Skarżąca urodziła się w 1950 roku i mieszka w Batumi. 16 lutego 2004 r. syn skarżącej, G.B., spadł z dźwigu podczas naprawy kabli elektrycznych. Został przyjęty na oddział intensywnej terapii Szpitala Nr 1 w Batumi („szpital”). Wśród jego obrażeń znalazły się złamanie czaszki i uszkodzenie mózgu. 28 lutego 2004 r. lekarze zauważyli, że u G.B. wystąpiło krwawienie z przewodu pokarmowego i podano mu odpowiednie leczenie. 5 marca 2004 r. został przeniesiony na oddział ogólny, ponieważ nastąpiła poprawa jego stanu. 6 marca 2004 r. stan zdrowia G.B. pogorszył się i został ponownie przeniesiony na oddział intensywnej terapii z powodu krwawiącego wrzodu dwunastnicy. 10 marca 2004 r. przeprowadzono operację ratunkową w celu zatrzymania krwawienia, ale zmarł 14 marca 2004 r. Z akt sprawy karnej wynika, że skarżąca odmówiła zgody na sekcję zwłok G.B. 17 lutego 2004 r. szpital poinformował policję w Batumi, że G.B. został przyjęty z obrażeniami pourazowymi. Śledczy odwiedził szpital, ale nie był w stanie go przesłuchać ze względu na jego stan zdrowia. 24 marca 2004 r. śledczy powrócił do szpitala, aby zapytać o incydent z 16 lutego 2004 r. (patrz wyżej paragraf 6) i został poinformowany, że syn skarżącej zmarł. Wszczęto śledztwo w sprawie śmierci G.B., a następnego dnia przesłuchano skarżącą. 2 kwietnia 2004 r. śledczy zarządził badanie przez zespół ekspertów Biura Medycyny Sądowej podległego Ministerstwu Pracy, Zdrowia i Opieki Społecznej („biuro medycyny sądowej”) Autonomicznej Republiki Adżarii („ARA”) w celu ustalenia dokładnej przyczyny śmierci G.B. Badanie przeprowadzono w okresie od 6 kwietnia do 18 czerwca 2004 r. Sporządzony następnie raport („raport nr 9-k” lub „pierwszy raport”) stwierdzał następujące rzeczy:
„1. Ponieważ... po śmierci [G.B.] nie przeprowadzono sekcji zwłok, dokładna przyczyna jego śmierci jest nieznana dla... zespołu [mimo że] [związana z tym] dokumentacja medyczna wskazuje na krwawienie wewnątrzbrzuszne... 4. Uważamy, że w leczeniu G.B. doszło do błędu medycznego w zakresie czasu operacji, który został spowodowany nieprawidłową oceną danych klinicznych, endoskopowych i laboratoryjnych.”
23 czerwca 2004 r. wszczęto sprawę karną o nieumyślne spowodowanie śmierci w wyniku błędu medycznego przeciwko odpowiednim lekarzom szpitala, w której skarżącej przyznano status pokrzywdzonego. Eksperci biura medycyny sądowej, którzy brali udział w badaniu zespołowym (patrz wyżej paragraf 12), zostali przesłuchani w ramach śledztwa. Większość potwierdziła wcześniejsze ustalenia, stwierdzając, że leczenie terapeutyczne było odpowiednie, ale ocena opóźnienia operacji należała do wyłącznej kompetencji chirurga w zespole. Ten ostatni powtórzył ustalenia raportu, że operacja została opóźniona ze względu na kilka wcześniej zarejestrowanych nawrotów krwawienia. Dodał jednak, że mogło to nie mieć żadnego wpływu na śmiertelny wynik. Przewodniczący zespołu ekspertów dodał również, że nie można dotrzeć do ostatecznego wniosku co do dokładnej przyczyny śmierci bez sądowo-medycznego badania zwłok. 7 lipca 2004 r., powołując się na ustalenia zespołu ekspertów, prokurator zwrócił się do sądu pierwszej instancji o zezwolenie na ekshumację zwłok G.B. w celu ustalenia dokładnej przyczyny jego śmierci. Wniosek został uwzględniony 8 lipca 2004 r. 14 lipca 2004 r. skarżąca odmówiła zgody na ekshumację, mimo że została ostrzeżona o jej znaczeniu dla sprawy. 2 sierpnia 2004 r. sprawa została umorzona, ponieważ organy ścigania nie były w stanie ustalić związku przyczynowego między domniemanym zaniedbaniem medycznym a śmiercią G.B. bez ekshumacji jego zwłok. 4 sierpnia 2004 r., powołując się na ustalenia zespołu ekspertów w raporcie nr 9-k (patrz wyżej paragraf 12), prokurator miasta Batumi napisał do Ministra Pracy, Zdrowia i Opieki Społecznej ARA. Zauważył, że mimo umorzenia śledztwa, oporu rodziny wobec wyrażenia zgody na ekshumację zwłok w celu ustalenia dokładnej przyczyny śmierci oraz niemożności ustalenia odpowiedzialności karnej ze strony lekarzy w tej sprawie, wniosek zespołu ekspertów, że w trakcie leczenia G.B. doszło do błędu medycznego, wymagał „wdrożenia odpowiednich środków w celu zapobiegania podobnym naruszeniom”. 27 września 2004 r., powołując się na ustalenia prokuratora i zespołu ekspertów w raporcie nr 9-k dotyczące błędu medycznego popełnionego w trakcie leczenia G.B., dyrektor szpitala zwolnił neurochirurga, który był odpowiedzialny za leczenie G.B. (მკურნალი ექიმი) oraz udzielił nagany dwóm specjalistom intensywnej terapii i chirurgowi. W różnych terminach skarżąca wniosła o ponowne otwarcie śledztwa. 1 sierpnia 2006 r. prokuratura uwzględniła wniosek skarżącej i wznowiła śledztwo na podstawie art. 130 § 2 Kodeksu Karnego (przestępstwo porzucenia pacjenta w niebezpieczeństwie, patrz poniżej paragraf 51). Przesłuchano kilku świadków, w tym ówczesnego dyrektora i zastępcę dyrektora szpitala, którzy uznali opór rodziny za podstawę do nieprzeprowadzenia sekcji zwłok po śmierci G.B. 21 września 2006 r. śledczy uzyskał od sądu drugie zarządzenie ekshumacji w celu ustalenia dokładnej przyczyny śmierci G.B. Skarżąca ponownie odmówiła zgody na wykonanie. 4 stycznia 2008 r. prokurator umorzył sprawę, ponieważ nie było dowodów łączących przyczynowo błąd medyczny ze śmiercią G.B. Nie wynika, aby skarżąca odwołała się od tej decyzji, mimo że można było od niej odwołać się w ciągu piętnastu dni od doręczenia stronom. W nieokreślonym terminie skarżąca wniosła powództwo do Sądu Miejskiego w Batumi przeciwko szpitalowi, jego personelowi medycznemu oraz Ministerstwu Pracy, Zdrowia i Opieki Społecznej ARA. Twierdziła, że śmierć jej syna została spowodowana zaniedbaniem medycznym, a mianowicie nieprawidłowym i opóźnionym leczeniem jego krwawienia z żołądka i dwunastnicy. W dniach od 18 do 28 października 2004 r., na wniosek Sądu Miejskiego w Batumi, Inspekcja Kontroli Jakości Ministerstwa Pracy, Zdrowia i Opieki Społecznej („inspekcja”) przeprowadziła kontrolę szpitala w związku ze śmiercią G.B., którą przeprowadził zespół ekspertów. Wniosli oni następujące wnioski („drugi raport”):
„Placówka prowadzi praktykę medyczną bez licencji w następujących dziedzinach: kardiologia, chirurgia plastyczna i rekonstrukcyjna, proktologia, urologia, pediatria, epidemiologia, transfuzjologia kliniczna i orzecznictwo o czasowej niezdolności do pracy.
W odniesieniu do pacjenta G.B. działalność bez licencji była prowadzona w następujących dziedzinach: kardiologia i transfuzjologia kliniczna.
Spośród 29 lekarzy uczestniczących w leczeniu pacjenta G.B., zaproszeni specjaliści... w dziedzinie endoskopii i okulistyki nie posiadają licencji na wykonywanie zawodu lekarza. Neurochirurg (obecnie zwolniony ze stanowiska) i specjalista intensywnej terapii praktykują medycynę samodzielnie, mimo że są... lekarzami w trakcie specjalizacji. Lekarz... pracujący jako specjalista transfuzjologii jest certyfikowanym pediatrą...
... [J]est oczywiste, że operacja, której jedynym celem było ostateczne ustalenie przyczyny krwawienia i jego zatrzymanie, została przeprowadzona zbyt późno. Trudno jest określić, czy zakres operacji był odpowiedni, ponieważ niemożliwe jest ustalenie dokładnej lokalizacji wrzodu (brak raportu z badania sądowo-patologicznego dotyczącego zwłok, a dwaj specjaliści endoskopowi doszli do różnych wniosków co do lokalizacji wrzodu).
Warto również wspomnieć, że nie przeprowadzono analizy patomorfologicznej materiału uzyskanego podczas operacji...”
Niedatowana analiza odpowiedniej dokumentacji medycznej, zamówiona przez inspekcję u profesora chirurgii na Tbiliskim Uniwersytecie Medycznym („trzeci raport”), zauważyła trudność w formułowaniu kategorycznych twierdzeń w braku sekcji zwłok. Mimo to wskazała na brak odpowiedniego nadzoru ze strony chirurga, mimo nawrotów krwawienia wewnątrzbrzusznego, nieodpowiedniości w doborze leczenia oraz braku odpowiednich środków diagnostycznych dla terminowego wykrycia, a być może nawet uniknięcia w innej sytuacji ryzykownej operacji. Podkreślając, że to konwencjonalne metody leczenia zostały niewystarczająco zbadane, raport kontynuował, stwierdzając, że byłoby niepoprawne formułowanie kategorycznego twierdzenia, takiego jak w pierwszym raporcie, w odniesieniu do błędu medycznego związanego z opóźnieniem w innej sytuacji ryzykownej operacji. W nieokreślonym terminie dwaj eksperci biura medycyny sądowej złożyli oświadczenia przed sądem i potwierdzili ustalenia pierwszego raportu, że doszło do błędu medycznego w zakresie opóźnienia operacji. Ponadto wskazali, że przyczyną śmierci G.B., według dokumentacji medycznej, było krwawienie z żołądka i dwunastnicy, które mogło zostać uniknięte dzięki terminowemu i odpowiedniemu leczeniu. 20 stycznia 2006 r., powołując się na opinie biegłych i dokumentację medyczną dostępną w aktach sprawy, Sąd Miejski w Batumi orzekł na korzyść skarżącej. Uznał, że lekarze szpitala byli odpowiedzialni za błąd medyczny skutkujący śmiercią pacjenta. Dalej zauważył, że udział w leczeniu pacjenta lekarzy nieposiadających odpowiednich licencji medycznych potwierdzał wniosek, że nie zapewniono mu odpowiedniej opieki medycznej. Sąd uznał decyzję dyrektora szpitala z 27 września 2004 r. o zwolnieniu neurochirurga odpowiedzialnego za leczenie G.B. oraz udzieleniu nagany dwóm specjalistom intensywnej terapii i chirurgowi (patrz wyżej paragraf 20) za uznanie, że w trakcie leczenia G.B. doszło do zaniedbania medycznego. Przyznano skarżącej 2 756 gruzińskich lari (GEL, około 1 070 euro (EUR)) z tytułu szkody majątkowej. Powołując się na przepis 10 ustawy o prawach pacjenta (patrz poniżej paragraf 46), sąd przyznał również zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową w wysokości 6 000 GEL (około 2 331 EUR). Ponieważ umowa dotycząca leczenia G.B. została zawarta wyłącznie ze szpitalem, ten ostatni został uznany za jedynego właściwego pozwanego i został odpowiednio zobowiązany do zapłaty odpowiedniej kwoty. Zarówno skarżąca, jak i szpital odwołały się, nie zgadzając się z oceną faktów przez sąd oraz zakresem przyznanej kwoty. 9 lutego 2007 r. Sąd Apelacyjny w Kutaisi podtrzymał uzasadnienie sądu niższej instancji. Zauważył następujące rzeczy:
„Na podstawie analizy dowodów przedłożonych mu, sąd apelacyjny stwierdza, że w trakcie leczenia pana G.B. w [szpitalu] zaniedbanie medyczne personelu medycznego (niewystarczająca uwaga poświęcona pacjentowi, błędna diagnoza) spowodowało szkodę dla zdrowia osoby i ostatecznie spowodowało... śmierć pacjenta.”
Sąd apelacyjny kontynuował, stwierdzając, że:
„Oprócz ustalenia, że szkoda została wyrządzona zdrowiu osoby w wyniku zaniedbania medycznego personelu [szpitala], z akt sprawy wynika również, że [szpital] prowadził nielegalną działalność w wielu dziedzinach medycznych, a jednocześnie część personelu medycznego nie miała zezwolenia na samodzielną praktykę medyczną, z naruszeniem wymogów [odpowiednich przepisów prawa]...”
Sąd Apelacyjny w Kutaisi uznał również, że szpital jest jedynym właściwym pozwanym do zapłaty odszkodowania za zaniedbanie medyczne lekarzy. W odniesieniu do tego, kto powinien ponosić odpowiedzialność za szpital i jego lekarzy działających bez wymaganych licencji, zauważono, że:
„Ministerstwo Zdrowia ARA nie może ponosić odpowiedzialności w niniejszej sprawie... za [szpital] działający w określonych dziedzinach medycznych bez wymaganych licencji, biorąc pod uwagę, że zgodnie z sekcją 54 ustawy o opiece zdrowotnej, wydawanie takich licencji należy [do wyłącznej kompetencji] Ministerstwa Zdrowia Gruzji.
W związku z tym powództwo o... szkody majątkowe i niemajątkowe przeciwko Ministerstwu Zdrowia ARA jest bezzasadne.”
Sąd apelacyjny utrzymał w mocy przyznanie przez sąd niższej instancji zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową i zwiększył kwotę odszkodowania za szkodę majątkową do 6 953 GEL (około 2 701 EUR). Obie strony odwołały się, nie zgadzając się z oceną faktów przez sąd oraz zakresem przyznanej kwoty. 14 maja 2008 r. Sąd Najwyższy podjął decyzję bez przeprowadzenia rozprawy. Powołując się na dowody dostępne w aktach sprawy, sąd stwierdził, że mimo faktu, że dokładna przyczyna śmierci nie mogła zostać ustalona bez ekshumacji zwłok, akta sprawy potwierdzały, że przyczyną śmierci było krwawienie z żołądka i dwunastnicy oraz że doszło do błędu medycznego w zakresie operacji i nieprawidłowej oceny różnych danych. Sąd Najwyższy dodatkowo potwierdził ustalenia sądów niższych instancji, że szpital prowadził nielegalną działalność medyczną i zauważył następujące rzeczy:
„Potwierdzono..., że [szpital] prowadził nielegalną działalność medyczną w następujących dziedzinach: kardiologia, chirurgia plastyczna i rekonstrukcyjna, proktologia, urologia, pediatria, epidemiologia, transfuzjologia kliniczna i orzecznictwo o czasowej niezdolności do pracy. Nielegalna działalność medyczna przeprowadzona w odniesieniu do pana G.B. dotyczyła następujących dziedzin: kardiologii i transfuzjologii klinicznej. Spośród personelu medycznego zaproszonego do leczenia... pana G.B.... specjalista endoskopii i... okulista nie posiadali certyfikatu [uprawniającego ich] do wykonywania zawodu lekarza. [Ci] mianowani lekarzami w trakcie specjalizacji... neurochirurg (obecnie zwolniony) i... specjalista intensywnej terapii praktykowali medycynę samodzielnie. Lekarz... certyfikowany jako pediatra pracował jako specjalista transfuzjologii. Sąd Kasacyjny podtrzymuje pogląd sądu apelacyjnego, że dało to naruszenie... ustawy o opiece zdrowotnej i... ustawy o praktyce medycznej.”
Sąd Najwyższy zauważył, że Ministerstwo Zdrowia Gruzji jest podmiotem odpowiedzialnym za wydawanie licencji placówkom medycznym i że obowiązujące przepisy nie zezwalają obecnie placówkom medycznym i indywidualnym lekarzom na praktykowanie medycyny bez wymaganych licencji (patrz poniżej paragrafy 44-45). Nie odniósł się do kwestii, czy odpowiedzialność można przypisać pozwanemu Ministerstwu Zdrowia ARA. Przyznanie odszkodowania za szkodę majątkową w wysokości 6 953 GEL (około 2 701 EUR) zostało utrzymane w mocy. W odniesieniu do kwestii zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo krajowe nie uprawnia skarżącej do otrzymania odszkodowania za szkodę niemajątkową za śmierć jej syna. W szczególności zauważył następujące rzeczy:
„Zgodnie z art. 1007 Kodeksu Cywilnego, szkoda wyrządzona zdrowiu osoby podczas jej leczenia w placówce medycznej (wynik operacji lub błędnej diagnozy itp.) podlega odszkodowaniu na ogólnych zasadach. Zgodnie z art. 413 Kodeksu Cywilnego, odszkodowanie pieniężne za szkodę niemajątkową może być żądane tylko w przypadkach wyraźnie przewidzianych przez ustawę, w formie rozsądnego i sprawiedliwego odszkodowania. Kodeks Cywilny nie definiuje szkody moralnej (niemajątkowej)... Zgodnie z art. 413 Kodeksu Cywilnego, nie wszystkie rodzaje krzywdy moralnej (cierpienia psychiczne) podlegają odszkodowaniu, nawet jeśli nie ma wątpliwości co do jej istnienia, tylko te, dla których odszkodowanie jest wyraźnie przewidziane w ustawie... W związku z tym, zgodnie z praktyką Sądu Najwyższego Gruzji, szkoda niemajątkowa wynikająca z naruszenia prawa do życia męża, dziecka lub innego krewnego osoby nie podlega odszkodowaniu, ponieważ nie jest wyraźnie przewidziana w ustawie...”
Sąd Najwyższy nie zgodził się z interpretacją sądu niższej instancji, że prawo do dochodzenia zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową na podstawie sekcji 10(a) ustawy o prawach pacjenta ma również zastosowanie do śmierci krewnego i zauważył, że to prawo jest ściśle osobiste. Sąd Najwyższy zatem oddalił roszczenie skarżącej o zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową, zauważając, że:
„Niespornym jest, że rodzic jest poddany cierpieniu moralnemu w wyniku śmierci małego dziecka, ale nie będzie ono zrekompensowane, biorąc pod uwagę, że nie jest wyraźnie przewidziane przez obowiązujące prawo.”


