Skarżący urodził się w 1944 roku i mieszka w Viana do Castelo (Portugalia). Skarżący z wykształcenia jest prawnikiem, a z zawodu audytorem. Od 1993 roku nie był już uprawniony do wykonywania zawodu prawnika. Decyzją Rady Adwokackiej z 24 września 1993 r. skarżący został zawieszony na liście adwokatów, ponieważ wykonywanie zawodu prawnika uznano za niekompatybilne z pracą jako audytor. Decyzja ta została opublikowana w Dzienniku Urzędowym w czerwcu 2000 r. Gdy skarżący zaprzestał działalności jako audytor w kwietniu 2016 r., nadal pozostawał zawieszony na liście Rady Adwokackiej przynajmniej do końca 2016 r. na skutek kary dyscyplinarnej nałożonej na niego za wykonywanie zawodu prawnika bez uprawnień. 28 lutego 2008 r., w toku szeregu postępowań cywilnych, w których mimo to działał jako prawnik, skarżący skrytykował orzeczenia wydane przez sędziego rozpatrującego sprawę, stwierdzając, że nie przystoją one sędziemu oraz że sędzia nie może kłamać ani pomijać prawdy w trakcie pełnienia swoich funkcji. Wspomniany sędzia złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa obrazy do prokuratury. Z materiałów przedłożonych Sądowi nie wynika, na jakiej podstawie skarżący działał jako prawnik w toku tych postępowań, biorąc pod uwagę opisaną wyżej suspensję z listy adwokatów. 10 lutego 2010 r. prokuratura przy Sądzie Rejonowym w Baixo‑Vouga wniosła akt oskarżenia przeciwko skarżącemu o zarzut obrazy sędziego. Ponieważ skarżący nie ustanowił obrońcy, prokuratura ustanowiła obrońcę z urzędu na podstawie art. 64 Kodeksu postępowania karnego (KPK) w celu prowadzenia obrony skarżącego. 12 marca 2010 r. skarżący złożył wniosek do Sądu Śledczego w Baixo‑Vouga o otwarcie postępowania dochodzeniowego (abertura de instrução; patrz punkt 39 poniżej). Wniósł również o zgodę na zastąpienie ustanowionego z urzędu obrońcy i obronę we własnym zakresie. Postanowieniem z 7 września 2010 r. sąd wyraził zgodę na otwarcie dochodzenia, jednak oddalił wniosek o zastąpienie obrońcy z urzędu oraz o prowadzenie przez skarżącego własnej obrony. Uznał, że skarżący nie jest uprawniony do działania w postępowaniu bez pomocy obrońcy. Sąd stwierdził, że na mocy przepisów prawa portugalskiego, w szczególności art. 32 Konstytucji oraz art. 64 § 3 i 287 § 4 KPK (patrz punkty 28, 33 i 40 poniżej), oskarżony ma prawo do reprezentowania przez niezależnego obrońcę, prawo to nie zostałoby jednak zrealizowane, gdyby dopuszczono samobronę. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie, sąd uznał, że oskarżony będący prawnikiem nie może zatem działać w postępowaniu jako własny obrońca. Skarżący wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w Coimbrze na postanowienie z 7 września 2010 r., kwestionując decyzję o niedopuszczeniu go do samodzielnej obrony w postępowaniu karnym. 21 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Coimbrze oddalił apelację skarżącego. Uznał apelację za dopuszczalną mimo tego, że została wniesiona osobiście przez skarżącego, ponieważ dotyczyła kwestii, czy skarżący jako oskarżony jest uprawniony do prowadzenia własnej obrony. Sąd Apelacyjny podkreślił, że portugalskie prawo o postępowaniu karnym nie pozwala na łączenie statusu procesowego oskarżonego ze statusem obrońcy w tym samym postępowaniu. Wymagało, aby oskarżony był reprezentowany przez obrońcę na rozprawie przed sędzią śledczym oraz podczas rozprawy głównej we wszystkich przypadkach, gdy w toku postępowania może zostać orzekana kara pozbawienia wolności lub środek zapobiegawczy w postaci aresztu. Odzwierciedlało to założenie, że oskarżony będzie lepiej broniony, gdy obronę poprowadzi profesjonalista prawnik przeszkolony w zakresie adwokatury. Ten ostatni, nieobciążony emocjonalnym ciężarem ważącym na oskarżonym, może zapewnić jasną, bezstronną i skuteczną obronę. Prawo o postępowaniu karnym miało zatem na celu nie ograniczanie działań obrony, lecz wspieranie należytej obrony oskarżonego. 11 maja 2012 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że nie jest konieczne rozstrzygnięcie skargi konstytucyjnej wniesionej osobiście przez skarżącego, w której skarżył on na odmowę sądów powszechnych co do zgody na samodzielną obronę. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga nie została podpisana ani poparta przez obrońcę z urzędu. Ten ostatni nie odpowiedział na zapytanie Trybunału Konstytucyjnego z 11 kwietnia 2012 r., czy popiera skargę konstytucyjną podpisaną przez samego skarżącego. 