Skarżąca urodziła się w 1953 roku i mieszka w Enfield (Zjednoczone Królestwo). Zarzuty podniesione w tym wniosku wynikają z tureckiej interwencji wojskowej na północy Cypru w lipcu i sierpniu 1974 roku. Ogólny kontekst kwestii własnościowych wynikających w tym związku został przedstawiony w sprawach Cyprus v. Turkey ([Wielka Izba], nr 25781/94, §§ 13-16 i 28-33, ECHR 2001‑IV) oraz Demopoulos i inni przeciwko Turcji (dec.) ([Wielka Izba], nr 46113/99 i 7 innych, §§ 4-16, ECHR 2010). W 1997 roku skarżąca otrzymała w darowiźnie od ciotki, która zmarła w 1998 roku, pięć działek gruntowych lub udziałów w nich. W 2008 roku matka podarowała jej również dodatkowy udział w jednej z działek. Zgodnie z certyfikatami własności dostarczonymi przez Departament Ziemi i Pomiarów Republiki Cypru, skarżąca jest jedyną właścicielką czterech działek gruntowych i posiada udział 9/16 w piątej działce. Grunt położony jest we wsi Koma Tou Yialou (Kumyali) w „TRNC”. Całkowita powierzchnia gruntu wynosi około 18 dönüm. W 2007 roku skarżąca zleciła kancelarii prawnej w Nikozji przygotowanie sprawy, która należycie uzyskała raport wyceny gruntu od tureckocyprijskiego rzeczoznawcy. Raport wyceny z 3 grudnia 2007 roku wycenił każdą z pięciu działek gruntowych i podał ich wyceny, które wahały się od 500 funtów szterlingów (GBP) za dönüm do 10 000 GBP za dönüm. W październiku 2011 roku skarżąca uzyskała kolejny raport wyceny sporządzony przez rzeczoznawcę z Republiki Cypru. Ten raport wycenił pięć działek gruntowych, w tym stratę ekonomiczną i odsetki (wszystko obliczone dla okresu między 1974 a 2011 rokiem), na łączną kwotę 2 690 962 euro (EUR). W lutym 2017 roku skarżąca uzyskała nowy raport wyceny z Biura Rejestracji Gruntów Republiki Cypru, który oszacował wartość nieruchomości będącej przedmiotem sprawy, w tym stratę ekonomiczną i odsetki naliczone od 1997 roku (kiedy skarżąca stała się właścicielem nieruchomości) do grudnia 2016 roku, na łączną kwotę 2 088 366 EUR. W maju 2008 roku skarżąca, za pośrednictwem swoich przedstawicieli tureckocyprijskich, złożyła roszczenie do IPC na podstawie ustawy nr 67/2005 (patrz akapity 41-43 poniżej) – poparte oświadczeniem pod przysięgą – domagając się restytucji swojej nieruchomości i/lub odszkodowania w wysokości obecnej wartości rynkowej nieruchomości oraz zadośćuczynienia za utratę możliwości korzystania z gruntu będącego przedmiotem sprawy. Łączne odszkodowanie żądane wynosiło 100 000 GBP za dönüm (1 800 000 GBP lub około 2 285 000 EUR). W swoim oświadczeniu pod przysięgą skarżąca zaświadczyła, że nieruchomość będąca przedmiotem sprawy została jej przeniesiona po 1974 roku przez ciotkę, która była jej właścicielem od czasów sprzed 1974 roku. Oświadczenie pod przysięgą zaświadczyło również, że na nieruchomości tej nie ciążą żadne hipoteki, długi ani ograniczenia, że skarżąca mieszka w południowym Cyprze w domu należącym do Turecko-Cypryjczyka oraz że płaci czynsz Republice Cypru. W aktach znajdowały się również dokumenty tożsamości skarżącej (brytyjski paszport i cypryjski dowód osobisty), certyfikaty z Wydziału Ksiąg Wieczystych i Pomiarów Republiki Cypru dotyczące własności i statusu prawnego działek skarżącej (wskazujące na brak hipotek, długów lub innych ograniczeń) oraz dokument wydany przez odpowiedni organ cypryjski pokazujący, że skarżąca mieszka w domu należącym do Turecko-Cypryjczyka i otrzymała rachunek na kwotę 270 funtów cypryjskich (CYP) jako czynsz za okres od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. Roszczenie skarżącej zostało przekazane Prokuratorowi Generalnemu „TRNC” zgodnie z przepisami ustawy nr 67/2005 i odpowiednich przepisów IPC (patrz akapit 43 poniżej). 5 maja 2010 roku Biuro Prokuratora Generalnego złożyło opinię do IPC w odpowiedzi na roszczenie skarżącej. Opierano się na oświadczeniu pod przysięgą Dyrektora Wydziału Ksiąg Wieczystych i Pomiarów „TRNC”, który wyjaśnił, że z ich dokumentów wynika, że jednym z zarejestrowanych właścicieli nieruchomości była Chrystollou Nicola Stavrinou (ciotka skarżącej), że Maria Nicola Stavrinou (matka skarżącej) była właścicielką części jednej z działek oraz że skarżącej nie udało się wykazać, że jest prawną spadkobierczynią tych dwóch zarejestrowanych właścicieli. Uznał również, że roszczenie odszkodowawcze skarżącej jest wygórowane i bezzasadne. Rozprawa organizacyjna przed IPC odbyła się 25 maja 2010 roku. Przedstawiciel skarżącej oświadczył, że otrzymał opinię Prokuratora Generalnego dopiero w dniu rozprawy i w związku z tym poprosił o odroczenie w celu przygotowania sprawy. Przedstawiciel Prokuratora Generalnego nie wnosił sprzeciwu, a rozprawa została odroczona do 1 czerwca 2010 roku. Na rozprawie organizacyjnej w dniu 1 czerwca 2010 roku przedstawiciel skarżącej zobowiązał się do uzyskania raportu wyceny oraz dokumentu stwierdzającego, że działki zostały przeniesione na skarżącą poprzez darowiznę. Przedstawiciel Prokuratora Generalnego zażądał dostarczenia dokumentów wykazujących, że skarżąca jest prawną spadkobierczynią Chriystolleuo Nicola Stavrou [sic.], a także dowodu wysokości czynszu, który płaciła za dom tureckocyprijski, w którym mieszkała na Południu, lub alternatywnie umowy najmu, na mocy której dom został jej przydzielony. Przedstawiciel Prokuratora Generalnego zobowiązał się również do złożenia dokumentu wyszukiwania z Wydziału Ksiąg Wieczystych i Pomiarów „TRNC” oraz wskazał, że zastrzega sobie prawo do składania i żądania dalszych dokumentów. Rozprawa została odroczona, aby strony mogły uzyskać odpowiednie dokumenty. 3 czerwca 2010 roku Prokurator Generalny złożył dokument wyszukiwania z Wydziału Ksiąg Wieczystych i Pomiarów „TRNC” dotyczący działek objętych roszczeniem skarżącej. 6 czerwca 2012 roku, za pośrednictwem swojego przedstawiciela, skarżąca poprosiła o zgodę na zmianę pierwotnego roszczenia. Złożyła wyjaśnienie, że w międzyczasie stała się jedyną właścicielką działki, w której wcześniej posiadała udział 5/6, oraz że w październiku 2011 roku uzyskała raport wyceny wskazujący, że wartość jej nieruchomości wynosi 2 690 962 EUR (patrz akapit 8 powyżej). Na rozprawie wstępnej w dniu 18 czerwca 2012 roku, po oświadczeniu przedstawiciela Prokuratora Generalnego, że nie ma zastrzeżeń co do zmiany roszczenia skarżącej, Przewodniczący IPC zaakceptował zmianę i polecił skarżącej złożenie zmienionego roszczenia, a Biuru Prokuratora Generalnego złożenia opinii w tej sprawie. 6 lipca 2012 roku skarżąca zastosowała się do zarządzenia i zmieniła swoje roszczenie, domagając się odszkodowania zgodnie z nowymi ustaleniami i wydarzeniami dotyczącymi tytułu własności jej nieruchomości. 20 listopada 2012 roku skarżąca złożyła dokumenty zażądane przez przedstawiciela Prokuratora Generalnego w dniu 1 czerwca 2010 roku (patrz akapit 18 powyżej). W szczególności skarżąca złożyła certyfikaty wydane przez szefa społeczności lokalnej (mukhtara), wyjaśniające, że występowały niezgodności w pisowni imienia i nazwiska ciotki skarżącej w różnych dokumentach. Mukhtar wyjaśnił, że ta ostatnia posiadała cypryjski dokument tożsamości nr 327090 i była różnie znana jako: Christallou Nikola Stavrinou, Chriystallou Nicola Stavrinon, Christallou Nicola Stavrinou, Christalla Nikola i Chrystallou Nicola, ale była to jedna i ta sama osoba. Mukhtar dodatkowo poświadczył, że nigdy nie była mężatką i że przed śmiercią podarowała swoją nieruchomość córce swojej siostry, skarżącej (Andriani Ioannou, posiadaczce cypryjskiego dowodu osobistego). Na poparcie certyfikatów muktara skarżąca złożyła dokumenty tożsamości swojej ciotki (w tym cypryjski dokument tożsamości). Skarżąca złożyła również dokumenty wykazujące przeniesienie tytułu własności od jej ciotki na nią w odniesieniu do działek będących przedmiotem sprawy. Złożyła również dokumenty wykazujące, że otrzymała przydział domu tureckocyprijskiego na Południu i zapłaciła 342 CYP jako czynsz za okres od 1 czerwca 2000 r. do 31 grudnia 2001 r. oraz 270 CYP za okres od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. Rozprawa wstępna przed IPC zaplanowana na 10 stycznia 2013 roku została odroczona z powodu nieobecności przedstawiciela Prokuratora Generalnego, który nie mógł wziąć udziału w rozprawie z powodów rodzinnych. Na rozprawie wstępnej w dniu 25 stycznia 2013 roku władze „TRNC” były reprezentowane przez przedstawiciela Prokuratora Generalnego i podsekretarza Departamentu Spraw Mieszkaniowych. Poprosili skarżącą o złożenie aktów urodzenia jej ciotki i matki oraz aktu własności nieruchomości, którą obecnie posiada w całości. Rozprawa została odroczona, aby umożliwić skarżącej uzyskanie dokumentów w question. 19 lutego 2013 roku skarżąca złożyła żądane dokumenty, które obejmowały również dokumenty potwierdzające, że jej ciotka nigdy nie była mężatką. Na rozprawie wstępnej w dniu 25 kwietnia 2013 roku przedstawiciele „TRNC” poprosili skarżącą o złożenie certyfikatów od muktara pokazujących, że imiona i nazwiska Andriani Joannou, Andriani Ioannou i Andriani Georgiou Antoniou odnoszą się wszystkie do skarżącej, oraz dalszych certyfikatów pokazujących, że jej ciotka była różnie znana jako Chrystollou Nicola Stavrinou, Chrystolleuo Nicola Stavriou, Chrystolleui Nicolou Stavriou, Nikola Hristallu (Nicola Hrystallou), Hristalla Nicola i Hrystallou Nicola (Nikola), a jej matka była różnie znana jako Maria Nicola Stavrinou, Maria Stavrinou, Maria Georgiou i Maria Georgios, oraz że ich przodek Nikolas Stavrinou (Nicolas Stavrinou) był również znany jako Nicola Stavrinou i Nicola Stavrinu. Rozprawa została odroczona, aby pozwolić skarżącej na uzyskanie żądanych dokumentów. 9 maja 2013 roku skarżąca złożyła certyfikaty od muktara pokazujące, że wyżej wymienione różne nazwiska odnoszą się do tych samych osób, a mianowicie odpowiednio do skarżącej, jej matki, jej ciotki i ich przodka. Certyfikaty muktara identyfikowały również te osoby na podstawie ich numerów dowodów osobistych. Certyfikat z dnia 8 maja 2013 roku wskazywał, że matka skarżącej była różnie znana jako Maria Nicola (Nicolas, Nikola, Nikolas) Stavrinou, a jej ciotka jako Chrystolleui Nicolou Stavriou. Na rozprawie wstępnej w dniu 24 października 2013 roku, na której obecna była również skarżąca, przedstawiciele „TRNC” argumentowali, że certyfikaty muktara są niepełne i że nazwiska Maria Nicola (Nicolas, Nikola, Nikolas) Stavrinou dla matki skarżącej oraz Chrystolleui Nicolou Stavriou dla ciotki skarżącej powinny zostać dodane. Przedstawiciel argumentował dalej, że należy złożyć oficjalny dokument stwierdzający, że ciotka skarżącej nie wyszła za mąż i nie miała innych spadkobierców. Poprosił również o dokument stwierdzający, że na nieruchomości będącej przedmiotem sprawy nie ciążą żadne długi. Po przedłożeniu tych dokumentów przedstawiciel Prokuratora Generalnego byłby gotowy do ugody w sprawie poprzez zapłacenie skarżącej 60 000 GBP. W odpowiedzi przedstawiciel skarżącej oświadczył, że uzyskają żądane dokumenty. Jednak wskazał, że już przedłożyli dokumenty wykazujące, że ciotka skarżącej nigdy nie była mężatką, a i tak wynikało to z faktu, że nigdy nie zmieniła swojego nazwiska. Przedstawiciel skarżącej wskazał również, że ciotka skarżącej przeniosła nieruchomość będącą przedmiotem sprawy na skarżącą, gdy była jeszcze żywa. Poprosił o odroczenie w celu rozważenia propozycji ugody Prokuratora Generalnego. 16 stycznia 2014 roku przedstawiciel skarżącej poprosił o przeprowadzenie rozprawy przed IPC. Dalsze badanie sprawy przed IPC odbyło się 1 marca 2016 roku. Przewodniczący i członkowie IPC przesłuchiwali przedstawiciela skarżącej w zakresie instrukcji, jakie otrzymał od skarżącej dotyczących sprawy. Ponieważ skarżąca nie była obecna i nie można było się z nią skontaktować w tamtym czasie w celu wydania jasnych instrukcji dotyczących sprawy, rozprawa została odroczona. 9 marca 2016 roku tureccy przedstawiciele skarżącej poinformowali jej przedstawiciela w Republice Cypru, że fakt złożenia wniosku do Trybunału spowodował u nich przykrość. Oświadczyli również, że nie będą reprezentować skarżącej w dalszych postępowaniach. Rozprawa przed IPC odbyła się 28 czerwca 2016 roku. Tureckocyprijska przedstawicielka skarżącej wyjaśniła, że poinformowała skarżącą o swoim życzeniu wycofania się ze sprawy. Nie była jednak w stanie dostarczyć oficjalnego dokumentu w tej sprawie, dlatego rozprawa została odroczona, aby przedstawicielka mogła dopełnić formalności wycofania. 19 sierpnia 2016 roku skarżąca przejęła akta od swoich tureckocyprijskich przedstawicieli. Na rozprawie w dniu 28 września 2016 roku IPC zaakceptowało wycofanie się tureckocyprijskich przedstawicieli skarżącej ze sprawy i zdecydowało, że skarżąca powinna być kontaktowana bezpośrednio w trakcie dalszego przebiegu postępowania. Kolejna rozprawa została zaplanowana na 12 października 2016 roku. 15 października 2016 roku skarżąca poinformowała IPC, że nie otrzymała wezwania na rozprawę z 12 października 2016 roku do 13 października 2016 roku. Dalsze spotkanie w celu zbadania sprawy, na którym skarżąca była obecna osobiście, odbyło się 2 marca 2017 roku. Przedstawiciele „TRNC” argumentowali, że skarżąca powinna dostarczyć dalsze dokumenty pokazujące dokładne daty urodzenia jej matki i ciotki oraz odpowiednie akty zgonu. Co więcej, argumentowali, że skarżącej nie można uznać za prawną spadkobierczynię jej ciotki w rozumieniu ustawy nr 67/2005, ponieważ uzyskała nieruchomość będącą przedmiotem sprawy od swojej ciotki, gdy ta była jeszcze żywa. Skarżąca twierdziła, że te argumenty są podnoszone po raz pierwszy i dlatego poprosiła o otwarcie formalnej rozprawy w jej sprawie. Przewodniczący IPC poinstruował skarżącą, że opinie wyrażone przez przedstawicieli „TRNC” nie reprezentują oficjalnego stanowiska IPC i że sprawa zostanie rozstrzygnięta po zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Postępowanie przed IPC jest wciąż w toku.


