Pierwszy skarżący urodził się w 1964 roku i mieszka w Qormi. Drugim skarżącym jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zarejestrowana w 1996 roku w Marsa na Malcie. Właścicielem drugiego skarżącego jest pierwszy skarżący. 27 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy działający jako sąd karny uznał M. (syna pierwszego skarżącego, mieszkającego pod tym samym dachem z pierwszym skarżącym) za winnego nieumyślnego spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu dwóch nieletnich oraz kierowania vana marki Peugeot o numerze rejestracyjnym HBD096 (zwanego dalej „Peugeotem”) bez uprawnień. Peugeot był zarejestrowany na nazwisko Maxkim Limited (drugiego skarżącego). M. nie był pracownikiem spółki. Sąd Rejonowy skazał M. na karę pozbawienia wolności oraz orzekł czasowe pozbawienie go możliwości uzyskania prawa jazdy. Ponadto zarządził konfiskatę Peugeota, zgodnie z przepisami art. 3 ust. 2 lit. c) pkt i) Rozporządzenia o Ubezpieczeniach Samochodowych (Ryzyka wobec Osób Trzecich) (zwanego dalej „Rozporządzeniem”) (zob. odpowiednie prawo wewnętrzne), ponieważ był to już więcej niż trzeci raz, gdy M. został uznany za winnego przestępstwa na podstawie art. 3 Rozporządzenia. M. odwołał się od decyzji. 24 października 2011 r. Sąd Odwoławczy w Sprawach Karnych częściowo uchylił wyrok sądu pierwszej instancji, a mianowicie skrócił okres pozbawienia uprawnień do sześciu miesięcy. Pozostała część wyroku została utrzymana w mocy. Co do konfiskaty Peugeota, Sąd Odwoławczy w Sprawach Karnych stwierdził, że konfiskata była skutkiem powyższego przepisu prawa, który przewidywał, że zarówno osoba, jak i pojazd muszą być ubezpieczone. Władze ostatecznie przejęły fizyczne posiadanie Peugeota. Jednakże do tego czasu Peugeot został zwrócony importerowi na mocy porozumienia zawartego między nim a drugim skarżącym, które przewidywało, że ten drugi nie zapłaci żadnych dalszych rat w związku z umową o nabycie na raty, na podstawie której samochód został nabyty. Rząd przedstawił stanowisko, że skoro tak się nie stało, pojazd pozostawał własnością importera, który w 2018 r. prowadził postępowanie przed sądami krajowymi, a zatem wynikało z tego, że drugiego skarżącego nie można było uznać za posiadającego posiadanie. 6 stycznia 2012 r. Sąd Rejonowy działający jako sąd karny uznał M. za winnego przestępstwa z art. 61 ust. 1 Rozporządzenia o Ruchu Drogowym, polegającego na odjechaniu w celu użycia pojazdu marki Toyota (Vitz) o numerze rejestracyjnym KIM324 (zwanego dalej „Toyotą”). Toyota była zarejestrowana na nazwisko pierwszego skarżącego. Nie jest sporne, że Toyota była jego własnością. Sąd Rejonowy nie zarządził konfiskaty Toyoty (która została już zajęta przez policję 9 listopada 2011 r.) z powodu, że M. użył jej bez zgody właściciela, a tym samym zarządził jej zwrot. Mimo powyższego ustalenia, samochód nie został zwolniony przez władze. Prokurator Generalny (zwany dalej „PG”) odwołał się od części decyzji Sądu Rejonowego, wnosząc do Sądu Odwoławczego w Sprawach Karnych o zarządzenie konfiskaty Toyoty; odwołał się również w zakresie kary nałożonej na M. Wydaje się, że w toku tych postępowań odwoławczych pierwszy skarżący zwrócił się do sądu o zwrot Toyoty. Argumentował, że nie ma powodu, by Toyota nie została mu zwrócona, skoro sąd pierwszej instancji nie zarządził jej konfiskaty oraz, zgodnie z prawem, odwołanie PG nie wstrzymywało wykonania wyroku sądu pierwszej instancji (art. 416 ust. 4 Kodeksu Karnego) (zob. odpowiednie prawo wewnętrzne). Sąd Odwoławczy w Sprawach Karnych odrzucił ten wniosek. 26 marca 2014 r. Sąd Odwoławczy w Sprawach Karnych oddalił w całości odwołanie PG. 27 marca 2014 r. Toyota została zwrócona pierwszemu skarżącemu. Tymczasem, 28 listopada 2012 r., skarżący (pan Ciantar w swoim własnym imieniu i w imieniu Maxkim Limited) wszczęli postępowanie przed Sądem Cywilnym (Izba I) w zakresie jego kompetencji konstytucyjnych. Powołując się między innymi na to, twierdzili, że oba powyższe postępowania karne przeciwko M. naruszyły ich prawa przewidziane w art. 6 Konwencji oraz art. 1 Protokołu nr 1. W odniesieniu do art. 1 Protokołu nr 1 argumentowano, że konfiskata Peugeota w pierwszym postępowaniu karnym oraz decyzja Sądu Odwoławczego w Sprawach Karnych w drugim postępowaniu karnym odrzucająca wniosek o zwrot Toyoty, w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie postępowania odwoławczego, były „niezgodne z prawem”. W oparciu o art. 6 skarżący argumentowali, że nigdy nie byli oskarżeni o przestępstwo i nie mieli okazji do obrony przed sądem; mimo to doznali nałożenia na nich kary o charakterze karnym. Ponadto Sąd Odwoławczy w Sprawach Karnych odmówił przywrócenia pierwszemu skarżącemu posiadania Toyoty z naruszeniem prawa. Skarżący wnioskowali o zwrot obu pojazdów oraz o przyznanie im sprawiedliwego zadośćuczynienia za doznane naruszenia oraz utratę możliwości korzystania z obu pojazdów. 23 października 2013 r. sąd oddalił roszczenia skarżących, z wyjątkiem tego dotyczącego zwrotu Toyoty. Zarządził natychmiastowy zwrot Toyoty (ponieważ Sąd Rejonowy nie zarządził jej konfiskaty), przynajmniej do czasu decyzji Sądu Odwoławczego w Sprawach Karnych w sprawie odwołania PG, które wówczas było w toku. W odniesieniu do domniemanego naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 sąd stwierdził, że konfiskata Peugeota została zarządzona prawomocnym wyrokiem Sądu Odwoławczego w Sprawach Karnych w pierwszym postępowaniu karnym i dlatego nie mogło być wątpliwości, że konfiskata była zgodna z prawem (art. 3 Rozporządzenia). Sąd zauważył, że art. 3 miał na celu ochronę niewinnych obywateli przed nadużyciami ze strony osób łamiących prawo poprzez kierowanie pojazdami bez uprawnień lub bez ubezpieczenia. Okoliczność, że przepis ten zarządzał konfiskatę pojazdu używanego przez osobę przyłapaną na kierowaniu bez uprawnień lub bez ubezpieczenia, nawet jeśli pojazd należał do spółki, w której sprawca pracował, lub do członka rodziny, ze którym sprawca mieszkał, uderzała w niezbędną równowagę i stanowiła odpowiednią prewencję przed popełnianiem przestępstw. Z tego wynikało, że nie naruszało to powołanych przepisów. W zakresie roszczenia o odszkodowanie sąd uznał, że skarżący muszą dochodzić go od M., ponieważ to M. był tym, który naruszył prawo, co doprowadziło do wszczęcia postępowania karnego z następującymi tego konsekwencjami. 7 listopada 2013 r. skarżący wnieśli apelację do Sądu Konstytucyjnego. Argumentowano, że w obu postępowaniach karnych skarżący zostali bezprawnie pozbawieni swojej własności. Zdaniem skarżących art. 3 nie miał zastosowania do konfiskaty Peugeota, która byłaby możliwa tylko wtedy, gdyby – w przeciwieństwie do M. – oskarżony był pracownikiem Maxkim Limited. Skarżący twierdzili dalej, że zatrzymanie Toyoty przez Sąd Odwoławczy w Sprawach Karnych w drugim postępowaniu karnym nie miało podstawy prawnej, co nie zostało naprawione tymczasowym orzeczeniem sądu konstytucyjnego pierwszej instancji. Ponadto ten ostatni sąd nie skutecznie rozważył ich skarg w oparciu o art. 6 Konwencji. PG również wniósł apelację. 11 sierpnia 2014 r. Sąd Konstytucyjny oddalił apelację PG i orzekł, że skarżący doznali naruszenia ich praw chronionych w art. 1 Protokołu nr 1. W odniesieniu do obu pojazdów sąd stwierdził, że art. 3 Rozporządzenia naruszał to samo prawo w zakresie, w jakim pozwalał na konfiskatę pojazdu bez dania właścicielowi pojazdu możliwości skutecznego zakwestionowania konfiskaty. Art. 3 Rozporządzenia został zatem uznany za nieważny w zakresie takich skutków. Sąd Konstytucyjny zarządził zwrot obu pojazdów oraz zapłatę zadośćuczynienia niemajątkowego w wysokości 300 euro (EUR) na rzecz każdego ze skarżących. Pozostałe roszczenia skarżących zostały oddalone. Koszty postępowania apelacyjnego przed Sądem Konstytucyjnym wniesionego przez skarżących miały być pokryte w proporcji jednej piątej przez skarżących i czterech piątych przez PG, a koszty postępowania apelacyjnego przed Sądem Konstytucyjnym wniesionego przez PG miały być pokryte przez niego. Udział skarżących w kosztach wyniósł 1 129,46 EUR (w tym 425,79 EUR opłat sądowych). Sąd Konstytucyjny zauważył, że sam fakt, że sądy w pierwszym postępowaniu karnym zastosowały prawo, nie oznaczał koniecznie, że nie doszło do naruszenia praw skarżących wynikających z art. 1 Protokołu nr 1. Chociaż konfiskata Peugeota była zgodna z prawem, narzuciła ona jednak nieproporcjonalne i nadmierne obciążenie na skarżącą [spółkę], co doprowadziło do naruszenia jej praw (szczególnie biorąc pod uwagę, że skarżący nie mieli możliwości obrony w celu zapobieżenia konfiskacie pojazdu, która była obowiązkowa). Ponadto nie istniało odpowiednie lub skuteczne środki prawne w celu zapobieżenia konfiskacie Peugeota, a osoby trzecie nie były chronione przez żadne gwarancje proceduralne. Jeśli chodzi o Toyotę, zastosowanie miały te same ostatnio wymienione uwagi. Ponadto, w wyniku decyzji Sądu Odwoławczego w Sprawach Karnych w drugim postępowaniu karnym, Sąd Konstytucyjny uznał, że zajęcie tego pojazdu było niepotrzebne i nie mogło być uzasadnione jako działanie w interesie sprawiedliwości, ponieważ żadna osoba trzecia nie poniosła szkody. Konfiskata/zajęcie obu pojazdów stanowiło, według Sądu Konstytucyjnego, brak równowagi między interesami ogółu społeczeństwa a prawami skarżących. W związku z tym doszło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1. W odniesieniu do domniemanego naruszenia art. 6 Konwencji sąd zauważył, że fakt, że środki wynikające z czynu, za który osoba trzecia (w tym przypadku M.) była oskarżana, wpływające w sposób niekorzystny na prawa własności skarżących, nie mogą same w sobie prowadzić do wniosku, że w toku kwestionowanego postępowania karnego wniesiono jakiekolwiek „oskarżenie karne” w rozumieniu art. 6 przeciwko skarżącym. W związku z tym sąd uznał, że art. 6 w jego aspekcie karnym nie ma zastosowania, a skarżący nie powołali się na ten przepis w jego aspekcie cywilnym. W ten sposób roszczenie o braku dostępu do sądu okazało się bezzasadne. Ponadto sąd stwierdził, że art. 3 Rozporządzenia nie tworzył żadnej domniemanej winy i skarżący nie zostali uznani za winnych przestępstwa. Tymczasem, 15 października 2012 r. importer Peugeota wszczął postępowanie cywilne przeciwko skarżącym o oszukańcze zachowanie i niedobrą wiarę w związku z ich zgodą na zwrot Peugeota, który potencjalnie podlegał zarządzeniu konfiskaty. Importer wszczął również postępowanie przeciwko Komisarzowi Policji, w wyniku czego powyższe postępowanie cywilne zostało odroczone bezterminowo. W nieokreślonym dniu po postępowaniu o naprawienie szkody w trybie konstytucyjnym Peugeot został zwolniony, ale pozostawał pod władzą sądu z powodu powyższych problemów, a wypłata zadośćuczynienia w wysokości 300 EUR została dokonana na rzecz każdego skarżącego. 9 stycznia 2017 r. Rząd zapłacił swój udział w kosztach postępowania o naprawienie szkody w trybie konstytucyjnym.