20 września 2012 r. sędzia śledczy w Baixo-Vouga przeprowadził rozprawę (debate instrutório), o której skarżący został zawiadomiony osobiście. Sędzia odmówił wcześniej odroczenia rozprawy na wniosek skarżącego, uznając, że Sąd Apelacyjny wydał już ostateczne orzeczenie w sprawie wniosku skarżącego o samodzielną obronę. Skarżący nie stawił się na rozprawie, na której obecny był jego obrońca z urzędu. Sędzia śledczy potwierdził zarzut przeciwko skarżącemu i skierował sprawę do rozprawy (despacho de pronúncia) przed Sąd Karny w Baixo-Vouga. 12 grudnia 2013 r. Sąd Karny w Baixo-Vouga, po rozprawie na której skarżący ponownie się nie pojawił, ale na której obecny był jego obrońca z urzędu, uznał skarżącego za winnego kwalifikowanej obrazy (patrz punkt 50 poniżej) i nakazał mu zapłatę 140 grzywn w wysokości dziewięciu euro (EUR) każda oraz kosztów postępowania. Skarżący, który w żadnym momencie nie ubiegał się o pomoc prawną na pokrycie kosztów procesu, obrońcy z urzędu ani wybranego przez siebie obrońcy, został w szczególności zobowiązany do zapłaty kosztów w wysokości 150 EUR za reprezentację przez obrońcę z urzędu. Nie zapłacił tych kosztów, a egzekucja tego nakazu została później umorzona z powodu braku majątku, który można by zająć. Postanowieniem z 1 maja 2014 r. Sąd Karny w Baixo-Vouga odrzucił apelację skarżącego od wyroku jako niedopuszczalną, z powodu że apelacja nie została podpisana przez obrońcę z urzędu ani przez prawnika ustanowionego przez skarżącego. Potwierdził, że jak wcześniej orzekł w decyzji ostatecznej, skarżący jako oskarżony nie miał prawa do samodzielnego reprezentowania się w postępowaniu. Postanowieniem z 18 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny w Porto, działając przez swojego Prezesa, oddalił skargę wniesioną osobiście przez skarżącego na postanowienie Sądu Karnego w Baixo-Vouga. Sąd Apelacyjny powtórzył, że zgodnie z prawem portugalskim i utrwalonym orzecznictwem, oskarżeni w postępowaniu karnym, nawet jeśli sami są prawnikami, nie mogą reprezentować sami siebie, lecz muszą być wspomagani przez obrońcę. Podkreślił, że jak również argumentowała Rada Główna Adwokatury w Opinii nr E-21/97 (patrz punkty 59-60 poniżej), świadczenie obrony karnej stanowi interes porządku publicznego. W związku z tym prawa do obrony nie można zrzec się, nawet jeśli oznaczało to narzucenie oskarżonemu obrońcy. Ponadto, w postępowaniu przeciwskarżeniowym uprawnienia przyznane przez prawo obronie były w wielu sytuacjach niekompatybilne ze statusem oskarżonego. Było to również jasne w przypadku rozprawy, biorąc pod uwagę na przykład miejsca zajmowane w sali rozpraw, noszenie togi i przesłuchiwanie świadków. Sąd Apelacyjny zauważył, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie potwierdzał, w szczególności w wyrokach nr 578/2001 i 196/2007 (patrz punkty 52-55 poniżej), że ta interpretacja i odpowiednie ustawodawstwo – w tym art. 64 § 1 (d) KPK, który stanowi, że tylko obrońca może wnosić apelacje (patrz punkt 33 poniżej) – jest zgodne z Konstytucją. Podobnie, podejście to nie naruszało Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (ICCPR) ani Konwencji. W Portugalii oskarżony miał szereg praw procesowych, które wykraczały poza minimalne standardy gwarantowane przez te instrumenty międzynarodowe. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że portugalskie prawo o postępowaniu karnym daje oskarżonym szeroką możliwość obrony w osobistym zakresie. Oskarżony miał bardzo obszerne prawo do osobistej ingerencji w dowolnym momencie postępowania w celu składania wniosków, oferowania wyjaśnień, odpowiadania, wyjaśniania lub składania oświadczeń (zobacz w szczególności art. 61 § 1 (b), 98 § 1, 272 § 1, 292 § 2, 332, 341(a) oraz 343 §§ 1 i 2 KPK; punkty 30, 42 i 44 poniżej). Miał również prawo do bycia ostatnią osobą zwracającą się do sądu, bezpośrednio po mowach końcowych i przed wydaniem wyroku (zobacz art. 361 § 1 KPK, punkt 45 poniżej). Istniało rozróżnienie oraz podwójna gwarancja wynikająca z obowiązku ustanowienia prawnika w celu zapewnienia „technicznej” obrony oskarżonego oraz możliwości obecności i ingerencji oskarżonego w postępowaniu. Na koniec Sąd Apelacyjny zauważył, że nie mając ważnych powodów, by odejść od interpretacji zakorzenionej w orzecznictwie i literaturze prawniczej, Portugalia nie zmieniła swojego prawa w tym zakresie ani przed, ani po przyjęciu w 2006 r. Uwag przez Komitet Praw Człowieka ONZ (patrz punkty 63 i nast. poniżej). Ponieważ skarżący nie ustanowił obrońcy po złożeniu wniosku o uchylenie postanowienia z 18 listopada 2014 r., wyrok Sądu Karnego w Baixo-Vouga z 12 grudnia 2013 r. stał się prawomocny 6 stycznia 2015 r. Zgodnie z materiałami przed Sądem, skarżący nie kwestionował kwalifikacji ani jakości prawnika z urzędu na żadnym etapie postępowania przed sądami krajowymi.