Skarżący urodził się w 1938 roku i mieszka w Tbilisi. 10 września 2003 r. skarżący został zwolniony z drukarni. Wniósł pozew przeciwko swojemu pracodawcy. Na rozprawie wstępnej w dniu 26 grudnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Didube‑Chugureti w Tbilisi („Sąd Rejonowy”) wyznaczył termin rozprawy głównej na 28 stycznia 2004 r. na godzinę 15.30. Rozprawa wstępna odbyła się z udziałem zarówno skarżącego, jak i jego pełnomocnika. 22 stycznia 2004 r. pełnomocnik skarżącego napisał do sądu, informując, że ma stawić się na rozprawie w sprawie skargi kasacyjnej przed Sądem Najwyższym Gruzji 28 stycznia 2004 r. o godzinie 15.00 i dlatego nie będzie mógł być obecny. Wniósł o odroczenie rozprawy. Nie otrzymano odpowiedzi. Sąd Rejonowy przeprowadził rozprawę 28 stycznia 2004 r. zgodnie z planem. Skarżący stawił się i złożył oświadczenie, że jako niebędący prawnikiem nie będzie w stanie prowadzić sprawy w nieobecności swojego pełnomocnika. Wniósł o odroczenie rozprawy, aby mógł być reprezentowany przez swojego pełnomocnika. Pełnomocnik strony przeciwnej sprzeciwił się temu wnioskowi i zwrócił się do sądu pierwszej instancji o wydanie wyroku zaocznie przeciwko skarżącemu. Z protokołu rozprawy wynika, że sędzia ostrzegł skarżącego, że jeśli odmówi dalszego udziału, „sąd wyda wyrok zaocznie”. Skarżący jednak powtórzył, że nie będzie w stanie przedstawić swojej sprawy bez swojego pełnomocnika. Zgodnie z protokołem rozprawy, Sąd Rejonowy nie rozpatrzył wniosku skarżącego o odroczenie. Orzekł, że jego odmowa udziału w rozprawie jest równoznaczna z nieobecnością w sądzie w rozumieniu art. 232 Kodeksu Postępowania Cywilnego („KPC”, patrz punkt 20 poniżej). W powyższym świetle i stwierdzając, że skarżący został prawidłowo wezwany na rozprawę zgodnie z art. 70–73 KPC, sędzia wydał, na podstawie art. 229 § 1 KPC (patrz punkt 20 poniżej), wyrok zaoczny oddalający powództwo skarżącego bez jego zbadania i bez podania przyczyn. W sentencji orzeczenia stwierdzono, że wniosek o uchylenie wyroku można złożyć do tego samego sądu w terminie dziesięciu dni. Pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o uchylenie wyroku, dołączając list z Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2004 r. potwierdzający, że uczestniczył w rozprawie w sprawie skargi kasacyjnej 28 stycznia 2004 r. o godzinie 15.00. Argumentował, że jego udział w rozpoznawaniu innej sprawy był „uzasadnionym powodem” jego nieobecności (patrz art. 233 i 241 KPC przytoczone w punkcie 20 poniżej). 19 marca 2004 r. ten sam sędzia Sądu Rejonowego potwierdził własne orzeczenie z 28 stycznia 2004 r. Stwierdził, że skarżący został wezwany na rozprawę zgodnie z zasadami określonymi w art. 70–78 KPC oraz zaznaczył, że nie ma wymogu prawnego wzywania również pełnomocnika strony. Gdy stawił się przed sądem, skarżący oświadczył, że sprzeciwia się rozpoznaniu sprawy bez obecności swojego pełnomocnika i odmówił udziału w rozprawie. Ponieważ zachowanie tego rodzaju jest równoznaczne z nieobecnością w rozumieniu art. 232 KPC i nie ustalono żadnych okoliczności przewidzianych w art. 233 KPC, sędzia zadecydował, że art. 241 KPC nie powinien być zastosowany w celu uchylenia wyroku zaocznego. Skarżący odwołał się od orzeczenia z 19 marca 2004 r. 16 lipca 2004 r. Sąd Okręgowy w Tbilisi („Sąd Okręgowy”) stwierdził, że z naruszeniem art. 72(z) KPC skarżący i jego pełnomocnik nie zostali należycie ostrzeżeni o konsekwencjach niestawiennictwa przed sądem. Ponadto, na rozprawie w dniu 28 stycznia 2004 r. Sąd Rejonowy nie wyjaśnił skarżącemu w należyty sposób, co oznacza dla niego wyrok zaoczny. Sąd Okręgowy uznał, że jako że skarżący nie jest prawnikiem, nie mógł wiedzieć, że wyrok zaoczny będzie koniecznie dla niego niekorzystny. W związku z tym, ponieważ ostrzeżenie przewidziane w art. 70–78 nie zostało wydane w niniejszej sprawie, Sąd Okręgowy uznał, że istnieją podstawy, na mocy art. 233 i 241 KPC, do uchylenia orzeczenia z 19 marca 2004 r. Odwołanie skarżącego zostało w ten sposób przekazane do Sądu Rejonowego do ponownego rozpoznania. Były pracodawca skarżącego wniósł skargę kasacyjną od wyroku odwoławczego. 2 marca 2005 r. Sąd Najwyższy Gruzji stwierdził, że wbrew twierdzeniu Sądu Okręgowego skarżący został poinformowany w wezwaniu na rozprawę o konsekwencjach niestawiennictwa. Nie doszło więc do naruszenia art. 72(z) KPC. Sąd Najwyższy stwierdził również, że zgodnie z protokołem rozprawy z 28 stycznia 2004 r. sędzia ostrzegł skarżącego, że „w przypadku odmowy udziału w rozprawie zostanie wydany wyrok zaoczny”. Skarżący został więc wystarczająco poinformowany o konsekwencjach swojego zachowania. Na koniec Sąd Najwyższy zaznaczył, że sąd może wydać wyrok zaoczny, jeśli pełnomocnik lub strona nie stawi się na rozprawie, pod warunkiem że strona została wezwana zgodnie z zasadami określonymi w art. 70–78 KPC. W konsekwencji Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego z 16 lipca 2004 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 10 maja 2005 r. Sąd Okręgowy przeszedł do uzasadnienia Sądu Najwyższego i dodał, że udział pełnomocnika skarżącego w innej rozprawie nie był „uzasadnionym powodem” uchylenia wyroku zaocznego, biorąc pod uwagę, że art. 232 KPC nie określa, na jakich podstawach strona może odmówić udziału w rozprawie. Zdaniem Sądu Okręgowego oznaczało to, że każda odmowa udziału w rozprawie jest nieuzasadniona. W związku z tym utrzymał w mocy orzeczenie z 19 marca 2004 r. Skarga kasacyjna skarżącego została oddalona 16 września 2005 r. Sąd Najwyższy orzekł, że art. 241 zawiera wyczerpującą listę podstaw, na których można uchylić wyrok zaoczny. Ponadto stwierdził, w przeciwieństwie do ustalenia Sądu Okręgowego z 16 lipca 2004 r., że skarżący został należycie poinformowany o konsekwencjach niestawiennictwa na rozprawie. Tym samym ten argument nie mógł służyć jako ważna podstawa do ponownego rozpoznania sprawy zgodnie z art. 241 KPC. Ani odmowa udziału skarżącego w rozprawie z jakiegokolwiek powodu, według Sądu Najwyższego, nie uzasadniała ponownego rozpoznania sprawy. Podkreślił w tym kontekście, że odmowa udziału jest równoznaczna z nieobecnością pod względem skutków prawnych. Od powyższego orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługiwało odwołanie.


Skarżący urodził się w 1987 roku i mieszka w Rotterdamie. Skarżący został oskarżony o to, że wspólnie ze wspólnikiem o imieniu V. napadł na trzy supermarkety oraz że wspólnie z dwoma wspólnikami dokonał napadu na osobę na ulicy przed dyskoteką. V. złożył oświadczenia na policji, przyznając swój udział w napadach na supermarkety i wskazując na udział skarżącego we wszystkich czterech przestępstwach. Skarżący był sądzony przed Sądem Rejonowym w Rotterdamie (rechtbank). V. został wezwany jako świadek przez obronę. Ponieważ nie podejrzewano go o udział w napadzie na ulicy, V. nie mógł odmówić zeznań w tej sprawie; złożył oświadczenie, że nie był osobiście świadkiem napadu, ale słyszał od postronnych, że został on popełniony przez grupę, do której nie należał skarżący. Oświadczenie V. oczyszczające skarżącego z zarzutów nie zostało uznane za wiarygodne przez prokuratora (officier van justitie) i sąd. Następnie V. został oskarżony o krzywoprzysięstwo (meineed). 30 sierpnia 2006 r. Sąd Rejonowy wydał wyrok, uznając skarżącego za winnego popełnienia wszystkich czterech przestępstw. Skazał go na cztery lata pozbawienia wolności oraz zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej dwutygodniowej kary zatrzymania w zakładzie poprawczym (jeugddetentie), orzeczonej wcześniej, gdy skarżący był jeszcze nieletni. Skarżący wniósł apelację (hoger beroep) do Sądu Apelacyjnego (gerechtshof) w Hadze. V. został ponownie wezwany jako świadek przez obronę. W zakresie istotnym dla sprawy przed Trybunałem zachował milczenie w odniesieniu do wszystkich czterech zarzutów, w tym napadu na ulicy, w związku z którym był w tym czasie ścigany za krzywoprzysięstwo. Sąd Apelacyjny wydał wyrok 4 marca 2008 r., uznając skarżącego za winnego popełnienia wszystkich czterech zarzutów. Skazał skarżącego na sześć lat pozbawienia wolności i, tak jak Sąd Rejonowy, zarządził wykonanie dwutygodniowej warunkowo zawieszonej kary zatrzymania w zakładzie poprawczym. Dowody, na których oparto skazanie za czwarty zarzut, można podsumować w następujący sposób:
a) Zawiadomienie menedżera supermarketu złożone na policji, że jego supermarket został napadnięty;
b) Oświadczenie złożone na policji przez kasjerkę, która została zmuszona groźbą użycia broni do otwarcia kasy, z której jeden z napastników chwycił pieniądze i inne towary;
c) Przyznanie się V. na policji, w którym skarżący został wskazany jako współsprawca. Skarżący wniósł skargę kasacyjną (cassatie) do Sądu Najwyższego (Hoge Raad). W zakresie istotnym dla sprawy przed Trybunałem skarżył się na podstawie art. 6 § 3 (d) Konwencji na wykorzystanie przez Sąd Apelacyjny zeznań V. złożonych na policji jako podstawy skazania, mimo że V. odmówił odpowiedzi na pytania obrony podczas przesłuchania. Rzecznik Generalny (advocaat-generaal) złożył opinię (conclusie), w której przeanalizował orzecznictwo Trybunału, w szczególności wyrok Izby w sprawie Al-Khawaja i Tahery przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 26766/05 i 22228/06, 20 stycznia 2009 r., i wyraził pogląd, że dowody z zeznań V. były „jedynymi i rozstrzygającymi” w odniesieniu do czwartego zarzutu, ale nie w odniesieniu do pierwszych trzech zarzutów, dla których dostępne były wystarczające inne dowody. 5 stycznia 2010 r. Sąd Najwyższy wydał wyrok oddalający skargę kasacyjną skarżącego. Powołując się na własne orzecznictwo (wyrok z 6 czerwca 2006 r., ECLI:NL:HR:2006:AV1633, Nederlandse Jurisprudentie, „NJ” 2006, nr 332, wyrok w sprawie Vidgen; por. Vidgen przeciwko Holandii, nr 29353/06, § 23, 10 lipca 2012), uznał, że skarżący miał wystarczającą okazję do przesłuchania V. w trybie konfrontacji lub doprowadzenia do jego przesłuchania. Sam fakt, że V. odmówił złożenia zeznań podczas przesłuchania w trybie konfrontacji, nie oznaczał, że wykorzystanie w dowodzie jego zeznań złożonych na policji jest wykluczone przez art. 6 § 3 (d) Konwencji.


