Od 2002 roku, po śmierci swoich przodków, wnioskodawcy są posiadaczami własności użytkowej (w drodze poddzierżawy wieczystej, która wygasa w 2047 roku) działki gruntu w Żabbar na Malcie. Właścicielem zwierzchnim jest Państwo. Przodkowie wnioskodawców nabyli własność użytkową tej nieruchomości również poprzez dziedziczenie od pewnego X., który posiadał nieruchomość na podstawie tytułu czasowej poddzierżawy wieczystej na 150 lat. Na wspomnianej nieruchomości znajdował się sklep, który był wynajmowany stronom trzecim jako bar przekąskowy. Na mocy dekretu gubernatora z 7 maja 1965 r. opublikowanego w Dzienniku Rządowym 14 maja 1965 r. (nr 290), część nieruchomości wnioskodawców o powierzchni 80 m² (w tym sklep o powierzchni około 50 m²), a także inne grunty nie należące do wnioskodawców, zostały uznane za potrzebne do celów publicznych na mocy Rozporządzenia o Wywłaszczeniu (Dla Celów Publicznych), Rozdział 88 Ustaw Malty (dalej zwane „Rozporządzeniem”). Rząd objął w posiadanie całość nieruchomości wymienionej w dekrecie i wyburzył sklep w celu budowy lokalnego centrum obywatelskiego i dróg obsługujących (w związku z projektem rozwoju dla miejscowości). Jednakże w 1972 roku wprowadzono zmiany w planie zagospodarowania przestrzennego. W szczególności postanowiono zmienić lokalizację drogi, która miała zostać wybudowana na części gruntu, na którym stał sklep. W ten sposób postanowiono, że na tej działce, która graniczy z inną, większą działką (nie należącą do wnioskodawców), nowy sklep zostanie wybudowany na koszt Rządu, aby obsługiwać plac i centrum obywatelskie, a także urzędy państwowe i służyć jako pętla autobusowa. W tamtym czasie w centrum obywatelskim mieściła się Rada Lokalna Żabbar, urząd ubezpieczeń społecznych, komisariat policji, urząd pocztowy, bar przekąskowy, sklep mięsny, sklep z tkaninami, salon piękności oraz sklep spożywczy. Nowy sklep (o większych wymiarach niż poprzedni) został zbudowany głównie na gruncie należącym do wnioskodawców i wydzierżawiony tej samej stronie trzeciej wspomnianej powyżej w celu prowadzenia baru przekąskowego. Pozostała niewielka powierzchnia gruntu, należąca do przodków wnioskodawców, która została zajęta, ale nie wykorzystana, została im zwrócona w 1988 roku. Pozasądowe wnioski o uzyskanie zwrotu nieruchomości wykorzystywanej na potrzeby baru przekąskowego okazały się bezskuteczne. W toku postępowania o odszkodowanie konstytucyjne (opisanego poniżej), 13 kwietnia 2010 r. Komisarz ds. Gruntów (dalej zwany „Komisarzem”) przedłużył dzierżawę na rzecz strony trzeciej do 31 stycznia 2020 r., z czynszem wynoszącym około 2100 euro (EUR) rocznie. W świetle art. 9 Rozporządzenia i Ustawy I z 2006 r., 6 października 2010 r., na mocy dekretu prezydenta z 3 września 2010 r., suma zaoferowana za zajęcie z 7 maja 1965 r. wyniosła 13 000 EUR zgodnie z wyceną architektoniczną z 1 stycznia 2005 r. W 2010 roku pętla autobusowa została przeniesiona w wyniku zmian w systemie transportowym. Obecnie, w promieniu 300 m od centrum obywatelskiego znajduje się jedenaście lokali oferujących usługi żywności na wynos (bary, bary przekąskowe, cukiernie, pizzerie, pastizzerie itp.). 2 marca 2010 r. wnioskodawcy wszczęli postępowanie o odszkodowanie konstytucyjne. Skarżyli się, że doszło do naruszenia art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji, w zakresie w jakim ich ziemia nie została zajęta w interesie publicznym, oraz art. 6 Konwencji, a także odpowiednich przepisów Konstytucji Malty. Wnieśli o unieważnienie przez sąd dekretu gubernatora w odniesieniu do ich nieruchomości, nakazanie jej zwrotu w ich posiadanie oraz przyznanie odpowiedniego odszkodowania. Wyrokiem z 26 czerwca 2012 r. Sąd Cywilny (Izba Pierwsza), działając w ramach swojej jurysdykcji konstytucyjnej, uznał roszczenia wnioskodawców za zasadne. Sąd zauważył, że na mocy obowiązującego wówczas Rozporządzenia to Komisarz był zobowiązany złożyć ofertę, a w przypadku odmowy przyjęcia oferty, ten sam Komisarz musiał wszcząć postępowanie przed Rozjemczym Sądem ds. Gruntów (dalej zwanym „LAB”). Zgodnie z nowelizacją Rozporządzenia, nadal to Komisarz był zobowiązany do złożenia oferty. Odbiorcy oferty mieli jednak prawo, w przypadku niezgody, wnieść pozew o zakwestionowanie oferty przed LAB. Mimo to, w niniejszej sprawie minęło czterdzieści pięć lat, zanim Komisarz złożył ofertę, przez co wnioskodawcy nie mieli możliwości wszczęcia postępowania, a tym samym nie mieli zwykłych środków odwoławczych do wyczerpania w związku z ich wnioskiem o odszkodowanie. To samo dotyczyło ich skargi na brak interesu publicznego, mimo nowelizacji prawa w 2009 r. (Ustawa XXV z 2009 r.), która wprowadziła możliwość zakwestionowania interesu publicznego wywłaszczenia przed LAB w ciągu 21 dni od dekretu – zdaniem sądu mało prawdopodobne było, aby jednostka mogła zakwestionować interes publiczny, który nie został wspomniany w dekrecie. Co do skargi dotyczącej praw własności wnioskodawców, sąd, powołując się obszernie na orzecznictwo krajowe, jak i strasburskie, uznał, że zajęcie nie nastąpiło w interesie publicznym, w zakresie w jakim nieruchomość została wydzierżawiona stronom trzecim jako bar przekąskowy, a tym samym do celów komercyjnych. Służyło ono wyłącznie i z istoty rzeczy prywatnym interesom, a konkretnie interesom stron trzecich, które dzierżawiły nieruchomość wyłącznie do celów komercyjnych, niezależnie od faktu, że bar przekąskowy był regularnie wykorzystywany przez kierowców autobusów. Ponadto wnioskodawcy nie otrzymali żadnego odszkodowania przez czterdzieści pięć lat, a oferta złożona im w 2010 r. (wyłącznie po wszczęciu postępowania o odszkodowanie konstytucyjne) opierała się na wycenie z 2005 r. Zdaniem sądu, w oparciu o czynsz zgłoszony przez Komisarza, „skapitalizowany” według stawki 3,5% obowiązującej w takich przypadkach, wartość nieruchomości wynosiła około 60 000 EUR, to jest pięć razy więcej niż suma zaoferowana przez Komisarza. Sytuację pogarszał brak gwarancji proceduralnych (wspomnianych powyżej), dzięki którym mogliby zakwestionować swoją sytuację, co oznaczało również, że nie mieli dostępu do sądu w celu dochodzenia odszkodowania, co wymagane jest przez art. 6 Konwencji. Sąd unieważnił dekret gubernatora z 7 maja 1965 r. oraz dekret prezydenta z 6 października 2010 r., a także wszelkie inne działania dotyczące nieruchomości podjęte przez pozwanego w toku postępowania. Nakazał zwrot nieruchomości (w stanie wolnym od osób i rzeczy) na rzecz wnioskodawców oraz przyznał 40 000 EUR odszkodowania, w tym za szkodę niemajątkową (krzywdę moralną, jak jest znana w systemie krajowym) i szkodę majątkową (szkodę materialną) obejmującą zajmowanie lokalu do daty zwrotu, w związku z poniesionym naruszeniem. Pozwany wniósł apelację, argumentując istnienie interesu publicznego i kwestionując przyznanie odszkodowania oraz nakaz zwrotu. Wyrokiem z 26 kwietnia 2013 r. Sąd Konstytucyjny uwzględnił apelację w części i uchylił wyrok pierwszej instancji w części. Uznał, że w momencie wydania dekretu zajęcie (gruntu, na którym stał sklep) z pewnością nastąpiło w interesie publicznym, konkretnie w celu budowy dróg dających dostęp dla publiczności. Prawdą było, że sposób wykorzystania tej działki zmienił się w 1972 r., ponieważ postanowiono zbudować bar przekąskowy (a później go wydzierżawić), aby zaspokoić potrzeby użytkowników placu, a także centrum obywatelskiego, urzędów państwowych i pętli autobusowej. Tym samym, w ocenie Sądu Konstytucyjnego, fakt, że został on wydzierżawiony stronom trzecim, nie umniejszał interesu publicznego w zajęciu. Mimo to nastąpiło naruszenie praw własności wnioskodawców w zakresie, w jakim zostali pozbawieni swojej nieruchomości przez szereg lat bez jakiegokolwiek odszkodowania. W szczególności nie otrzymali żadnego odszkodowania za część nieruchomości zajętej i niewykorzystanej, która została im zwrócona dopiero po dwudziestu trzech latach, a w odniesieniu do pozostałej części, która była wykorzystywana, wnioskodawcy wciąż oczekiwali na odszkodowanie. Sąd Konstytucyjny nie zgodził się jednak z zadośćuczynieniem przyznanym przez sąd pierwszej instancji, w zakresie w jakim ten sąd przyznał również szkodę majątkową. Uznał, że sąd ten powinien był przyznać odszkodowanie z zastrzeżeniem szkody majątkowej należnej zgodnie z odpowiednim prawem (art. 12 § 3 Rozporządzenia, w szczególności odsetki w wysokości 5% od wartości nieruchomości). Tym samym, z zastrzeżeniem jakiegokolwiek takiego roszczenia o odszkodowanie majątkowe za zajęta nieruchomość i odsetki, Sąd Konstytucyjny przyznał 10 000 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową za poniesione naruszenie, mając na uwadze, że wartość nieruchomości wynosiła 13 000 EUR, oraz uchylił nakaz zwrotu nieruchomości. Ponieważ wnioskodawcy odmówili odebrania przyznanej przez Sąd Konstytucyjny kwoty, w styczniu 2014 r. Komisarz złożył tę kwotę do depozytu sądowego za pomocą dokumentu złożenia. 3 września 2015 r. Rząd wysłał do wnioskodawców list przypominający o przesłaniu dowodów dotyczących ich tytułu prawnego w związku z dekretem prezydenta z 6 października 2010 r.


Skarżący urodził się w 1972 roku i jest osadzony w Biełowie, w obwodzie kemerowskim. Po aresztowaniu skarżącego w związku z podejrzeniem o handel narkotykami, 14 listopada 2008 r. został umieszczony w areszcie śledczym nr 70/1 w Tomsku. Przebywał w tej placówce do 20 kwietnia 2010 r. Był osadzony w celach nr 91, 1, 7, 55, 4, 56, 51. Każda cela miała powierzchnię około dwudziestu metrów i przez większą część jego pobytu mieszkało w niej od 10 do 14 osadzonych. W większości cel toaleta była jedynie otworem w podłodze. W trzech celach, w rogu, zainstalowano muszlę klozetową oddzieloną od części mieszkalnej 1,5-metrową przegrodą. Skarżący miał zapewniony godzinny spacer dziennie na podwórku spacerowym. Zgodnie z informacją Rządu, skarżącemu zapewniono indywidualne miejsce do spania, z wyjątkiem okresu aresztowania między 18 listopadem a 2 grudnia 2008 r. W celach znajdowało się oświetlenie sztuczne oraz wentylacja naturalna i sztuczna; cale były ogrzewane. 30 grudnia 2009 r. Leniński Sąd Rejonowy w Tomsku uznał skarżącego za winnego usiłowania handlu narkotykami i skazał go na dziewięć lat i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Adwokat skarżącego wniósł apelację i zawnioskował o zapewnienie obecności skarżącego na rozprawie apelacyjnej. 17 maja 2010 r. Sąd Obwodowy w Tomsku, po wysłuchaniu prokuratora i adwokata skarżącego, utrzymał wyrok w mocy. Skarżącego nie przewieziono na rozprawę. 13 lutego 2013 r. Prezydium Sądu Obwodowego w Tomsku uchyliło decyzję z 17 maja 2010 r. i skierowało sprawę do ponownego rozpoznania. 25 marca 2013 r. Sąd Obwodowy w Tomsku utrzymał wyrok skazujący skarżącego w mocy na rozprawie apelacyjnej. Skarżący i jego adwokat byli obecni na rozprawie.


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w Muş. 30 października 2001 r. Skarżący został zatrzymany i osadzony w areszcie z powodu podejrzenia członkostwa w nielegalnej organizacji, a mianowicie w PKK (Partii Pracujących Kurdystanu). 1 listopada 2001 r. Skarżący został przesłuchany przez policję bez udziału adwokata. Podczas przesłuchania przyznał się do członkostwa w PKK i szczegółowo opisał swoje czynności w ramach tej nielegalnej organizacji. 3 listopada 2001 r. Skarżący został wysłuchany przez prokuratora i sędziego śledczego Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule, ponownie bez udziału adwokata. W zeznaniach złożonych zarówno przed prokuratorem, jak i sędzią śledczym Skarżący zaprzeczył zarzutom. Tego samego dnia, na postanowienie sędziego śledczego, Skarżący został tymczasowo aresztowany. 6 listopada 2001 r. Prokurator przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwa w Stambule złożył do tego sądu akt oskarżenia, oskarżając Skarżącego na podstawie art. 168 dawnego Kodeksu karnego o członkostwo w nielegalnej organizacji zbrojnej. Sądy bezpieczeństwa państwa zostały później zniesione ustawą nr 5190 z 16 czerwca 2004 r., a sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego w Stambule. 6 października 2006 r. Sąd Okręgowy w Stambule, opierając się m.in. na zeznaniach Skarżącego złożonych policji, uznał go za winnego członkostwa w nielegalnej organizacji na podstawie art. 314 § 2 nowego Kodeksu karnego i skazał go na siedem i pół roku pozbawienia wolności. 15 grudnia 2009 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji.


