprzednich i nie odnosiła się do kwestii budzących wątpliwości wskazanych w wyroku Sądu Rejonowego.


Skarżący urodził się w 1969 roku i mieszka w Hamburgu. Jest bratem zmarłego Y.C., również obywatela Gambii, który urodził się w 1987 roku i w 2004 roku ubiegał się o azyl w Austrii. 4 kwietnia 2005 roku Krajowy Sąd Karny w Wiedniu (Straflandesgericht) uznał Y.C. za winnego handlu narkotykami i skazał go na siedem miesięcy pozbawienia wolności. Y.C. rozpoczął odbywanie kary w Zakładzie Karnym Wiedeń-Josefstadt (Strafvollzugsanstalt). 2 maja 2005 roku został przeniesiony do więzienia w Linzu. 18 kwietnia 2005 roku Wiedeńska Dyrekcja Federalnej Policji (Bundespolizeidirektion) oddaliła wniosek Y.C. o azyl i nakazała jego wydalenie do Gambii. Odwołanie złożone przez Y.C. zostało oddalone przez Federalny Urząd ds. Azylu (Bundesasylamt) w Wiedniu 6 czerwca 2005 roku. Nie odwołał się on od tej decyzji, która stała się prawomocna 5 lipca 2005 roku. 8 września 2005 roku Linczańska Dyrekcja Federalnej Policji wydała zarządzenie o umieszczeniu Y.C. w areszcie w celu wydalenia. 12 września 2005 roku Y.C. został warunkowo zwolniony z więzienia i bezpośrednio przeniesiony do centrum zatrzymania policji w Linzu (Polizeianhaltezentrum – dalej „centrum zatrzymania”). Przy przyjęciu do centrum zatrzymania Y.C. został zbadany przez lekarza policji (Polizeiarzt), który stwierdził, że stan ogólny Y.C. jest dobry i jest on zdolny do przebywania w areszcie. Jego waga wynosiła 76,5 kg, a wzrost 170 cm. Komunikacja między władzami a Y.C. odbywała się w języku angielskim. 26 września 2005 roku lekarz policji, przeprowadzając rutynowe badanie, któremu muszą podlegać wszyscy zatrzymani w dwutygodniowych odstępach, ponownie odnotował, że stan zdrowia Y.C. jest dobry i zapisał jego wagę jako 70 kg. 27 września 2005 roku Y.C. rozpoczął strajk głodowy. 28 września 2005 roku poinformował o tym władze. Przedstawiciele Stowarzyszenia Praw Człowieka w Austrii (Verein Menschenrechte Österreich), organizacji pozarządowej (NGO), która doradzała mu już od dnia przyjęcia do centrum zatrzymania, przybyli, aby z nim porozmawiać. Tego samego dnia Y.C. poddano wstępnemu badaniu w związku ze strajkiem głodowym (Hungerstreik-Eingangsuntersuchung). Y.C. otrzymał ulotkę informacyjną o strajkach głodowych (w języku angielskim) oraz został ustnie poinformowany przez lekarza sądowego o możliwych konsekwencjach strajku głodowego. Wypełniono medyczny protokół strajku głodowego (Hungerstreikprotokoll), w którym jego stan zdrowia został opisany następująco:
„Układ mięśniowy w dobrym, wytrenowanym stanie, wyraźne mięśnie ramion, mięśnie brzucha jak u kogoś kto uprawia sporty, wygląda na żywotnego, ogólnie”. W protokole strajku głodowego odnotowano, że na początku strajku Y.C. ważył 67 kg. Na tej podstawie „krytyczna waga” Y.C. została obliczona na 54 kg (patrz punkt 64 poniżej). Pod nagłówkiem „podane powody strajku głodowego” odnotowano, że Y.C. „bezwzględnie chciał zostać przeniesiony z powrotem do celi nr 36”. Został umieszczony w innej celi, ponieważ on i jego współwięźniowie rzekomo próbowali uciec z celi nr 36. Następnie przeprowadzano codzienne kontrole zdrowia Y.C., podczas których sprawdzano jego wagę, mierzono ciśnienie krwi i poziom nasycenia tlenem. Do 1 października 2005 roku nie wykryto żadnych nieprawidłowości. 2 października 2005 roku lekarz sądowy odnotował, że język Y.C. był lekko suchy, a 3 października 2005 roku, że jego wargi były „spierzchnięte” (borkig). Ponadto w formularzu strajku głodowego pojawiały się sporadyczne uwagi, że Y.C. opierał się badaniu i „symulował” (simuliert) – na przykład „udawał upadek”, „odmawiał poddania się badaniu”, „musiał być niesiony przez innych zatrzymanych” oraz „w sposób demonstracyjny przechylał się z [swojego] krzesła”. Po zbadaniu Y.C. rankiem 4 października 2005 roku dr F.G., prowadzący lekarz policji, odnotował następujące informacje:
„Symuluje osłabienie, musi być fizycznie podtrzymywany przez dwóch zatrzymanych – dlatego nie można sprawdzić wagi. Język suchy, wargi spierzchnięte. Wnoszę o ocenę medyczną przez specjalistę. Ewentualnie badanie krwi, jonogram”. 4 października 2005 roku o godzinie 9:30 Y.C. został przewieziony do Szpitala Klinicznego w Linzu (Allgemeines Krankenhaus) w celu zbadania i oceny, czy jest wystarczająco silny, aby nadal przebywać w areszcie. Ponieważ Y.C. stawiał opór podczas badania i kopnął pielęgniarkę, jego ręce i nogi musiały zostać skuto kajdankami przez policjantów, którzy go eskortowali. Zgodnie z raportem sporządzonym przez leczącego lekarza 4 października 2005 roku, „nie było możliwe ocenienie przyjmowania płynów”, „komunikacja [była] utrudniona”, ponieważ Y.C. nie mówił po niemiecku, miał „spierzchnięte wargi” i stale miał „zamknięte oczy”, ale „chodzenie [było] możliwe przy [wsparciu]”. Szpital zauważył również, że jeśli jego stan ogólny się pogorszy, będzie musiał zostać karmiony siłowo i przewieziony na oddział psychiatryczny, ponieważ „co jakiś czas wyprowadzał się”. Pobranie krwi do badania było trudne i ryzykowne; mimo to, przy wsparciu dwóch policjantów, którzy unieruchomili Y.C. na krześle w gabinecie badawczym, lekarzowi udało się pobrać niewielką ilość krwi. Po konsultacji z lekarzem nadrzędnym, leczący lekarz formalnie potwierdził zdolność Y.C. do przebywania w areszcie i zapisał numer telefonu lekarza policji, aby skontaktować się z nim po uzyskaniu wyników badania krwi. Następnie Y.C. został przewieziony z powrotem do centrum zatrzymania i około godziny 11:00 umieszczono go samotnie w celi bezpieczeństwa (Sicherheitszelle) z powodu jego zachowania w szpitalu. Jego kajdanki zostały zdjęte. W celi bezpieczeństwa nie było punktu czerpania wody, ale Y.C. mógł w każdej chwili poprosić o butelkę wody. Policjant sprawdzał stan Y.C. co piętnaście do trzydziestu minut. O godzinie 12:30 Y.C., który leżał na łóżku, zareagował na obecność policjanta przez podniesienie głowy. Gdy policjant sprawdził go ponownie o godzinie 12:50, nie oddychał już i nie miał pulsu. O godzinie 13:20 został uznany za zmarłego przez lekarza ratunkowego, który został natychmiast wezwany na miejsce. Przypuszczalna godzina śmierci to 12:40. Jego waga została zapisana jako 59 kg. O godzinie 13:42 uzyskano wyniki badań krwi z badania szpitalnego (patrz punkt 17 powyżej). Wskazywały one, że Y.C. był odwodniony i że powinien zostać nawodniony dożylnie oraz umieszczony na oddziale intensywnej terapii. W raporcie z 5 października 2005 roku lekarz ze szpitala odnotował, że Y.C. był niechętny do współpracy podczas badania. Pobranie próbki krwi było niemal niemożliwe, ponieważ pacjent stawiał silny opór. W tamtym momencie nic nie wskazywało na to, że stan fizyczny Y.C. może stać się zagrażający życiu. W oświadczeniu złożonym 14 października 2005 roku lekarz opisał Y.C. jako wcale nie słabego, raczej jako fizycznie silnego, który stale stawiał opór leczeniu z całą siłą (nach Leibeskräften), używając całego swojego ciała i kopiąc nogami. Po zbadaniu języka, pulsu, oddechu, bicia serca i skóry zaobserwował spierzchnięte wargi Y.C., ale nie widział żadnych innych typowych oznak odwodnienia ani innych nieprawidłowości. Stwierdził dalej, że nawet jako doświadczony lekarz oddziału ratunkowego, szybki i śmiertelny rozwój sytuacji Y.C. nie był przez niego w ogóle do przewidzenia. 4 października 2005 roku, w dniu śmierci Y.C., Prokuratura w Linzu (Staatsanwaltschaft – dalej „prokurator”) wszczęła śledztwo karne przeciwko „nieznanym sprawcom” i zwróciła się do Krajowego Sądu w Linzu (Landesgericht) o przeprowadzenie śledztwa sądowego. Sędzia śledczy zarządził przeprowadzenie sekcji zwłok przez zaprzysiężonego i sądowo certyfikowanego biegłego (beeideter und gerichtlich zertifizierter Sachverständiger); sekcja została przeprowadzona 5 października 2005 roku. Tego samego dnia sędzia śledczy, w odpowiedzi na wniosek prokuratora, wydał decyzję o zajęciu próbek krwi pobranych od Y.C. wraz z odpowiednim raportem z badania. 