Skarżący twierdzili przed sądami krajowymi oraz przed Trybunałem, że 26 sierpnia 2002 r. policja zatrzymała pana S. Selamiego i przewiozła go z Gostivaru do Skopje, gdzie został dotkliwie pobity. Pan S. Selami odniósł poważne obrażenia głowy, w tym krwotok mózgu i zapadł w śpiączkę. Policja przewiozła go do szpitala w Skopje, gdzie przeszedł operację mózgu. Przebywał w śpiączce przez dwa tygodnie i był podłączony do respiratora wspomagającego oddychanie. Pismem z 28 sierpnia 2002 r. skarżący zwrócili się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z prośbą o informacje o miejscu pobytu pana S. Selamiego. Pismem z 29 sierpnia 2002 r. Ministerstwo poinformowało ich, że pan S. Selami został przyjęty do szpitala w Skopje. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z Centrum Medycznego w Tetowie wydanym 29 stycznia 2003 r. na podstawie dostępnej dokumentacji medycznej, pan S. Selami znajdował się w stanie pooperacyjnym (po medycznej trepanacji czaszki i ewakuacji wewnątrzmózgowego krwotoku); części jego czaszki i opony twardej zostały poważnie uszkodzone; odnotowano u niego zmniejszoną ruchomość wszystkich kończyn, hipotonię mięśniową oraz złamania szyi i żeber. Zgodnie z raportem, obrażenia te zostały zakwalifikowane jako poważne i miały trwały wpływ na życie i ciało pana S. Selamiego. Co do późniejszego ustalenia faktów przez krajowe sądy cywilne, patrz poniższe punkty 15–18. 31 sierpnia 2002 r., pięć dni po pierwszym zatrzymaniu i pobiciu przez policję (patrz poniższe punkty 15–22), sędzia śledczy Sądu Rejonowego w Skopje („sąd rozpoznający sprawę”) wszczął śledztwo przeciwko panu S. Selamiemu i trzem innym osobom w związku z ich domniemanym udziałem w działalności wrogiej wobec Państwa i zarządził ich tymczasowe aresztowanie. Sędzia śledczy zaznaczył, że pan S. Selami został hospitalizowany i że zarządzenie aresztowania zostanie wykonane natychmiast po jego wypisie ze szpitala. Aresztowanie pana S. Selamiego zostało przedłużone trzykrotnie. Zarządzenia o przedłużeniu stwierdzały, że został pozbawiony wolności 18 września 2002 r. i że był przetrzymywany na mocy zarządzenia o aresztowaniu w szpitalu w Skopje do 18 października 2002 r. 14 listopada 2002 r. panu S. Selamiemu postawiono zarzuty członkostwa w grupie terrorystycznej, której celem było organizowanie ataków terrorystycznych na policję w celu zagrożenia bezpieczeństwu i porządkowi konstytucyjnemu Państwa. 10 grudnia 2002 r. pan S. Selami został zwolniony za kaucją ze względu na, między innymi, „poważne pogorszenie [jego] stanu zdrowia”. Wyrokiem z 9 września 2003 r. sąd rozpoznający sprawę umorzył postępowanie karne przeciwko panu S. Selamiemu, ponieważ prokuratura wycofała zarzuty. Pozostali oskarżeni zostali uniewinnieni. 18 listopada 2003 r. pan S. Selami skontaktował się z Ministerstwem Sprawiedliwości w celu uzyskania ugody pozasądowej i zapłaty 16 170 000 macedońskich denarów (MKD – równowartość 263 000 euro (EUR)) tytułem szkody majątkowej i niemajątkowej spowodowanej, jak twierdzono, przez bezprawne pozbawienie go wolności oraz poważne obrażenia, jakich doznał z rąk policji 26 sierpnia 2002 r. W celu poparcia swojego roszczenia złożył zaświadczenie lekarskie z Centrum Medycznego w Tetowie (patrz punkt 7 powyżej). W braku odpowiedzi ze strony Ministerstwa, 30 stycznia 2004 r. pan S. Selami i skarżący złożyli dwa oddzielne pozwy, jeden dotyczący jego bezprawnego zatrzymania, a drugi dotyczący fizycznego złego traktowania przez policję, dochodząc w obu odszkodowania za szkodę majątkową i niemajątkową. Podtrzymali, że 26 sierpnia 2002 r. pan S. Selami został bezprawnie pozbawiony wolności; że został zabrany na komisariaty policji, gdzie był bity i fizycznie źle traktowany; oraz że policja zabrała go do szpitala w Skopje, gdzie przeszedł operację głowy. 19 września 2002 r. został przewieziony ze szpitala do aresztu śledczego w Skopje w związku z jego tymczasowym aresztowaniem. Roszczenie skarżących opierało się na art. 190 ust. 3 Ustawy o zobowiązaniach, który uprawia małżonka i dzieci do uzyskania zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową w przypadku poważnego inwalidztwa ofiary (patrz punkt 27 poniżej). Oba powództwa zostały połączone i rozstrzygnięte w jednym postępowaniu. W toku postępowania sądy krajowe zleciły dwie opinie biegłych i dopuściły jako dowód obszerny materiał medyczny wydany przez odpowiednie instytucje medyczne w Szwajcarii dotyczący wcześniejszego urazu pana S. Selamiego odniesionego podczas pracy w tym państwie. Wyrokiem z 22 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Gostivarze uwzględnił częściowo powództwo pana S. Selamiego i, powołując się na art. 189 Ustawy o zobowiązaniach (patrz punkt 26 poniżej), przyznał mu równowartość 18 000 euro zadośćuczynienia za bezprawne zatrzymanie w okresie od 19 września do 10 grudnia 2002 r. Oddalił pozostałą część powództwa pana S. Selamiego. Co do roszczeń skarżących, sąd stwierdził, że skutki poniesione przez pana S. Selamiego w wyniku „bezprawnego zatrzymania” nie mogą być uznane za „skrajnie poważne inwalidztwo”, wymagane przez art. 190 ust. 3 Ustawy o zobowiązaniach. Na podstawie dostępnych dowodów medycznych sąd ustalił, że w 1985 r., podczas pracy w Szwajcarii, pan S. Selami spadł i obrał kręgosłup oraz prawą nogę, która stała się dysfunkcyjna. W wyniku tego urazu został uznany za niepełnosprawnego na potrzeby pracy w Szwajcarii i musiał używać kul i samochodu przystosowanego dla niepełnosprawnych. Powołując się na opinię biegłych dopuszczoną na rozprawie, sąd ustalił jako fakt, że podczas „incydentu z 26 sierpnia 2002 r. ... pan S. Selami odniósł poważny uszczerbek na zdrowiu. W wyniku urazu głowy doszło do krwotoku ... w prawej (części mózgu) ... Po operacji pan S. Selami pozostawał w śpiączce i ... był podłączony do respiratora wspomagającego oddychanie. Wyzdrowiał po trzech tygodniach ...”