Wnioskodawcy mieszkają we wsi Shnogh. W latach 70. odkryto złoże miedzi i molibdenu („Teghout”) w odległości około czterech i sześciu kilometrów od wsi Teghout i Shnogh odpowiednio, w regionie Lori. W 2001 roku prywatna spółka, Armenian Copper Programme CJSC, otrzymała koncesję górniczą na eksploatację złoża miedzi i molibdenu Teghout na okres dwudziestu pięciu lat. 1 listopada 2007 r. Rząd przyjął Dekret nr 1279-N zatwierdzający wyznaczenie terenów położonych w granicach administracyjnych gmin wiejskich Shnogh i Teghout w regionie Lori jako stref wywłaszczenia, przejmowanych na potrzeby państwa, co zmieniło kategorię użytkowania ziemi. Zgodnie z Dekretem, Armenian Copper Programme CJSC lub Teghout CJSC, założona przez pierwszą w celu realizacji projektu eksploatacji złoża miedzi i molibdenu Teghout, miały nabyć jednostki gruntowe wymienione w załącznikach. Działki należące do wnioskodawców zostały wymienione wśród jednostek gruntowych znajdujących się w tych strefach wywłaszczenia. Wnioskodawcy, pięcioosobowa rodzina, mieszkają we wsi Shnogh i utrzymują się z rolnictwa. Wspólnie posiadali dwie działki gruntu ornego we wsi. Pierwsza działka miała powierzchnię 0,334 ha, a druga składała się z dwóch odrębnych części o powierzchni 0,932 ha i 0,723 ha. Ziemia była wykorzystywana do uprawy roślin dla rodziny i karmienia ich zwierząt gospodarskich. W nieokreślonym dniu Teghout CJSC zwróciła się do wnioskodawców z listem zawierającym ofertę kupna ich działek. Zaoferowano odszkodowanie w wysokości 163 000 dramów ormiańskich (AMD, około 355 euro (EUR)) oraz 950 000 AMD (około 2065 EUR) za dwie działki odpowiednio, plus dodatkowe 15% zgodnie z wymogami prawa. Wnioskodawcy nie odpowiedzieli na ofertę, nie będąc zadowolonymi z wysokości odszkodowania. Wydaje się, że próbowali uzyskać alternatywną wycenę swojej nieruchomości przez inną firmę, ale im się to nie udało. Twierdzą, że żadna inna firma wyceniająca nie była skłonna do dokonania niezależnej oceny wartości rynkowej ich ziemi. 14 maja 2008 r. Teghout CJSC wniosła pozew przeciwko wnioskodawcom, dążąc do zobowiązania ich do podpisania umowy o przejęcie ich nieruchomości na potrzeby państwa. Spółka oparła swoje roszczenia, między innymi, na raportach wyceny przygotowanych na jej zlecenie przez Oliver Group LLC, licencjonowaną firmę wyceniającą. Zgodnie z raportami, wartość rynkowa działek wnioskodawców została oszacowana na 163 000 AMD (około 355 EUR) oraz 950 000 AMD (około 2065 EUR) odpowiednio. W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Lori wnioskodawcy argumentowali, że wartość rynkowa ich ziemi została zaniżona. Ponadto podali, że wycena ich nieruchomości nie została przeprowadzona poprawnie, ponieważ nie wzięto pod uwagę liczby drzew i ich rentowności oraz że nie byli w stanie przedłożyć alternatywnej wyceny wartości rynkowej ich ziemi, ponieważ inne firmy odmówiły przeprowadzenia wyceny. W toku postępowania Teghout CJSC złożyła inne raporty wyceny nieruchomości wnioskodawców, stwierdzając, że po wszczęciu postępowania Oliver Group LLC przygotowała skorygowane raporty, zgodnie z którymi wartość rynkowa dwóch działek wnioskodawców została oszacowana na 173 000 AMD (około 376 EUR) oraz 986 000 AMD (około 2143 EUR). Ostateczna kwota odszkodowania, wliczając dodatkowe 15% wymagane przez prawo, wynosiłaby zatem 198 950 AMD (około 433 EUR) za pierwszą działkę oraz 1 133 900 AMD (około 2465 EUR) za drugą. 7 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC, przyznając wnioskodawcom odszkodowanie w łącznej wysokości 198 950 AMD za pierwszą działkę oraz 1 133 900 AMD za drugą działkę. Wnioskodawcy wnieśli apelację. Powołując się, między innymi, na Artykuł 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji, skarżyli się, że Sąd Rejonowy pozbawił ich ich własności. 25 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny Cywilny utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, uznając, że ten ostatni prawidłowo określił wartość rynkową nieruchomości na podstawie skorygowanych raportów wyceny przygotowanych przez Oliver Group CJSC. Wnioskodawcy wnieśli skargę kasacyjną, podnosząc argumenty podobne do tych przedstawionych w poprzedniej apelacji. 17 czerwca 2009 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną wnioskodawców za niedopuszczalną z powodu braku podstaw.


Skarżący mieszka we wsi Shnogh. W latach 70. odkryto złoże miedzi i molibdenu („Teghout”) około cztery i sześć kilometrów od wsi Teghout i Shnogh odpowiednio, w regionie Lori. W 2001 roku prywatna spółka, Armenian Copper Programme CJSC, otrzymała koncesję górniczą na eksploatację złoża miedzi i molibdenu Teghout na okres dwudziestu pięciu lat. 1 listopada 2007 r. Rząd przyjął Dekret nr 1279-N zatwierdzający wyznaczenie terytoriów położonych w granicach administracyjnych gmin wiejskich Shnogh i Teghout w regionie Lori jako stref wywłaszczenia, przeznaczonych na potrzeby państwa, co zmieniło kategorię użytkowania ziemi. Zgodnie z dekretem, Armenian Copper Programme CJSC lub Teghout CJSC, założona przez pierwszą w celu realizacji projektu eksploatacji złoża miedzi i molibdenu Teghout, miały nabyć jednostki gruntowe wymienione w załącznikach. Należące do skarżącego działki gruntu zostały wymienione wśród jednostek gruntowych znajdujących się w tych strefach wywłaszczenia. Skarżący mieszka we wsi Shnogh i utrzymuje się z rolnictwa oraz produkcji piekarskiej. Posiadał osiem działek gruntu rolnego we wsi o powierzchni 0,420 ha, 0,890 ha, 0,904 ha, 1,206 ha, 0,780 ha, 0,900 ha, 0,974 ha i 0,354 ha. Ziemia była wykorzystywana do uprawy roślin dla rodziny, ogrodnictwa, pszczelarstwa i karmienia zwierząt gospodarskich. W nieokreślonym terminie Teghout CJSC zwróciła się do skarżącego z listem zawierającym ofertę kupna jego ośmiu działek gruntu za 194 000 dramów ormiańskich (AMD, około 422 euro (EUR)), 422 000 AMD (około 917 EUR), 417 000 AMD (około 907 EUR), 555 000 AMD (około 1207 EUR), 328 000 AMD (około 713 EUR), 426 000 AMD (około 990 EUR), 409 000 AMD (około 890 EUR) i 240 000 AMD (około 522 EUR) odpowiednio, plus dodatkowe 15% do każdej z oferowanych kwot, zgodnie z wymogami ustawy, co czyniło ostateczną ofertę 3 439 650 AMD (około 7478 EUR) łącznie. Skarżący nie odpowiedział na ofertę, nie będąc zadowolonym z wysokości odszkodowania. Wydaje się, że próbował uzyskać alternatywną wycenę swojej nieruchomości przez inne firmy, ale nie udało mu się. Twierdzi, że żadna inna firma wyceniająca nie była skłonna przeprowadzić niezależnej oceny wartości rynkowej jego ziemi. 13 maja 2008 r. Teghout CJSC wniosła pozew przeciwko skarżącemu, dążąc do zobowiązania go do podpisania umowy o przejęcie jego nieruchomości na potrzeby państwa. Spółka oparła swoje roszczenia, między innymi, na raportach wyceny przygotowanych na jej zlecenie przez Oliver Group LLC, licencjonowaną firmę wyceniającą. Zgodnie z raportami, wartość rynkowa działek gruntu skarżącego została oszacowana na 3 439 650 (około 7478 EUR) łącznie. W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Lori skarżący argumentował, że wartość rynkowa jego ziemi została najwyraźniej zaniżona. Ponadto podał, że wycena jego nieruchomości nie została przeprowadzona poprawnie, ponieważ nie wzięto pod uwagę kwot, które faktycznie zapłacił za wspomniane działki gruntu, oraz znaczących inwestycji, które poczynił. Twierdził również, że pozbawienie go własności nie leżało w interesie publicznym, ponieważ miało na celu zabezpieczenie wysokich zysków dla kilku osób. W toku postępowania Teghout CJSC złożyła inne raporty wyceny dotyczące nieruchomości skarżącego, stwierdzając, że po wszczęciu postępowania Oliver Group LLC przygotowała skorygowane raporty, zgodnie z którymi wartość rynkowa ośmiu działek gruntu skarżącego została oszacowana odpowiednio na 187 000 AMD (około 407 EUR), 456 000 AMD (około 991 EUR), 437 000 AMD (około 950 EUR), 535 000 AMD (około 1163 EUR), 343 000 AMD (około 746 EUR), 411 000 AMD (około 893 EUR), 427 000 AMD (około 928 EUR) i 268 000 AMD (około 583 EUR). Przedstawiciel Teghout CJSC poprosił sąd o uwzględnienie względnie wyższych kwot z pierwotnych wycen w odniesieniu do tych działek gruntu, które zostały wycenione niżej w wyniku nowej wyceny. Ostateczne kwoty odszkodowania byłyby zatem równe kwotom wymienionym w skorygowanych raportach dla tych działek gruntu, które zostały wycenione wyżej niż wcześniej, i pozostałyby takie same jak w pierwotnej ofercie dla reszty, wraz z dodatkowymi 15% wymaganymi przez ustawę. 7 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC, przyznając skarżącemu 223 100 AMD (około 485 EUR), 524 400 AMD (około 1140 EUR), 502 550 AMD (około 1093 EUR), 638 250 AMD (około 1388 EUR), 394 450 AMD (około 858 EUR), 489 900 AMD (około 1065 EUR), 491 050 AMD (około 1068 EUR) i 308 200 AMD (około 670 EUR) odpowiednio jako odszkodowanie za jego osiem działek gruntu. Skarżący wniósł apelację. Powołując się, między innymi, na Artykuł 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji, skarżył, że Sąd Rejonowy pozbawił go własności. 18 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny Cywilny utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, uznając, że ten ostatni prawidłowo określił wartość rynkową nieruchomości na podstawie skorygowanych raportów wyceny przygotowanych przez Oliver Group CJSC. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, podnosząc argumenty podobne do tych przedstawionych w poprzedniej apelacji. 18 czerwca 2009 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną skarżącego za niedopuszczalną z powodu braku podstaw merytorycznych.


Lista wnioskodawców oraz istotne szczegóły wniosków zostały przedstawione w załączonej tabeli. 25 września 2000 r. Sąd Okręgowy w Neamț nakazał spółce państwowej wypłacić wnioskodawcy należne wynagrodzenie. 9 października 2001 r. Sąd Rejonowy w Roman nakazał osobie prywatnej spłacić pożyczkę na rzecz wnioskodawcy. 14 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy w Braszowie nakazał gminie Braszów pozostawić działkę we własności i posiadaniu wnioskodawcy. 3 kwietnia 2009 r. wnioskodawca podpisał protokół sporządzony z okazji przymusowego wykonania powyższego wyroku, który poświadczył przywrócenie jego posiadania nad sporną działką poprzez umieszczenie metalowych prętów na wolnym obszarze oraz narysowanie linii białą farbą na obszarze zajętym przez drogi i filary mostów należące do gminy. 18 lipca 2008 r. wnioskodawca zaciągnął w banku pożyczkę w wysokości 250 000 euro (EUR), zabezpieczając ją działką. 22 sierpnia 2011 r. bank sprzedał działkę na licytacji publicznej za 325 000 EUR, ponieważ wnioskodawca nie spłacił pożyczki w ustalonym terminie. Zgodnie z prawem krajowym pozostała kwota po pokryciu długu musi zostać zwrócona dłużnikowi.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1939 i 1976 roku i mieszkają we wsi Shnogh. W latach 70. odkryto złoże miedzi i molibdenu („Teghout”) w odległości około czterech i sześciu kilometrów od wsi Teghout i Shnogh, odpowiednio, w regionie Lori. W 2001 roku prywatna spółka, Armenian Copper Programme CJSC, otrzymała koncesję górniczą na eksploatację złoża miedzi i molibdenu Teghout na okres dwudziestu pięciu lat. 1 listopada 2007 r. Rząd przyjął Dekret nr 1279-N zatwierdzający wyznaczenie terytoriów położonych w granicach administracyjnych gmin wiejskich Shnogh i Teghout w regionie Lori jako stref wywłaszczenia, przeznaczonych na potrzeby państwa, co zmieniło kategorię użytkowania ziemi. Zgodnie z dekretem, Armenian Copper Programme CJSC lub Teghout CJSC, założona przez pierwszą w celu realizacji projektu eksploatacji złoża miedzi i molibdenu Teghout, miały nabyć działki wymienione w załącznikach. Należące do skarżących działki zostały wymienione wśród jednostek gruntowych objętych tymi strefami wywłaszczenia. Skarżący, ojciec i syn, mieszkają we wsi Shnogh i utrzymują się z rolnictwa. Wspólnie posiadali sześć działek gruntów ornych we wsi o powierzchni 0,053 ha, 0,448 ha, 0,075 ha, 0,254 ha, 0,212 ha i 0,799 ha. Ziemia była wykorzystywana do uprawy roślin dla rodziny, ogrodnictwa i karmienia ich zwierząt gospodarskich. W nieokreślonym dniu Teghout CJSC zwróciło się do skarżących z listem zawierającym ofertę kupna ich sześciu działek za 19 000 dramów ormiańskich (AMD, około 41 euro (EUR)), 213 000 AMD (około 463 EUR), 26 000 AMD (około 57 EUR), 87 000 AMD (około 190 EUR), 73 000 AMD (około 160 EUR) i 339 000 AMD (około 737 EUR) odpowiednio, plus dodatkowe 15% do każdej z oferowanych kwot, zgodnie z wymogami ustawy, co czyniło ostateczną ofertę łączną kwotą 870 550 AMD (około 1 893 EUR). Skarżący nie odpowiedzieli na ofertę, nie będąc zadowolonymi z wysokości odszkodowania. Wydaje się, że nie byli w stanie uzyskać wyceny ich nieruchomości przez inną spółkę. Twierdzą, że żadna inna spółka wyceniająca nie była skłonna do dokonania niezależnej oceny wartości rynkowej ich ziemi. 12 maja 2008 r. Teghout CJSC wniosło pozew przeciwko skarżącym i ich zmarłej matce, H., domagając się zobowiązania ich do podpisania umowy o przejęcie ich nieruchomości na potrzeby państwa. Spółka oparła swoje roszczenia, między innymi, na raportach wyceny przygotowanych na jej zlecenie przez Oliver Group LLC, licencjonowaną spółkę wyceniającą. Zgodnie z raportami, wartość rynkowa sześciu działek skarżących została oszacowana łącznie na 757 000 AMD (około 1 645 EUR). W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Lori drugi skarżący argumentował, że wartość rynkowa ich ziemi została zaniżona. W toku postępowania Teghout CJSC złożyło inne raporty wyceny dotyczące nieruchomości skarżących, stwierdzając, że Oliver Group LLC przygotowała skorygowane raporty, zgodnie z którymi wartość rynkowa całej nieruchomości wynosiła 1 038 000 AMD (około 2 257 EUR). Ostateczna kwota odszkodowania, wliczając dodatkowe 15% wymagane przez prawo, wynosiłaby zatem 1 193 700 AMD (około 2 595 EUR). 28 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC, przyznając H. i skarżącym łącznie 1 193 700 AMD (około 2 595 EUR) odszkodowania. Skarżący wnieśli apelację, skarżąc się, między innymi, że pierwszy skarżący nie został należycie zawiadomiony o postępowaniu. Dalej argumentowali, że Sąd Rejonowy, mimo że wiedział, że H. zmarła w 2007 roku, wydał wyrok, który dotyczył jej praw. 3 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny Cywilny uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 7 października 2009 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC, uznając, między innymi, że raporty wyceny przygotowane przez Oliver Group LLC należy uznać za legalny i dopuszczalny dowód w celu ustalenia wartości rynkowej nieruchomości skarżących przejmowanej na potrzeby państwa. Sąd Rejonowy stwierdził, że pierwszy skarżący, jako spadkobierca H., powinien otrzymać jej udział w odszkodowaniu, i przyznał skarżącym łącznie 1 193 700 AMD (około 2 595 EUR) w równych częściach jako odszkodowanie. Skarżący wnieśli apelację, twierdząc, między innymi, że wartość rynkowa ich ziemi została poważnie zaniżona i że oferowana im kwota odszkodowania nie była odpowiednia. Argumentowali, że Sąd Rejonowy zaakceptował raporty złożone przez ich przeciwnika jako ustalony dowód wartości rynkowej ich nieruchomości. Argumentowali w szczególności, że aby zapewnić im rozsądną możliwość przedstawienia ich sprawy, Sąd Rejonowy powinien był skorzystać ze swojego ustawowego uznania i zarządzić opinię biegłego, ponieważ taka konieczność powstała w toku postępowania, a oni nie mieli możliwości przedstawienia alternatywnej wyceny we własnym zakresie. 3 lutego 2010 r. Sąd Apelacyjny Cywilny utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, stwierdzając, że skarżący nie zgłosili swoich zastrzeżeń dotyczących rzekomej niedopuszczalności dowodów na pierwszym poziomie jurysdykcji. Sąd Apelacyjny nie odniósł się do kwestii, czy Sąd Rejonowy powinien był skorzystać ze swojego ustawowego uznania, aby zarządzić opinię biegłego w celu ustalenia rzeczywistej wartości rynkowej nieruchomości skarżących, biorąc pod uwagę, że istniał spór w tej sprawie. Skarżący wnieśli skargę kasacyjną. Podnieśli zarzuty podobne do tych zgłoszonych przed Sądem Apelacyjnym. 24 marca 2010 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną skarżących za niedopuszczalną z powodu braku podstaw.