Skarżący urodził się w 1958 roku i mieszka w Louvencourt. Został zatrudniony w 1976 roku przez francuską krajową spółkę kolejową (Société nationale des chemins de fer – „SNCF”), gdzie ostatnio pracował jako zastępca szefa Regionalnego Oddziału Nadzoru w Amiens. Oświadczył, że w 2007 roku złożył skargę do wyższego kierownictwa na zachowanie jednego ze swoich podwładnych, który – jak twierdził – używał wulgarnego języka wobec kolegi. Wspomniany pracownik złożył następnie skargę na niego, w wyniku czego postawiono skarżącemu zarzut stawiania fałszywych oskarżeń. Następnie skarżący został zawieszony w pełnieniu obowiązków przez SNCF z powodu tego zarzutu. Postępowanie zostało umorzone kilka miesięcy później, po czym skarżący powiadomił pracodawców o swoim życzeniu powrotu na poprzednie stanowisko. Otrzymał odpowiedź zapraszającą go do rozważenia powołania na inne stanowisko, ale obstawał przy swoim pierwotnym żądaniu. W dniu przywrócenia do pracy, 17 marca 2008 r., skarżący stwierdził, że jego komputer służbowy został zajęty. Po wezwaniu przez przełożonych został poinformowany 5 kwietnia 2008 r., że analizie poddano dysk twardy komputera i znaleziono „zaświadczenia o zmianie adresu sporządzone dla osób trzecich i zawierające logo Służby Bezpieczeństwa w Lille”, a także dużą liczbę plików zawierających pornograficzne obrazy i filmy. Z wyroku Sądu Apelacyjnego w Amiens z 15 grudnia 2010 r. (patrz akapity 14–15 poniżej) wynika, że osoba, która zastąpiła skarżącego podczas jego zawieszenia w pełnieniu funkcji, znalazła na komputerze „dokumenty, które zwróciły jej uwagę”, i poinformowała o tym przełożonych w marcu 2007 r. i styczniu 2008 r. 7 maja 2008 r. wysłano do skarżącego prośbę o pisemne wyjaśnienia. Odpowiedział, że w 2006 roku, na skutek problemów z komputerem osobistym, przeniósł zawartość jednej z pamięci USB na komputer służbowy. Dodał, że pliki zawierające materiały pornograficzne zostały mu przesłane przez osoby nieznane, za pośrednictwem intranetu SNCF. Skarżący został wezwany na posiedzenie dyscyplinarne, które odbyło się 21 maja 2008 r. 9 czerwca 2008 r. został poinformowany przez „dyrektora zarządzania zasobami” siedziby w Amiens, że złożono propozycję zwolnienia go ze służby i że zostanie wezwany przed komisję dyscyplinarną. Komisja zebrała się 15 lipca 2008 r. 17 lipca 2008 r. regionalny dyrektor SNCF podjął decyzję o zwolnieniu skarżącego ze służby. Jego decyzja brzmiała następująco:
„... analiza plików zapisanych na dysku twardym [komputera służbowego skarżącego], wykorzystywanego do pełnienia przez niego obowiązków zawodowych, wykazała obecność następujących treści:
i) zaświadczenia o zmianie adresu, podpisanego jego nazwiskiem, poświadczającego przeniesienie w dniu 01/11/2003 pani Catherine [T.] do Służby Bezpieczeństwa w Lille; oryginał zaświadczenia, przesłany do ICF North-East, umożliwił skrócenie okresu wypowiedzenia opróżnienia mieszkania;
ii) zaświadczenia o zmianie adresu, zawierającego logo Ministerstwa Sprawiedliwości, na nazwisko pana [S.-J.], dyrektora więzienia Fresnes, poświadczającego przeniesienie pana [P.] Frédérica do więzienia w Strasburgu od 1 listopada 2006 r.;
iii) projektów dokumentów sporządzonych na nazwisko Michela [V.], dyrektora SOCRIF, poświadczających jego sytuację finansową wobec tej spółki;
iv) bardzo dużej liczby plików zawierających pornograficzne obrazy i filmy (zoofilia i skatologia).
Czyny te stanowią naruszenie szczególnego obowiązku zachowania wzorcowego postępowania, wynikającego z funkcji dawniej pełnionych przez niego w Służbie Bezpieczeństwa, oraz następujących przepisów:
i) Artykułu 5.2 RH 0006 dotyczącego zasad rządzących postępowaniem urzędników SNCF;
ii) bazy danych bezpieczeństwa ogólnego RG 0029 (polityka bezpieczeństwa systemów informatycznych – karta użytkownika);
iii) RA 0024 „kodeks postępowania zawodowego” – postępowanie, jakiego należy przestrzegać w odniesieniu do systemu informatycznego spółki;
iv) Artykułu 441-1 Kodeksu Karnego.”
28 października 2008 r. skarżący wniósł pozew do Sądu Pracy w Amiens (conseil des prud’hommes), domagając się orzeczenia, że został zwolniony bez rzeczywistej lub poważnej przyczyny. 10 maja 2010 r. Sąd Pracy uznał, że decyzja o zwolnieniu skarżącego ze służby była uzasadniona i w konsekwencji oddalił jego roszczenia. 15 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Amiens utrzymał w mocy istotę tego wyroku. Orzekł w szczególności następująco:
„... [Skarżący] zarzucił, że SNCF naruszył jego życie prywatne poprzez otwieranie, w jego nieobecności, plików oznaczonych jako osobiste w jego komputerze.
Zgodnie z zasadą, dokumenty przechowywane przez pracowników w biurze firmy, z wyjątkiem tych oznaczonych przez nich jako osobiste, są domniemane do użytku zawodowego, co oznacza, że pracodawca może mieć do nich dostęp w nieobecności pracownika.
Z raportu sporządzonego przez SEF wynika, że pornograficzne zdjęcia i filmy zostały znalezione w pliku o nazwie „fun” zapisanym na dysku twardym oznaczonym jako „D:/dane osobiste”.
SNCF wyjaśnił, nie spotykając się ze sprzeciwem, że dysk „D” był domyślnie nazywany „D:/dane” i był tradycyjnie wykorzystywany przez personel do przechowywania dokumentów roboczych.
Pracownik nie może wykorzystywać całego dysku twardego, który ma służyć do zapisu danych zawodowych, do celów prywatnych. SNCF miała zatem prawo uznać, że oznaczenie „dane osobiste” widniejące na dysku twardym nie mogło skutecznie zabronić jej dostępu do niego. W każdym razie ogólny termin „dane osobiste” mógł odnosić się do plików roboczych przetwarzanych osobiście przez pracownika i nie oznaczał więc wyraźnie elementów dotyczących jego życia prywatnego. Tak było w tym przypadku, ponieważ analiza dysku twardego ujawniła liczne dokumenty robocze (plik „zdjęcia LGV”, „zdjęcia magazynu”...).
Termin „fun” ponadto nie wyraźnie wskazuje, że dany plik jest koniecznie prywatny. Termin ten może oznaczać wymianę między kolegami w pracy lub dokumenty robocze przechowywane przez pracownika jako „wpadki”. Pracodawca słusznie również zwrócił uwagę, że karta użytkownika przewidywała, że „informacje prywatne [muszą być] wyraźnie oznaczone jako takie (opcja „prywatne” w kryteriach Outlook)” i to samo dotyczyło nośników otrzymujących te informacje (folder „prywatne”). Sąd niższej instancji zatem słusznie uznał, że plik nie został oznaczony jako osobisty.
To samo dotyczy plików zawierających kwestionowane zaświadczenia zarejestrowane pod nazwiskami „Fred [P.]”, „SOCRIF” i „Catherine”.”
Sąd Apelacyjny orzekł również, że zwolnienie skarżącego ze służby nie było nieproporcjonalne. Zauważył, że zarówno Kodeks Postępowania Zawodowego SNCF, jak i przepisy wewnętrzne przewidywały, że pracownicy są zobowiązani do wykorzystywania dostarczonych im komputerów wyłącznie do celów zawodowych, przy czym okazjonalne użytkowanie prywatne jest jedynie tolerowane. Stwierdził, że skarżący dopuścił się „masowego naruszenia tych zasad, idącego aż do wykorzystania narzędzi pracy do wytworzenia podrobionego dokumentu”. W opinii sądu czyny te były szczególnie poważne, ponieważ jako urzędnik odpowiedzialny za nadzór ogólny oczekiwano od niego wzorowego postępowania. Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Wniósł w szczególności, że doszło do naruszenia Artykułu 8 Konwencji. Izba Społeczna Sądu Kasacyjnego oddaliła apelację wyrokiem z 4 lipca 2012 r. Orzekła następująco:
„... chociaż pliki utworzone przez pracownika przy użyciu urządzeń komputerowych dostarczonych mu przez pracodawcę do celów pracy są domniemane jako mające charakter zawodowy, co oznacza, że pracodawca jest uprawniony do otwarcia ich w nieobecności pracownika, chyba że są oznaczone jako osobiste, to samo oznaczenie dysku twardego nie może nadawać charakteru prywatnego wszystkim zawartym w nim danym. Sąd Apelacyjny, który uznał, że oznaczenie dysku twardego w komputerze pracownika jako „D:/dane osobiste” nie mogło pozwolić mu na wykorzystywanie go wyłącznie do celów prywatnych i zabronienie dostępu pracodawcy, wyciągnął uzasadniony wniosek, że pliki w kwestii, które nie zostały oznaczone jako „prywatne” zgodnie z zaleceniami karty IT, mogły zostać legalnie otwarte przez pracodawcę.
Sąd Apelacyjny, który ustalił, że pracownik przechowywał 1562 pliki pornograficzne reprezentujące objętość 787 megabajtów w okresie czterech lat oraz że wykorzystywał również swój komputer służbowy do produkcji podrobionych zaświadczeń, słusznie uznał, że takie niewłaściwe wykorzystanie sprzętu biurowego wbrew obowiązującym w SNCF przepisom stanowiło naruszenie jego zobowiązań umownych. ...”.
...