Skarżący urodził się w 1982 roku i mieszka w Kadyksie. 2 marca 2009 r. Sąd Rejonowy w Hamburgu, po doręczeniu skarżącemu wezwania do stawienia się pod adresem, który miał wówczas w Hamburgu, uznał go za winnego napaści i skazał go na czterdzieści stawek dziennych grzywny po 25 euro (EUR) każda, zezwalając mu na płacenie grzywny w ratach ze względu na jego sytuację ekonomiczną. Sąd Rejonowy, na wniosek skarżącego, upoważnił pana Arifa – wówczas jeszcze studenta prawa – do występowania jako obrońca na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania karnego (patrz punkt 19 poniżej). Skarżący i prokurator wnieśli apelacje. Apelacja prokuratora dotyczyła jedynie wymiaru kary. Następnie skarżący przeprowadził się do Hiszpanii, aby pracować jako kucharz w hotelu, i przekazał sądowi swój nowy adres. 24 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Hamburgu wycofał upoważnienie pana Arifa do występowania jako obrońca, jednocześnie odrzucając wniosek złożony przez pana Arifa o zwolnienie skarżącego z obowiązku osobistego stawienia się na rozprawie apelacyjnej. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w Hiszpanii. Również 24 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy wyznaczył termin rozprawy ustnej z apelacji skarżącego na 13 maja 2009 r. na godzinę 9.10. Postanowił doręczyć skarżącemu wezwanie poprzez publiczne obwieszczenie, ponieważ skarżący wyjechał za granicę. Wezwanie było wywieszone na tablicy ogłoszeń sądowych od 27 kwietnia do 12 maja 2009 r. 12 maja 2009 r. pan Arif dowiedział się telefonicznie o decyzji Sądu Apelacyjnego z tego samego dnia uchylającej decyzję Sądu Okręgowego w sprawie jego upoważnienia do pełnienia funkcji obrońcy skarżącego oraz o wyznaczeniu rozprawy apelacyjnej na następnego ranka. Wniósł faksem o odroczenie rozprawy, powołując się na fakt, że następnego dnia będzie poza miastem. Ponadto poprosił o przesłanie mu dokumentów z akt sprawy – w szczególności apelacji prokuratora. Przewodniczący składu zarządził przesłanie kopii tej apelacji oraz decyzji o doręczeniu wezwania skarżącemu poprzez publiczne obwieszczenie do adwokata skarżącego. Okazało się to niemożliwe, ponieważ faks adwokata nie miał funkcji odbierania. Adwokatowi zaoferowano dostęp do akt w budynku sądu następnego dnia o godzinie 8.00 (to jest bezpośrednio przed rozprawą), z czego zrezygnował, oświadczając, że będzie poza miastem. 13 maja 2009 r. Sąd Okręgowy odmówił w odrębnej decyzji uwzględnienia wniosku złożonego przez adwokata skarżącego o odroczenie rozprawy apelacyjnej. Stwierdził, że adwokat zrzekł się prawa do bycia wezwanym w odpowiednim terminie, ponieważ wiedział o terminie rozprawy apelacyjnej (co wynika z jego faksu z dnia poprzedniego), a prawidłowo wezwany skarżący nie stawił się bez podania przyczyny. Jednocześnie Sąd Okręgowy oddalił apelację skarżącego bez merytorycznego rozpoznania, na podstawie art. 329 Kodeksu postępowania karnego (patrz punkt 19 poniżej), ponieważ nie stawił się on na rozprawie apelacyjnej (bez wystarczającego usprawiedliwienia i mimo doręczenia wezwania), ani nie był reprezentowany przez adwokata w dopuszczalny sposób. 10 marca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek skarżącego o przywrócenie stanu poprzedniego. Uznał, że zostały spełnione warunki doręczenia wezwania poprzez publiczne obwieszczenie, określone w art. 40 §§ 2 i 3 Kodeksu postępowania karnego (patrz punkt 19 poniżej). Adwokat skarżącego zrzekł się prawa do bycia wezwanym, a jego wniosek o odroczenie nie opierał się na niedotrzymaniu terminu doręczenia wezwania, lecz powoływał się na problemy z harmonogramem, których nie opisał bardziej szczegółowo. 15 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny utrzymał tę decyzję w mocy. Uznał, że skarżący został prawidłowo wezwany na rozprawę apelacyjną, ponieważ spełniono wymagania dotyczące doręczenia poprzez publiczne obwieszczenie, określone w art. 40 § 2 Kodeksu postępowania karnego. Wezwanie do stawienia się przed Sądem Rejonowym zostało doręczone pod poprzedni adres skarżącego w Niemczech i wniósł on oną apelację. Jeśli chodzi o jego interes w zakresie zbadania wyroku Sądu Rejonowego, to spoczywał na nim obowiązek zapewnienia możliwości doręczenia wezwania do stawienia się na rozprawie apelacyjnej w Niemczech. Wskutek jego przeprowadzki do Hiszpanii nie było możliwe doręczenie wezwania pod jego poprzedni adres w Hamburgu. Zatem dopuszczalne było doręczenie wezwania poprzez publiczne obwieszczenie. Nie istniał ani obowiązek podjęcia próby doręczenia wezwania pod nowy adres skarżącego za granicą przed doręczeniem go poprzez publiczne obwieszczenie, ani obowiązek powiadomienia go pod tym adresem, że wezwanie zostało doręczone poprzez publiczne obwieszczenie. Skarżący nie upoważnił również konkretnie (na podstawie pierwszego zdania art. 145a § 2 Kodeksu postępowania karnego) swojego adwokata do odbierania wezwań (patrz punkt 19 poniżej). Ponadto skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że został przeszkodzony bez własnej winy w stawieniu się na rozprawie apelacyjnej, co jest wymagane w art. 44 § 1 Kodeksu postępowania karnego (patrz punkt 19 poniżej), ponieważ adwokat skarżącego nie złożył oświadczenia pod przysięgą potwierdzającego jego twierdzenie, że poinformował on skarżącego w dniu 12 maja 2009 r., że ten nie musi stawiać się na rozprawie, ponieważ nie został wezwany. Ponieważ zarządzono jego osobiste stawiennictwo (patrz punkt 8 powyżej), nie było możliwe przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej w jego nieobecności. 16 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez skarżącego na wyrok Sądu Okręgowego z dnia 13 maja 2009 r. jako bezzasadną, stwierdzając, że kontrola wyroku Sądu Okręgowego nie ujawniła żadnych błędów prawnych, które byłyby niekorzystne dla skarżącego. 16 listopada 2010 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny odmówił rozpoznania skargi konstytucyjnej wniesionej przez skarżącego, nie podając przyczyn (nr 2 BvR 2147/10). Decyzja ta została doręczona adwokatowi skarżącego 10 grudnia 2010 r. Po przekazaniu sprawy i nieudanych negocjacjach w sprawie przyjaznego załatwienia, 8 lipca 2016 r. Rząd poinformował Trybunał o swoim zamiarze rozwiązania kwestii podniesionej w skardze. Złożyli jednostronne oświadczenie, w którym uznali naruszenie art. 6 § 1 i/lub 3 (c) oraz art. 6 § 3 (b) i (c) Konwencji i zaoferowali wypłatę skarżącemu kwoty pokrywającej wszelkie szkody majątkowe i niemajątkowe wraz z kosztami i wydatkami. Rząd zwrócił się do Trybunału o umorzenie skargi na podstawie art. 37 § 1 Konwencji. W liście do Trybunału z 30 sierpnia 2016 r. skarżący wskazał, że nie jest zadowolony z warunków jednostronnego oświadczenia. Celem, jakiemu przyświecała niniejsza skarga, było wznowienie postępowania karnego przeciwko niemu i następne uniewinnienie. Argumentował, że zgodnie z prawem wewnętrznym takie wznowienie nie może nastąpić, jeśli Trybunał umorzy sprawę, lecz wymaga wyroku stwierdzającego naruszenie. Ponadto zaoferowane odszkodowanie było niewystarczające. W piśmie z 14 października 2016 r. Rząd potwierdził, że nie ma – a w rzeczywistości nadal nie ma – orzecznictwa sądów krajowych w kwestii tego, czy art. 359 nr 6 Kodeksu postępowania karnego, który przewiduje wznowienie postępowania karnego po wyroku Trybunału stwierdzającym naruszenie (patrz punkt 19 poniżej), ma również zastosowanie do naruszeń uznanych przez Rząd poprzez jednostronne oświadczenie. To pytanie pozostawało do oceny przez sądy krajowe. Uznali, że w praktyce przepis ten był interpretowany wąsko.


