Skarżąca urodziła się w 1947 roku i mieszka we Wracy. W 1991 roku, po przyjęciu ustawy o ziemi rolnej, która przewidywała, między innymi, zwrot gruntów uprzednio skolektywizowanych, skarżąca złożyła wniosek o zwrot gruntów wcześniej należących do jej ojca. W decyzji z 20 maja 1996 roku właściwy organ, komisja ds. ziemi w Orjachowie, uznała, że spadkobiercy ojca skarżącej (skarżąca i jej siostra) są uprawnieni do zwrotu, między innymi, działki gruntu o powierzchni 11 800 metrów kwadratowych wpisanej jako „las”. Decyzja wskazywała, że spadkobiercy ojca skarżącej wykazali tytuł własności aktem notarialnym. Stwierdzono dodatkowo, że działka gruntu jest „położona na obszarze objętym sekcją 4”. Ten przepis (sekcja 4 przepisów przejściowych ustawy o ziemi rolnej, zwana dalej „sekcją 4”) dotyczy działek gruntu, które zostały oferowane przez władze komunistyczne do użytku przez osoby prywatne, i przewiduje, że prawo użytku tych osób ma zostać zakończone. W dalszych warunkach te działki podlegają zwrotowi na rzecz właścicieli sprzed kolektywizacji. Taki zwrot ma zostać przeprowadzony po opracowaniu szczegółowego planu katastralnego odpowiedniego obszaru oraz, na jego podstawie, tzw. planu nowo utworzonych działek. W latach po 1996 roku skarżąca nadal wysyłała listy do różnych organów, dążąc do zakończenia procedury zwrotu. Została poinformowana, że musi czekać na opracowanie powyższych planów. Takie plany dla terytorium gminy Orjachowo zostały przygotowane i zatwierdzone przez odpowiednie władze w 2010 roku. W 2012 roku, odpowiadając na list skarżącej, Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa poinformowało ją, że zakończenie procedury zwrotu w odniesieniu do działek objętych sekcją 4 należy do kompetencji gminy. Skarżąca skontaktowała się z gminą, która poinformowała ją w liście z 23 kwietnia 2013 roku, że jej działka nie jest położona w granicach obszaru objętego sekcją 4 i nie jest objęta planem nowo utworzonych działek. W ten sposób gmina nie była kompetentna do podjęcia jakiejkolwiek decyzji w celu sfinalizowania procedury zwrotu. Poinformowała skarżącą, że działka przez nią roszczona jest uważana za własność państwową i jest posiadana oraz zarządzana przez Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa. Po tym, jak skarżąca ponownie skontaktowała się z Ministerstwem, poinformowało ją w liście bez daty, że ma zwrócić się do swojego oddziału lokalnego, Wydziału Rolnictwa w Orjachowie (była komisja ds. ziemi). Skarżąca napisała do Wydziału Rolnictwa w Orjachowie, prosząc o sfinalizowanie procedury zwrotu i przekazanie jej posiadania działki jej ojca. W liście z 21 sierpnia 2013 roku Wydział, potwierdzając, że gmina nie ma kompetencji w odniesieniu do tej działki, wyjaśnił, że skarżąca musiała zrobić jedno z poniższych: albo ustalić dokładne granice swojej działki w innej procedurze, która została już zakończona, dotyczącej gruntu nieobjętego sekcją 4; albo ubiegać się o zwrot gruntu na mocy Ustawy o restytucji lasów, dla której odpowiednie terminy już upłynęły (patrz poniższy paragraf 22). W innym liście z 11 kwietnia 2017 roku, odpowiadając na dalszą prośbę skarżącej o sfinalizowanie procedury zwrotu, Wydział Rolnictwa w Orjachowie stwierdził, że jego decyzja z 20 maja 1996 roku, wskazująca, że działka skarżącej jest objęta sekcją 4 i ma zostać zwrócona w procedurze dotyczącej takich działek, jest ostateczna, a termin na wniesienie o jej uchylenie lub sprostowanie upłynął. W kolejnym liście bez daty, odpowiadając na nową skargę skarżącej, Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa poleciło jej złożenie pisemnego wniosku na podstawie sekcji 45d Rozporządzenia o stosowaniu ustawy o ziemi rolnej (zwanej dalej „sekcją 45d”, patrz poniższy paragraf 21). 5 czerwca 2017 roku Regionalna Dyrekcja Rolnictwa we Wracy (organ nadrzędny Wydziału Rolnictwa w Orjachowie) poinstruowała skarżącą, aby złożyła w Wydziale Rolnictwa odpowiednie dokumenty dotyczące działki gruntu. To samo zostało powtórzone przez Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa 30 sierpnia 2017 roku, po tym, jak skarżąca ponownie się z nim skontaktowała. 8 września 2017 roku Wydział Rolnictwa w Orjachowie wysłał list do skarżącej, wymieniając dokumenty, które musi złożyć, aby umożliwić zakończenie procedury zwrotu. Były to: pisemny wniosek na podstawie sekcji 45d; akt dziedziczenia; akty notarialne, decyzje sądowe i wszelkie inne dokumenty ustalające tytuł własności; dokumenty wysłane skarżącej przez gminę Orjachowo dotyczące procedury zgodnie z sekcją 4; plan przygotowany przez certyfikowanego geodetę, wskazujący dokładne granice działki gruntu. 19 września 2017 roku skarżąca złożyła pisemny wniosek na podstawie sekcji 45d, któremu nie towarzyszyły pozostałe dokumenty. Konieczność złożenia tych dokumentów została powtórzona w trzech dodatkowych listach wysłanych do skarżącej przez Wydział Rolnictwa w Orjachowie, datowanych na 23 października oraz 15 i 23 listopada 2017 roku. W międzyczasie Wydział z urzędu zwrócił się do gminy o wszelkie istotne dokumenty dotyczące procedury przeprowadzanej przez nią zgodnie z sekcją 4. Wydaje się, że po tym nie było innych istotnych wydarzeń.


Skarżący urodził się w 1934 roku i mieszka w Wiedniu. Jest pochodzenia bułgarskiego. 23 lipca 2009 r. do gminy Sofia wysłano list podpisany przez skarżącego. W tym liście skarżący skarżył się na roboty budowlane podjęte przez jego siostrzeńca, A.K., które znacznie zmieniły dom, który należał do jego rodziców i w którym się urodził. Skarżący dowiedział się o tym podczas swojego pobytu w Sofii w maju 2009 r. Wyraził swoje oburzenie z powodu przeprowadzonych robót, a także wątpliwości co do ich legalności i poprosił o przesłanie kopii wszystkich dokumentów dotyczących nich, oświadczając, że zamierza skierować sprawę do sądu. Oświadczył ponadto, że A.K. posiada, w odniesieniu do spornej nieruchomości, „nielegalny akt notarialny ... nabyty na podstawie sfałszowanego aktu notarialnego”. Zarzuty te dotyczyły aktów notarialnych z 1995 i 1996 roku, opisanych w punkcie 12 poniżej; A.K. był nabywcą w obu przypadkach. Skarżący wskazał zamiar zakwestionowania tych aktów w sądzie. W grudniu 2009 r. A.K. wszczął postępowanie karne z oskarżenia prywatnego przeciwko skarżącemu. W swoim zawiadomieniu oświadczył, że dowiedział się o liście skarżącego „przypadkowo” i twierdził, że skarżący go zniesławił, w szczególności stwierdzając, że posiada „nielegalny akt notarialny ... nabyty na podstawie sfałszowanego aktu notarialnego”. Oznaczało to, że A.K. popełnił przestępstwo, a mianowicie użycie sfałszowanego dokumentu. W tym samym postępowaniu A.K. wniósł również powództwo o naprawienie szkody przeciwko skarżącemu, dochodząc 10 000 bułgarskich lewów (BGN – równowartość 5 114 euro (EUR)) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Skarżący wniósł sprzeciw co do pozwu przeciwko niemu, twierdząc, że to, co oświadczył, było prawdą i że nigdy nie twierdził, iż A.K. faktycznie użył sfałszowanych dokumentów. W decyzji Sądu Rejonowego w Sofii z 18 października 2012 r. postępowanie karne przeciwko skarżącemu zostało umorzone z powodu przedawnienia, a rozpoznanie sprawy kontynuowano jedynie w zakresie powództwa o naprawienie szkody A.K. Powództwo to zostało uwzględnione w wyroku Sądu Rejonowego w Sofii z 30 stycznia 2014 r. Sąd krajowy wyraźnie stwierdził w tym wyroku, że nie musi ustalać znamion przestępstwa zniesławienia. Musiał ustalić, zgodnie z art. 45 ust. 1 Ustawy o zobowiązaniach i umowach (patrz punkt 20 poniżej), czy zachowanie skarżącego stanowiło czyn niedozwolony i czy A.K. w wyniku tego poniósł jakąkolwiek szkodę. Co do faktów sprawy, Sąd Rejonowy w Sofii ustalił, że A.K. stał się właścicielem części nieruchomości będącej przedmiotem sprawy po tym, jak jego matka przekazała mu w darowiźnie udział w 1983 r., a on kupił inny udział od współwłaściciela w 1995 r. Obie transakcje zostały poświadczone aktami notarialnymi. W dalszym akcie notarialnym z 1996 r. uznano A.K. za właściciela części nieruchomości. W 2006 r. uzyskał zezwolenie na powiększenie istniejącego domu. Roboty budowlane były przeprowadzane w latach 2006 i 2007. Przedstawiciel władz nadzoru budowlanego odwiedził teren 2 lipca 2009 r. i ustalił naruszenia odpowiednich przepisów, ale nie nałożono na A.K. żadnej sankcji administracyjnej. Dodatkowa kontrola została przeprowadzona 26 listopada 2009 r., po tym, jak jeden ze współwłaścicieli nieruchomości (nie skarżący) złożył skargę. Kontrola ta wykazała, że część robót budowlanych przeprowadzonych przez A.K. nie odpowiadała zezwoleniu na budowę. Wydaje się jednak, że A.K. nie nakazano rozbiórki nielegalnie wybudowanych części. Dalsze skargi współwłaścicieli dotyczące budowy prowadzonej przez A.K. zostały wysłane do gminy 13 maja 2010 r. Sąd Rejonowy w Sofii przesłuchał ponadto świadków, którzy powiedzieli, że na skutek zarzutów skarżącego przeciwko niemu A.K. stał się nerwowy i miał nieokreślone problemy z władzami. Sąd Rejonowy w Sofii uznał, że nigdy nie wykazano, aby akty notarialne na korzyść A.K. były wadliwe, co oznacza, że należało uznać je za ważne. Zarzuty skarżącego, że jeden z tych aktów był „nielegalny”, a drugi „sfałszowany”, mogły wpłynąć na dobre imię A.K. w społeczeństwie, ponieważ sugerowały, że A.K. skorzystał z nielegalnych środków. Zarzuty te również uszkodziły reputację zawodową A.K., ponieważ pracował on w budownictwie. Tak było nawet biorąc pod uwagę, że władze gminne nie podjęły żadnych szczególnych działań przeciwko A.K., a kontrole na placu budowy zostały zainicjowane przez innych współwłaścicieli nieruchomości. Powyższe rozważania były ważne niezależnie od tego, czy skarżący popełnił przestępstwo zniesławienia, ponieważ nie było to przedmiotem postępowania. Skarżący skorzystał ze swojego konstytucyjnego prawa do petycji do władz, ale wykonywanie tego prawa nie musiało powodować szkody u innych. Sąd Rejonowy w Sofii nakazał skarżącemu zapłacić A.K. 5 000 BGN (równowartość 2 557 EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, plus odsetki ustawowe. Uznał takie orzeczenie za sprawiedliwe, wskazując, że A.K. cieszył się dobrą opinią w społeczeństwie, że zarzuty skarżącego wpłynęły również na reputację zawodową A.K. oraz że zarzuty zostały zgłoszone przed organem gminnym, a nie w korespondencji prywatnej. Na skutek odwołania skarżącego, w wyroku końcowym z 21 sierpnia 2015 r., Sąd Miejski w Sofii utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, popierając jego uzasadnienie. Skarżący nie złożył dokumentów wykazujących, że faktycznie zapłacił kwotę przyznaną A.K., ani nie twierdził, że dokonał takiej płatności.