. Sąd odniósł się dalej do opinii biegłych, zgodnie z którą pan S. Selami odczuwał silny i intensywny ból fizyczny, a także silny ból emocjonalny i upokorzenie podczas bicia. Odniósł poważne obrażenia głowy, które wpłynęły, choć nie trwale, na lewą stronę jego ciała i wywołały inne negatywne skutki psychologiczne. Powołując się na zeznania pana S. Selamiego oraz pierwszej i czwartej skarżącej, sąd ustalił, że w sierpniu 2002 r. policja przeszukała ich dom. Poprosili pana S. Selamiego, aby poszedł z nimi na komisariat policji w Gostivarze. Tam został przesłuchany w związku z incydentem, w którym zginęło dwóch policjantów. Zaprzeczył jakimkolwiek powiązaniom z tym incydentem. Został zabrany radiowozem do Skopja, gdzie umieszczono go „w piwnicy lub garażu” i pobito. Skarżący nie wiedzieli, gdzie przebywa pan S. Selami przez kilka dni, po czym odkryli, że został hospitalizowany w szpitalu w Skopje. Mimo tych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy nie wyraził żadnego wniosku co do legalności jakiegokolwiek zatrzymania przed 19 września 2002 r. ani traktowania, jakiego doświadczył pan S. Selami podczas tego zatrzymania. Zarówno pan S. Selami, jak i skarżący odwołali się do Sądu Apelacyjnego w Skopje. Argumentowali, że sąd pierwszej instancji nie rozstrzygnął ich roszczenia w związku z poważnymi obrażeniami zadanymi mu przez policję, w wyniku których miał złamaną czaszkę; doznał krwotoku mózgu; wymagał operacji głowy; był unieruchomiony i stracił pełną sprawność rąk. Prokurator Generalny również zaskarżył wyrok. 6 kwietnia 2011 r. pan S. Selami zmarł. 24 sierpnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Skopje oddalił odwołania pana S. Selamiego i skarżących oraz uwzględnił odwołanie Prokuratora Generalnego. Uchylił wyrok sądu niższej instancji i przyznał panu S. Selamiemu równowartość 9 800 euro zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową z powodu jego „bezprawnego zatrzymania w okresie od 19 września do 10 grudnia 2002 r.”. Sąd, między innymi, stwierdził:
„W zaskarżonym wyroku sąd pierwszej instancji ustalił ... na podstawie opinii biegłych, [że pan S. Selami] odczuwał silny ból głowy i ciała, gdy został fizycznie zaatakowany ... każdy cios powodował ból fizyczny o różnym nasileniu, w towarzystwie obrzęków i siniaków na jego ciele ... Co do intensywności i czasu trwania strachu, biegli są zdania, że podczas aresztowania i fizycznego ataku i uderzania, szczególnie w głowę, [pan S. Selami] miał intensywne, nieprzyjemne przeżycia emocjonalne pierwotnego strachu ... które utrzymywały się, aż zapadł w śpiączkę ... Co do cierpienia emocjonalnego z powodu bezprawnego pozbawienia wolności i zatrzymania, biegli są zdania, że podstawą do przyznania zadośćuczynienia ... jest czas liczony od 26 sierpnia 2002 r. ... kiedy [pan S. Selami] został aresztowany przez policję ..., przewieziony do innych komisariatów, gdzie poddano go poważnemu fizycznemu złemu traktowaniu i pobito, co spowodowało poważny uszczerbek na zdrowiu ...
Ten sąd uważa, że [powyższe] fakty zostały poprawnie ustalone.
...
... Ten sąd ustalił na podstawie dowodów medycznych, że w 1989 r. [pan S. Selami] został uznany za niepełnosprawnego w Szwajcarii i że od tamtej pory otrzymywał świadczenia niepełnosprawne. Poważny uraz zadany mu (podczas zatrzymania w 2002 r.) spowodował, że jego lewe kończyny stały się dysfunkcyjne w niewielkim stopniu, co nie może być uznane za skrajnie poważne inwalidztwo.”
Sąd oddalił argumenty skarżących, że sąd pierwszej instancji nie rozstrzygnął roszczenia o odszkodowanie za szkodę poniesioną w wyniku fizycznego złego traktowania pana S. Selamiego. W związku z tym stwierdził, że:
„sentencja i uzasadnienie [zaskarżonego] wyroku jednoznacznie i bezsprzecznie potwierdzają, że sąd rozstrzygnął o całości roszczenia ... Ten sąd uważa, że cierpienie emocjonalne z powodu bezprawnego zatrzymania jest pojedynczym rodzajem szkody, który obejmuje wszystkie szkodliwe skutki dla ofiary, w tym jej fizyczne złe traktowanie ... Przy ocenie wysokości przyznanego świadczenia ten sąd wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym czas trwania bezprawnego pozbawienia wolności, szacunek, jakim cieszył się powód w swojej rodzinie i społeczności, to, że podczas bezprawnego pozbawienia wolności był fizycznie źle traktowany i odniósł poważny uszczerbek na zdrowiu, w wyniku czego jego lewe kończyny stały się dysfunkcyjne w niewielkim stopniu, że był hospitalizowany i operowany oraz że wcześniej był niepełnosprawny ...”
Ostateczną decyzją z 31 października 2012 r., wydaną przez notariusza, czwarta skarżąca została ogłoszona jedynym spadkobiercą spadku po panu S. Selamim, w tym przyznanego mu odszkodowania. Pozostali skarżący odmówili przyjęcia bycia ogłoszonymi spadkobiercami zmarłego pana S. Selamiego. 1 listopada 2012 r. skarżący wnieśli skargę kasacyjną na wyrok Sądu Apelacyjnego w Skopje, powtarzając swoje wcześniejsze argumenty. Czwarta skarżąca, jako ustawowa następczyni zmarłego pana S. Selamiego, wniosła skargę w jego imieniu i w imieniu pana S. Selamiego. 11 lipca 2013 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżących, uznając, że nie ma podstaw do odejścia od ustalonych faktów i uzasadnienia podanego przez sądy niższej instancji.