Skarżący urodził się w 1987 roku. 13 czerwca 2006 roku wszczęto śledztwo w sprawie domniemanego rozboju popełnionego na szkodę D.G., czynu zagrożonego art. 178 § 2 (a) Kodeksu Karnego Gruzji. Tego samego dnia D.G. formalnie nadano status pokrzywdzonej i przesłuchano ją w związku ze zdarzeniem. W swoim zeznaniu twierdziła, że idąc ulicą wcześniej tego samego dnia około godziny 15:30, została zaatakowana przez młodego chłopaka, który zerwał jej z szyi złoty naszyjnik. Opisała go jako osobę mającą około dwadzieścia lat, o ciemnych kręconych włosach i wzroście około 177 cm, oraz twierdziła, że potrafi go zidentyfikować. Jej przyjaciółka, która była świadkiem zdarzenia, zanotowała w swoim zeznaniu, że nie potrafi zidentyfikować domniemanego rabusia, ponieważ nie widziała jego twarzy. 14 czerwca 2006 roku zorganizowano sesję rozpoznawania zdjęć. Pokrzywdzona zidentyfikowała osobę na zdjęciu nr 4 jako rabusia. Wydaje się, że później śledczy dodał notatkę do protokołu identyfikacji, że pokrzywdzona zidentyfikowała osobę na zdjęciu nr 2. Nie wyjaśniono, dlaczego istniały sprzeczne notatki. Natychmiast potem skarżący został zidentyfikowany jako osoba ze zdjęcia nr 2 i wydano nakaz jego aresztowania. 15 czerwca 2006 roku, po aresztowaniu skarżącego, zorganizowano paradę rozpoznawczą. Cztery osoby zostały zaprezentowane podczas parady rozpoznawczej, a pokrzywdzona zidentyfikowała skarżącego jako rabusia. Osobista kontrola skarżącego i późniejsza przeszukanie jego domu nie ujawniły żadnych nielegalnych przedmiotów. 17 czerwca 2006 roku prowadzący sprawę śledczy napisał list do prokuratora, zauważając, że skarżący ma powiązania ze światem przestępczym i przestrzegał „tradycji złodziejskich”, oraz że należało się spodziewać, że popełni różne przestępstwa. Tego samego dnia Sąd Miejski w Tbilisi, działając na wniosek prokuratora, zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego na dwa miesiące. Decyzja ta została potwierdzona przez Sąd Apelacyjny w Tbilisi 26 czerwca 2006 roku. 8 sierpnia 2006 roku śledztwo w toku zostało zakończone, a akta sprawy zostały przesłane do sądu rozpoznającego wraz z aktem oskarżenia. Rozprawa rozpoczęła się 28 grudnia 2006 roku. Pokrzywdzona potwierdziła swoje zeznania przedprocesowe, zauważając, że bardzo dobrze pamięta twarz skarżącego. Śledczy, który zorganizował sesję rozpoznawania zdjęć, został również przesłuchany przez sąd pierwszej instancji. Twierdził, że pokrzywdzona omyłkowo zapisała zdjęcie nr 4 zamiast zdjęcia nr 2 w protokole identyfikacji zdjęciowej. W związku z tym później dodał dodatkową notatkę jedynie w celu sprostowania tego czysto technicznego błędu. Sąd pierwszej instancji przesłuchał również N.K., ekspedientkę, która była świadkiem całego zdarzenia. Opisała domniemanego rabusia i twierdziła, że skarżący ma inny wygląd. 2 lutego 2007 roku Sąd Miejski w Tbilisi uznał skarżącego za winnego kwalifikowanego rozboju i skazał go na cztery lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok skazujący opierał się na zeznaniach pokrzywdzonej złożonych w sądzie, wynikach parad rozpoznawczych oraz zeznaniach, które przyjaciółka pokrzywdzonej złożyła w sądzie. Sąd oddalił dowody złożone przez ekspedientkę jako „subiektywne” i mające na celu umożliwienie skarżącemu uniknięcia odpowiedzialności karnej. Cena naszyjnika, oszacowana przez pokrzywdzoną na 300 gruziskich lari (GEL – około 150 euro (EUR) w tamtym czasie), stanowiła okoliczność obciążającą. Skarżący odwołał się od wyroku do Sądu Apelacyjnego w Tbilisi. Wniósł o ponowne przesłuchanie pokrzywdzonej i śledczego przed sądem drugiej instancji. 23 maja 2007 roku pokrzywdzona napisała do sądu apelacyjnego, informując sędziów, że jest w ciąży i twierdząc na podstawie zaświadczenia lekarskiego, że zalecono jej leżenie w łóżku i nie może stawić się w sądzie. W międzyczasie sąd apelacyjny uwzględnił wniosek skarżącego o ponowne przesłuchanie śledczego. Zgodnie z odpowiednim transcriptem rozprawy, w odpowiedzi na pytanie dotyczące raportu o identyfikacji zdjęciowej, śledczy utrzymywał, że pokrzywdzona ustnie zidentyfikowała zdjęcie nr 2, podczas gdy w raporcie omyłkowo zapisała zdjęcie nr 4. Ponieważ zauważył ten błąd dopiero po jej opuszczeniu komisariatu policji, sporządził notatkę w tej sprawie. W świetle wyjaśnień śledczego dotyczących raportu o identyfikacji zdjęciowej, obrona ponownie wniosła o wezwanie pokrzywdzonej przez sąd apelacyjny. Pełnomocnik skarżącego twierdził, że niezbędne jest jej przesłuchanie w sądzie w celu ustalenia okoliczności dotyczących sesji rozpoznawania zdjęć, a także weryfikacji wartości skradzionego naszyjnika. Listem z 5 września 2007 roku pokrzywdzona ponownie poinformowała sąd, że ze względu na ciążę nie może stawić się w sądzie. Na podstawie tego oświadczenia prokurator zwrócił się do sądu o oparcie się na zeznaniach pokrzywdzonej złożonych przed sądem pierwszej instancji. Po wysłuchaniu argumentów stron sąd apelacyjny stwierdził następująco: „... rozprawa powinna być kontynuowana, ponieważ wynika to z wniosku... złożonego przez pokrzywdzoną do sądu, że nie może ona stawić się w sądzie z powodu ciąży, co jest również potwierdzone wyciągiem z jej dokumentacji medycznej; zatem sąd nie może zmusić jej do stawienia się...” Decyzją z 21 września 2007 roku Sąd Apelacyjny w Tbilisi, przekwalifikowując czyn na zwykły rozbój, utrzymał wyrok skazujący w mocy i zmniejszył karę do trzech lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Sąd apelacyjny stwierdził, że wyniki identyfikacji zdjęciowej zostały zniekształcone przez nieprawidłowości proceduralne i uznał je za niewiarygodne. Jednakże winę skarżącego udowodniono konsekwentnymi zeznaniami pokrzywdzonej na etapie śledztwa i przed sądem rozpoznającym, wynikami parady rozpoznawczej oraz dowodami złożonymi przez przyjaciółkę pokrzywdzonej. Sąd apelacyjny odrzucił okoliczność obciążającą, stwierdzając, że cena naszyjnika, jak twierdziła pokrzywdzona, nie została udowodniona. Decyzją z 14 maja 2008 roku Sąd Najwyższy Gruzji oddalił skargę kasacyjną skarżącego jako niedopuszczalną. 24 marca 2009 roku skarżący został zwolniony warunkowo na mocy odpowiedniej decyzji sądu. Zgodnie z aktami sprawy, przed aresztowaniem u skarżącego zdiagnozowano ostrą zaćmę lewego oka i zalecono operację. Po aresztowaniu, 15 czerwca 2006 roku został umieszczony w więzieniu nr 5 w Tbilisi. 21 października 2006 roku, po skarżeniu się na utratę wzroku w lewym oku i zaburzenia widzenia w prawym oku, został przeniesiony do szpitala więziennego, gdzie potwierdzono rozpoznanie ostrej zaćmy. Dodatkowo zdiagnozowano u niego zapalenie naczyniówki i siatkówki (zapalenie błony naczyniowej) w prawym oku. Skarżącemu przepisano leczenie farmakologiczne i 4 listopada 2006 roku wypisano go w zadowalającym stanie. 13 stycznia 2007 roku skarżący został ponownie przeniesiony do szpitala więziennego, gdzie przebywał do 12 lutego 2007 roku. Przeprowadzono tam badania krwi i moczu oraz został zbadany przez różnych lekarzy, w tym okulistę. Okulista potwierdził rozpoznanie ostrej zaćmy lewego oka u skarżącego i przepisał leczenie farmakologiczne. Skarżący został wypisany ze szpitala więziennego po poprawie stanu zdrowia, co odnotowano w odpowiednim zaświadczeniu lekarskim. 3 marca 2007 roku skarżący został ponownie przeniesiony do szpitala więziennego, tym razem z dodatkowym rozpoznaniem, że rozwinął mu zmętnienie ciała szklistego w prawym oku. 12 marca 2007 roku został przeniesiony z powrotem do więzienia z powodów, jak odnotowano w jego dokumentacji medycznej, „niedotyczących medycznych”. 20 marca 2007 roku matka skarżącego napisała do Departamentu Więziennictwa, prosząc o przeniesienie jej syna z powrotem do szpitala więziennego. Twierdziła, że on cierpi na poważne zaburzenia wzroku lewego oka. Jej prośba została przekazana do dyrektora więzienia nr 5, w którym skarżący był wówczas przetrzymywany, jednak nie otrzymano odpowiedzi. W okresie od kwietnia do maja 2007 roku, na wniosek pełnomocnika skarżącego, prywatna klinika okulistyczna o nazwie Mzera Eye Clinic przeanalizowała dokumentację medyczną skarżącego i potwierdziła rozpoznanie zaćmy naczyniowej w lewym oku. Ekspert zalecił leczenie farmakologiczne, a następnie operację, mianowicie wszczepienie sztucznej soczewki. Nie stwierdzono żadnych patologii w prawym oku. 2 czerwca 2007 roku skarżący został ponownie przeniesiony do szpitala więziennego w celu leczenia zaćmy. 25 czerwca 2007 roku jego leczący okulista zwrócił się do szpitala więziennego z prośbą o zorganizowanie konsultacji skarżącego u chirurga okulisty. W nieustalonej dacie ordynator szpitala więziennego napisał do kliniki okulistycznej Mzera. Poprosił klinikę o przesłanie specjalisty w celu zbadania skarżącego, biorąc pod uwagę jego rozpoznanie. Z akt sprawy wynika, że mimo powyższego wniosku skarżący nie został wówczas zbadany przez chirurga okulistę. W międzyczasie, po przejściu różnych badań, w połowie sierpnia 2007 roku u skarżącego zdiagnozowano gruźlicę prawej płuc w stadium nacieku, ujemną w badaniu mikroskopowym. 31 sierpnia 2007 roku został wypisany ze szpitala więziennego i przeniesiony do placówki w Ksani dla więźniów z gruźlicą. Po potwierdzeniu rozpoznania, 2 września 2007 roku został objęty programem leczenia przeciwgruźliczego w ramach strategii DOTS (Directly Observed Treatment, Short-course – strategia leczenia wykrywania i wyleczenia gruźlicy zalecana przez Światową Organizację Zdrowia). 24 stycznia 2008 roku skarżący został przeniesiony do szpitala więziennego, gdzie przebywał prawie dwa tygodnie. Zgodnie z wpisami w jego dokumentacji medycznej, regularnie skarżył się na utratę wzroku w lewym oku. W tym czasie nie został zbadany przez okulistę. 2 maja 2008 roku skarżący zakończył leczenie gruźlicy. 17 czerwca 2008 roku jego matka napisała list do kierownika służb społecznych w Departamencie Więziennictwa, prosząc o przeniesienie jej syna do placówki medycznej dla więźniów z gruźlicą. W nieokreślonej dacie został przeniesiony z powrotem do więzienia w Ksani, gdzie kolejne badanie medyczne ujawniło, że doszło do nawrotu choroby. Zdiagnozowano u niego gruźlicę prawej płuc w stadium rozpadu, dodatnią w badaniu mikroskopowym. 12 września 2008 roku podjęto decyzję o ponownym objęciu go programem DOTS. W jego aktach nie dokonano wówczas żadnych wpisów dotyczących leczenia okulistycznego. 28 października 2008 roku, powołując się na regułę 39 Regulaminu Sądu, skarżący poprosił Sąd o wskazanie Rządowi, że powinien zostać przeniesiony do placówki medycznej, w której będzie miał dostęp do odpowiednich badań lekarskich i leczenia oraz operacji w celu zapobieżenia utracie wzroku. 3 listopada 2008 roku, na podstawie reguły 54 § 2 (a) Regulaminu Sądu, Przewodniczący Izby zwrócił się do Rządu z prośbą o przedłożenie Sądowi konkretnego planu leczenia mającego na celu ochronę wzroku skarżącego. 18 listopada 2008 roku Rząd przekazał Sądowi dokumentację medyczną skarżącego oraz przedstawił relację dotyczącą leczenia, które otrzymywał w więzieniu od stycznia 2007 roku. Zgodnie z przesłanymi informacjami, 14 listopada 2008 roku skarżącego zbadał okulista, który zalecił leczenie zapalenia spojówek przed podjęciem decyzji o operacji. 18 listopada 2008 roku skarżącemu poinformowano, że może przejść wymaganą operację oka w klinice okulistycznej Mzera. Zgodnie z odpowiednią notatką podpisaną przez skarżącego i jego okulistę, skarżący odmówił operacji zaoferowanej przez władze więzienne. 24 marca 2009 roku skarżący został zwolniony warunkowo.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1933, 1940 i 1975 roku i mieszkają we wsi Teghout. W latach 70. odkryto złoże miedzi i molibdenu („Teghout”) około czterech i sześciu kilometrów od wsi Teghout i Shnogh, odpowiednio, w regionie Lori. W 2001 roku prywatna spółka Armenian Copper Programme CJSC otrzymała koncesję górniczą na eksploatację złoża miedzi i molibdenu Teghout na okres dwudziestu pięciu lat. 1 listopada 2007 r. Rząd przyjął Dekret nr 1279-N zatwierdzający wyznaczenie terytoriów położonych w granicach administracyjnych gmin wiejskich Shnogh i Teghout w regionie Lori jako stref wywłaszczenia, przeznaczonych na potrzeby państwowe, co zmieniło kategorię użytkowania ziemi. Zgodnie z dekretem, Armenian Copper Programme CJSC lub Teghout CJSC, założona przez pierwszą z nich w celu realizacji projektu eksploatacji złoża miedzi i molibdenu Teghout, miały nabyć działki gruntu wymienione w załącznikach. Działka gruntu należąca do skarżących została wymieniona wśród działek gruntu objętych tymi strefami wywłaszczenia. Skarżący, rodzina składająca się z trzech osób, mieszkają we wsi Teghout i utrzymują się z rolnictwa. Wspólnie posiadali we wsi działkę gruntu ornego o powierzchni 0,430 ha. Ziemia była wykorzystywana do uprawy roślin na potrzeby rodziny, ogrodnictwa i karmienia zwierząt gospodarskich. W nieokreślonym terminie Teghout CJSC skierowała do skarżących list zawierający ofertę kupna ich działki gruntu za 231 000 dramów ormiańskich (AMD, około 500 euro (EUR)) plus dodatkowe 15%, zgodnie z wymogami ustawy, co czyniło ostateczną ofertę kwotą 265 650 AMD (około 578 EUR). Skarżący nie odpowiedzieli na ofertę, nie będąc zadowolonymi z wysokości odszkodowania. Wydaje się, że nie byli w stanie uzyskać wyceny swojej nieruchomości przez inną spółkę. Twierdzą, że żaden inny rzeczoznawca nie był skłonny do dokonania niezależnej oceny wartości rynkowej ich ziemi. 12 maja 2008 r. Teghout CJSC wniosła pozew przeciwko skarżącym, domagając się zobowiązania ich do podpisania umowy o przejęcie ich nieruchomości na potrzeby państwa. Spółka oparła swój pozew, między innymi, na raporcie wyceny przygotowanym na jej zlecenie przez Oliver Group LLC, licencjonowaną spółkę wyceniającą. Zgodnie z raportem wartość rynkowa działki gruntu skarżących została oszacowana na 231 000 AMD (około 500 EUR). W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Lori skarżący argumentowali, że wartość rynkowa ich ziemi została zaniżona, ponieważ podczas wyceny wzięto pod uwagę najniższe ceny rynkowe, podczas gdy kilka działek gruntu zostało nabytych za znacznie wyższe ceny. Argumentowali również, że nie wzięto pod uwagę obecności drzew owocowych oraz że raport wyceny błędnie stwierdzał, że ich działka gruntu nie ma dostępu do wody, podczas gdy taki dostęp istniał, który w rzeczywistości został odcięty z powodu działalności powoda na nieruchomości. 3 lipca 2008 r. odbyła się pierwsza rozprawa przed Sądem Rejonowym w Lori. Zgodnie z informacją Rządu, skarżący zostali należycie powiadomieni o terminie postępowania, ale nie stawili się. W toku postępowania Teghout CJSC złożyła kolejny raport wyceny nieruchomości skarżących, stwierdzając, że Oliver Group LLC przygotowała skorygowany raport, zgodnie z którym wartość rynkowa ziemi wynosiła 262 000 AMD (około 570 EUR). Ostateczna kwota odszkodowania z dodatkowymi 15% wynosiłaby zatem 301 300 AMD (około 655 EUR). 6 października 2008 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo Teghout CJSC, przyznając skarżącym łącznie 301 300 AMD (około 655 EUR) tytułem odszkodowania. Skarżący wnieśli apelację, skarżąc się, że nie zostali należycie powiadomieni o datach i godzinach przełożonych rozpraw. 29 stycznia 2009 r. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 27 lutego 2009 r. sprawa została wyznaczona do rozprawy w Sądzie Rejonowym w Lori. Rozprawa została zaplanowana na 2 kwietnia 2009 r. Rząd argumentował, że skarżący zostali należycie powiadomieni o rozprawie i że list powiadamiający, jak zawsze, został wysłany na ich adresy. 2 kwietnia 2009 r. przedstawiciel skarżących zwrócił się o odroczenie rozpatrzenia sprawy. Rozpatrzenie sprawy przez sąd zostało odroczone i przełożone na 22 kwietnia 2009 r. 21 kwietnia 2009 r. przedstawiciel skarżących złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Lori, prosząc o odroczenie rozpatrzenia sprawy. W związku z tym, 22 kwietnia 2009 r. rozpatrzenie sprawy zostało odroczone i przełożone na 29 kwietnia 2009 r. 27 kwietnia 2009 r. pełnomocnik skarżących zwrócił się do Sądu Rejonowego o zarządzenie ekspertyzy biegłych sądowych w celu ustalenia wartości rynkowej działki gruntu skarżących oraz o wskazanie, że ekspertyza ta ma zostać przeprowadzona przez ekspertów państwowej organizacji non-profit „Centrum Biegłych Republiki Armenii” („Հայաստանի Հանրապետության փորձագիտական կենտրոն” պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն). 29 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Lori przeprowadził rozprawę. W trakcie rozprawy stało się jasne, że brak było informacji o tym, czy skarżący zostali powiadomieni. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy w Lori postanowił odroczyć rozpatrzenie, biorąc pod uwagę fakt, że skarżący nie zostali należycie powiadomieni o rozprawie. Kolejna rozprawa została zaplanowana na 20 maja 2009 r., a powiadomienie w tej sprawie zostało wysłane zarówno do przedstawiciela skarżących, jak i do samych skarżących. 20 maja 2009 r. zarówno przedstawiciel skarżących, jak i skarżący byli obecni na rozprawie. Przedstawiciel skarżących zwrócił się do sądu o zarządzenie przeprowadzenia ekspertyzy biegłych sądowych w celu ustalenia wartości rynkowej działki gruntu skarżących. Sąd Rejonowy w Lori odmówił jednak spełnienia wniosku przedstawiciela skarżących, powołując się na ustawodawstwo krajowe, zgodnie z którym każda strona postępowania musi sama przedstawiać dowody na faktach. 2 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy w Lori uwzględnił powództwo Teghout CJSC, stwierdzając, między innymi, że raporty wyceny przygotowane przez Oliver Group LLC są legalne i stanowią dopuszczalny dowód do ustalenia wartości rynkowej nieruchomości skarżących przejmowanej na potrzeby państwa. Sąd Rejonowy oddalił wniosek pełnomocnika i przyznał skarżącym 301 300 AMD (około 655 EUR) w równych częściach tytułem odszkodowania. 22 czerwca 2009 r. pełnomocnik skarżących wniósł apelację, twierdząc, między innymi, że kwota odszkodowania była nieodpowiednia. Argumentował, że Sąd Rejonowy uznał raporty złożone przez przeciwnika skarżących za ustalony dowód wartości rynkowej ich nieruchomości oraz że odmówił zarządzenia ekspertyzy sądowej bez żadnych podstaw. Argumentował dalej, że Sąd Rejonowy powinien był skorzystać ze swojego uznania ustawowego, aby zarządzić ekspertyzę biegłych, ponieważ konieczność takowa powstała w toku postępowania, a skarżący nie mieli możliwości przedstawienia alternatywnej wyceny we własnym zakresie. Zgodnie z aktami sprawy, 10 lipca 2009 r. powiadomienia o rozprawie przed Sądem Apelacyjnym zaplanowanej na 24 lipca 2009 r. zostały wysłane do skarżących, ale nie stawili się oni na tej rozprawie. 24 lipca 2009 r. odbyła się rozprawa przed Sądem Apelacyjnym; skarżący i ich przedstawiciel nie byli obecni. 7 sierpnia 2009 r. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, uznając, że decyzja tego ostatniego o niezarządzaniu ekspertyzy sądowej była uzasadniona, ponieważ nie było takowej potrzeby. Sąd Apelacyjny stwierdził dalej, że kwota odszkodowania została poprawnie ustalona na podstawie skorygowanego raportu wyceny przygotowanego przez Oliver Group LLC, biorąc pod uwagę, że raport ten był jedynym legalnym i dopuszczalnym dowodem przedstawionym w toku postępowania. Zgodnie z twierdzeniem skarżących, decyzja Sądu Apelacyjnego nie została doręczona ich pełnomocnikowi. 1 października 2009 r. pełnomocnik skarżących zwrócił się do Sądu Rejonowego o zgodę na zapoznanie się z aktami sprawy. Po uwzględnieniu wniosku pełnomocnika, sporządził on kopię decyzji Sądu Apelacyjnego w celu wniesienia skargi kasacyjnej. 9 października 2009 r. pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną, podnosząc zarzuty podobne do tych zgłoszonych przed Sądem Apelacyjnym. Pełnomocnik podał również, że Sąd Apelacyjny nie zawiadomił go należycie o postępowaniu i rozpatrzył apelację w jego nieobecności. Ponadto zwrócił się o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wyjaśniając, że przyczyną spóźnionego złożenia było niedoręczenie mu przez Sąd Apelacyjny kopii decyzji z 7 sierpnia 2009 r., mimo że był on upoważnionym przedstawicielem skarżących w postępowaniu. 28 października 2009 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę kasacyjną za niedopuszczalną ze względu na wniesienie po terminie. W tym względzie stwierdził, że przyczyny spóźnienia podane przez pełnomocnika nie były uzasadnione w świetle faktu, że skarżący otrzymali kopię decyzji we właściwym terminie.