Skarżąca urodziła się w 1978 roku i mieszka w Kałuszu. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. W 1996 roku V.D., przyszły mąż skarżącej, oraz jego rodzice mieszkający w mieszkaniu służbowym („mieszkanie A”) należącym do „K.T.”, przedsiębiorstwa państwowego (dalej „przedsiębiorstwo K.T.”), otrzymali od niego propozycję wymiany tego lokalu na większe mieszkanie służbowe („mieszkanie B”), które również należało do tej samej spółki. Po zaakceptowaniu tej oferty troje to podpisało pisemne zobowiązanie do opróżnienia mieszkania A po przeprowadzce do mieszkania B. W lipcu 1997 roku skarżąca poślubiła V.D. i dołączyła do niego, jego rodziców oraz brata, zamieszkując w mieszkaniu A. W 1998 roku urodził się syn skarżącej i V.D. Wraz ze skarżącą został on zarejestrowany przez władze lokalne jako współlokator mieszkania A na podstawie faktu, że oboje stali się członkami rodziny pierwotnych najemców. W 1999 roku przedsiębiorstwo K.T. przeniosło własność mieszkania A na gminę. W różnych późniejszych terminach mąż skarżącej oraz jej teściowie wyprowadzili się do mieszkania B i zarejestrowali swoje miejsce zamieszkania pod nowym adresem. Według Rządu skarżąca i jej syn również przeprowadzili się wówczas do mieszkania B. Według skarżącej ona i jej syn pozostali mieszkańcami mieszkania A, ponieważ jej małżeństwo z V.D. rozpadało się, a wspólne życie stało się nie do zniesienia. W sierpniu 2004 roku V.D. i skarżąca rozwiedli się. 20 lipca 2005 roku przedsiębiorstwo K.T. zdecydowało o przydzieleniu mieszkania A rodzinie R., swojego pracownika, który mieszkał w akademiku (гуртожиток). W październiku 2005 roku przedsiębiorstwo K.T. wniosło pozew do Sądu Miejskiego w Kałuszu, domagając się w szczególności eksmisji skarżącej i jej syna z mieszkania A. Powołało się na fakt, że nie ma podstawy prawnej dla ich pozostania w nieruchomości, która została przydzielona nowemu najemcy (R.). 25 lipca 2006 roku sąd oddalił powództwo o eksmisję skarżącej i jej syna. Uznał w szczególności, że skarżąca zgodnie z prawem wprowadziła się do mieszkania A jako członek rodziny pierwotnych najemców i tym samym nabyła wszystkie prawa najemcy socjalnego, w rozumieniu art. 64 Kodeksu Mieszkaniowego (1983). Ona i jej syn nigdy nie zobowiązali się do przeprowadzki i pozostali mieszkańcami mieszkania A w danym czasie. Nie zostali uwzględnieni w przydziale mieszkania („ордер”) na mieszkanie B i nie zapewniono im innego lokalu mieszkalnego. Nie mogli więc zostać eksmitowani bez zapewnienia alternatywnego zakwaterowania. Ponadto w 1999 roku przedsiębiorstwo K.T. przeniosło mieszkanie A na własność gminy. Nie miało więc w 2005 roku legitymacji czynnej, aby ponownie przydzielić to samo mieszkanie rodzinie R. lub wnieść obecne postępowanie. Przedsiębiorstwo K.T. złożyło apelację, powołując się na art. 55 Kodeksu Mieszkaniowego. 14 września 2006 roku Iwano-Frankiwski Sąd Okręgowy uchylił wyrok z 25 lipca 2006 roku i nakazał eksmisję skarżącej i jej syna „bez zapewnienia innego zakwaterowania”. Uznał, że Sąd w Kałuszu, choć prawidłowo ustalił istotne fakty, błędnie zinterpretował prawo. W szczególności, zgodnie z art. 55 i 99 Kodeksu Mieszkaniowego, skarżąca (wraz z synem) – zamieszkawszy w mieszkaniu A jako członek rodziny pierwotnych najemców – była związana obowiązkiem pierwotnych najemców do opróżnienia mieszkania. Nie było więc podstawy prawnej dla dalszego zamieszkiwania skarżącej i jej syna w mieszkaniu A, a ten fakt stanowił wystarczającą podstawę do ich eksmisji bez zapewnienia innego mieszkania. Ponadto Sąd w Kałuszu pomylił się w kwestii legitymacji czynnej przedsiębiorstwa K.T. Zgodnie z art. 55 Kodeksu Mieszkaniowego, mimo przeniesienia własności nieruchomości na gminę, przedsiębiorstwo K.T. zachowało prawo do przydzielenia mieszkania jednemu ze swoich pracowników. Miało więc legitymację do dochodzenia opróżnienia mieszkania przez jego poprzednich najemców. Skarżąca złożyła wniosek o zgodę na wniesienie skargi kasacyjnej. Zauważyła, że ona i jej małoletni syn byli legalnymi i zarejestrowanymi mieszkańcami spornego mieszkania przez osiem lat. W tym okresie sumiennie opłacała wszystkie wydatki związane z jej zamieszkiwaniem w mieszkaniu. W przeciwieństwie do byłego męża i teściów, ona i jej syn nie złożyli żadnych obietnic co do opróżnienia mieszkania A i nie nabyli żadnych praw do zamieszkania w mieszkaniu B wraz z nimi. W konsekwencji eksmisja jej i jej syna skutkowałaby w praktyce ich bezdomnością. 16 listopada 2006 roku Sąd Najwyższy Ukrainy odrzucił wniosek skarżącej o zgodę na wniesienie skargi kasacyjnej, orzekając, że jej zarzuty nie zawierały żadnego argumentu stwarzającego pozór, że mogłoby istnieć zagadnienie prawne w ramach obowiązującego prawa. 15 grudnia 2006 roku skarżąca zwróciła się do Sądu w Kałuszu z wnioskiem o odroczenie eksmisji, w szczególności dlatego, że nie miała innego zakwaterowania, a jej wynagrodzenie było zbyt niskie, aby wynająć mieszkanie na wolnym rynku. 21 grudnia 2006 roku, podczas gdy wniosek skarżącej oczekiwał na rozpatrzenie, komornicy państwowi przybyli do mieszkania A i doprowadzili do opróżnienia go przez skarżącą oraz odebrania kluczy. 25 grudnia 2006 roku lokalny urząd rejestracji unieważnił rejestrację skarżącej i jej syna jako mieszkańców mieszkania A. 29 grudnia 2006 roku Sąd w Kałuszu uwzględnił wniosek skarżącej o odroczenie eksmisji jej i jej syna; odroczył ich eksmisję o trzy miesiące, powołując się na jej ubóstwo i dobro małoletniego dziecka. Według skarżącej, po eksmisji musiała szukać dachu nad głową w domu koleżanki, a następnie wynajmowała doraźne kwatery w różnych miejscach. Złożyła zeznania różnych znajomych oraz kopie niektórych umów najmu czasowego. Rząd kwestionował tę relację, twierdząc, że umowy najmu są fikcyjne, a skarżąca de facto mieszkała na stałe w mieszkaniu B od 2004 roku bez odpowiedniej rejestracji.


Skarżący urodził się w 1960 roku i mieszka w Čurug. 2 sierpnia 2002 r. Skarżący i jeden z jego kolegów (zwani dalej „powodami”) wnieśli powództwo cywilne przeciwko pracodawcy, domagając się zapłaty zaległego wynagrodzenia oraz innych świadczeń związanych z zatrudnieniem. 8 lutego 2013 r., po dwukrotnym przekazaniu sprawy, Sąd Pierwszej Instancji w Nowym Sadzie, a konkretnie jego Wydział Zamiejscowy w Bečej, orzekł częściowo na korzyść powodów, zobowiązując ich pracodawcę do zapłaty każdemu z nich określonych kwot tytułem zaległego wynagrodzenia. Pozostałe roszczenia zostały oddalone. 15 kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Nowym Sadzie uchylił część powyższego wyroku, a w pozostałej części utrzymał go w mocy. Wyrok ten został doręczony powodom 6 czerwca 2013 r. 29 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powodów, ponieważ wartość ich roszczeń nie przekraczała ustawowego progu pozwalającego na wniesienie tego środka zaskarżenia. 9 kwietnia 2013 r. powodowie wnieśli skargę konstytucyjną, zarzucając naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie w kwestionowanym postępowaniu. Decyzją z 9 grudnia 2015 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie ich prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie i przyznał każdemu z nich po 800 euro zadośćuczynienia za doznaną krzywdę niemajątkową.