Rok urodzenia i adresy zamieszkania skarżących wymieniono w załączniku. Skarżący są działaczami społeczeństwa obywatelskiego. Są członkami zarządu ruchu obywatelskiego NIDA, organizacji pozarządowej założonej przez grupę młodych ludzi w lutym 2011 r. Zgodnie z swoim manifestem, NIDA dąży do wolności, sprawiedliwości, prawdy i zmian w Azerbejdżanie oraz odrzuca przemoc, stosując jedynie nieviolentne metody walki. NIDA jest zarządzana przez siedmioosobowy zarząd. Pierwszy, drugi i czwarty skarżący są również współzałożycielami. W styczniu i marcu 2013 r. w Baku odbyło się kilka pokojowych demonstracji przeciwko śmierci żołnierzy w armii azerskiej w sytuacjach niezwiązanych z walką. Demonstracje były organizowane za pośrednictwem mediów społecznościowych, a skarżący i inni członkowie NIDA aktywnie uczestniczyli w ich organizacji i przeprowadzaniu. Jedna z demonstracji była zaplanowana na 10 marca 2013 r. w centrum miasta. 7 marca 2013 r. trzech członków NIDA (S.N., B.G. i M.A.) zostało aresztowanych przez agentów Ministerstwa Bezpieczeństwa Narodowego („MBN”). Postępowania krajowe dotyczące aresztowania i tymczasowego aresztowania S.N. i M.A. są przedmiotem innych wniosków oczekujących na rozpatrzenie przez Trybunał (zobacz wnioski nr 70106/13 i 65583/13). 8 marca 2013 r. Prokuratura Generalna i MBN wydały wspólne oświadczenie dla prasy, stwierdzające, że „ostatnio pewne radykalne siły destrukcyjne podjęły nielegalne próby podważenia ustanowionej w kraju stabilności społeczno-politycznej” (son dövrlər radikal yönümlü bəzi destruktiv qüvvələr tərəfindən ölkədə bərqərar olmuş ictimai-siyasi sabitliyin pozulmasına yönəlmiş qanunazidd cəhdlər göstərilir). Oświadczenie było również publicznym potwierdzeniem, że S.N., B.G. i M.A. zostali aresztowani za planowanie podżegania do przemocy i niepokojów społecznych podczas nielegalnej demonstracji zaplanowanej na 10 marca 2013 r. Poinformowano również, że wszczęto postępowanie karne przeciwko S.N., B.G. i M.A., ponieważ w ich mieszkaniach znaleziono środki odurzające. Podano dalej, że w mieszkaniu B.G. znaleziono dziewiętnaście koktajli Mołotowa, w mieszkaniu S.N. trzy koktajle Mołotowa, a w mieszkaniu M.A. dwadzieścia osiem ulotek z tekstem „Wymagana jest pilnie demokracja (təcili demokratiya tələb olunur), tel: + 994, adres: Azerbejdżan”. W związku z tym w oświadczeniu stwierdzono, że „w toku wstępnego dochodzenia ustalono, że wszystkie trzy osoby, będąc uzależnionymi od środków odurzających i stając się członkami NIDA poprzez Internet, aktywnie uczestniczyły w szeregu nielegalnych działań organizacji i przygotowały łatwopalną ciecz znaną jako koktajle Mołotowa, znalezione w ich mieszkaniach” (İlkin istintaqla müəyyən edilmişdir ki, hər üç şəxs 2012-ci ilin ortalarından etibarən internet vasitəsilə “Nida” vətəndaş hərəkatının üzvləri və narkotika aludəçisi olmaqla, təşkilatın bir sıra qanunsuz tədbirlərində fəal iştirak etmiş və yaşadıqları mənzillərdən aşkar edilmiş “Molotov kokteyli” adlanan tez alışan maye onlar tərəfindən hazırlanmışdır). Tego samego dnia NIDA wydało oświadczenie publiczne, stwierdzające, że aresztowanie S.N., B.G. i M.A. miało podłoże polityczne i miało na celu uciszenie protestujących poprzez wywołanie w nich poczucia strachu przed demonstracją 10 marca 2013 r. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że na podstawie postanowienia śledczego z 8 marca 2013 r. dwadzieścia dwa koktajle Mołotowa znalezione w mieszkaniach S.N. i B.G. zostały poddane ekspertyzie, która rozpoczęła się 12 marca 2013 r. Opinia biegłych nr 4503/04, datowana na 10 kwietnia 2013 r. i podpisana przez dwóch biegłych, wniosła, że dwadzieścia z koktajli Mołotowa „były jedynie narzędziami łatwopalnymi (zapalającymi), które nie mogły być uznane za urządzenia wybuchowe”. Opinia stwierdzała dalej, że dwa pozostałe koktajle Mołotowa mogły być uznane za urządzenia wybuchowe, ponieważ do butelek była przymocowana strzykawka z prochem. 14 marca 2013 r. aresztowano pierwszego skarżącego, 30 marca 2013 r. trzeciego i czwartego skarżącego, a 1 kwietnia 2013 r. drugiego skarżącego i przewieziono ich do Wydziału Zbrodni Ciężkich Prokuratury Generalnej. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że w odpowiednich datach ich aresztowania skarżący zostali poinformowani, że postawiono im zarzuty popełnienia przestępstwa na podstawie art. 228.3 (nielegalne nabycie, przekazanie, sprzedaż, przechowywanie, transport i noszenie broni, jej akcesoriów, amunicji, substancji i urządzeń wybuchowych przez zorganizowaną grupę) Kodeksu Karnego. Decyzje o postawieniu zarzutów skarżącym zostały podjęte w różnych datach, ale przez tego samego śledczego. Były identyczne w brzmieniu, z wyjątkiem nazwiska oskarżonego. Opis zarzutów składał się z jednego zdania o długości pół strony. Istotna część decyzji dotyczącej pierwszego skarżącego stwierdzała:
„... Raszad Zeynalabdin oglu Hasanow został oskarżony na podstawie wystarczających dowodów zarzucania, ponieważ na początku marca 2013 r. w Baku, w zorganizowanej grupie z B.G., S.N. i innymi, z którymi łączyły go bliskie relacje, [on] nielegalnie nabył dwadzieścia dwa szklane butle urządzeń wybuchowych znanych jako koktajle Mołotowa, które są przygotowane z łatwopalnej cieczy benzyny jako substancji wybuchowej poprzez włożenie kawałka tkaniny bawełnianej zapobiegającej rozpraszaniu i parowaniu cieczy, a także służącej jako lont, [oraz zorganizował przechowywanie] do 7 marca 2013 r., dając dziewiętnaście z nich B.G., który mieszka w ... i trzy z nich S.N., który mieszka w ...
Poprzez te czyny Raszad Zeynalabdin oglu Hasanow popełnił przestępstwo na podstawie art. 228.3 Kodeksu Karnego Republiki Azerbejdżanu.
...” W odpowiednich datach ich aresztowania Pierwszy Zastępca Prokuratora Generalnego Republiki Azerbejdżanu zwrócił się do sądów o zastosowanie wobec każdego skarżącego tymczasowego aresztowania (həbs qətimkan tədbiri). W każdym przypadku prokurator użył dokładnie tego samego brzmienia co w decyzjach o postawieniu zarzutów skarżącym. W tych samych datach skarżący stawili się przed sędzią Sądu Rejonowego Nasimi. Powołując się na oficjalne zarzuty postawione im oraz wnioski prokuratora o zastosowanie tymczasowego aresztowania, sędziowie zarządzili ich zatrzymanie na okres trzech miesięcy. Z protokołów rozpraw przed Sądem Rejonowym Nasimi dostępnych w aktach sprawy wynika, że skarżący nie przyznali się do zarzutów, stwierdzając, że ich aresztowanie było związane z ich zaangażowaniem społecznym i politycznym. Mimo że decyzje Sądu Rejonowego Nasimi były wydawane w różnych datach i przez różnych sędziów, ich brzmienie było niemal identyczne. Za każdym razem sędziowie uzasadniali tymczasowe aresztowanie skarżących ciężkością zarzutów i prawdopodobieństwem, że w przypadku zwolnienia mogą uciec lub utrudnić śledztwo. Ponadto, w odniesieniu do pierwszego skarżącego, sędzia zauważył również, że pierwszy skarżący unikał śledztwa do momentu jego aresztowania 14 marca 2013 r., ponieważ był poszukiwany przez policję od 10 marca 2013 r. na podstawie postanowienia śledczego o postawieniu mu zarzutów popełnienia przestępstwa na podstawie art. 228.3 Kodeksu Karnego. W różnych datach marca i kwietnia 2013 r. skarżący odwołali się od decyzji nakazujących ich tymczasowe aresztowanie. Skarżyli się, że brak było dowodów na popełnienie przez nich przestępstwa oraz nie było uzasadnienia dla ich tymczasowego aresztowania. Pierwszy skarżący złożył również wyjaśnienie, że nigdy nie został poinformowany o żadnej decyzji śledczego o postawieniu mu zarzutów popełnienia przestępstwa do momentu jego aresztowania 14 marca 2013 r. W związku z tym wskazał, że w okresie od 10 do 14 marca 2013 r. nie ukrywał się i aktywnie uczestniczył w życiu politycznym kraju, udzielając wywiadu gazecie i uczestnicząc w zebraniu ruchu politycznego. W różnych datach marca i kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołania skarżących, uznając, że decyzje o aresztowaniu były uzasadnione. W związku z tym sąd apelacyjny stwierdził, że Sąd Rejonowy Nasimi prawidłowo wziął pod uwagę powagę przestępstwa przypisanego skarżącym oraz prawdopodobieństwo, że w przypadku zwolnienia mogą uciec lub utrudnić normalne funkcjonowanie śledztwa. 26 kwietnia 2013 r. pierwszy skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi z prośbą o zastosowanie wobec niego aresztu domowego w zamian za tymczasowe aresztowanie. Twierdził w szczególności, że jego aresztowanie nie jest uzasadnione i nie ma powodu, aby trwało dalej. W celu poparcia swojego wniosku wskazał, że posiada stałe miejsce zamieszkania, nigdy nie był skazany i nie ma ryzyka, że ucieknie lub utrudni śledztwo. 27 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił wniosek, uznając go za bezzasadny. 3 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. 29 maja 2013 r. prokurator prowadzący sprawę karną złożył wniosek do sądu o przedłużenie tymczasowego aresztowania pierwszego skarżącego o trzy miesiące, składając wyjaśnienie, że potrzebny jest więcej czasu na zakończenie śledztwa. 30 maja 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie pierwszego skarżącego do 7 września 2013 r. Sąd uzasadnił potrzebę przedłużenia złożonością sprawy, ciężkością zarzutów oraz prawdopodobieństwem, że w przypadku zwolnienia pierwszy skarżący może uciec lub utrudnić śledztwo, wywierając wpływ na osoby uczestniczące w postępowaniu karnym. 3 czerwca 2013 r. pierwszy skarżący odwołał się od tej decyzji. Wniósł w szczególności, że brak jest dowodów na popełnienie przez niego przestępstwa oraz że sąd pierwszej instancji nie uzasadnił przedłużenia jego tymczasowego aresztowania. 6 czerwca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołanie i utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego Nasimi z 30 maja 2013 r. Dalsze decyzje o przedłużeniu nie zostały uwzględnione w aktach sprawy. 26 kwietnia 2013 r. drugi skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi z prośbą o zastosowanie wobec niego aresztu domowego w zamian za tymczasowe aresztowanie. Twierdził w szczególności, że nie ma ryzyka jego ucieczki lub utrudniania śledztwa oraz że sądy nie wzięły pod uwagę jego sytuacji osobistej. 30 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił wniosek, uznając go za bezzasadny. 6 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. 20 czerwca 2013 r. prokurator prowadzący sprawę karną złożył wniosek do sądu o przedłużenie tymczasowego aresztowania drugiego skarżącego o okres trzech miesięcy. W związku z tym złożył wyjaśnienie, że potrzebny jest więcej czasu na zakończenie śledztwa. 24 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie drugiego skarżącego o trzy miesiące, do 1 października 2013 r. Sąd uzasadnił potrzebę przedłużenia złożonością sprawy, ciężkością zarzutów oraz potrzebą dodatkowego czasu na przeprowadzenie dalszych czynności śledczych. 27 czerwca 2013 r. drugi skarżący odwołał się od tej decyzji, powtarzając, że brak jest dowodów na popełnienie przez niego przestępstwa i że Sąd Rejonowy Nasimi nie uzasadnił kontynuowania jego aresztowania. 1 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołanie, uznając, że przedłużenie tymczasowego aresztowania drugiego skarżącego było uzasadnione. 15 lipca 2013 r. drugi skarżący ponownie złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi z prośbą o zastosowanie wobec niego aresztu domowego w zamian za tymczasowe aresztowanie, powtarzając swoje poprzednie argumenty. 17 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił wniosek, stwierdzając, że podstawy jego tymczasowego aresztowania nie uległy zmianie. 25 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. 17 września 2013 r. prokurator złożył wniosek do sądu o przedłużenie tymczasowego aresztowania drugiego skarżącego o okres dwóch miesięcy. Jako powód potrzeby przedłużenia aresztowania prokurator podał złożoność sprawy oraz potrzebę więcej czasu dla oskarżonego i jego adwokata na zapoznanie się z materiałami w aktach sprawy. 18 września 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie drugiego skarżącego o dwa miesiące, do 1 grudnia 2013 r. Sąd uzasadnił potrzebę przedłużenia złożonością sprawy, ciężkością zarzutów, potrzebą dodatkowego czasu na przeprowadzenie dalszych czynności śledczych oraz prawdopodobieństwem, że w przypadku zwolnienia drugi skarżący może uciec lub utrudnić śledztwo, wywierając wpływ na osoby uczestniczące w postępowaniu karnym. 27 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. Dalsze decyzje o przedłużeniu nie zostały uwzględnione w aktach sprawy. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że w nieokreślonym dniu maja 2013 r. trzeci skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi z prośbą o zastosowanie wobec niego aresztu domowego w zamian za tymczasowe aresztowanie. W tym względzie Trybunał zauważa, że wyraźnie zwrócił się do Rządu o przedłożenie kopii wszystkich dokumentów dotyczących tymczasowego aresztowania skarżących; nie uczynili tego. 17 maja 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił wniosek, uznając, że nie ma potrzeby stosowania alternatywnego środka zapobiegawczego wobec aresztu. 23 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. 20 czerwca 2013 r. prokurator prowadzący sprawę karną złożył wniosek do sądu o przedłużenie tymczasowego aresztowania trzeciego skarżącego o okres trzech miesięcy, składając wyjaśnienie, że potrzebny jest więcej czasu na zakończenie śledztwa. 22 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie trzeciego skarżącego o trzy miesiące, do 30 września 2013 r. Sąd uzasadnił potrzebę przedłużenia ciężkością zarzutów, ryzykiem popełnienia przez niego ponownie przestępstwa oraz prawdopodobieństwem, że w przypadku zwolnienia może uciec lub utrudnić śledztwo. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że w nieokreślonym dniu czerwca 2013 r. trzeci skarżący odwołał się od tej decyzji. Rząd nie udostępnił Trybunałowi kopii odwołania. 27 czerwca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołanie, uznając, że przedłużenie jego tymczasowego aresztowania było uzasadnione. 30 lipca 2013 r. trzeci skarżący ponownie złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi z prośbą o zastosowanie wobec niego aresztu domowego w zamian za tymczasowe aresztowanie. Twierdził, że kontynuowanie jego aresztowania nie jest uzasadnione i że od początku jego tymczasowego aresztowania nie przeprowadzano żadnych czynności śledczych. 31 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił wniosek. 7 sierpnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. Dalsze decyzje o przedłużeniu nie zostały uwzględnione w aktach sprawy. 15 kwietnia 2013 r. czwarty skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi z prośbą o zastosowanie wobec niego aresztu domowego w zamian za tymczasowe aresztowanie. Twierdził w szczególności, że nie ma ryzyka jego ucieczki lub utrudniania śledztwa oraz że sądy nie wzięły pod uwagę jego sytuacji osobistej. 17 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił wniosek. 22 kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. 20 czerwca 2013 r. prokurator prowadzący sprawę karną złożył wniosek do sądu o przedłużenie tymczasowego aresztowania czwartego skarżącego o okres trzech miesięcy, składając wyjaśnienie, że potrzebny jest więcej czasu na zakończenie śledztwa. 24 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie czwartego skarżącego o trzy miesiące, do 30 września 2013 r. Sąd uzasadnił potrzebę przedłużenia złożonością sprawy, potrzebą dodatkowego czasu na przeprowadzenie dalszych czynności śledczych oraz możliwością ucieczki czwartego skarżącego lub wywierania wpływu na osoby uczestniczące w postępowaniu karnym. 25 czerwca 2013 r. czwarty skarżący odwołał się od tej decyzji, powtarzając, że brak jest dowodów na popełnienie przez niego przestępstwa i że sąd pierwszej instancji nie uzasadnił kontynuowania jego aresztowania. 4 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił odwołanie, uznając, że przedłużenie jego tymczasowego aresztowania było uzasadnione. 7 sierpnia 2013 r. czwarty skarżący ponownie złożył wniosek do Sądu Rejonowego Nasimi z prośbą o zastosowanie wobec niego aresztu domowego w zamian za tymczasowe aresztowanie lub o zwolnienie za kaucją. W celu poparcia swojego wniosku złożył wyjaśnienie, że nie ma powodu uzasadniającego kontynuowanie jego aresztowania oraz że sądy nie wzięły pod uwagę jego sytuacji osobistej. 13 sierpnia 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi oddalił wniosek, uznając, że nie ma potrzeby stosowania alternatywnego środka zapobiegawczego wobec aresztu. 22 sierpnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że w nieokreślonym dniu września 2013 r. prokurator prowadzący sprawę karną złożył wniosek do sądu o przedłużenie tymczasowego aresztowania czwartego skarżącego o okres dwóch miesięcy. Rząd nie udostępnił Trybunałowi kopii wniosku. 18 września 2013 r. Sąd Rejonowy Nasimi zdecydował o przedłużeniu tymczasowego aresztowania czwartego skarżącego o okres dwóch miesięcy, do 30 listopada 2013 r. 19 września 2013 r. czwarty skarżący odwołał się od tej decyzji, skarżąc się, że nie ma uzasadnienia dla kontynuowania jego aresztowania. Powtórzył, że nie ma uzasadnionego podejrzenia, że popełnił przestępstwo, oraz że sąd pierwszej instancji nie uzasadnił swojej decyzji. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że 4 października 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego Nasimi z 18 września 2013 r. Rząd nie udostępnił Trybunałowi kopii decyzji sądu apelacyjnego. Dalsze decyzje o przedłużeniu nie zostały uwzględnione w aktach sprawy. Z dokumentów w aktach sprawy wynika, że we wrześniu 2013 r. skarżący zostali dodatkowo oskarżeni o nowe przestępstwa na podstawie art. 28 (przygotowanie przestępstwa) i art. 220.1 (masowe zamieszki) Kodeksu Karnego. Rząd nie udostępnił Trybunałowi decyzji śledczego w tym zakresie. 6 maja 2014 r. Sąd ds. Ciężkich Przestępstw w Baku uznał skarżących za winnych wszystkich zarzutów i skazał pierwszego skarżącego na siedem i pół roku pozbawienia wolności, drugiego skarżącego na osiem lat pozbawienia wolności, trzeciego skarżącego na siedem lat pozbawienia wolności, a czwartego skarżącego na osiem lat pozbawienia wolności. 16 grudnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy ten wyrok. 2 czerwca 2015 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok sądu apelacyjnego w odniesieniu do pierwszego i trzeciego skarżącego. 15 października 2015 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok sądu apelacyjnego w odniesieniu do drugiego i czwartego skarżącego. W międzyczasie, 29 grudnia 2014 r. drugi i trzeci skarżący zostali zwolnieni z odbywania reszty kary po ułaskawieniu dekretem prezydenckim. 17 marca 2016 r. pierwszy i czwarty skarżący zostali również zwolnieni z odbywania reszty kary po ułaskawieniu dekretem prezydenckim.