Wnioskodawca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i właścicielem greckiego kanału telewizyjnego ALPHA. 24 stycznia 2002 r. ALPHA wyemitował program telewizyjny o nazwie „Jungle” (Ζούγκλα), w którym wyemitowano trzy nagrania wideo zrobione ukrytą kamerą. Na pierwszym nagraniu A.C., ówczesny poseł do Parlamentu Helleńskiego i przewodniczący międzypartyjnej komisji ds. hazardu elektronicznego, został pokazany wchodzącym do salonu gier hazardowych i grającym na dwóch automatach. Drugie nagranie przedstawiało spotkanie A.C. ze współpracownikami prowadzącego program „Jungle”, M.T., podczas którego A.C. pokazano pierwsze nagranie. Trzecie nagranie przedstawiało spotkanie A.C. z M.T. w biurze tego ostatniego. 27 stycznia 2002 r. nagrania zostały ponownie wyemitowane podczas programu telewizyjnego o nazwie „Yellow Press” (Κίτρινος Τύπος), prowadzonego przez tego samego prezentera. 23 maja 2002 r. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης), po wezwaniu spółki wnioskodawcy, przeprowadziła rozprawę, podczas której spółka wnioskodawcy była reprezentowana przez swoich pełnomocników. Jak wynika z protokołu ze spotkania, pełnomocnicy spółki wnioskodawcy uznali użycie ukrytej kamery w powyższych incydentach. Twierdzili, że takie użycie było uzasadnione ze względu na to, że A.C. jest postacią publiczną, i że służyło interesowi publicznemu, co zostało udowodnione faktem, że reportaż doprowadził do usunięcia A.C. z klubu parlamentarnego partii, z której ramienia został wybrany na posła. W ich opinii był to wynik nie tylko działalności hazardowej A.C., ale także faktu, że próbował on negocjować z reporterami spółki wnioskodawcy w celu innego przedstawienia incydentu. Pełnomocnicy spółki wnioskodawcy argumentowali dalej, że użycie ukrytej kamery miało charakter wyjątkowy i zostało zastosowane po otrzymaniu informacji, których nie można by było zweryfikować w inny sposób, ponieważ nikt nie uwierzyłby w zarzuty dziennikarzy, gdyby zgłosili tę sprawę bez emisji obrazu. Z protokołu wynika również, że członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wyrazili swoją dezaprobatę co do użycia ukrytej kamery, argumentując, że gdyby każdy mógł używać ukrytej kamery, powołując się na nadrzędny interes publiczny, to wszyscy obywatele – a w szczególności osoby publiczne – byliby narażeni na presję i szantaż. Podkreślili ponadto, że nikt nie zabrania dziennikarzom relacjonowania określonej sprawy; jednakże użyte środki budzą zastrzeżenia, ponieważ użycie ukrytej kamery może być zaakceptowane jedynie w przypadku kwestii bezpieczeństwa narodowego lub w celu zapobieżenia poważnemu przestępstwu lub w innych podobnych sytuacjach. Zauważyli również, że w niniejszej sprawie występują dwa odrębne problemy: z jednej strony użycie ukrytej kamery, a z drugiej prowokacja A.C. Decyzją nr 214/162/23.05.2002 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nakazała spółce wnioskodawcy zapłatę stu tysięcy (100 000) euro (EUR) za każdy z dwóch programów telewizyjnych, podczas których wyemitowano powyższe nagrania, a także emisję treści tej decyzji przez trzy dni z rzędu w jej głównym serwisie informacyjnym. Decyzja zawierała krótki opis trzech nagrań, powołanie się na odpowiednie przepisy prawne oraz wniosek, że użycie ukrytej kamery w tym przypadku nie było zgodne z odpowiednim prawem. Stwierdzono dalej, że kary zostały nałożone po ocenie powagi naruszenia, liczby widzów dwóch programów telewizyjnych, wielkości inwestycji dokonanej przez spółkę wnioskodawcy oraz faktu, że kanał telewizyjny był wielokrotnie karany w przeszłości za to samo naruszenie. 10 czerwca 2002 r. decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji została przekazana Ministrowi Prasy i Mediów, który po zbadaniu jej legalności wydał decyzję nr 3156/E/11.02.2003 potwierdzającą jej treść. 4 kwietnia 2003 r. spółka wnioskodawcy wniosła skargę o uchylenie (αίτηση ακύρωσης) na decyzje Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz Ministra Prasy i Mediów do Najwyższego Sądu Administracyjnego (Συμβούλιο της Επικρατείας), twierdząc, że powyższa decyzja naruszyła artykuły 9, 15 § 1 i 25 Konstytucji Grecji, a także artykuł 10 Konwencji. A.C. wniósł o przystąpienie do sprawy, prosząc Najwyższy Sąd Administracyjny o oddalenie skargi o uchylenie. 23 stycznia 2006 r. Prezes Najwyższego Sądu Administracyjnego skierował sprawę do pełnego składu Najwyższego Sądu Administracyjnego ze względu na jej duże znaczenie. Rozprawa przed pełnym składem Najwyższego Sądu Administracyjnego odbyła się 2 czerwca 2006 r. Wyrokiem nr 1213/2010, opublikowanym 16 kwietnia 2010 r. i ostatecznie rozstrzygniętym 21 maja 2010 r. (δημοσίευση και καθαρογραφή), Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił skargę o uchylenie. W swojej ocenie prawnej większość Najwyższego Sądu Administracyjnego odwołała się najpierw do przepisów konstytucyjnych zapewniających prawo do rozpowszechniania i otrzymywania informacji, a następnie podkreśliła, że prawo to podlega ograniczeniom, których uzasadnionym celem jest ochrona praw innych osób i przestrzeganie zasady praworządności, pod warunkiem że te ograniczenia są proporcjonalne. Dodatkowo powołał się na orzecznictwo Trybunału w zakresie artykułu 10 i artykułu 8, ze szczególnym odniesieniem do orzecznictwa dotyczącego ochrony wizerunku osoby (zob. wyrok w sprawie Von Hannover przeciwko Niemcom, nr 59320/00, ETPC 2004‑VI; Schüssel przeciwko Austrii (dec.), nr 42409/98, 21 lutego 2002 r.; oraz Sciacca przeciwko Włochom, nr 50774/99, ETPC 2005‑I). Następnie zauważył, że na mocy artykułu 15 Konstytucji Państwo ma prawny obowiązek sprawowania kontroli nad radiofonią i telewizją w celu zapewnienia poszanowania wartości ludzkich i że kary nakładane przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji służą temu celowi. Najwyższy Sąd Administracyjny określił warunki, pod którymi emisja obrazu zarejestrowanego metodą ukrytej kamery jest legalna, dokonując rozróżnienia między relacjonowaniem konkretnych wiadomości, których wyłącznym lub głównym źródłem jest obraz konkretnej osoby zarejestrowany w tajemnicy, a emisją odpowiedniego, potajemnie zarejestrowanego obrazu. Zgodnie z tym uzasadnieniem, nagrywanie w tajemnicy obrazu, którego głównym lub jedynym przedmiotem jest konkretna osoba, stanowi w zasadzie naruszenie prawa tej osoby do jej wizerunku, co jest chronione przez artykuły 9 § 1 Konstytucji i 8 § 1 Konwencji, jako konkretny aspekt prawa do poszanowania życia prywatnego. W konsekwencji emisja w telewizji wiadomości, których wyłącznym lub głównym źródłem jest obraz konkretnej osoby zarejestrowany w tajemnicy, nie może w zasadzie być uznana za legalne wykonywanie prawa do rozpowszechniania informacji, biorąc pod uwagę, że rozpowszechniane wiadomości zostały otrzymane w okolicznościach stanowiących naruszenie prawa jednostki do jej wizerunku. Niemniej jednak, w pewnych przypadkach emisja takich wiadomości może być uznana za uzasadnioną ze względu na jej wkład w debatę o ogólnym zainteresowaniu i z uwzględnieniem pozycji lub statusu osoby potajemnie nagrywanej. Jednakże nawet wtedy, gdy emisja wiadomości jest uznawana za legalne wykonywanie prawa do rozpowszechniania informacji, nie czyni to automatycznie legalną emisji odpowiednich, potajemnie zarejestrowanych obrazów, ponieważ stanowi to znacznie bardziej intensywne [έντονος] ograniczenie konstytucyjnie chronionego prawa tej osoby do jej wizerunku niż samo przekazywanie wiadomości. W ocenie sądu krajowego emisja potajemnie zarejestrowanego obrazu może być uzasadniona tylko wtedy, gdy legalna (z powyższych powodów) emisja takich wiadomości jest całkowicie niemożliwa lub szczególnie trudna bez emisji obrazu zarejestrowanego ukrytą kamerą i stanowiącego źródło wiadomości. Stosując powyższe zasady do okoliczności sprawy, Najwyższy Sąd Administracyjny oddalił argument spółki wnioskodawcy, że legalnie przekazała ona wiadomości dotyczące A.C. w związku z pełnioną przez niego funkcją osoby publicznej. Sąd krajowy podkreślił, że z treści decyzji i z protokołu posiedzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wynika, że kara została nałożona na spółkę wnioskodawcy wyłącznie i jedynie z powodu emisji obrazów zarejestrowanych ukrytą kamerą, a nie z powodu przekazania wiadomości, których źródłem były potajemnie zarejestrowane obrazy. Jeśli chodzi o emisję obrazów, spółka wnioskodawcy nie kwestionowała faktu, że obrazy zostały zarejestrowane w tajemnicy i nie twierdziła, że emisja wiadomości była absolutnie niemożliwa lub niezwykle trudna bez emisji odpowiednich obrazów. W związku z tym zarzut spółki wnioskodawcy, że wyemitowała ona kwestionowane obrazy z powodów interesu dziennikarskiego i interesu publicznego, został oddalony. Na podstawie powyższego uzasadnienia Najwyższy Sąd Administracyjny orzekł, że decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji była w pełni uzasadniona i oddalił skargę spółki wnioskodawcy o uchylenie. Do opinii większości dołączono zgodną, bardziej szczegółową (ειδικότερη) opinię; siedmiu sędziów uznało, że nagranie osoby bez jej wiedzy i wykorzystanie go do emisji wiadomości stanowi bezpośrednie naruszenie prawa tej osoby do godności, ponieważ sprowadza ją do roli instrumentu dla innych w osiąganiu celów dla niej nieistotnych. Biorąc pod uwagę, że na mocy artykułów 2 § 1, 15 § 2 i 25 § 1 Konstytucji ochrona godności ludzkiej jest absolutna, emisja takich wiadomości jest zawsze zabroniona, niezależnie od tego, czy emisja ta obejmuje dany obraz. Z tych powodów sędziowie popierający tę opinię uznali, że skarga o uchylenie powinna zostać oddalona. Ponadto złożono dwie opinie odrębne. Zgodnie z pierwszą z nich, w związku z faktem, że Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji uznała, że emisja wiadomości zarejestrowanych w tajemnicy stanowiła legalne wykonywanie prawa do rozpowszechniania informacji, te same rozważania powinny zostać rozszerzone na emisję odpowiedniego obrazu. Powodem tego był szczególny charakter telewizji w porównaniu z innymi mediami, w związku z czym emisja obrazu szła w parze z emisją samych wiadomości. W związku z tym skarga o uchylenie powinna zostać uwzględniona, biorąc pod uwagę, że decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji opierała się wyłącznie na fakcie, że wizerunek A.C. został zarejestrowany ukrytą kamerą, bez rozważenia, czy emisja wiadomości, których źródłem były powyższe obrazy, stanowiła legalne wykonywanie prawa do rozpowszechniania informacji. Wreszcie, zgodnie z drugą opinią odrębną, żaden przepis konstytucyjny nie uzasadniał absolutnej ochrony wizerunku (jak uważała większość). Prawo osoby do jej wizerunku podlegało ograniczeniom różnym w zależności od pozycji tej osoby i przestrzeni, w której odbyło się nagranie. W przypadku osób fizycznych ochrona przed nagrywaniem ich wizerunku bez zgody była absolutna, niezależnie od tego, czy odbywało się to w przestrzeni publicznej, czy prywatnej, chyba że nagranie nie było skierowane na nie lub nagranie obrazu odbywało się w celu zapobiegania przestępstwom w przestrzeni publicznej. W przypadku osób publicznych ochrona była jednak mniej absolutna. W szczególności osoby publiczne, takie jak politycy, były narażone na rozgłos i czasami go nawet poszukiwały. W rezultacie istniało legitymne oczekiwanie ze strony mediów i publiczności co do rozpowszechniania i otrzymywania informacji dotyczących ich działalności publicznej. Dla tych osób istniała absolutna ochrona ich wizerunku w przestrzeni prywatnej oraz w przestrzeniach publicznych, w których dzielili się prywatnymi lub rodzinnymi chwilami. Gdy jednak osoby publiczne przebywały w przestrzeni publicznej, ale nie w warunkach opisanych powyżej, lub zachowywały się w sposób interesujący dla publiczności (takie jak przypadki, w których angażowały się w zachowanie sprzeczne z tym, co wynikało z ich roli publicznej, lub sprzeczne z wizerunkiem, jaki kreowały wobec publiczności), wówczas prawo do otrzymywania i rozpowszechniania informacji mogło uzasadniać nagranie tej osoby bez jej zgody i emisję odpowiednich obrazów przez media. W tym zakresie sędziowie składający opinię odrębną argumentowali, że nie do pomyślenia jest zrównanie radia z telewizją, ponieważ nie działają one w ten sam sposób; w związku z tym nie byłoby możliwe dla programu telewizyjnego po prostu ogłoszenie wiadomości bez emisji odpowiednich obrazów, jak miałoby to miejsce w radiu. W przypadku legalnie zarejestrowanych obrazów, gdy istnieje równowaga między przejrzystością i prawem do otrzymywania informacji z jednej strony a ochroną wizerunku osoby z drugiej strony, domniemanie powinno brzmieć, że zarejestrowany obraz może być emitowany bez zgody. Biorąc powyższe pod uwagę, czterech sędziów uznało, że skarga o uchylenie powinna zostać uwzględniona, biorąc pod uwagę w szczególności fakt, że A.C. był osobą publiczną, że nagranie jego wizerunku odbyło się w przestrzeni publicznej (czyli w salonie gier hazardowych) i że emisja odpowiednich obrazów służyła celowi poinformowania opinii publicznej o zachowaniu posła, które nie spełniało wymogów jego stanowiska. W związku z tym decyzja kanału telewizyjnego o emisji wizerunku jako części programów telewizyjnych, które w przeciwnym razie mogłyby zostać uznane za bezzasadne lub nawet zniesławiające, nie naruszyła zasady proporcjonalności.


Skarżący urodził się w 1969 roku i jest osadzony w Tekirdağ. 13 lutego 1999 r. skarżący został zatrzymany podczas operacji przeprowadzonej przeciwko nielegalnej organizacji, a mianowicie PKK (Partii Pracowników Kurdystanu), kiedy to okazało się, że posiada fałszywy dowód tożsamości. 15 lutego 1999 r. skarżący został przesłuchany przez funkcjonariuszy policji w Stambulskim Urzędzie Bezpieczeństwa w nieobecności adwokata na mocy ustawy nr 3842, która w momencie zatrzymania skarżącego przewidywała systemowe ograniczenie w zakresie przestępstw podlegających jurysdykcji Sądów Bezpieczeństwa Państwa. Skarżący przyznał w swoim zeznaniu, że był członkiem tej organizacji i podał informacje o szeregu działań, w których uczestniczył, w tym o działaniach zbrojnych. 18 lutego 1999 r. od skarżącego pobrano zeznania u prokuratora w Stambule w nieobecności adwokata. Skarżący oświadczył, że jest członkiem wspomnianej nielegalnej organizacji, że dołączył do niej na terenach wiejskich, a następnie próbował zbierać pieniądze na rzecz organizacji w Stambule. Wycofał jednak zeznania, których złożył na policji, twierdząc, że nie uczestniczył w żadnych innych działaniach na rzecz nielegalnej organizacji. Zarzucił, że złożył te zeznania na policji pod przymusem. Tego samego dnia skarżący został przesłuchany przez sędziego śledczego, ponownie bez udziału adwokata. Potwierdził zeznanie, którego złożył prokuratorowi, ale wycofał to, które złożył na policji. Sędzia śledczy zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego. 19 marca 1999 r. prokurator przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakır złożył akt oskarżenia do Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakır, oskarżając skarżącego na podstawie art. 125 dawnego Kodeksu Karnego Turcji o członkostwo w nielegalnej organizacji i udział w działalności separatystycznej przeciwko Republice Turcji. 5 czerwca 1999 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakır orzekł, że nie ma właściwości do rozpoznania sprawy i przekazał akta do Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule. Na rozprawie w dniu 18 lutego 2000 r. skarżący oświadczył, że nie mógł spotkać się ze swoim adwokatem w celu przygotowania obrony i poprosił o czas na przygotowanie obrony. Skarżącemu udzielono czasu na przygotowanie obrony. Na rozprawie w dniu 1 września 2000 r. skarżący złożył zeznania osobiście i zaprzeczył wszystkim zarzutom. Oświadczył, że złożył swoje poprzednie zeznania pod przymusem. Na rozprawie w dniu 14 listopada 2001 r. skarżący oświadczył, że jest członkiem nielegalnej organizacji, ale wykonywał dla niej jedynie działalność polityczną, a nie działalność zbrojną. 1 lipca 2003 r. inne postępowanie karne wszczęte przeciwko skarżącemu, które toczyło się od 1994 r. i dotyczyło zarzutów związanych z członkostwem w PKK i braniem udziału w działalności tej nielegalnej organizacji, zostało połączone z tym, które zostało wszczęte w 1999 r. Sądy Bezpieczeństwa Państwa zostały później zniesione ustawą nr 5190 z 16 czerwca 2004 r., a sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego w Stambule. 16 września 2004 r. Sąd Okręgowy w Stambule uznał, że skarżący popełnił przestępstwo na podstawie art. 125 dawnego Kodeksu Karnego i skazał go na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Sąd oparł swą decyzję, między innymi, na zeznaniach skarżącego złożonych na policji, u prokuratora i przed sędzią śledczym oraz innych zeznaniach świadków złożonych przed policją i prokuratorem. 3 maja 2005 r. Sąd Najwyższy uchylił decyzję z 16 września 2004 r., podając jako przyczynę, że szczegóły szeregu działań PKK, za które skarżący był odpowiedzialny, nie zostały omówione w decyzji w sposób wyczerpujący oraz że w aktach sprawy brakowało niezbędnych raportów urzędowych. Skarżący został ponownie sądzony przed Sądem Okręgowym w Stambule. W trakcie procesu odbyło się szereg rozpraw. Skarżący twierdził podczas procesu, że jego zeznania złożone w trakcie śledzenia zostały złożone pod przymusem oraz poprosił o pozwolenie na konfrontację i przesłuchanie pewnego świadka, a mianowicie S.K., którego zeznania zostały wykorzystane przez prokuratora w akcie oskarżenia. Jego wniosek o przesłuchanie tego świadka został odrzucony. 1 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy w Stambule uznał skarżącego za winnego popełnienia przestępstwa na podstawie art. 125 dawnego Kodeksu Karnego i ponownie skazał go na karę dożywotniego pozbawienia wolności. 9 października 2007 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy decyzję z 1 lutego 2007 r.