5 października 2005 roku Linczańska Dyrekcja Federalnej Policji złożyła szczegółowy raport dotyczący okoliczności śmierci Y.C. 6 października 2005 roku prokurator zwrócił się do Biura Spraw Wewnętrznych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Büro für interne Angelegenheiten des Bundesministeriums für Inneres – dalej „OIA”) o przeprowadzenie dochodzenia. Wniosek obejmował przeprowadzenie rozmów z: dwoma policjantami, którzy eskortowali Y.C. do szpitala w dniu jego śmierci; lekarzem policji, który badał Y.C. w tym dniu; lekarzem w Szpitalu Klinicznym w Linzu, który badał Y.C.; policjantami, którzy sprawdzali stan Y.C., gdy był umieszczony w celi bezpieczeństwa; oraz współwięźniem Y.C. 12 października 2005 roku prokurator dołączył do akt sprawy notatkę dotyczącą rozmowy telefonicznej między nim a dr H., biegłym, który przeprowadził sekcję zwłok, w sprawie wstępnych wyników tej sekcji. Następnie OIA przeprowadziło dochodzenie w służbie medycznej centrum zatrzymania, zabezpieczyło dokumenty z centrum zatrzymania i sporządziło pisemne zapisy z wymaganych rozmów (patrz punkt 22 powyżej). Raport OIA został złożony u prokuratora 18 października 2005 roku. 24 października 2005 roku sędzia śledczy uwzględnił wniosek prokuratora o włączenie do akt sprawy wyników dochodzenia do tej daty, a także o uzyskanie historii medycznej Y.C. z centrum zatrzymania i przesłanie tych dokumentów biegłemu dr H. Postanowiono również, aby waga używana do ważenia Y.C. w centrum zatrzymania została zajęta i wysłana do badania technicznego. 5 listopada 2005 roku OIA złożyło raport zawierający wyniki dodatkowego dochodzenia. 1 grudnia 2005 roku, po otrzymaniu wszystkich odpowiednich dokumentów od OIA, Austriacka Rada Doradcza ds. Praw Człowieka (Menschenrechtsbeirat – dalej „Rada Doradcza” – niezależny organ monitorujący utworzony w 1999 roku przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych) wydała raport w sprawie śmierci Y.C. W tym raporcie Rada Doradcza uznała kilka kwestii za problematyczne: to, że Y.C. po wizycie w Szpitalu Klinicznym w Linzu 4 października 2005 roku był dalej monitorowany tylko przez policjantów, a nie przez personel medyczny; że podczas wizyty w szpitalu nie był obecny tłumacz; że próbka krwi została pobrana od Y.C. wbrew jego woli; oraz że obliczenie krytycznej wagi Y.C. było wątpliwe. Kwestie możliwego odwodnienia Y.C. i posiadania cech sierpowatokrwinkowości nie zostały poruszone w raporcie, ponieważ został on sporządzony przed dostarczeniem końcowego raportu z sekcji przez dr H. (patrz punkt 30 poniżej). 12 grudnia 2005 roku skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, przystąpił do postępowania karnego jako strona prywatna. Postanowieniem z 14 grudnia 2005 roku sędzia śledczy wezwał biegłego do złożenia raportu. 4 stycznia 2006 roku dr H., biegły medycyny sądowej, który przeprowadził sekcję zwłok, złożył do Krajowego Sądu w Linzu swój końcowy raport z sekcji (datowany na 5 października 2005 roku), a także opinię biegłego w sprawie śmierci Y.C. Oświadczył w raporcie z sekcji, że ciało Y.C. nie wykazywało oznak „znacznego ostrego niedożywienia”, ani nie było oznak „klasycznego odwodnienia”. W bardziej szczegółowej opinii biegłego dr H. stwierdził, że ciało Y.C. nie wykazywało oznak żadnych obrażeń; zatem wykluczono śmierć spowodowaną użyciem siły. Y.C. był szczupły, ale nie wyglądał na niedożywionego. Jego ciało ważyło 59,3 kg; wzrost wynosił 171 cm. Żadnych typowych zewnętrznych oznak odwodnienia nie było widocznych, z wyjątkiem lekko spierzchniętych warg. Wyniki wewnętrznego badania odnotowały zagęszczenie krwi, co wskazywało na możliwe zmiany w krwi, gdy Y.C. był jeszcze żywy, spowodowane brakiem nawodnienia. Dr H. zauważył, że sam strajk głodowy nie może prowadzić do zagęszczenia krwi, pod warunkiem spożywania wystarczającej ilości płynów. Jeśli chodzi o strajk głodowy, dr H. stwierdził, że prawdopodobnie Y.C. nie jadł stałego pokarmu przez kilka dni, ale mało prawdopodobne jest, aby prowadził długotrwały całkowity strajk głodowy, ponieważ jelito grube było wciąż wypełnione obfitą ilością stolca na całej długości. Dr H. stwierdził dalej, że ani wygląd zewnętrzny Y.C., ani raporty medyczne sporządzone do 4 października 2005 roku nie wskazywały na sytuację zagrażającą życiu, mimo że nastąpiła znaczna redukcja wagi. Raczej bardziej prawdopodobne było, że zaburzenie układu elektrolitowego zaczęło się w okresie kilku dni, co wskazywały wyniki badania krwi przeprowadzonego przez Szpital Kliniczny w Linzu 4 października 2005 roku. Pośmiertne badanie krwi Y.C. (przeprowadzone w trakcie sekcji) wykazało, że był nosicielem cech sierpowatokrwinkowości (Sichelzellanlage). Dr H. wyjaśnił, że sierpowatokrwinkowość (Sichelzellenkrankheit) jest dziedziczną chorobą czerwonych krwinek; podczas gdy czerwone krwinki (zawierające normalną hemoglobinę) mają kształt dysku, hemoglobina sierpowata może tworzyć sztywne pręty wewnątrz komórki, zmieniając ją w kształt sierpa. Dr H. dodał, że choroba jest rzadka wśród białej populacji, występując głównie u czarnoskórych. W przeciwieństwie do osób cierpiących na sierpowatokrwinkowość, w krwi Y.C. cecha ta występowała w postaci heterozygotycznej, dlatego choroba pozostała niewykryta za jego życia. W przypadkach takich jak Y.C. objawy sierpowatokrwinkowości ujawniały się tylko wtedy, gdy istniały dalsze szkodliwe czynniki zewnętrzne, takie jak odwodnienie lub brak tlenu. Dr H. concluded that the cause of Y.C.’s death had been dehydration, combined with the fact that he had been a carrier of sickle cell trait, which had caused a shift in the electrolyte system and had ultimately caused his heart to stop beating. Dr H. stwierdził, że przyczyną śmierci Y.C. było odwodnienie w połączeniu z faktem, że był nosicielem cech sierpowatokrwinkowości, co spowodowało zaburzenie układu elektrolitowego i ostatecznie zatrzymanie pracy serca. Ani władze, ani sam Y.C. nie wiedzieli, że był nosicielem cech sierpowatokrwinkowości. Dr H. stwierdził, że śmierci Y.C. można było zapobić tylko wtedy, gdyby został wcześniej przebadany pod kątem cech sierpowatokrwinkowości lub gdyby wiedział, że jest ich nosicielem. Jednak protokół strajku głodowego nie wskazywał na żadną konieczność przeprowadzenia badania krwi w tym zakresie. Wyniki badań ze szpitala w dniu śmierci Y.C. dałyby powód do dalszych badań. Wyniki te zostały jednak uzyskane dopiero po śmierci Y.C. 12 października 2005 roku prokurator sporządził notatkę w aktach karnych (Aktenvermerk) dotyczącą rozmowy z dr H. Lekarz wyraził opinię, że z perspektywy czasu nadzwyczaj agresywne zachowanie Y.C. w szpitalu w dniu jego śmierci przypominało stan majaczeniowy spowodowany zaawansowanym odwodnieniem i wynikającym z tego rozpadem krwinek. 13 stycznia 2006 roku prokurator zdecydował o umorzeniu śledztwa karnego w sprawie śmierci Y.C., ponieważ nie znaleziono wystarczających dowodów uzasadniających wszczęcie postępowania karnego. Skarżącego poinformowano, że ma prawo zwrócić się do Izby Radców (Ratskammer) Krajowego Sądu w Linzu o przeprowadzenie śledztwa wstępnego. Poinformowano go jednak, że będzie musiał ponieść pełne koszty postępowania karnego, jeśli Izba Radców uwzględni jego wniosek, ale postępowanie nie zakończy się wyrokiem skazującym. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 19 stycznia 2006 roku. Skarżący nie wnosił o wszczęcie śledztwa wstępnego. 2 marca 2006 roku skarżący złożył decyzję z 13 lutego 2006 roku wydaną przez Niezależny Senat Administracyjny Górnej Austrii (Unabhänigiger Verwaltungssenat Oberösterreich – dalej „IAP”) (patrz punkt 46 poniżej) u prokuratora i poprosił go o dalsze dochodzenie. 13 marca 2006 roku prokurator odpowiedział, że złożone dokumenty zostały mu już udostępnione, ale nie mogą zmienić jego oceny wyników postępowania uzyskanych do tej pory, ponieważ każdy aspekt pytania prawnego, na które należy odpowiedzieć, został już wyjaśniony w raporcie z sekcji dr H. i jego obszernej opinii biegłego. 