Wnioskodawca jest osobą prawną, lokalną wspólnotą Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej działającą na podstawie ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa Polskiego do Kościoła Chrześcijan Baptystów w RP (zwanej dalej „ustawą z 1995 r.”) z siedzibą we Wrocławiu. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Sprawa dotyczy nieruchomości z budynkiem czterokondygnacyjnym oraz innym budynkiem przeznaczonym do celów sakralnych we Wrocławiu. Przed II wojną światową nieruchomość była użytkowana przez Gminę Baptystyczną należącą do Bund Evangelisch-Freikirchlicher Gemeinden in Deutschland działającą na terytorium Rzeszy Niemieckiej. Numer nieruchomości brzmiał 1077/42. Jej powierzchnia wynosiła 0,785 ha. 4 września 1946 r. Wojewoda Wrocławski zadecydował, że przedmiotowa nieruchomość ma zostać poddana zarządowi kościoła wnioskodawcy (przejęcie w zarząd) na podstawie art. 2 ust. 4 dekretu z 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (zwanego dalej „dekretem z 1946 r.”). W 1956 r. kościół wnioskodawca złożył wniosek o wpisanie do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości, a wniosek ten został uwzględniony. Nieruchomość została zarejestrowana pod numerem 945. 23 kwietnia 1959 r. Minister Gospodarki ogłosił nową wykładnię art. 2 ust. 4 dekretu z 1946 r. 23 czerwca 1959 r. Dzielnicowy Zarząd Budynków Mieszkalnych we Wrocławiu-Krzykach zadecydował, że wszelkiego rodzaju nieruchomości podlegające zarządowi kościoła mają przejść na własność Państwa i nakazał kościołowi wnioskodawcy przeniesienie przedmiotowej nieruchomości na Państwo. Nakaz ten nie dotyczył części nieruchomości przeznaczonej wyłącznie do celów sakralnych. 19 sierpnia 1966 r. dla nieruchomości nr 1077/42 otwarto nowy wpis do księgi wieczystej nr 35905. Wpis do księgi wieczystej nr 945 nie został jednak zamknięty. W 1968 r. nieruchomość zarejestrowana pod numerem księgi wieczystej 35905 otrzymała nowy numer działki 9, a jej powierzchnia została przeliczona. Nowe pomiary wyniosły 0,371 ha. Wydaje się, że działka nr 9 stanowiła jedynie część poprzedniej nieruchomości nr 1077/42 i obejmowała tylko budynek przeznaczony do celów sakralnych. Pozostała część pierwotnej nieruchomości nr 1077/42, obejmująca budynek czterokondygnacyjny, otrzymała nowe numery działek 39 i 33/5. Jej powierzchnia wynosiła 0,325 ha i otwarto dla niej nową księgę wieczystą nr 63650. W 1977 r. Państwo zostało zarejestrowane jako właściciel tej nieruchomości, a po reformie samorządowej z 1990 r. nieruchomość została przeniesiona na miasto Wrocław. Niniejszy wniosek dotyczy prawa do nieruchomości, o której mowa powyżej w paragrafie 14. 9 maja 1996 r. kościół wnioskodawca zwrócił się do Wojewody Wrocławskiego o wydanie decyzji potwierdzającej własność kościoła wnioskodawcy przedmiotowej nieruchomości. Powołał się na nowo uchwaloną ustawę z 1995 r. (patrz poniżej paragrafy 47-50). 12 września 1996 r. Wojewoda Wrocławski odmówił wydania decyzji, która potwierdzałaby, że przedmiotowa nieruchomość należy do kościoła wnioskodawcy. Wojewoda uznał, że kościół wnioskodawca nie spełnił wymogu określonego w art. 39 ustawy z 1995 r., a mianowicie że nie posiadał przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie powołanej ustawy. Wojewoda stwierdził ponadto, że: „... w okolicznościach sprawy art. 40 ustawy nie może być również zastosowany, ponieważ przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terytorium, które przed 1 września 1939 r. nie było częścią Polski. Fakt, że nieruchomość była własnością jednostki organizacyjnej Kościoła Baptystów działającego w Rzeszy Niemieckiej, nie stanowi podstawy do dochodzenia zwrotu własności, ponieważ jej własność została przeniesiona na Państwo na mocy [dekrety z 1946 r.].” 23 września 1996 r. kościół wnioskodawca odwołał się od tej decyzji do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. 18 lutego 1998 r. kościół wnioskodawca przesłał list do Ministra, wskazując, że terminy określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zostały przekroczone, i zwrócił się o wydanie decyzji przez Ministra. 1 lipca 1998 r. Minister odpowiedział, że długość postępowania wynika ze zmian w ustawie z 1995 r. i poinformował kościół wnioskodawcę, że odpowiednia decyzja zostanie wydana do 15 sierpnia 1998 r. Termin ten nie został dotrzymany, dlatego też 12 stycznia 1999 r. kościół wnioskodawca złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na domniemaną bezczynność organu administracji. 