Skarżąca urodziła się w 1956 roku i mieszka w Golasowicach. 1 lutego 1999 r. skarżąca wszczęła postępowanie cywilne przed Sądem Rejonowym w Jastrzębiu Zdroju w celu ustanowienia służebności. W szczególności skarżąca domagała się orzeczenia pozwalającego jej na używanie pasa ziemi należącego do jej sąsiadów jako drogi dojazdowej do jej nieruchomości. Droga ta, z której skarżąca korzystała w przeszłości, biegnie wzdłuż grobli między stawami rybnymi. Postanowieniem z 11 lipca 2000 r. (sygn. akt I Ns 57/99) Sąd Rejonowy w Jastrzębiu Zdroju uwzględnił powództwo skarżącej. Strona przeciwna odwołała się od tego orzeczenia. 15 listopada 2000 r. Sąd Okręgowy w Katowicach uchylił orzeczenie pierwszej instancji i zwrócił sprawę (sygn. akt III Ca 661/00). Na rozprawie w dniu 13 marca 2001 r. sąd zarządził sporządzenie opinii biegłego. Dwaj biegli odmówili sporządzenia opinii, a trzeci biegły, do którego zwrócił się sąd, sporządził ją ostatecznie 17 października 2001 r. Pozwani kwestionowali zarówno samą opinię biegłego, jak i wynagrodzenie za jej sporządzenie. W marcu 2002 r. wnioskowali o sporządzenie kolejnej opinii biegłego. Wydaje się, że kolejna rozprawa odbyła się 23 kwietnia 2002 r. Sąd przesłuchał biegłego i powołał kolejnego w celu wyceny działki. 12 listopada 2002 r. sąd przeprowadził oględziny nieruchomości. Na rozprawie w dniu 13 stycznia 2003 r. sąd postanowił powołać kolejnego biegłego w celu ustalenia, czy służebność będzie miała wpływ na stawy rybne. Opinia została złożona do sądu 11 kwietnia 2003 r. Biegły został przesłuchany na rozprawie w dniu 3 lipca 2003 r. 27 stycznia 2004 r. inny biegły złożył opinię uzupełniającą na wniosek sądu. Kolejna rozprawa odbyła się 17 czerwca 2004 r. Następnie sąd zajął się wnioskiem złożonym przez skarżącą o zwolnienie jej od opłacenia kosztów opinii biegłego. 2 czerwca 2005 r. Sąd Rejonowy w Jastrzębiu Zdroju uwzględnił w istocie powództwo skarżącej (sygn. akt I Ns 57/99). Strona przeciwna odwołała się od orzeczenia. 26 stycznia 2006 r. (sygn. akt III Ca 1322/05) Sąd Okręgowy w Gliwicach uchylił orzeczenie pierwszej instancji i zwrócił sprawę po raz drugi. Na rozprawie w dniu 26 czerwca 2006 r. sąd zarządził sporządzenie opinii geologicznej. Opinia została złożona rok później, 22 czerwca 2007 r. Na rozprawie w dniu 18 października 2007 r. sąd orzekł, że do postępowania powinni dołączyć kolejni pozwani. Oględziny gruntu odbyły się 6 listopada 2007 r. Następnie sąd zlecił sporządzenie kolejnej opinii biegłego z zakresu budownictwa drogowego. Została ona złożona do sądu w styczniu 2008 r., a strony odpowiednio się do niej odniosły. Na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 r. sąd przesłuchał biegłego i zarządził sporządzenie kolejnej opinii biegłego dotyczącej wartości działki. Opinia została złożona do sądu 12 stycznia 2009 r. Sąd przeprowadził rozprawę w dniu 25 listopada 2009 r. i postanowił przeprowadzić kolejne oględziny nieruchomości. Dwie kolejne oględziny zaplanowane na grudzień 2009 r. i luty 2010 r. zostały odwołane z powodu warunków atmosferycznych. Rozprawa odbyła się 4 marca 2010 r., a 30 kwietnia 2010 r. sąd przeprowadził oględziny gruntu. Kolejna opinia biegłego zlecona przez sąd została sporządzona 6 sierpnia 2010 r. Sąd przeprowadził rozprawy w marcu 2011 r. 31 marca 2011 r. wydał orzeczenie przyznające skarżącej sporną służebność. Pozwani wnieśli apelację. 22 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach ostatecznie oddalił apelacje. 9 grudnia 2004 r. skarżąca wniosła skargę do Sądu Okręgowego w Gliwicach na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki („ustawa z 2004 r.”). Wskazała, że wniosła powództwo w 1999 r., a jej sprawa wciąż nie została rozpoznana. Ponadto dochodziła kwoty 10 000 PLN tytułem zadośćuczynienia. Postanowieniem z 21 grudnia 2004 r. (sygn. akt III S 36/04) Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił skargę na podstawie formalnej, stwierdzając, że skarżąca „nie określiła okoliczności, na których oparła swoją skargę”. Następnie skarżąca wniosła kolejną skargę na podstawie ustawy z 2004 r. Wniosła o stwierdzenie, że długość postępowania była nadmierna, oraz dochodziła kwoty 10 000 PLN tytułem zadośćuczynienia. Postanowieniem z 5 kwietnia 2006 r. (sygn. akt III S 7/06) Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił skargę. Sąd szczegółowo przeanalizował przebieg postępowania po wrześniu 2004 r. i stwierdził, że było ono prowadzone w sposób ogólnie prawidłowy i terminowy. W odniesieniu do okresu sprzed września 2004 r. sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i stwierdził, że ustawa z 2004 r. ma zastosowanie do opóźnień spowodowanych bezczynnością sądu występujących przed tą datą, ale tylko wtedy, gdy opóźnienie to nadal trwa; co nie miało miejsca w rozpatrywanej sprawie.


Skarżący urodził się w 1959 roku i mieszka w Štip. 21 września 2012 r. opublikowano ogłoszenie o wolnych stanowiskach w Państwowej Radzie Sądownictwa („PRS”) w liczbie pięciu, które miały zostać obsadzone przez sędziów w czynnej służbie wybranych spośród innych sędziów. Przynależność etniczna nie znajdowała się wśród wymienionych wymagań na te stanowiska (patrz poniższy paragraf 20). 28 września 2012 r. skarżący złożył wniosek do Ministerstwa Sprawiedliwości o zmianę jego wpisu dotyczącego przynależności etnicznej w spisie wyborców z bułgarskiej na macedońską. 15 października 2012 r. spis wyborców został udostępniony do wglądu Sądowi Apelacyjnemu w Štip. Ponieważ oznaczenie etniczne skarżącego nie zostało zmienione, w tym samym dniu złożył nowy wniosek o jego sprostowanie (z bułgarskiego na macedoński), powołując się na art. 17 ustawy o sądownictwie państwowym („ustawa”) (patrz poniższy paragraf 23). Decyzją z 18 października 2012 r. Ministerstwo Sprawiedliwości oddaliło wniosek skarżącego. Istotne części decyzji brzmiały następująco:
„... wnioski [skarżącego] o zmianę danych [zapisanych] w spisie wyborców dotyczących „przynależności etnicznej” zostały złożone po opublikowaniu ogłoszenia o wyborach [nowych] członków [PRS]. Żądanej zmiany nie można dokonać, ponieważ [miała na celu zapewnienie] nabycia [prawa wyborczego] dotyczącego wyboru członków [PRS]. Zmiana wpisu dotyczącego przynależności etnicznej [wnioskowana wyłącznie w celu nabycia innego prawa] po ogłoszeniu wyborów członków PRS [postawiłaby innych sędziów] ... w niekorzystnej sytuacji ...” Skarżący wniósł odwołanie do Sądu Administracyjnego, zaskarżając tę decyzję i argumentując, że decyzja Ministerstwa nie była oparta na żadnych podstawach ustawowych. W szczególności nie istniał żaden przepis uniemożliwiający mu zmianę wpisu dotyczącego przynależności etnicznej w spisie wyborców w trakcie trwania wyborów członków PRS. Ponadto podał, że było to jego osobiste prawo do określania własnej przynależności etnicznej i że Ministerstwo nie miało podstaw do ignorowania wybranego przez niego w tym względzie przynależności. Wniosek, że jego wniosek postawiłby innych sędziów w niekorzystnej sytuacji, był nieuzasadniony i niepoparty dowodami. 25 października 2012 r. Ministerstwo złożyło swoje uwagi na odpowiedź, do których dołączyło, między innymi, wyciągi ze spisów wyborców z lat 2006, 2008 i 2010. 26 października 2012 r. Sąd Administracyjny utrzymał w mocy decyzję Ministerstwa oraz podane przez Ministerstwo uzasadnienie. Sąd dodał ponadto, że:
„... wniosek (złożony po opublikowaniu [wyborczego] ogłoszenia) o zmianie wpisu dotyczącego przynależności etnicznej miał na celu wyłącznie nabycie innego [prawa wyborczego], co postawiłoby innych sędziów (którzy nabyli prawo związane z wyborem [nowych] członków [PRS]) w niekorzystnej sytuacji. Wniosek [skarżącego] o sprostowanie został złożony po ogłoszeniu wyboru [nowych] członków [PRS]. Żądanej zmiany nie można uznać za „sprostowanie”, ponieważ nie dotyczy ona zmiany numerów, nazwisk lub innych oczywistych błędów, lecz dotyczy szczegółu [dotyczącego jego przynależności etnicznej], który [skarżący] podał. Korzystał z praw jako [osoba] bułgarskiej przynależności etnicznej w zakresie wyboru członków [PRS]. Ustalono to na podstawie wyciągów ze spisów wyborców z października 2006 r., grudnia 2008 r. i lipca 2010 r., złożonych wraz z uwagami w odpowiedzi na [powództwo] skarżącego. W tych trzech spisach wyborców [skarżący został] zadeklarowany [jako] Bułgar. Oznacza to, że nie doszło do naruszenia jego prawa do deklarowania własnej przynależności etnicznej.” Skarżący odwołał się od tej decyzji, kwestionując jako nieuzasadnione ustalenie, że jego wniosek miał na celu umożliwienie mu nabycia praw związanych z wyborem nowych członków PRS oraz że żądana zmiana postawiłaby innych sędziów biorących udział w tych wyborach w niekorzystnej sytuacji. Nie było jasne, w jaki sposób i przy użyciu jakich środków ci sędziowie znaleźliby się w takiej sytuacji, a także którzy sędziowie byliby dotknięci. Takie ustalenia nie miały podstawy prawnej. Ponadto zakwestionował jako nieistotne ustalenia, że jego wnioski zostały złożone po opublikowaniu ogłoszenia. Powtórzył również swoje argumenty, że deklarowanie własnej tożsamości etnicznej jest jego osobistym prawem. W tym kontekście nie miało znaczenia, jaka przynależność etniczna była mu przypisana w latach 2006, 2008 i 2010 oraz jakich praw wyborczych próbował w przeszłości dochodzić jako Bułgar. Wreszcie, nie dano mu możliwości odniesienia się do spisów wyborców z lat 2006, 2008 i 2010, które Ministerstwo Sprawiedliwości złożyło jako dowód i do których Sąd Administracyjny odniósł się w swojej decyzji ustalającej jego przynależność etniczną jako bułgarską. 2 listopada 2012 r. skarżącemu przekazano uwagi Ministerstwa w odpowiedzi. 5 listopada 2012 r. Wyższy Sąd Administracyjny oddalił odwołanie skarżącego. Wyrok, w którym sąd przytoczył brzmienie przepisów ustawy i Ustawy o Ogólnym Postępowaniu Administracyjnym (patrz poniższe paragrafy 19, 23 i 24), stwierdzał, między innymi, że:
„... [skarżący zawnioskował] o zmianę wpisu dotyczącego jego przynależności etnicznej w spisie wyborców po [opublikowaniu] ogłoszenia o wyborze [nowych] członków PRS, w którym on ... bierze udział. Taka zmiana przynależności narodowościowej po opublikowaniu ogłoszenia związanego z innym prawem pozostawiłaby innych sędziów, którzy nabyli prawo związane z wyborem członków PRS, w niekorzystnej sytuacji. [Skarżący], jako Bułgar, korzystał z praw związanych z wyborem członków PRS [w związku z faktem, że] zadeklarował się w spisach wyborców [z lat 2006, 2008 i 2010] jako Bułgar ...
... [Decyzja] Ministerstwa jest oparta na ustawie o Państwowej Radzie Sądownictwa i Ustawie o Ogólnym Postępowaniu Administracyjnym ...