Skarżący urodził się w 1952 roku i zmarł w 2013 roku. 21 lutego 2002 r. P., przedsiębiorca, skontaktował się z policją, skarżąc się, że skarżący, który wówczas był dyrektorem miejskiej agencji zarządzania mieszkaniami, żądał od niego pieniędzy w zamian za zgodę na wykorzystanie niektórych pomieszczeń zarządzanych przez jego agencję. Skarżący miał podobno zapewnić P., że część pieniędzy zostanie użyta do przekupienia przedstawicieli wszelkich organów nadzorczych, którzy mogliby zapytać o wykorzystanie pomieszczeń. Tego samego dnia policja, w obecności dwóch świadków, przekazała P. kilka banknotów oznaczonych substancją luminescencyjną widoczną tylko w specjalnym oświetleniu, które miały zostać przekazane skarżącemu jako łapówka, oraz dyktafon. Później tego dnia P. wszedł do biura skarżącego, a następnie wyszedł, mówiąc, że przekazał pieniądze. Policja weszła, aby aresztować skarżącego. Ci sami świadkowie podążyli za nimi. W ich obecności na ręce i w kieszeni skarżącego odkryto substancję luminescencyjną. Oznaczone banknoty odkryto w jednym z pomieszczeń przyległych do jego biura. Te czynności dochodzeniowe zostały zarejestrowane na wideo. Tego samego dnia skarżący napisał i podpisał oświadczenie, w którym przyznał się do przyjęcia pieniędzy od P. Następnie wycofał to przyznanie, twierdząc, że zostało wymuszone pod „fizyczną i psychiczną presją” policji. Skarżący został oskarżony o oszustwo, najwyraźniej dlatego, że w rzeczywistości nie miał ustawowego upoważnienia do wynajmowania wspomnianych pomieszczeń. W toku śledztwa pewna T.V.S., która najwyraźniej była pracownicą agencji skarżącego, zeznała, że w nieokreślonym dniu, najwyraźniej przed złożeniem skargi przez P. do policji, skarżący poprosił ją o pokazanie wspomnianych pomieszczeń P. Świadkowie złożyli formalne zeznania przed organem śledczym, opisując wydarzenia z 21 lutego 2002 r., które obserwowali. Oświadczyli w szczególności, że weszli do biura skarżącego po policji i gdy wchodzili, dwóch policjantów już zatrzymywało skarżącego. W akcie oskarżenia pokrzywdzony, świadkowie oraz T.V.S. zostali wskazani jako świadkowie, którzy mają zostać wezwani w toku procesu. W toku procesu skarżący nie przyznał się do winy i argumentował, że banknoty zostały podłożone przez policję na terenie agencji, która również posmarowała mu rękę i kieszeń substancją luminescencyjną, aby go wrobić. Ślady substancji na jego ręce mogły pochodzić od uścisku dłoni z P. Według Rządu, P. zeznał w toku procesu dwukrotnie w kwietniu 2004 r. Wydaje się, że powtórzył treść swoich zeznań złożonych policji (patrz powyższe paragrafy 7 i 9). Świadkowie byli wielokrotnie wzywani do zeznań w trakcie procesu, ale nie stawili się, ponieważ nie można ich było odnaleźć pod adresami domowymi, które podali władzom. Z dokumentów sądowych przedłożonych Trybunałowi wynika, że rozprawy były odraczane i przekładane co najmniej trzydziesty trzy razy z powodu „nieobecności świadków” (судовий розгляд відкладено у зв’язку з неявкою свідків) oraz że sąd rozprawy wielokrotnie zwracał się o pomoc do policji i prokuratury w zlokalizowaniu i doprowadzeniu świadków na rozprawy. Wydaje się, że środki te dotyczyły zarówno świadków, jak i T.V.S. Mimo to, mimo tych starań, ci świadkowie nie stawili się, a ich zeznania przedprocesowe zostały odczytane na rozprawie. 5 października 2009 r. Charkowski Sąd Rejonowy Kominternowski uznał skarżącego za winnego oszustwa i skazał go na dwa lata pozbawienia wolności w zakładzie karnym typu półotwartego, ale odstąpił od wykonania kary, ponieważ uległa ona przedawnieniu (patrz poniższy paragraf 24). Skazując skarżącego, sąd oparł się na: zeznaniach P., świadków i T.V.S.; dowodach audio i wideo; raportach policji dokumentujących przekazanie oznaczonych banknotów P. i ich późniejsze odkrycie, a także odkrycie substancji luminescencyjnej na ręce i w kieszeni skarżącego; zeznaniach policjantów, którzy zorganizowali wspomniane czynności dochodzeniowe; wynikach analizy biegłych potwierdzającej odkrycie substancji luminescencyjnej z tego samego źródła na banknotach, na ręce skarżącego i w jego kieszeni; oraz przyznaniu skarżącego. Sąd oddalił zarzut skarżącego, że jego przyznanie zostało wymuszone przymusem, jako nieuzasadniony. Skarżący odwołał się, argumentując w szczególności, że P., świadkowie i T.V.S. nie zostali przesłuchani w toku procesu, ponieważ nie stawili się na rozprawie („которые уклонились от явки в суд первой инстанции”). 4 lutego 2010 r. Charkowski Sąd Okręgowy utrzymał wyrok w mocy, stwierdzając, że istnieją wystarczające dowody winy skarżącego. Nie było powodu, by nie ufać zeznaniom pokrzywdzonego i świadków, które zostały potwierdzone przez inne dowody w aktach, w tym dowody audio i wideo. Sąd nie dostrzegł powodu, dla którego świadkowie mieliby fałszywie zeznawać przeciwko skarżącemu. W swoim kasacyjnym odwołaniu do Sądu Najwyższego skarżący stwierdził, że świadkowie zignorowali wezwania do stawienia się na rozprawie, a sąd rozprawy nie zapewnił ich obecności. Świadkowie oświadczyli, że gdy weszli do biura, policjanci już zatrzymywali skarżącego (patrz powyższy paragraf 14). To pokazało, że policja zachowywała się w sposób agresywny wobec skarżącego i było zrozumiałe, dlaczego mógł być zastraszony i fałszywie przyznać się pod taką presją. 9 czerwca 2010 r. sędzia Sądu Najwyższego odmówił skarżącemu przyjęcia kasacji. Sędzia zauważył, że kwestie faktyczne nie podlegają przeglądowi przez Sąd Najwyższy, że decyzje sądowe były oparte na właściwie ocenionych dowodach, a wnioski były uzasadnione i nie dawały powodu do wątpienia w nie. Kwalifikacja prawna czynów skarżącego była poprawna, a kara zgodna z prawem. Nie było podstaw do otwarcia postępowania rewizyjnego.