5 marca 1999 r., przed rozpoznaniem skargi kościoła wnioskodawcy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał decyzję, uchylającą zaskarżoną decyzję i nakazującą zwrot sprawy Wojewodzie. Minister zarządził, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda wziął pod uwagę zmieniony art. 4 ustawy z 1995 r. W związku z faktem, że Minister wydał decyzję, 28 kwietnia 1999 r. kościół wnioskodawca wycofał skargę z 12 stycznia 1999 r. dotyczącą bezczynności organu administracji. Po zwrocie sprawy, 24 marca 1999 r., Wojewoda Dolnośląski zapytał Gminę Wrocław, czy istnieje jakaś nieruchomość, która mogłaby zostać przyznana kościołowi wnioskodawcy w zamian za przedmiotową nieruchomość. Wydaje się, że list Wojewody pozostał bez odpowiedzi. 29 maja 1999 r. Wojewoda zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o oficjalną wykładnię zmienionego art. 4 ustawy z 1995 r. „w związku z licznymi wątpliwościami co do właściwej wykładni tego przepisu”. 20 czerwca 2000 r. Minister odpowiedział, że skoro organy administracji są związane przepisami prawa obowiązującymi w dniu wydania decyzji, to bez znaczenia jest fakt, że pierwotny wniosek kościoła wnioskodawcy został złożony, gdy brzmienie art. 4 ustawy z 1995 r. było inne. 21 lipca 2000 r. kościół wnioskodawca zwrócił się do Wojewody o wydanie decyzji w jego sprawie, wskazując, że terminy określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zostały przekroczone. 20 października 2000 r. kościół wnioskodawca złożył zażalenie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, twierdząc, że Wojewoda przekroczył ustawowe terminy i nie wydał decyzji merytorycznej ani nie uzasadnił opóźnienia w postępowaniu. 7 grudnia 2000 r. kościół wnioskodawca złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na domniemaną bezczynność Wojewody. 1 marca 2001 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał skargę kościoła wnioskodawcy z 20 października 2000 r. za uzasadnioną i nakazał Wojewodzie wydanie decyzji merytorycznej przed 30 kwietnia 2001 r. 30 kwietnia 2001 r. Wojewoda zawiesił postępowanie. 7 lipca 2001 r. kościół wnioskodawca odwołał się od decyzji o zawieszeniu postępowania. 17 grudnia 2001 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uwzględnił odwołanie, uznając, że postępowanie nie powinno zostać zawieszone, uchylił zaskarżoną decyzję i zwrócił sprawę Wojewodzie. 12 marca 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kościoła wnioskodawcy na bezczynność organu administracji i nakazał Wojewodzie Dolnośląskiemu wydanie decyzji merytorycznej w terminie trzydziestu dni. 21 czerwca 2002 r. urząd Wojewody wydał decyzję i odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości kościołowi wnioskodawcy. Uznał, że kościół wnioskodawca, choć zarejestrowany jako właściciel pod numerem księgi wieczystej 945 i traktowany w przeszłości przez organy administracji jako właściciel, nigdy w rzeczywistości nie był właścicielem nieruchomości, która została jedynie oddana w zarząd kościołowi wnioskodawcy. 12 lipca 2002 r. kościół wnioskodawca odwołał się. 23 września 2002 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił zaskarżoną decyzję i zwrócił sprawę do ponownego rozpoznania Wojewodzie. Minister uznał, między innymi, że Wojewoda nie miał prawa kwestionować ważności wpisu w księdze wieczystej. 23 lutego 2003 r. kościół wnioskodawca złożył skargę do Wojewody na opóźnienie w postępowaniu. 8 lutego 2007 r. urząd Wojewody wydał decyzję procesową, w której stwierdził, że ze względu na szczególnie skomplikowany charakter sprawy, decyzja merytoryczna nie może zostać wydana w ustawowych terminach i wyznaczył nowy termin wydania decyzji na 30 czerwca 2007 r. 18 czerwca 2007 r. Wojewoda Dolnośląski wydał decyzję merytoryczną i odmówił zwrotu kościołowi wnioskodawcy przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda powołał się na zmienioną ustawę z 1995 r. i uznał, że kościół wnioskodawca nie spełnił wymogów określonych w art. 4 ustawy, mianowicie że nie może być prawnym następcą Kościoła, który nie działał na terytorium Polski przed 1 września 1939 r. 11 lipca 2007 r. kościół wnioskodawca odwołał się. 6 lutego 2008 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. 11 marca 2008 r. kościół wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. 12 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę kościoła wnioskodawcy. 10 listopada 2008 r. kościół wnioskodawca złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. 13 października 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kościoła wnioskodawcy. Wyrok został doręczony pełnomocnikowi kościoła wnioskodawcy 6 stycznia 2010 r.