... [S]ąd przeanalizował i oddalił jako bezzasadne zarzuty [skarżącego], że zaskarżona decyzja ograniczyła jego prawo do dochodzenia własnej tożsamości etnicznej. W niniejszej sprawie [skarżący] zawnioskował o sprostowanie – to jest o zmianę wpisu dotyczącego jego przynależności etnicznej w spisie wyborców. [Odmowa] Ministerstwa [nie może] być uznana za ograniczenie jego prawa do dochodzenia przynależności etnicznej, biorąc pod uwagę, że o zmianę wnoszono po opublikowaniu ogłoszenia o wyborze [nowych] członków PRS.” 5 października 2012 r. skarżący zgłosił swoją kandydaturę na członka PRS. W nieokreślonym dniu złożył pisemne oświadczenie potwierdzające, że jest Macedończykiem i że jego wniosek o wybór do PRS został złożony z uwzględnieniem ogólnej listy sędziów sądów w ramach właściwości terytorialnej Sądu Apelacyjnego w Štip (patrz poniższy paragraf 21). Pismem z 3 grudnia 2012 r. PRS poinformowała skarżącego, że skreśliła jego nazwisko z ogólnej listy kandydatów na członków PRS wybieranych spośród sędziów sądów w ramach właściwości terytorialnej Sądu Apelacyjnego w Štip. Zdecydowała się tak zrobić w świetle faktu, że jego zadeklarowana przynależność etniczna (macedońska) nie odpowiadała oficjalnym zapisom, zgodnie z którymi od 1995 roku był zarejestrowany jako osoba bułgarskiej przynależności etnicznej. PRS uznała również wynik „postępowania o sprostowanie” opisanego powyżej. PRS stwierdziła ponadto, że nie jest zobowiązana na mocy ustawy do podejmowania jakichkolwiek decyzji związanych z wpisami w spisie wyborców. Artykuł 17 ustawy określał zasady postępowania i właściwy organ w zakresie ich sprostowania.


Skarżący urodził się w 1966 roku i mieszka w Morozivce. 20 września 2007 r. skarżący, który wówczas był szefem Rejonowej Administracji Państwowej w Brusylowie obwodu żytomierskiego, został aresztowany pod zarzutem przyjęcia łapówki. 21 września 2007 r. śledczy zwrócił się do sądu z wnioskiem o zastosowanie wobec skarżącego tymczasowego aresztowania jako środka zapobiegawczego na czas trwania procesu. Wniosek wskazywał, że skarżący został oskarżony o popełnienie poważnego przestępstwa zagrożonego karą do dwunastu lat pozbawienia wolności oraz że mógł próbować uciec przed sprawiedliwością, utrudniać śledztwo i kontynuować działalność przestępczą. Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Peczerśku w Kijowie zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego. Sąd powtórzył powody wymienione we wniosku śledczego, nie podając w tym zakresie dalszych szczegółów. W toku śledztwa wstępnego aresztowanie skarżącego było przedłużane wielokrotnie, w tym 15 listopada 2007 r., 17 stycznia 2008 r. i 19 marca 2008 r. Powodami przedłużenia aresztowania skarżącego była konieczność podjęcia dodatkowych czynności śledczych i procesowych oraz fakt, że nie istniały podstawy do zmiany środka zapobiegawczego. Nie podano w tym zakresie dalszych szczegółów. 19 maja, 17 czerwca, 26 czerwca, 29 lipca i 7 sierpnia 2008 r. sądy dodatkowo przedłużyły tymczasowe aresztowanie skarżącego, uzasadniając swoje decyzje – oprócz wcześniej wymienionych powodów (patrz punkt 7 powyżej) – koniecznością zapoznania się przez niego z aktami sprawy. W toku rozpatrywania wniosku o przedłużenie aresztowania w dniach 24 września 2007 r., 8 stycznia, 19 marca i 7 sierpnia 2008 r. skarżący wnosił zastrzeżenia, argumentując w szczególności, że jego stan zdrowia był niezadowalający, że miał stabilne relacje rodzinne i że nie uchylał się od sprawiedliwości. Z odpowiednich orzeczeń wynika, że jego argumenty nie zostały uwzględnione przez sądy. 3 października 2008 r. Sąd Rejonowy w Malinie obwodu żytomierskiego („sąd rozprawy”) skierował sprawę skarżącego do rozprawy. Sąd rozprawy utrzymał izolacyjny środek zapobiegawczy, nie podając powodów tej decyzji i nie wyznaczając terminu. W toku procesu skarżący jedenastokrotnie wnosił o zmianę środka zapobiegawczego na nieizolacyjny. Oświadczył, że jego stan zdrowia był niezadowalający, że jego krewni byli gotowi uiścić wymaganą kaucję oraz że szereg osób, w tym poseł i urzędnicy państwowi, złożyło poręczenia osobiste gwarantujące jego stawienie się na rozprawie. Sąd rozprawy odrzucił te wnioski, podając powody podobne do tych podanych na etapie początkowym (patrz punkt 6 powyżej). Sąd stwierdził dalej, że skarżący otrzymał niezbędne leczenie medyczne podczas aresztowania i że jego stan zdrowia nie uzasadniał zwolnienia. 16 lipca 2010 r. sąd uznał skarżącego za winnego przyjęcia łapówki i skazał go na dziewięć lat pozbawienia wolności, konfiskatę połowy jego mienia oraz zakaz zajmowania stanowisk w organach państwowych i władzach lokalnych przez trzy lata. 1 grudnia 2010 r. i 19 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny w Żytomierzu oraz Wyższy Sąd Specjalizowany do Spraw Cywilnych i Karnych odpowiednio utrzymały wyrok w mocy z drobnymi zmianami. Zgodnie z materiałami akt sprawy, skarżący cierpi na żylaki od 1980 roku. Zgodnie z informacjami Rządu, u skarżącego zdiagnozowano żylaki kończyn dolnych już w 1984 roku. 18 października 2007 r. skarżący został umieszczony w Kijowskim Areszcie Śledczym („SIZO”). W toku postępowania karnego skarżący był przenoszony między różnymi placówkami detencyjnymi. W wyniku przeprowadzonej 16 stycznia 2008 r. na wniosek śledczego ekspertyzy sądowej stwierdzono, że skarżący cierpi na szereg dolegliwości endokrynologicznych, sercowych, żylnych, neurologicznych i pokarmowych. W szczególności zdiagnozowano u niego żylaki kończyn dolnych oraz przewlekłą niewydolność żylną kończyn dolnych z zaburzeniami troficznymi. Biegli sądowi stwierdzili, że skarżący wymaga planowego zabiegu chirurgicznego w związku z żylakami oraz leczenia ambulatoryjnego w przypadku innych dolegliwości. Ogółem w trakcie aresztowania zalecano skarżącemu sześciokrotnie zabieg chirurgiczny z powodu żylaków: 16 stycznia 2008 r., 5 maja 2008 r., 23 października 2008 r., 18 marca 2009 r., 22 lipca 2009 r. i 18 marca 2010 r. 8 kwietnia 2009 r. skarżący został zaliczony do „trzeciej grupy” (najłagodniejszej kategorii) niepełnosprawności. 22 kwietnia 2009 r. SIZO poinformowało adwokata skarżącego, że u niego zdiagnozowano żylaki kończyn dolnych, przewlekłą niewydolność żylną trzeciego stopnia lewej kończyny dolnej, przewlekłą niewydolność żylną drugiego stopnia prawej kończyny dolnej, dysfunkcję podwzgórza, upośledzoną tolerancję glukozy, wole rozlane niebolesne pierwszego stopnia (powiększenie tarczycy) oraz przewlekły wrzód troficzny na lewej podudziu. Określono, że zalecane leczenie chirurgiczne żylaków nie jest dostępne w SIZO. 12 października i 19 listopada 2009 r. SIZO wydało kolejną odpowiedź adwokatowi skarżącego, stwierdzając, że zalecono skarżącemu poddanie się leczeniu chirurgicznemu z powodu postępujących żylaków. Ten rodzaj leczenia nie mógł być przeprowadzony w SIZO, a personel medyczny nie był w stanie przewidzieć konsekwencji odmowy udzielenia mu leczenia chirurgicznego. 15 lutego 2013 r. skarżący konsultował się ze specjalistą w zakresie terapii, który zalecił mu poddanie się dalszemu badaniu i leczeniu w placówce medycznej systemu penitencjarnego. 18 lutego 2013 r. skarżący odrzucił tę ofertę, obstając przy tym, że potrzebuje wysoko wykwalifikowanej pomocy medycznej w specjalistycznych cywilnych placówkach medycznych. W aktach sprawy brak informacji o tym, czy skarżący otrzymał jakąkolwiek opiekę medyczną po powyższej odmowie. 18 listopada 2013 r. skarżący został zwolniony z odbywania reszty kary na mocy decyzji sądu lokalnego z 8 listopada 2013 r., zmieniającej karę pozbawienia wolności na pracę karną. 28 listopada 2013 r. skarżący przeszedł operację kończyn dolnych. 20 stycznia 2014 r. został zaliczony do „drugiej grupy” (bardziej zaawansowanej kategorii) niepełnosprawności. Zgodnie z dostępnymi informacjami, od listopada 2007 r. do lutego 2013 r. skarżący konsultował się z chirurgiem trzynaście razy w sprawie żylaków. Zalecono mu leczenie ambulatoryjne. Od 21 marca do 5 maja oraz od 23 października do 17 listopada 2008 r. poddawał się leczeniu ambulatoryjnemu zarówno w SIZO, jak i w szpitalu cywilnym.


Skarżąca urodziła się w 1966 roku i mieszka w Erywaniu. 5 października 2001 r. Rząd przyjął Dekret nr 950, którym zatwierdził procedurę wyznaczania działek gruntowych i nieruchomości położonych w Erywaniu jako stref wywłaszczenia oraz ustalił zasady wypłaty odszkodowań, ofert cenowych i ich realizacji. 1 sierpnia 2002 r. Rząd przyjął Dekret nr 1151-N, którym zatwierdził jako strefę wywłaszczenia nieruchomości położone w granicach administracyjnych dzielnicy Kentron w Erywaniu, zawierające grunty przeznaczone do przejęcia na potrzeby państwa o łącznej powierzchni 345 000 metrów kwadratowych. W celu zarządzania realizacją projektu utworzono specjalny organ – „Agencję Realizacji Projektów Budowlanych i Inwestycyjnych w Erywaniu” (dalej „Agencja”). Skarżąca była właścicielką budynku o powierzchni 240,2 m² oraz posiadała dzierżawę działki gruntu, na którym budynek się znajdował, o powierzchni 437,8 m², położonej w centrum Erywania. Nieruchomość ta została włączona do strefy wywłaszczenia nieruchomości przeznaczonych na potrzeby państwa. Skarżąca nabyła te składniki majątku 17 grudnia 2003 r. za 1 000 000 dramów ormiańskich (AMD, około 1767 euro (EUR) w danym czasie). 7 września 2004 r. skarżąca podpisała umowę z Agencją, na mocy której zrzekła się swojej nieruchomości za 265 020 dolarów amerykańskich (USD). Umowa przewidywała również wypłatę skarżącej zachęty finansowej w wysokości 78 006 USD. Tym samym końcowa kwota sprzedaży, wliczając dodatkowe 15% wymagane przez prawo, wyniosła 394 479 USD, z czego skarżąca otrzymała 355 031 USD, gdyż 39 447 USD zostało pobrane jako podatek dochodowy. 13 stycznia 2006 r. Wydział Antykorupcyjny Prokuratury Generalnej wszczął postępowanie karne przeciwko urzędnikom Agencji za celowe zawyżenie wartości rynkowej nieruchomości skarżącej i nadpłacenie jej. Skarżąca zeznawała jako świadek w toku śledztwa w tej sprawie karnej. Zdaniem skarżącej, w pewnym momencie postępowania szef Agencji zażądał, aby zwróciła 180 000 USD, w przeciwnym razie mogłaby zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej za przywłaszczenie funduszy państwowych. 3 lutego 2006 r. skarżąca przelała 75 820 000 AMD (około 133 958 EUR) na konto Agencji. Decyzją prokuratora z 28 lutego 2006 r. śledztwo w sprawie zostało umorzone z powodu braku dowodów popełnienia przestępstwa. Istotne fragmenty tej decyzji stanowią następująco:
„...nie ustalono, aby [liczni mieszkańcy strefy wywłaszczenia] dopuścili się oszukańczego przywłaszczenia cudzej własności... a zatem ich czynom brakuje znamion czynu zabronionego.
W wyniku śledztwa w sprawie karnej nie ustalono, aby urzędnicy [Agencji] niewłaściwie wypełniali swoje obowiązki służbowe lub nadużywali swojej pozycji na szkodę interesów służby...”