Pierwszy, drugi i trzeci skarżący urodzili się odpowiednio w 1971, 1947 i 1954 roku i mieszkają w Budapeszcie. Drugi i trzeci skarżący, a także prawni poprzednicy pierwszego i trzeciego skarżącego (pani Róbertné Hidas i pani Miklósné Kecskés) oraz inne osoby byli współwłaścicielami działki gruntu o powierzchni 4847 m² (numer księgi wieczystej 223591) w XXII dzielnicy Budapesztu. Byli również współwłaścicielami sąsiedniej działki gruntu o powierzchni 423 m² (numer księgi wieczystej 223592). 19 stycznia 1998 r. Urząd Burmistrza Dzielnicy XXII Budapesztu (dalej „władze lokalne”) zarządził podział działki nr 223591 na dwie działki o powierzchni 1519 m² i 3328 m². W tej samej decyzji przejął (lejegyzés) działkę o powierzchni 1519 m² w celu budowy lokalnej drogi publicznej i przyznał odszkodowanie w wysokości 5 511 000 forintów węgierskich (HUF – około 25 000 Europejskich Jednostek Walutowych (ECU) (poprzednik euro) w tamtym czasie), które miało zostać rozdysponowane pomiędzy właścicieli proporcjonalnie do ich udziałów własnościowych. W tym samym czasie władze lokalne również podzieliły działkę nr 223592 i przejęły część tego gruntu o powierzchni 123 m² w zamian za odszkodowanie w wysokości 376 200 HUF (około 1700 ECU). Decyzje zostały doręczone prawnemu poprzednikowi pierwszego skarżącego, drugiemu skarżącemu, trzeciemu skarżącemu oraz prawnemu poprzednikowi trzeciego skarżącego, a także innym osobom. Wnieśli odwołanie od tej decyzji. 6 marca 1998 r. Budapeszteński Urząd Administracji Publicznej (Budapest Főváros Közigazgatási Hivatala) utrzymał w mocy decyzje pierwszej instancji, które tym samym stały się prawomocne. 25 marca 1998 r. władze lokalne weszły w posiadanie przejętych działek i wypłaciły odszkodowanie skarżącym, którzy zaakceptowali kwotę jedynie tymczasowo, zachowując prawo do wniesienia powództwa przeciwko decyzjom o przejęciu. 13 kwietnia 1998 r. niektórzy z wymienionych właścicieli zakwestionowali decyzje administracyjne w sądzie. Prawny poprzednik pierwszego skarżącego i sam drugi skarżący byli stronami postępowania, ale nie trzeci skarżący ani jego prawny poprzednik. 16 marca 2005 r., po dwóch zwrotach sprawy zarządzonych przez Sąd Apelacyjny w Budapeszcie, Sąd Okręgowy w Budapeszcie wydał wyrok pierwszej instancji i oddalił powództwo. 30 listopada 2005 r. Sąd Apelacyjny w Budapeszcie uchylił wyrok pierwszej instancji i zarządził przeprowadzenie nowego postępowania administracyjnego. Uznał, że decyzja władz lokalnych była dotknięta uchybieniem proceduralnym, polegającym na tym, że notariusz władz lokalnych (który podjął decyzję z 19 stycznia 1998 r.) powinien był wstrzymać się od podjęcia decyzji w sprawie, w której zatrudniające go władze lokalne były jedną ze stron zainteresowanych. W konsekwencji powierzono Urzędowi Burmistrza Dzielnicy XI Budapesztu przeprowadzenie nowego postępowania administracyjnego w pierwszej instancji. 7 lutego 2008 r. podjął on decyzję identyczną z tą z 19 stycznia 1998 r. (patrz punkt 7 powyżej). 2 lipca 2008 r. decyzja została utrzymana w mocy na skutek odwołania przez Urząd Administracji Publicznej w Budapeszcie, ze zmianą polegającą na tym, że kwoty odszkodowania powinny zostać powiększone o naliczone odsetki. 27 sierpnia 2008 r. pierwszy skarżący zakwestionował nową decyzję administracyjną w sądzie. Drugi i trzeci skarżący wstąpili (beavatkozó) do postępowania w celu poparcia pierwszego skarżącego. 11 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Budapeszcie przyznał rację skarżącym, uchylił decyzję administracyjną, ponieważ została ona podjęta na podstawie przepisu prawnego wcześniej uchylonego przez Trybunał Konstytucyjny, i zarządził nowe postępowanie. 10 stycznia 2015 r. Rządowy Urząd w Budapeszcie (Budapest Főváros Kormányhivatala) podjął nową decyzję administracyjną o tej samej treści co poprzednio, ale na innej podstawie prawnej. 9 lutego 2015 r. skarżący wnieśli powództwo do sądu przeciwko tej decyzji. 19 kwietnia 2016 r. Sąd Administracyjny i Pracy w Budapeszcie wydał wyrok. Oddalił powództwo skarżących w zakresie legalności przejęcia, ale uchylił decyzję administracyjną w odniesieniu do kwoty odszkodowania. Uznał, że kwota odszkodowania powinna zostać ustalona na taką sumę, która odzwierciedla wycenę wartości nieruchomości na dzień 2015 r., i że wycena ta powinna zostać przeprowadzona zgodnie z przepisami Rozporządzenia Rządowego nr 58/2015 (III.24). Wspomniane rozporządzenie rządowe zawierało tabelę do celów obliczania emerytur z ubezpieczenia społecznego. W tej tabeli różnym rokom (od 1950 roku) przypisano różne współczynniki mnożnikowe, co umożliwiało obliczenie bieżącej wartości wynagrodzeń i dochodów otrzymywanych w czasie poprzedniego zatrudnienia. 14 czerwca 2017 r. Kúria uchyliła wyrok prawomocny i przekazała sprawę z powrotem do Sądu Administracyjnego i Pracy w Budapeszcie w celu przeliczenia kwoty odszkodowania. Uznała, że metoda wyceny zastosowana w wyroku pierwszej instancji nie może być użyta w kontekście tej sprawy; zamiast tego kwota do zapłaty powinna zostać obliczona przez biegłego na podstawie wartości rynkowych nieruchomości na dzień 10 stycznia 2015 r., od której należy odjąć odszkodowanie już otrzymane w 1998 r. (patrz punkt 10 powyżej). Przez cały czas trwania postępowania sądowego w księdze wieczystej utrzymano wpis o sporze (perfeljegyzés). Droga publiczna planowana w decyzji o przejęciu władz lokalnych z 1998 r. (patrz punkt 7 powyżej) nie została jeszcze wybudowana. Na dzień najnowszych informacji dostępnych dla Trybunału (2 października 2018 r.) postępowanie dotyczące kwoty odszkodowania należnej skarżącym było wciąż w toku przed sądami krajowymi.


Skarżący urodził się w 1972 roku i obecnie odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności w kolonii nr 39 w Ladyżynie („kolonia”). 25 listopada 2004 r. Doniecki Sąd Apelacyjny uznał skarżącego za winnego popełnienia kilku przestępstw i wymierzył mu karę dożywotniego pozbawienia wolności oraz orzekł przepadek całego jego mienia. 23 lutego 2006 r. Sąd Najwyższy utrzymał ten wyrok w mocy z pewnymi zmianami. Od 26 sierpnia 2003 r. skarżący przebywa w różnych miejscach pozbawienia wolności, początkowo w oczekiwaniu na śledztwo karne i proces, a następnie po skazaniu. 26 sierpnia 2003 r. skarżący został umieszczony w areszcie śledczym w Doniecku (SIZO nr 5) na czas trwania postępowania karnego przeciwko niemu. 25 stycznia 2007 r. zdiagnozowano u niego gruźlicę. Z akt sprawy wynikają inne dowody wskazujące, że diagnoza gruźlicy została postawiona 1 lutego 2007 r. Po zakończeniu postępowania karnego, 16 marca 2007 r., skarżący został przeniesiony do kolonii w Ladyżynie. 20 marca 2007 r. przeprowadzono wstępne badanie skarżącego, wraz z badaniami laboratoryjnymi i prześwietleniem rentgenowskim. Został objęty nadzorem medycznym z powodu następstw gruźlicy. Według Rządu skarżący pozostawał pod nadzorem medycznym i otrzymywał odpowiednią opiekę medyczną z powodu gruźlicy. W szczególności, w okresie od 20 marca 2007 r. do 26 lutego 2018 r. był regularnie badany przez lekarzy kolonii i otrzymywał przepisane leczenie. W wyniku każdego cyklu leczenia jego stan zdrowia poprawiał się. Rząd nie sprecyzował częstotliwości regularnych badań i leczenia skarżącego w tym czasie. W grudniu 2011 r. badanie krwi wykazało, że skarżący zaraził się wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Według skarżącego odmówiono mu dostępu do kopii wyników badań. Według Rządu, 28 lutego 2012 r. skarżącego zbadał lekarz kolonii, który zdiagnozował u niego przewlekłe zapalenie wątroby w stanie remisji. Skarżącemu przepisano leczenie. 16 maja 2012 r. lekarze z Winnickiego Regionalnego Centrum Kontroli i Zapobiegania HIV-AIDS zdiagnozowali u skarżącego wirusowe zapalenie wątroby typu C w stanie remisji bez uszkodzenia wątroby. Według Rządu skarżącemu przepisano leczenie objawowe, a w wyniku leczenia jego stan zdrowia poprawił się. Rząd nie określił rodzaju tego leczenia. Według Rządu skarżący był pod nadzorem lekarzy kolonii i przepisano mu wszystkie niezbędne leki oraz specjalną dietę. Rząd nie określił częstotliwości leczenia ani rodzaju diety dostarczanej skarżącemu. Rząd podał ponadto, że od 23 lutego do 20 marca 2015 r. skarżący był leczony w szpitalu wielospecjalistycznym w kolonii karnej nr 81 w Strzyżawce. W wyniku leczenia jego stan zdrowia poprawił się. Nie określono rodzaju tego leczenia. Dodali również, że na dzień 26 lutego 2018 r. skarżący pozostawał pod ciągłym nadzorem lekarzy kolonii, a jego stan zdrowia był zadowalający. Według skarżącego, w trakcie pozbawienia wolności złożył liczne wnioski do organów krajowych, w tym do Donieckiego Sądu Apelacyjnego („Sąd Apelacyjny”), w celu uzyskania kopii różnych dokumentów, które miały zostać złożone do Trybunału w celu uzasadnienia jego skargi. Dodał, że w okresie od sierpnia do listopada 2006 r. zwrócił się do Sądu Apelacyjnego z wnioskiem o udostępnienie mu kopii aktu oskarżenia. Jego wnioski zostały odrzucone 8 sierpnia i 6 września 2006 r. z uzasadnieniem, że otrzymał już kopię tego dokumentu w toku postępowania karnego przeciwko niemu oraz że nie istnieje wymóg prawny spełnienia jego wniosków. Ostatecznie 21 lipca 2008 r. kopię tego dokumentu wysłano do skarżącego. W okresie od kwietnia do sierpnia 2009 r. skarżący zwrócił się do Sądu Apelacyjnego z wnioskiem o przesłanie mu kopii kilku protokołów rozpraw z akt jego sprawy karnej, a także z akt sprawy jego wspólnika. Wnioski te zostały początkowo odrzucone jako nie mające podstawy prawnej. Według Rządu, 10 września 2009 r. skarżący złożył kolejny wniosek do Sądu Apelacyjnego, w którym zawnioskował o kopie protokołów rozpraw, odwołania kasacyjnego oraz innych dokumentów z akt jego postępowania karnego. 2 października 2009 r. Sąd Apelacyjny przesłał skarżącemu żądane kopie, z wyjątkiem kopii protokołów rozpraw, z powodu, że ich przesłanie nie było objęte ustawodawstwem obowiązującym w tamtym czasie. 21 kwietnia 2011 r. Biuro Pełnomocnika Rządu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka przesłało skarżącemu kopie protokołów rozpraw. Pismami z 12 i 17 stycznia 2017 r. Sąd Apelacyjny odmówił spełnienia wniosków skarżącego o udostępnienie kopii jego wniosku o przedłużenie terminu do wniesienia odwołania kasacyjnego od wyroku z 25 listopada 2004 r. oraz kopii postanowienia sądu z 26 października 2016 r. oddalającego ten wniosek. Sąd Apelacyjny podał, że akta sprawy karnej skarżącego zostały przesłane do Wyższego Sądu Specjalizowanego Ukrainy ds. Cywilnych i Karnych na wniosek tego sądu. Skarżącemu nie udostępniono kopii żądanych dokumentów.