Skarżąca urodziła się w 1959 roku i mieszka w Bijeli (Czarnogóra). 29 września 1992 r. teść skarżącej, Vu.Z., reprezentowany przez swoją żonę K.Z., zawarł umowę z F.O. i H.A. na zamianę jego domu w Dubrowniku na dom w Trebinje (Bośnia i Hercegowina). Vu.Z. zmarł w nieznanej dacie pomiędzy 2001 a 2002 rokiem. 14 sierpnia 2002 r. mąż skarżącej, M.Z., który był synem Vu.Z., reprezentowany przez pewnego M.Č. z Herceg Noviego (Czarnogóra), wniósł powództwo cywilne do Sądu Miejskiego w Dubrowniku (Općinski sud u Dubrovniku) przeciwko spadkobiercom F.O. oraz H.A., domagając się stwierdzenia nieważności umowy zamiany domów oraz uzyskania posiadania domu w Dubrowniku. M.Č. był praktykującym adwokatem w Czarnogórze. M.Z. twierdził, że umowa zawierała nieprawdziwe informacje dotyczące stanu prawnego domu w Trebinje oraz że K.Z. nie posiadała wymaganego upoważnienia do podpisania takiej umowy. Ponadto twierdził, że umowa została podpisana pod przymusem z powodu okoliczności wynikających z wojny w Chorwacji. Wskazywał również, że różnica w wartościach zamienionych nieruchomości była nieproporcjonalna, ponieważ dom w Dubrowniku był wart około 250 000–300 000 euro (EUR), a dom w Trebinje około 80 000–90 000 EUR. Na koniec podkreślił, że niemożliwe było dla niego uregulowanie prawa własności do domu w Trebinje z powodu nieprawidłowości w umowie. W pozwie M.Z. wskazał wartość przedmiotu sporu (vrijednost predmeta spora) na 10 000 chorwackich kun (HRK) (około 1300 EUR w tamtym czasie). 16 sierpnia 2002 r. Sąd Miejski w Dubrowniku (dalej: „Sąd Miejski”) wezwał M.Z. do wyjaśnienia okoliczności dotyczących jego reprezentacji prawnej, w szczególności poprzez przedłożenie ważnego pełnomocnictwa, oraz do dostarczenia dalszych dokumentów dotyczących jego roszczenia. Pierwsza rozprawa w sprawie odbyła się 3 marca 2003 r. Na tej rozprawie Sąd Miejski w Dubrowniku polecił M.Z. dostarczenie dokumentów potwierdzających jego status jako spadkobiercy Vu.Z. W następstwie tej rozprawy strony wymieniły pisma i dowody dokumentalne żądane przez Sąd Miejski. Na rozprawie w dniu 13 grudnia 2004 r. pozwani naciskali, aby kwestia reprezentacji M.Z. przez M.Č. została wyjaśniona. Ten ostatni oświadczył, że nie będzie już reprezentował M.Z., który zleci reprezentację adwokatowi w Chorwacji. Kolejna rozprawa odbyła się 1 lutego 2005 r. M.Z. był reprezentowany przez I.B., adwokata prowadzącego praktykę w Dubrowniku (który również reprezentuje skarżącą w obecnych postępowaniach przed Trybunałem). Na rozprawie adwokat I.B. skorygował niektóre braki formalne w pozwie i powtórzył argumenty za stwierdzeniem nieważności umowy, przedstawione w pozwie, a mianowicie że umowa została podpisana pod przymusem, że stan prawny i własność domu w Trebinje nie zostały prawidłowo określone oraz że istniała nieproporcjonalna różnica w wartości nieruchomości. W odpowiedzi na pytanie sędziego rozprawy dotyczące ważności pełnomocnictwa wydanego przez Vu.Z. swojej żonie K.Z. (patrz akapity 10 i 13 powyżej), I.B. podkreślił, że nie uważa to pełnomocnictwo za nieważne, ponieważ oryginał został złożony w odpowiednim rejestrze. Pozwani zakwestionowali argumenty przedstawione w imieniu M.Z., twierdząc, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności umowy. Na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2005 r. adwokat I.B. wyjaśnił, że po zakończeniu rozprawy nie będzie już reprezentował M.Z., który w przyszłości będzie reprezentowany przez skarżącą (jego żonę). Na tej samej rozprawie I.B. złożył dwa dokumenty. W pierwszym wniosku zwrócił się o zbadanie ważności pełnomocnictwa wydanego przez Vu.Z. swojej żonie K.Z. (patrz akapity 10, 13 i 19 powyżej) z powodu wątpliwości co do jego autentyczności. W tym samym dokumencie poprosił o wydanie środka tymczasowego (zabezpieczenia) uniemożliwiającego jakiekolwiek rozporządzanie przedmiotem sporu. W drugim dokumencie wyjaśnił, że wartość przedmiotu sporu została ustalona zbyt nisko i wskazał nową wartość przedmiotu sporu na 105 000 HRK (około 14 160 EUR w tamtym czasie). Na tej samej rozprawie pozwani sprzeciwili się sugestii, że istnieje jakikolwiek problem z ważnością pełnomocnictwa, wskazując, że na rozprawie w dniu 1 lutego 2005 r. I.B. nie kwestionował tej ważności. Pozwani sprzeciwili się również wnioskowi o środek tymczasowy. Wreszcie, wniesili sprzeciw co do zmiany wartości przedmiotu sporu, argumentując, że została ona zwiększona wyłącznie w celu umożliwienia powodowi wniesienia skargi kasacyjnej. Po wysłuchaniu wniosków stron Sąd Miejski przesłuchał pozwanych jako świadków. Po ich przesłuchaniu, na wniosek M.Z., Sąd Miejski w Dubrowniku odroczył rozprawę w celu uzyskania oryginału kwestionowanego pełnomocnictwa i zastrzegł sobie rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o środek tymczasowy. Nie wydano żadnej decyzji w sprawie zmiany wartości przedmiotu sporu. 25 kwietnia 2005 r. Sąd Miejski nakazał M.Z. zapłacenie opłat sądowych w wysokości 1400 HRK (około 190 EUR w tamtym czasie) za wniesienie powództwa cywilnego. Opłaty te obliczył w oparciu o wartość sporu ustaloną na 105 000 HRK. Na rozprawie w dniu 13 września 2005 r. Sąd Miejski przeanalizował materiały dostępne w aktach, po czym zakończył rozprawę. Wyrokiem z 27 września 2005 r. Sąd Miejski oddalił powództwo M.Z. oraz wniosek o środek tymczasowy. Uznał, że mimo wielokrotnych prób wezwania M.Z. na rozprawę, ten stawił się bez podania ważnych powodów. Ponadto, w świetle argumentów stron, w tym w kwestiach dotyczących pełnomocnictwa, na podstawie którego zawarto umowę, nie znalazł podstaw do wątpienia w ważność umowy. Sąd Miejski orzekł, że M.Z. poniesie wszystkie koszty postępowania, w tym wydatki stron przeciwnych, w wysokości 25 931,10 HRK (około 3480 EUR w tamtym czasie). Koszty postępowania obliczył w oparciu o wartość przedmiotu sporu wskazaną na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2005 r., a mianowicie 105 000 HRK. Istotna część wyroku brzmi następująco: „... [K]oszty postępowania zostały przyznane pozwanych [i obliczone] według ... wartości sporu wskazanej przez powoda (105 000 HRK – (strona 58 [akt sprawy]), którą ten sąd przyjął).” 