Następnie skarżąca zażądała od Agencji zwrotu wpłaconych na jej konto 75 820 000 AMD. 2 kwietnia 2007 r. otrzymała odpowiedź od szefa Agencji, stwierdzającą, że wpłaciła tę kwotę na konto Agencji bez żadnego dokumentu potwierdzającego. Zdaniem skarżącej, skontaktowała się ona z Agencją dwukrotnie po tej dacie, żądając zwrotu pieniędzy przelanych na jej konto, ale nie otrzymała odpowiedzi. 30 października 2007 r. skarżąca wniosła pozew do Sądu Rejonowego Kentron i Nork-Marash w Erywaniu, domagając się odzyskania pieniędzy zwróconych Agencji, kwoty pobranego od niej podatku dochodowego oraz odszkodowania za bezprawne zatrzymanie jej aktywów. Skarżąca twierdziła, że zwróciła część otrzymanej ceny sprzedaży, ponieważ była zdezorientowana w wyniku rozmowy z szefem Agencji. W swojej odpowiedzi Agencja twierdziła, że poprzez zwrot tej kwoty skarżąca w rzeczywistości uznała, że została nadpłacona i z tego powodu postępowanie karne zostało umorzone. Urząd Burmistrza Erywania, który był zaangażowany w postępowanie, przedstawił argumentację podobną do argumentacji Agencji. 27 maja 2008 r. skarżąca wycofała roszczenie o odszkodowanie. 16 lipca 2008 r. Sąd Cywilny w Erywaniu częściowo uwzględnił roszczenia skarżącej. W uzasadnieniu stwierdził, że kwota 75 820 000 AMD ma zostać zwrócona skarżącej, ponieważ nie było podstawy prawnej dla Agencji do zatrzymania tej kwoty, z uwagi na fakt, że decyzja o umorzeniu postępowania karnego potwierdziła, że skarżąca nie popełniła żadnego czynu nielegalnego. Na skutek odwołania Agencji, 20 października 2008 r. Sąd Apelacyjny Cywilny uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania co do meritum. Decyzja stwierdzała również, że Ministerstwo Finansów powinno zostać włączone do postępowania, ponieważ roszczenia skarżącej mogły mieć implikacje dla budżetu państwa. 4 sierpnia 2009 r. Sąd Rejonowy Kentron i Nork-Marash w Erywaniu wydał wyrok, którym oddalił roszczenia skarżącej. Sąd stwierdził w szczególności, że musi istnieć związek przyczynowy między rzekomo poniesioną szkodą a winą osoby, która rzekomo spowodowała szkodę, oraz że to na powodzie spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie. Skarżąca wniosła apelację, argumentując, że sąd zastosował przepisy prawa dotyczące odszkodowania za szkodę, podczas gdy ona wycofała roszczenie o odszkodowanie i jedynie domagała się zwrotu swojej własności bezprawnie zatrzymanej przez Agencję. Ponadto argumentowała, że nie została oskarżona o żadne przestępstwo w toku postępowania karnego; fakt, że zapłaciła tę kwotę, został potwierdzony poleceniem przelewu, a co więcej, Agencja nigdy nie zaprzeczała, że jest w posiadaniu jej mienia. 4 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny Cywilny oddalił apelację skarżącej. Istotna część wyroku brzmiała następująco:
„Artykuł 1099 § 4 stanowi, że środki pieniężne i inne mienie przekazane w wykonaniu nieistniejących zobowiązań nie podlegają zwrotowi jako bezpodstawne wzbogacenie, jeżeli nabywca wykaże, że osoba żądająca zwrotu mienia wiedziała o braku zobowiązania...
W wyniku zbadania materiałów sprawy cywilnej ujawniono, że powódka zwróciła tę kwotę na podstawie żądania [Agencji], które nie było oparte ani na prawie, ani... na umowie. W szczególności, z punktu widzenia prawnego, żądanie pozwanego [Agencji] zwrotu 75 820 000 AMD nie miało podstawy prawnej, a niespełnienie go nie mogło samo w sobie spowodować... negatywnych konsekwencji dla powódki.
... [skarżąca] nie miała żadnego zobowiązania finansowego wobec [Agencji]. Fakt, że [skarżąca] była świadoma braku zobowiązań wobec pozwanego [Agencji], jest również poparty faktem, że poza [umową z 7 września 2004 r.], strony nie zawarły żadnych innych... umów ani umowy o zwrot sumy pieniędzy lub innej umowy w tym zakresie.
W świetle powyższego można stwierdzić, że paragraf 4 artykułu 1099 Kodeksu Cywilnego ma w pełni zastosowanie w niniejszej... sprawie cywilnej.
W odniesieniu do argumentu [skarżącej], że [Agencja] poinformowała ją, że Prokuratura Generalna bada sprawy dotyczące... umowy zawartej z nią, w wyniku czego była zdezorientowana i dlatego zwróciła kwotę [Agencji]; Sąd Apelacyjny zauważa w tym zakresie, że ten argument może służyć jako niezależna podstawa prawna do zakwestionowania działań [Agencji] w postępowaniu sądowym...”
Skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Argumentowała, że w toku postępowania nie wykazano, że w chwili dokonywania płatności była świadoma faktu, że nie ma żadnych zobowiązań wobec Agencji, ponieważ została poinformowana odwrotnie, mianowicie że została nadpłacona i że może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej, jeśli nie zwróci pieniędzy. 21 lipca 2010 r. Sąd Kasacyjny uznał skargę za niedopuszczalną z powodu braku podstaw. Zgodnie z artykułem 31, każdy ma prawo rozporządzać, używać, zarządzać i zapisywać swoją własność w sposób, jaki uważa za stosowny. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, z wyjątkiem przez sąd w przypadkach przewidzianych przez prawo. Własność może być wywłaszczona na potrzeby społeczeństwa i państwa tylko w wyjątkowych przypadkach nadrzędnego interesu publicznego, w trybie przewidzianym przez prawo i za uprzednim równoważnym odszkodowaniem. Zgodnie z artykułem 132 § 1, środki pieniężne są przedmiotami prawa cywilnego. Zgodnie z artykułem 274, właściciel ma prawo żądać zwrotu swojej własności od bezprawnego posiadania przez inną osobę. Zgodnie z artykułem 1092, osoba, która nabyła posiadanie mienia (nabywca) innej osoby (pokrzywdzonego) bez jakiejkolwiek podstawy prawnej lub umownej, ma obowiązek zwrócić bezprawnie nabyte mienie (bezpodstawne wzbogacenie), z wyjątkiem przypadków wymienionych w artykule 1099 Kodeksu. Zgodnie z artykułem 1099 § 4, środki pieniężne i inne mienie przekazane w wykonaniu nieistniejących zobowiązań nie podlegają zwrotowi jako bezpodstawne wzbogacenie, jeżeli nabywca wykaże, że osoba żądająca zwrotu mienia wiedziała o braku zobowiązania lub przekazała mienie na cele charytatywne. Paragraf 4 stanowi, że Agencja Realizacji Projektów Budowlanych i Inwestycyjnych w Erywaniu jest odpowiedzialna za przejmowanie działek gruntowych i nieruchomości, sporządzanie ofert cenowych dla właścicieli oraz nadzór i realizację płatności odszkodowań za wywłaszczenie mienia. W celu realizacji projektów budowlanych w Erywaniu Rząd zdecydował o wyznaczeniu nieruchomości (działek gruntowych, budynków i budowli) położonych w granicach administracyjnych dzielnicy Kentron w Erywaniu jako stref wywłaszczenia, przeznaczonych na potrzeby państwa, o łącznej powierzchni 345 000 metrów kwadratowych.


Skarżąca urodziła się w 1982 roku i mieszka w Sankt Petersburgu. W 1972 roku babka skarżącej, M., otrzymała mieszkanie na podstawie umowy najmu socjalnego. Jej syn, wujek skarżącej, mieszkał w mieszkaniu do swojej śmierci w listopadzie 1998 roku. W 1995 roku wujek skarżącej uznał, że jest ojcem noworodka, chłopca A., którego matką była G., i na jego wniosek chłopiec został zameldowany w mieszkaniu jako wnuk M. W listopadzie 1998 roku wujek skarżącej zmarł. W grudniu 1998 roku skarżąca wprowadziła się do mieszkania ze swoją babką i za jej pisemną zgodą władze zameldowały ją w tym mieszkaniu jako wnuczkę M. W październiku 2004 roku skarżąca i jej babka wytoczyły proces przeciwko G., jako że była ona przedstawicielką ustawową A., który był małoletni. Ich pozew, w zakresie istotnym, brzmiał następująco:
„Mój syn, Jurij Moszkin..., utrzymywał bliskie relacje z pozwaną [G.]. W maju 1995 roku ona [G.] urodziła chłopca, A. Jurij M. Moszkin uznał swoje ojcostwo wobec syna A. i zameldował go w naszym mieszkaniu. A., małoletni, nigdy nie wprowadził się do naszego mieszkania, ponieważ jego matka, pozwana w niniejszej sprawie, mieszka w sąsiednim budynku w trzypokojowym mieszkaniu razem ze swoimi rodzicami.
Jurij Moszkin, ojciec małoletniego A., zmarł w listopadzie 1998 roku.
Opłaty za mieszkanie rosną z każdym rokiem. My, powódki, posiadamy dochód poniżej płacy minimalnej. Zostałam zaliczona do osób z drugim stopniem niepełnosprawności, natomiast Dinara Ansimowa [skarżąca] jest studentką...
Pozwana nie płaci opłat mieszkaniowych za swojego syna, który jest zameldowany w mieszkaniu...
Biorąc pod uwagę, że A., małoletni urodzony w 1995 roku, został zameldowany w naszym mieszkaniu, ale nigdy się w nim nie zamieszkał, nie nabył żadnych praw do tych lokali, ponieważ meldunek jest aktem administracyjnym.
Zgodnie z art. 20 Kodeksu Cywilnego, miejscem zamieszkania małoletnich poniżej 14 roku życia jest miejsce zamieszkania ich przedstawicieli ustawowych – rodziców. A., urodzony w 1995 roku, nabył prawo do lokalu, w którym mieszka jego matka [G.]...” Skarżąca i jej babka zwróciły się do sądu o stwierdzenie, że syn G. nie nabył żadnego prawa do korzystania z mieszkania. Później wniosły dodatkowe roszczenia, domagając się od G. zwrotu kwot, które zapłaciły za opłaty mieszkaniowe. W szczególności wskazały, że G. zaczęła płacić opłaty w kwietniu 2005 roku, po tym jak wytoczono przeciwko niej postępowanie sądowe. Wskazały również, że już zdążyły narobić długów z tytułu opłat mieszkaniowych. G. wniosła powództwo wzajemne przeciwko skarżącej i jej babce, domagając się eksmisji skarżącej z mieszkania. Wskazała w szczególności, że po śmierci ojca jej syna skarżąca, która mieszkała w mieszkaniu, i jej babka zmieniły zamki i nie wpuszczały jej ani jej syna do mieszkania. Wskazała również, że w 2003 roku wyszła za mąż i że ona oraz jej syn mieszkają teraz w mieszkaniu jej męża. W październiku 2005 roku babka skarżącej zmarła. Po jej śmierci skarżąca zmodyfikowała swoje roszczenia. Zwróciła się do sądu o uznanie, że jest ona najemcą mieszkania i o zobowiązanie administracji rejonowej do zawarcia z nią umowy najmu socjalnego. Skarżąca przedstawiła następujące argumenty na poparcie swoich roszczeń.
(a) Mieszkała w mieszkaniu ze swoją babką od 1984 roku i od 1998 roku była tam zameldowana jako wnuczka M. Mieszkały razem jako rodzina we wspólnym gospodarstwie domowym, a ona opiekowała się swoją babką. Władze kilkakrotnie uznały, że ona i jej babka stanowią rodzinę o niskich dochodach i przyznały im dodatek mieszkaniowy.
(b) Wyremontowała mieszkanie na własny koszt.
(c) Syn G. był zameldowany w mieszkaniu, ale nigdy tam nie mieszkał. Zawsze mieszkał z G. w trzypokojowym mieszkaniu, które była jej własnością.