15 listopada 2005 roku skarżący zwrócił się do IAP o sprawdzenie legalności zatrzymania Y.C. (Schubhaftbeschwerde) i jednocześnie złożył skargę na warunki jego zatrzymania (Maßnahmenbeschwerde). Złożył w szczególności wniosek, że Y.C. nie powinien był nadal przebywać w areszcie, ponieważ nie był już zdolny do przebywania w areszcie z powodu swojego strajku głodowego. Jeśli chodzi o warunki zatrzymania Y.C., złożył wniosek, że leczenie medyczne Y.C. nie było zgodne z art. 10 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie zatrzymania (Anhalteordnung – patrz punkt 59 poniżej). Ponadto twierdził, że jego brat został umieszczony w celi bezpieczeństwa, bez dostępu do wody, w dniu swojej śmierci, w sprzeczności z art. 5 ust. 5 Rozporządzenia w sprawie zatrzymania. 13 lutego 2006 roku właściwy członek IAP przeprowadził rozprawę, podczas której przesłuchał jako świadków skarżącego, współwięźnia Y.C., jednego z lekarzy policji, którzy badali Y.C. podczas jego strajku głodowego, oraz policjantów odpowiedzialnych za badanie zatrzymanych w dniu śmierci Y.C. Były współwięzień Y.C., H.C., zeznał, że wspólnie rozpoczęli strajk głodowy, aby protestować przeciwko czasowi trwania ich zatrzymania, i że nie byli traktowani poprawnie przez policjantów; nie sprecyzował jednak, w jaki sposób to traktowanie było niepoprawne. Powiedział, że nie pamięta dokładnego dnia, w którym rozpoczęli strajk głodowy, ale przez dwanaście dni nie jedli ani nie pili niczego. H.C. zeznał, że miał wrażenie, że Y.C. był „strasznie słaby” podczas trzech dni przed jego śmiercią. Zgodnie z zeznaniami pracowników NGO Stowarzyszenie Praw Człowieka w Austrii, którzy odwiedzali Y.C. kilka razy, Y.C. nie podnosił żadnych zarzutów dotyczących złego traktowania podczas ich wizyt. W rzeczywistości, z wyjątkiem jego byłego współwięźnia, wszyscy inni świadkowie, którzy mieli kontakt z Y.C. aż do jego śmierci, zeznali również podczas rozprawy przed IAP, że nie wyglądał na chorego lub słabego, ale że przeciwnie, nawet w dniu śmierci wyglądał na atletycznego i silnego; co zostało potwierdzone przez zdjęcia jego martwego ciała i opis w raporcie z sekcji dr H. (patrz punkt 30 powyżej). Jeden z lekarzy policji, dr F.G., złożył zeznania dotyczące m.in. powodu, dla którego obliczanie krytycznej wagi zatrzymanego na strajku głodowym opierało się na jego wadze na początku strajku głodowego, a nie na wadze zarejestrowanej przy przyjęciu do centrum zatrzymania. Stwierdził, że zatrzymani zazwyczaj nieco tracą na wadze podczas zatrzymania, ale możliwe jest również, że przybierają na wadze. Przyznał, że nie sprawdził nawet początkowej wagi Y.C., ponieważ 65,5 kg zarejestrowane w dniu po ogłoszeniu przez Y.C. strajku głodowego stanowiło w zasadzie normalną wagę, biorąc pod uwagę jego wzrost. Dr F.G. stwierdził ponadto, że 3 października 2005 roku Y.C. wszedł do gabinetu badawczego bez wsparcia. Dzień później Y.C. wykazał oznaki odwodnienia i przyszedł do gabinetu badawczego wspierany przez dwóch policjantów. Dr F.G. stwierdził, że odpowiednio zlecił jego zbadanie w szpitalu. H., policjant, który eskortował Y.C. do szpitala i z powrotem w dniu jego śmierci, stwierdził, że powodem umieszczenia Y.C. w izolacji było to – po zachowaniu Y.C. w szpitalu – że on i drugi odpowiedzialny oficer obawiali się, że Y.C. może skrzywdzić siebie lub innych. H. potwierdził, że w celi bezpieczeństwa nie było punktu czerpania wody, ale Y.C. mógł w każdej chwili poprosić o butelkę wody, dzwoniąc dzwonkiem. B., policjant odpowiedzialny za sprawdzanie stanu Y.C., gdy był przetrzymywany w celi bezpieczeństwa, stwierdził, że otrzymał rozkaz, aby robić to co piętnaście do trzydziestu minut. Podczas kontroli musiał upewnić się, że zatrzymany reaguje, gdy się do niego mówi. Gdy B. sprawdzał Y.C. o godzinie 12:30, ten ostatni poruszył głową. Przy następnej kontroli o godzinie 12:50 nie wykazał żadnej reakcji i został następnie uznany za zmarłego przez lekarza ratunkowego, który został natychmiast wezwany na miejsce. Podczas rozprawy przed IAP w dniu 13 lutego 2006 roku skarżący przedstawił niedatowane i niepodpisane trójstronicowe oświadczenie dr W.G., którego zatrudnił sam i który był lekarzem ogólnym w Linzu specjalizującym się w medycynie żywieniowej. Dr W.G., który nie badał ciała Y.C., oparł swój raport na raporcie z sekcji i opinii biegłego wydanej przez dr H., raporcie OIA (patrz punkt 24 powyżej) oraz raporcie Szpitala Klinicznego w Linzu i doszedł do następującego wniosku. 12 września 2005 roku, w dniu, w którym Y.C. został zatrzymany w celu wydalenia, ważył 76,5 kg. 28 września 2005 roku, w dniu, w którym Y.C. ogłosił, że jest na strajku głodowym, ważył tylko 67 kg. Lekarz policji popełnił błąd, przyjmując tę ostatnią wagę za normalną wagę Y.C. w celu obliczenia jego krytycznej masy ciała. Lekarz nie wziął pod uwagę faktu, że Y.C. stracił już 9,5 kg między 12 a 28 września 2005 roku, co oznaczało, że Y.C. musiał już rozpocząć strajk głodowy przed oficjalnym ogłoszeniem go. Od 28 września do dnia śmierci 4 października 2005 roku Y.C. stracił kolejne 8 kg masy ciała. Jednak lekarz użył wagi Y.C. z 28 września (mianowicie 67 kg) jako punktu wyjścia i ustalił jego krytyczną wagę na 54 kg, co w opinii dr W.G. było błędne. Lekarz policji powinien był oprzeć swoje obliczenia na wadze, jaką Y.C. miał przy przyjeździe do centrum zatrzymania. Gdyby tak zrobił, poprawna waga krytyczna zostałaby ustalona na 67 kg minus 10%. Zamiast tego Y.C. w chwili śmierci stracił już około 18% swojej wagi w płynach. Dla osoby dorosłej utrata nawet 10% płynów stanowi sytuację zagrażającą życiu. Dr W.G. założył, że Y.C. zmarł na skutek odwodnienia wynikającego z błędnego obliczenia jego masy ciała. Nie odniósł się do pytania, jaką rolę w jego śmierci odegrały obecne w jego krwi cechy sierpowatokrwinkowości, ani nie podał żadnego naukowego źródła dla swoich obliczeń. Opinia dr W.G. nie została później poparta przez żadnego z oficjalnych biegłych. Skarżący zwrócił się do IAP o przesłuchanie drugiego lekarza policji pełniącego dyżur w centrum zatrzymania w dniu śmierci Y.C. oraz o uzyskanie innej opinii biegłego w celu obalenia opinii biegłego wydanej przez dr H. (patrz punkty 30-33 powyżej). IAP odrzucił te wnioski. IAP na koniec rozprawy w dniu 13 lutego 2006 roku orzekł, że zatrzymanie Y.C. w oczekiwaniu na wydalenie było niezgodne z prawem i że warunki zatrzymania podczas jego strajku głodowego naruszyły prawo Y.C. do ochrony przed nieludzkim traktowaniem, gwarantowane w art. 3 Konwencji. Jeśli chodzi o przyczynę śmierci Y.C., IAP powtórzył ustalenia raportu z sekcji i dołączonej do niego opinii biegłego (patrz punkty 30-33 powyżej). IAP argumentował, że władze państwowe nie wypełniły swojej roli gwaranta praw skarżącego wynikających z art. 3 i 5 Konwencji. Uznał, że biorąc pod uwagę częstotliwość występowania sierpowatokrwinkowości wśród ludności Afryki Subsaharyjskiej, Państwo było zobowiązane do zaoferowania testu na sierpowatokrwinkowość wszystkim zatrzymanym z tego konkretnego regionu geograficznego, a w szczególności tym będącym na strajku głodowym. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych odwołało się od tej decyzji. 30 sierpnia 2007 roku Sąd Administracyjny uchylił decyzję IAP. Uznał, że skarżący nie miał legitymacji procesowej w zakresie wniosku o sprawdzenie legalności zatrzymania jego brata, ponieważ prawa z art. 5 Konwencji nie są przenaszalne na inne osoby. W związku z tym IAP nie miał uprawnień do wydania decyzji w tym zakresie. Jeśli chodzi o skargę z art. 3 Konwencji, uznał, że sam fakt, że dana osoba jest zatrzymana, nie nakłada na Państwo obowiązku podejmowania środków (potrzeby których nie były koniecznie do przewidzenia) ze względu na predyspozycje genetyczne tej osoby bez wyraźnego wybuchu choroby u tej osoby. Ponadto stwierdził, że IAP nie przestrzegał pewnych wymogów proceduralnych, dlatego Sąd Administracyjny przekazał sprawę z powrotem do IAP. 1 kwietnia 2008 roku skarżący złożył skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącą powyższego wyroku Sądu Administracyjnego; została ona zarejestrowana jako sprawa Ceesay przeciwko Austrii (nr 17208/08). W następstwie IAP zdecydował o zawieszeniu nowego postępowania do czasu wydania przez Trybunał orzeczenia w tej sprawie. 