Skarżący urodził się w 1967 roku i w momencie wniesienia skargi przebywał w więzieniu typu F w Tekirdağ. 9 kwietnia 2003 r. skarżący został zatrzymany przez policję w związku z podejrzeniem o członkostwo w organizacji terrorystycznej. 13 kwietnia 2003 r. skarżący został doprowadzony przed sędziego Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule, który zastosował wobec niego tymczasowe aresztowanie, biorąc pod uwagę charakter czynu oraz stan dowodów. 23 lipca 2003 r. prokurator w Stambule wniósł akt oskarżenia do Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule, oskarżając skarżącego o członkostwo w organizacji terrorystycznej oraz próbę obalenia siłą konstytucyjnego porządku Republiki Turcji. Wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu. 10 listopada 2008 r. sąd przeprowadził kolejną rozprawę, na której obecni byli zarówno skarżący, jak i jego pełnomocnik. Na zakończenie rozprawy sąd zarządził przedłużenie aresztowania skarżącego. 10 listopada 2008 r. pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na tę decyzję. 27 listopada 2008 r. 13. Wydział Sądu Okręgowego w Stambule oddalił zażalenie bez przeprowadzenia rozprawy. Wydając decyzję, sąd wziął pod uwagę pisemną opinię prokuratora, która nie została doręczona skarżącemu ani jego pełnomocnikowi. 4 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Stambule uznał skarżącego za winnego i wymierzył mu karę dożywotniego pozbawienia wolności. 25 września 2012 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji.


Skarżący urodził się w 1969 roku i mieszka w Bílovice nad Svitavou (Republika Czeska). 30 grudnia 1992 r. prawny poprzednik skarżącego i dwie inne osoby złożyły wniosek do Bratysławskiego Urzędu Ksiąg Wieczystych o restytucję kilku działek gruntu na mocy Ustawy o własności ziemi z 1991 roku. Data, od której skarżący stał się stroną w postępowaniu, nie jest określona. 23 czerwca 1997 r. Urząd wydał decyzję zatwierdzającą ugodę, na mocy której postępowanie zostało zakończone w odniesieniu do części nieruchomości, ale kontynuowane w odniesieniu do reszty. Na mocy decyzji Urzędu z 17 maja 1999 r. postępowanie w odniesieniu do innej części nieruchomości zostało zakończone. Jednakże 23 maja 2003 r. odpowiednia część postępowania została wznowiona. 12 lipca 2013 r. Urząd zawiesił postępowanie restytucyjne z powodu nieudzielenia przez strony zgody na przetwarzanie ich danych osobowych w toku postępowania. 11 września 2015 r. Urząd oddalił część pozostałych roszczeń skarżącego. 19 października 2015 r. Urząd zawiesił rozpatrywanie pozostałej części roszczenia, wzywając szereg instytucji do złożenia odpowiedniej dokumentacji, co uczyniły do końca 2015 r. Pozostała część roszczenia skarżącego wciąż jest w toku. W wyniku powtarzających się wniosków o przyspieszenie postępowania i skarg, 18 czerwca 2011 r. Okręgowy Urząd Ksiąg Wieczystych w Bratysławie uznał, że doszło do nieuzasadnionych opóźnień w postępowaniu przed Rejonowym Urzędem Ksiąg Wieczystych. 20 grudnia 2011 r. skarżący wniósł powództwo do Sądu Okręgowego w Bratysławie o przyspieszenie postępowania na podstawie art. 250t § 1 Kodeksu postępowania cywilnego („kpc”). 19 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że Urząd cierpi na niedobór personelu i jest obarczony skomplikowanymi i czasochłonnymi roszczeniami restytucyjnymi. Sąd zauważył również, że Urząd utrzymywał aktywną korespondencję ze skarżącym i tym samym nie spowodował żadnych nieuzasadnionych opóźnień. Decyzja z 19 kwietnia 2012 r. została uchylona przez Sąd Konstytucyjny na skutek skargi konstytucyjnej skarżącego (patrz poniższy paragraf 22). Doprowadziło to do ponownego rozpatrzenia sprawy przez Sąd Okręgowy, który 11 kwietnia 2013 r. orzekł o uwzględnieniu powództwa i nakazał Urzędowi rozstrzygnięcie roszczenia skarżącego w ciągu sześćdziesięciu dni. 12 listopada 2013 r., w odpowiedzi na skargę złożoną przez skarżącego, Rejonowa Prokuratura w Bratysławie II („Prokuratura”) poinformowała go, że Prokuratura upomniela Urząd z powodu nieuzasadnionych opóźnień w postępowaniu restytucyjnym. 21 sierpnia 2014 r. skarżący wniósł nowe powództwo do Sądu Okręgowego na podstawie art. 250t § 1 kpc, argumentując, że Urząd nie wywiązał się z nakazu z 11 kwietnia 2013 r. 27 maja 2015 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, wydając nowy nakaz dla Urzędu, aby rozstrzygnął sprawę w ciągu trzech miesięcy. Jednocześnie nałożył na niego grzywnę w wysokości 1000 euro (EUR) do wpłacenia na konto Sądu Okręgowego. 4 lipca 2012 r. skarżący wniósł dwie skargi konstytucyjne. Pierwsza skarga była skierowana przeciwko Urzędowi, w szczególności przeciwko długości trwania postępowania w sprawie jego roszczenia restytucyjnego przed nim. 23 sierpnia 2012 r. Sąd Konstytucyjny odrzucił tę skargę z powodu braku kompetencji do jej zbadania. Sąd Konstytucyjny zauważył, że zgodnie z art. 250t § 1 kpc badanie opóźnień w postępowaniu przed organami administracji podlega kompetencji sądów administracyjnych, co wyłącza kompetencję Sądu Konstytucyjnego. W związku z tym, ponieważ postępowanie administracyjne wciąż było w toku, skarżący powinien był złożyć nową skargę na domniemaną bezczynność Urzędu do Sądu Okręgowego. Mimo że skarżący nie odniósł sukcesu w korzystaniu z takiego środka prawnego, Sąd Okręgowy zachował kompetencję do rozpoznawania powództw tego typu. Druga skarga była skierowana przeciwko Sądowi Okręgowemu. Skarżący kwestionował, między innymi, rzetelność postępowania prowadzącego do decyzji z 19 kwietnia 2012 r. (patrz powyższy paragraf 15). Wyrokiem konstytucyjnym z 16 stycznia 2013 r. Sąd Konstytucyjny uwzględnił odpowiednią część skargi skarżącego i stwierdził naruszenie jego prawa do rzetelnego procesu. Uznał w szczególności, że Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę istotnych aspektów sprawy i nie podał wystarczającego uzasadnienia w ich zakresie. W związku z tym uchylił decyzję Sądu Okręgowego z 19 kwietnia 2012 r. i przekazał powództwo skarżącego z 20 grudnia 2011 r. do Sądu Okręgowego do ponownego rozpatrzenia. Ponadto przyznał skarżącemu kwotę 2000 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową.


Skarżący urodził się w 1983 roku i w momencie wniesienia skargi odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym typu F w Bolu. 10 grudnia 2007 r. Skarżący napisał list do posła, w którym wychwalał uwięzionego lidera PKK, Abdullaha Öcalana, używając sformułowania „Kürt Halk Önderi”, co oznacza przywódcę ludu kurdyjskiego. Na podstawie Regulaminu w sprawie zarządzania zakładami karnymi i wykonywania kar Skarżący został uznany przez Komisję Dyscyplinarną Zakładu Karnego typu F w Kocaeli (zwaną dalej „Komisją”) za winnego naruszenia porządku więziennego i 24 grudnia 2007 r. został skazany na 13 dni izolacji z powodu jego wypowiedzi w powyższym liście. 17 stycznia 2008 r. Sędzia ds. Wykonywania Orzeczeń w Kocaeli oddalił sprzeciw Skarżącego. 14 lutego 2008 r. Sąd Okręgowy w Kocaeli utrzymał w mocy orzeczenie z 17 stycznia 2008 r.


Skarżący urodził się w 1972 roku i mieszka w Ploiești. W danym czasie był żonaty z I.M.U. i mieli razem syna, urodzonego w 2006 roku. W następstwie serii konfliktów między rodzicami dotyczących edukacji ich syna, 13 września 2012 r. I.M.U. złożyła pozew o rozwód i powierzenie opieki nad dzieckiem. 19 października 2012 r. wyprowadziła się z domu rodzinnego, zabierając dziecko ze sobą. Zamieszkała z jej rodzicami i babcią. 2 listopada 2012 r. skarżący złożył wniosek o zabezpieczenie powództwa (ordonanţă preşedenţială), zwracając się o przyznanie mu wyłącznej lub wspólnej opieki nad dzieckiem w toku postępowania rozwodowego, a ewentualnie o prawo do kontaktów z dzieckiem w trakcie tego postępowania zgodnie ze szczegółowym harmonogramem, który przedłożył sądowi. Sąd Rejonowy w Ploiești wydał orzeczenie 8 stycznia 2013 r. Orzekł, że tymczasowa zmiana miejsca zamieszkania dziecka w toku postępowania rozwodowego nie leżałaby w jego interesie. Stwierdził również, że skarżący nie był pozbawiony możliwości odwiedzania dziecka w nowym domu matki, co sam potwierdził w swoich zeznaniach przed sądem. Sąd zauważył, że w każdym razie prawo nie przewiduje możliwości ustanowienia prawa do kontaktów w toku postępowania rozwodowego. Powołał się na art. 6132 Kodeksu postępowania cywilnego (patrz paragraf 18 poniżej). Na skutek odwołania skarżącego orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Sąd Okręgowy w Prahova, który odrzucił wszystkie argumenty podniesione przez skarżącego dotyczące jego prawa do kontaktów z dzieckiem. Sąd powtórzył, że prawo nie zezwala na przyznanie tego prawa w toku postępowania o rozwód i opiekę nad dzieckiem. Sąd nakazał również skarżącemu zapłatę 1000 rumuńskich lejów (RON – około 230 euro (EUR)) na rzecz I.M.U., tytułem kosztów poniesionych przez I.M.U. Sąd wydał ostateczną decyzję w sprawie 27 maja 2013 r. W czerwcu 2013 r. skarżącego, który był w zwyczaju odwiedzać syna w szkole rano, usunięto z terenu szkoły przez stróża, który poinformował go, że od tej pory będzie potrzebował zgody dyrektora szkoły, jeśli będzie chciał zobaczyć syna w szkole. Zdaniem skarżącego, po ostatecznej decyzji z 27 maja 2013 r. (patrz paragraf 9 powyżej), I.M.U. i jej rodzina odmawiali mu dalszego kontaktu z synem. Z pism stron wynika, że skarżący mógł zobaczyć syna 27 grudnia 2012 r., między 31 grudnia 2012 r. a 2 stycznia 2013 r., 20 stycznia, między 2 a 3 marca, 14 i 17 marca, 28 kwietnia, 2, 6 i 12 maja 2013 r. oraz po raz ostatni 9 czerwca 2013 r., po tym jak sąd wydał orzeczenie w przedmiocie zabezpieczenia powództwa. 30 października 2013 r. skarżący dołączył kopię orzeczenia Sądu Rejonowego z 8 stycznia 2013 r. (patrz paragraf 8 powyżej) do akt sprawy. Po kilku odroczeniach, które wynikały głównie z wniosków stron o dopuszczenie dodatkowych dowodów, 22 stycznia 2014 r. Sąd Rejonowy w Ploiești wydał wyrok w postępowaniu rozwodowym, orzekając, że wyłączne miejsce zamieszkania dziecka będzie przy matce. Skarżącemu przyznano prawo do pobytu dziecka w jego domu co drugi weekend oraz przez dwa tygodnie podczas wakacji letnich. 21 lutego 2014 r. skarżący poprosił Sąd Rejonowy o szybsze sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie i powtórzył, że nie był w stanie zobaczyć swojego dziecka przez ostatnich dziesięć miesięcy. 4 marca 2014 r. wyrok został doręczony skarżącemu pod jego adresem; 28 marca 2014 r. złożył odwołanie. 2 kwietnia 2014 r. I.M.U. również złożyła odwołanie od wyroku Sądu Rejonowego. Mimo wniosków skarżącego o przyspieszenie postępowania w celu umożliwienia mu ponownego nawiązania kontaktu z synem, akta sprawy nie mogły zostać wysłane do Sądu Okręgowego w Prahova przed 7 maja 2014 r. z powodu problemów administracyjnych w Sądzie Rejonowym. Rozpoczęcie postępowania przed Sądem Okręgowym w Prahova było odraczane kilka razy, aby umożliwić stronom zapoznanie się z pismami w aktach, przeprowadzenie dowodów oraz uzyskanie opinii biegłych na temat relacji między rodzicami oraz między każdym z rodziców a dzieckiem. Sąd Okręgowy wydał orzeczenie 22 października 2015 r. Utrzymał w mocy poprzednią decyzję podjętą przez Sąd Rejonowy. Obie strony złożyły odwołania od decyzji Sądu Okręgowego. Na wniosek skarżącego sprawa została skierowana do Sądu Apelacyjnego w Bukareszcie. Po kilku odroczeniach postępowania, 2 listopada 2016 r. Sąd Apelacyjny w Bukareszcie wydał ostateczną decyzję w sprawie. Utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Rejonowego, ale wprowadził pewne zmiany w harmonogramie kontaktów skarżącego z dzieckiem. 19 lutego 2018 r. dziecko zamieszkało ze skarżącym, na wyraźne życzenie chłopca i zgodnie z umową podpisaną przed notariuszem przez oboje rodziców, po decyzji matki o stałym przeprowadzce do innego miasta.