Wnioskodawcy odbywają kary dożywotniego pozbawienia wolności lub kary dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości przedterminowego zwolnienia w różnych więzieniach w Bułgarii. Wnioskodawca obecnie odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości przedterminowego zwolnienia w więzieniu w Belene. Wyrok został wydany przez Sąd Rejonowy w Dobriczu w 2003 roku. Został on potwierdzony w postępowaniu odwoławczym w lutym 2004 roku, a następnie przez Sąd Najwyższy Kasacyjny w prawomocnym wyroku z 19 października 2004 roku. Jak wynika z dokumentów w aktach sprawy, wnioskodawca bezskutecznie ubiegał się o ułaskawienie prezydenckie kilka razy od 2007 roku. Początkowo został umieszczony w skrzydle wysokobezpiecznym więzienia w Warnie, gdzie zaczął odbywać karę; od 2004 roku przebywa pod „reżimem specjalnym”. Opisał warunki, w jakich był tam przetrzymywany, w następujący sposób, na co Rząd nie odniósł się. Jego cela miała wymiary 5,5 na 3 metry i posiadała małe okno z kratą, które nie wpuszczało zbyt dużo światła w ciągu dnia. Oświetlenie w nocy było również niewystarczające. Cela była wilgotna, słabo ogrzewana zimą i pozbawiona wentylacji latem. Biorąc pod uwagę, że w celi nie było bieżącej wody ani toalet, wnioskodawca musiał używać wiadra, aby załatwiać potrzeby fizjologiczne. Mógł opuszczać celę trzy razy dziennie, w porach posiłków, na około czterdzieści pięć minut każdy raz, aby opróżnić wiadro, zjeść, umyć się i napełnić swoją butelkę z wodą z kranu. Więzienie było zarażone karaluchami i szczurami, a on mógł brać prysznic tylko raz na dwa tygodnie. Jedzenie było niewystarczające pod względem ilościowym i złej jakości. Podczas wizyt był oddzielony od rodziny i prawników kratą, a spotkania zawsze odbywały się w obecności personelu więziennego. Jego korespondencja była rutynowo czytana przez personel więzienny, ponieważ był zobowiązany do wysyłania listów do świata zewnętrznego w otwartych kopertach. Koperty zawierające korespondencję z jego prawnikiem miały pieczątkę pokazującą, że zostały sprawdzone. Obie strony złożyły oświadczenie, że wnioskodawca został przeniesiony do więzienia w Belene 17 lutego 2009 roku, gdzie kontynuował odbywanie kary w „reżimie specjalnym”. Był przetrzymywany w skrzydle wysokobezpiecznym tego więzienia, sam w celi. Zgodnie z informacjami Rządu, od początku pobytu w tym więzieniu wnioskodawca przeprowadził kilka strajków głodowych. Zgodnie z dokumentami w aktach, na początku pobytu w więzieniu w Belene wykazywał zamiary samobójcze i został zidentyfikowany jako agresywny i wrogi, a także skłonny do prób ucieczki. Na podstawie zarządzenia dyrektora więzienia z 19 lutego 2009 roku, nie brał udziału w zajęciach zbiorowych z innymi więźniami, nawet tymi z tej samej kategorii. Ponadto Rząd złożył wyjaśnienie, że ze względu na brak przestrzeni fizycznej w więzieniu niemożliwe było organizowanie zbiorowych zajęć sportowych lub gromadzenie więźniów w celu czytania, słuchania muzyki, grania w gry planszowe lub korzystania z komputera. Podkreślili również, że niemożność ta była podyktowana cechami osobowościowymi więźniów, które czyniły ich niekompatybilnymi ze sobą i stanowiły przeszkodę dla organizowania przez władze wspólnych zajęć dla nich. Strony złożyły oświadczenie, że cela wnioskodawcy w więzieniu w Belene była zabezpieczona drzwiami i zewnętrzną kratą, z których obu były zamknięte. Żarówka pozostawała włączona przez całą noc, ze względów bezpieczeństwa, co – jak twierdził wnioskodawca – zakłócało jego sen. Jego codzienne spacery na świeżym powietrzu odbywały się w ogrodzonym kratą pomieszczeniu o powierzchni – według wnioskodawcy i niekwestionowanej przez Rząd – około 15 m kw., do którego zabierano tylko osoby odbywające karę dożywotniego pozbawienia wolności. Zdaniem wnioskodawcy, jego podłoga była częściowo wykonana z gołego betonu i nie było tam żadnego sprzętu sportowego. Zdaniem Rządu znajdowała się tam ścianka wspinaczkowa, ławka i drążek o stałej wysokości. Obie strony złożyły oświadczenie, że za każdym razem, gdy wnioskodawca opuszczał skrzydle wysokobezpieczne więzienia, był kajdankowany, a kajdanki były przymocowane do paska. Twierdził, że jego korespondencja była rutynowo sprawdzana. Zdaniem Rządu korespondencja więźniów była sprawdzana ze względów bezpieczeństwa. Jednakże władze sprawdzały tylko zawartość kopert, które otrzymywał wnioskodawca, a nie treść listów w nich. Prawomocnym wyrokiem z 15 maja 2005 roku Sąd Najwyższy Kasacyjny skazał wnioskodawcę na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Dokumenty w aktach sprawy wskazują, że był początkowo więziony w więzieniu w Łoweczu i został przeniesiony do więzienia w Belene 6 października 2009 roku, gdzie umieszczono go w skrzydle wysokobezpiecznym. Rząd złożył wyjaśnienie, że odbywał karę w „reżimie specjalnym” od 5 maja 2005 roku. Wnioskodawca złożył wyjaśnienie, że był przetrzymywany w izolacji w więzieniu w Belene w „reżimie specjalnym” i że warunki życia w jego celi więziennej były niewystarczające. W szczególności twierdził, że spędzał około dwudziestu trzech godzin dziennie zamknięty w bardzo małej, słabo oświetlonej celi z nieosłoniętą toaletą blisko swojego łóżka. Rząd nie kwestionował jego twierdzeń. Określili, że wielkość jego celi wynosiła 6 m kw., że była to cela „normalna”, a nie „kara”, że miał w celi łóżko, szufladę, umywalkę i toaletę oraz że było w niej wystarczająco dużo miejsca, aby się w niej poruszać. Wnioskodawca został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności prawomocnym wyrokiem z 10 grudnia 2001 roku Sądu Najwyższego Kasacyjnego. Wnioskodawca skarżył się, że zgodnie z „reżimem specjalnym”, w którym odbywał karę, był stale zamknięty w celi, z której mógł wychodzić nie dłużej niż półtora godziny dziennie. Zarzucił również bardzo złe warunki życia, obecność szczurów, niewystarczające oświetlenie, zanieczyszczoną wodę, ograniczoną przestrzeń i czas na zajęcia na świeżym powietrzu oraz ciągłe nadmierne stosowanie kajdanek. Rząd złożył wyjaśnienie, że wnioskodawca odbywał karę w „reżimie specjalnym” w więzieniu w Bobow Doł między 5 lutego 2002 roku a 19 kwietnia 2007 roku, kiedy jego reżim został zmieniony na „zaostrzony”. Spędził następne dwa lata w „reżimie zaostrzonym”, a 1 czerwca 2009 roku jego reżim został zmieniony na „rygorystyczny”. Podczas pobytu w więzieniu w Bobow Doł w latach 2002–2012 wnioskodawca przebywał w skrzydle wysokobezpiecznym, sam w celi o powierzchni nieco poniżej 13 m kw. Cela zawierała umywalkę i toaletę oddzieloną od reszty pomieszczenia. Higiena w celi była zadowalająca; pościel była prana co tydzień, a więźniom dostarczano artykuły higieniczne raz w miesiącu. Celle były dezynfekowane i odkażane z myszy z taką samą częstotliwością. Rząd złożył wyjaśnienie, że wnioskodawca był przetrzymywany w stale zamkniętej celi w więzieniu w Bobow Doł, w ścisłym zgodzie z odpowiednimi przepisami prawnymi, a w szczególności z art. 71 ust. 2 ustawy o wykonywaniu kar i aresztowaniu tymczasowym. Na luty 2016 roku określili, że wnioskodawca formalnie spełniał warunki do odbywania kary wspólnie z innymi więźniami, ale że wnioskodawca uważał się za niegotowego na to. 24 lipca 2012 roku wnioskodawca został przeniesiony do więzienia w Pazardżiku na jego wniosek i umieszczony w skrzydle wysokobezpiecznym, w celi o powierzchni 7 m kw. Wyraził zainteresowanie pracą, ale władze nie były w stanie zapewnić mu pracy. Do momentu złożenia wniosku nie popełnił naruszeń dyscyplinarnych. Co do warunków przetrzymywania w więzieniu w Pazardżiku, Rząd złożył wyjaśnienie, że nie zgłaszał związanych z tym skarg do władz. Wnioskodawca został skazany za szereg przestępstw i otrzymał łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości przedterminowego zwolnienia w 2000 roku. Skarżył się, że jego kara stanowiła, od momentu jej orzeczenia, nieludzkie i poniżające traktowanie, naruszające art. 3 Konwencji, i że nie miał w tym zakresie skutecznego środka odwoławczego. Prawomocnym wyrokiem z 15 marca 2010 roku wnioskodawca został skazany przez sąd austriacki na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Został przeniesiony z Austrii do Bułgarii 15 lipca 2010 roku w celu odbycia kary. 8 listopada 2010 roku Sąd Rejonowy we Wracy potwierdził wyrok i przyjął go do wykonania. Zostało to podtrzymane w postępowaniu odwoławczym przez Sąd Apelacyjny w Sofii w prawomocnej decyzji z 9 lutego 2011 roku. Wnioskodawca odbywa karę w „reżimie specjalnym” od 18 lutego 2011 roku. Jest przetrzymywany w stale zamkniętej celi w więzieniu we Wracy, w skrzydle wysokobezpiecznym, zgodnie z obowiązującymi zasadami dla więźniów skazanych na dożywocie zgodnie z ustawą o wykonywaniu kar i aresztowaniu tymczasowym. Wnioskodawca został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości przedterminowego zwolnienia 28 lutego 2011 roku prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego Kasacyjnego. Wnioskodawca skarżył się, że jego kara stanowiła, od momentu jej orzeczenia, nieludzkie i poniżające traktowanie, naruszające art. 3 Konwencji, i że nie miał w tym zakresie skutecznego środka odwoławczego. Wnioskodawca został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego Kasacyjnego z 13 listopada 2008 roku. Odbywa karę w „reżimie specjalnym” w więzieniu w Warnie. Zarzucił, że spędza czas niemal stale zamknięty w izolacji od innych więźniów, podczas gdy Rząd twierdził, że pozostawał w „niemal stałym kontakcie z innymi więźniami”, nie podając szczegółów. Wnioskodawca złożył wyjaśnienie, że musiał załatwiać potrzeby fizjologiczne do wiadra w swojej celi, w której nie było bieżącej wody. Rząd wyjaśnił, że uległo to zmianie w 2012 roku, kiedy w jego celi zbudowano toaletę. Jedzenie, według wnioskodawcy i kwestionowane przez władze, było niewystarczające i złej jakości. Wnioskodawca został skazany za różne przestępstwa i otrzymał łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności w prawomocnym wyroku z 17 listopada 2011 roku wydanym przez Sąd Najwyższy Kasacyjny. Wnioskodawca odbywa karę w więzieniu w Starej Zagorze w „reżimie specjalnym” w stale zamkniętej celi znajdującej się w skrzydle wysokobezpiecznym więzienia. Rząd złożył wyjaśnienie, że mógł opuszczać celę dwa razy dziennie na godzinę, kiedy mógł widzieć i komunikować się z innymi więźniami przetrzymywanymi w tym samym skrzydle więziennym. Mógł również korzystać z urządzeń sanitarnych poza swoją celą pięć razy dziennie oraz brać prysznic dwa razy w tygodniu. W celi wnioskodawcy nie było toalety i nie zainstalowano systemu wentylacyjnego. Wnioskodawca odbywał karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości przedterminowego zwolnienia w więzieniu w Plewen od 1999 roku w „reżimie specjalnym”. W 2003 roku został objęty lżejszym „reżimem zaostrzonym”, a rok później jeszcze lżejszym „reżimem rygorystycznym”, kiedy został również umieszczony w celi wspólnie z innymi więźniami. Skarżył się, że jego kara stanowiła, od momentu jej orzeczenia, nieludzkie i poniżające traktowanie, naruszające art. 3 Konwencji, i że nie miał w tym zakresie skutecznego środka odwoławczego. Wnioskodawca został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności i odbywa ją w „reżimie specjalnym” od 2009 roku. Do 2009 roku był przetrzymywany w więzieniu w Warnie, a od 18 lutego 2009 roku jest przetrzymywany w więzieniu w Płowdiwie. Skarżył się na przetrzymywanie po lutym 2009 roku, przy czym warunki przetrzymywania przed 18 lutego 2009 roku zostały zbadane przez Trybunał we wcześniejszej sprawie o numerze skargi 16391/05, która została rozstrzygnięta wyrokiem z 10 stycznia 2012 roku. Zarówno wnioskodawca, jak i Rząd złożyli oświadczenie, że był przetrzymywany w stale zamkniętej celi i izolowany od innych więźniów. Rząd wskazał, że wnioskodawca opuszczał celę na godzinę rano i na godzinę po południu każdego dnia na ćwiczenia i spędzenie czasu na świeżym powietrzu. Wnioskodawca twierdził również, że materialne warunki, w jakich odbywał karę, były niewystarczające i że nie zaproponowano mu żadnych zajęć zbiorowych ani innych form zajęcia. Rząd stwierdził, że był zapisany na następujące cotygodniowe zajęcia: kurs katechizmu trwający półtorej godziny tygodniowo oraz kurs podstawowych umiejętności komputerowych z sesjami trwającymi godzinę; miał również dodatkową godzinę na świeżym powietrzu oraz pół godziny na kąpiel w środowe wieczory. Ponadto, gdy w więzieniu odbywały się różne zawody, koncerty lub recytale, więźniom odbywającym karę dożywotniego pozbawienia wolności oferowano szansę uczestnictwa w nich jako widzom. Rząd wyjaśnił dalej, że reżim wnioskodawcy został zmieniony na „rygorystyczny” w 2015 roku, ale nadal przebywał w skrzydle wysokobezpiecznym; według Rządu wielokrotnie oświadczał, że nie życzył sobie być umieszczony razem z innymi więźniami.