21 maja 2010 roku Trybunał uznał skargę nr 17208/08 za niedopuszczalną na podstawie art. 35 ust. 1 i 4 Konwencji, ponieważ postępowanie wciąż było w toku przed IAP, a skargi złożone przez skarżącego do Trybunału były zatem przedwczesne. IAP wznowił postępowanie i 11 czerwca 2010 roku ponownie wydał decyzję stwierdzającą naruszenie art. 3 Konwencji w zakresie warunków zatrzymania Y.C. Istotnie powtórzył uzasadnienie zawarte w poprzedniej decyzji, wyjaśniając, że postępowanie nie miało na celu zidentyfikowania osoby, którą można by obwiniać o śmierć Y.C., ale zidentyfikowanie błędów inherentnych w systemie zatrzymania – w szczególności braku standaryzowanego testu na sierpowatokrwinkowość dla określonych grup wysokiego ryzyka i braku jasnych instrukcji dla personelu centrum zatrzymania dotyczących zatrzymanych na strajku głodowym. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ponownie złożyło skargę, argumentując, że istniały wystarczające zasady i instrukcje dotyczące traktowania zatrzymanych. W niniejszej sprawie nie było żadnych oznak, że Y.C. cierpiał na sierpowatokrwinkowość. Nawet szpitale nie przeprowadzały standaryzowanych testów pod kątem tej anomalii krwi, gdy nie było konkretnego podejrzenia w tym zakresie. Dodało, że śmierć Y.C. skłoniła jednak Ministerstwo Spraw Wewnętrznych do wydania dyrektywy dla władz centrów zatrzymania, instruującej je, aby (i) informować zatrzymanych będących na strajku głodowym i należących do grupy wysokiego ryzyka o możliwych konsekwencjach sierpowatokrwinkowości oraz (ii) przeprowadzać niezbędne testy. 20 października 2011 roku Sąd Administracyjny ponownie uchylił decyzję IAP. Przypomniał IAP, że jest związany wykładnią prawną wyrażoną przez Sąd Administracyjny w poprzednim wyroku dotyczącym obowiązków Państwa wynikających z art. 3 Konwencji wobec zatrzymanych (patrz punkt 48 powyżej). Ponadto zasugerował, aby IAP zleciło sporządzenie opinii biegłego w celu ustalenia, czy obniżony stan psychiczny i fizyczny Y.C. powinien dać powód do zbadania możliwości, że cierpiał na sierpowatokrwinkowość, i czy odpowiednie leczenie medyczne od tego momentu mogło zapobiec śmierci Y.C. W trakcie nowej rundy postępowania IAP zleciło sporządzenie opinii biegłego, co sugerował Sąd Administracyjny. W raporcie datowanym na 19 maja 2012 roku, a także podczas rozprawy w dniu 21 czerwca 2012 roku, rzeczoznawca w question, dr L., potwierdził, że zgodnie z jego ustaleniami Y.C. był nosicielem cech sierpowatokrwinkowości. Dodał, że dotyczy to 30% populacji krajów Afryki Subsaharyjskiej, takich jak Gambia (skąd pochodził Y.C.), i że ta cecha służy jako ochrona przed malarią. Fakt, że dana osoba jest nosicielem cech sierpowatokrwinkowości, nie oznacza, że jest chora lub ma krótszą oczekiwaną długość życia. Będzie jednak ona narażona na wyższe ryzyko śmierci w przypadku podejmowania wyczerpujących działań (anstrengungsassoziierte Todesfälle), a cecha ta może również powodować szybkie odwodnienie w przypadku zmniejszonego spożycia płynów. Dr L. wyjaśnił, że sierpowatokrwinkowość można wykryć tylko poprzez analizę próbek krwi, ale potrzeba takiej analizy nigdy nie była wyraźnie wskazana w przypadku Y.C., nawet w świetle jego obniżonego stanu psychicznego i fizycznego. Skarżący złożył to samo niepodpisane oświadczenie, które złożył już podczas rozprawy w dniu 13 lutego 2006 roku (patrz punkt 44 powyżej). Nie złożył żadnych dalszych wniosków. Gdy biegły dr L. był pytany przez IAP dotyczące obliczenia krytycznej wagi Y.C., stwierdził, że jest skłonny uwierzyć, że waga Y.C. została obliczona poprawnie, ale że obliczenie to zostało błędnie zapisane. Jego zdaniem mało prawdopodobne jest, aby Y.C. mógł stracić 9 kg w ciągu szesnastodniowego strajku głodowego. 13 lipca 2012 roku IAP oddalił skargę skarżącego na warunki zatrzymania Y.C., opierając swoją decyzję na ustaleniu zawartym w opinii biegłego dr L. (patrz punkt 54 powyżej), że potrzeba analizy krwi Y.C. pod kątem cech sierpowatokrwinkowości nie była wskazana. Powtórzył, że zgodnie z wykładnią prawną Sądu Administracyjnego, której jest związany, Państwo nie miało obowiązku podejmowania środków, których potrzeba nie była do przewidzenia w przypadku osoby ze względu na pewną predyspozycję genetyczną bez wyraźnego wybuchu choroby u tej osoby. W związku z tym zachowanie władz nie stanowiło naruszenia art. 3. Skarżący wniósł skargę do Trybunału Konstytucyjnego, która została oddalona 22 listopada 2013 roku. 25 kwietnia 2014 roku skarżący wniósł skargę do Sądu Administracyjnego, który, powołując się na swoje decyzje z 30 sierpnia 2007 roku i 20 października 2011 roku, ją oddalił. Decyzja ta została doręczona skarżącemu 16 maja 2014 roku.


Skarżący urodził się w 1974 roku i jest osadzony w Diyarbakırze. 8 marca 1995 r. skarżący został zatrzymany przez policję w związku z podejrzeniem przynależności do Hizbullah, nielegalnej organizacji. Prawo skarżącego do dostępu do adwokata było ograniczone w trakcie zatrzymania przez policję na mocy obecnie już nieobowiązującej ustawy nr 3842. Tego samego dnia został zbadany przez lekarza na własne życzenie. Lekarz odnotował w dokumencie policyjnym, że na ciele skarżącego nie ma śladów przemocy fizycznej. 16 marca 1995 r. skarżący wziął udział w „konfrontacji z oświadczeniami (ifadeli yüzleştirme tutanağı)” z innymi oskarżonymi i, w nieobecności adwokata, wskazał pewne osoby jako członków wspomnianej organizacji oraz przyznał się do popełnienia morderstwa. 26 marca 1995 r. skarżący wziął również udział w odtworzeniu przebiegu zdarzeń (olay ve yer gösterme), w trakcie którego, w nieobecności adwokata, przyznał się do dokonania podpalenia. 29 marca 1995 r. skarżący był przesłuchiwany przez funkcjonariuszy policji w nieobecności adwokata. W swoim zeznaniu skarżący szczegółowo opisał swoje zaangażowanie w działalność Hizbullah. 5 kwietnia 1995 r. skarżący został doprowadzony odpowiednio do prokuratora i sędziego śledczego, ponownie w nieobecności adwokata. Przed prokuratorem i sędzią śledczym skarżący zaprzeczył swoim zeznaniom złożonym na policji, twierdząc, że został poddany torturom. Sędzia śledczy zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego. Tego samego dnia, przed złożeniem zeznań, został zbadany przez lekarza na wniosek policji. Lekarz odnotował w dokumencie policyjnym, że na ciele skarżącego nie ma śladów przemocy fizycznej. 12 kwietnia 1995 r. został zbadany przez lekarza na własne życzenie, twierdząc, że został poddany torturom podczas zatrzymania przez policję. Lekarz stwierdził, że na ciele skarżącego nie ma śladów przemocy fizycznej. 2 maja 1995 r. skarżący złożył zeznania jako skarżący przed prokuratorem i oświadczył, że został poddany różnym formom tortur, w tym biciu, porażeniom prądem, zawiązywaniu oczu, polewaniu zimną wodą oraz zmuszaniu do rozebrania się do naga. 23 maja 1995 r. prokurator przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakırze wniósł akt oskarżenia przeciwko skarżącemu oraz kilku innym osobom. Skarżącemu zarzucono prowadzenie działalności mającej na celu oderwanie części terytorium narodowego, co jest zagrożone karą zgodnie z art. 125 dawnego Kodeksu karnego. 19 października 1995 r. przed Sądem Bezpieczeństwa Państwa odbyła się pierwsza rozprawa w sprawie. Na mocy ustawy nr 5190 z 16 czerwca 2004 r., opublikowanej w Dzienniku Urzędowym 30 czerwca 2004 r., Sądy Bezpieczeństwa Państwa zostały zlikwidowane. Sprawa przeciwko skarżącemu została przekazana do Sądu Okręgowego w Diyarbakırze. 31 marca 2005 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakırze uznał skarżącego za winnego usiłowania podważenia porządku konstytucyjnego, zagrożonego w art. 146 § 1 dawnego Kodeksu karnego, i wymierzył mu karę dożywotniego pozbawienia wolności. 11 grudnia 2006 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok z 31 marca 2005 r. w zakresie niektórych oskarżonych, w tym skarżącego, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Diyarbakırze. 9 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakırze ponownie uznał skarżącego za winnego usiłowania podważenia porządku konstytucyjnego, zagrożonego w art. 146 § 1 dawnego Kodeksu karnego, i wymierzył mu karę dożywotniego pozbawienia wolności. 19 stycznia 2009 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji.