(d) G. nie płaciła udziału jej syna w opłatach za mieszkanie. G. wniosła również dodatkowe roszczenia, domagając się uznania prawa jej syna do mieszkania oraz wykreślenia skarżącej z meldunku w mieszkaniu. Tym razem G. wskazała, że skarżąca nigdy nie wprowadziła się do mieszkania i nigdy w nim nie mieszkała. 25 kwietnia 2007 roku Sąd Rejonowy w rejonie Newskim w Sankt Petersburgu („Sąd Rejonowy”) nakazał eksmisję skarżącej z mieszkania. Sąd Rejonowy uznał dalej, że syn G. ma prawo do zamieszkania i że administracja rejonowa musi zawrzeć z nim umowę najmu socjalnego. 19 lipca 2007 roku Sąd Miejski w Sankt Petersburgu („Sąd Miejski”) uchylił wyrok z 25 kwietnia 2007 roku w części dotyczącej eksmisji skarżącej oraz obowiązku administracji rejonowej do zawarcia umowy najmu socjalnego z synem G. Sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego do ponownego rozpoznania. Sąd Miejski uznał w szczególności, że wyciągając wniosek, że skarżąca nie udowodniła, że wprowadziła się do mieszkania jako członek rodziny swojej babki, i podejmując decyzję o eksmisji skarżącej, Sąd Rejonowy nie dokonał oceny faktu, że babka skarżącej początkowo wytoczyła postępowanie sądowe razem ze skarżącą i nigdy nie kwestionowała prawa skarżącej do zajmowania mieszkania. Sąd Miejski wskazał również, że Sąd Rejonowy nie ocenił innych dowodów przedłożonych przez skarżącą, potwierdzających, że przeprowadziła prace remontowe i wykończeniowe w mieszkaniu, fotografii skarżącej z babką wykonanych w spornym mieszkaniu ani innych dowodów przedłożonych przez skarżącą. 5 marca 2008 roku, po ponownym rozpoznaniu, Sąd Rejonowy nakazał eksmisję skarżącej. Sąd Rejonowy stwierdził, powołując się na art. 53 i 54 Kodeksu Mieszkaniowego Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (patrz „Odpowiednie prawo wewnętrzne” poniżej), że zarówno skarżąca, jak i syn G. byli zameldowani w mieszkaniu jako wnukowie M., poprzedniej najemczyni. Sąd uznał, że G. udowodniła, że jej syn wprowadził się do mieszkania i mieszkał tam przez pewien czas, ale nie mógł do niego wrócić, ponieważ skarżąca go nie wpuszczała. Sąd uznał, że skarżąca nie udowodniła, że wprowadziła się do mieszkania jako członek rodziny swojej babki i prowadziła z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz się nią opiekowała. Sąd uznał, że skarżąca musi zostać eksmitowana z mieszkania bez zapewnienia alternatywnego lokalu. Skarżąca odwołała się od tego wyroku. Wskazała w szczególności, że Sąd Rejonowy nie dokonał oceny faktu, że ona i jej babka początkowo wspólnie wytoczyły postępowanie sądowe jako członkowie tej samej rodziny i że jej babka nigdy nie kwestionowała jej prawa do zajmowania mieszkania. Sąd Rejonowy nie wziął również pod uwagę jej twierdzeń, że mieszka w przedmiotowym mieszkaniu od dzieciństwa, że jej babka prosiła władze o jej zameldowanie w mieszkaniu oraz że w 2000 i 2001 roku władze opieki społecznej uznały, że są rodziną ubogą. A., małoletni, zawsze mieszkał ze swoją matką G. w trzypokojowym mieszkaniu, które było własnością G. 19 czerwca 2008 roku Sąd Miejski utrzymał ten wyrok w mocy. Sąd Miejski uznał w szczególności, że podejmując decyzję w sprawie, sąd pierwszej instancji ocenił wszystkie dowody w sprawie, w tym zeznania świadków, i słusznie wskazał, że A. nabył prawo do korzystania ze spornego lokalu, ponieważ został wprowadzony do mieszkania jako członek rodziny najemcy zgodnie z procedurą przewidzianą przez prawo. W związku z tym sąd pierwszej instancji doszedł do słusznego wniosku, że roszczenia wniesione przez G., matkę A., muszą zostać uwzględnione. Sąd Miejski zgodził się z wnioskiem sądu pierwszej instancji, że roszczenia skarżącej muszą zostać oddalone, ponieważ skarżąca nie udowodniła, że wprowadziła się do spornego mieszkania i prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z najemczynią M., jej babką. Jej zameldowanie w tym mieszkaniu miało charakter administracyjny i nie dawało jej żadnego prawa do zamieszkania w nim. W takich okolicznościach wyrok sądu pierwszej instancji był legalny i należycie uzasadniony. Sąd Miejski uznał dalej, że zarzuty odwołania skarżącej zmierzały do ponownej oceny dowodów w sprawie i że, biorąc pod uwagę nowy wniosek, że sąd pierwszej instancji należycie ocenił przedłożone dowody, te zarzuty nie mogły stanowić podstawy do uchylenia wyroku. W nieokreślonym dniu skarżąca została eksmitowana z mieszkania. W styczniu 2009 roku administracja rejonu Newskiego w Sankt Petersburgu zawarła z A. umowę najmu socjalnego dotyczącą przedmiotowego mieszkania. 17 lutego 2009 roku skarżąca została zameldowana w mieszkaniu komunalnym, w którym jej mąż posiadał pokój. 30 grudnia 2009 roku mieszkanie, z którego skarżąca została eksmitowana, zostało przeniesione na A. w drodze prywatyzacji. 31 grudnia 2009 roku skarżąca, jej mąż i jej córka zostały wpisane na listę mieszkań komunalnych jako osoby potrzebujące mieszkania.


Skarżący urodził się w 1973 roku i mieszka w Tbilisi. 7 listopada 2002 r. skarżący został skazany na pięć lat pozbawienia wolności w zawieszeniu za naruszenie porządku publicznego i stawianie oporu funkcjonariuszowi policji. 4 lipca 2004 r. funkcjonariusz policji, szef wydziału dochodzeniowego komisariatu okręgowego policji Gldani-Nadzaladevi w Tbilisi („komisariat okręgowy”), zarządził przeprowadzenie osobistej kontroli skarżącego w okolicznościach niecierpiących zwłoki. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że po zbadaniu materiałów dochodzeniowych (მოკვლევის მასალები) w sprawie skarżącego, podejrzanego o posiadanie i używanie substancji odurzających, funkcjonariusz policji postanowił, na mocy m.in. art. 290, 321 i 325 Kodeksu Postępowania Karnego Gruzji („KPK”) (przywołanych w p. 37 poniżej), o przeprowadzeniu osobistej kontroli skarżącego w celu zabezpieczenia jakichkolwiek nielegalnych substancji. Decyzja składała się głównie z gotowych sformułowań, do których ręcznie dopisano imię i nazwisko skarżącego, z notatką, że jest on podejrzany o nielegalne posiadanie narkotyków. Została podpisana przez samego funkcjonariusza policji oraz szefa właściwego komisariatu okręgowego. Zgodnie z oficjalną wersją wydarzeń, około godziny 17:20 tego samego dnia, gdy skarżący wchodził do bilardarni z dwoma przyjaciółmi, dwóch funkcjonariuszy policji czekających w pojeździe zaparkowanym naprzeciwko sali zawołało go. Skarżący do nich podszedł. Następnie został poddany kontroli, choć policja nie posiadała do tego celu nakazu sądowego. Protokół policji z osobistej kontroli, sporządzony później na komisariacie, stwierdzał:
„... biorąc pod uwagę istnienie wystarczających podstaw do podejrzenia, że zatrzymana osoba będzie próbowała zniszczyć dowody (narkotyczną substancję heroinę) świadczące o popełnieniu przez nią przestępstwa, przeprowadzono osobistą kontrolę [Archila Dżughelego Kobiaszwiliego, urodzonego w 1973 r. i mieszkającego pod adresem...]”.
W protokole dodatkowo zaznaczono, że przed przeszukaniem skarżący został poproszony o „wskazanie miejsca, gdzie trzyma heroinę”. Skarżący wskazał „kieszeń spodni, w której nosił heroinę zawiniętą w biały papier”. W wyniku tego odkryto tam żółty proszek. Dwaj świadkowie, pan U.K. i pan L.Cs., którzy byli obecni przy przeszukaniu, a także funkcjonariusz policji, Sz.Sz., podpisali protokół z osobistej kontroli. Skarżący odmówił podpisania go. Przeszukanie trwało od 17:20 do 17:45. Skarżący został formalnie aresztowany o godzinie 18:00 w związku z podejrzeniem o nielegalne używanie i posiadanie narkotycznej substancji heroiny. Ponownie odmówił podpisania protokołu aresztowania. W dniu, który wydaje się być tą samą datą (dokument nie jest datowany), szef właściwego komisariatu okręgowego sporządził raport do prokuratora okręgowego Tbilisi Gldani-Nadzaladevi, informując go o osobistej kontroli skarżącego przeprowadzonej o godzinie 17:45 dnia 4 lipca 2004 r. Zgodnie z tą notatką, odpowiednie środki dochodzeniowe zostały podjęte w okolicznościach niecierpiących zwłoki w braku nakazu sądowego i przed wszczęciem postępowania karnego. Funkcjonariusz policji poprosił prokuratora o zwrócenie się do Sądu Rejonowego Gldani-Nadzaladevi z wnioskiem o legalizację przeszukania z mocą wsteczną. Zgodnie z aktami sprawy, tego samego dnia, tj. 4 lipca 2004 r., na podstawie powyższego wniosku, prokurator okręgowy Tbilisi Gldani-Nadzaladevi złożył wniosek do Sądu Rejonowego Gldani-Nadzaladevi w Tbilisi o legalizację przeszukania z 4 lipca 2004 r., które – jak twierdzono – miało charakter nagły. Wniosek zawierał jedynie miejsce zatrzymania skarżącego, substancję ujawnioną w wyniku przeszukania oraz czyn, o który podejrzewano skarżącego. Zgodnie z art. 290 KPK oraz powołując się na art. 7 ust. 4 oraz art. 8 i 9 ustawy o prowadzeniu dochodzeń operacyjnych, prokurator poprosił sąd o legalizację przeszukania. Na poparcie wniosku prokurator złożył trzy dokumenty. Pierwszym była odręczna notatka funkcjonariusza Sz.Sz., z której wynikało, że przeszukanie przeprowadził on, inny funkcjonariusz policji N.O. oraz kierowca, funkcjonariusz policji M.Cs., na podstawie „informacji operacyjnych” (ოპერატიული ინფორმაცია), i że w wyniku przeszukania w obecności świadków znaleziono u skarżącego heroinę. Powyższa notatka, w przeciwieństwie do protokołu policji z osobistej kontroli skarżącego (patrz p. 9 powyżej), stwierdzała, że w momencie aresztowania skarżący był pod wpływem narkotyków. Drugim dokumentem była odręczna notatka od L.Cs., jednego ze świadków obecnych przy przeszukaniu. Złożył on zeznanie, że idąc ulicą został zaczepiony przez funkcjonariuszy policji z prośbą o bycie świadkiem przy osobistej kontroli. Potwierdził, że substancja została znaleziona w prawej tylnej kieszeni jeansów skarżącego i że skarżący oświadczył, że należy do niego. Trzecim dokumentem złożonym do sądu była odręczna notatka od drugiego świadka przeszukania, U.K., który złożył krótki opis okoliczności osobistej kontroli skarżącego, używając sformułowań identycznych jak te użyte przez L.Cs. Zgodnie z aktami sprawy, wniosek prokuratora o legalizację osobistej kontroli skarżącego, złożony do sądu, nie zawierał ani kopii decyzji zarządzającej przeszukanie w okolicznościach niecierpiących zwłoki, ani materiałów dochodzeniowych w sprawie skarżącego (patrz p. 8 powyżej). Wydaje się również, że kopii protokołu policji z osobistej kontroli skarżącego brakowało w aktach sprawy dostępnych dla sądu (patrz p. 9 powyżej). 5 lipca 2004 r. sąd rozpoznał wniosek i dokumenty przedłożone przez prokuraturę zgodnie z art. 290 i 293 KPK i uznał przeszukanie za legalne. Sąd stwierdził:
„Po przeanalizowaniu uzasadnienia wniosku, [sąd] uważ[a], że osobista kontrola Archila Kobiaszwilego została przeprowadzona ze względu na nagłą potrzebę, zgodnie z przepisami prawa karnego procesowego i że istnieje podstawa prawna do uwzględnienia [wniosku]”.