Skarżący urodził się w 1995 roku i mieszka w Moskwie. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. W nieokreślonym dniu u skarżącego zdiagnozowano zaburzenie osobowości schizotypowej i poddawał się on dobrowolnemu leczeniu z tego powodu. 24 kwietnia 2014 r. został zatrzymany przez policję na ulicy w rejonie Bibirewo w Moskwie. Raport policyjny stwierdzał, że skarżący „napastował nieletniego nastolatka”, nie podając szczegółowego opisu wydarzeń. Z materiałów dostępnych dla Sądu nie wynika jasno, czy interwencja policji została wywołana skargą ze strony tego nastolatka lub jakiejkolwiek innej osoby. Następnie został przewieziony do lokalnego komisariatu, a później przez psychiatryczną służbę ratunkową przeniesiony do Centralnego Klinicznego Szpitala Psychiatrycznego Obwodu Moskiewskiego (ГКУЗ МО «Центральная клиническая психиатрическая больница») („Szpital”). Raport służby ratunkowej stwierdzał następujące rzeczy:
„[P]rzewieziony do [komisariatu] za [wielokrotne] seksualne napastowanie... [i] prześladowanie nieletniego nastolatka i niepozwalanie mu odejść [od takich spotkań]...
Przytomny umysłowo. Orientowany w otoczeniu. Niechętny do nawiązywania kontaktu. Zamknięty w sobie, tajemniczy, napięty, ale podczas rozmowy承认 istnienie nastolatka i wielokrotne przypadki napastowania seksualnego...” Psychiatra przyjmujący skarżącego do Szpitala sporządził następującą notatkę:
„Napięty, wykazuje [przesadzone i afiszowane] grymasy. Brak kontaktu wzrokowego. Wybiórczy w odpowiadaniu na pytania, odpowiada [tylko] po pewnej przerwie. Prosi o trochę czasu, aby „spędzić go z chłopcami”. Rozproszony. Nierefleksyjny [co do swojego stanu psychicznego]. Rozpoznanie: zaburzenie schizotypowe.” 25 kwietnia 2014 r. skarżącego zbadano wspólnie z lekarzem prowadzącym i ordynatorem jednego z oddziałów Szpitala. Sporządzili następującą notatkę:
„Wywiad z pacjentem: Według pacjenta, około trzy lata temu [w 2011 r.] zaczął odczuwać chęć kontaktu z chłopcami, by wyglądać jak dziewczyna. Farbował włosy, aby przyciągnąć uwagę. Zaczął oglądać programy telewizyjne, aby obserwować, jak porusza się kobieta; używa makijażu, przebiera się. Od początku zeszłego roku stał się utkwiony w tych myślach i zaczął rozważać możliwość zmiany płci. W tym okresie miał wahania nastroju, był lękliwy, drażliwy, [miał] trudności ze skupieniem uwagi. W tych okolicznościach został hospitalizowany [w placówce psychiatrycznej]. Po wypisie jego stan poprawił się. Kontynuował naukę. W ostatnim roku zaczął bardziej dbać o swój wygląd, używa szminki, nosi biżuterię damską, [czasami] przymierzał w domu damskie ubrania. Poznał chłopca, ucznia dziewiątej klasy, podczas jednego ze swoich spacerów po mieście. Zaczął się z nim spotykać, rozmawiać z nim, próbował „mieć kontakt fizyczny”, dotykał jego ręki, głaskał ją. Miał pragnienie bycia „głaskanym”.
Zgodnie z dokumentami potwierdzającymi – [raportem do szefa komisariatu, zleceniem dla psychiatrycznego pogotowia ratunkowego] – został zatrzymany przez funkcjonariuszy policji na ulicy, gdzie seksualnie napastował nieletniego nastolatka, prześladował go przez cztery miesiące, wielokrotnie nie pozwalając mu odejść od takich spotkań. Przewieziony do [komisariatu], gdzie został zbadany przez dyżurnego psychiatrę, a następnie nie dobrowolnie przyjęty [do szpitala psychiatrycznego]... Podczas badania w izbie przyjęć podpisał [dokument wyrażający zgodę] na leczenie...
Stan psychiatryczny: Świadomy siebie. Stłumiony nastrój. Nieco rozproszony. Wygląda niechlujnie, nieuczesane włosy, farbowane na rudo. Miękki, wysoki głos. Niechętny do rozmowy, odpowiada [tylko] po pewnej przerwie, nie odpowiada na pewne pytania, prosi o powtórzenie niektórych pytań. Podczas odpowiadania przełyka ślinę z wyrazem bólu. Nadmierna mimika twarzy podczas rozmowy. Twierdzi, że czuje niekontrolowane pociąg do chłopców, by być przez nich lubianym, by mieć z nimi kontakt. Prosi o „przestrzeń do spotkania z chłopcem”. Rumieni się mówiąc to. Uważa się za „osobę żeńską”. Uważa leczenie szpitalne za konieczne dla siebie, aby poprawić nastrój, zmniejszyć drażliwość i „zagubienie myśli”. Zaprzecza omamom. Zaprzecza myślom samobójczym.
Rozpoznanie: Zaburzenie schizotypowe.” Tego samego dnia skarżący, po konsultacji z ojcem, zażądał wypisu ze Szpitala; jednak jego prośba została odrzucona. Tego samego dnia zespół konsultacyjny medyczny złożony z rezydentów psychiatrów Szpitala zbadał skarżącego i zdiagnozował u niego urojeniowe zaburzenie organiczne. Zespół stwierdził również, że skarżący stanowi zagrożenie dla siebie i innych oraz że istnieje ryzyko znacznego uszkodzenia jego zdrowia z powodu pogorszenia lub zaostrzenia jego stanu psychicznego w przypadku braku pomocy psychiatrycznej. Pełny tekst raportu i wniosku zespołu brzmiał następująco:
„25.04.2014 12.00 Badanie zespołowe z powodu odmowy leczenia.
Letargiczny, powolny. Stłumiony nastrój. Przypisuje [przyczynę] stłumionego nastroju [swojej] niemożności spotkania się z chłopcem, do którego czuje pociąg. Niepewny, czy ten chłopiec również czuje do niego pociąg. Przejeżdża przez miasto, aby zobaczyć tego „chłopca”. Chce być „traktowany delikatnie, by głaskany, pieściszony”. Przyznał, że chodzi do sklepów z odzieżą damską [ponieważ podoba mu się odzież], która jest „miękka i jaskrawa”. Od dawna odwiedza okolicę, w której spotkał chłopca; wcześniej chodził do innych okolic, aby obserwować chłopców.
Rozpoznanie: Urojeniowe zaburzenie organiczne.
Wniosek: wymaga nie dobrowolnego umieszczenia i leczenia, zgodnie z art. 29 ust. a) i c) Ustawy o pomocy psychiatrycznej z 1992 r.” Tego samego dnia Szpital złożył wniosek o sądową autoryzację nie dobrowolnego hospitalizowania skarżącego na podstawie art. 29 ust. a) i c) Ustawy o pomocy psychiatrycznej z 1992 r., ponieważ skarżący stanowił zagrożenie dla siebie lub innych oraz istniało ryzyko znacznego uszkodzenia jego zdrowia z powodu pogorszenia lub zaostrzenia jego stanu psychicznego w przypadku braku pomocy psychiatrycznej. Wniosek powtórzył ustalenia wcześniejszego wspólnego badania (patrz punkt 11 powyżej) i przedstawił następujące wnioski:
„25 kwietnia 2014 r. został zbadany przez zespół rezydentów psychiatrów [Szpitala] i zdiagnozowany z urojeniowym zaburzeniem organicznym.
Pacjent musi być nie dobrowolnie hospitalizowany i leczony zgodnie z art. 29 ust. a) i c) Ustawy o pomocy psychiatrycznej z 1992 r.
Badanie i leczenie pacjenta mogą odbywać się tylko w trybie szpitalnym...
[Wnosi się o] 2. Aby wniosek o autoryzację został rozpatrzony na terenie Szpitala, ponieważ ze względu na swój stan psychiczny [skarżący] nie może stawić się w sądzie...” 5 maja 2014 r. Sawiołowski Sąd Rejonowy Moskwy (Савёловский районный суд г. Москвы) przeprowadził rozprawę na terenie placówki psychiatrycznej. W rozprawie uczestniczyli skarżący, jego ojciec i matka, lekarz prowadzący pan P., ordynator jednego z oddziałów Szpitala (pan L.), przedstawiciel Szpitala (pani K.) oraz lokalny prokurator. Podczas rozprawy pan P., pan L. i pani K. generalnie przedstawiali te same argumenty, co te przedstawione we wniosku o autoryzację sądową (patrz punkt 14 powyżej), utrzymując, że skarżący wymaga hospitalizacji i leczenia, że stanowi zagrożenie dla siebie i innych oraz że istnieje ryzyko znacznego uszkodzenia jego zdrowia w przypadku pogorszenia lub zaostrzenia jego stanu psychicznego w przypadku braku pomocy psychiatrycznej. Pan P. zgłosił również, że skarżący uważa się za zdrowego i odmawia leczenia, jednocześnie „będąc zdezorientowanym, odpowiadając na pytania innymi pytaniami i będąc wyjątkowo nieuczciwym”. Podkreślali również fakt, że skarżący został zatrzymany przez policję za seksualne napastowanie osoby nieletniej. Rodzice skarżącego mieli sprzeczne opinie co do potrzeby hospitalizacji. Matka stwierdziła, że skarżący „nie czuje się dobrze” i był „ostatnio drażliwy”, że jej komunikacja z nim była ograniczona przez ojca i że nie widziała go od 10 lutego 2014 r. W jej opinii leczenie szpitalne było konieczne. Ojciec skarżącego, działający jako jego przedstawiciel, sprzeciwił się nie dobrowolnej hospitalizacji i nie zgodził się, by jego syn stanowił jakiekolwiek zagrożenie dla siebie lub innych. Stwierdził, że pan X dobrowolnie stosuje się do leczenia przepisanego przez neurologa i psychiatrę, że jego stan wykazuje oznaki poprawy i że hospitalizacja zakłóciłaby jego studia i przyszłą karierę. W jego opinii jego syn tylko próbował zaprzyjaźnić się z „chłopcem”, a nie go seksualnie napastować. Stwierdził ponadto, że raport policyjny, na który powołuje się Szpital, nie zawierał informacji o domniemanym napastowaniu seksualnym lub innych nielegalnych czynach. Skarżący złożył następujące oświadczenie podczas rozprawy:
„Odmawiam leczenia i czuję się dobrze... Nie ma we mnie nic szczególnego. Farbowałem włosy na rudo, ponieważ ten kolor mi pasuje, nie lubię czarnego. Chciałem tylko zaprzyjaźnić się z tym chłopcem, nic szczególnego; nie przymierzałem ubrań; to wszystko bzdury. [Chcę skończyć studia]; zostały mi tylko dwa miesiące i nie chcę być w szpitalu. Nie składałem żadnych oświadczeń dotyczących przymierzania damskiej odzieży lub zmiany płci.” Sąd Rejonowy, po rozważeniu powyższych oświadczeń, dowodów medycznych, raportu policyjnego i dokumentów edukacyjnych skarżącego, tego samego dnia autoryzował nie dobrowolną hospitalizację skarżącego. Autoryzacja wydana przez sąd w zwięzły sposób stwierdzała, że chociaż skarżący i jego ojciec sprzeciwiali się hospitalizacji, dowody przedstawione przez zespół medyczny Szpitala wykazały, że skarżący stanowi zagrożenie dla siebie i innych oraz że jego stan psychiczny może się pogorszyć w przypadku braku leczenia. Ojciec skarżącego odwołał się. Pismo odwoławcze wskazywało, że Sąd Rejonowy oparł się wyłącznie na ocenie rezydentów psychiatrów, nie odniósł się do niespójności w dowodach, nie uzasadnił twierdzenia, że stan skarżącego jest poważny i że stanowi on zagrożenie dla siebie lub innych, a wreszcie nie wykazał braku jakichkolwiek alternatywnych opcji leczenia. 20 maja 2014 r. skarżący został wypisany ze Szpitala po poprawie jego stanu psychicznego. Zaświadczenia wydane przez lokalny komisariat w maju 2014 r. stwierdzały, że skarżący nie popełnił żadnego wykroczenia ani przestępstwa oraz że został skierowany do psychiatrów z powodu zaburzeń psychicznych. 18 lipca 2014 r. odwołanie zostało oddalone przez Sąd Miejski w Moskwie (Московский городской суд). Istotne części decyzji brzmiały następująco:
„... Akta sprawy wykazują, że 24 kwietnia 2014 r. [policjant zatrzymał skarżącego]. Raport policyjny wskazuje, że [on] napastował osoby nieletnie...