Skarżący jest firmą budowlaną, która została założona w 2003 roku i ma swoją siedzibę w Mersin. W 2005 roku, po uzyskaniu zezwolenia na prowadzenie kopalni, skarżący otworzył kopalnię na działce o powierzchni 8700 m², która była jego własnością. W trakcie prowadzenia działalności górniczej, 31 stycznia 2006 r. komisja kontrolna podległa administracji prowincji Mersin przeprowadziła inspekcję. W następstwie komisja sporządziła raport, w którym zaproponowała, aby nakazać skarżącemu zapłatę 131 250 tureckich lir (TRY)[1] za wydobywanie znacznych ilości piasku na sąsiednich działkach o powierzchni 5000 m², poza obszarem objętym zezwoleniem. 8 marca 2006 r. administracja prowincji Tarsus poinformowała skarżącego, że zdecydowała o nałożeniu proponowanej kary administracyjnej na mocy art. 19 Rozporządzenia dotyczącego kopalń grupy A (A Grubu Madenlerle İlgili Uygulama Yönetmeliği). 8 lutego 2006 r. prezes spółki skarżącej, Ü.T., złożył zawiadomienie do prokuratury w Mersin, stwierdzając, że jeden z kontrolerów w komisji, M.A.L., powiedział mu, że kara została początkowo wyliczona na 500 000 TRY i że on zmniejszył tę kwotę. Ü.T. twierdził, że M.A.L. poprosił go o zapłatę 10 000 TRY w zamian i groził zamknięciem jego kopalni, jeśli odmówi. Wskazał, że M.A.L. działał wspólnie z pewnym F.G., urzędnikiem w administracji prowincji. W zeznaniach złożonych na policji 9 lutego 2006 r. Ü.T. szczegółowo opisał swoje rozmowy z M.A.L. Zauważył między innymi, że po inspekcji komisji kontrolnej przeprowadził kolejną inspekcję z urzędnikiem Dyrekcji Rejestru Gruntów i wyliczył, że naruszył granice sąsiednich działek jedynie o 400 metrów. Wyjaśnił również, że działał jako tajny współpracownik zgodnie z wytycznymi prokuratora, aby schwytać sprawców na gorącym uczynku. W związku z tym policja przekazała mu 10 000 TRY i zanotowała numery seryjne banknotów. Oświadczył, że zgodnie z instrukcjami M.A.L. i F.G., przekazał pieniądze osobie trzeciej, która przyjęła je w imieniu pozostałych dwóch. Następnie, 16 lutego 2006 r., prokurator w Mersin wydał akt oskarżenia przeciwko M.A.L. i F.G., oskarżając ich o wymuszenie. 13 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Mersin uznał dwóch urzędników za winnych stawianych im zarzutów. Postępowanie odwoławcze w zakresie tego wyroku pozostawało w toku przed Sądem Najwyższym na dzień września 2017 r. W międzyczasie, 17 kwietnia 2006 r., skarżący wniósł sprzeciw do Sądu Rejonowego w Tarsus i zwrócił się o wstrzymanie wykonania kary. Poinformował sąd o toczącym się postępowaniu karnym przeciwko niektórym zaangażowanym urzędnikom, w którym byli oskarżeni o wymuszenie. W kolejnym piśmie z dnia 5 czerwca 2006 r. skarżący zwrócił się również do sądu o przeprowadzenie rozprawy, przeprowadzenie wizji lokalnej oraz przesłuchanie jego świadków w celu lepszej oceny wiarygodności raportu z inspekcji, na podstawie którego nałożono karę. 13 czerwca 2006 r. Sąd Rejonowy w Tarsus oddalił wnioski skarżącego o przeprowadzenie rozprawy i wizji lokalnej, nie podając powodów swojej decyzji. Opierając się na raporcie z inspekcji sporządzonym 31 stycznia 2006 r., sąd oddalił sprzeciw skarżącego. Skarżący zaskarżył tę decyzję, argumentując, że kara została nałożona na niego niezgodnie z prawem i że Sąd Rejonowy nie dokonał odpowiedniej oceny sprawy, ponieważ nie przeprowadził rozprawy. Ponownie zwrócił uwagę sądu na postępowanie karne przeciwko zaangażowanym urzędnikom. 10 lipca 2006 r. Sąd Okręgowy w Tarsus oddalił sprzeciw skarżącego bez przeprowadzenia rozprawy. 7 marca 2008 r. administracja zajęła działkę, na której skarżący prowadził działalność górniczą, z powodu nieuiszczenia przez niego kary administracyjnej.


Skarżący urodził się w 1972 roku i mieszka w Dublinie, w Irlandii. W 2004 roku ożenił się z obywatelką Słowacji i małżonkowie osiedlili się w Irlandii. Ich dwoje dzieci, urodzonych w 2006 i 2008 roku, posiada obywatelstwo irlandzkie. 6 stycznia 2011 roku matka wyjechała z dziećmi na Słowację i od tego czasu nie powróciły do Irlandii. 31 stycznia 2011 roku skarżący wszczął postępowanie przed sądami słowackimi o powrót dzieci do Irlandii na podstawie rozporządzenia Bruksela II bis i Konwencji haskiej. 1 lipca i odpowiednio 26 października 2011 roku Sąd Rejonowy w Bratysławie I, a następnie – po odwołaniu złożonym przez matkę – Sąd Krajowy w Bratysławie, nakazały powrót dzieci do Irlandii jako do ich zwykłego miejsca pobytu oraz wydały kilka dodatkowych orzeczeń. Orzeczenie o powrocie stało się wykonalne 8 lipca 2011 roku. 6 lutego 2012 roku skarżący zwrócił się o sądowe wykonanie orzeczenia o powrocie, ponieważ matka nie zastosowała się do niego. 9 lutego 2012 roku Sąd Rejonowy w Michalovcach próbował doprowadzić do dobrowolnego podporządkowania się matki orzeczeniu. W odpowiedzi poinformowała Sąd Rejonowy, że złożyła wniosek do Prokuratora Generalnego o skorzystanie przez niego z kompetencji dyskrecjonalnych w celu zaskarżenia orzeczenia o powrocie poprzez nadzwyczajne odwołanie w kwestiach prawnych (mimoriadne dovolanie). 26 marca 2012 roku Sąd Rejonowy zawiesił postępowanie egzekucyjne w sprawie orzeczenia o powrocie do czasu rozstrzygnięcia wniosku matki do Prokuratora Generalnego. 14 sierpnia 2012 roku Sąd Rejonowy wznowił postępowanie egzekucyjne po tym, jak Prokurator Generalny stwierdził, że nie ma powodów do wniesienia nadzwyczajnego odwołania w kwestiach prawnych. 18 października 2012 roku i odpowiednio 26 czerwca 2013 roku Sąd Rejonowy, a następnie – po odwołaniu skarżącego – Sąd Krajowy w Koszycach, uznały, że orzeczenie o powrocie nie jest wykonalne. Swoje wnioski oparły na następujących dwóch przesłankach.

Po pierwsze, uznały, że istniała już wcześniejsza decyzja w sprawie środków tymczasowych, wydana przez Sąd Rejonowy w Michalovcach 16 maja 2011 roku. Decyzja ta tymczasowo powierzyła dzieci opiece matki i zobowiązała skarżącego do płacenia alimentów w międzyczasie. Te tymczasowe prawa do opieki miały zostać ustalone później przez właściwe sądy w Irlandii.

Po drugie, orzeczenie o powrocie nie określiło, że jest skierowane do matki, ani nie podało dokładnych ram czasowych dla jego realizacji. Biorąc pod uwagę fakt, że matka nie została zidentyfikowana jako odbiorca, a skarżącemu nie powierzono tymczasowo opieki nad dziećmi, orzeczenie nie mogło zostać wykonane. Po nieudanych postępowaniach egzekucyjnych skarżący zwrócił się do tego samego sądu, który wydał orzeczenie o powrocie, czyli Sądu Rejonowego w Bratysławie I. Powołał się na usterki w orzeczeniu zidentyfikowane przez sądy egzekucyjne i poprosił sąd o określenie, do kogo orzeczenie było skierowane oraz o podanie ram czasowych na powrót dzieci. Sąd Rejonowy uznał, że powództwo skarżącego jest rzeczą osądzoną (res iudicata) i odrzucił je 6 listopada 2014 roku. W międzyczasie, 22 października 2013 roku, skarżący zaskarżył decyzje sądów egzekucyjnych z 18 października 2012 roku i 26 czerwca 2013 roku poprzez skargę na podstawie art. 127 Konstytucji (Ustawa Konstytucyjna nr 460/1992 Zb., w zmienionym brzmieniu). 9 lipca 2014 roku Sąd Konstytucyjny uznał skargę za dopuszczalną, a 27 maja 2015 roku orzekł co do meritum, że Sąd Krajowy w Koszycach naruszył prawa skarżącego, jak określono poniżej („pierwszy wyrok konstytucyjny”). W szczególności stwierdził naruszenie praw skarżącego na podstawie art. 19 § 1 (życie rodzinne), art. 41 § 1 i 4 (ochrona rodzicielstwa i dzieci, prawo do opieki nad dzieckiem) oraz art. 46 § 1 (ochrona prawna) Konstytucji, a także na podstawie art. 6 § 1 (rzetelny proces) i art. 8 (życie rodzinne) Konwencji. Sąd Konstytucyjny stwierdził, że decyzja Sądu Krajowego została podjęta na czysto formalnych podstawach, była arbitralna i sprzeczna z Kodeksem postępowania cywilnego, rozporządzeniem Bruksela II bis, Konwencją haską i Konstytucją. To arbitralne orzeczenie oznaczało, że pozytywne obowiązki gwarantowane przez art. 8 Konwencji oraz prawa rodzicielskie skarżącego również zostały naruszone. W konsekwencji Sąd Konstytucyjny uchylił zaskarżoną decyzję, przekazał odwołanie skarżącego od decyzji Sądu Rejonowego z 18 października 2012 roku do Sądu Krajowego do ponownego rozpatrzenia i przyznał mu 3000 euro (EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Ponadto Sąd Konstytucyjny przyznał skarżącemu wszystko, co dochodził w zakresie kosztów prawnych (276,94 EUR). Zauważył, że nie zgłosił roszczenia o koszty dotyczące jego uwag w odpowiedzi na uwagi sądów egzekucyjnych objętych jego skargą i uznał, że w tym zakresie nie jest możliwe przyznanie żadnej kwoty. Wyrok był ostateczny i nie podlegał odwołaniu.