Wnioskodawca urodził się w 1980 roku i jest aresztowany w Beżecku w obwodzie twerskim. Zgodnie z aktem oskarżenia, 15 października 2010 r. pani K., która wcześniej nie była znana wnioskodawcy, zaprosiła go i pana A. do mieszkania pana X. W mieszkaniu znaleźli pana X. leżącego na podłodze w stanie ciężkiego upojenia alkoholowego. Z przyczyn, których śledztwu nie udało się ustalić, wnioskodawca zażądał paszportu X., ale ten nie zareagował na żądanie w żaden sposób. Wściekły biernością X., wnioskodawca i pan A. zaczęli gwałtownie kopać go w ramię, klatkę piersiową, brzuch i nogi, dopóki nie przestał oddychać. Wnioskodawca powiedział pani K., która była świadkiem ataku, aby „zapomniała o wszystkim” i dał jej 100 rubli rosyjskich (RUB) (2,5 euro (EUR)). 18 października 2010 r. pani K., która miała wówczas dwadzieścia cztery lata, została dobrowolnie hospitalizowana w celu leczenia psychozy wywołanej alkoholem i napadów drgawkowych po tym, jak na ulicy dostała napadu padaczkowego. 21 października 2010 r., podczas leczenia, pani K. została zabrana do śledczego na przesłuchanie. Przed rozmową śledczy uzyskał zgodę na przesłuchanie pani K. od ordynatora placówki medycznej i upewniła się co do zdolności świadka do zeznawania, polegając na opinii lekarza ją leczącego. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim, pani K. była „przytomna, dostępna do kontaktu, odpowiadała na pytania zgodnie z ich treścią” i nie miała „ostrych zaburzeń psychiatrycznych”. Zgodnie z protokołem przesłuchania, pani K. zeznała, że 11 października 2010 r. jej spotkanie z panem X. skutkowało pijaństwem, które trwało kilka dni do 14 lub 15 października 2010 r., kiedy pan X. odmówił dalszego picia alkoholu, ponieważ nie był już w stanie wstać. W dniu ataku była świadkiem, jak wnioskodawca wchodził do mieszkania z panem A. i natychmiast zaczął gwałtownie kopać pana X., który leżał na podłodze. Po bezskutecznym poszukiwaniu paszportu X. wznowili atak i kopali ofiarę około czterdzieści razy, dopóki nie zmarła. 22 października 2010 r. wnioskodawca i pan A. zostali aresztowani i zatrzymani na podstawie podejrzenia nieumyślnego spowodowania śmierci. Tego samego dnia pan A. przyznał się do nieumyślnego spowodowania śmierci popełnionego wspólnie z wnioskodawcą. 29 października 2010 r. podczas przesłuchania oświadczył, że upór wnioskodawcy w kwestii uzyskania paszportu X. został spowodowany chęcią zmuszenia go do sprzedaży mieszkania i podzielenia się zyskiem. W trakcie przesłuchania 13 i 17 grudnia 2010 r. wnioskodawca przyznał się do obecności w mieszkaniu X. podczas ataku, ale zaprzeczył jakimkolwiek udziałowi w nim. W jego opinii pan A. złożył fałszywe zeznania z nieznanych powodów. Sprawa karna przeciwko wnioskodawcy i panu A. była rozpatrywana przez Rejonowy Sąd Centralny w Twerze (Центральный районный суд г. Твери) (dalej „Sąd Rejonowy”). 17 stycznia 2011 r. podczas rozprawy wstępnej Sąd Rejonowy uwzględnił wnioski złożone przez obrońcę wnioskodawcy o przedłożenie do sądu podczas rozprawy dokumentacji medycznej pani K. 24 stycznia 2011 r. Sąd Rejonowy otrzymał wyciągi z historii choroby pani K. dostarczone przez regionalny szpital psychiatryczny. Zgodnie z dokumentacją medyczną cierpiała na długotrwałe nadużywanie alkoholu i miała skłonność do epizodów kompulsywnego ciężkiego picia. W październiku 2010 r., podczas szóstej hospitalizacji od 2008 r., miała halucynacje, była lękliwa, agresywna, nieuprzejma i nieświadoma aktualnej daty. Przy wypisie ze szpitala w listopadzie 2010 r. objawy zespołu abstynencyjnego ustąpiły i nie było oznak ostrych zaburzeń psychiatrycznych. 27 stycznia 2011 r. Sąd Rejonowy otrzymał zaświadczenie z regionalnej kliniki psychoneurologicznej. Zgodnie z zaświadczeniem, w 2008 r. u pani K. zdiagnozowano organiczne zaburzenie psychiczne o złożonym pochodzeniu (okołoporodowe i wywołane alkoholem), zespół halucynacyjno-paranoidalny z łagodnymi zmianami osobowości oraz objawy zespołu abstynencyjnego. 2 i 8 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy przesłuchał kilku świadków oskarżenia, głównie krewnych, sąsiadów i znajomych osób zaangażowanych. Świadkowie albo poświadczali reputację lub charakter ofiary i oskarżonych, albo dostarczali dowody z drugiej ręki i okolicznościowe dotyczące wydarzeń poprzedzających i następujących po domniemanym przestępstwie. Pani K. została prawidłowo wezwana na obie rozprawy, ale nie stawiła się i nie podała powodów swojej nieobecności. 10 lutego 2011 r. na wniosek obrony Sąd Rejonowy wydał wezwanie nakazujące komornikom zapewnienie obecności pani K. na następnej rozprawie. 17 lutego 2011 r. komornicy złożyli w sądzie raport, że świadka nie można znaleźć w jej miejscu zamieszkania i według jej matki „może być poddawana leczeniu” w klinice psychoneurologicznej. Tego samego dnia Sąd Rejonowy przesłuchał świadka oskarżenia, panią D., śledczą podczas etapów przedsądowych postępowania. Złożyła zeznania dotyczące okoliczności przesłuchania pani K. 21 października 2010 r. oraz jej identyfikacji wnioskodawcy, a także jej stanu psychicznego i zdolności do udzielania odpowiedzi w tamtym czasie. Pani D. oświadczyła, że świadek był „racjonalny”, złożył spójne zeznania, poprawnie odtworzył wydarzenia i, według lekarza leczącego ją w tamtym czasie, był zdolny do odpowiadania na pytania. W trakcie rozprawy sąd został powiadomiony telefonicznie, że wnioskodawca od 22 stycznia 2011 r. poddawany jest leczeniu stacjonarnemu z powodu uzależnienia od alkoholu. Wniosek prokuratora o odczytanie w sądzie zeznań przedsądowych pani K. został odrzucony, a rozprawa odroczona do czasu uzyskania od lekarzy dalszych informacji o stanie zdrowia świadka. 18 lutego 2011 r. klinika psychoneurologiczna wysłała list do Sądu Rejonowego potwierdzający wcześniej przesłane informacje i stwierdzający, że wypis pani K. planowany jest na początek marca 2011 r. Tego samego dnia podczas rozprawy prokurator, powołując się na powyższy list, wielokrotnie wnosił o odczytanie w sądzie zeznań przedsądowych pani K. ze względu na jej leczenie stacjonarne, fakt, że jej obecność na rozprawie nie mogła być zapewniona, oraz ponieważ data jej wypisu z kliniki była niejasna. Obrońcy wnioskodawcy sprzeciwili się, powołując się na art. 281 Kodeksu Postępowania Karnego, który zabraniał odczytywania zeznań świadków, z wyjątkiem przypadków „ciężkiej choroby”. Sąd Rejonowy, bez podawania dalszych powodów, zezwolił na odczytanie zeznań, powołując się na art. 281 Kodeksu. Między 24 lutego a 6 kwietnia 2011 r. Sąd Rejonowy przeprowadził co najmniej sześć kolejnych rozpraw. Podczas tych rozpraw wnioskodawca i jego współoskarżony byli przesłuchiwani i zasadniczo potwierdzili swoje sprzeczne zeznania przedsądowe. Sąd Rejonowy przesłuchał również dwóch świadków charakteru wezwanych przez obronę, którzy poświadczyli złą reputację pana A. i spekulowali na temat jego zaangażowania w nielegalne działalności. Sąd rozpatrujący sprawę rozważył również następujące dowody dokumentalne przedstawione przez oskarżenie: (a) protokoły oględzin miejsca przestępstwa; (b) przyznanie się pana A. i protokoły weryfikacji; (c) protokoły procedur identyfikacji; oraz (d) raporty lekarza sądowego i biegłych z zakresu medycyny sądowej dotyczące obrażeń ofiary i przyczyny śmierci. 8 kwietnia 2011 r. podczas mowy końcowej obrońca wnioskodawcy, pan V., argumentował, że zeznania pani K., które były „jedynym dowodem”, nie mogły być uznane za zeznania naocznego świadka ze względu na jej stan zdrowia psychicznego. Podniósł, że w braku sądowo-psychiatrycznej ekspertyzy niemożliwe jest powoływanie się na zeznania osoby cierpiącej na organiczne zaburzenie psychiczne i uzależnienie od alkoholu. Jej hospitalizacja w placówce psychiatrycznej w stanie urojeniowym i jej przesłuchanie mniej niż tydzień po domniemanym przestępstwie uczyniły wszelkie zeznania niewiarygodnymi. Dalej stwierdził, że w każdym razie odczytanie jej zeznań było bezprawne zgodnie z art. 281 Kodeksu Postępowania Karnego interpretowanym przez Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej i naruszało prawo wnioskodawcy do przesłuchania świadków zgodnie z art. 6 § 3 (d) Konwencji. W związku z tym jej zeznania nie mogły być użyte jako dowód w sprawie przeciwko wnioskodawcy. 12 kwietnia 2011 r. Sąd Rejonowy uznał wnioskodawcę i pana A. za winnych nieumyślnego spowodowania śmierci i skazał ich odpowiednio na dziesięć i osiem lat pozbawienia wolności w zakładzie karnym o zaostrzonym reżimie. Sąd Rejonowy, stojąc wobec sprzecznych stanowisk dwóch współoskarżonych, powoływał się kilka razy na zeznania pani K. jako istotny, jeśli nie decydujący czynnik. W odniesieniu do wiarygodności zeznań i ich odczytania stwierdził:
„... Zeznania pani K. złożone podczas śledztwa zostały odczytane na podstawie art. 281 Kodeksu Postępowania Karnego ...
Sąd nie podziela argumentu pana Zadumowa, że [zgodnie z dokumentacją medyczną] stan psychiczny pani K. budzi wątpliwości co do jej zdolności do poprawnego postrzegania i relacjonowania wydarzeń oraz że [jej przesłuchanie podczas leczenia w placówce psychoneurologicznej] budzi również wątpliwości co do prawdziwości i wiarygodności jej zeznań ...
Dokumentacja medyczna, na którą powołuje się obrona, nie sugeruje, aby pani K. miała jakieś zaburzenia psychiatryczne. [Co więcej, dostępne zaświadczenia stwierdzają, że była dostępna do kontaktu, odpowiadała na pytania zgodnie z ich treścią i nie miała ostrych zaburzeń psychiatrycznych. Fakt ten jest dodatkowo potwierdzony zeznaniami pani D., śledczej, złożonymi na rozprawie.]
Sąd uważa również, że zeznania pani K. są zgodne z przyznaniem się pana A.” Obrońcy wnioskodawcy złożyli apelację, powtarzając między innymi swoje argumenty dotyczące odczytania zeznań przedsądowych pani K. 3 czerwca 2011 r. Sąd Obwodowy w Twerze (Тверской областной суд) utrzymał wyrok w mocy na skutek apelacji. W odniesieniu do zeznań pani K. Sąd Obwodowy stwierdził:
„... Udział pana Zadumowa [wnioskodawcy] w popełnionym przestępstwie jest stanowczo potwierdzony zeznaniami pani K.
[Sąd odwoławczy], podobnie jak sąd pierwszej instancji, nie znajduje podstaw do wątpienia w zeznania tego świadka, ponieważ są one spójne, szczegółowe, logiczne i autentyczne.
[Z] informacji dostarczonych przez panią K. o stanie ofiary przed i po zadaniu obrażeń cielesnych przez pana A. i pana Zadumowa wynika, że sekwencja wydarzeń jest zgodna z [dowodami biegłych i zeznaniami innych świadków oraz współoskarżonych].
W związku z tym nie ma powodów, by uważać, że świadek nie mógł poprawnie postrzegać lub relacjonować wydarzeń.
Ponadto [jej] stan psychiczny został wzięty pod uwagę podczas rozprawy. [Zgodnie z zeznaniami śledczej była racjonalna, składała spójne zeznania, poprawnie relacjonowała wydarzenia i, według jej lekarza, była zdolna do odpowiadania na pytania.] ... [W związku z tym] sąd pierwszej instancji doszedł do prawidłowego wniosku, że ten dowód był dopuszczalny.
[Sąd odwoławczy] nie może uznać za uzasadnione argumenty obrony, że przepisy prawa karnego procesowego zostały naruszone przez odczytanie zeznań przedsądowych pani K., [ponieważ jej obecność na rozprawach była niemożliwa, ponieważ poddawana była leczeniu w klinice].”


Skarżący urodzili się odpowiednio w latach 1977, 1978, 1977, 1981, 1981, 1980, 1982 i 1980. W momencie składania skarg do Trybunału mieszkali w: Hakkari (pierwszy skarżący), Bingöl (drugi skarżący), Stambule (trzeci, czwarty, piąty i ósmy skarżący), Diyarbakırze (szósty skarżący) i Muş (siódmy skarżący). Skarżący, pochodzenia kurdyjskiego, w chwili zdarzeń byli studentami różnych wydziałów Uniwersytetu Stambulskiego („Uniwersytet”). W listopadzie 2001 r. zwrócili się do biura rektora Uniwersytetu z wnioskiem o wprowadzenie zajęć z języka kurdyjskiego jako przedmiotu nieobowiązkowego. Około tego samego czasu podobne petycje zostały złożone przez studentów studiujących na różnych uniwersytetach w Turcji. Po otrzymaniu tych petycji Uniwersytet wszczął przeciwko skarżącym postępowanie dyscyplinarne. 14 lutego 2002 r., powołując się na przepis 9(d) lub przepis 10(e) Regulaminu Dyscyplinarnego Instytucji Szkolnictwa Wyższego, Zarząd Administracyjny Uniwersytetu Stambulskiego, po wysłuchaniu wyjaśnień niektórych skarżących, albo zawiesił ich w prawach studenta na okres dwóch semestrów (pan Çölgeçen i pan Salim), albo usunął ich z Uniwersytetu (pan Bek, pan Çalışkan, pani Işık, pan Ay, pan Uçak i pan Turğay). Skarżący twierdzą, że na skutek tej sankcji dyscyplinarnej odmówiono im dostępu do obiektów Uniwersytetu, władze Uniwersytetu określały ich mianem terrorystów, ich imiona i nazwiska zostały wywieszone na tablicach ogłoszeń, a oni sami zostali odrzuceni przez przyjaciół i innych studentów. Niektórzy ze skarżących twierdzili również, że byli poddani postępowaniom karnym. Skarżący, po powiadomieniu o ww. sankcjach dyscyplinarnych, wnieśli odrębne powództwa do Sądu Administracyjnego w Stambule, wnosząc o wstrzymanie wykonania decyzji dyscyplinarnych, celem ich późniejszego uchylenia. 9 maja 2002 r. oraz 27 czerwca 2002 r. (w odniesieniu do piątego skarżącego) Sąd Administracyjny w Stambule wstrzymał wykonanie sankcji dyscyplinarnych nałożonych na skarżących, uznając, między innymi, że ww. sankcje są niezgodne z prawem i że ich wykonanie wyrządziłoby skarżącym nieodwracalne szkody. Wydaje się, że zastrzeżenia Uniwersytetu do niektórych z tych decyzji zostały oddalone przez sąd również 4 lipca 2002 r. 25 czerwca 2002 r., po powiadomieniu Uniwersytetu o powyższych decyzjach, wszyscy skarżący, z wyjątkiem pana Çalışkana, zostali ponownie wpisani na swoje wydziały. W rezultacie pozwolono im wziąć udział w egzaminach poprawkowych przeprowadzonych w dniach 1–12 lipca 2002 r. Pan Çalışkan został ponownie wpisany 23 lipca 2002 r. i pozwolono mu, na jego wniosek, zdawać egzaminy w sesji wiosennej 2002/2003. 12 i 19 grudnia 2002 r. Sąd Administracyjny w Stambule rozpoznał merytorycznie sprawy i uchylił sankcje dyscyplinarne wobec skarżących, uznając je za niezgodne z prawem. W swoich decyzjach sąd zauważył, między innymi, że treść petycji ani sposób ich złożenia nie uzasadniały nałożenia sankcji dyscyplinarnych. Uniwersytet bezskutecznie zaskarżył te decyzje przed Najwyższym Sądem Administracyjnym.

W 2004 r. każdy ze skarżących wniósł powództwo o odszkodowanie do Sądu Administracyjnego w Stambule na podstawie art. 13 Ustawy o Postępowaniu Administracyjnym (ustawa nr 2577). W swoich petycjach podtrzymywali, że ponieśli szkody psychiczne w wyniku kary dyscyplinarnej nałożonej na nich za skorzystanie z demokratycznego prawa do petycji, i domagali się zadośćuczynienia pieniężnego. Między wrześniem 2004 r. a styczniem 2005 r. Sąd Administracyjny w Stambule przyznał skarżącym odszkodowanie, uznając, że odmówiono im prawa do edukacji oraz że ich cześć i godność zostały negatywnie dotknięte przez oskarżenia przeciwko nim. Między marcem 2007 r. a marcem 2008 r. Okręgowy Sąd Administracyjny w Stambule uchylił wyroki sądu pierwszej instancji i oddalił powództwa. W swoich decyzjach sąd stwierdził, między innymi, że po wstrzymaniu wykonania sankcji dyscyplinarnych administracja Uniwersytetu pozwoliła studentom zdawać egzaminy poprawkowe w lipcu, co zrekompensowało egzaminy, których nie mogli zdać w semestrze wiosennym, a zatem warunki przyznania zadośćuczynienia pieniężnego nie zostały spełnione.