Ponieważ zachowanie [skarżącego] wykazywało objawy zaburzeń psychicznych, [został przewieziony do Szpitala], gdzie początkowo wyraził zgodę na hospitalizację, stwierdzając, że od 2013 r. [podlegał] zmianom nastroju oraz że [cierpiał na] lęk, drażliwość i trudności ze skupieniem uwagi. Wcześniej był hospitalizowany [w placówce psychiatrycznej]; po jego wypisie [z tej placówki] jego stan psychiczny poprawił się, [kontynuował] naukę. Jednak w ostatnim roku stan powrócił.
[Zgodnie z dowodami medycznymi] 25 kwietnia 2014 r. [skarżący] był letargiczny, powolny i miał stłumiony nastrój, który przypisywał swojej niemożności spotkania się z chłopcem, do którego czuje pociąg.
Podczas rozprawy przedstawiciel [Szpitala] stwierdził, że [skarżący] został przyjęty w stanie urojeniowym i mówił o „chłopcu”, który [w rzeczywistości] nie istniał. W tym stanie podróżował na duże odległości, stanowiąc zagrożenie dla siebie i innych...
Dowody [przedłożone sądowi pierwszej instancji] uzasadniające potrzebę nie dobrowolnej hospitalizacji – w tym informacje o poprzednim leczeniu z powodu jego zaburzenia urojeniowego i stanu somatycznego (niepełnosprawność drugiego stopnia) – stanowiły podstawy prawne dla nie dobrowolnej hospitalizacji.
Ponieważ wyciąganie wniosków dotyczących zdrowia psychicznego osoby należy do wyłącznej kompetencji psychiatrów, [sąd rejonowy] rozsądnie wziął pod uwagę raport o potrzebie udzielenia [skarżącemu] leczenia szpitalnego...
Odwołanie nie powołuje się na żadne informacje faktyczne wykazujące, że krewni [skarżącego] lub inne osoby są w stanie zapewnić jego i innych osób bezpieczeństwo bez reżimu leczenia szpitalnego...” Kolejne próby skarżącego o wszczęcie przeglądu powyższych decyzji sądowych okazały się bezskuteczne.


Skarżący urodził się w 1982 roku i mieszka w regionie Ałtaju. W momencie zdarzeń skarżący odbywał karę za rozboj w kolonii karnej nr LIU-8 w regionie Ałtaju. 22 czerwca, 12 lipca i 20 grudnia 2004 r. próbował popełnić samobójstwo, podcinając sobie żyły. 12 lipca 2004 r. więzienny psychiatra zdiagnozował u skarżącego lekkie upośledzenie umysłowe, psychopatię oraz klaustrofobię z elementami autoagresji. W jego dokumentacji medycznej odnotowano, że izolacja jest przeciwwskazana ze względów psychiatrycznych. Władze kolonii karnej zostały o tym odpowiednio poinformowane. Skarżącemu zalecono leczenie. Od tego czasu był badany przez więziennego psychiatrę w regularnych odstępach czasu. Diagnoza i zalecenia więziennego psychiatry zostały potwierdzone przez oddział psychiatryczny więziennego szpitala nr 12, w którym skarżący był leczony od 2 do 26 kwietnia 2005 r. 3 maja 2005 r. naczelnik kolonii karnej zarządził umieszczenie skarżącego w celi karnej na trzynaście dni jako karę za nieporządek w jego łóżku i przy stoliku nocnym. 5 maja 2005 r. skarżącego zbadał dyżurny lekarz więzienny, który stwierdził, że jego stan zdrowia pozwala na umieszczenie go w celi karnej, pod warunkiem że nie będzie przebywał w izolacji. Skarżący został następnie umieszczony w celi karnej nr 32 przeznaczonej dla dwóch więźniów. Pozostawiono go samotnie w celi, ale drzwi były otwarte. Tego samego dnia skarżący rozpoczął strajk głodowy w proteście przeciwko umieszczeniu go w izolacji. O godzinie 20:00 8 maja 2005 r. skarżącego odwiedził dyżurny lekarz więzienny, który go zbadał i stwierdził, że jego stan zdrowia jest zadowalający. Powtórzył zalecenie, że ze względu na stan psychiczny skarżącego izolacja jest przeciwwskazana. Po wyjściu lekarza drzwi do celi skarżącego zostały zamknięte. Około godzinę później skarżący dostał napadu paniki i próbował podciąć sobie żyły zębami. Wezwano z powrotem lekarza. Stwierdził on liczne rany cięte na przedramionach skarżącego i założył opatrunki. W listach z 15 czerwca, 8 sierpnia i 1 listopada 2005 r. skarżący zwrócił się do prokuratury regionu Ałtaju o wszczęcie postępowania karnego przeciwko dyżurnym strażnikom. 15 grudnia 2005 r. zastępca prokuratora w Barnauł odmówił wszczęcia postępowania karnego. Powołał się na zeznania strażnika, pana Sh., że skarżący sam poprosił go o zamknięcie drzwi. Ponadto zdrowie skarżącego nie ucierpiało poważnie w wyniku tego incydentu. Z listu prokuratora Barnaułu z 16 grudnia 2005 r. wynika, że prokuratura uznała, że skarżący został zgodnie z prawem umieszczony w celi karnej. Jednocześnie strażnicy naruszyli zalecenie lekarza, pozostawiając skarżącego samego w zamkniętej celi. Naczelnik kolonii karnej nr LIU-8 został ostrzeżony przed „dopuszczaniem do wystąpienia podobnych incydentów w przyszłości”. Na skutek dalszych skarg skarżącego, w których twierdził w szczególności, że nigdy nie prosił strażników o zamknięcie drzwi, prokurator Barnaułu przeprowadził dodatkowe dochodzenie. Przesłuchał skarżącego i pana Sh. Przesłuchał również strażników, pana K. i pana S., którzy zeznali, że drzwi do celi skarżącego zostały tymczasowo zamknięte, aby uniemożliwić mu kontakt z innymi więźniami, którzy w tym czasie odbierali czystą pościel w pomieszczeniu gospodarczym naprzeciwko celi skarżącego. 27 stycznia 2006 r. prokurator Barnaułu odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko strażnikom. Uznał, że strażnicy działali zgodnie z przepisami wewnętrznymi i nie mieli zamiaru prowokować skarżącego do samookaleczenia. Skarżący zaskarżył decyzje prokuratora z 15 grudnia 2005 r. i 27 stycznia 2006 r. do Sądu Rejonowego Centralnego w Barnauł. 27 września 2006 r. Sąd Rejonowy utrzymał w mocy decyzje prokuratora, uznając, że dochodzenie było wyczerpujące, a odmowy wszczęcia postępowania karnego były legalne i uzasadnione. Skarżący odwołał się. Podniósł w szczególności, że strażnicy wiedzieli, że cierpi na klaustrofobię i zamknęli drzwi, aby się na nim zemścić za strajk głodowy. 2 listopada 2006 r. Sąd Regionalny w Kraju Ałtajskim utrzymał w mocy decyzję z 27 września 2006 r. na skutek odwołania.

II.


Skarżący urodził się w 1983 roku i mieszka w Krasnodarze. Skarżący posiadał legitymację prasową wydaną mu jako fotografowi, stwierdzającą, że jest „korespondentem w Agency.Photographer.ru”. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, sporządzał on również okazjonalnie różne teksty do publikacji w mediach drukowanych i internetowych. W sierpniu 2009 r. skarżący i pani D. wyjechali do Abchazji, aby przygotować reportaż ze zdjęciami na temat, jak to określił, „życia tej nieuznanej republiki”. 27 sierpnia 2009 r. wrócili do Rosji, docierając pieszo do punktu celnego w Adlerze. Skarżący okazał swój rosyjski paszport, legitymację prasową i deklarację celną, oświadczając, że posiada w swoim bagażu urządzenia elektroniczne (laptop i karty pamięci flash). Laptop był jego własnością, jednak używał go również do celów zawodowych. Skarżący i D. zostali zbadani przez funkcjonariusza K. W swoim raporcie do przełożonego, sporządzonym 27 sierpnia 2009 r. o godzinie 10.40, stwierdził, że w świetle odpowiedzi skarżącego na pytania oraz ze względu na jego zachowanie – z których żadne nie zostało szczegółowo opisane Trybunałowi – istniała potrzeba zweryfikowania informacji zawartych w deklaracji celnej skarżącego poprzez „procedurę kontroli” (patrz punkt 31 poniżej) w przedmiocie rzeczy w jego torbie i plecaku oraz „zastosowanie środka minimalizacji ryzyka zgodnie z profilem nr 55/1000000/11062008/00228 ...”. Rząd przedłożył Trybunałowi pisemne oświadczenie K., które brzmi następująco:
„W następstwie środka kontroli celnej, jakim był wywiad, i biorąc pod uwagę zachowanie [D. i skarżącego] oraz charakter ich działalności zawodowej, powstało przypuszczenie (предположение), że mogą mieć w swoich torbach zabronione materiały drukowane i/lub audiowizualne o treści ekstremistycznej... Ponieważ [skarżący] zaznaczył w swojej deklaracji, że posiada nośniki danych elektronicznych, złożyłem pisemny raport do pełniącego obowiązki naczelnika punktu celnego dotyczący potrzeby przeprowadzenia kontroli bagażu [skarżącego] w ramach systemu zarządzania ryzykiem oraz zaangażowania funkcjonariusza B., specjalisty IT. Kontrola została zatwierdzona przez naczelnika poprzez jego odręczną zgodę na moim raporcie... Naczelnik wydał zarządzenie o kontroli i upoważnił B. i mnie do zastosowania procedury pobierania próbek... Powyższe przypuszczenie opierało się na obecności folderu oznaczonego jako „Extremist” w laptopie... Dane z niego zostały skopiowane tego samego dnia [na miejscu]... na dyski DVD RW, które zostały następnie zapieczętowane w worku foliowym... [Skarżący], B. i dwóch świadków byli obecni... Protokół pobierania próbek zawierał szczegółowy opis skopiowanych danych, w tym nazwy skopiowanych folderów, ich liczbę oraz liczbę plików w każdym folderze... Kopiowanie przeprowadził funkcjonariusz B. Nie otwierałem ani nie kopiowałem żadnych folderów ani plików elektronicznych... Nie czytałem żadnej „korespondencji” (korespondencji osobistej lub innych materiałów tekstowych)... Zarządzenie przeprowadzenia ekspertyzy sądowej zostało wydane 8 września 2009 r.... ponieważ 27 sierpnia 2009 r. nie mieliśmy informacji o odpowiednich organizacjach eksperckich dla tego typu ekspertyzy...” Rząd przedłożył również pisemne oświadczenie funkcjonariusza B., które brzmi następująco:
„Zgodnie z zarządzeniem o kontroli [nr ...], które wymagało pobrania próbek i które wskazywało również „inne”, skopiowałem dane z laptopa [skarżącego] na sześć dysków DVD RW... ponieważ nie mieliśmy żadnego innego typu dysków lub urządzeń do przechowywania danych elektronicznych... Ponieważ dysk twardy laptopa miał około 160 GB i w tamtym czasie nie mieliśmy środków do szybkiego kopiowania, zdecydowałem się skopiować tylko foldery o dziwnych nazwach. Nie czytałem żadnej „korespondencji” (korespondencji osobistej lub innych materiałów tekstowych) z laptopa.” Zdaniem Rządu, po znalezieniu w katalogu laptopa folderu elektronicznego zatytułowanego „Extremism (for RR[1])”, który zawierał szereg fotografii, funkcjonariusz celny zdecydował się skopiować go oraz kilka innych folderów z laptopa w celu dalszego zbadania przez eksperta, który mógł określić, czy zawierają one jakiekolwiek informacje o charakterze ekstremistycznym. Folder zawierał siedem podfolderów i 180 plików. Skarżący zanotował w protokole, że materiał został skopiowany na nadpisywalne dyski DVD (co technicznie pozwalało na modyfikację danych, w tym poprzez dodawanie danych). Zdaniem skarżącego, folder zawierał kilka fotografii i kopię PDF artykułu zatytułowanego „Jak podburzać nienawiść?” dotyczącego ustawodawstwa antyekstremistycznego. Artykuł, napisany przez panią V., został opublikowany w magazynie „Russian Reporter” w czerwcu 2009 r. i był ilustrowany fotografiami wykonanymi przez skarżącego. Autorka artykułu omówiła kontrowersje i trudności związane z interpretacją i stosowaniem rosyjskiego ustawodawstwa antyekstremistycznego, z odniesieniem do czterech spraw karnych na podstawie art. 282 Kodeksu karnego. Zdaniem skarżącego, skopiowany materiał obejmował dokumenty i teksty dotyczące dwóch grup etnicznych (Jezydów i Turków meszetyjskich), które rzekomo znajdowały się pod presją administracji obwodu krasnodarskiego. Na przykład folder o nazwie „Isolation” zawierał teksty opisujące problemy społeczne, z jakimi borykało się trzydzieści siedem rodzin jezydyjskich (z odniesieniem do ich danych osobowych), które były dyskryminowane przez administrację regionalną. Z protokołu pobierania próbek wynika, że skopiowano trzydzieści cztery foldery (zawierające około 480 podfolderów z ponad 16 300 plikami elektronicznymi). Foldery miały następujące nazwy (głównie w języku rosyjskim): In motion, Miscellaneous, Desktop, Foto_projects, On the road, Isolation, Drawings, 1 May, 9 May, 14 February, Law, Extremism (for RR). Wydaje się, że dane z laptopa zostały najpierw skopiowane na dysk twardy mobilny lub zewnętrzny, a następnie ponownie skopiowane na sześć płyt DVD. Zdaniem Rządu informacje zostały następnie usunięte z dysku zewnętrznego. Oryginalne dane w laptopie nie zostały usunięte i pozostały nienaruszone. Zdaniem skarżącego, jego laptop pozostawał u funkcjonariusza B. przez kilka godzin. Ponoć funkcjonariusz przeczytał korespondencję skarżącego w programie komunikatora ICQ i skopiował około 26 gigabajtów danych, w tym osobistą korespondencję skarżącego, zdjęcia osobiste i hasła typu FTP[2]. Skarżący przedłożył Trybunałowi następujące pisemne oświadczenie pani D.:
„O godzinie 10.00 stawiliśmy się na kontroli granicznej i okazaliśmy nasze paszporty... Następnie zostaliśmy zabrani do strefy kontroli celnej... Tam funkcjonariusze celni poprosili [skarżącego] o oddanie legitymacji prasowej; więc wiedzieli, że ją posiada... Funkcjonariusz K. przeprowadził z nami wywiad w celu wizyty w Abchazji oraz o naszej działalności zawodowej i obywatelskiej... Słyszałam, jak funkcjonariusz graniczny FSB powiedział funkcjonariuszom celnym o potrzebie „specjalnej kontroli” naszych nośników danych elektronicznych... Widząc laptopa w torbie [skarżącego], funkcjonariusze celni wyrazili zamiar skopiowania wszystkich dostępnych informacji... Byłam przesłuchiwana (ponownie) na temat mojej działalności obywatelskiej, moich poglądów politycznych oraz o działalności zawodowej [skarżącego]... rodzaju wykonywanej pracy i publikacjach...” 9 września 2009 r. skarżący został poinformowany, że zlecono sporządzenie opinii biegłego z kryminalistyki w celu ustalenia, czy dane skopiowane z jego laptopa zawierają jakiekolwiek zabronione treści „ekstremistyczne”. W listopadzie 2009 r. organizacja ekspercka zwróciła płyty DVD do urzędu celnego, stwierdzając, że nie jest możliwe przeprowadzenie badania, choć nie podała powodów. W grudniu 2009 r. zwrócono się do innej organizacji eksperckiej o sporządzenie opinii. Wydaje się, że stwierdziła ona, iż dane nie zawierają materiałów ekstremistycznych. Zdaniem skarżącego, płyty DVD z jego danymi zostały mu wydane w listopadzie 2011 r. W międzyczasie skarżący wniósł pozew o kontrolę sądową na podstawie rozdziału 25 Kodeksu postępowania cywilnego („KPC”), kwestionując sprzeczne z prawem czyny i działania funkcjonariuszy celnych. Wyrokiem z 25 stycznia 2010 r. Sąd Rejonowy Prikubanski w Krasnodarze oddalił jego powództwo. Sąd uznał następująco:
„Laptopy, urządzenia pamięci masowej, aparaty fotograficzne i kamery wideo powinny być uważane za „towary” w rozumieniu art. 11 Kodeksu Celnego. Wszystkie towary powinny być przedstawione do sprawdzenia przez cło, zgodnie z wymogami art. 14 Kodeksu... Władze celne są upoważnione do pobierania próbek towarów do zbadania... oraz do używania urządzeń technicznych w celu przyspieszenia kontroli... Dane z laptopa skarżącego zostały skopiowane w celu zbadania w zgodzie z Dekretem Prezydenckim nr 310 o zwalczaniu faszyzmu i ekstremizmu politycznego... W okolicznościach sprawy fakt, że pobrane do zbadania próbki stanowiły wszystkie istotne dane, był uzasadniony...” Skarżący odwołał się, argumentując między innymi, że ocena sądu pierwszej instancji nie uwzględniła wymogów dotyczących art. 8 i 10 Konwencji Europejskiej, w szczególności wymogu, aby każda ingerencja władzy publicznej musiała być wykazana jako „konieczna w społeczeństwie demokratycznym” i proporcjonalna do legitymizowanych celów. Wspomniał o orzecznictwie Trybunału dotyczącym zajęcia materiałów drukowanych i urządzeń elektronicznych, czynności, która niekorzystnie wpływa na zachowanie tajemnicy zawodowej. Skarżący argumentował również następująco:
(a) Wykonanie Dekretu nr 310 nie było możliwe bez faktycznego przeczytania czyjejś korespondencji i innych informacji osobistych, co narusza konstytucyjne prawo do ochrony tajemnicy korespondencji i innych komunikacji. Artykuł 55 Konstytucji zezwalał na ograniczenie praw ludzi tylko na podstawie ustawy federalnej; dekret w kwestii był aktem podustawowym (подзаконный акт) i nie mógł prawnie wprowadzać dodatkowych ograniczeń praw konstytucyjnych;
(b) Sąd rozpoznający sprawę wspomniał, że laptopy, karty pamięci flash i tym podobne są „towarami” w celach ustawodawstwa celnego. Pobieranie próbek odbyło się jednak w odniesieniu do zawartych w nich informacji, a nie do nośników lub pojemników informacji („towarów”). Dostęp do tych informacji był jednak dozwolony wyłącznie na podstawie nakazu sądowego, jak stwierdza art. 23 Konstytucji;
(c) W swoich „pisemnych wyjaśnieniach” dla sądu odwoławczego skarżący podtrzymał, że w postępowaniu z rozdziału 25 to na władzy publicznej spoczywa ciężar dowodu, że jej czyny są legalne i uzasadnione. Sąd pierwszej instancji nie wymagał jednak od władz celnych powołania się na konkretny przepis prawny upoważniający jej funkcjonariuszy do badania danych elektronicznych. Zdaniem skarżącego, przedstawiciel władz celnych odmówił na rozprawie wyjaśnienia konkretnej treści profilu ryzyka dotyczącego skarżącego, powołując się na fakt, że informacje w kwestii są klasyfikowane i służą wyłącznie do użytku wewnętrznego. Instrukcja Federalnej Służby Celnej z 2004 r. upoważniała jednak do kontroli celnej tylko wtedy, gdy dany profil ryzyka przewidywał tego rodzaju środek (patrz również punkt 37 poniżej). 22 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Krasnodarze utrzymał wyrok w mocy, zasadniczo powtarzając uzasadnienie sądu niższej instancji w następujący sposób:
„Na podstawie art. 403 i 408 Kodeksu Celnego organy celne wykonują zadania i funkcje powierzone im przez ustawodawstwo federalne i inne... oraz mają uprawnienia do stosowania środków przewidzianych w Kodeksie Celnym w celu zapewnienia przestrzegania ustawodawstwa celnego... Artykuł 11 Kodeksu Celnego definiuje towary (dla celów ustawodawstwa celnego) jako własność ruchomą, która jest przenoszona przez granicę celną. Obejmuje to laptopy, karty pamięci flash, aparaty fotograficzne, kamery wideo, materiały drukowane i tym podobne. Artykuł 14 Kodeksu stanowi, że wszystkie takie towary powinny podlegać odprawie celnej i kontroli celnej. Artykuł 123 Kodeksu stanowi, że towary powinny być zgłaszane przy przenoszeniu przez granicę celną. Artykuł 124 Kodeksu stanowi, że zgłoszenie dokonuje się poprzez przedstawienie zgłoszenia pisemnego lub w inny sposób... Przenoszenie towarów przez osoby do użytku osobistego jest regulowane rozdziałem 23 Kodeksu Celnego oraz dekretami rządowymi nr 715 z 27 listopada 2003 r. i nr 718 z 29 listopada 2003 r. Artykuł 13 Kodeksu stanowi, że towary, których zabrania się przywozić do Rosji, muszą zostać z Rosji wywiezione. Pismem z 16 lipca 2008 r. Federalna Służba Celna wymieniła towary, których zabrania się przywozić na terytorium Rosji... Pismem z 3 maja 2006 r. Służba wymieniła towary, które muszą być zgłaszane celnikom. Procedura i rodzaje kontroli celnej są opisane w rozdziałach 34-37 Kodeksu. Artykuł 358 Kodeksu stanowi, że kontrole celne opierają się na zasadzie selektywności i, co do zasady, powinny być ograniczone do takich form kontroli, które są wystarczające dla zapewnienia przestrzegania ustawodawstwa celnego... Przy wyborze formy kontroli stosuje się podejście zarządzania ryzykiem, które opiera się na skutecznym wykorzystaniu zasobów w celu zapobiegania naruszeniom ustawodawstwa... Ryzyko jest definiowane jako prawdopodobieństwo nieprzestrzegania ustawodawstwa celnego. Podczas przeprowadzania kontroli celnej organ celny jest upoważniony do pobierania próbek towarów potrzebnych do dalszej oceny. Odpowiednia procedura jest zdefiniowana w art. 383 Kodeksu i zarządzeniu Służby Celnej nr 1519 z 23 grudnia 2003 r. Podczas przeprowadzania kontroli celnej organ jest upoważniony do używania środków technicznych w celu ograniczenia czasu takich kontroli; lista i procedury ich użycia są zdefiniowane w art. 388 Kodeksu i w zarządzeniu Służby Celnej nr 1220 z 29 października 2003 r... Zarządzenie nr 677 z 10 listopada 1995 r. Służby Celnej („O zapobieganiu przenoszeniu zabronionych materiałów drukowanych, audio- i wideo przez granicę celną”) nie stoi w sprzeczności z obecnym ustawodawstwem celnym i nie zostało uchylone, ponieważ obecny Kodeks Celny zawiera art. 13 dotyczący zakazów i ograniczeń w przenoszeniu towarów przez granicę celną... W powyższym świetle sąd zgadza się z sądem pierwszej instancji, że kontrola celna była upoważniona i przeprowadzona w ramach procedur kontroli celnej oraz że dane zostały skopiowane zgodnie z Dekretem Prezydenta Federacji Rosyjskiej nr 310 z 23 marca 1995 r.... Artykuł 2 dekretu wyraźnie nakłada na organy celne obowiązek „zatrzymania i pociągnięcia do odpowiedzialności osób rozpowszechniających materiały drukowane, filmowe, audio-, foto- lub wideo, które stanowią propagandę na rzecz faszyzmu, podburzanie nienawiści społecznej, rasowej, etnicznej lub religijnej; oraz podjęcia środków w celu zajęcia materiałów drukowanych tego rodzaju”... Artykuł 383 Kodeksu dotyczący minimalnej ilości próbek został przestrzegony, ponieważ informacje pobrane do próbki nie były jednorodne. W związku z tym, gdy pobierano próbki, konieczne było pobranie pełnej ilości informacji z urządzenia... Ponadto zauważa się, że na mocy art. 10 Kodeksu Celnego informacje uzyskane przez funkcjonariuszy celnych mogą być wykorzystywane wyłącznie do celów ustawodawstwa celnego... Funkcjonariusze celni nie są upoważnieni do ujawniania tych informacji lub przekazywania ich osobom trzecim, z wyjątkiem przypadków określonych w Kodeksie lub innym ustawodawstwie...” Wydaje się, że skarżący nie został następnie oskarżony w postępowaniu karnym, administracyjnym lub innym w związku z danymi uzyskanymi z jego laptopa przez władze celne.