Po pierwszym wyroku konstytucyjnym postępowanie egzekucyjne zostało wznowione przed Sądem Krajowym, który rozprawił się 3 sierpnia 2015 roku. Uznał, że jest związany wyrokiem Sądu Konstytucyjnego. Jednak, biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu, uznał za konieczne ponowne ocenienie wszystkich okoliczności decydujących o egzekucji orzeczenia o powrocie, takich jak miejsce pobytu dzieci, ich zdrowie i możliwość ich powrotu do Irlandii. W związku z tym uchylił zaskarżoną decyzję Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 15 kwietnia 2016 roku Sąd Rejonowy ponownie uznał egzekucję orzeczenia za niedopuszczalną na podstawie nowo uzyskanych dowodów. Opierał się na raportach medycznych dotyczących zdrowia dzieci, opinii psychologicznej wskazującej na negatywne konsekwencje dla nich w przypadku rozłączenia z matką oraz opinii ustanowionego przez sąd opiekuna (Urząd Pracy, Spraw Socjalnych i Rodziny w Michalovcach) dotyczącej stabilnego środowiska rodzinnego, w którym żyły z matką. Wziął również pod uwagę wolę dzieci, by pozostały z matką i jej nowym mężem, ich więzi społeczne na Słowacji, gdzie przebywały od stycznia 2011 roku, oraz brak kontaktu skarżącego z nimi podczas ich pobytu na Słowacji. Powołując się na Konwencję o prawach dziecka i wyrok Wielkiej Izby Trybunału w sprawie Neulinger i Shuruk przeciwko Szwajcarii (nr 41615/07, ECHR 2010), uznał, że ich powrót do Irlandii byłby sprzeczny z ich najlepszym interesem. Po odwołaniu skarżącego Sąd Krajowy utrzymał w mocy decyzję sądu niższej instancji 3 sierpnia 2016 roku, a stała się ona ostateczna i wiążąca 22 sierpnia 2016 roku. W międzyczasie skarżący 22 lutego 2016 roku złożył kolejną skargę konstytucyjną dotyczącą postępowania egzekucyjnego prowadzonego przed Sądem Rejonowym (patrz punkt 25 powyżej). Zarzucił naruszenie art. 6 (długość postępowania) i art. 8 (życie rodzinne) Konwencji oraz ich odpowiedników konstytucyjnych. 14 grudnia 2016 roku Sąd Konstytucyjny stwierdził naruszenie praw skarżącego na podstawie obu tych przepisów Konwencji („drugi wyrok konstytucyjny”). Rozpatrując skargę skarżącego na długość postępowania, Sąd Konstytucyjny wziął pod uwagę, że był to pierwszy raz, gdy skarżący podniósł takie zarzuty. W związku z tym nie było wcześniejszej oceny konstytucyjnej tej sprawy, która uniemożliwiałaby mu ocenę kwestionowanego postępowania egzekucyjnego w całości, od momentu jego wszczęcia. Biorąc pod uwagę wrażliwy charakter sprawy i jej znaczenie dla korzystania przez skarżącego z praw rodzicielskich, Sąd Konstytucyjny stwierdził, że Sąd Rejonowy prowadził sprawę przez długi czas (ponad cztery lata) i nieefektywnie (zawiesił postępowanie, wydał arbitralną decyzję egzekucyjną za pierwszym razem i podjął długotrwałe kroki proceduralne). Co istotne, Sąd Konstytucyjny podkreślił, że to właśnie upływ czasu doprowadził do tego, że Sąd Rejonowy oddalił egzekucję orzeczenia o powrocie. Zarzucił również Sądowi Rejonowemu niewłaściwy sposób rozpatrzenia wniosków proceduralnych matki. Podkreślił również szczególny charakter egzekucji takich orzeczeń o powrocie i wskazał, że wymagają one szybkiego i skutecznego podejmowania decyzji zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Ponadto Sąd Konstytucyjny stwierdził, że nastąpiło naruszenie prawa skarżącego do poszanowania jego życia rodzinnego w konsekwencji faktu, że w trakcie całego postępowania egzekucyjnego, którego długość naruszała jego prawo do rozprawy w rozsądnym terminie, nie był on w stanie dochodzić swoich praw rodzicielskich przed właściwymi sądami. Sąd Konstytucyjny nakazał Sądowi Rejonowemu zwrócenie skarżącemu kosztów prawnych i zapłacenie mu 4000 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego ostateczną i wiążącą decyzją i przed wydaniem drugiego wyroku konstytucyjnego, skarżący po raz trzeci zwrócił się do Sądu Konstytucyjnego 14 października 2016 roku. Tym razem powołał się na art. 6 (rzetelny proces i długość postępowania) w związku z art. 13 i art. 8 (życie rodzinne) Konwencji i zaskarżył decyzje z 15 kwietnia i 3 sierpnia 2016 roku (patrz punkty 26 i 27 powyżej) pod względem merytorycznym. Ta skarga jest nadal w toku.


Skarżący urodził się w 1960 roku i jest osadzony w Niżnym Tagile. 20 stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy Wierch-Isetskij w Jekaterynburgu zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie w związku z podejrzeniem oszustwa. Okres dopuszczalnego aresztowania został następnie przedłużony wielokrotnie. 16 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy uznał, że sprawa nie jest gotowa do rozprawy. Nakazał prokuraturze usunięcie pewnych uchybień i przedłużył okres dopuszczalnego aresztowania skarżącego do 22 kwietnia 2010 r. 21 kwietnia 2010 r. Sąd Obwodowy w Swierdłowsku rozpoznał odwołanie od tego postanowienia o areszcie i orzekł, że skarżący może zostać zwolniony za kaucją. Uzupełniającym postanowieniem wydanym następnego dnia w nieobecności skarżącego i jego przedstawicieli, Sąd Obwodowy ustalił termin wpłacenia kaucji do 11 maja 2010 r. 29 kwietnia 2010 r. to postanowienie zostało wysłane fakssem do aresztu śledczego, w którym przebywał skarżący. Nie mógł jednak wpłacić kaucji, ponieważ Sąd Rejonowy nie posiadał konta depozytowego. Skarżący pozostawał w areszcie. 12 maja 2010 r. Sąd Rejonowy uznał, że skarżący musi zostać ponownie aresztowany z powodu niespełnienia warunków kaucji. Nie ustalił terminu stosowania środka zapobiegawczego. 2 czerwca 2010 r. Sąd Obwodowy uchylił postanowienie o areszcie, stwierdzając, że brakowało mu podstaw faktycznych. Uchylił środek zapobiegawczy i zarządził zwolnienie skarżącego. Skarżący został zwolniony 4 czerwca 2010 r. Warunki aresztowania skarżącego w areszcie śledczym IZ-66/1 można podsumować w następujący sposób:
a) Cela nr 622, od stycznia do czerwca 2009 r., miała 30 metrów kwadratowych i pomieściła od 20 do 25 osób, które spały na zmiany; okna nie były oszklone; toaleta nie była oddzielona od części mieszkalnej;
b) Cela nr 129, czerwiec i lipiec 2009 r., 9 metrów kwadratowych i 6 osadzonych;
c) Cela nr 407, lipiec 2009 r., 12 metrów kwadratowych i od 12 do 14 osadzonych;
d) Cela nr 408, od sierpnia 2009 r. do kwietnia 2010 r., to samo co wyżej;
e) Cela nr 155, kwiecień 2010 r., 15 metrów kwadratowych;
f) Cela nr 134, maj 2010 r., 14 metrów kwadratowych dla 8 osadzonych.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Katyr-Jurt, w Czeczeńskiej Republice. Jest ojcem pana R., który zmarł na gruźlicę w szpitalu więziennym. W 2004 roku pan R. trafił do kolonii karnej nr 4 w obwodzie archangielskim, gdzie miał odbyć dwunastoletni wyrok. Przy przyjęciu do tej placówki przeszedł ogólne badanie lekarskie przeprowadzone przez więziennego lekarza, który stwierdził, że jest zdrowy. Dwa rutynowe prześwietlenia klatki piersiowej w marcu i październiku 2004 roku potwierdziły ten wniosek. 10 marca 2005 roku pan R. skarżył się więziennym władzom medycznym na zmęczenie i kaszel. Zdiagnozowano ostre zapalenie błony śluzowej nosa i gardła i przepisano standardowe leczenie tej dolegliwości, ale objawy utrzymywały się. Jedenaście dni później więzienny lekarz zdiagnozował ostre zapalenie płuc lewego płuca. Pan R. został przyjęty do więziennego oddziału medycznego i przepisano mu leki oraz specjalną dietę. 6 kwietnia 2005 roku, w związku z brakiem jakichkolwiek pozytywnych zmian w stanie zdrowia pana R., został przeniesiony do więziennego szpitala gruźliczego. Prześwietlenie klatki piersiowej wykonane w dniu przyjęcia wykazało masywny naciek w płucach. Następnego dnia pan R. poddał się badaniu plwociny, które ujawniło jego chorobę na gruźlicę połączoną z zapaleniem płuc. Przepisano leczenie pięcioma lekami pierwszego rzutu. Rozpoczęto je około dwa tygodnie później, ale nie miało ono wpływu na stan zdrowia pana R. 12 kwietnia 2005 roku przeprowadzono test na wrażliwość na leki. Wynik testu otrzymano dopiero 18 lipca 2005 roku (patrz punkt 15 poniżej). Dodatkowe prześwietlenie klatki piersiowej 18 kwietnia 2005 roku wskazało na dalszy postęp chorób. W świetle powyższego, 23 kwietnia 2005 roku pan R. został przeniesiony do obwodowego więziennego szpitala gruźliczego w Archangielsku („regional prison hospital”), gdzie jego leczenie kontynuowano zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami. Według skarżącego pan R. był niezadowolony z jakości swojego leczenia. Na początku maja 2005 roku zarówno skarżący, jak i pan R. bezskutecznie starali się o przeniesienie tego ostatniego do placówki medycznej znajdującej się w regionie południowym, gdzie pan R. mógłby otrzymać odpowiednie leczenie w bardziej odpowiednim klimacie. W międzyczasie regularne prześwietlenia klatki piersiowej wykazały, że stan zdrowia pana R. nadal się pogarszał. Do połowy lipca 2005 roku pojawiły się jamy płucne, a jego stan stał się ciężki. 