Pismem z dnia 25 marca 2011 r. biuro dziekana Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Stambulskiego przekazało Rządowi, na potrzeby niniejszego postępowania, następujące informacje:
– pan Mehmet Halit Çölgeçen, studiujący na kierunku bibliotekoznawstwo, ukończył studia 14 lipca 2006 r.;
– pan Übeyt Salim, studiujący filologię rosyjską, ukończył studia 11 października 2004 r.;
– pan Mürsel Bek, studiujący na kierunku nauczanie języka tureckiego, ukończył studia 13 czerwca 2003 r.;
– pan Yavuz Uçak, studiujący na kierunku nauczanie wczesnoszkolne, ukończył studia 4 czerwca 2003 r.;
– pan Mustafa Çalışkan, studiujący na kierunku nauczanie matematyki w szkole podstawowej, ukończył studia 11 lipca 2006 r.;
– pan Münür Ay, studiujący geografię, nie ukończył studiów w wymaganym terminie i został skreślony z listy studentów Uniwersytetu 18 lutego 2008 r.;
– pani Ruken Buket Işık, studiująca filologię angielską, ukończyła studia 9 lutego 2007 r.;
– pan Ali Turğay, studiujący filologię turecką, ukończył studia 27 lipca 2006 r.
Zgodnie z informacją dziekana Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Stambulskiego, pan Bek i pan Uçak ukończyli studia na Uniwersytecie w minimalnym dopuszczalnym czasie (4 lata).

Artykuł 42 Konstytucji Turcji stanowi, że nikt nie może być pozbawiony prawa do nauki ani nauczania. Jego ostatni akapit brzmi: „Żaden język inny niż turecki nie może być nauczany jako język ojczysty obywatelom tureckim w żadnych instytucjach szkoleniowych lub edukacyjnych. Języki obce nauczane w instytucjach szkoleniowych i edukacyjnych oraz zasady, jakich mają przestrzegać szkoły prowadzące kształcenie i edukację w języku obcym, zostaną określone w ustawie. Zastrzega się postanowienia umów międzynarodowych”. Artykuł 74 Konstytucji Turcji brzmi, w zakresie istotnym, następująco: „Obywatele i cudzoziemcy zamieszkali w Turcji, pod warunkiem przestrzegania zasad wzajemności, mają prawo składać pisemne wnioski do właściwych organów i Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji w sprawie próśb i skarg dotyczących ich samych lub spraw publicznych ...”

W czasie istotnym dla sprawy przepis 9(d) Regulaminu Dyscyplinarnego Instytucji Szkolnictwa Wyższego przewidywał, że osoba angażująca się w działalność powodującą polaryzację na podstawie języka, rasy, religii lub wyznania miała być zawieszona w prawach studenta danej instytucji na pół semestru lub cały semestr. W czasie istotnym dla sprawy przepis 10(e) przewidywał, że osoba będąca członkiem nielegalnej organizacji, podejmująca działania w jej imieniu lub pomagająca takiej organizacji, zostanie usunięta z uczelni wyższej.

Osoby, które poniosły szkodę w wyniku aktu administracyjnego, mogą również złożyć wniosek do przełożonego organu właściwego organu administracyjnego i żądać uchylenia, wycofania lub zmiany zaskarżonego aktu (art. 11 Ustawy o Postępowaniu Administracyjnym). Nierozpatrzenie wniosku przez organy administracyjne w ciągu sześćdziesięciu dni uważa się za milczącą odmowę (art. 10 Ustawy o Postępowaniu Administracyjnym). Zainteresowane osoby mogą następnie wnieść powództwo do sądów administracyjnych, żądając uchylenia aktu administracyjnego i odszkodowania za poniesioną szkodę (art. 12 Ustawy o Postępowaniu Administracyjnym). Zgodnie z art. 13 Ustawy o Postępowaniu Administracyjnym (ustawa nr 2577 z 6 stycznia 1982 r.), osoby, które poniosły szkodę na skutek bezprawnego działania administracji, mogą wnieść przeciwko niej powództwo odszkodowawcze w terminie roku od dnia, w którym dowiedziały się o zaskarżonym akcie, a w każdym razie w ciągu pięciu lat od jego popełnienia. Postępowanie przed sądami administracyjnymi jest pisemne. Artykuł 27 § 2 Ustawy o Postępowaniu Administracyjnym stanowi, że Najwyższy Sąd Administracyjny lub niższy sąd administracyjny może postanowić o wstrzymaniu wykonania aktu administracyjnego, jeżeli jego realizacja spowodowałaby szkodę, której trudno lub niemożliwie byłoby zrekompensować, oraz jeżeli ten akt jest wyraźnie niezgodny z prawem.

W czasie zdarzeń będących przedmiotem sprawy prawo krajowe nie przewidywało nauczania języka kurdyjskiego na żadnym poziomie edukacji w instytucjach publicznych ani prywatnych. 2 sierpnia 2002 r. Ustawa o Edukacji i Nauczaniu Języków Obcych (ustawa nr 2923 z 14 października 1983 r.) została zmieniona ustawą nr 4771 w celu uregulowania zasad kształcenia i szkolenia obywateli Turcji w różnych językach i dialektach tradycyjnie używanych w życiu codziennym. Tytuł tej ustawy został zmieniony na „Ustawa o Edukacji i Nauczaniu Języków Obcych oraz Nauce Różnych Języków i Dialektów Obywateli Turcji”. 30 lipca 2003 r. wprowadzono poprawkę do drugiego zdania art. 2 (a) ustawy nr 2923 w celu umożliwienia otwierania prywatnych kursów nauczania różnych języków i dialektów używanych przez obywateli Turcji. Ten przepis został dalej zmieniony 2 marca 2014 r. ustawą nr 6529 w celu ułatwienia otwierania prywatnych szkół zapewniających edukację i szkolenie w języku lub dialekcie tradycyjnie używanym w życiu codziennym przez obywateli Turcji. Decyzjami z dnia 25 czerwca 2012 r., 7 września 2012 r. i 23 stycznia 2014 r. Rada Edukacji i Szkolenia Ministerstwa Edukacji dodała „żywe języki i dialekty (język kurdyjski)” do tygodniowego planu lekcji szkół podstawowych i średnich jako przedmiot nieobowiązkowy. 5 lipca 2014 r. Rozporządzenie w sprawie Edukacji i Szkolenia w Języku Obcym wydane przez Ministerstwo Edukacji zostało zmienione w celu zapewnienia możliwości edukacji i szkolenia w języku lub dialekcie tradycyjnie używanym przez obywateli Turcji w ich życiu codziennym w szkołach prywatnych. Zgodnie z informacją dostarczoną przez Rząd, kształcenie na poziomie licencjackim i magisterskim w zakresie języka i literatury kurdyjskiej jest dostępne na poziomie wyższym na sześciu uniwersytetach, a mianowicie: Uniwersytecie w Batman, Uniwersytecie w Bingöl, Uniwersytecie Mardin Artuklu, Uniwersytecie Muş Alpaslan, Uniwersytecie w Siirt i Uniwersytecie 100. Yıl.


Wnioskodawca, pan Grigoriy Nikolayevich Pleshchinskiy, jest obywatelem rosyjskim urodzonym w 1954 roku, mieszkającym w Słonecznogorsku w obwodzie moskiewskim. Fakty sprawy, przedstawione przez wnioskodawcę, można podsumować w następujący sposób. Wnioskodawca był przetrzymywany w izbie zatrzymań policji w Słonecznogorsku w przepełnionych celach od 2 do 10 października 2003 r.; od 20 do 24 października 2003 r.; od 17 do 21 listopada 2003 r.; od 21 do 28 listopada 2003 r.; od 22 do 29 grudnia 2003 r.; od 26 do 30 stycznia 2004 r.; 2 i 3 lutego 2004 r.; od 31 marca do 2 kwietnia 2004 r., a następnie kilkakrotnie między kwietniem a 22 lipca 2004 r. Musiał załatwiać potrzeby fizjologiczne do wiadra w obecności innych zatrzymanych, a w celach bardzo trudno było oddychać. Nie było kranu ani innego dostępu do wody, odpowiedniego oświetlenia, stołu, przy którym można by jeść, ani miejsca do spacerów. Zimą ściany i sufit były pokryte lodem lub wilgocią. Nie miał dostępu do prysznica. Wnioskodawca odbył liczne podróże w latach 2003-2004 między aresztem śledczym w Wołokołamsku a izbą zatrzymań w Słonecznogorsku, które trwały od trzech do czterech godzin w przepełnionym pojeździe, który był zimny zimą i duszny latem. 11 lipca 2005 r. wnioskodawca pozwał Państwo o odszkodowanie za szkodę niemajątkową spowodowaną rzekomymi rażącymi warunkami jego zatrzymania w izbie zatrzymań. 14 listopada 2005 r. Sąd Miejski w Słonecznogorsku oddalił roszczenia wnioskodawcy. Ustalił, że materialne warunki jego zatrzymania można wyjaśnić niewystarczającym finansowaniem. 22 listopada i 6 grudnia 2005 r. wnioskodawca złożył odwołania od decyzji z 14 listopada 2005 r. 19 grudnia 2005 r. wnioskodawca został poinformowany, że treść wyroku była dostępna od 5 grudnia 2005 r. W nieokreślonym dniu sąd wysłał wezwanie na rozprawę odwoławczą, która została wyznaczona na 30 stycznia 2006 r. Jednakże wnioskodawca nie otrzymał wezwania, ponieważ zawierało ono błąd w adresie, który został zapisany jako „ul. Wiszniewskaja 2” zamiast „ul. Wiszniewaja 2”. 30 stycznia 2006 r. Sąd Obwodowy w Moskwie utrzymał w mocy decyzję z 14 listopada 2005 r. w nieobecności wnioskodawcy. W odpowiedzi na zapytanie wnioskodawcy o termin rozprawy odwoławczej, został poinformowany 1 lutego 2006 r., że odbyła się ona 30 stycznia 2006 r. W grudniu 1992 r. gmina zezwoliła wnioskodawcy i jego synowi, który był wówczas małoletni, na nabycie własności mieszkania w Słonecznogorsku, w którym mieszkali, w drodze prywatyzacji. Wnioskodawca uzyskał akt własności, który jednak wymieniał go jako jedynego właściciela. Po osiągnięciu pełnoletności syn pozwał ojca, dochodząc swoich praw do mieszkania i żądając unieważnienia powyższego aktu. Na poparcie swojego powództwa powód złożył kopię rejestru mieszkaniowego oraz zaświadczenia ze szkoły i przedszkola. Wszystkie dokumenty wskazywały, że powód stale zamieszkiwał w Słonecznogorsku. Wnioskodawca starał się udowodnić, że w danym czasie powód mieszkał w mieszkaniu w innym mieście, Taganrogu, i próbował uzyskać zaświadczenia o jego zameldowaniu i wymeldowaniu z prywatyzowanego mieszkania. Jednakże właściwy organ odmawiał ich wydania, chyba że zostałyby zażądane przez sędziego. Sędzia uznał jednak, że dowody przedstawione przez powoda były wystarczające. 4 maja 2005 r. Sąd Miejski w Słonecznogorsku w obwodzie moskiewskim uwzględnił powództwo. Uznał, że prawo mieszkaniowe przewiduje, że małoletni mieszkający z najemcą w mieszkaniu wynajętym na podstawie umowy najmu społecznego cieszą się tymi samymi prawami co najemca od daty prywatyzacji. W związku z tym, w przypadku gdy mieszkania były prywatyzowane bezpłatnie, mogli oni stać się właścicielami mieszkania wraz z dorosłymi. Ponadto, zgodnie z obowiązującym wówczas prawem o prywatyzacji, umowa prywatyzacji musiała zawierać wzmiankę o małoletnich, którym przysługiwało prawo do korzystania z przedmiotowego lokalu. 14 czerwca 2005 r. Sąd Obwodowy w Moskwie utrzymał w mocy decyzję z 4 maja 2005 r. po rozpoznaniu odwołania.