Postępowanie przeprowadzono na piśmie i nie pozwolono skarżącemu na złożenie uwag dotyczących okoliczności przeszukania. W decyzji stwierdzono, że nie przysługuje od niej odwołanie. W nieokreślonym dniu skarżącemu formalnie postawiono zarzut kupna i posiadania dużej ilości narkotyków, co jest przestępstwem zgodnie z art. 260 § 2 (a) Kodeksu Karnego. 5 sierpnia dwaj świadkowie zostali ponownie przesłuchani. Podtrzymali swoje pierwotne zeznania, opisując bardziej szczegółowo okoliczności przeszukania skarżącego. 7 sierpnia 2004 r. funkcjonariusz Sz.Sz., który został również przesłuchany w charakterze świadka, ponownie potwierdził, że działał z dwoma innymi funkcjonariuszami policji, N.O. i M.Cs., na podstawie informacji operacyjnych. Zgodnie z tą informacją, pewna osoba na terenie przyległym do bilardarni była pod wpływem narkotyków. 26 sierpnia 2004 r. ekspertyza sądowa przeprowadzona przez organy śledcze ustaliła, że substancja odkryta podczas przeszukania to 0,059 grama heroiny. Ponadto, 27 sierpnia 2004 r. test narkotykowy wykazał, że skarżący nie jest narkomanem, choć wymagał „leczenia profilaktycznego”. Skarżący milczał podczas śledztwa. 10 grudnia 2004 r. Sąd Rejonowy Gldani-Nadzaladevi rozpoczął proces skarżącego. Skarżący, opisując wydarzenia, które miały miejsce przed bilardarnią, nie przyznał się do winy. Twierdził, że nie został poddany kontroli ani przed, ani po aresztowaniu i że substancja rzekomo odkryta przy nim należała do policji. Wyjaśnił, że policja zabrała go na komisariat, gdzie „podgrzała” zastrzyk z narkotykami (opium) i podała mu go siłą. Następnie został zabrany do kliniki toksykologicznej na badania. 21 grudnia 2004 r. U.K., jeden ze świadków, został przesłuchany w sądzie. Twierdził, że nie był obecny przy przeszukaniu skarżącego 4 lipca 2004 r., ale został zaczepiony około godziny 22:00 na placu budowy, na którym pracował, przez funkcjonariuszy policji, którzy zabrali go bezpośrednio na komisariat. Tam diktowali mu tekst, który podpisał. Ponadto podpisał odręczny raport bez jego czytania. W odpowiedzi na pytanie, czy policja go obraziła, U.K. odpowiedział, że na komisariacie przeklinali i że się bał. Zarzucił również, że policja groziła mu aresztowaniem. 27 grudnia 2004 r. funkcjonariusz Sz.Sz został przesłuchany w sądzie. Potwierdził, że skarżący został aresztowany i przeszukany na podstawie informacji operacyjnych. Utrzymywał, że przeszukaniu towarzyszyło dwóch świadków, zatrzymanych na ulicy. Drugi funkcjonariusz policji, N.O., przesłuchany w sądzie 9 marca 2005 r., wyjaśnił, że działał na podstawie informacji operacyjnych, z których wynikało, że „była osoba w dzielnicy Muchiani IV, która mogła być pod wpływem narkotyków”. Stwierdził dalej, że nie był pewien, czy wizualnie było widoczne, że skarżący był pod wpływem narkotyków. Argumentując, że zeznania U.K. przed sądem pierwszej instancji były nieprawdziwe, potwierdził oficjalną wersję przeszukania skarżącego i utrzymywał, że osobista kontrola skarżącego została przeprowadzona niezwłocznie na miejscu aresztowania. Tymczasem L.Cs., drugi świadek przeszukania, odmówił stawienia się przed sądem. Po doręczeniu wezwania, 18 lutego 2005 r. napisał krótką notatkę do sędzi, informując ją o swojej niezdolności do udziału w rozprawie 22 lutego 2005 r. z powodu planowanej podróży do Stanów Zjednoczonych. Sąd wysłuchał również zeznań dwóch przyjaciół skarżącego, którzy byli z nim w momencie aresztowania. Złożyli oni zeznania, że wszyscy trzej stali przed bilardarnią, gdy policja zawołała skarżącego, a ten podszedł do ich pojazdu. Oboje twierdzili, że skarżący został natychmiast zabrany przez policję bez przeprowadzania jakiegokolwiek przeszukania na miejscu. W swoim końcowym wystąpieniu obrońca skarżącego poprosił sąd o uznanie protokołu osobistej kontroli skarżącego za nieważny, z powodu różnych nieprawidłowości proceduralnych. Twierdził również, że drugi rzekomy świadek przeszukania, L.Cs., był agentem policji, byłym funkcjonariuszem policji, który działał w wielu podobnych sprawach karnych jako świadek. 18 kwietnia 2005 r. Sąd Rejonowy Gldani-Nadzaladevi uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i skazał go na sześć lat pozbawienia wolności, do których dodano sześć miesięcy z poprzedniego wyroku. Sąd uznał, że winna skarżącego została udowodniona zeznaniami dwóch funkcjonariuszy policji, którzy go aresztowali i przeszukali, oraz wynikami osobistej kontroli. Co do sprzecznych twierdzeń U.K., sąd stwierdził, że „nie zostało jednoznacznie ustalone, że nie był on świadkiem osobistej kontroli i podpisał dokumenty jedynie na komisariacie”. W konsekwencji sąd postanowił nie brać pod uwagę części zeznań U.K., w których zaprzeczał obecności podczas przeszukania. Sąd stwierdził dalej, że nie może uwzględnić zeznań przyjaciół skarżącego, biorąc pod uwagę, że obaj mężczyźni byli przyjaciółmi oskarżonego i dlatego chcieli go wyciągnąć z kłopotów. Skarżący odwołał się od tej decyzji do Sądu Apelacyjnego w Tbilisi, argumentując ponownie, że nie został przeszukany w momencie aresztowania i że jego skazanie oparto na podłożonych dowodach. Twierdził, że sąd pierwszej instancji nie wyciągnął obiektywnych wniosków z zeznań jego przyjaciół i zeznań U.K., w których ten ostatni twierdził, że nie był świadkiem przeszukania. Skarżący skrytykował również fakt, że nie zeznano żadnych dowodów od L.Cs. Podał adres świadka i poprosił o jego przesłuchanie w sądzie. Jednocześnie poprosił sąd o ponowne przesłuchanie wszystkich świadków, a mianowicie dwóch funkcjonariuszy policji, U.K. i jego przyjaciół. 3 czerwca 2005 r. rozpoczęło się postępowanie odwoławcze. Sąd apelacyjny wysłuchał dowodów od dwóch aresztujących funkcjonariuszy, którzy potwierdzili oficjalną wersję wydarzeń. Oboje stwierdzili, że o ile pamiętali, informacja operacyjna po prostu mówiła, że pod pewnym adresem znajduje się osoba pod wpływem narkotyków. Żaden z nich nie potrafił przypomnieć sobie dokładnie, kto otrzymał tę informację na komisariacie i czy została ona dostarczona telefonicznie czy w inny sposób. Sąd apelacyjny dodatkowo przesłuchał L.Cs., drugiego świadka przeszukania, który potwierdził, że był obecny podczas przeszukania na prośbę policji i widział, że w kieszeni spodni skarżącego odkryto żółtawą substancję. Zaprzeczył zarzutom obrony, że był byłym funkcjonariuszem policji lub w inny sposób współpracował z policją w przeszłości. Pierwszy świadek, U.K., potwierdził dowody złożone przed sądem pierwszej instancji. Zaprzeczył twierdzeniu, że był obecny przy osobistej kontroli skarżącego i twierdził, że został zmuszony do podpisania kilku dokumentów na komisariacie. Zarzucił, że był poddany presji psychicznej oraz fizycznej ze strony policji. Jednocześnie, w odpowiedzi na zadane przez prokuratora pytanie, U.K. powiedział, że po dowiedzeniu się, że podpisane przez niego dokumenty dotyczą skarżącego, poszedł zobaczyć brata skarżącego i opowiedział mu o wszystkim. Następnie poszedł z jednym z kuzynów skarżącego do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich i złożył im szczegółowe oświadczenie dotyczące okoliczności sprawy. Dwaj przyjaciele skarżącego zostali również przesłuchani w sądzie apelacyjnym. Potwierdzili zeznania złożone przed sądem pierwszej instancji. Na rozprawie w dniu 18 listopada 2005 r. obrońca skarżącego złożył wniosek do sądu apelacyjnego o wykluczenie jako niedopuszczalnych dowodów, między innymi, protokołu policji z osobistej kontroli skarżącego. Obrońca argumentował, po pierwsze, że przeszukanie przeprowadzono bez nakazu sądowego lub zezwolenia starszego śledczego, z naruszeniem odpowiednich przepisów KPK. Na poparcie swojego argumentu powołał się na fakt, że decyzja o przeprowadzeniu osobistej kontroli nie została należycie podpisana przez starszego śledczego, nie wskazywała dokładnego czasu jej wydania i zawierała szczegółowe informacje o tożsamości skarżącego, w tym jego imię i nazwisko oraz adres, oraz rodzaj narkotycznej substancji, heroiny, którą rzekomo posiadał przy sobie, fakty, które stały się znane policji dopiero po aresztowaniu i przeszukaniu skarżącego. Ponadto twierdził, że decyzja ta nie została odczytana skarżącemu przed przeszukaniem. Po drugie, w swoich zeznaniach przed sądami pierwszej i drugiej instancji U.K. jednoznacznie twierdził, że nie był świadkiem osobistej kontroli skarżącego i został zmuszony do podpisania pewnych dokumentów na komisariacie. Co do drugiego świadka, L.Cs. kłamał w sprawie swojego poprzedniego doświadczenia zawodowego z policją i był zatem niewiarygodny. Na poparcie swoich argumentów obrona złożyła list z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, z którego wynikało, że L.Cs. pracował dla Ministerstwa w 1996 roku. Po trzecie, obrona podkreśliła, że przyjaciele skarżącego konsekwentnie utrzymywali, że ten nie został przeszukany w miejscu aresztowania. W związku z tym obrona wniosła o wykluczenie protokołu przeszukania jako niedopuszczalnego dowodu, zgodnie z art. 111 KPK. 6 grudnia 2005 r. sąd apelacyjny oddalił wniosek skarżącego w całości. W związku z decyzją o przeszukaniu stwierdzili, że została ona podjęta przez uprawnionego funkcjonariusza policji zgodnie z wymogami art. 67 KPK. Uznali również, że nie jest jasne, czy decyzja ta rzeczywiście została odczytana skarżącemu przed przeprowadzeniem osobistej kontroli; dlatego nie byli w stanie na tym etapie postępowania ocenić tego domniemanego naruszenia procedury. 21 lutego 2006 r. sąd apelacyjny utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Sąd uznał, że winna skarżącego została potwierdzona przez protokoły jego aresztowania i osobistej kontroli, zeznania aresztujących funkcjonariuszy oraz inne dowody w aktach sprawy. W związku z dowodami U.K., sąd apelacyjny uznał zeznania złożone przez niego w sądzie za niewiarygodne, ponieważ sprzeciwiały się materiałom sprawy. Ponadto były „nielogiczne” i najwyraźniej zostały złożone pod wpływem rodziny skarżącego. Sąd apelacyjny powołał się również na zeznanie L.Cs., pomijając skargę skarżącego dotyczącą tego, że był on byłym funkcjonariuszem policji. Odrzucił dowody dwóch przyjaciół skarżącego jako niewiarygodne. 6 marca 2006 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną. Utrzymywał, że poważne nieprawidłowości proceduralne, które miały miejsce podczas śledztwa wstępnego, podważyły jego możliwość właściwej obrony jego sprawy, a jego skazanie oparto na niedopuszczalnych dowodach, w szczególności na sfałszowanej decyzji o przeprowadzeniu osobistej kontroli w okolicznościach niecierpiących zwłoki, która posłużyła jako podstawa dla nielegalnego przeszukania i nieprawdziwych zeznań świadków. Potępił również jako bezzasadną decyzję sądu apelacyjnego o odrzuceniu jego wniosku dotyczącego niedopuszczalności dowodów. 12 czerwca 2006 r. Sąd Najwyższy Gruzji uznał odwołanie skarżącego za niedopuszczalne z powodu, że nie spełniało wymogów art. 547 § 2 Kodeksu Postępowania Karnego. 3 stycznia 2011 r. skarżący został zwolniony z więzienia po upływie kary pozbawienia wolności.