18 lipca 2005 roku regionalny szpital więzienny otrzymał wynik testu na wrażliwość na leki z 12 kwietnia 2005 roku. Ujawniło ono, że gruźlica pana R. była oporna na cztery antybiotyki stosowane w jego leczeniu. Zgodnie z wpisem medycznym dokonanym na górze strony, poza polami związanymi w dokumentacji medycznej pana R., 28 lipca 2005 roku przepisano mu leczenie zaawansowanymi antybiotykami. Nie ma regularnych wpisów pokazujących rzeczywiste przyjmowanie nowych leków. W sierpniu 2005 roku stan pana R. oceniono jako „średnio ciężki”, ale 10 września 2005 roku zmarł. Zgodnie z raportem z sekcji zwłok sporządzonym dwa dni później, przyczyną śmierci była niewydolność oddechowo-krążeniowa wywołana gruźlicą. We wrześniu 2006 roku skarżący zwrócił się o wszczęcie postępowania karnego w sprawie okoliczności prowadzących do śmierci jego syna. Zarzucił, że władze odpowiedzialne za ochronę życia i dobrostanu jego syna nie wywiązały się ze swoich obowiązków. 21 października 2006 roku Primorska Międzyrejonowa Prokuratura odmówiła wszczęcia sprawy karnej. Jej jednostronicowa decyzja była oparta na raporcie z sekcji zwłok i ogólnych informacjach o leczeniu pana R. przedłożonych przez więzienne władze medyczne. Śledczy stwierdził, że pan R. zmarł na gruźlicę, na którą otrzymał leczenie medyczne, oraz że zatrzymanie pacjenta w regionie północnym nie naruszyło prawa rosyjskiego. W listopadzie 2006 roku skarżący powtórzył swój wniosek, argumentując, że władze penitencjarne ponoszą odpowiedzialność za śmierć jego syna, ponieważ nie ochroniły go przed gruźlicą i nie zapewniły szybkiej diagnozy choroby. W liście z 9 stycznia 2007 roku prokurator poinformował skarżącego, że śledztwo karne ustaliło, że jego syn zaraził się gruźlicą na początku marca 2005 roku. Kolonia karna szybko zidentyfikowała chorobę i zapewniła leczenie utrzymujące chorobę pod kontrolą. Władze śledcze nie oceniły jakości usług medycznych świadczonych między końcem kwietnia a wrześniem 2005 roku. Skarżący odwołał się od decyzji z 21 października 2006 roku, twierdząc, że ustalenia śledczego nie zostały poparte dowodami biegłych. Dalej argumentował, że władze więzienne nie tylko nie zdiagnozowały gruźlicy jego syna na czas, ale także nie zapewniły mu odpowiedniej opieki w regionalnym szpitalu więziennym. 3 lipca 2007 roku Sąd Rejonowy w Isakogorce w Archangielsku rozpatrzył powództwo. Przesłuchano panią B., kierowniczkę oddziału regionalnego szpitala więziennego odpowiedzialnego za leczenie pana R. Oświadczyła, że pan R. został przyjęty do szpitala 23 kwietnia 2005 roku. Krótko potem przeszedł badania medyczne. Pani B. podkreśliła, że badania były złożone i że szpital otrzymał wynik testu dopiero w sierpniu 2005 roku. 26 sierpnia 2005 roku lekarze dowiedzieli się, że gruźlica pana R. była oporna na leki. Przepisali leczenie zaawansowanymi antybiotykami. Jednak do tego czasu zmiany patologiczne w ciele pacjenta stały się już nieodwracalne. Biorąc pod uwagę akta śledztwa, sąd zauważył, że władze śledcze nie zwróciły się o raport z sekcji zwłok ani dokumenty medyczne dotyczące leczenia pana R. oraz że nie przesłuchały żadnego lekarza zaangażowanego w leczenie. Sąd w ten sposób doszedł do wniosku, że śledztwo karne nie było wyczerpujące. Uchylił decyzję prokuratora z 21 października 2006 roku o niewszczęciu sprawy karnej. 14 sierpnia 2007 roku Sąd Obwodowy w Archangielsku uchylił decyzję Sądu Rejonowego na skutek odwołania. Zauważył, że nie do władz śledczych należy ocena wszystkich możliwych wersji wydarzeń i że nie istnieje obowiązek rozstrzygania każdej niespójności w sprawie. Sąd stwierdził, że dokumenty uzyskane przez sąd pierwszej instancji oraz oświadczenie pani B. usunęły rzekome braki w śledztwie. Sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego do ponownego rozpatrzenia. Dziesięć dni później Sąd Rejonowy ponownie rozpatrzył sprawę. Doszedł do wniosku, że śledztwo karne zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami rosyjskiego Kodeksu Postępowania Karnego, a zaskarżona decyzja z 21 października 2006 roku opierała się na wystarczających dowodach należycie ocenionych przez władze śledcze. Wniosek skarżącego został w związku z tym odrzucony. 23 listopada 2007 roku Sąd Obwodowy utrzymał w mocy powyższą decyzję na skutek odwołania.


Skarżący urodził się w 1977 roku i w czasie istotnym dla sprawy odbywał karę pozbawienia wolności. Okoliczności sprawy przedstawione przez strony można podsumować w następujący sposób. Z akt sprawy wynika, że w kwietniu 2001 r. i marcu 2005 r. skarżący został uznany za winnego różnych przestępstw, ale jego kara pozbawienia wolności została zawieszona ze względów zdrowotnych (choroby układu krążenia i płuc, nadciśnienie tętnicze, blok lewej odnogi pęczka Hisa oraz gruźlica lewego płuca). W listopadzie 2005 r. i marcu 2007 r. wszczęto przeciwko skarżącemu dwa dodatkowe postępowania karne z wieloma zarzutami, w tym rozboju z użyciem broni. Został aresztowany 28 grudnia 2006 r. i osadzony w areszcie tymczasowym. 14 czerwca 2007 r. skarżący został uznany za winnego zarzucanych mu czynów w pierwszym postępowaniu i skazany na dwadzieścia cztery lata pozbawienia wolności. Skarżący nie odwołał się od wyroku skazującego. 25 września 2007 r., w drugim postępowaniu karnym, skarżący został uznany za winnego rozboju z użyciem broni i skazany na trzynaście lat pozbawienia wolności. Sąd zadecydował ponadto, że łączna kara pozbawienia wolności do odbycia na mocy tego wyroku oraz wyroku z 14 czerwca 2007 r. została ustalona na trzydzieści lat. Wyrok z 25 września 2007 r. został zmieniony na skutek odwołania 21 stycznia 2008 r. Kara pozbawienia wolności za przestępstwa popełnione w 2005 r. została zmniejszona do dziesięciu lat, ale łączna kara do odbycia pozostała niezmieniona i wynosiła trzydzieści lat. Skarga kasacyjna skarżącego została odrzucona przez Sąd Najwyższy Gruzji jako niedopuszczalna 15 września 2008 r. 1 listopada 2012 r. skarżącemu udzielono przedterminowego zwolnienia z więzienia. Skarżący trafił do systemu więziennictwa z wywiadem gruźlicy lewego płuca. 10 kwietnia 2008 r. został przeniesiony do placówki medycznej Departamentu Więziennictwa („szpital więzienny”), gdzie wykonano prześwietlenie płuc. Ponieważ nie ujawniono żadnych patologii, skarżącego odesłano do więzienia nr 6 w Rustavi 17 kwietnia 2008 r. 1 maja 2008 r. został ponownie hospitalizowany z powodu torbieli na prawym jądrze, a 4 maja 2008 r. przeszedł operację chirurgiczną usunięcia torbieli. Wyniki późniejszej biopsji wykazały, że torbiel była łagodną torbielą skórną. 6 maja 2008 r. dodatkowe badania krwi wykazały, że skarżący nie ma AIDS, ale na tym etapie nie było możliwe określenie obecności przeciwciał wirusa zapalenia wątroby typu C we krwi. Zalecono dalsze badania za trzy miesiące. Po bezproblemowym okresie rekonwalescencji skarżący został odesłany do więzienia 24 maja 2008 r. 23 czerwca 2008 r. prawnik skarżącego zwrócił się o zorganizowanie dodatkowych badań medycznych dla skarżącego. W szczególności poprosił o badanie krwi w kierunku wirusa zapalenia wątroby typu C. Ta prośba najprawdopodobniej pozostała bez odpowiedzi. 10 lipca 2008 r. skarżący został przeniesiony do szpitala więziennego z powodu ropnia w dolnej szczęce. Oprócz leczenia przez dentystę, zgodnie z dokumentacją medyczną, skarżący konsultował się z neurologiem i endokrynologiem, ponieważ odczuwał uporczywe bóle głowy. Neurolog zdiagnozował u niego pourazową encefalopatię i zalecił leczenie. 30 lipca 2008 r. skarżący został wypisany ze szpitala więziennego, mimo że bóle głowy nie ustąpiły. 8, 9, 15 i 24 września 2008 r. skarżący zwracał się do władz więziennych o powrót do szpitala więziennego „z powodów zdrowotnych”. Nie sprecyzował, co mu dolega. 10 września 2008 r. władze więzienne przekazały listy skarżącego dyrektorowi więzienia nr 6 w Rustavi oraz kierownikowi grupy ekspertów medycznych administracji więziennej, aby mogły zostać zbadane i podjęte odpowiednie działania. 30 października 2008 r. skarżący rozpoczął protest głodowy, aby uzyskać badanie u neurologa. 5 listopada 2008 r. skarżącego w więzieniu zbadał neurolog, który przepisał leczenie pourazowej encefalopatii. 10 listopada 2008 r. przedstawiciele Biura Rzecznika Praw Obywatelskich odwiedzili skarżącego, który skarżył się na bóle głowy. Skarżący twierdził, że podczas poprzedniego pobytu w szpitalu więziennym brał leki na ból głowy przez tydzień, ale bez skutku. Powiedział, że cierpiał na bóle głowy przed aresztowaniem, jednak ból nasilił się i w tamtym momencie trwał nieprzerwanie od sześciu miesięcy. Twierdził również, że leczenie przepisane 5 listopada 2008 r. nie przyniosło żadnych rezultatów. 11 listopada 2008 r. Rzecznik Praw Obywatelskich przesłał raport ze spotkania do dyrektora więzienia i poprosił o informacje o stanie zdrowia skarżącego. 27 listopada 2008 r., po zbadaniu skarżącego, neurolog zdiagnozował nerwicę i pourazową encefalopatię. Stwierdzając, że poprzednie leczenie nie zadziałało, uznał, że konieczne jest dokładniejsze badanie. 8 grudnia 2008 r. skarżący rozpoczął drugi protest głodowy, domagając się przeniesienia do szpitala więziennego. Utrzymywał, że w przeszłości doznał poważnego urazu głowy i potrzebuje kompleksowego badania głowy w warunkach szpitalnych. Skarżył się również, że choć przepisywano mu proste leki uspokajające, to ich nie otrzymywał. 