Skarżący urodził się w 1990 roku i mieszka w Moskwie. Tło faktyczne dotyczące planowania, przebiegu i rozpędzenia demonstracji na placu Bołotnym zostało szczegółowo opisane w sprawie Frumkin przeciwko Rosji (nr 74568/12, §§ 7-65, 5 stycznia 2016 r.) oraz Jarosław Biełousow przeciwko Rosji (nr 2653/13 i 60980/14, §§ 7-33, 4 października 2016 r.). Poniżej przedstawiono stanowiska stron dotyczące okoliczności mających bezpośredni związek z niniejszą sprawą. 6 maja 2012 r. w centrum Moskwy odbyła się publiczna demonstracja pod hasłem „Marsz Milionów”, zorganizowana w proteście przeciwko domniemanym sfałszowanym wyborom prezydenckim. Wydarzenie zostało zatwierdzone przez władze miasta w formie marszu, po którym miało nastąpić zebranie na placu Bołotnym, które miało zakończyć się o godzinie 19:30. Marsz przebiegał spokojnie i bez zakłóceń, jednak gdy uczestnicy dotarli na plac Bołotny, okazało się, że bariery zainstalowane przez policję zwęziły wejście na miejsce zebrania, co rzekomo ograniczyło przestrzeń wyznaczoną na spotkanie. Aby kontrolować tłum, kordon policyjny zmusił protestujących do pozostania wewnątrz barier; doszło do licznych starć między obiema stronami. O godzinie 17:30 policja zarządziła przedwczesne zakończenie zebrania i zaczęła rozpraszać uczestników. Opróżnienie placu zajęło im około dwóch godzin. Tego samego dnia moskiewski miejski wydział Komitetu Śledczego Federacji Rosyjskiej wszczął postępowanie karne w celu zbadania podejrzenia popełnienia masowych zamieszek i stosowania przemocy wobec policji (art. 212 § 2 i 318 § 1 Kodeksu karnego). 18 maja 2012 r. akta zostały przekazane do centrali Komitetu Śledczego w celu dalszego śledztwa. 28 maja 2012 r. wszczęto również śledztwo w sprawie przestępstwa organizowania masowych zamieszek (art. 212 § 1 Kodeksu karnego). Obie sprawy karne zostały połączone tego samego dnia. W chwili aresztowania skarżący pracował jako artysta. Jak twierdzi, 6 maja 2012 r. przybył na plac Kałużski, aby wziąć udział w marszu, i przeszedł ulicą Jakimanką na plac Bołotny. Przeszedł przez bramki wykrywacze metali i dołączył do innych protestujących przed sceną, na której występował zespół rockowy. Po godzinie 18:00 ruszył w stronę Małego Mostu Kamiennego, ale odkrył, że ruch w tym kierunku został zablokowany przez kordon policyjny. Skarżący zawrócił, pozostając w okolicy; około godziny 19:30 grupy policjantów zaczęły wciskać się w tłum, rozpychając go pałkami. Protestujący zostali otoczeni i ściśnięci razem. W pewnym momencie skarżący zorientował się, że stoi naprzeciwko linii policji i że policja stosuje nadmierną siłę podczas aresztowania protestujących. Skarżący był zarówno zły, jak i przerażony działaniami policji i stawiał czynny opór. Ostatecznie został schwytany przez czterech policjantów i odprowadzony do radiowozu, który zawiózł go na komisariat. 14 maja 2012 r. Sędzia Pokoju 100. Okręgu Sądowego Rejonu Jakimanka w Moskwie uznał skarżącego za winnego niepodporządkowania się legalnemu rozkazowi policjanta, co stanowi wykroczenie z art. 19.3 Kodeksu wykroczeń administracyjnych. Sędzia Pokoju ustalił, że po zebraniu na placu Bołotnym skarżący wykrzykiwał hasła antyrządowe, ignorując legalne żądania policji, aby przerwał te czynności. Rzucał w policjantów przedmiotami, w tym kamieniami, drzewcami flag, pustymi plastikowymi butelkami i kawałkami asfaltu oraz odmówił pójścia do więźniarki. Skarżący został skazany na dwadzieścia cztery godziny aresztu. Wydaje się, że po zwolnieniu skarżący nadal mieszkał pod swoim zwykłym adresem i prowadził swoją zwykłą działalność. 28 maja 2012 r. przeszukano mieszkanie skarżącego. Tego samego dnia został zatrzymany na suspicion udziału w masowych zamieszkach i popełnienia czynów przemocy wobec policji 6 maja 2012 r. 30 maja 2012 r. Sąd Rejonowy Basmanny w Moskwie zarządził zastosowanie wobec skarżącego aresztu tymczasowego do 6 lipca 2012 r. Sąd powołał się na ciężar zarzutów i stwierdził, że jeśli skarżący pozostanie na wolności, może uzgodnić swoje stanowisko ze wspólnikami, których tożsamość jest jeszcze ustalana przez śledztwo. Sąd zwrócił również uwagę, że skarżący siłowo stawiał opór policjantom podczas aresztowania, co doprowadziło do użycia przez nich siły i kajdanek. Ponadto sąd oparł się na informacjach uzyskanych ze źródeł niejawnych, że skarżący ma powiązania z kibicami piłkarskimi i grupami anarchistów. Skarżący zaprzeczył tym zarzutom i zakwestionował wykorzystanie informacji ze źródeł nieujawnionych. Sąd uznał jednak, że istnieją wystarczające powody, by sądzić, że prawdopodobnie ucieknie, będzie kontynuował działalność przestępczą, będzie zagrażał świadkom, niszczył dowody lub w inny sposób utrudniał tok postępowania karnego. Odrzucił wniosek skarżącego o zastosowanie innej środka zapobiegawczego i uznał, że jego zwolnienie nie jest wymagane z przyczyn zdrowotnych. 4 czerwca 2012 r. skarżący złożył odwołanie od postanowienia o areszcie, które zostało oddalone przez Sąd Miejski w Moskwie 27 czerwca 2012 r. 5 czerwca 2012 r. postawiono skarżącemu zarzuty na podstawie dwóch artykułów Kodeksu karnego: art. 212 § 2 (udział w masowych zamieszkach połączonych z przemocą) oraz art. 318 § 1 (użycie przemocy wobec funkcjonariusza publicznego). Zarzucono mu w szczególności czynny opór wobec policjantów oraz udział w grupowym napaści na policjanta, podczas którego skarżący miał ściągnąć hełm ochronny z głowy funkcjonariusza oraz uderzyć go i kopnąć w głowę i ciało. 4 lipca 2012 r. Sąd Rejonowy Basmanny rozpatrzył wniosek śledczego o przedłużenie aresztu tymczasowego skarżącego. Skarżący argumentował, że nie był karany, pracuje i ma stałe miejsce zamieszkania w Moskwie, gdzie mieszka z rodziną. Zaprzeczył jakimkolwiek powiązaniom z kibicami lub anarchistami i poprosił o zmianę środka zapobiegawczego na areszt domowy. Tego samego dnia Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek śledczego i przedłużył areszt skarżącego do 6 listopada 2012 r. Sąd powołał się na ciężar zarzutów i informacje o charakterze skarżącego, co dało mu wystarczające podstawy do przypuszczenia, że może on ponownie popełnić przestępstwo, zagrażać świadkom i innym uczestnikom postępowania karnego, niszczyć dowody lub w inny sposób utrudniać sprawiedliwe wymierzanie sprawiedliwości. 12 lipca 2012 r. skarżący złożył odwołanie od postanowienia o przedłużeniu, które zostało oddalone przez Sąd Miejski w Moskwie 6 sierpnia 2012 r. 31 października 2012 r. Sąd Rejonowy Basmanny rozpatrzył nowy wniosek o przedłużenie aresztu tymczasowego skarżącego. Powołując się na ciężar zarzutów i złożoność śledztwa karnego, sąd przedłużył jego areszt do 6 marca 2013 r. 13 listopada 2012 r. skarżący złożył odwołanie od postanowienia o przedłużeniu, które zostało oddalone 3 grudnia 2012 r. przez Sąd Miejski w Moskwie. 16 listopada 2012 r. zaktualizowano zarzuty przeciwko skarżącemu. Kwalifikacja prawna czynów pozostała niezmieniona, ale sprecyzowano, że skarżący uderzył policjanta raz w głowę i raz kopnął w ciało, gdy ten leżał na ziemi. 1 marca 2013 r. Sąd Rejonowy Basmanny autoryzował dalsze przedłużenie aresztu skarżącego do 28 maja 2013 r. Sąd powołał się na ciężar zarzutów i konieczność zapewnienia oskarżonym wystarczającego czasu na zapoznanie się z aktami sprawy. Decyzja ta została podtrzymana przez Sąd Miejski w Moskwie 10 kwietnia 2013 r. 23 kwietnia 2013 r. Sąd Miejski w Moskwie wyraził zgodę na przedłużenie aresztu skarżącego do 6 lipca 2013 r. Sąd zauważył, że mimo iż skarżący i jego adwokat już zakończyli lekturę akt sprawy, inni oskarżeni jeszcze nie. Sąd powtórzył przesłanki podane w poprzednich postanowieniach o przedłużeniu i stwierdził, że okoliczności uzasadniające aresztowanie nie uległy zmianie. Sąd Miejski w Moskwie podtrzymał tę decyzję 30 maja 2013 r. 24 maja 2013 r. sprawa karna skarżącego została przekazana do Sądu Rejonowego Zamoskworeckiego w Moskwie w celu rozpoznania zarzutów karnych. 6 czerwca 2013 r. ten sąd wyraził zgodę na kolejne przedłużenie aresztu skarżącego, do 24 listopada 2013 r. Decyzja dotyczyła jedenastu oskarżonych. Oprócz ciężaru zarzutów, sąd oparł swoją decyzję na ustaleniach, że „przyczyny, które początkowo uzasadniały aresztowanie, nie uległy zmianie” oraz że „żadne inne środki zapobiegawcze nie zapewnią realizacji celów i zadań postępowania sądowego”. Sąd Miejski w Moskwie podtrzymał to postanowienie o przedłużeniu 2 lipca 2013 r. 19 listopada 2013 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki wyraził zgodę na kolejne przedłużenie aresztu w przypadku dziewięciu oskarżonych, w tym skarżącego. Zarządził ich aresztowanie do 24 lutego 2014 r. z powodu ciężaru zarzutów i natury przypisywanych im czynów. 17 grudnia 2013 r. Sąd Miejski w Moskwie podtrzymał to postanowienie o przedłużeniu. 6 czerwca 2013 r. postępowanie sądowe rozpoczęło się w sali rozpraw nr 338 w Sądzie Miejskim w Moskwie, przenosząc się pod koniec lipca 2013 r. do sali rozpraw nr 635. Oskarżeni, w tym skarżący, byli przetrzymywani w szklanych kabinach w obu salach rozpraw. Od połowy września 2013 r. do końca 2013 r. rozprawy odbywały się w Sądzie Rejonowym Nikulinskim w Moskwie w sali nr 303, natomiast w styczniu i lutym 2014 r. miały miejsce w Sądzie Rejonowym Zamoskworeckim w sali nr 410. Te sale rozpraw były wyposażone w metalowe klatki, w których podczas rozpraw siedziało dziewięciu oskarżonych (siedmiu od 19 grudnia 2013 r.), w tym skarżący. Szczegółowy opis warunków w tych salach rozpatrzenia znajduje się w sprawie Jarosław Biełousow (powyżej cytowanej, §§ 74-77). 6 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki w Moskwie rozpoczął rozprawę wstępną w sprawie karnej przeciwko dziesięciu uczestnikom demonstracji na placu Bołotnym, oskarżonym o udział w masowych zamieszkach i popełnienie czynów przemocy wobec policjantów. 18 czerwca 2013 r. sąd rozpoczął rozprawę merytoryczną. W nieustalonej dacie policjant K., domniemana ofiara napaści skarżącego, został przesłuchany jako świadek. Zeznał, że wykonywał rozkaz rozdzielenia tłumu, gdy ktoś pociągnął za jego kamizelkę kuloodporną. Upadł na ziemię; ktoś uderzył go kilka razy i ściągnął mu hełm antyburzowy. Inni policjanci podnieśli go, aby wynieść z tłumu. W wyniku upadku i ciosów odniósł obrażenia. Inny policjant, V.K., zeznał, że skarżący kopnął nieustalonego policjanta. Trzej inni funkcjonariusze, również przesłuchani jako świadkowie, stwierdzili, że skarżący stawiał opór podczas aresztowania, opierając się mocno nogami o ziemię i próbując uciec. Wypowiadał również wulgaryzmy pod adresem policjantów i krzyczał na nich. 21 lutego 2014 r. Sąd Rejonowy Zamoskworecki uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów. Uznał w szczególności, co następuje:
„Między godziną 16:00 a 20:00 6 maja 2012 r. ... na placu Bołotnym ... nieustalone osoby ... wzywały obecnych [na miejscu] do wyjścia poza uzgodnione miejsce zebrania, do nieprzestrzegania legalnych rozkazów policji ..., do użycia przemocy ..., co doprowadziło do masowych zamieszek połączonych z użyciem przemocy wobec funkcjonariuszy publicznych w związku z pełnieniem przez nich obowiązków [oraz] niszczenia mienia.
Tego samego dnia najpóźniej o godzinie 17:00 [oskarżeni] nabrali zamiaru popełnienia przestępstwa polegającego na udziale w masowych zamieszkach i użyciu przemocy wobec ... policjantów ...
Ponadto ... uczestnicy masowych zamieszek rzucali w policję kawałkami nawierzchni, kamieniami, kijami i innymi przedmiotami ..., które trafiły ich w różne części ciała, a [oskarżeni] ... [którzy] brali udział w masowych zamieszkach ... zrealizowali swój zamiar użycia przemocy wobec funkcjonariuszy publicznych ..., zastosowali siłę fizyczną, która nie zagrażała życiu ani zdrowiu tych [funkcjonariuszy] ...
Tym samym, [skarżący] użył przemocy wobec policjanta [K.], która nie zagrażała jego życiu ani zdrowiu ...
... między godziną 17:10 a 20:20 ... nieustaleni uczestnicy masowych zamieszek ... celowo chwycili [K.] za mundur i powalili go na ziemię, podczas gdy [skarżący] wraz z innymi nieustalonymi uczestnikami masowych zamieszek, działając celowo ... ściągnęli [K.] hełm antyburzowy ... i kilka razy uderzyli i kopnęli go w głowę i ciało, przy czym [skarżący] uderzył [K.] w głowę co najmniej raz i co najmniej raz kopnął [K.] w ciało, gdy ten leżał na ziemi. ...
[Skarżący] ... nie przyznał się do winy i zeznał, że ... chciał zobaczyć, dlaczego zebranie się nie zaczyna, i poszedł na Mały Most Kamienny, gdzie zobaczył kordon ... Około godziny 19:30 [skarżący] widział, jak policjanci ... zaczęli bić ludzi pałkami. ... Wtedy nastąpił zator ... W pewnym momencie [skarżący] znalazł się w pierwszej linii i widział, jak policjanci surowie aresztują i biją ludzi, którzy próbowali uniknąć ciosów. Został kilka razy uderzony w ramię i głowę, co spowodowało zawroty głowy. Bał się, czuł, że jego życie jest w niebezpieczeństwie, i w stanie furii ruszył w stronę policjanta, którym okazał się być [K.], a następnie wyciągnął nogę w stronę policjanta, który wstawał. [Skarżący] nie widział, kto powalił tego ostatniego... [Nie] wiedział, czy jego ręka trafiła cel, ale przypuszczał, że był w stanie dotknąć kamizelki kuloodpornej. Z pewnością nie dotknął [K.] nogą i nie wyrządził mu żadnej krzywdy. Kilka minut później został wyciągnięty z tłumu i pobity, jego koszulka została podarta, a następnie ... czterech policjantów chwyciło go i ciągnęło po asfalcie do pojazdu policyjnego. [Skarżący] obstaje przy tym, że nie wyrządził obrażeń policjantowi i że jego działania, wywołane paniką, były reakcją na wydarzenia wokół niego. ...
... sąd uważa argumenty [oskarżonych], że bronili kogoś przed policjantami lub stali się ofiarami użycia siły przez policję, za naciągane i mające na celu złagodzenie ich odpowiedzialności ...
... do sądu nie przedłożono żadnego dokumentu medycznego, który mógłby potwierdzić obecność obrażeń na ciele [skarżącego] ...”.
Skarżący został skazany na trzy lata i siedem miesięcy pozbawienia wolności, obliczone na podstawie trzyletniej kary pozbawienia wolności z art. 212 § 2 Kodeksu karnego, częściowo wykonywanej łącznie z karą jednego roku i ośmiu miesięcy z art. 318 § 1 Kodeksu karnego. Areszt tymczasowy skarżącego został zaliczony na poczet kary więzienia. Skarżący odwołał się od wyroku. Zakwestionował kwalifikację prawną czynów na podstawie zarówno art. 212, jak i art. 318 Kodeksu karnego. Podtrzymał, że był ofiarą bezprawnego działania policji i że jego udział w użyciu przemocy wobec policjanta nie został udowodniony. 20 czerwca 2014 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji.