Skarżąca urodziła się w 1977 roku i mieszka w Kiszyniowie. W momencie wydarzeń stanowiących podstawę niniejszej skargi skarżąca pracowała jako kasjerka w głównej siedzibie banku. Jej obowiązkiem było liczenie gotówki przywożonej w workach z oddziałów banku. 18 września 2015 r. skarżąca przyszła do pracy około godziny 7:40 i zaczęła liczyć pieniądze w workach z gotówką. Po przeliczeniu pieniędzy z czterech worków poszła do toalety i po powrocie usłyszała od jednej z współpracownic, że jednemu z nieprzeliczonych worków brakuje plomby. Nie zwróciła na to większej uwagi, ponieważ nie był to pierwszy przypadek braku plomby. Współpracownica, która znalazła worek bez plomby, otrzymała od przełożonej polecenie przeliczenia pieniędzy w tym worku. Okazało się, że z worka brakuje czterdziestu siedmiu tysięcy euro (EUR). Wezwano innego przełożonego i przeprowadzono przeszukanie pomieszczeń. Skontaktowano się z oddziałem, z którego pochodził worek z pieniędzmi; jednak jego pracownicy podkreślili, że worek był zaplombowany w momencie wysyłki. Później skarżąca ponownie poszła do toalety, a następnie wyszła na lunch. 2 października 2015 r. przeprowadzono przeszukanie w domu skarżącej, ale nie znaleziono niczego istotnego dla śledztwa. Tego samego dnia skarżąca została aresztowana i osadzona w areszcie. 5 października 2015 r. postawiono skarżącej zarzut kradzieży kwoty 47 000 EUR. Zarzucono jej, że wraz z innymi pracownikami banku ukradła wyżej wymienioną kwotę pieniędzy z worka, o którym mowa. Postanowienie o oskarżeniu nie wskazywało na żadne dowody zdolne do udowodnienia udziału skarżącej w przestępstwie. Wydaje się, że jednej z współpracownic skarżącej również postawiono zarzut tego samego przestępstwa. W tej samej dacie, a mianowicie 5 października 2015 r., prokurator prowadzący sprawę zwrócił się do Sądu Rejonowego w Buiucani z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie skarżącej na okres trzydziestu dni. Prokurator twierdził, że istnieje ryzyko, iż skarżąca mogłaby ingerować w dowody, wpływać na świadków i popełnić przestępstwo ponownie, co uzasadnia jej tymczasowe aresztowanie. 5 października 2015 r. Sąd Rejonowy w Buiucani stwierdził, że prokurator prowadzący sprawę nie określił w swoim wniosku powodów dających podstawę do podejrzenia, że skarżąca mogła popełnić przestępstwo. Mimo to sąd zauważył, że podczas rozprawy prokurator wskazał, że inny współoskarżony zeznał, że pieniądze mogły zostać skradzione przez skarżącą, ponieważ wzięła worki ze stosu worków, w którym znaleziono niezaplombowany worek, oraz że zachowywała się podejrzanie. Ponadto kamera monitoringu w pokoju była odwrócona od miejsca, w którym siedziała skarżąca. Sąd uznał, że istniało uzasadnione podejrzenie, że skarżąca popełniła przestępstwo. Sąd zauważył, że od dnia kradzieży minęło około trzynaście dni. Skarżąca miała stałe miejsce zamieszkania, pracę, rodzinę i nie była karana. Nie było powodów, by sądzić, że będzie utrudniać śledztwo w okolicznościach, w których jej udział w przestępstwie był niejasny. Sąd uznał, że ryzyko popełnienia przestępstwa ponownie nie zostało również udowodnione przez prokuratora w sposób uzasadniający osadzenie skarżącej w areszcie. W związku z tym sąd zarządził areszt domowy skarżącej na okres dwudziestu dni. Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji, argumentując, że środek w postaci aresztu domowego był niepotrzebny, ponieważ nawet sąd pierwszej instancji uznał, że powody podane przez prokuratora nie były przekonujące. Prokurator również złożył odwołanie. 15 października 2015 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie uwzględnił odwołanie złożone przez prokuratora. Uchylił decyzję z 5 października 2015 r. i zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącej na okres trzydziestu dni. Sąd uznał, że istnieje ryzyko ucieczki, ingerencji w śledztwo oraz zmowy z innymi współoskarżonymi. Sąd zauważył, że nieuzasadnione przejawy łagodności zachęcałyby do takich zachowań antyspołecznych i wpłynęłyby na zaufanie ludzi do organów ścigania, a środek w postaci tymczasowego aresztowania służy do karania i zniechęcania do zachowań antyspołecznych. Co do uzasadnionego podejrzenia, że skarżąca popełniła zarzucane jej przestępstwo, sąd zauważył, że skarżąca nie kwestionowała jego istnienia. Następnego dnia skarżąca została aresztowana i osadzona w areszcie. 26 października 2015 r. Sąd Apelacyjny w Kiszyniowie rozpoznał odwołanie złożone przez skarżącą, uwzględnił je i zarządził jej zwolnienie pod nadzorem sądowym. Sąd stwierdził, że nie było powodów, by wierzyć, że skarżąca ucieknie, będzie utrudniać śledztwo lub popełni przestępstwo ponownie. Wydaje się, że postępowanie karne w sprawie okoliczności domniemanej kradzieży z 18 września 2015 r. jest w toku do dnia dzisiejszego.


Wnioskodawcy są przedsiębiorcami, którzy uzyskali od władz lokalnych w Leova licencje (patenta) na świadczenie usług, takich jak sprzedaż różnych towarów na lokalnym targowisku. Wszyscy wnioskodawcy świadczyli swoje usługi na terenie prywatnego targowiska (L.), położonego w centrum Leova, które otrzymało swoją licencję w 1996 roku. Władze lokalne autoryzowały świadczenie usług na terenie L. od poniedziałku do soboty. Inne targowisko, należące do państwa (U.), było otwarte w niedziele, ale znajdowało się daleko od centrum i było niekorzystne dla wielu sprzedawców i ludności. Wnioskodawcy i właściciele L. zwrócili się do władz lokalnych o zmianę harmonogramu pracy, pozwalającą im na pracę w niedziele i dzień wolny w poniedziałek, tak jak to miało miejsce w przypadku wielu podobnych targowisk w innych miastach. Jednakże władze lokalne odrzuciły wielokrotnie taką zmianę, powołując się na różne przyczyny sanitarne, porządkowe i inne. Zdaniem wnioskodawców prawdziwym powodem odmowy była ochrona interesów U., ponieważ niedziela była najbardziej dochodowym dniem tygodnia. W związku z tym wielu prywatnych przedsiębiorców czuło się zmuszonym do świadczenia usług również na targowisku państwowym, ponosząc tym samym dodatkowe koszty i cierpiąc z powodu prymitywnych warunków pracy na terenie U. 31 stycznia 2005 r. walne zebranie przedsiębiorców (w którym uczestniczyli wnioskodawcy) zdecydowało poprosić władze lokalne o pozwolenie im na pracę w niedziele i odpoczynek w poniedziałki. Złożyli swój wniosek do właścicieli L., którzy 8 lutego 2005 r. złożyli skargę do burmistrza Leova, powołując się na decyzję z 31 stycznia 2005 r. i prosząc o autoryzację zmiany harmonogramu pracy targowiska. 2 marca 2005 r. rada miejska Leova podjęła decyzję nr 2.2, odrzucającą „wnioski obywateli Leova pracujących na terenie [L.] i posiadających licencje biznesowe”. Powodem było to, że praca w niedzielę spowodowałaby problemy z ruchem i zakłóciłaby spokój pobliskiej ludności, w tym szkoły i szpitala. Decyzja została wydrukowana na papierze firmowym z nagłówkiem urzędu burmistrza. Pieczęć na decyzji została położona przez urząd burmistrza Leova i nosi datę 29 marca 2005 r. 4 kwietnia 2005 r. walne zebranie przedsiębiorców (w tym wnioskodawców) wyraziło swoją niezgodę z decyzją z 2 marca 2005 r. Tego samego dnia 191 przedsiębiorców pracujących na terenie L., w tym wnioskodawcy, ogłosiło strajk i zdecydowało o złożeniu oficjalnego wniosku o zmianę ich harmonogramu pracy. W związku z tym, 4 kwietnia 2005 r. przedsiębiorcy złożyli wniosek do „rady regionalnej Leova”. Wnieśli, między innymi, o uchylenie decyzji 2.2 podjętej przez radę miejską 2 marca 2005 r. i wyjaśnili, że nie zapewniono im odpowiednich warunków pracy na terenie U. W tej samej dacie wnioskodawcy wysłali wstępny wniosek do Urzędu Miejskiego w Leova. W nim wnioskodawcy przedstawili opis podobny do tego w ich skardze wspomnianej w powyższym akapicie. Wnieśli o uchylenie decyzji nr 2.2 podjętej przez radę miejską Urzędu Miejskiego w Leova. 6 kwietnia 2005 r. rada miejska Leova omówiła na swoim posiedzeniu żądania przedsiębiorców i administracji L., zawarte w ich wniosku z 4 kwietnia 2005 r. Zdaniem wnioskodawców dyrektor L. został dopuszczony do zwrócenia się do radnych i mówił o żądaniach wnioskodawców. Po omówieniu sprawy rada miejska podjęła decyzję nr 3.1, w której wzięła pod uwagę żądania wnioskodawców i zdecydowała, że L. ma pracować zgodnie z decyzją rady miejskiej Leova nr 2.2 z 2 marca 2005 r. 12 maja 2005 r. burmistrz Leova odpowiedział na skargę z 4 kwietnia 2005 r. Burmistrz poinformował przedsiębiorców, że odpowiedź na ich żądania została już dana przez radę miejską Leova w jej decyzji nr 3.1 z 6 kwietnia 2005 r., „mianowicie że [L.] będzie pracować zgodnie z decyzją rady miejskiej Leova nr 2.2 z 2 marca 2005 r.”. 28 maja 2005 r. 191 przedsiębiorców, w tym wnioskodawcy, wszczęło postępowanie sądowe administracyjne, wnosząc o uchylenie decyzji z 2 marca 2005 r. Argumentowali, że ich prawa zostały naruszone przez tę decyzję i że jej celem była ochrona interesów U. Dołączyli kopie wstępnego wniosku skierowanego do urzędu burmistrza, ich skargi złożonej 4 kwietnia 2005 r. do rady miejskiej Leova oraz odpowiedzi urzędu burmistrza z 12 maja 2005 r. (patrz poprzedni akapit). 5 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy w Leova orzekł na korzyść przedsiębiorców. Sąd ustalił, że działalność L. w niedziele nie powodowała żadnych problemów sanitarnych, komunikacyjnych ani innych oraz że decyzja z 2 marca 2005 r. była sprzeczna z ustawodawstwem antymonopolowym. Sąd uwzględnił w całości wniosek wnioskodawców o zwrot kosztów prawnych w wysokości 15 000 mołdawskich lejów, kwoty, którą zapłacili prawnikowi za reprezentowanie ich w tej sprawie. Rada miejska Leova odwołała się. Wyrokiem końcowym z 20 października 2005 r. Sąd Apelacyjny w Cahul uchylił wyrok sądu niższej instancji i zadecydował o odrzuceniu powództwa złożonego przez przedsiębiorców. Wyjaśnił, że przedsiębiorcy złożyli swoją wstępną skargę do burmistrza, podczas gdy decyzję, której uchylenia domagali się, podjęła rada miejska urzędu burmistrza Leova. W związku z tym nie przestrzegano art. 14 ustawy o postępowaniu administracyjnym (patrz poniższy paragraf 17), ponieważ skarga musiała zostać złożona najpierw do organu, który podjął zaskarżoną decyzję. Sąd dodał, że wnioskodawcy nie mieli już prawa do składania skargi na decyzję z 2 marca 2005 r.