Skarżący urodził się w 1977 roku i w momencie składania wniosku do Trybunału odbywał karę ośmiu lat pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym Corradino na Malcie. Był zatrzymany od 19 lutego 2010 roku. Wyrok został wydany przez Sąd Karny 14 marca 2012 roku za przestępstwa związane z narkotykami. Sąd Karny nakazał mu również zapłatę grzywny w wysokości 23 500 euro (EUR) oraz 1 462,94 EUR opłat należnych biegłym, które miały zostać zamienione na dodatkowy okres pozbawienia wolności w przypadku nieuiszczenia. 13 kwietnia 2012 roku wyżej wymienione kwoty zostały zamienione na 490 dni pozbawienia wolności. Na skutek amnestii i uiszczenia opłaty na rzecz biegłych skarżący został zwolniony 14 kwietnia 2016 roku i przetransportowany samolotem do Kostaryki po podaniu wymaganych szczepionek. 12 lipca 2013 roku, między godziną 14:00 a 15:00, skarżący został zaatakowany przez innego więźnia, w wyniku czego – jak twierdzi – stracił przytomność i doznał złamań kości twarzy i nogi. Rząd przyznał, że skarżący odniósł obrażenia nogi i twarzy, ale argumentował, że brak jest dowodów na to, by kiedykolwiek stracił przytomność. Zdaniem skarżącego, środki dyscyplinarne zostały podjęte przez głównego oficera bezpieczeństwa więzienia, który nakazał umieszczenie go w izolacji. W ten sposób, mimo swojego stanu, skarżący musiał spakować swoje rzeczy i przejść do jednostki izolacji. W nieokreślonym czasie funkcjonariusz więziennictwa przyniósł skarżącemu parę kul, aby pomóc mu w chodzeniu. Zdaniem Rządu środki dyscyplinarne zostały podjęte wobec innego więźnia zaangażowanego w incydent, ale nie wobec skarżącego, który został przeniesiony (z wydziału 2) do wydziału 6, bardziej bezpiecznego wydziału, natychmiast po incydencie. Wyjaśnili również, że skarżący nie został umieszczony w izolacji. Skarżący twierdził, że nie otrzymał żadnego leczenia medycznego przez godzinę lub dwie po zajściu. Następnie był przetrzymywany w izolacji bez pomocy ze strony personelu medycznego więzienia. Skarżący wyjaśnił, że następnie został zbadany przez lekarza, który skierował go do szpitala, gdzie przeszedł operację. Oświadczył, że na jego nodze założono gips i został poinformowany, że może być konieczna operacja, jeśli jego wzrok zostanie uszkodzony w wyniku urazu kości twarzy. W odniesieniu do okresu izolacji skarżący twierdził, że był przetrzymywany na drugim piętrze budynku i nie wolno mu było widzieć nikogo ani korzystać z pomieszczeń wspólnych. Zdaniem skarżącego cela nie miała odpowiedniej wentylacji, upał był nie do zniesienia, a nie było zimnej wody do picia, ponieważ nie miał dostępu do parteru. W konsekwencji musiał pić ciepłą wodę i sporadyczną butelkę zimnej wody (gdy jego przyjacielowi udało się ją zdobyć). Skarżący twierdził, że szczególnie potrzebował pić wodę, ponieważ brał antybiotyki. Upał i brak wentylacji sprawiały, że skarżący, który choruje na astmę, miał problemy z oddychaniem. Skarżył się również, że musiał sam udać się do przychodni na leczenie swoich obrażeń, ponieważ pielęgniarki odmawiały wizyty w jego celi z powodu nie do zniesienia upału. Musiał więc korzystać ze schodów, wciąż chodząc o kulach. Skarżący oświadczył, że był przetrzymywany w jednostce izolacji przez dwadzieścia dwa dni i po pięciu dniach zaczął mieć myśli samobójcze. Następnie został przeniesiony do jednostki z mniejszymi restrykcjami. Skarżący skarżył się, że został umieszczony w tej samej jednostce co jego napastnik, co narażało jego nietykalność fizyczną na niebezpieczeństwo, ponieważ mógł zostać ponownie zaatakowany. Skarżący podał, że po zwolnieniu z izolacji spędzał większość czasu w swojej celi. W nieokreślonym terminie prosił o pilne spotkanie z psychologiem, ale nie mógł porozmawiać z nim przez dwadzieścia siedem dni. Psycholog skierował skarżącego do psychiatry, który ostatecznie przepisał leki. Skarżący odmówił jednak przyjmowania leków i twierdził, że psychiatra odmówił mu pomocy. Później odmówił konsultacji z psychiatrą więziennym, ponieważ nie ufał już personelowi więziennemu i nie chciał być wysłany do szpitala psychiatrycznego, ponieważ warunki tam były – jak twierdził – gorsze niż w więzieniu. Zdaniem Rządu skarżący został przyjęty do izby chorych więzienia 12 lipca 2013 roku o godzinie 16:15, a skierowanie do oddziału ratunkowego szpitala państwowego wystawiono o godzinie 17:00. Skierowanie wystawione przez lekarza wskazywało, że skarżący miał obrzęk twarzy, siniak na jednym z bioder oraz silny obrzęk z ograniczeniem ruchomości w prawej kostce. W nieokreślonym czasie tego samego dnia izba chorych więzienia dostarczyła mu parę kul. Tego samego dnia został również przyjęty do szpitala i wrócił do celi nr 8 w wydziale 6 14 lipca 2013 roku. Podsumowanie przypadku sporządzone 14 lipca – przed jego wypisem – i przedłożone Trybunałowi wykazało, że wszystkie badania medyczne zostały zakończone, a wyniki otrzymano przed jego wypisem ze szpitala. Zgodnie z podsumowaniem przypadku zdjęcie rentgenowskie kostki ujawniło złamanie i występowało podwichnięcie prawej stopy; doszło do urazu głowy, konkretnie złamania oczodołu i zatoki szczękowej; nie było oznak urazu ani płynu w narządach wewnętrznych; przeprowadzono konsultację okulistyczną, a pacjent został wypisany z tego oddziału oraz z oddziału ortopedycznego, gdzie przeszedł testy i leczenie obrażeń kości. Podsumowanie wykazało również, że skarżący musiał używać kul i unikać obciążania nogi przez dwa tygodnie poprzedzające jego wizytę ambulatoryjną, po czym nadal nie mógłby w pełni obciążać nogi. Zalecono zmianę opatrunku w ciągu trzech dni i przepisano odpowiednie leki. Zapisy wykazały również, że pielęgniarka odwiedziła wydział 6, aby zaopiekować się skarżącym 15 lipca – notatka w rejestrze brzmi następująco: „Pielęgniarka C. i S. przyszły do wydziału 6 około 11:35, aby odwiedzić Fernando Soto w jego celi”. Inne notatki wskazują, że pielęgniarka chodziła do wydziału 6 w kolejnych dniach, aby podać więźniom leki, bez podawania ich nazwisk. Kolejna notatka wykazała również, że pewna pani M. (jej rola jest nieustalona) odwiedziła skarżącego 16 lipca. Rząd podał, że skarżący był przetrzymywany w wydziale 6 dla jego własnego bezpieczeństwa. Główny oficer bezpieczeństwa nakazał, aby skarżący nie spotykał się z innym więźniem zaangażowanym w sprzeczkę oraz aby cela skarżącego była otwarta przez siedem godzin dziennie do dalszych instrukcji. Skarżący został początkowo umieszczony w celi nr 8 (na górnym piętrze wydziału 6), która znajdowała się około sześć metrów od pokoju strażników, co umożliwiało obserwację celi skarżącego, która miała pozostać otwarta. Rząd podał, że na polecenie kierownika 21 lipca 2013 roku skarżącemu pozwolono na swobodne przebywanie ze wszystkimi innymi więźniami bez ograniczeń. Skarżący został następnie przeniesiony do celi nr 13 na niższej piętrze, tak szybko jak to uznano za bezpieczne, konkretnie 26 lipca 2013 roku. 7 sierpnia 2013 roku został przeniesiony do wydziału 5, który był również wydziałem bezpiecznym, choć miał mniejsze restrykcje. Skarżący został ostatecznie przeniesiony do wydziału 3 22 października 2013 roku. Zdaniem Rządu skarżący nigdy nie był przetrzymywany w izolacji, ani więzień zaangażowany w sprzeczkę ze skarżącym nie był zakwaterowany w żadnym z wyżej wymienionych wydziałów w czasie pobytu tam skarżącego, z wyjątkiem krótkiego pobytu w wydziale 6. Zdaniem Rządu pierwsza prośba skarżącego o usługi psychologiczne wpłynęła w kwietniu 2014 roku. Zgodnie z przedłożonymi dokumentami, od tego czasu był widziany przez psychologa raz w miesiącu do kwietnia 2015 roku, a później trzy lub cztery razy w miesiącu do jego zwolnienia w 2016 roku (od listopada 2015 roku był widziany przez stażystę doradcy). Ponadto w kwietniu 2015 roku skarżący został skierowany przez psychologa na konsultację psychiatryczną. Rząd podał, że chociaż skarżący miał w przeszłości skłonności samobójcze, nie ma zapisu, by próbował popełnić samobójstwo w okresie przebywania w wydziale 6. Raport przygotowany przez głównego psychologa więziennego (datowany na 27 kwietnia 2015 roku) stwierdzał, że skarżący regularnie uczęszczał na sesje i robił postępy. Stwierdzono w nim, że czuł się winny, że nie pojednał się z matką przed jej śmiercią (kilka miesięcy wcześniej) i że celowo wywołał bójkę. Raport opisywał skarżącego jako „zniecierpliwionego i nadwrażliwego, ale nie psychotycznego”, jego sen nie sprawiał problemów, apetyt był normalny, a on współpracował. U niego zdiagnozowano zespół stresu pourazowego, ale nie stwierdzono żadnych innych zaburzeń afektywnych. Został objęty leczeniem farmakologicznym depresji i dalszą obserwacją przez psychologa. Ponownie został zobaczony na wizycie kontrolnej u psychiatry 4 maja 2015 roku, ale 1 czerwca 2015 roku odmówił przeglądu psychiatrycznego. W liście datowanym na 10 lipca 2014 roku skarżący twierdził, że nie otrzymał leczenia rehabilitacyjnego swoich złamań, ponieważ funkcjonariusze więzienni jednostronnie zdecydowali o odwołaniu leczenia. Zdaniem Rządu, 14 lipca 2013 roku, przed wypisem ze szpitala, skarżący został zbadany przez fizjoterapeutę i uznany za gotowego do wypisu. Skarżącemu wyznaczono również trzy terminy wizyt (między lipcem a sierpniem 2013 roku) w oddziale laryngologicznym szpitala w związku z obrażeniami twarzy. 20 lipca 2013 roku skarżący został skierowany przez więziennego lekarza medycyny do oddziału ratunkowego szpitala z powodu nawracającego obrzęku prawej kostki. W tamtym czasie skarżący brał już antybiotyki, a jego szwy były nienaruszone. 21 lipca, 31 lipca, 28 sierpnia i 30 października 2013 roku wykonano zdjęcia rentgenowskie prawej kostki skarżącego przez oddział ortopedyczny szpitala. Skarżący został również skierowany do oddziału okulistycznego 5 sierpnia 2013 roku. Dalsze skierowania do szpitala zostały wystawione przez więziennego lekarza, ale Rząd twierdził, że nie były one związane z obrażeniami odniesionymi w wyniku incydentu z 12 lipca 2013 roku. Jedno z takich skierowań zostało wystawione 13 czerwca 2014 roku. Rejestr wizyt ambulatoryjnych wręczony skarżącemu wymieniał wizyty zaplanowane na 18 listopada 2014 roku i 6 lutego 2014 roku w przychodni ambulatoryjnej, na które skarżący również uczęszczał. Odnotowano, że skarżący odmówił stawienia się na wizycie zaplanowanej na 12 czerwca 2015 roku. W kolejnym liście datowanym na 11 maja 2015 roku (w czasie, gdy przebywał w wydziale 3) skarżący wyjaśnił, że okno w jego celi było umieszczone na wysokości dwóch metrów i dlatego było bardzo trudne do otwarcia. Było również małe i miało trzy różne pasy metalowych żaluzji, które utrudniały wpadanie światła naturalnego. Twierdził, że jego cela nie miała dobrej wentylacji – chociaż były dwa nawiewy, jeden z nich był zablokowany. Zarzucił, że części sufitu się sypią, a biały i żółty pył powodował u niego problemy z oddychaniem, ponieważ choruje na astmę. Skarżący twierdził również, że woda nie była zdatna do picia i dlatego musiał kupować wodę za małe pieniądze, które zarabiał. Twierdził, że więźniowie cudzoziemcy są traktowani inaczej niż więźniowie maltańscy, ponieważ ci pierwsi muszą czekać dłużej na rozpatrzenie swoich petycji. Rząd podał, że w momencie pisania tego listu skarżący był zakwaterowany w celi nr 154 w wydziale 3. Rząd podał, że więźniowie byli odpowiedzialni za utrzymanie swoich cel. W tym celu materiały niezbędne do przeprowadzenia podstawowych prac naprawczych w celach były dostarczane bezpłatnie. Jeśli więzień wymagał pomocy przy bardziej specjalistycznych pracach, personel Działu Handlowego wykonywał pracę niezbędną do utrzymania celi w dobrym stanie. Rząd przedłożył zdjęcia z 2016 roku pokazujące, że sufit w celi 154 był w dobrym stanie i że obecny mieszkaniec przeprowadzał pewne prace i usuwał farbę z sufitu, odsłaniając kamień pod spodem. Rząd podał, że wszystkie cele były wyposażone w bieżącą wodę zdatną do spożycia przez ludzi. Zgodnie z certyfikacją z 2015 roku przedłożoną Trybunałowi, woda w więzieniu (w raportach nie wskazano konkretnego lokalizacji) została certyfikowana przez Publiczne Laboratorium Zdrowia jako zdatna do spożycia, chociaż zanotowano, że woda z wodociągu i w innych wydziałach (w tym nr 3) miała zawartość chlorków przekraczającą zalecaną wartość parametru wskazaną w odpowiedniej ustawie. Rząd podał, że woda była testowana i certyfikowana mniej więcej co sześć miesięcy. Oprócz dostępności bieżącej wody kranowej zdatnej do picia, więźniom pozwolono na kupowanie wody butelkowanej w sklepie więziennym. W 2013 roku skarżący otrzymywał 27,95 EUR co cztery tygodnie w tzw. pieniądzach „gratyfikacyjnych” i 46,90 EUR co cztery tygodnie za pracę polegającą na montażu lalek. Między styczniem 2013 roku a kwietniem 2016 roku skarżący otrzymał łącznie 3 526,95 EUR. Sześciopak wody w sklepie kosztował 2,24 EUR, a pojedyncza butelka 0,38 EUR. Rząd podał, że wszyscy więźniowie byli traktowani jednakowo, niezależnie od państwa pochodzenia. W liście datowanym na 5 sierpnia 2015 roku skarżący twierdził, że władze więzienne odmówiły przesłania jego listów do Trybunału, aby zniechęcić go do dochodzenia sprawy przed nim. W związku z tym korespondował z Trybunałem za pośrednictwem innego adresu. Z zapisów korespondencji wysłanej przez skarżącego, przechowywanej u władz więziennych i przedłożonej przez Rząd, wynika, że skarżący wysłał listy polecone do Trybunału 12 lutego, 1 kwietnia i 3 czerwca 2014 roku oraz list niepolecony 6 maja 2015 roku. Skarżący nie składał dalszych próśb o wysłanie jakiejkolwiek korespondencji do Trybunału, chociaż listy były wysyłane przez skarżącego na inne adresy 3 września, 22 września i 7 października 2015 roku oraz 4 lutego i 6 marca 2016 roku.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1982 i 1981 roku. 22 kwietnia 2006 r., po otrzymaniu informacji wywiadowczych, że młodzieżówka PKK będzie organizować zebranie w pomieszczeniach spółdzielni, funkcjonariusze policji, na polecenie sądu rejonowego, przeprowadzili przeszukanie pomieszczeń spółdzielni, której członkami byli skarżący. Policja zabezpieczyła kilka dokumentów i płyt CD zawierających materiały propagandowe związane z młodzieżówką PKK. Tego samego dnia skarżący zostali zatrzymani w związku z podejrzeniem członkostwa w organizacji terrorystycznej. 24 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w Urfa zarządził tymczasowe aresztowanie skarżących. 27 kwietnia 2006 r. i 28 kwietnia 2006 r., odpowiednio, skarżący wnieśli zażalenia na swoje tymczasowe aresztowanie. Sądy oddaliły ich wniosek na podstawie akt sprawy, bez przeprowadzenia rozprawy. Na etapie postępowania przygotowawczego sąd rejonowy nadal oceniał, na mocy art. 108 ustawy nr 5271, konieczność dalszego tymczasowego aresztowania skarżących co trzydzieści dni na podstawie akt sprawy, bez przeprowadzenia rozprawy. Skarżący wnieśli również zażalenia na przedłużenie ich tymczasowego aresztowania, a mianowicie w dniach 15 czerwca, 12 lipca, 17 lipca, 1 sierpnia i 17 października 2006 r. Wszystkie te zażalenia zostały rozpatrzone na podstawie akt sprawy i oddalone przez sądy krajowe. 10 października 2006 r. Prokurator w Diyarbakır wniósł akt oskarżenia do Sądu Okręgowego w Diyarbakır, oskarżając skarżących wraz z dwudziestoma trzema innymi osobami o pomocnictwo wobec organizacji terrorystycznej na podstawie art. 314 Kodeksu Karnego (ustawa nr 5237). 30 listopada 2006 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakır przeprowadził pierwszą rozprawę, na której skarżący stawili się przed sądem. Tego samego dnia skarżący zostali zwolnieni z tymczasowego aresztowania. 4 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakır uniewinnił skarżących od postawionych im zarzutów. W braku odwołania wyrok ten stał się prawomocny w dniu 12 listopada 2008 r.