W dniu 23 grudnia 2004 r. wnioskodawcy wraz z 126 innymi osobami złożyli wniosek do Urzędu Katastralnego w Komárnie, organu będącego obecnie częścią Okręgowego Urzędu w Komárne („Urząd Katastralny”), o restytucję ziemi na mocy Ustawy o przywróceniu własności ziemi (ustawa nr 503/2003 Z. z., w brzmieniu zmienionym). W dniu 27 maja 2010 r. Urząd Katastralny oddalił wniosek z powodu braku legitymacji procesowej wszystkich wnioskodawców do jego wniesienia. W dniu 21 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w Nitrze utrzymał to orzeczenie w mocy po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawców w postępowaniu sądowoadministracyjnym, złożonego w ich imieniu przez cztery osoby. Jednakże, na skutek odwołania wniesionego przez wnioskodawców do Sądu Najwyższego, w dniu 29 stycznia 2014 r. ten sąd uchylił wyrok Sądu Okręgowego i zwrócił mu sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że ten ostatni nie ustalił uprawnień przedstawicieli do działania w imieniu wszystkich wnioskodawców. Postępowanie przed Sądem Okręgowym prowadzone było jedynie przy udziale wyznaczonych przedstawicieli, a sąd nie wezwał wnioskodawców osobiście ani nie doręczył im wyroku. Tym samym naruszył on prawo wnioskodawców do dostępu do sądu. W konsekwencji na Sądzie Okręgowym ciążył obowiązek ponownego rozpoznania odwołania wnioskodawców w postępowaniu sądowoadministracyjnym od decyzji Urzędu Katastralnego z dnia 27 maja 2010 r. W toku tego postępowania sąd wezwał wnioskodawców do wyjaśnienia kwestii dotyczących ich reprezentacji prawnej w celu zapewnienia, aby byli reprezentowani przez wspólnego przedstawiciela. Decyzją z dnia 4 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy wydał kilka orzeczeń. W zakresie istotnym dla niniejszej skargi orzekł, że wszyscy wnioskodawcy będą wspólnie reprezentowani przez adwokata, który do tej pory reprezentował jedynie niektórych z nich. W dniu 25 maja 2016 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy decyzję z dnia 4 grudnia 2014 r. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez wnioskodawców. Postępowanie wciąż toczy się przed Sądem Okręgowym. Tymczasem, w dniu 21 stycznia 2015 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę wniesioną przez wnioskodawców dotyczącą długości postępowania w ich sprawie, w zakresie, w jakim dotyczyła ona przebiegu przed Urzędem Katastralnym i Sądem Okręgowym. Trybunał Konstytucyjny uznał, że długość postępowania administracyjnego przed Urzędem Katastralnym oraz postępowania sądowej kontroli legalności przeprowadzonego przed Sądem Okręgowym nie mogą być rozpatrywane łącznie. Po podzieleniu skargi na te dwie części, Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę dotyczącą postępowania administracyjnego z powodu niewyczerpania zwykłych środków odwoławczych. W szczególności zauważył, że wnioskodawcy nie zaskarżyli domniemanej bezczynności Urzędu Katastralnego na podstawie art. 250t § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) (patrz punkty 19 i nast. w sekcji „Odpowiednie prawo wewnętrzne i praktyka” poniżej). W zakresie postępowania sądowej kontroli legalności Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę jako oczywiście bezzasadną. Stwierdził, że te postępowanie w całości trwało około czterech i pół roku. Sprawa była jednak rozpatrywana przez Sąd Najwyższy na etapie odwołania przez około dwa lata w tym okresie. Chociaż długość postępowania odwoławczego była niezadowalająca, jako taka nie była ona przedmiotem skargi wnioskodawców, którzy ograniczyli swoją skargę do postępowania przed Sądem Okręgowym. Ponadto Trybunał Konstytucyjny zauważył, że postępowanie było złożone pod względem proceduralnym ze względu na liczbę wnioskodawców. Podsumowując, mimo że jego wyrok został uchylony jako wadliwy, długość postępowania przed Sądem Okręgowym nie była nadmierna.


Skarżący urodził się w 1975 roku i jest aresztowany w Kiszyniowie. 24 sierpnia 2011 r. skarżący został zatrzymany przez policję pod zarzutem zabójstwa i nielegalnego posiadania broni palnej. Sąd Rejonowy Centru zastosował wobec niego tymczasowe aresztowanie w dniu 28 sierpnia 2011 r., a jego aresztowanie było następnie przedłużane co trzydzieści dni do 21 stycznia 2012 r. z uzasadnieniem, że ze względu na powagę zarzutów może on uciec, ponownie popełnić przestępstwo oraz utrudnić śledztwo. Skarżący nie odwoływał się od tych decyzji. 17 stycznia 2012 r. sprawa skarżącego została skierowana do rozprawy, a jego aresztowanie było przedłużane przez sąd co trzy miesiące, przy czym uznano, że okoliczności uzasadniające jego pierwotne aresztowanie zachowały swoją moc. W odwołaniach od decyzji z 12 kwietnia, 10 czerwca i 10 lipca 2013 r. skarżący skarżył się, między innymi, na długość swojego aresztowania, które w jego ocenie nie było już uzasadnione. Podnosił, że jego tymczasowe aresztowanie przekroczyło już dwunastomiesięczny termin określony w art. 186 ust. 8 Kodeksu postępowania karnego oraz że sądy nie wskazały żadnych nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających tak długi okres aresztowania, podczas gdy powaga zarzutów nie mogła sama w sobie stanowić wystarczającej podstawy do przedłużenia pozbawienia go wolności. Decyzjami z 23 kwietnia, 20 czerwca i 25 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie oddalił odwołania. Ostatecznym wyrokiem Sądu Najwyższego z 17 września 2014 r. skarżący został uznany winnym wszystkich zarzutów i skazany na dwadzieścia trzy lata pozbawienia wolności. 28 września 2011 r. skarżący został przeniesiony do więzienia nr 13 w Kiszyniowie, gdzie był przetrzymywany do 4 grudnia 2014 r. Według skarżącego, był przetrzymywany w celach ze słabym oświetleniem i wilgotnymi ścianami, mieszczących sześciu więźniów na powierzchni 6 metrów kwadratowych. Z powodu przepełnienia skarżący musiał dzielić łóżko z innym więźniem, z którym spał na zmianę. Podczas aresztowania skarżący nie otrzymał żadnej pościeli ani odzieży. U niektórych więźniów zdiagnozowano gruźlicę lub HIV, a oni mieli krwawiące rany. Mógł spacerować poza celą tylko przez godzinę dziennie. Bez działającego systemu wentylacji latem powietrze wewnątrz było gorące, wilgotne i cuchnące, co utrudniało oddychanie. W chłodne dni ogrzewanie nie było włączane, a temperatura w celach była ekstremalnie niska. Toaleta nie była oddzielona od reszty celi. Więzienna pralnia nie działała i skarżący nie mógł prać swoich ubrań. 18 kwietnia 2014 r. adwokat skarżącego złożył skargę do Prokuratury Generalnej dotyczącą warunków aresztowania skarżącego w więzieniu nr 13. Pismem z 15 maja 2014 r. Departament Instytucji Penitencjarnych odrzucił skargi dotyczące przepełnienia, więźniów zakażonych gruźlicą, niewystarczającego wyżywienia oraz pomocy medycznej.


Skarżący urodził się w 1982 roku i mieszka w Warszawie. 29 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego w związku z podejrzeniem handlu narkotykami, a także ułatwiania i czerpania korzyści z prostytucji, popełnionych w zorganizowanej grupie przestępczej. Sąd krajowy oparł się na dużej prawdopodobieństwie, że skarżący popełnił zarzucane mu czyny, na fakcie, że grozi mu surowa kara oraz na tym, że był podejrzany o działanie ze wspólnikami. Prawdopodobieństwo popełnienia przez skarżącego zarzucanych mu czynów ustalono w szczególności na podstawie zeznań kluczowego świadka oskarżenia (tzw. „świadka koronnego”). 8 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. Sąd podkreślił, że sam fakt, że skarżącemu grozi surowa kara oraz że był podejrzany o popełnienie przestępstw w zorganizowanej grupie przestępczej, uzasadniał podejrzenie, że w przypadku zwolnienia skarżący spróbuje utrudnić postępowanie poprzez wywieranie wpływu na świadków lub jego wspólników. Tymczasowe aresztowanie skarżącego zostało przedłużone przez Sąd Okręgowy w Warszawie w dniach 21 lutego, 27 maja i 8 sierpnia 2013 r. W tych postanowieniach sąd powtórzył pierwotnie podane przyczyny. W postanowieniu z 21 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zauważył ponadto, że sprawa przeciwko skarżącemu była skomplikowana i wskazał na szereg kroków, które należało jeszcze podjąć w celu zakończenia śledztwa. Sąd zauważył, że nie wszystkie te kroki wymagały tymczasowego aresztowania skarżącego i wezwał prokuratora do przyspieszenia postępowania. Skarżący wniósł zażalenie na wszystkie te postanowienia bezskutecznie. 21 listopada 2013 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zarządził dalsze przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżącego. Opierał się na tych samych podstawach, co wcześniej podano dla jego aresztowania. Skarżący wniósł zażalenie. Postanowienie zostało utrzymane w mocy 12 grudnia 2013 r. Akt oskarżenia przeciwko skarżącemu został złożony do Sądu Okręgowego w Warszawie 30 grudnia 2013 r. Skarżącemu postawiono zarzuty popełnienia dziesięciu przestępstw w zorganizowanej grupie przestępczej oraz – w przypadku niektórych przestępstw – w warunkach recydywy. Zarzuty obejmowały ułatwianie prostytucji poprzez wynajmowanie mieszkania prostytutkom i pobieranie od nich pieniędzy, a także szereg przypadków posiadania i handlu narkotykami. Akt oskarżenia dotyczył łącznie siedemnastu oskarżonych, którym postawiono zarzuty popełnienia 150 przestępstw. Później liczba oskarżonych w postępowaniu spadła do czternastu. Prokurator zawnioskował o przesłuchanie przez sąd ponad 90 świadków, w tym pięciu „świadków koronnych”. Następnie tymczasowe aresztowanie skarżącego w toku postępowania sądowego zostało przedłużone postanowieniami Sądu Okręgowego w Warszawie z 10 stycznia i 7 maja 2014 r. oraz postanowieniami Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 grudnia 2014 r., 28 kwietnia, 27 sierpnia i 26 listopada 2015 r. oraz z 25 lutego i 25 maja 2016 r. Sądy krajowe nadal opierały się na tych samych podstawach aresztowania, co w swoich poprzednich postanowieniach. Podkreślały również złożoność sprawy oraz powiązania między współoskarżonymi w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, co – według sądów krajowych – uzasadniało podejrzenie, że w przypadku zwolnienia będą oni usiłować utrudnić prawidłowy przebieg postępowania. Zażalenia skarżącego na postanowienia przedłużające jego aresztowanie oraz wszystkie jego wnioski o zwolnienie okazały się bezskuteczne. 9 maja 2016 r. sąd rozpoznający sprawę zarządził zwolnienie skarżącego za kaucją w wysokości 80 000 złotych polskich (PLN) (około 20 000 euro (EUR)). Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, kwestionując wysokość kaucji jako nadmierną. 25 maja 2016 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie utrzymał postanowienie w mocy. Sąd podkreślił, że wysokość kaucji musi uwzględniać nie tylko sytuację finansową skarżącego, ale także ciężar zarzutów przeciwko niemu. Sąd stwierdził również, że wziął pod uwagę fakt, iż skarżący nadużył swoich praw procesowych w celu utrudnienia i opóźnienia postępowania. Sąd wskazał, że kwota ta musiała być tak ustalona, aby perspektywa jej utraty stanowiła skuteczny środek odstraszający przed wszelkimi nielegalnymi działaniami, które do tej pory były zapobiegane poprzez aresztowanie skarżącego. 30 maja 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ponownie zarządził zwolnienie skarżącego za kaucją w wysokości 80 000 PLN. Nałożył również zakaz opuszczania kraju. Skarżący wpłacił wymagane przez sąd zabezpieczenie i został zwolniony 31 maja 2016 r. Sprawa przeciwko skarżącemu i jego współoskarżonym pozostaje w toku przed Sądem Okręgowym w Warszawie (sygn. akt XII K 1/14). Materiał sprawy obejmuje 188 tomów.