Spółka wnioskodawcy jest osobą prawną zarejestrowaną w Możejkach. W 2004 roku Rada Konkurencji (Konkurencijos taryba) wszczęła śledztwo w sprawie domniemanego nadużycia pozycji dominującej przez spółkę wnioskodawcy na rynku paliw. Śledztwo obejmowało działalność spółki wnioskodawcy w latach 2002–2004. Zdaniem spółki wnioskodawcy ostatnie działanie mieszczące się w zakresie śledztwa zostało podjęte 31 grudnia 2004 r. 7 marca 2005 r. Rada Konkurencji zdecydowała o rozszerzeniu zakresu śledztwa i ustaleniu, czy działalność spółki wnioskodawcy wpłynęła na handel między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, w rozumieniu art. 82 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską („TWE”) – obecnie art. 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE” – patrz pkt 43 poniżej). 22 grudnia 2005 r. Rada Konkurencji stwierdziła, że spółka wnioskodawcy nadużyła swojej pozycji dominującej na rynku paliw i ukarała ją grzywną w wysokości 32 000 000 litów litewskich (LTL – około 9 267 841 euro (EUR)). Spółka wnioskodawcy odwołała się od decyzji Rady Konkurencji z 22 grudnia 2005 r. (patrz pkt 8 powyżej). Zarzuciła Radzie Konkurencji naruszenie przepisów proceduralnych oraz błędy w definiowaniu rynku i jego zakresu geograficznego, w wyniku czego jej orzeczenie, jakoby spółka wnioskodawcy nadużyła pozycji dominującej na rynku paliw, było nieuzasadnione. Spółka wnioskodawcy uznała również za nieuzasadnione orzeczenie Rady Konkurencji, że jej polityka cenowa miała charakter dyskryminacyjny i że spółka zmuszała inne podmioty gospodarcze do podpisywania umów lojalnościowych i konkurencyjnych (patrz pkt 16 poniżej) oraz że dyskryminowała inne podmioty gospodarcze. Spółka wnioskodawcy uznała również za bezpodstawne orzeczenie Rady Konkurencji, że sprzedawała olej napędowy różnym podmiotom gospodarczym po różnych cenach, tym samym je dyskryminując, oraz że sprzedawała olej napędowy arktyczny jednemu podmiotowi gospodarczemu po cenie lepszej niż oferowana innym. Spółka wnioskodawcy była również niezadowolona z wysokości grzywny, uznając, że była ona nieproporcjonalna. 28 czerwca 2008 r. Wileński Sąd Okręgowy Administracyjny stwierdził następujące. Sąd uznał, że Rada Konkurencji miała prawo badać, czy działania podmiotów gospodarczych były zgodne z art. 82 TWE. Sąd podkreślił, że ustawa o konkurencji umożliwiała Radzie Konkurencji wszczęcie śledztwa z urzędu, jeżeli podała wystarczające powody takiego działania. W niniejszej sprawie Rada Konkurencji podała wystarczające powody rozszerzenia śledztwa na art. 82 TWE. Sąd stwierdził, że Rada Konkurencji dopuściła się pewnych naruszeń proceduralnych i postanowił uchylić część jej decyzji. Sąd rozpoznał również sprawę co do meritum. Uznał, że Rada Konkurencji błędnie zdefiniowała rynek oraz rynek w ujęciu geograficznym, co miało istotny wpływ na jej decyzję. Z tego wynikało, że dalsze wnioski Rady Konkurencji dotyczące pozycji dominującej spółki wnioskodawcy, nadużycia tej pozycji oraz zgodności z art. 82 TWE nie mogły być słuszne, ponieważ opierały się na nieprawidłowych danych. Rada Konkurencji wniosła apelację. 8 grudnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok, stwierdzając, że nie zgadza się z sądem pierwszej instancji w zakresie szeregu naruszeń proceduralnych, ale że Rada Konkurencji nie wyjaśniła wystarczająco, dlaczego zignorowała argumenty spółki wnioskodawcy dotyczące zakresu rynku. W celu ustalenia zakresu rynku niezbędne było przeprowadzenie dalszego śledztwa. Sąd zatem postanowił zwrócić sprawę Radzie Konkurencji w celu przeprowadzenia dodatkowego śledztwa (grąžinti bylą Konkurencijos tarybai atlikti papildomą tyrimą). 15 stycznia 2009 r. Rada Konkurencji zdecydowała, że decyzja Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz pkt 11 powyżej) zobowiązuje ją do podjęcia dodatkowych środków dochodzeniowych w zakresie działalności spółki wnioskodawcy i postanowiła wznowić śledztwo (atnaujinti tyrimą) w odniesieniu do spółki wnioskodawcy. W nieokreślonym dniu spółka wnioskodawcy odwołała się od decyzji Rady Konkurencji o wznowieniu śledztwa. Podniosła, że śledztwo w sprawie działalności spółki wnioskodawcy obejmowało okres od 2002 do 2004 r. Mimo że w początkowym śledztwie nie wspomniano o dacie końcowej badanych działań, można było przypuszczać, że ostatnie badane działanie zostało podjęte 31 grudnia 2004 r. Prawo krajowe przewidywało, że podmioty gospodarcze mogą ponosić odpowiedzialność za naruszenie ustawy o konkurencji tylko do trzech lat od daty danego naruszenia lub, jeżeli naruszenie miało charakter ciągły, do trzech lat od daty ostatniego działania sprzecznego z ustawą o konkurencji (patrz pkt 27 poniżej). Spółka wnioskodawcy oświadczyła, że ostatnie takie działanie zostało podjęte przez nią 31 grudnia 2004 r. i że termin przedawnienia upłynął 31 grudnia 2007 r.; tym samym nie można jej było przypisać odpowiedzialności za naruszenie ustawy o konkurencji. 25 maja 2009 r. Wileński Sąd Okręgowy Administracyjny oddalił skargę spółki wnioskodawcy. Sąd uznał, że prawomocne orzeczenia sądowe muszą być wykonane i że w związku z tym, że decyzja Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r. stała się prawomocna (patrz pkt 11 powyżej), Rada Konkurencji miała obowiązek wznowić śledztwo w sprawie działalności spółki wnioskodawcy. Spółka wnioskodawcy wniosła apelację, która została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny 13 maja 2010 r. Sąd uzasadnił swoje stanowisko w pięciu krótkich paragrafach, stwierdzając, że zaskarżoną decyzją Rada Konkurencji jedynie wznowiła poprzednie śledztwo (a nie rozpoczęła nowego) (skundžiamu nutarimu yra tik atnaujinamas anksčiau vykdytas tyrimas vykdant Lietuvos vyriausiojo administracinio teismo įpareigojimą, o ne pradedamas naujas tyrimas) oraz że przepisy prawa krajowego dotyczące terminu przedawnienia mają zastosowanie jedynie w przypadku nowych śledztw. Aby wywiązać się z decyzji Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r. (patrz pkt 11 powyżej), 16 grudnia 2010 r. Rada Konkurencji przeprowadziła dodatkowe śledztwo w sprawie działalności spółki wnioskodawcy. Rada Konkurencji doprecyzowała definicję geograficznego zakresu rynku, zawężając go do terytorium Litwy. Rada Konkurencji stwierdziła, że spółka wnioskodawcy podjęła działania ograniczające konkurencję – a mianowicie nadużyła swojej pozycji dominującej poprzez stosowanie cen dyskryminacyjnych, narzucanie innym podmiotom gospodarczym rocznych wymogów lojalnościowych (czyli wymaganie od nich zgody na zakup określonej ilości paliwa rocznie od spółki wnioskodawcy) oraz ograniczanie importu równoległego i dalszej sprzedaży taniego paliwa przez jej klientów. Spółka wnioskodawcy podniosła kwestię terminu przedawnienia, twierdząc, że upłynął on i że Rada Konkurencji musiała więc umorzyć śledztwo. Rada Konkurencji była zdania, że termin przedawnienia musi być liczony od momentu, w którym dany podmiot gospodarczy zaprzestał nielegalnej działalności. Jedno z naruszeń popełnionych przez spółkę wnioskodawcy rozpoczęło się w 2002 r.; jedno rozpoczęło się w 2003 r.; a reszta rozpoczęła się w 2004 r. Nie było informacji, aby spółka wnioskodawcy zakończyła swoją nielegalną działalność (z wyjątkiem jednego z nich). W ten sposób trzyletni termin przedawnienia nawet nie zaczął biec. Ponadto nie było informacji, aby spółka wnioskodawcy zmieniła swoje zachowanie na odpowiednich rynkach w taki sposób, że nie podejmowała już działań sprzecznych z ustawą o konkurencji i TFUE; w związku z tym naruszenie miało charakter ciągły i nie można było stwierdzić, że termin przedawnienia upłynął. Nawet jeśli termin przedawnienia zaczął biec przed wydaniem przez Radę Konkurencji decyzji z 22 grudnia 2005 r., jego bieg zostałby jednak przerwany w dniu podjęcia decyzji przez Radę Konkurencji. Termin pociągnięcia spółki wnioskodawcy do odpowiedzialności powinien zacząć biec od 8 grudnia 2008 r. – daty częściowego uchylenia decyzji Rady Konkurencji przez Naczelny Sąd Administracyjny. W przeciwnym razie dla Rady Konkurencji niemożliwe byłoby usunięcie uchybień w jej decyzji z powodu długości postępowania sądowego. Taka sytuacja byłaby sprzeczna z zasadami sprawiedliwości i rozsądku, ponieważ szkodliwe działania mogłyby być kontynuowane i nie byłoby możliwości żądania od spółki wnioskodawcy ich zakończenia. Ponadto niemożliwe byłoby wyegzekwowanie wykonania orzeczeń sądowych. Obliczenie terminu przedawnienia przedstawione przez spółkę wnioskodawcy byłoby korzystne dla innych podmiotów gospodarczych, które naruszyły ustawę o konkurencji. Takie podmioty gospodarcze musiałyby jedynie zachowywać się w taki sposób, aby zapewnić, że postępowania sądowe dotyczące ich własnego zachowania trwałyby długo. Rada Konkurencji zwróciła również uwagę na przepisy Kodeksu wykroczeń administracyjnych, w których stwierdzono, że jeżeli sąd uchyli decyzję o nałożeniu sankcji na podmiot gospodarczy lub o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia sankcji (lub jeżeli ta decyzja sądu pierwszej instancji została uchylona przez sąd odwoławczy), terminy zaczynają biec na nowo od daty, w której decyzja sądu lub sądu odwoławczego stała się prawomocna (patrz pkt 31 poniżej). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odpowiedzialność za naruszenia ustawy o konkurencji jest odpowiedzialnością administracyjną w szerokim sensie i że zasady odpowiedzialności administracyjnej mogą być również stosowane do naruszeń ustawy o konkurencji (patrz pkt 38 poniżej). Rada Konkurencji zdecydowała, że przepisy Kodeksu wykroczeń administracyjnych muszą być zastosowane w przypadku spółki wnioskodawcy i że – niezależnie od przepisów ustawy o konkurencji – termin musi być liczony od dnia, w którym Naczelny Sąd Administracyjny podjął swoją decyzję. Przepisy prawa Unii Europejskiej przewidywały również, że termin przedawnienia nałożenia grzywny musi być zawieszony, gdy decyzja Komisji Europejskiej jest przedmiotem kontroli przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (patrz pkt 47 poniżej). Rada Konkurencji była zdania, że krajowy organ antymonopolowy nie może być bardziej ograniczony niż Komisja Europejska w możliwości zawieszenia terminu przedawnienia. Rada Konkurencji powołała się również na decyzję Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2010 r., w której sąd stwierdził, że Rada Konkurencji była zobowiązana do wznowienia śledztwa, a nie do rozpoczęcia nowego (patrz pkt 15 powyżej). Rada Konkurencji stwierdziła, że spółka wnioskodawcy naruszyła ustawę o konkurencji i TFUE oraz ukarała ją grzywną w wysokości 8 231 000 LTL (około 2 383 862 EUR). Spółka wnioskodawcy wniosła skargę do Wileńskiego Sądu Okręgowego Administracyjnego, zwracając się o uchylenie zarządzenia Rady Konkurencji z 16 grudnia 2010 r. (patrz pkt 16 powyżej). Argumenty spółki wnioskodawcy opierały się, między innymi, na fakcie, że termin przedawnienia nałożenia grzywny został przekroczony i że spółka wnioskodawcy nie może ponosić odpowiedzialności za naruszenie ustawy o konkurencji i TFUE. Spółka wnioskodawcy argumentowała, między innymi, że ustawa o konkurencji przewiduje najpoważniejsze sankcje gospodarcze ze wszystkich przewidzianych w systemie prawnym Litwy i że tak wysokie grzywny zagrażają ciągłości działalności podmiotów gospodarczych, a z tego powodu logiczne jest, że ustawa przewiduje, że termin przedawnienia nie może być zawieszony ani wznowiony. 15 kwietnia 2011 r. Wileński Sąd Okręgowy Administracyjny oddalił skargę spółki wnioskodawcy. W zakresie terminu przedawnienia i jego obliczania sąd uznał, że śledztwo w sprawie działalności spółki wnioskodawcy zostało wszczęte 15 lipca 2004 r. Rada Konkurencji była zdania, że termin przedawnienia nie zaczął biegać przed 22 grudnia 2005 r. i że nawet jeśli zaczął, musiał zostać przerwany, gdy Rada Konkurencji podjęła swoją decyzję (patrz pkt 8 powyżej). Gdy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił część decyzji Rady Konkurencji (patrz pkt 11 powyżej), termin odpowiedzialności za naruszenie prawa konkurencji musiał zostać zresetowany. Wileński Sąd Okręgowy Administracyjny uznał, że śledztwo zostało jedynie wznowione i że nie wszczęto nowego śledztwa (nagrinėjamu atveju tyrimas tiesiog buvo atnaujintas, o ne pradėtas naujas) oraz że argumenty spółki wnioskodawcy dotyczące terminu przedawnienia były bezpodstawne. Spółka wnioskodawcy wniosła apelację, podnosząc kwestię terminu przedawnienia. 21 stycznia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymał argumenty Wileńskiego Sądu Okręgowego Administracyjnego (patrz pkt 18 powyżej). Dodał, że istniał spór między stronami co do dat, w których spółka wnioskodawcy popełniła naruszenia. Ponieważ Rada Konkurencji badała działalność spółki wnioskodawcy w latach 2002–2004, sąd uznał, że ostatnie naruszenie zostało popełnione przez spółkę wnioskodawcy 31 grudnia 2004 r. Sąd zauważył również, że Rada Konkurencji nie udowodniła, że naruszenie trwało po 31 grudnia 2004 r., i nie przyjął jej argumentów, że naruszenie przez spółkę wnioskodawcy miało charakter ciągły lub że termin przedawnienia w ogóle nie zaczął biegać. Następnie sąd podkreślił znaczenie zasady *res judicata* – to znaczy, że aspekty faktyczne i prawne zostały zbadane w innej decyzji sądu i muszą być zaakceptowane, oraz że strona postępowania lub inna osoba, która uczestniczyła w sprawie (gdzie strony postępowania były te same), może powołać się na tę decyzję sądu bez konieczności ponownego dowodzenia tych samych okoliczności. Ponadto jednym z najważniejszych elementów zasady praworządności jest zasada pewności prawa, która wymaga respektowania zasady *res judicata*. W związku z tym, gdy sądy rozstrzygają sprawę, ich orzeczenia nie powinny być kwestionowane ani pozostawione bez wykonania, ponieważ orzeczenia sądów (wraz z normami prawnymi) są gwarancją stabilności życia publicznego i pewności stosunków społecznych. Biorąc to pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny był zdania, że 13 maja 2010 r. zbadał już prawo Rady Konkurencji do wznowienia śledztwa w sprawie działalności spółki wnioskodawcy (patrz pkt 15 powyżej). W rezultacie legalność wznowienia śledztwa miała moc *res judicata* i nie mogła być ponownie kwestionowana. Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się również do innej ze swoich spraw, rozstrzygniętej w innym składzie, z wyjątkiem jednego sędziego, 21 czerwca 2012 r., która dotyczyła sprzedaży produktów mlecznych („sprawa produktów mlecznych”). W tej sprawie sąd zbadał odpowiednie przepisy ustawy o konkurencji – a mianowicie ich zastosowanie, gdy sprawa dotycząca naruszenia prawa konkurencji została przekazana do zbadania sądowi, który następnie uchylił decyzję Rady Konkurencji i zwrócił sprawę do dalszego zbadania (patrz pkt 40 poniżej). Sąd jednak stwierdził: „W opinii rozszerzonego składu sądu uzasadnienie przedstawione w sprawie produktów mlecznych nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, po pierwsze ze względu na powyższe argumenty dotyczące wpływu decyzji z 13 maja 2010 r. i zasady *res judicata*. Ponadto okoliczności niniejszej sprawy i tej, w której zapadła decyzja z 21 czerwca 2012 r., nie są takie same ani tak podobne, aby można je było badać w podobny sposób. W sprawie administracyjnej nr A520‑2136/2012 sąd zbadał legalność decyzji Rady Konkurencji, w której podmiot gospodarczy był podejrzany o naruszenie przepisów ustawy o konkurencji, natomiast w niniejszej sprawie spółka wnioskodawcy jest podejrzana o naruszenie zarówno ustawy o konkurencji, jak i TFUE. W opinii rozszerzonego składu sądu ta okoliczność przesądziła również o wniosku, że obie sprawy są istotnie różne i decyzja podjęta w jednej z nich nie może stanowić precedensu w rozstrzyganiu drugiej”. Sąd zatem orzekł, że stanowisko Rady Konkurencji, że (i) termin przedawnienia nie upłynął oraz (ii) spółka wnioskodawcy może ponosić odpowiedzialność za naruszenia ustawy o konkurencji, było legalne. Sąd obniżył jednak grzywnę do 7 819 450 LTL (około 2 264 669 EUR).