Skarżący urodził się w 1950 roku i mieszka w Zagrzebiu. Był wcześniej prawnikiem prowadzącym praktykę w Zagrzebiu. W kontekście stosowania środków tajnego nadzoru wobec wiceprezesa Chorwackiego Funduszu Prywatyzacyjnego (Hrvatski fond za privatizaciju, dalej: „Fundusz”), podmiotu prawnego utworzonego przez państwo i powierzonego przeprowadzaniu prywatyzacji mienia publicznego, organy przechwyciły i nagrały szereg rozmów telefonicznych oraz wiadomości skarżącego. Tajny nadzór był prowadzony na podstawie nakazów wydanych przez sędziego śledczego Sądu Okręgowego w Zagrzebiu (Županijski sud u Zagrebu). Uzasadnienie odpowiednich nakazów przedstawiono w sprawie Matanović przeciwko Chorwacji (nr 2742/12, §§ 11‑13, 4 kwietnia 2017 r.). 16 czerwca 2007 r. skarżący został aresztowany pod zarzutem korupcji z udziałem szeregu urzędników Funduszu i innych osób. Po jego aresztowaniu wszczęto śledztwo w Sądzie Okręgowym w Zagrzebiu (zob. szczegółowo: Matanović, cyt. wyżej, §§ 15-28). 12 lutego 2008 r., po zakończeniu śledztwa, Prokuratura do Walki z Korupcją i Przestępczością Zorganizowaną (Ured za suzbijanje korupcije i organiziranog kriminaliteta – dalej: „Prokuratura”) oskarżyła skarżącego i dziewięć innych osób przed Sądem Okręgowym w Zagrzebiu o przyjmowanie łapówek, oferowanie łapówek oraz nadużycie władzy i uprawnień. Skarżący został oskarżony – jako pełnomocnik Wiceprezesa Funduszu – o ułatwienie swojemu klientowi przyjęcia łapówki w wysokości 150 000 euro (EUR) oraz pomocnictwo w nadużyciu władzy i uprawnień przez niego. W toku postępowania skarżący kwestionował legalność nakazów tajnego nadzoru, argumentując, że brakowało im wymaganego uzasadnienia i zostały wydane z naruszeniem przepisów odpowiedniego prawa krajowego (zob. w celu uzyskania dalszych szczegółów dotyczących podjętych czynności procesowych: Matanović, cyt. wyżej, §§ 29-63). 15 maja 2009 r. Sąd Okręgowy w Zagrzebiu uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na trzy lata pozbawienia wolności. Sąd szczegółowo przeanalizował i oddalił argumenty skarżącego dotyczące nielegalności nakazów tajnego nadzoru, uznając, że zostały one wydane przez odpowiedniego sędziego śledczego zgodnie z prawem. Sąd pierwszej instancji przedstawił również szczegółowe uzasadnienie, dlaczego uznał, że dostępne dowody stanowiły wiarygodną podstawę do skazania skarżącego. Skazując skarżącego, sąd pierwszej instancji oparł się na nagraniach z tajnego nadzoru, zeznaniach informatora, który został przesłuchany podczas rozprawy, zeznaniach innych świadków oraz materiale dowodowym dostępnym w aktach sprawy. 24 i 28 września 2009 r. skarżący osobiście oraz za pośrednictwem prawnika wniósł odwołania od wyroku pierwszej instancji do Sądu Najwyższego (Vrhovni sud Republike Hrvatske). W odwołaniach skarżący argumentował, że był poddany nielegalnemu nadzorowi i że jego skazanie oparto na dowodach uzyskanych nielegalnie poprzez stosowanie tajnego nadzoru. Szeroko kwestionował również ustalenia faktyczne i wnioski sądu pierwszej instancji. 17 lutego 2010 r. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie skarżącego jako bezzasadne, popierając uzasadnienie wyroku pierwszej instancji. 22 kwietnia 2010 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske), twierdząc w szczególności, że został poddany nielegalnemu tajnemu nadzorowi oraz że dowody uzyskane w ten sposób zostały wykorzystane w postępowaniu karnym przeciwko niemu. Szczegółowo rozwinął również kwestię domniemanych braków w ustaleniach faktycznych sądów niższych instancji. 21 lutego 2012 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargi skarżącego jako bezzasadne, popierając uzasadnienie sądów niższych instancji. Podkreślił również, że skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu i że nie było dowolności w ustaleniach i decyzjach odpowiednich sądów. Decyzja Trybunału Konstytucyjnego została doręczona przedstawicielowi skarżącego 23 lutego 2012 r.


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszka w Bukareszcie. 1. W momencie zdarzeń skarżący był Przewodniczącym Wykonawczym partii ekologicznej Partidul Verde, ruchu politycznego afiliowanego przy Europejskiej Partii Zielonych. 2. Partidul Verde wystawiło kandydatów w wyborach powszechnych w 2008 roku, ale nie uzyskało żadnych mandatów. W 2009 roku skarżący był kandydatem tej partii w wyborach prezydenckich. Uzyskał około 60 000 głosów, co stanowiło około 0,6% łącznej liczby ważnie oddanych głosów. 3. Wybory powszechne w 2008 roku odbywały się na podstawie ustawy nr 35/2008 o wyborach do Izby Deputowanych i Senatu, zmieniającej ustawę nr 67/2004 o wyborach do władz lokalnych, ustawę nr 215/2001 o lokalnych władzach publicznych oraz ustawę nr 393/2004 o statusie lokalnych przedstawicieli wybieralnych („ustawa nr 35/2008”; patrz punkt 17 poniżej). W 2009 roku Parlament zmienił ustawę nr 35/2008 na mocy ustawy nr 323/2009 zatwierdzającej Rozporządzenie nadzwyczajne nr 97/2008 („ustawa nr 323/2009”; patrz punkt 18 poniżej). Ta zmiana uniemożliwiła partiom niereprezentowanym w Parlamencie, a także kandydatom niezależnym, wystawianie kandydatów lub startowanie w wyborach uzupełniających do parlamentu. 4. Wybory uzupełniające do parlamentu zostały zaplanowane na 17 stycznia 2010 roku w celu obsadzenia zwolnionego mandatu w okręgu bukaresztańskim. Zgodnie z informacjami dostępnymi dla Sądu, mandat ten zwolnił się w październiku 2009 roku. 29 grudnia 2009 roku Komisja Wyborcza odrzuciła kandydaturę z powodu, że Partidul Verde nie było reprezentowane w Parlamencie. Partidul Verde, reprezentowane przez skarżącego, zaskarżyło to odrzucenie przed Sądem Okręgowym w Bukareszcie („Sąd Okręgowy”) i wniosło o przyjęcie kandydatury skarżącego. Wniosło zarzut niekonstytucyjności na podstawie art. 48 ust. 17 ustawy nr 35/2008 (patrz punkt 18 poniżej). Strona twierdziła w szczególności, że zakaz kandydowania dla partii niereprezentowanych w Parlamencie oraz kandydatów niezależnych narusza prawo do wolnych wyborów i stanowi nieuzasadnioną dyskryminację w porównaniu z partiami reprezentowanymi w Parlamencie. Partia dodała, że wbrew zaleceniom Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo („Wenecka Komisja”; patrz punkty 20 i 21 poniżej), ustawa nr 35/2008 została zmieniona mniej niż rok przed wyborami uzupełniającymi. Postanowieniem z 30 grudnia 2009 roku Sąd Okręgowy odroczył rozstrzygnięcie, aby Trybunał Konstytucyjny mógł rozpatrzyć zarzut niekonstytucyjności. Decyzją nr 61/2010 z 14 stycznia 2010 roku Trybunał Konstytucyjny oddalił zarzut niekonstytucyjności. Ponawiając stwierdzenie, że struktura polityczna Parlamentu jest określona przez wybory powszechne, Trybunał Konstytucyjny odrzucił argumentację Partidul Verde w następujący sposób:
„[Konstytucyjny] Trybunał zauważa, że przyczyną przeprowadzenia wyborów uzupełniających do parlamentu był fakt, że mandat parlamentarny zwolnił się. Wybory uzupełniające odbywają się w celu obsadzenia mandatów w Parlamencie, przy jednoczesnym poszanowaniu struktury Parlamentu, która wyłoniła się z najnowszych wyborów powszechnych. Aby respektować suwerenność i wolę elektoratu wyrażoną w ramach wyborów powszechnych, konieczne jest, aby etap wyborów uzupełniających, który jest etapem pomocniczym i uzupełniającym w stosunku do wyborów powszechnych, przestrzegał kryterium progu wyborczego, który pozwala partiom politycznym na reprezentację w Parlamencie. Pozwolenie kandydatom na start w wyborach uzupełniających z ramienia partii politycznych niereprezentowanych w Parlamencie zmieniłoby polityczną strukturę tegoż [Parlamentu], [co jest] niezgodne z głosami oddanymi przez elektorat podczas wyborów powszechnych, które doprowadziły do utworzenia najwyższego organu przedstawicielskiego narodu rumuńskiego, o określonym składzie politycznym, który może zostać zmodyfikowany jedynie w przypadkach i warunkach określonych w ustawie.
...
Ponadto, pozwolenie osobie niebędącej członkiem partii reprezentowanej w Parlamencie na uzyskanie mandatu parlamentarnego w wyniku wyborów uzupełniających byłoby równoznaczne z pozwoleniem na uzyskanie czegoś, co nie zostało uzyskane w ramach wyborów powszechnych, poprzez „krętactwo” wyborów uzupełniających.” Co do zarzutu opartego na zaleceniach Weneckiej Komisji, Trybunał Konstytucyjny ocenił go „z zastrzeżeniami”. Trybunał zauważył, że wspomniane rekomendacje odradzały zmianę prawa wyborczego mniej niż rok przed jakimikolwiek wyborami, ale że zawierały one również założenie, że takie zmiany „powinny być przyjmowane na poziomie Konstytucji lub na poziomie wyższym niż zwykłe prawo” (patrz punkt 20 poniżej). W niniejszej sprawie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zalecenie to zostało spełnione, ponieważ zmiana ustawy nr 35/2008 została dokonana w drodze ustawy organicznej, co spełnia kryterium „poziomu wyższego niż zwykłe prawo” (patrz punkt 16 poniżej). Wyrokiem z 30 marca 2010 roku Sąd Okręgowy oddalił skargę partii, powołując się na uzasadnienie Trybunału Konstytucyjnego w jego wspomnianej wyżej decyzji z 14 stycznia 2010 roku, w efekcie czego, skoro Partidul Verde nie przekroczyło progu wyborczego w wyborach powszechnych, nie mogło wystawiać kandydatów w wyborach uzupełniających. Sąd Okręgowy zauważył dalej, że wybory odbyły się już i skarga stała się w związku z tym bezprzedmiotowa. Kolejne wybory uzupełniające do parlamentu zostały zaplanowane na 25 kwietnia 2010 roku w Bukareszcie w celu obsadzenia innego zwolnionego mandatu. Skarżący startował jako kandydat niezależny. Jego kandydatura została odrzucona przez Komisję Wyborczą na podstawie art. 48 ust. 17 ustawy nr 35/2008. Skarżący odwołał się do Sądu Okręgowego od odrzucenia swojej kandydatury i wniósł nowy zarzut niekonstytucyjności. Decyzją nr 503/2010 z 20 kwietnia 2010 roku Trybunał Konstytucyjny uwzględnił zarzut niekonstytucyjności wniesiony przez skarżącego i uznał część kwestionowanego artykułu zabraniającą kandydowania niezależnym za niekonstytucyjną z powodu naruszenia prawa do kandydowania. Istotne fragmenty tej decyzji brzmią następująco:
„Chociaż, w odniesieniu do partii politycznych niereprezentowanych w Parlamencie, Decyzja nr 61 Trybunału Konstytucyjnego z 14 stycznia 2010 roku przedstawiła powody uzasadniające, w świetle standardów konstytucyjnych, wyeliminowanie takich partii z wyborów uzupełniających, w odniesieniu do kandydatów niezależnych nie podano żadnego powodu poddania ich temu samemu traktowaniu prawnemu. Tym samym próg wyborczy oznacza, że partie polityczne muszą być, w pewnym stopniu, reprezentatywne dla elektoratu, jak wymaga tego zasada suwerenności. W przypadku kandydatów niezależnych jednak takie kryterium byłoby absurdalne; ... od nich wymaga się przedłożenia list poparcia zawierających podpisy minimum 4% wszystkich wyborców zarejestrowanych na stałych listach wyborczych komisji, do których składają swoje kandydatury, [a łączna liczba nie może być niższa niż] 2000 wyborców w przypadku Izby Deputowanych i 4000 wyborców w przypadku Senatu. W konsekwencji, w przypadku wyborów powszechnych, ustawodawca ustanowił ten warunek wstępny, który jest niezbędny do startu jako kandydat niezależny, a jednocześnie do wykonywania prawa biernego wyborczego. Niemniej jednak, w odniesieniu do wyborów uzupełniających, ustawodawca nie ustanowił wymaganych warunków dla tej kategorii osób startujących w wyborach, przewidując, że kategoria kandydatów w wyborach uzupełniających obejmuje wyłącznie partie polityczne i organizacje obywateli należących do mniejszości narodowych, które przekroczyły ustawowy próg wyborczy w wyborach powszechnych, indywidualnie lub w ramach sojuszu politycznego lub wyborczego. W takiej sytuacji nie mamy do czynienia z ograniczaniem ani wyznaczaniem granic sposobu wykonywania prawa biernego wyborczego, lecz z jego unieważnieniem poprzez niewyrażenie uznania dla niego, [poprzez] bezprawny brak regulacji.
...
W podsumowaniu, prawo wyborcze może określać warunki, w jakich osoba może startować w wyborach jako kandydat niezależny (kaucja finansowa, określona liczba poparcia itp.), ale w żaden sposób nie może wykluczyć z procesu wyborczego, w przypadku wyborów uzupełniających, kandydatury osoby [startującej jako] kandydat niezależny bez jednoczesnego naruszenia fundamentalnego prawa zagwarantowanego w art. 37 Konstytucji – prawa biernego wyborczego.” Skarżący startował w wyborach powszechnych w 2012 roku i uzyskał mandat w Izbie Deputowanych na czteroletnią kadencję.