17 grudnia 2008 r. przedstawiciel Biura Rzecznika Praw Obywatelskich spotkał się z głównym lekarzem więzienia nr 6 w Rustavi, w którym skarżący przebywał w czasie istotnym dla sprawy. Lekarz potwierdził, że skarżący cierpi na bóle głowy i potrzebuje tomografii. Wyjaśnił jednak, że skarżący otrzymuje tylko leki przeciwbólowe, ponieważ odpowiednia firma ubezpieczeniowa odmówiła sfinansowania wymaganego badania i leczenia. Zgodnie z wpisem w dokumentacji medycznej skarżącego, 19 grudnia 2008 r. nadal prowadził protest głodowy i cierpiał na bóle głowy. 29 grudnia 2008 r. Rzecznik Praw Obywatelskich napisał list do Ministra Sprawiedliwości, szefa Departamentu Więziennictwa i Gubernatora więzienia nr 6 w Rustavi, kwestionując skuteczność firmy ubezpieczeniowej, z którą Ministerstwo Więziennictwa zawarło umowę, opierając się m.in. na przypadku skarżącego. Rzecznik Praw Obywatelskich twierdził, że skarżącemu odmawiano odpowiedniego badania i leczenia pourazowego stanu mózgu. Omawiając szczegółowo niepowodzenia i niedociągnięcia istniejącego systemu ubezpieczeń, Rzecznik Praw Obywatelskich zalecił odpowiednim władzom unieważnienie odpowiedniej umowy. Tymczasem prześwietlenie płuc skarżącego wykonane 22 lub 23 grudnia 2008 r. ujawniło oznaki nawrotu gruźlicy. Jego lekarz zalecił analizę bakteriologiczną i badanie u specjalisty. 23 stycznia 2009 r. testy bakteriologiczne wykazały obecność prątków gruźlicy, a skarżący został natychmiast objęty programem DOTS (krótkoterminowa strategia leczenia pod bezpośrednim nadzorem), strategią leczenia wykrywania i wyleczenia gruźlicy zalecaną przez Światową Organizację Zdrowia. Zgodnie z wpisem w dokumentacji medycznej skarżącego, 18 lutego 2009 r. nadal cierpiał na ciągłe bóle głowy. Lekarz leczący skarżącego zalecił jego przeniesienie do szpitala więziennego w celu przeprowadzenia odpowiedniego badania. 19 lutego 2009 r. skarżący został umieszczony w szpitalu więziennym z diagnozą gruźlicy płuc i pourazowej encefalopatii. Tam przeszedł różne badania medyczne, w tym badanie krwi pod kątem markerów wirusa zapalenia wątroby typu C, które było ujemne, oraz tomografię. Konsultował się również z neurologiem. W rezultacie zdiagnozowano u niego zespół nadciśnienia wewnątrzczaszkowego. Skarżącemu przepisano odpowiednie leczenie i odesłano go z powrotem do więzienia nr 6 w Rustavi 26 lutego 2009 r. 5 marca 2009 r. skarżący został umieszczony w placówce w Ksani dla więźniów z gruźlicą. 10 i 13 lipca 2009 r. naruszył wewnętrzne przepisy placówki. W rezultacie, w nieokreślonym dniu został przeniesiony z powrotem do więzienia nr 6 w Rustavi, gdzie, zgodnie z najnowszym badaniem lekarskim, o którym Sąd został poinformowany, kontynuował leczenie gruźlicy. 14 lipca 2009 r. skarżący przeszedł test serologiczny, który nie wykrył aktywnego wirusa zapalenia wątroby typu C w jego organizmie. 29 grudnia 2006 r. skarżący został umieszczony w więzieniu nr 5 w Tbilisi, gdzie przebywał prawie sześć miesięcy. Jego zdaniem warunki odbywania kary w tym więzieniu były nieludzkie i poniżające. Ze względu na poważne przeludnienie w więzieniu musiał spać na zmiany, śpiąc maksymalnie cztery godziny dziennie. Warunki sanitarne i higieniczne były fatalne, a przez miesiące nie miał możliwości wzięcia prysznica. Skarżący był również pozbawiony możliwości regularnych ćwiczeń na powietrzu. Podczas pobytu w więzieniu nr 5 w Tbilisi nie pozwolono mu ani razu zobaczyć się z rodziną. 23 czerwca 2007 r., po skazaniu, skarżący został przeniesiony do więzienia nr 6 w Rustavi. Jego zdaniem warunki jego uwięzienia tam się poprawiły, choć nadal był pozbawiony regularnych ćwiczeń na powietrzu. Ponadto żywienie w więzieniu było ubogie i był pozbawiony podstawowych artykułów higienicznych, takich jak mydło, pościel, papier toaletowy i ręczniki. Zgodnie z listem dyrektora więzienia z 24 czerwca 2008 r., skarżącego odwiedziła rodzina tylko raz podczas jego pobytu w tym więzieniu, 22 kwietnia 2008 r.


Skarżący urodził się w 1961 roku i mieszkał do czasu aresztowania w mieście Jużno-Sachalińsk, w obwodzie sachalińskim. 3 kwietnia 2003 r. skarżący został zatrzymany w mieszkaniu z niezarejestrowaną bronią palną. W szatni mieszkania odkryto cztery związane osoby ze śladami pobicia, w tym pana P. Śledczy z wydziału policji obwodu sachalińskiego sporządził protokół aresztowania. Następnego dnia zatwierdzono areszt tymczasowy skarżącego. Tydzień później postawiono skarżącemu zarzuty popełnienia szeregu przestępstw, w tym organizacji i kierowania uzbrojoną bandą, kilku przypadków uprowadzenia ze szczególnym udręczeniem, wymuszenia rozbójniczego, rozboju i oszustwa, a także nielegalnego posiadania broni palnej. Areszt skarżącego był następnie przedłużany przez Sąd Miejski w Jużno-Sachalińsku oraz Sąd Obwodowy w Sachalinie trzynaście razy aż do skazania. Przy przedłużaniu aresztu sądy krajowe powoływały się na szczególną ciężkość i ilość zarzutów przeciwko niemu; złożoność śledztwa karnego i trudności procesu z udziałem ławy przysięgłych; ryzyko ucieczki skarżącego, popełnienia przez niego kolejnych przestępstw oraz ingerowania w przebieg sprawiedliwości, biorąc pod uwagę jego osobowość i karalność; znaczną objętość dowodów przedstawionych przez obronę podczas procesu. Sądy również monitorowały przebieg śledztwa i oceniały środki operacyjno-śledcze planowane przez oskarżenie, w tym aresztowania wspólników skarżącego (którzy byli jeszcze na wolności lub uciekli, łamiąc środek zapobiegawczy nałożony na nich i zostali wpisani na listę osób poszukiwanych), złożone ekspertyzy wymagające udziału skarżącego i ofiar oraz zapoznawanie się z aktami sprawy przez skarżącego i jego wspólników. Wnioski skarżącego o zwolnienie za kaucję, a także jego zażalenia na zarządzenia o aresztowaniu, okazały się bezskuteczne. 21 kwietnia 2004 r. skarżący i jego prawnicy rozpoczęli zapoznanie się z materiałami akt sprawy składającymi się z dziewiętnastu tomów, liczących od 200 do 300 stron każdy. 7 września 2004 r. Sąd Miejski wyznaczył termin na zapoznanie się z aktami, przyznając skarżącemu dodatkowe dwadzieścia dni roboczych na jego ukończenie. 29 grudnia 2004 r. sprawa została skierowana do Sądu Obwodowego do rozprawy. 6 kwietnia 2006 r. Sąd Obwodowy, na podstawie wyroku ławy przysięgłych, uznał skarżącego i sześciu jego wspólników za winnych postawionym zarzutom. 12 maja 2006 r. Sąd Obwodowy, opierając się na wyroku ławy przysięgłych, skazał skarżącego na dwadzieścia jeden lat pozbawienia wolności. Skarżącego uznano za winnego, w szczególności, oszustwa ze szczególnymi skutkami, rozboju, uprowadzenia i wymuszenia wobec pana L., biznesmena z obwodu moskiewskiego. Ława przysięgłych ustaliła, że w maju 2001 r. skarżący zwrócił się do pana L. pod pretekstem bycia handlarzem samochodami. Skarżący obiecał panu L. sprzedać mu samochód za około 600 000 rubli rosyjskich (RUB). Jednakże, po tym jak pan L. przelał pieniądze na konto wskazane przez skarżącego, ten ostatni zniknął. W październiku 2002 r. skarżący skontaktował się z panem L., poinformował go, że właśnie wrócił z Japonii z jego samochodem i zaprosił go, aby przyjechał na Sachalin po niego. Po przybyciu na lotnisko w Jużno-Sachalińsku 13 października 2002 r. pana L. spotkał pan K., jeden ze wspólników skarżącego, i został zabrany do domu letniskowego skarżącego, gdzie był przetrzymywany do 6 listopada 2002 r., doznając bicia i wymuszeń ze strony skarżącego i jego gangu. Ani pan K., ani pan L. nie byli przesłuchiwani na rozprawie. Pan K. został znaleziony martwy w celi aresztu śledczego przed rozpoczęciem procesu. Jeśli chodzi o pana L., mieszkającego w obwodzie moskiewskim, sąd rozprawy próbował kilkakrotnie zapewnić jego obecność, wzywając go i nakazując jego sprowadzenie do sądu. W odpowiedzi poinformował on sąd, że nie może podróżować do Jużno-Sachalińska ze względu na chorobę kręgosłupa i przeciwwskazania medyczne do podróży samolotem. Złożył szereg dokumentów na poparcie, a także pisemne oświadczenie, w którym potwierdził swoje zeznania przedprocesowe. Biorąc pod uwagę te okoliczności, sąd uwzględnił wniosek oskarżenia o odczytanie zeznań pana L. i pana K. obciążających skarżącego, mimo sprzeciwu tego ostatniego. Ława przysięgłych ustaliła dalej, że we wrześniu i grudniu 2002 r. oraz w marcu 2003 r. skarżący zorganizował uzbrojony napad rabunkowy i uprowadzenie ośmiu innych ofiar, w tym pana P. oraz wymusił dużą sumę pieniędzy w zamian za ich wolność. Pan P. również nie został przesłuchany w sądzie, ponieważ rzekomo był na wakacjach na Ukrainie. Nie zważając na sprzeciw skarżącego, Sąd Obwodowy odczytał przedprocesowe zeznania pana P. przeciwko skarżącemu. Adwokat skarżącego odwołał się od wyroku Sądu Obwodowego, skarżąc się, między innymi, na decyzję o odczytaniu zeznań przedprocesowych pana L., pana P. i pana K. 14 listopada 2007 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał w mocy wyrok Sądu Obwodowego, stwierdzając, że słusznie uznał, że powody nieobecności świadków były nadzwyczajne i że zgodnie z prawem odczytał ich zeznania przedprocesowe.