Wnioskodawcą jest dziennikarz. 18 lipca 2006 r. lokalna gazeta codzienna, „Kostroma Chronometer” (Хронометр-Кострома), opublikowała w numerze 29 artykuł autorstwa wnioskodawcy zatytułowany „Niesmieszne kino” (Несмешное кино). Artykuł brzmiał, w zakresie istotnym, następująco:
„W samym środku afer korupcyjnych wstrząsających regionem, „Czerwony Dom” próbuje za wszelką cenę ratować twarz.
Dla dobra „honoru pułku”.
Od kilku lat mieszkańcy obwodu kostromskiego zmuszani są do oglądania niekończących się „oper mydlanych” z udziałem wielkich afer korupcyjnych, w które zamieszani są przedstawiciele władz regionu.
Pierwszy odcinek serialu, „W administracji obwodowej nie ma korupcji”, został wydany w 2002 roku, kiedy wszczęto śledztwo karne przeciwko D.S., wicegubernatorowi regionu. Śledztwo zostało wszczęte w związku z podejrzeniem spowodowania przez niego średnio ciężkich obrażeń ciała, a także – na podstawie art. 201 Kodeksu Karnego, przepisu dotyczącego korupcji – podejrzenia przywłaszczenia stanowiącego nadużycie funkcji publicznych.
Mimo poważnego charakteru zarzutów karnych postawionych jego zastępcy, gubernator V.Sh. starał się za wszelką cenę chronić swojego podwładnego, próbując zachować „honor pułku” (честь мундира). Ale podczas gdy plamiony skandalem zastępca gnił w celi aresztu śledczego i siedział w sali rozpraw podczas procesu, z powrotem w „Czerwonym Domie” („красный дом”) cicho czekało wygodne krzesło na swojego właściciela.
W lutym 2003 r. gubernator wysłał do sędziego M. petycję nr 134/gl na papierze firmowym z herbem obwodu kostromskiego, w której złożył niezwykle proste żądanie: „Jeśli sąd uzna, że czyny, zarzucane D.S., mają charakter kryminalny, proszę o rozważenie możliwości umorzenia postępowania karnego przeciwko niemu”. Ciekawe jest to, że nawet po wydaniu wyroku uznającego D.S. za winnego, gubernator V.Sh. upierał się i przez długi czas odmawiał zwolnienia z urzędu urzędnika, który splamił jego reputację. Był w stanie rozstać się z takim „obiecującym” pracownikiem dopiero po tym, jak prokurator regionu złożył w tej sprawie oficjalny wniotek...”

28 lipca 2006 r. Administracja Obwodu Kostromskiego i V.Sh., gubernator Obwodu Kostromskiego, wniosły do Sądu Rejonowego w Leninskim w Kostromie („Sąd Rejonowy”) powództwa o zniesławienie przeciwko wydawcy „Kostroma Chronometer” i wnioskodawcy, żądając sprostowania pewnych stwierdzeń i dochodząc odszkodowania z tytułu szkody niemajątkowej. Powodowie kwestionowali w szczególności następujące stwierdzenia: „W samym środku afer korupcyjnych wstrząsających regionem, „Czerwony Dom” próbuje za wszelką cenę ratować twarz” oraz „[m]imo poważnego charakteru zarzutów karnych postawionych jego zastępcy, gubernator próbował za wszelką cenę chronić swojego podwładnego, starając się zachować honor pułku”.

5 października 2006 r. Sąd Rejonowy częściowo uwzględnił powództwa o zniesławienie, uznając jedno ze spornych stwierdzeń za nieprawdziwe i nakazując opublikowanie sprostowania oraz zapłacenie przez wnioskodawcę i gazetę odpowiednio 500 rubli rosyjskich (RUB) (około 15 euro (EUR) według kursu wymiany obowiązującego w tamtym czasie) i RUB 1 000 (około EUR 30) jako zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. Wyrok brzmiał, w zakresie istotnym, następująco:

„Analizując treść artykułu jako całość oraz informacje w nim zawarte kwestionowane przez powodów, sąd stwierdza, że ... wyrażenie „ratować twarz” odnoszące się do afer korupcyjnych w regionie i starań administracji obwodu kostromskiego nie ma charakteru zniesławiającego z tego powodu, że ściganie karne szefów organów wykonawczych regionu i przedsiębiorstw unitarnych było faktem powszechnie znanym. Wszystkie te wydarzenia przyciągały uwagę publiczną i wywoływały szeroki oddźwięk społeczny w regionie, niezależnie od artykułów w prasie.
Twierdzenie autora artykułu, że Administracja Obwodu Kostromskiego starała się „ratować twarz” w trakcie afer korupcyjnych, nie implikuje stwierdzenia, że ten organ państwowy próbuje usprawiedliwiać, w szczególności jakimikolwiek bezprawnymi środkami, jakiekolwiek swoje działania lub działania swoich pracowników.
W powyższym świetle sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia powództwa wniesionego przez Administrację Obwodu Kostromskiego.
Stwierdzenia opublikowane w gazecie dotyczące prób gubernatora V.Sh. chronienia za wszelką cenę działań jego podwładnego D.S., wobec którego toczyło się postępowanie karne, nie zostały potwierdzone [jako prawdziwe] w toku rozprawy sądowej.
Sąd ustalił, że 9 lutego 2003 r. gubernator V.Sh. wysłał do sędziego federalnego M. petycję o umorzenie postępowania karnego przeciwko D.S. ... Gubernator zwrócił się do sądu o rozważenie możliwości umorzenia postępowania karnego przeciwko D.S., biorąc pod uwagę obowiązujące normy prawne.
„Bronienie” [выгораживание] jest zdefiniowane w słowniku ... jako udowadnianie, że ktoś nie jest zaangażowany w coś, w celu uniknięcia odpowiedzialności.
„Za wszelką cenę” [всеми силами] oznacza [według słownika] za wszelką cenę i w każdy możliwy sposób.
Petycja gubernatora nie zawiera żadnych wskazań, że gubernator V.Sh. próbował udowodnić sądowi, że [jego zastępca] D.S. nie był zaangażowany w przestępstwa, o które był oskarżony, i że próbował pomóc mu uniknąć odpowiedzialności karnej za wszelką cenę. Prośba gubernatora oznaczała, że biorąc pod uwagę obowiązujące normy prawne, to jest w zgodzie z prawem, sąd [zostanie poproszony o] rozważenie możliwości umorzenia sprawy karnej, biorąc pod uwagę czas, który upłynął od popełnienia przestępstw przez D.S. oraz informacje dotyczące charakteru tego ostatniego.
W konsekwencji informacje zawarte w artykule w części kwestionowanej przez powoda nie odzwierciedlają prawdy.
Zdaniem sądu rozpowszechnione stwierdzenia dotyczące gubernatora mają charakter szkodliwy, ponieważ prowadzą czytelnika do przekonania, że złamał on normy moralne i etyczne, zachował się niewłaściwie wobec społeczeństwa, [i] zignorował wymogi prawa postępowania karnego.
Ponadto, według słownika ..., „honor pułku” implikuje ironiczny stosunek do pozornej uczciwości i fałszywie nienagannej reputacji. To wyrażenie opisuje osobę, która dla dobra osobistych lub wąsko interpretowanych interesów instytucjonalnych nie chce wypierać swoich brudów publicznie [i] pragnie zachować uczciwość i dobrą reputację za wszelką cenę.
Pozwani nie zdołali dostarczyć dowodów, które obiektywnie wykazałyby, że wysyłając petycję dotyczącą umorzenia sprawy karnej przeciwko D.S., gubernator działał w swoim prywatnym interesie lub w interesie Administracji Obwodu Kostromskiego.
Zgodnie z tym, roszczenia [o zniesławienie] gubernatora Obwodu Kostromskiego dotyczące ochrony jego honoru, godności i reputacji zawodowej są uzasadnione prawnie i powinny zostać uwzględnione.”

Wnioskodawca i redaktor naczelny gazety odwołali się od wyroku do Sądu Obwodowego w Kostromie („Sąd Obwodowy”), powołując się, między innymi, na fakt, że sporne stwierdzenia stanowiły oceny, które miały silne podstawy faktyczne w postaci petycji gubernatora do sędziego M. Administracja Obwodu Kostromskiego również odwołała się. 11 grudnia 2006 r. Sąd Obwodowy oddalił odwołanie wnioskodawcy i utrzymał w mocy wyrok z 5 października 2006 r. w całości. Uzasadnienie obejmowało następujące fragmenty:

„Rozstrzygając o roszczeniach wniesionych przez gubernatora Obwodu Kostromskiego, [Sąd Rejonowy] słusznie stwierdził, że pozwani nie udowodnili w toku rozprawy, że gubernator próbował chronić swojego podwładnego wszelkimi środkami i w każdy możliwy sposób, to jest za wszelką cenę, w celu zachowania „honoru pułku”. [Sąd Rejonowy] zatem doszedł do słusznego wniosku, że wspomniane stwierdzenie jest nieprawdziwe i szkodliwe dla gubernatora. Ustalenie to przez [Sąd Rejonowy] jest dobrze uzasadnione, odpowiada wymogom prawa i materiałom sprawy, [i] nie ma podstaw do uznania go za błędne.
Argument pani Skudajewej, że autor ma prawo do wyrażania własnego zdania – ocen, które nie podlegają dowodzeniu – nie może służyć jako podstawa do uchylenia wyroku [z 5 października 2006 r.]. Rzeczywiście, pani Skudajewa, tak jak każda inna osoba, ma prawo do wyrażania swojej osobistej opinii, sądu i oceny (суждение). Jednakże, jeśli osobiste opinie, sądy lub oceny zawierają stwierdzenia, które plamią honor, godność i reputację osoby, muszą być prawdziwe. Zgodnie z art. 17 ust. 3 Konstytucji Rosji, realizacja praw i wolności człowieka nie może naruszać praw i wolności innych osób.
Ponadto, kwestionowane stwierdzenia obejmują stwierdzenie faktu, że „[m]imo poważnego charakteru zarzutów karnych postawionych jego zastępcy, gubernator V.Sh. próbował za wszelką cenę chronić swojego podwładnego, starając się zachować „honor pułku”, i dowód na to [stwierdzenie] jest podany później”.”

Zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy, służba komornicza otrzymała od niej 500 RUB na rzecz V.Sh. 17 stycznia 2007 r.