Skarżący urodził się w 1960 roku i zmarł w 2012 roku. 26 lipca 2003 roku w miejscowości skarżącego, w rejonie niemirowskim obwodu winnickiego, odkryto zwłoki mężczyzny, pana Z. 27 lipca 2003 roku skarżący został aresztowany, rzekomo za wykroczenie administracyjne polegające na złośliwym nieposłuszeństwie wobec funkcjonariusza policji. Zdaniem skarżącego został on aresztowany na podstawie podejrzenia zamordowania Z., a 1 sierpnia 2003 roku policja traktowała go okrutnie, aby zmusić go do przyznania się do morderstwa. W szczególności twierdzi, że był zanurzany w kadzi z mocno chlorowaną wodą, poddawany porażeniom prądem na narządach płciowych oraz bity i wieszany za łokcie na metalowym pręcie przez znaczny okres czasu. 1 i 8 sierpnia 2003 roku policja przesłuchała świadka, pana I., który zeznał, że w nocy morderstwa widział skarżącego na podwórku ofiary, a następnie skarżący, mając krew na rękach, przyszedł do jego domu i powiedział mu, że uderzył ofiarę. 4 sierpnia 2003 roku skarżący, w nieobecności adwokata, przyznał się do morderstwa Z. 6 sierpnia 2003 roku został formalnie aresztowany na podstawie podejrzenia o morderstwo. 7 sierpnia 2003 roku został przesłuchany w obecności adwokata i wycofał swoje zeznania, stwierdzając, że zostały złożone pod przymusem. W związku z jego zarzutami następnego dnia śledczy zlecił sporządzenie opinii biegłego lekarza sądowego dotyczącej jego obrażeń. 10 sierpnia 2003 roku biegły lekarz sądowy stwierdził szereg obrażeń na ciele skarżącego. Biegły odnotował, że skarżący twierdził, że był torturowany. Udokumentował liczne krwiaki i otarcia oraz stwierdził, że mogły one zostać zadane w czasie i w okolicznościach podanych przez skarżącego. 15 sierpnia 2003 roku sędzia sądu rejonowego odrzucił wniosek śledczego o tymczasowe aresztowanie skarżącego i zwolnił go, uznając, że w aktach nie ma dowodów wskazujących na istnienie uzasadnionych podejrzeń wobec niego oraz odnotowując jego zarzut, że zeznania zostały wymuszone. 16 sierpnia 2003 roku skarżący został zwolniony. Przed zwolnieniem napisał oświadczenie w obecności oficera dyżurnego na komisariacie, potwierdzające, że nie był źle traktowany i nie ma zastrzeżeń do policji. Od 22 sierpnia do 19 września 2003 roku skarżący przeszedł w szpitalu kurs leczenia rehabilitacyjnego po zdiagnozowaniu „pourazowego porażenia nerwów przedramienia spowodowanego uciskiem obu przedramion”. 26 września 2003 roku prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji za złe traktowanie. Odnotowano, że zaprzeczyli oni, jakoby źle traktowali skarżącego, że skarżący złożył oświadczenie w dniu 16 sierpnia 2003 roku potwierdzające, że nie był źle traktowany oraz że dana jednostka policji nie była wyposażona w urządzenie do rażenia prądem. 5 lutego 2004 roku pani G., pani K. i pan N. złożyli śledczemu zeznania na wideo, z których wynikało, że w październiku 2003 roku skarżący przyznał się przed nimi wszystkimi (jednocześnie) do popełnienia morderstwa. W nieokreślonym dniu 2004 roku śledztwo w sprawie morderstwa zostało zawieszone, ponieważ nie udało się zidentyfikować sprawcy. 1 lutego 2007 roku pewna pani O., przebywająca w więzieniu, poinformowała władze więzienne, że w lipcu 2004 roku, gdy mieszkała w tej samej wiosce co skarżący, przyznał się on do niej, że zamordował Z. i opisał jej okoliczności morderstwa. 8 lutego 2007 roku powtórzyła swoje zeznania przed panem S., śledczym z rejonowej prokuratury w Niemirowie. Jej zeznanie zostało zarejestrowane na wideo. Śledztwo zostało wznowione. 20 lutego 2007 roku, opierając się m.in. na nowych dowodach złożonych przez O., skarżący został ponownie aresztowany na podstawie podejrzenia o morderstwo. Skarżący stanął przed sądem pod zarzutem morderstwa przed Sądem Apelacyjnym w Winnicy, orzekającym jako sąd pierwszej instancji. 10 października 2007 roku O. została przesłuchana i poddana przesłuchaniu przez obronę w sądzie. Potwierdziła swoje zeznania obciążające skarżącego. Na rozprawie w dniu 12 listopada 2007 roku sąd pierwszej instancji zapoznał się z listem datowanym na 11 października 2007 roku, który O. wysłała do sądu. W liście tym prosiła sąd o nieuwzględnianie jej zeznań i oświadczyła, że złożyła je pod presją ze strony śledczego S. (patrz punkt 24 powyżej). Poprosiła również o ponowne przesłuchanie jej w sądzie. O to samo wnosiła obrona. Sąd pierwszej instancji polecił prokuraturze zbadanie zarzutów O. i postanowił, że wniosek obrony o ponowne jej przesłuchanie zostanie rozpatrzony po zakończeniu śledztwa. Śledztwo przeprowadził rejonowy prokurator z Niemirowa. O., która nadal przebywała w więzieniu, została przesłuchana. Potwierdziła swoje obciążające zeznania jako złożone z własnej woli i oświadczyła, że napisała do sądu, ponieważ jeden z adwokatów skarżącego powiedział jej w trakcie przesłuchania przez obronę, że może ponosić odpowiedzialność karną za wszelkie fałszywe zeznania. S., śledczy który przesłuchiwał O. w lutym 2007 roku, oraz dwaj obecni wtedy funkcjonariusze policji zostali również przesłuchani i zaprzeczyli, jakoby stosowano jakiekolwiek przymuszanie O. do złożenia zeznań. 6 grudnia 2007 roku prokurator odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko S. ze względu na brak znamion czynu zabronionego w jego działaniach. 11 stycznia 2008 roku sąd pierwszej instancji otrzymał kolejny list od O., w którym wycofała swój poprzedni list. Obrona ponownie wniosła o jej wezwanie. Sąd pierwszej instancji odmówił ponownego wezwania jej jako świadka. 25 lutego 2008 roku sąd pierwszej instancji uznał skarżącego za winnego morderstwa i skazał go na trzynaście lat pozbawienia wolności. Opierał się on na dowodach świadków O., I., G., K. i N. (patrz odpowiednio punkty 29, 12 i 21 powyżej), którzy powtórzyli w sądzie swoje zeznania złożone w trakcie śledztwa. Opierał się również na zeznaniach szeregu innych świadków, którzy zeznawali w odniesieniu do różnych aspektów sprawy, innych niż winność skarżącego. W wyroku sądu pierwszej instancji dowody złożone przez I., K., G. i O. zostały wymienione oddzielnie i w tej kolejności jako obalające zaprzeczenia skarżącego co do jego winy. W szczególności, jeśli chodzi o zeznania I., sąd pierwszej instancji stwierdził, że były one szczegółowe i wprost wskazywały na winę skarżącego. I. złożył te zeznania nie tylko w trakcie śledztwa i w sądzie, ale także powtórzył je w trakcie konfrontacji twarzą w twarz ze skarżącym i innym świadkiem w trakcie śledztwa. G. i K. również powtórzyli swoje zeznania podczas konfrontacji ze skarżącym. Jeśli chodzi o dowody złożone przez O., sąd pierwszej instancji stwierdził, że powtórzyła ona swoje zeznania śledcze w trakcie rozprawy w obecności skarżącego i że nie było powodu, by nie wierzyć temu zeznaniu. Pewne szczegóły, które podała, zbiegały się z tymi podanymi przez I. i odkrytymi w trakcie oględzin miejsca zdarzenia. Jeśli chodzi o wycofanie jej zeznań, sąd uznał za właściwe ich nieuwzględnienie, ponieważ rejonowy prokurator sprawdził jej zarzuty, że początkowe zeznania zostały złożone pod presją, uznał te zarzuty za bezzasadne i wydał uzasadnioną decyzję o odmowie wszczęcia postępowania karnego. 24 marca 2008 roku skarżący wniósł apelację kasacyjną. Argumentował przede wszystkim, że sąd pierwszej instancji pomylił się w ocenie dowodów. Argumentował również, między innymi, że sąd bezpodstawnie odmówił ponownego wezwania O. jako świadka mimo wycofania przez nią zeznań oraz że przeszukanie przeprowadzone w jego domu w 2003 roku – które najwyraźniej nie ujawniło żadnych obciążających przedmiotów – było nielegalne z różnych powodów, w tym faktu, że w momencie jego przeprowadzenia był on w areszcie i był torturowany. 10 lipca 2008 roku, w ostatecznej decyzji, trzech sędziów Sądu Najwyższego utrzymało w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Uznano, że sąd prawidłowo ocenił dowody i nie było podstaw do wątpienia w jego ustalenia. Na wniosek skarżącego o wznowienie postępowania, 21 maja 2009 roku pięciu sędziów Sądu Najwyższego zwróciło się do Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego (złożonego ze wszystkich sędziów wydziałów karnych i wojskowych sądu) o wznowienie postępowania w sprawie skarżącego ze względu na nadzwyczajne okoliczności (patrz punkt 42 poniżej), o uchylenie jego wyroku i zarządzenie ponownego procesu. Sędziowie argumentowali w szczególności: (i) że w aktach znajdowały się dowody medyczne wskazujące, że skarżący został poważnie źle traktowany w 2003 roku, w szczególności poprzez wieszanie za łokcie, (ii) że śledztwo w sprawie jego zarzutów w tym zakresie było powierzchowne oraz (iii) że sąd pierwszej instancji nie odniósł się do tego. Sędziowie wskazali również na to, co uznali za szereg sprzeczności w dowodach przytoczonych przez sąd pierwszej instancji w wyroku skazującym skarżącego. 5 czerwca 2009 roku Zgromadzenie Ogólne sądu stwierdziło, że argumenty przytoczone przez pięciu sędziów mogą służyć jako podstawa do wznowienia postępowania tylko wtedy, gdyby zostały najpierw zbadane przez prokuraturę i uznane za „nowo ujawnione okoliczności” uzasadniające wznowienie (patrz punkt 42 poniżej). Sąd zauważył jednak, że prokuratura nie przeprowadziła takiego śledztwa i nie dokonała takiego ustalenia. Strony nie poinformowały Sądu, czy skarżący próbował wszcząć przed prokuraturą śledztwo rodzaju wymienionego przez Zgromadzenie Ogólne Sądu Najwyższego. W skardze, złożonej przez jego pierwszego przedstawiciela w jego imieniu 9 stycznia 2009 roku, skarżący opisał w sekcji „Stan faktyczny” formularza złe traktowanie, którego rzekomo doznał w sierpniu 2003 roku (patrz punkt 11 powyżej). W części „Zarzut naruszenia Konwencji i/lub Protokołów i odpowiednie argumenty” formularza skarżył się na podstawie art. 6 § 2, że naruszono jego prawo do domniemania niewinności, ponieważ organy krajowe powołały się na dowody uzyskane w sposób nielegalny, oraz na podstawie art. 6 § 3 (d), że sądy krajowe nie ponownie przesłuchały O. po tym, jak wycofała swoje pierwotne zeznania. 1 kwietnia 2013 roku pan Levytsky napisał do Sądu w imieniu matki skarżącego w sprawie śmierci skarżącego i wyraził życzenie matki, by kontynuować skargę w jego imieniu. W swoim liście pan Levytsky przedstawił dwa argumenty dotyczące prawa matki skarżącego do kontynuowania skargi. Po pierwsze, stwierdził, że skarżący został skazany na podstawie zeznań złożonych pod torturami. Po drugie, pan Levytsky stwierdził, że: „Były przedstawiciel skarżącego... jest z wykształcenia dziennikarzem. Jednak nie to jest powodem, dla którego opisała w skardze czyny tortur, ale ograniczyła skargę jedynie do naruszenia art. 6 Konwencji, pozostawiając czyny tortur poza zakresem skargi... W momencie złożenia skargi w latach 2008-2009 Sąd odrzucał skargi z art. 3 w przypadkach, gdy skarżący nie odwoływali się do sądu od decyzji prokuratury o odmowie wszczęcia postępowania karnego.” Pan Levytsky kontynuował, opisując podejście Sądu do dopuszczalności takich skarg przyjęte w sprawie Kaverzin przeciwko Ukrainie (nr 23893/03, §§ 97-99, 15 maja 2012) i poprosił Sąd o pozwolenie matce skarżącego na kontynuowanie skargi. Zmiana w podejściu Sądu do dopuszczalności skarg dotyczących rzekomego złego traktowania przez funkcjonariuszy organów ścigania, na którą powołał się pan Levytsky, jest opisana w punktach 59 i 60 poniżej.