Skarżący, spółki Tiramavia S.R.L., Valan International Cargo Charter S.R.L. i Grixona S.R.L., to firmy specjalizujące się w transporcie lotniczym. Każda z firm posiadała ważny certyfikat operatora lotniczego („AOC”)[1] wydany przez Mołdawski Państwowy Urząd Lotnictwa Cywilnego („CASA”). 1 czerwca 2007 r. CASA wydała zarządzenie zakazujące wszystkich lotów samolotów zarejestrowanych w Mołdawii do Iraku i Afganistanu, z mocą od 15 lipca 2007 r. W dniach od 4 do 8 czerwca 2007 r. wszystkie mołdawskie firmy lotnicze zostały poddane kontroli przez Komitet Bezpieczeństwa Unii Europejskiej. W rezultacie wykryto pewne nieprawidłowości dotyczące przestrzegania norm europejskich w dziedzinie bezpieczeństwa lotniczego. Komitet Bezpieczeństwa Unii Europejskiej stwierdził również, że niektóre firmy lotnicze nie przestrzegają zasady, zgodnie z którą firmy muszą mieć swoją główną siedzibę w państwie rejestracji. Jednym z wniosków zawartych w raporcie z wizyty sporządzonym przez Komitet Bezpieczeństwa Unii Europejskiej było stwierdzenie, że CASA nie wykazała zdolności do odpowiedniego egzekwowania i wdrażania odpowiednich standardów bezpieczeństwa. Zgodnie z raportem, CASA zobowiązała się do usunięcia nieprawidłowości w ciągu trzech miesięcy. W liście skierowanym do CASA przez Komisję Europejską w dniu 8 czerwca 2007 r., CASA została poproszona o zobowiązanie wszystkich zainteresowanych firm do przedstawienia ich odpowiedzi na ustalenia zawarte w raporcie do dnia 22 czerwca 2007 r. najpóźniej. CASA została również poinformowana, że zainteresowane firmy będą miały możliwość przedstawienia swoich stanowisk ustnie podczas posiedzenia Komitetu Bezpieczeństwa Lotniczego w dniu 25 czerwca 2007 r. w Brukseli, na którym miała zostać podjęta decyzja o tym, czy zakazać tym firmom wjazdu do przestrzeni powietrznej Unii Europejskiej. 14 czerwca 2007 r. CASA przesłała skarżącym firmom raport Komitetu Bezpieczeństwa UE i poinformowała je, że mają czas do 22 czerwca 2007 r. na przedstawienie swoich uwag. 18 czerwca 2007 r. CASA przesłała skarżącym firmom instrukcję lotniczą nr 2584 i poprosiła je o przedstawienie do 21 czerwca 2007 r. planu usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych przez Komitet Bezpieczeństwa UE. Odpowiedni plan został przesłany przez skarżące firmy do CASA w dniu 21 czerwca 2007 r. Również 18 czerwca 2007 r. CASA przesłała skarżącym firmom instrukcję lotniczą nr 2585, wzywając je do podjęcia środków mających na celu usunięcie niektórych nieprawidłowości przed 20 lipca 2007 r., a innych nieprawidłowości przed 20 września 2007 r. 21 czerwca 2007 r. CASA wydała zarządzenie nr 102/GEN cofające certyfikaty AOC skarżących firm, a tym samym kończące ich działalność. W odniesieniu do pierwszej skarżącej firmy i trzech innych firm, które nie są stronami w niniejszej sprawie, powodem powołanym przez CASA był fakt, że władze lotnisk kilku krajów europejskich odkryły nieprawidłowości w ich samolotach, z których niektóre miały charakter powtarzający się, i że te nieprawidłowości miały negatywny wpływ na bezpieczeństwo lotów. CASA nie określiła, o jakie nieprawidłowości chodzi. Jeśli chodzi o drugą i trzecią firmę, CASA powołała się na fakt, że latały one do takich miejsc jak Irak, Afganistan, Kongo, Sudan, Sierra Leone, Kosowo, Nowa Zelandia i Zjednoczone Emiraty Arabskie. CASA argumentowała, że te miejsca wiążą się z ryzykiem dla bezpieczeństwa i że nie ma zasobów, aby zapewnić bezpieczeństwo lotów na tych terytoriach. 22 czerwca 2007 r. skarżące firmy napisały do CASA, prosząc o uchylenie jej decyzji z powodu, że nie wyjaśniła dokładnie, jakie nieprawidłowości stanowiły podstawę do cofnięcia certyfikatów AOC oraz że CASA nie udzieliła im wystarczającego czasu na usunięcie domniemanych nieprawidłowości. CASA odmówiła uchylenia swojej decyzji, a 28 czerwca 2007 r. skarżące firmy zaskarżyły ją do Sądu Apelacyjnego w Kiszyniowie. Skarżący podali, między innymi, że zgodnie z art. 23 ustawy o lotnictwie cywilnym, CASA była uprawniona do zawieszenia lub cofnięcia certyfikatów AOC tylko wtedy, gdy firmy nie usuną nieprawidłowości stwierdzonych przez CASA w wyznaczonym terminie. Powołali się również na sekcję RAC‑AOC 0170 z Przepisów w dziedzinie lotnictwa cywilnego, zgodnie z którą certyfikat AOC mógł zostać cofnięty dopiero po uprzednim zawieszeniu. Ponieważ CASA nie przestrzegała tych przepisów prawnych, jej działania były bezprawne. 3 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie oddalił powództwo skarżących firm, uznając, że CASA była uprawniona do cofnięcia certyfikatów AOC skarżących firm, ponieważ stwierdzono poważne nieprawidłowości zagrażające bezpieczeństwu lotów w odniesieniu do pierwszej skarżącej firmy i trzech innych firm, które nie są stronami w niniejszej sprawie, oraz ponieważ te firmy nie usunęły tych nieprawidłowości. Sąd Apelacyjny nie wskazał, o jakie nieprawidłowości chodziło. Sąd stwierdził również, że pozostałe firmy nie zastosowały się do zarządzenia CASA z 1 czerwca 2007 r., zakazującego lotów do Iraku i Afganistanu od 15 lipca 2007 r. Sąd nie udzielił odpowiedzi na argument skarżących dotyczący nieprzestrzegania przez CASA przepisów art. 23 ustawy o lotnictwie cywilnym oraz przepisów dotyczących lotnictwa cywilnego. Stwierdził jedynie, że podstawą prawną decyzji CASA był art. 5 ustawy o lotnictwie cywilnym oraz paragraf (c) RAC-AOC 0170 z Przepisów w dziedzinie lotnictwa cywilnego. Skarżące firmy zaskarżyły decyzję przed Sądem Najwyższym Sprawiedliwości, powtarzając, między innymi, swoje stanowisko dotyczące bezprawności zaskarżonej decyzji. 29 kwietnia 2009 r. Sąd Najwyższy Sprawiedliwości oddalił apelację skarżących firm i utrzymał w mocy wyrok Sądu Apelacyjnego po stwierdzeniu, że CASA była uprawniona do cofnięcia certyfikatów AOC, ponieważ druga i trzecia skarżąca firma nie zastosowały się do jej instrukcji dotyczących zakazu wszystkich lotów samolotów zarejestrowanych w Mołdawii do Iraku i Afganistanu, z mocą od 15 lipca 2007 r. W odniesieniu do pierwszej skarżącej firmy, Sąd Najwyższy potwierdził ustalenie sądu niższej instancji, że stwierdzono poważne nieprawidłowości zagrażające bezpieczeństwu lotów w odniesieniu do niej i innych firm, które nie są stronami w niniejszej sprawie, oraz że nie usunęły one tych nieprawidłowości. Sąd Najwyższy nie określił, o jakie nieprawidłowości chodziło, i nie odniósł się do kwestii bezprawności decyzji CASA.


Skarżący urodził się w 1971 roku i mieszka w Zagrzebiu. 28 kwietnia 2008 roku dziennik B. opublikował artykuł pod nagłówkiem „Prawnik mafii dołącza do Rady Nadzorczej”, opisując skarżącego jako szantażystę. 27 maja 2008 roku przedstawiciel skarżącego zwrócił się do wydawcy z prośbą o opublikowanie sprostowania tej informacji. Wydawca ani nie odpowiedział, ani nie opublikował sprostowania spornej informacji. 9 lipca 2008 roku, po upływie terminu przewidzianego w odpowiednich przepisach Ustawy o mediach (Zakon o medijima) na opublikowanie sprostowania, skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko wydawcy do Sądu Rejonowego Cywilnego w Zagrzebiu (Općinski građanski sud u Zagrebu), dochodząc zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 10 lipca 2009 roku wydawca odpowiedział, stwierdzając w szczególności, że skarżący nie dołączył pełnomocnictwa do swojego wniosku. Na rozprawie, która odbyła się 31 stycznia 2012 roku, Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu przesłuchał skarżącego, który zeznał, że upoważnił swojego przedstawiciela do działania w jego imieniu wobec wydawcy. 31 stycznia 2012 roku Sąd Rejonowy Cywilny w Zagrzebiu, powołując się na art. 22 ust. 2 i 40 ust. 3 Ustawy o mediach, uznał powództwo skarżącego za niedopuszczalne. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o opublikowanie sprostowania spornej informacji nie został podpisany przez osobę należycie upoważnioną, ponieważ skarżący nie udowodnił, że jego przedstawiciel faktycznie dołączył pełnomocnictwo do wniosku.

Istotna część decyzji brzmi:

„W swoim zeznaniu [skarżący] oświadczył, że udzielił pełnomocnictwa swojemu pełnomocnikowi, [Lj.P.], upoważniając ją do wszczęcia zarówno postępowań karnych, jak i cywilnych w sprawie zniesławienia...
...
Ten sąd nie uznaje dowodów [skarżącego], ponieważ [skarżący] nie ma bezpośredniej wiedzy o tym, co ostatecznie zostało wysłane do pozwanej...
Z drugiej strony, oświadczenie [skarżącego] dotyczące udzielenia pełnomocnictwa nie ma znaczenia dla rozwiązania konkretnego problemu prawnego...
...
Biorąc pod uwagę, że wniosek o opublikowanie sprostowania spornej informacji nie został podpisany przez [skarżącego], lecz przez jego pełnomocnika, [Lj.P.], i że nie był on zaopatrzony w pełnomocnictwo, [skarżący] nie udowodnił, że należycie zażądał opublikowania sprostowania spornej informacji... czynności, która jest, zgodnie z art. 22 ust. 2 Ustawy o mediach, wymogiem proceduralnym wniesienia powództwa cywilnego o zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową przeciwko wydawcy...”

19 listopada 2012 roku Sąd Okręgowy w Šibeniku (Županijski sud u Šibeniku) oddalił apelację skarżącego i utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji. 14 marca 2013 roku Trybunał Konstytucyjny uznał skargę konstytucyjną wniesioną przez skarżącego za niedopuszczalną z powodu braku „kwestii konstytucyjnej” do zbadania.


Skarżący urodził się w 1942 roku i mieszka w Glodeni. W chwili zdarzeń będących podstawą niniejszej skargi był emerytem otrzymującym kwotę równoważną około pięćdziesięciu ośmiu eurom (EUR) miesięcznie. 5 maja 2014 r. Minister Ochrony Socjalnej zorganizował spotkanie z mieszkańcami miasta, w którym mieszka skarżący. Skarżący również był obecny i po spotkaniu zadał Ministrowi pytanie dotyczące sposobu obliczania jego emerytury. Twierdził, że współczynnik zastosowany do obliczeń był błędny oraz że jego emerytura jest zbyt niska. Minister odpowiedział, że jego emerytura jest wystarczająco wysoka i w sposób ironiczny zapytał, czy skarżący w ogóle rozumie znaczenie słów użytych w jego pytaniu. Ta odpowiedź wyprowadziła skarżącego z równowagi, wypowiedział on przekleństwa i uderzył Ministra w twarz. Tego samego dnia, na skutek zawiadomienia Ministra, wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącemu pod zarzutem chuligaństwa. 12 maja 2014 r. prowadzący sprawę prokurator zarządził badanie psychiatryczne skarżącego w celu ustalenia, czy jest on zdolny do udziału w postępowaniu karnym. 29 maja 2014 r. komisja psychiatrów wysunęła przypuszczenie, że skarżący może cierpieć na demencję lub amnezję. Jednakże nie wyciągnęli ostatecznych wniosków i zalecili przeprowadzenie stacjonarnego badania psychiatrycznego. 2 lipca 2014 r., na wniosek prokuratora, Sąd Rejonowy w Glodeni zarządził stacjonarne sądowo-psychiatryczne badanie skarżącego. Skarżący zaskarżył powyższą decyzję, jednak bezskutecznie. Jego odwołanie i skarga kasacyjna zostały oddalone odpowiednio przez Sąd Apelacyjny w Bălți i Sąd Najwyższy w dniach 28 sierpnia i 15 października 2014 r. 18 września 2014 r. skarżący został zatrzymany przez grupę pięciu funkcjonariuszy policji i przewieziony do Szpitala Psychiatrycznego w Kiszyniowie. Po przybyciu poproszono skarżącego o podpisanie kilku gotowych dokumentów, których treścią było wyrażenie formalnej zgody na hospitalizację i leczenie. Podpisał je, ale na jednym z nich dopisał, że nie wyraża zgody na poddanie go badaniu psychiatrycznemu (nu sunt de acord cu expertiza). 20 września 2014 r. skarżącego w szpitalu odwiedził jego syn. Po wizycie syn zatrudnił prawnika, który podjął kroki w celu uwolnienia skarżącego. 24 września 2014 r., na radę prawnika, skarżący napisał list do administracji szpitala, stwierdzając, że został hospitalizowany wbrew swojej woli 18 września 2014 r. oraz że jeśli cokolwiek podpisał, to chce wycofać swój podpis. 25 września 2014 r. skarżący został zwolniony ze szpitala. Z nagrania wideo przedłożonego przez pełnomocnika skarżącego wynika, że drzwi oddziału szpitalnego, na którym przetrzymywano skarżącego, były zamknięte i że można było wejść lub wyjść jedynie za zgodą personelu medycznego. 30 września 2014 r. prowadzący sprawę prokurator zwrócił się do Sądu Rejonowego w Glodeni o zastosowanie wobec skarżącego aresztu tymczasowego na okres trzydziestu dni. 4 listopada 2014 r. Sąd Rejonowy w Glodeni oddalił wniosek prokuratora i uznał, że skarżący został poddany nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu w wyniku przymusowej hospitalizacji. Wyrokiem końcowym Sądu Najwyższego z 26 grudnia 2017 r. skarżący został uznany za winnego zarzucanych mu czynów i skazany na grzywnę w wysokości 4000 lei mołdawskich (MDL), co równa się około 180 EUR.