Skarżący urodził się w 1975 roku i mieszka w Zemunie. 12 marca 2003 roku premier Serbii, pan Zoran Đinđić, został zamordowany przez członków grupy przestępczej znanej jako Klan Zemun (Zemunski klan). Wskutek zamachu na premiera rząd Serbii ogłosił stan wyjątkowy i wprowadził środki zgodnie z Ustawą o środkach na wypadek stanu wyjątkowego z 1991 roku (Zakon o merama za slučaj vanrednog stanja, Dziennik Urzędowy Republiki Serbii, nr 19/1991). W tym czasie przeprowadzono szeroko zakrojoną operację policyjną znaną jako Operacja Szabla (Sablja). Podczas operacji aresztowano około 10 000 osób i umieszczono je w areszcie śledczym. Stan wyjątkowy trwał do 23 kwietnia 2003 roku. Skarżący był członkiem grupy przestępczej powiązanej z Klanem Zemun. W trakcie Operacji Szabla aresztowano i przesłuchano w sprawie zamachu na premiera wszystkich członków Klanu Zemun oraz grup z nim powiązanych. Aresztowani byli również przesłuchiwani w sprawie innych przestępstw, takich jak morderstwa, porwania i handel narkotykami.

Aresztowanie skarżącego miało miejsce około godziny 16:00 1 kwietnia 2003 roku, gdy pięciu członków Specjalnej Jednostki Antyterrorystycznej wtargnęło do mieszkania, w którym ukrywał się wraz z pięcioma przyjaciółmi. Skarżący twierdzi, że po przybyciu Specjalnej Jednostki Antyterrorystycznej został poddany fizycznemu i werbalnemu znęcaniu się. Jej członkowie natychmiast zaczęli go kopać i bić bez wyboru po całym ciele i twarzy. Założyli mu na głowę poszewkę od poduszki, znieważali go słownie i grozili jego rodzinie. Znęcanie trwało godzinę. Na nagraniu z jego aresztowania, które zostało wyemitowane w telewizji krajowej na początku kwietnia 2003 roku, widać było widoczne siniaki na jego twarzy. Około godziny 18:00 skarżącego i jego przyjaciół zabrano na komisariat i pozostawiono na korytarzu. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, mijający go policjanci sporadycznie bili i kopali go oraz jego przyjaciół. Nie mógł ich zidentyfikować, ponieważ jego twarz była nadal przykryta poszewką. W pewnym momencie przyszło dwóch policjantów i zabrało skarżącego na przesłuchanie. Został zabrany do biura, w którym przebywało siedem do dziewięciu osób. Dwie lub trzy z nich były kobietami. Zdaniem skarżącego, znęcanie się nad nim trwało tam dalej. Był bity pałkami baseballowymi i pałkami policyjnymi. Był bity po podeszwach stóp i dłoniach. Pałka została kilka razy wprowadzona do jego odbytu. W pewnym momencie na poszewkę założono worek z nylonu, przez co stracił przytomność. Przez cały ten czas skarżący słyszał krzyki swoich przyjaciół.

Około godziny 3:30 nad ranem 2 kwietnia 2003 roku dwóch policjantów zabrało go do celi odosobnienia. Nie mógł chodzić, więc funkcjonariusze go ponieśli. W celi zdjęto mu kajdanki i przedstawiono mu do podpisu nakaz aresztowania. Jak twierdzi skarżący, około pół godziny później do celi weszło dwóch policjantów. Zakuli go w kajdanki, założyli mu worek na głowę i zabrali na przesłuchanie. W tym czasie był znowu bity, kopany i maltretowany. Przez cały ten czas nie pozwolono mu pić wody. W wersji wydarzeń przedstawionej przez skarżącego, po około dwóch godzinach maltretowania został zwrócony do celi odosobnienia. Przebywał tam przez jedenaście dni. Przez pierwsze pięć dni nie otrzymywał żadnego jedzenia. Później otrzymywał jeden kanapkę dziennie. Przez cały ten okres policjanci rutynowo go przesłuchiwali i źle traktowali w ten sam sposób jak wcześniej.

Około godziny 22:00 12 kwietnia 2003 roku skarżący został przeniesiony do Okręgowego Więzienia w Belgradzie (Okružni zatvor), gdzie przebywał przez rok i dwa miesiące w oczekiwaniu na wynik postępowania karnego wszczętego przeciwko niemu. 15 kwietnia 2003 roku lekarz więzienny zbadał go i wystawił zaświadczenie lekarskie, które zawierało obszerną listę jego obrażeń. Obejmowały one duże krwiaki na podeszwach stóp, dłoniach, twarzy, barkach i pośladkach, a także przekrwienie spojówek (zaczerwienienie) na zewnętrznych częściach oczu. Zaświadczenie zawierało również oświadczenie, że skarżący został „zbity na komisariacie”. Podczas pierwszych sześćdziesięciu dni jego aresztowania w Okręgowym Więzieniu w Belgradzie był umieszczony w celi odosobnienia i miał kontakt tylko z lekarzami, którzy go badali. Po dwóch miesiącach w pełni wyleczył się z obrażeń odniesionych w wyniku złego traktowania.

13 października 2003 roku skarżącemu postawiono zarzuty nielegalnej produkcji i handlu narkotykami (neovlašćena proizvodnja i stavljanje u promet opojnih droga), uprowadzenia (otmica) i bezprawnego pozbawienia wolności (protivpravno lišenje slobode). 22 czerwca 2004 roku został skazany na cztery lata i dziesięć miesięcy pozbawienia wolności. Został zwolniony z aresztu śledczego 25 czerwca 2004 roku w oczekiwaniu na wynik postępowania odwoławczego.

18 maja 2004 roku matka skarżącego złożyła skargę do Głównego Inspektoratu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Generalni inspektorat Ministarstva unutrašnjih poslova), twierdząc, że jej syn był torturowany przez członków Specjalnej Jednostki Antyterrorystycznej oraz policjantów pracujących w Wydziale do Walki z Narkomanią Dyrekcji Policji Kryminalnej (Odeljenje za suzbijanje narkomanije Uprave kriminalističke policije, znanym również jako Wydział IV) w Belgradzie. 11 maja 2005, 26 maja 2005, 8 czerwca 2005 i 12 stycznia 2006 roku matka skarżącego złożyła dodatkowe informacje, skarżąc się na to, że jej syn był źle traktowany oraz że z jego domu skonfiskowano ruchomości. 24 lutego 2006 roku skarżącego zaproszono do Głównego Inspektoratu w celu złożenia wyjaśnień dotyczących zarzutów jego matki. Potwierdził, że był źle traktowany.

16 marca 2006 roku Główny Inspektorat przesłuchał D.S., zastępcę okręgowego prokuratora publicznego (zamenik Okružnog javnog tužioca) w Belgradzie, który oświadczył, że w kwietniu 2003 roku przebywał na komisariacie podczas przesłuchania skarżącego. D.S. podał nazwiska kilku zaangażowanych policjantów i oświadczył, że nie widział żadnych obrażeń u skarżącego. Wręcz przeciwnie, skarżący wydawał się zadowolony, ponieważ został poinformowany, że zostanie oskarżony o mniejsze przestępstwa niż oczekiwano. D.S. twierdził również, że skarżący nie miał żadnych zastrzeżeń co do sposobu traktowania. 13 czerwca 2006 roku złożono zeznania dwóch policjantów, R.P. i A.K. Obaj twierdzili, że nie brali udziału w bezpośrednim aresztowaniu, ale weszli do mieszkania po tym, jak członkowie Specjalnej Jednostki Antyterrorystycznej już aresztowali skarżącego i jego przyjaciół. W mieszkaniu widzieli kilka osób ubranych tylko w bieliznę, skutych kajdankami i leżących twarzą do dołu. Zaprzeczyli, aby widzieli jakiekolwiek siniaki lub obrażenia u aresztowanych. 10 lipca 2006 roku Główny Inspektorat przesłuchał żonę skarżącego, która nie składała żadnych skarg na sposób traktowania skarżącego podczas aresztowania ani w czasie aresztowania. Skarżyła się jedynie na konfiskatę pewnych ruchomości z ich domu.

28 września 2006 roku szef Wydziału IV Dyrekcji Policji Kryminalnej w Belgradzie (Načelnik četvrtog odeljenja UKP SUP), Z.K., złożył oświadczenie w Sektorze Kontroli Wewnętrznej Policji. Powiedział, że nie miał wiedzy o tym, aby skarżący lub jego przyjaciele byli poddawani jakimkolwiek formom złego traktowania. 21 marca 2007 roku skarga matki skarżącego dotycząca złego traktowania jej syna została odrzucona przez Główny Inspektorat z powodu braku dowodów popełnienia przestępstwa.

1 lipca 2007 roku skarżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa w Pierwszym Miejskim Prokuraturze Publicznej (Prvo opštinsko javno tužilaštvo – „prokuratura”) przeciwko grupie nieznanym sprawcom, a także przeciwko trzem policjantom zidentyfikowanym tylko z nazwiska. 20 lipca 2007 roku prokuratura wszczęła oficjalne śledztwo z wnioskiem do policji o dostarczenie dowodów i nazwisk osób zaangażowanych w aresztowanie i przesłuchanie skarżącego oraz do sędziego śledczego o przesłuchanie skarżącego. Został przesłuchany 9 października 2007 roku. 30 listopada 2007 roku Sektor Kontroli Wewnętrznej Policji zidentyfikował trzech policjantów, V.M., S.P. i Z.K., w związku z aresztowaniem i przesłuchaniem skarżącego. Funkcjonariusze oświadczyli, że nigdy nie stosowano przemocy wobec skarżącego. 27 grudnia 2007 roku prokuratura umorzyła postępowanie przeciwko nim z powodu braku dowodów. Jednocześnie sprawa przeciwko nieznanych policjantom pozostała otwarta, ponieważ, jak stwierdziła prokuratura, „z zebranych dowodów wynika, że Krsmanović Đorđe odniósł obrażenia w okresie, w którym był aresztowany” (iz prikupljenih dokaza utvrđeno je da je Krsmanović Đorđe zadobio povrede u periodu dok mu je bio određen pritvor). Wydaje się, że sprawa wciąż jest otwarta.

Po zapoznaniu się z tą decyzją, 23 stycznia 2008 roku skarżący przejął postępowanie karne jako oskarżyciel posiłkowy (oštećeni kao tužilac), składając wniosek o wszczęcie śledztwa przeciwko V.M., S.P. i Z.K. 21 kwietnia i 18 listopada 2008 roku sędzia śledczy, któremu przydzielono sprawę, przesłuchał trzech lekarzy pracujących w szpitalu więziennym. 15 stycznia 2009 roku przesłuchał również policjantów oskarżonych o złe traktowanie. 24 marca 2009 roku odmówił wszczęcia śledztwa, ponieważ nie było wystarczających dowodów, by udowodnić, że oskarżeni popełnili przestępstwo, o które byli podejrzewani. 23 września 2009 roku izba przygotowawcza Pierwszego Miejskiego Sądu w Belgradzie utrzymała w mocy decyzję sędziego śledczego. Skarżący odwołał się. 13 kwietnia 2010 roku Sąd Apelacyjny w Belgradzie utrzymał to orzeczenie w mocy. 10 lipca 2010 roku skarżący wniósł apelację w oparciu o przepisy prawa do prokuratury, która została odrzucona 11 października 2010 roku. 11 lipca 2010 roku skarżący wniósł również skargę konstytucyjną. Skarżył się przede wszystkim na brak skutecznego śledztwa w sprawie zdarzeń w oparciu o artykuły 21, 25, 27, 29, 32, 33 i 36 Konstytucji oraz artykuły 3, 6, 13 i 14 Konwencji. 23 lipca 2013 roku jego skarga konstytucyjna została odrzucona przez Trybunał Konstytucyjny, a decyzja ta została doręczona skarżącemu 11 września 2013 roku. Sąd rozpatrzył przede wszystkim zarzuty skarżącego dotyczące artykułu 6 Konwencji i uznał je za oczywiście bezzasadne. Co do zarzutu skarżącego dotyczącego artykułu 3 Konwencji, Trybunał Konstytucyjny uznał, że wykracza on poza jego czasową jurysdykcję ze względu na datę wejścia w życie samej Konstytucji. W odniesieniu do pozostałych zarzutów Trybunał Konstytucyjny stwierdził, między innymi, że:
„nie wystarczy w skardze konstytucyjnej powoływać się na naruszenie swoich praw lub wymieniać prawa konstytucyjne uznane za naruszone oraz powody ich naruszenia oparte na subiektywnej ocenie lub ocenie skarżącego, ale należy każdy wymieniony powód powiązać bezpośrednio z rzekomo naruszonym prawem konstytucyjnym, a naruszenie lub odmowa uznania określonego prawa konstytucyjnego musi być spowodowane czynem lub działaniem, które miało miejsce przed wejściem w życie Konstytucji. Oznacza to również, że w skardze konstytucyjnej należy określić konkretne i szczegółowe powody rzekomego naruszenia prawa konstytucyjnego, ponieważ tylko związek przyczynowy przedstawiony w ten sposób może skłonić Sąd do stwierdzenia naruszenia lub odmowy uznania określonego prawa.”