Skarżący urodził się w 1963 roku i odbywa karę pozbawienia wolności w obwodzie permskim. Poniższe fakty oparte są na oficjalnej wersji wydarzeń zawartej w wyroku z 25 lipca 2006 roku. W tamtym czasie skarżący był zastępcą wojskowego prokuratora. 24 stycznia 2000 roku ktoś włamał się do mieszkania skarżącego i ukradł należące do niego rzeczy. Skarżący podejrzewał, że kradzieży dokonał K. Zlecił grupie szeregowych poszukiwanie K. 29 stycznia 2000 roku skarżący wraz z grupą szeregowych i policjantem M. włamali się do mieszkania, w którym ukrywał się K. Skarżący uderzył i przesłuchiwał K., a ten ostatni przyznał się do obrabowania mieszkania skarżącego. Skarżący i szeregowcy zabrali K. ze sobą. Tego samego dnia skarżący i M. udali się do mieszkania Kras. Skarżący zażądał pierścionka, który K. ukradł z jego mieszkania i sprzedał Kras. Skarżący groził mu bronią, a Kras. oddał pierścionek skarżącemu. W kolejnych dniach szeregowcy podlegający bezpośredniemu dowodzeniu skarżącego wielokrotnie bili K. W rezultacie K. podpisał dokument uznający jego dług wobec skarżącego. Kilka razy skarżący spotykał się z matką K., prosząc ją o spłatę długu K. i grożąc jej negatywnymi konsekwencjami dla K. w razie odmowy. W nieokreślonym dniu skarżący kazał szeregowcom pobić Sh., który był zatrzymany jako podejrzany w sprawie karnej. Szeregowcy wykonali polecenie. 26 kwietnia 2000 roku skarżący kazał szeregowcom pobić Chern., świadka w sprawie karnej, który odmówił współpracy. Szeregowcy pobili Chern. Skarżący był obecny i nadzorował bicie. 29 kwietnia 2000 szeregowcy pobili B., innego świadka w sprawie karnej, na rozkaz skarżącego. Skarżący był obecny i nadzorował bicie. 8 kwietnia 2000 roku skarżący wszedł w konflikt z Sor., podczas którego dźgnął go nożem. Sor. zmarł. Skarżący spanikował i ukrył ciało Sor. w pobliskim lesie. Ciało zostało odkryte w sierpniu 2000 roku. 25 lipca 2006 roku Wojskowy Sąd Garnizonowy nr 101 uznał skarżącego za winnego morderstwa, wymuszenia i czterech przypadków nadużycia władzy oraz skazał go na 15 lat pozbawienia wolności. Sąd oparł się na dowodach z ekspertyz i zeznaniach świadków. Większość świadków została przesłuchana w sądzie. Pięciu z nich nie stawiło się, a sędzia rozprawy, R., odczytał ich zeznania. Skarżący odwołał się od wyroku. Jego głównym argumentem było to, że został niesłusznie skazany. Twierdził, że zabójstwo Sor. było usprawiedliwione, ponieważ działał w obronie koniecznej; że powinien zostać uniewinniony od zarzutu wymuszenia; oraz że oskarżenie nie udowodniło, że nadużył władzy w zakresie bicia podejrzanych i świadków. Skarżący twierdził również, że w sprzeczności z obowiązującymi zasadami postępowania karnego, podczas przygotowywania wyroku sędzia rozprawy wielokrotnie opuszczał salę narad i że przygotował tekst wyroku poza Permem, gdzie odbyła się rozprawa. Skarżący powołał się na pisemne oświadczenia złożone przez jego pełnomocnika, B., oraz przez M., emerytowanego żołnierza. W szczególności M. złożył oświadczenie, że w lipcu 2006 roku, kiedy sędzia R. miał sporządzać wyrok w sprawie skarżącego, widział sędziego w innym mieście. Sędzia otwarcie rozmawiał o procesie skarżącego, mówiąc wszystkim, że uzna go za winnego i skazuje na długoletnie więzienie. Skarżący skarżył się również, że sąd pierwszej instancji nie przesłuchał pięciu świadków. W nieokreślonym dniu skarżący zatrudnił pełnomocnika P. 27 marca i 17 kwietnia 2007 roku P. złożył dwanaście dodatkowych pism apelacyjnych. Sąd odwoławczy odmówił ich przyjęcia, stwierdzając, że zostały złożone po terminie, ponieważ pełnomocnik P. nie złożył pierwotnego pisma apelacyjnego. Na skutek odwołania skarżącego, 22 czerwca 2007 roku Wojskowy Sąd Trzeciego Okręgu utrzymał wyrok skazujący w mocy. Co do argumentu skarżącego, że sąd pierwszej instancji nie przesłuchał pięciu świadków, sąd zauważył, że trzech z nich było chorych i nie mogło stawić się na rozprawie. Sąd nie odniósł się do pozostałych dwóch świadków. Odrzucił również jako nieudowodnione zarzuty skarżącego dotyczące sędziego R., stwierdzając następująco:
„Nie ma dowodów wskazujących, że [sędzia R.] omawiał z kimkolwiek jakąkolwiek kwestię związaną ze [sprawą skarżącego]. Również akta sprawy nie zawierają żadnego materiału potwierdzającego [zarzuty skarżącego], że [sędzia R.] składał publiczne oświadczenia o wyroku, który sporządzał... Zarzuty zawarte w pismach apelacyjnych również nie stanowią takich dowodów.”
W nieokreślonym dniu skarżący złożył wniosek o nadzwyczajne sprawdzenie wyroku. Powtórzył argumenty podniesione w jego piśmie apelacyjnym. 26 stycznia 2009 roku Prezydium Wojskowego Sądu Trzeciego Okręgu przeprowadziło postępowanie nadzorcze i utrzymało wyrok skazujący skarżącego w mocy. Sąd nie dostrzegł naruszenia zasad postępowania karnego i oddalił skargę skarżącego. 23 czerwca 2009 roku Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej zauważył, że skarżący nie został powiadomiony o dacie i godzinie rozprawy w trybie nadzorczym, uchylił wyrok z 26 stycznia 2009 roku i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 17 września 2009 roku Prezydium Wojskowego Sądu Trzeciego Okręgu przeprowadziło nowe postępowanie nadzorcze w sprawie skarżącego i utrzymało wyrok w mocy. Sąd powtórzył swoje wcześniejsze ustalenia zawarte w wyroku z 26 stycznia 2009 roku. 10 czerwca 2010 roku Sąd Najwyższy uchylił wyrok z 17 września 2009 roku i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia ze względu na nielegalny skład sądu rozpatrującego sprawę w trybie nadzorczym. 11 sierpnia 2010 roku Prezydium Wojskowego Sądu Trzeciego Okręgu przeprowadziło nowe postępowanie nadzorcze w sprawie skarżącego i utrzymało wyrok w mocy. Prezydium orzekło, między innymi, że powołanie się sądu pierwszej instancji na zeznania świadków było uzasadnione, biorąc pod uwagę, że ci świadkowie nie mogli stawić się na rozprawie i że ich zeznania nie były decydującym ani jedynym dowodem w sprawie skarżącego. Prezydium oddaliło jako nieudowodniony argument skarżącego, że sędzia rozprawy nie zastosował się do obowiązujących zasad postępowania karnego podczas przygotowywania wyroku. Na koniec Prezydium powtórzyło swoje wcześniejsze ustalenia dotyczące oddalenia bez rozpatrzenia dodatkowych pism apelacyjnych złożonych przez pełnomocnika P.


Skarżący urodził się w 1970 roku i jest obecnie osadzony w Zakładzie Karnym w Alytus. Skarżący został aresztowany 3 czerwca 2012 r. i przewieziony do Aresztu Śledczego w Kownie 4 czerwca 2012 r. 5 czerwca 2012 r. został zbadany przez lekarza (patrz punkt 15 poniżej). Podczas tego badania skarżący nie wskazał, że potrzebuje jakichkolwiek urządzeń specjalnych. 26 listopada 2012 r. skarżący skonsultował się z lekarzem i poinformował, że cierpi na bezdech senny oraz chciałby nabyć urządzenie do ciągłego dodatniego ciśnienia w drogach oddechowych (dalej „urządzenie CPAP”) w celu jego leczenia. 15 marca 2013 r. sporządzono opinię biegłego lekarza, z której wynikało, że stosowanie urządzenia CPAP jest najskuteczniejszą metodą leczenia bezdechu sennego i że stan zdrowia skarżącego pogarszał się z powodu niestosowania urządzenia CPAP. Wskazywała ona również, że istnieje ryzyko powikłań, jeśli bezdech senny nie będzie leczony prawidłowo. Między 12 a 17 września 2013 r. skarżący był hospitalizowany w Szpitalu Więziennym. Lekarz zalecił mu kontynuowanie stosowania urządzenia CPAP po wypisaniu ze szpitala. 19 września skarżący zwrócił się do administracji więzienia z prośbą o zezwolenie na używanie urządzenia CPAP. 3 października 2013 r. administracja Aresztu Śledczego w Kownie odpowiedziała, że zgodnie z prawem krajowym takie urządzenie nie znajduje się wśród przedmiotów, które mogą być przekazywane osadzonym przez małżonków lub bliskich krewnych (patrz punkt 14 poniżej), ale wskazała, że taki przedmiot można kupić w sklepie więziennym. Następnie skarżący poprosił administrację Aresztu Śledczego w Kownie o zezwolenie krewnym na przekazanie mu tego urządzenia. 29 października 2013 r. odmówiono również spełnienia tej prośby, z uzasadnieniem, że w dokumentacji medycznej skarżącego ani w dokumencie wydanym przez Szpital Więzienny nie ma wskazań, że skarżący potrzebuje tego urządzenia (patrz punkt 16 poniżej). 20 października 2014 r. skarżący wniósł skargę do sądów krajowych, którą sprecyzował 19 lutego 2015 r. Wniósł o przyznanie mu 86 800 euro (EUR) zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową poniesioną w okresie od 4 czerwca 2012 r. do 20 października 2014 r. Skarżący podał, że podczas osadzenia w Areszcie Śledczym w Kownie prosił administrację więzienia o zezwolenie na posiadanie urządzenia CPAP do leczenia bezdechu sennego, co zostało mu zalecone przez lekarza w Szpitalu Więziennym (patrz punkt 8 powyżej). Skarżący podał, że administracja więzienia odmówiła zezwolenia mu na posiadanie takiego urządzenia, a on odczuwał poważne problemy zdrowotne. 12 października 2015 r. Okręgowy Sąd Administracyjny w Kownie uwzględnił skargę skarżącego w części i przyznał mu 1100 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Sąd stwierdził, że administracja więzienia nie zapewniła skarżącemu tego samego poziomu opieki zdrowotnej, jaki jest dostępny dla osób nieosadzonych. Z akt sprawy wynikało jasno, że skarżący dwukrotnie zwracał się do administracji więzienia z prośbą o zezwolenie na zakup i używanie urządzenia CPAP. Odmowa zezwolenia ze strony administracji Aresztu Śledczego w Kownie była bezzasadna, ponieważ istniało zalecenie wydane przez lekarza. Sąd uznał, że skarżącemu przysługuje prawo do zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową poniesioną od 3 października 2013 r. (kiedy jego prośba została odrzucona przez administrację więzienia – patrz punkt 9 poniżej) do 20 października 2014 r. i w związku z tym postanowił przyznać skarżącemu 1100 EUR w tym zakresie. Sąd zauważył również, że w aktach sprawy brak informacji wskazujących na to, że skarżący nie otrzymał odpowiedniej opieki zdrowotnej w Areszcie Śledczym w Kownie. Stwierdził, że chociaż zalecenie wydane przez specjalistę zawierało wzmiankę o możliwych powikłaniach, w aktach sprawy skarżącego nie ma informacji wykazujących, że niemożność używania urządzenia CPAP miała jakiekolwiek negatywne skutki dla jego zdrowia. Skarżący odwołał się od wyroku Okręgowego Sądu Administracyjnego w Kownie. 4 października 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji w całości. 12 lipca 2017 r. skarżący zwrócił się do Departamentu Więziennictwa z prośbą o przeniesienie z Zakładu Karnego w Wilnie, do którego został przeniesiony 20 marca 2015 r., do Zakładu Karnego w Alytus. Skarżący podał, że odbywał karę w pomieszczeniach dla osób niepełnosprawnych, ale mógłby zostać przeniesiony do standardowych pomieszczeń typu dormitorium. 2 sierpnia 2017 r. prośba skarżącego została uwzględniona, a 21 sierpnia 2017 r. został przeniesiony do Zakładu Karnego w Alytus, gdzie mógł kontynuować używanie swojego urządzenia CPAP.