Skarżący, pani Bozhana Boyanova Uzunova i pan Ferad Ismail Seid, urodzili się odpowiednio w 1978 i 1955 roku i mieszkają w Kardzhali. Skarżący byli współwłaścicielami działki gruntu o powierzchni 15 276 metrów kwadratowych w pobliżu miasta Kapitan Andreevo. 30 listopada 2007 r. Rada Ministrów zdecydowała o wywłaszczeniu 6 218 metrów kwadratowych działki skarżących w celu budowy autostrady. Decyzja zezwalała na wstępne wykonanie wywłaszczenia i stwierdzała, że właściciele mają otrzymać odszkodowanie w wysokości 13 023 BGN (równowartość około 6 657 EUR). W decyzji jako właściciel wywłaszczonej działki wpisano osobę, od której skarżący kupili nieruchomość. Skarżący wnieśli o kontrolę sądową decyzji o wywłaszczeniu przed Najwyższym Sądem Administracyjnym. Wyrokiem końcowym z 3 kwietnia 2009 r. sąd ten uznał decyzję za nieważną, ponieważ nie wskazała ona rzeczywistych właścicieli działki, którym należało się odszkodowanie, i przekazał sprawę z powrotem do organów administracyjnych. Agencja Infrastruktury Drogowej wniosła o ponowne otwarcie postępowania sądowego, powołując się na to, że nie mogła w nim wziąć udziału jako strona zainteresowana, mimo że jej udział był obowiązkowy na mocy Ustawy o mieniu państwowym z 1996 r. jako inwestora budowy autostrady. Wyrokiem z 12 października 2009 r. pięcioosobowy skład Najwyższego Sądu Administracyjnego uwzględnił wniosek, uchylił wyrok z 3 kwietnia 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez trzyosobowy skład Najwyższego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem końcowym z 28 grudnia 2010 r. Najwyższy Sąd Administracyjny stwierdził, że odszkodowanie należy się skarżącym jako właścicielom działki będącej przedmiotem sprawy i że musi zostać podwyższone do 59 817 BGN (równowartość 30 577 EUR), zgodnie z wnioskami opinii biegłej sporządzonej w toku postępowania. Sąd przyznał również skarżącym 600 BGN tytułem kosztów, które miały zostać pokryte przez Radę Ministrów. 13 stycznia 2011 r. skarżący wezwali Agencję Infrastruktury Drogowej do zapłaty należnego im odszkodowania. W odpowiedzi z 21 lutego 2011 r. Agencja poinformowała skarżących, że ze względu na pewne zmiany w przebiegu autostrady przygotowywana jest nowa decyzja o wywłaszczeniu dotkniętej nieruchomości. 5 lipca 2011 r. Rada Ministrów wydała nową decyzję o wywłaszczeniu, na mocy której 5 215 metrów kwadratowych działki skarżących miało zostać wywłaszczonych za odszkodowanie w wysokości 1 794 BGN (równowartość 917 EUR). Skarżący wnieśli o kontrolę sądową tej decyzji. Wyrokiem z 26 czerwca 2012 r. Najwyższy Sąd Administracyjny uznał decyzję z 5 lipca 2011 r. za nieważną, ponieważ nie wzięła ona pod uwagę wiążącego charakteru wyroku z 28 grudnia 2010 r., który rozstrzygnął spór między stronami z mocy ostatecznej. W marcu 2012 r. Ministerstwo Finansów bezskutecznie wystąpiło o ponowne otwarcie postępowania kończącego się wyrokiem z 28 grudnia 2010 r. przed Najwyższym Sądem Administracyjnym. 4 lipca 2012 r. skarżący ponownie wezwali Agencję Infrastruktury Drogowej do zapłaty należnego im odszkodowania. Następnie pisali ponownie do agencji 15 października 2012 r., do Rady Ministrów 14 października 2013 r., składając również wniosek o egzekucję w zakresie należnej kwoty, oraz do gubernatora regionalnego 21 lutego 2014 r. 26 lutego 2015 r., w momencie składania uwag co do dopuszczalności i merytorycznej strony sprawy, Rząd poinformował Sąd, że 15 maja 2014 r. Agencja Infrastruktury Drogowej wypłaciła każdemu ze skarżących 29 908,50 BGN, a łącznie 59 817 BGN, na mocy wyroku końcowego wydanego na ich korzyść 28 grudnia 2010 r. 10 grudnia 2014 r., 20 stycznia 2015 r. i 23 marca 2015 r. skarżący pisali do różnych organów, bezskutecznie ubiegając się o wypłatę odsetek od powyższej kwoty za okres ponad trzech lat, w którym nie była ona egzekwowana. Tymczasem, 22 listopada 2013 r. skarżący wszczęli postępowanie przed Sądem Administracyjnym w Sofii w związku z brakiem wykonania ostatecznego orzeczenia sądowego z 28 grudnia 2010 r. W szczególności podali, że ponieśli szkodę majątkową w wyniku braku egzekucji; domagali się również odsetek od kwoty ustalonej w wyżej wymienionym wyroku za okres jego niewykonania. 18 grudnia 2013 r. sąd oddalił ich powództwo jako niedopuszczalne. Uznał z jednej strony, że skarżący nie wskazali indywidualnego aktu administracyjnego jako przedmiotu swojego postępowania sądowego. Jeśli z drugiej strony roszczenie skarżących dotyczyło braku wykonania ostatecznego orzeczenia sądowego, sąd uznał, że właściwym organem w tej sprawie jest komornik, a odpowiednim postępowaniem jest postępowanie rozdziału XVII Kodeksu postępowania administracyjnego z 2006 r. („kodeks z 2006 r.”). Skarżący odwołali się do Najwyższego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 203 kodeksu z 2006 r. oraz naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności państwa i gmin za szkody („SMRDA”) i kwestionując decyzję sądu niższej instancji jako nieuzasadnioną. Decyzją końcową z 13 lutego 2014 r. Najwyższy Sąd Administracyjny potwierdził decyzję sądu niższej instancji.


Skarżący urodził się w 1954 roku i mieszka w Erywaniu. 11 marca 2010 roku dwie osoby, S.T. i H.O., zostały aresztowane przez gruzińskie organy ścigania w Tbilisi, gdy próbowały sprzedać 15 g wzbogaconego uranu, który przywiozły pociągiem z Armenii tego samego dnia. W kwietniu 2010 roku Służba Bezpieczeństwa Narodowego Armenii otrzymała od władz gruzińskich informację, że S.T. i H.O. otrzymali substancję promieniotwórczą od skarżącego. 22 kwietnia 2010 roku Służba Bezpieczeństwa Narodowego wszczęła postępowanie karne w tej sprawie. Tego samego dnia skarżący został aresztowany pod zarzutem pomocnictwa S.T. i H.O. w popełnieniu przestępstwa. Uważano, że nabył wzbogacony uran, który następnie sprzedał H.O. w Erywaniu. Następnie S.T. i H.O. przemycili substancję promieniotwórczą do Tbilisi, gdzie zostali aresztowani. 23 kwietnia 2010 roku skarżącemu postawiono zarzut pomocnictwa S.T. i H.O. w popełnieniu przestępstwa. Skarżący nie przyznał się do zarzutów. Jego wersja zdarzeń była następująca: H.O., którego znał od około dziesięciu lat, był mu długu od dawna. W lutym 2010 roku został obrabowany na Ukrainie, a następnie jakoś dotarł do Moskwy, aby znaleźć pracę, ale potem zmuszony był wrócić do Erywania. Ponieważ jednak jego pieniądze zostały skradzione, postanowił poprosić H.O. (jako osobę, która była mu długu) o przesłanie mu pieniędzy na podróż. Po powrocie spotykał się z H.O. w Erywaniu kilka razy, aby omówić kwestie finansowe dotyczące spłaty reszty długu. 28 kwietnia 2010 roku H.O. został przesłuchany jako świadek w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Gruzji. Oświadczył, że między innymi skarżący dał mu 1 g substancji promieniotwórczej w 2002 lub 2003 roku. Na początku marca 2010 roku on i S.T. zapytali skarżącego, który przebywał wówczas w Rosji, czy byłby w stanie zdobyć substancje promieniotwórcze. Podczas rozmowy skarżący dopytywał o cenę za gram, która była oferowana za taką substancję. Następnego dnia zadzwonił do H.O. i zaoferował przywiezienie żądanej substancji promieniotwórczej do Armenii. Ponieważ skarżący nie miał środków na podróż, przelali mu pieniądze. Skarżący przybył do Armenii kilka dni później i przekazał substancję promieniotwórczą H.O. Uzgodnili, że H.O. zapłaci skarżącemu po transakcji. Na pytanie, czy jest długu skarżącemu pieniądze, H.O. zaprzeczył, jakby kiedykolwiek pożyczał od niego. 29 kwietnia 2010 roku S.T. został również przesłuchany jako świadek w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Gruzji. Oświadczył, między innymi, że gdy przebywał w Gruzji, niektórzy ludzie zaoferowali mu kupno uranu. Wtedy pojechał do Armenii i poprosił H.O., aby znalazł skarżącego, aby mógł zaopatrzyć ich w uran. S.T. stwierdził dalej, że H.O. był w kontakcie ze skarżącym, który zgodził się przyjechać do Armenii i dać mu uran. Następnie wysłali skarżącemu pieniądze na podróż przelewem bankowym. Następnie spotkał się z H.O. na dworcu kolejowym. H.O. przywiózł substancję promieniotwórczą z powrotem do Gruzji i oświadczył, że wziął ją od skarżącego. 8 grudnia 2010 roku akt oskarżenia został sfinalizowany, a sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego Tawusz do rozprawy. W akcie oskarżenia powołano się na następujące dowody: zeznania świadków złożone przez S.T. i H.O. w Gruzji; inne zeznania świadków, w szczególności K.O. i V.G., złożone w Armenii; konkluzję ekspertyzy sądowej przeprowadzonej w Gruzji, zgodnie z którą substancja zajęta od S.T. zawierała wzbogacony uran; regularną korespondencję telefoniczną między skarżącym a H.O. w okresie od 1 września 2009 roku do 30 marca 2010 roku, a w szczególności dwa połączenia telefoniczne wykonane 10 marca 2010 roku; oraz odpowiednie pieczęcie wyjazdu i wjazdu w paszporcie skarżącego dowodzące, że przybył do Erywania z Moskwy 10 marca 2010 roku. Podczas jednego z posiedzeń przed Sądem Rejonowym, powołując się, między innymi, na Europejską konwencję o pomocy prawnej w sprawach karnych z 1959 roku, skarżący wnioskował o czasowe przeniesienie S.T. i H.O. z więzienia w Gruzji, aby mogli zostać przesłuchani podczas rozprawy. Jego wniosek został uwzględniony. Tym samym, 27 stycznia 2011 roku sędzia przewodniczący zarządził czasowe przeniesienie S.T. i H.O. do Armenii. Pismem z 29 kwietnia 2011 roku Ministerstwo Sprawiedliwości Gruzji odmówiło spełnienia wniosku, powołując się na art. 11 ust. 1 lit. b Konwencji strasburskiej, który stanowi, że wniosek o pomoc prawną może zostać odrzucony, jeśli „jego lub jej obecność jest niezbędna w toku postępowania karnego na terytorium państwa, do którego skierowano wniosek”. Ministerstwo Sprawiedliwości dodało, że S.T. i H.O. zostali skazani wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Tbilisi z 30 marca 2011 roku, ale wyrok ten nadal podlegał skardze kasacyjnej. 6 maja 2011 roku pełnomocnik skarżącego wyraził zgodę na kontynuowanie przez Sąd Rejonowy badania sprawy, nawet jeśli S.T. i H.O. nie mogliby zostać przeniesieni do Armenii, ponieważ skarżący był chory. Poprosił jednak sąd, aby nie powoływał się w wyroku na zeznania złożone w Gruzji przez tych nieobecnych świadków. Na rozprawie w dniu 24 maja 2011 roku sędzia przewodniczący poinformował strony o odpowiedzi otrzymanej od Ministerstwa Sprawiedliwości Gruzji. Na tej samej rozprawie skarżący poprosił o wezwanie S.G. – konduktora pociągu, który był przesłuchiwany podczas śledztwa – jako świadka, z powodu tego, że niektóre jego zeznania były sprzeczne z zeznaniami S.T. i H.O. Sąd pierwszej instancji odrzucił ten wniosek, uznając go za bezzasadny. 25 maja 2011 roku Sąd Rejonowy uznał skarżącego za winnego i skazał go na siedem lat pozbawienia wolności oraz zarządził konfiskatę jego mienia. W ten sposób Sąd Rejonowy oparł się na zeznaniach S.T. i H.O. złożonych podczas przesłuchania w Gruzji; zeznaniach świadków V.D. i K.O. – odpowiednio przyjaciela skarżącego i córki H.O.; wynikach ekspertyz sądowych przeprowadzonych w Gruzji i Armenii potwierdzających, że odkryta substancja zawierała wzbogacony uran; dowodach korespondencji telefonicznej między skarżącym a H.O.; oraz istnieniu pieczęci wyjazdu i wjazdu w paszporcie skarżącego dowodzących, że przybył do Erywania z Moskwy 10 marca 2010 roku. Skarżący wniósł apelację, skarżąc się, między innymi, na brak możliwości przesłuchania S.T. i H.O. podczas rozprawy oraz na odmowę Sądu pierwszej instancji wezwania S.G. 13 lipca 2011 roku Sąd Karny Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego. Wyrok nie odniósł się do argumentów skarżącego dotyczących faktu, że S.T. i H.O. nie mogli zostać przesłuchani oraz odmowy przesłuchania świadka S.G. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, podnosząc argumenty podobne do tych przedstawionych w poprzedniej apelacji. Decyzją z 17 września 2011 roku Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną skarżącego za niedopuszczalną z powodu braku podstaw.