Skarżący są obywatelami Syrii. Ich inicjały, daty urodzenia, numery spraw oraz inne szczegóły ich spraw zostały przedstawione w załączniku. W momencie składania wniosków skarżący byli przetrzymywani w ośrodkach detencyjnych dla cudzoziemców prowadzonych przez Federalną Służbę Migracyjną (dalej „FSM”) w różnych miastach Rosji. Okoliczności spraw, zgodnie z przedstawieniem przez skarżących, można podsumować w następujący sposób. W różnych datach w latach 2012–2016 skarżący przybyli do Rosji na różnych wizach i nie wyjechali, gdy upłynął okres ich pobytu. Zostali zatrzymani przez policję i/lub funkcjonariuszy FSM w różnych regionach Rosji za naruszenie obowiązujących przepisów imigracyjnych i umieszczeni w ośrodkach detencyjnych dla cudzoziemców (patrz załącznik w sprawie dat zatrzymania skarżących i szczegółów odpowiednich postępowań). Sądy krajowe w odpowiednich regionach rozpatrzyły ich sprawy i uznały skarżących za winnych naruszenia różnych przepisów imigracyjnych. Niektórzy skarżący wnieśli odwołania, ale zostały one oddalone przez sądy krajowe, podczas gdy inni skarżący ostatecznie mieli swoje decyzje o wydaleniu uchylone przez sądy odwoławcze. Jeden ze skarżących nie odwołał się od decyzji o swoim wydaleniu (patrz załącznik w sprawie szczegółów poszczególnych spraw). Wszyscy skarżący starali się o uzyskanie statusu uchodźcy i/lub tymczasowego azylu w Rosji. Część skarżących dobrowolnie wycofała swoje wnioski, a wnioski innych zostały odrzucone, najpierw przez FSM, a następnie przez sądy krajowe, które rozpatrywały odwołania od odmów FSM. Tylko wniosek Y.A. o przyznanie tymczasowego azylu został uwzględniony (patrz załącznik w sprawie szczegółów). Zgodnie z informacją dostarczoną przez ich pełnomocników, w toku postępowania przed Trybunałem sześciu skarżących (M.S.A., R.K., H.R., B.Z., S.W. i A.A.) opuściło Rosję z własnej woli w różnych datach, aby udać się do krajów trzecich, gdzie osiedlili się (patrz załącznik w sprawie szczegółów). W okresie od 24 stycznia 2014 r. do 10 czerwca 2014 r. M.S.A. i R.K. byli przetrzymywani w ośrodku detencyjnym dla cudzoziemców prowadzonym przez FSM w Krasnoje Sieło, w obwodzie leningradzkim. Zgodnie z ich zeznaniami, ośrodek znajdował się w ośmiokondygnacyjnym budynku z oknami osłoniętymi kratami; pięć kondygnacji było przeznaczonych do zakwaterowania łącznie 176 osób. Każda kondygnacja składała się z około dziesięciu do jedenastu cel. Ośrodek był poważnie przepełniony przez cały okres zatrzymania skarżących. W szczególności, zgodnie z raportem Rzecznika Praw Obywatelskich w Sankt Petersburgu, 26 lutego 2014 r. w ośrodku przebywało 400 cudzoziemców. Obaj skarżący byli przetrzymywani w celi nr 511, znajdującej się na piątym piętrze, która miała powierzchnię około 9 metrów kwadratowych i była przeznaczona dla sześciu osób. Wszystkie miejsca w celi były zajęte przez cały okres ich zatrzymania. Tym samym każdy zatrzymany miał do dyspozycji nie więcej niż 1,5 metra kwadratowego przestrzeni osobistej, mimo wymogu ustawowego, aby każdy zatrzymany w ośrodku detencyjnym dla cudzoziemców miał co najmniej 4,5 metra kwadratowego przestrzeni osobistej. W celi znajdowały się trzy piętrowe łóżka i dwa stoliki nocne. W celi nie było stołu. Jedzenie było niskiej jakości, bez owoców ani warzyw, i zawierało wieprzowinę, której skarżący nie mogli jeść z powodów religijnych. Nie oferowano żadnego zamiennika za wieprzowinę, więc byli pozbawieni jakiegokolwiek posiłku, gdy podawano wieprzowinę. W ośrodku nie było kuchni ani jadalni. Jedzenie było dostarczane do ośrodka w pojemnikach i podawane na zimno w celach. Zatrzymani byli zmuszani do jedzenia na łóżkach, ponieważ w celach nie było stołów. Ten niedobór żywności był pogarszany przez arbitralne ograniczenia dotyczące zawartości paczek żywnościowych dostarczanych z zewnątrz. Zatrzymanym nie wolno było otrzymywać produktów mlecznych, domowej żywności, owoców ani warzyw. Zatrzymani nie mieli swobodnego dostępu do wody pitnej ani urządzeń do gotowania wody z kranu. Cela, w której przetrzymywano M.S.A. i R.K., była oświetlona tylko jedną żarówką, a zatrzymanym nie wolno było włączać światła po godzinie 22:00. Skarżący i inni więźniowie mogli poruszać się po tej kondygnacji, aby dotrzeć do sanitariatów, ale nie wolno im było opuszczać kondygnacji ani wchodzić do cel innych zatrzymanych. Na obu końcach wspólnego korytarza znajdowały się łazienki, każda wyposażona w trzy toalety, dwie umywalki i dwa prysznice. Kondygnacją zarządzało tuzin „wybranych” więźniów, którzy z milczącą zgodą administracji ośrodka narzucali innym swoje zasady i tworzyli atmosferę strachu, przemocy i wymuszeń. Jedna z łazienek była do ich wyłącznego użytku. Pozostałych siedemdziesięciu do osiemdziesięciu więźniów musiało korzystać z drugiej łazienki. Spacer na świeżym powietrzu był sporadyczny i trwał około 15–20 minut. Zimą skarżący nie wychodzili na zewnątrz, ponieważ nie posiadali odzieży zimowej. W okresie od kwietnia do maja 2014 r. mogli korzystać ze spaceru na świeżym powietrzu tylko cztery razy. Spacer na świeżym powietrzu odbywał się w zamkniętym podwórku o wymiarach około 50 metrów długości i 10 metrów szerokości. Na ziemi znajdował się żwir, a nie było ławek, roślin ani sprzętu sportowego. Ośrodek nie oferował żadnych zajęć, a biblioteka nie była dostępna. Podczas rozprawy administracyjnej dotyczącej jego wydalenia z Rosji 26 lutego 2016 r. H.R. nie był reprezentowany przez pełnomocnika. Zgodnie z informacją pełnomocnika reprezentującego B.Z., H.D. i S.W., 25 marca 2015 r. nie pozwolono mu spotkać się z nimi w ośrodku detencyjnym.


Skarżący urodził się w 1973 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Edirne. 8 lutego 2001 r. pewien İ.Y. oraz jego syn M.Y. złożyli zawiadomienie do Prokuratury w Bursie, twierdząc, że zostali zastraszeni przez członków organizacji przestępczej, w tym przez skarżącego, który działał pod rozkazami swojego szefa, O.K., oraz że w wyniku tego zmuszeni byli do przekazania im znacznej kwoty pieniędzy i mienia. 20 marca 2001 r. prokurator przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwa w Stambule zwrócił się do Dyrekcji Bezpieczeństwa w Bursie o zbadanie sprawy w kontekście śledztwa dotyczącego większej organizacji przestępczej. 21 marca 2001 r. funkcjonariusze policji z Dyrekcji Bezpieczeństwa w Bursie przeprowadzili przeszukanie w domu skarżącego, w trakcie którego znaleźli nielegalną broń półautomatyczną. Skarżący został natychmiast aresztowany po przeszukaniu. Następnie został przewieziony do Dyrekcji Medycyny Sądowej w Bursie, gdzie został zbadany przez lekarza, który stwierdził brak śladów złego traktowania na jego ciele. Tego samego dnia został osadzony w areszcie policyjnym. 23 marca 2001 r., po przedłużeniu jego aresztu policyjnego o dwa dni, skarżący poddał się kolejnemu badaniu lekarskiemu. Raport sporządzony po tym badaniu zawierał nazwiska kilku osób, które również zostały aresztowane w ramach tego samego śledztwa, i wskazywał, że u żadnej z nich nie stwierdzono obrażeń. 24 marca 2001 r. skarżący złożył wyjaśnienia przed policją. Szczegółowo opisał przebieg wydarzeń i oświadczył, że on oraz pewne osoby, z którymi współpracował, wielokrotnie odwiedzali İ.Y. i M.Y. w ich domach w celu uzyskania pieniędzy poprzez ich zastraszenie. 25 marca 2001 r. przedłużono areszt policyjny skarżącego, a on sam został ponownie poddany badaniu lekarskiemu wraz z dwudziestoma pięcioma innymi osobami. Lekarz przeprowadzający badanie jedynie odnotował, że u żadnej z badanych osób nie stwierdzono śladów złego traktowania. Następnego dnia, 26 marca 2001 r., inny lekarz sporządził raport dotyczący tych samych osób, stwierdzając, że żadna z nich nie skarżyła się na nic oraz że nie znalazł na ich ciałach żadnych śladów obrażeń. 28 marca 2001 r. skarżący przeszedł ostatnie badanie lekarskie przed osadzeniem go w areszcie śledczym. Tym razem sporządzono raport dotyczący wyłącznie niego, w którym stwierdzono, że podczas badania nie zgłosił on żadnych dolegliwości fizycznych ani psychicznych oraz że na jego ciele nie ma żadnych śladów złego traktowania. W formularzu skargi skarżący twierdził, że lekarz wziął pod uwagę jego wyjaśnienia i zbadał jego narządy płciowe, lecz nie był w stanie znaleźć żadnych śladów po porażeniach prądem, jakich doznał. Tego samego dnia skarżący złożył wyjaśnienia przed prokuratorem przy Sądzie Bezpieczeństwa Państwa w Stambule. Powtórzył swoją relację z wydarzeń, lecz zaprzeczył pewnym fragmentom zeznań złożonych przed policją, w których przyznał się do bycia członkiem organizacji przestępczej i zastraszenia İ.Y. Nie wspomniał o niczym w związku z domniemanym złym traktowaniem. 21 czerwca 2001 r. prokurator złożył akt oskarżenia do Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule, oskarżając skarżącego o rozbój z użyciem broni, członkostwo w organizacji przestępczej oraz nielegalne noszenie broni. Po szczegółowym wyjaśnieniu struktury i działalności organizacji przestępczej prokurator wskazał, że skarżący był członkiem innej organizacji, która zastraszyła i wyłudziła pieniądze od İ.Y., członka pierwszej z nich. W podsumowaniu wydarzeń prokurator wspomniał o pewnym A.V.O., który – jak twierdził – był zaangażowany w transakcje pieniężne będące przedmiotem sprawy i został zastraszony przez tę drugą organizację przestępczą. Wniósł o wszczęcie postępowania karnego przeciwko łącznie trzydziestu jednej osobie, oskarżając je o członkostwo w dwóch odrębnych organizacjach przestępczych. 13 września 2001 r., podczas pierwszej rozprawy przed Sądem Bezpieczeństwa Państwa w Stambule, İ.Y. złożył oświadczenie w nieobecności skarżącego (który nie miał obrońcy), że zwrócił się o pomoc do szefa skarżącego, O.K., w celu sprzedaży części swojego mienia w celu spłaty długów oraz że zapłacił mu w zamian określoną kwotę. Twierdził, że po transakcji skarżący go zastraszył w celu uzyskania dodatkowych pieniędzy. Na drugiej rozprawie, która odbyła się 6 grudnia 2001 r., skarżący oświadczył przed sądem, że akt oskarżenia nie został mu doręczony oraz że nie w pełni zrozumiał stawiane mu zarzuty. Po opisaniu wydarzeń twierdził, że on i jego szef pomogli İ.Y. w spłacie długów oraz że poprosił go jedynie o zapłacenie ich udziału, nie składając żadnych gróźb. Ponadto cofnął poprzednie zeznania, które złożył przed policją i prokuratorem. Na koniec podniósł, że został poddany złemu traktowaniu w czasie aresztu policyjnego, nie podając jednak żadnych szczegółów dotyczących tego zarzutu. W trakcie tej samej rozprawy M.Y. złożył oświadczenie, że jego ojciec, İ.Y., został zastraszony przez skarżącego. Skarżącemu nie dano możliwości odniesienia się do tych oświadczeń. 9 kwietnia 2002 r. prokurator złożył pisemną opinię do Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Stambule. Oświadczył, że telefony dwóch z oskarżonych zostały podsłuchane oraz że rozmowy między nimi a ze skarżącym ujawniły, iż ten ostatni zastraszył İ.Y. na polecenie O.K. Opisując wydarzenia będące przedmiotem sprawy, prokurator raz jeszcze utrzymywał, że A.V.O. był zaangażowany w transakcje i został zastraszony przez innych członków organizacji przestępczej, do której należał skarżący. Ponadto wskazał, że przebieg wydarzeń został potwierdzony zeznaniami wszystkich oskarżonych, jednakże wszyscy oni zaprzeczyli, jakoby zastraszali İ.Y. i M.Y. Na koniec, powołując się na nagrania rozmów telefonicznych oraz zeznania pozostałych oskarżonych, prokurator wnioskował o uznanie skarżącego za winnego stawianych mu zarzutów. Następnie skarżący złożył swoje wyjaśnienia przed sądem, wnosząc o przesłuchanie dwóch świadków: A.V.O., wspomnianego w pisemnej opinii prokuratora, oraz pewnego İ.D. Na rozprawie w dniu 3 września 2002 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwa w Stambule oddalił wniosek, uznając, że przesłuchanie świadków powołanych przez skarżącego nie wpłynęłoby na wynik postępowania. Po przedstawieniu streszczenia zeznań wszystkich oskarżonych sąd uznał skarżącego za winnego stawianych mu zarzutów i skazał go na dwadzieścia lat i dziesięć miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę. W uzasadnieniu stwierdzono, że winność skarżącego została ustalona na podstawie całościowej oceny dowodów będących w dyspozycji sądu, bez wskazania, na których konkretnie dowodach się oparł. Skarżący wniósł apelację od wyroku, argumentując, że sąd nie przesłuchał żadnych świadków na jego korzyść oraz że ograniczył jego prawo do obrony w toku postępowania, nie uwzględniając żadnych jego wyjaśnień. 12 kwietnia 2004 r. Sąd Najwyższy utrzymał wyrok w mocy po rozprawie, na której skarżący nie był obecny. Skarżący nie był reprezentowany przez adwokata na żadnym etapie postępowania, w tym na etapie postępowania odwoławczego przed Sądem Najwyższym. 11 października 2004 r. sporządzono nakaz wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec skarżącego. Został on doręczony skarżącemu przez administrację więzienia w dniu 13 października 2004 r.