12 grudnia 2005 r. sąd pierwszej instancji nakazał M.Z. zapłacenie opłat sądowych w wysokości 1400 HRK za wyrok. Opłaty te również obliczył w oparciu o wartość sporu wynoszącą 105 000 HRK. Wyrokiem z 1 października 2009 r. Sąd Okręgowy w Dubrowniku (Županijski sud u Dubrovniku; dalej: „Sąd Okręgowy”) oddalił apelację M.Z. i utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji. Istotna część tego wyroku brzmi następująco: „W związku z faktem, że [wyrok pierwszej instancji] jest zaskarżony w całości, a tym samym obejmuje również decyzję w sprawie kosztów postępowania, i chociaż apelacja nie jest w tym zakresie szczegółowa, [należy zauważyć, że] decyzja w sprawie kosztów postępowania jest oparta na odpowiednich przepisach prawa i podano wystarczające uzasadnienie.” 24 maja 2010 r. M.Z. wniósł skargę kasacyjną (revizija) do Sądu Najwyższego, kwestionując ustalenia sądów niższych instancji. 7 października 2010 r. M.Z. zmarł. Postępowanie przejęła jego żona Vesna Zubac, skarżąca, jako jego spadkobierczyni. Decyzją z 30 marca 2011 r. Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za niedopuszczalną ratione valoris, stwierdzając, że wartość przedmiotu sporu była poniżej ustawowego progu 100 000 HRK (około 13 500 EUR w tamtym czasie). Uznał, że właściwą wartością przedmiotu sporu jest ta określona w pozwie powoda. Istotna część tej decyzji brzmi następująco: „Zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o postępowaniu cywilnym, jeżeli w sytuacji, o której mowa w ust. 2, jest oczywiste, że wartość przedmiotu sporu wskazana przez powoda jest zbyt wysoka lub zbyt niska, tak że powstaje problem dotyczący właściwości rzeczowej, składu sądu, rodzaju postępowania, prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, upoważnienia do reprezentacji lub kosztów postępowania, sąd z urzędu lub na wniosek pozwanego, najpóźniej na rozprawie przygotowawczej lub, jeżeli nie przeprowadzono rozprawy przygotowawczej, na pierwszej posiedzeniu głównej rozprawy przed rozpoczęciem przez pozwanego sporu co do meritum sprawy, szybko i w odpowiedni sposób sprawdzi dokładność określonej wartości i, decyzją, od której nie przysługuje odrębny środek odwoławczy, ustali wartość przedmiotu sporu. Z tego wynika, że gdy powództwo nie dotyczy sumy pieniężnej, powód jest obowiązany wskazać odpowiednią wartość przedmiotu sporu w pozwie, po czym powodowi nie wolno zmieniać [wskazanej] wartości sporu. Tylko sąd może ustalić wartość przedmiotu sporu, z urzędu lub na wniosek pozwanego, jeżeli stwierdzi, że wartość wskazana w pozwie jest zbyt wysoka lub zbyt niska, najpóźniej na rozprawie przygotowawczej lub, jeżeli nie przeprowadzono rozprawy przygotowawczej, na głównej rozprawie przed zbadaniem meritum. W niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu wskazana w pozwie wynosi 10 000 chorwackich kun. Później, na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2005 r., przedstawiciel powoda wskazał wartość przedmiotu sporu na 105 000 chorwackich kun, uznając, że w pozwie została wskazana wartość zbyt niska. Powód nie zmodyfikował jednak pozwu w tym samym czasie. Sąd pierwszej instancji nie podjął decyzji w sprawie nowej wartości sporu, ponieważ nie zostały spełnione wymogi proceduralne zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o postępowaniu cywilnym [CPA]. Z tego wynika, że właściwą wartością przedmiotu sporu jest wartość wskazana przez powoda w pozwie, a mianowicie 10 000 chorwackich kun, ponieważ powodowi nie wolno było zmienić wskazanej wartości, jeśli nie zmienił jednocześnie pozwu.” Decyzją z 10 listopada 2011 r. Trybunał Konstytucyjny odrzucił w trybie uproszczonym skargę konstytucyjną skarżącej, która skarżyła się, między innymi, na brak dostępu do Sądu Najwyższego, jako niedopuszczalną z powodu, że sprawa nie podnosi kwestii konstytucyjnych. 30 listopada 2011 r. doręczył swoją decyzję przedstawicielowi skarżącej.


Skarżący urodził się w 1983 roku i mieszka w Starej Zagorze. 18 sierpnia 2002 r. policja przeszukała dom skarżącego w Starej Zagorze i odkryła pewną ilość marihuany. Skarżący został aresztowany i osadzony w areszcie śledczym 30 sierpnia 2002 r. Wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne. Wyrokiem z 22 maja 2003 r. Sąd Rejonowy w Starej Zagorze uznał skarżącego za winnego nielegalnego posiadania 14,44 gramów marihuany i skazał go na trzy i pół roku pozbawienia wolności. Sąd postanowił zaliczyć czas spędzony w areszcie śledczym na poczet kary. Skarżący wniósł apelację. Wyrokiem z 13 października 2003 r. Sąd Apelacyjny w Płowdiwie uchylił powyższy wyrok i zmniejszył karę do jednego roku pozbawienia wolności. Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Postanowieniem z 6 kwietnia 2004 r., na wniosek pełnomocnika skarżącego, Sąd Najwyższy Kasacyjny zastąpił areszt śledczy środkiem nadzoru sądowego w postaci poręczenia (podpis) i zarządził zwolnienie skarżącego. Skarżący został zwolniony 7 kwietnia 2004 r., spędzając w areszcie śledczym jeden rok, siedem miesięcy i osiem dni. Wyrokiem z 25 maja 2004 r. Sąd Najwyższy Kasacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Apelacyjnego. 23 września 2004 r. skarżący wniósł do Sądu Miejskiego w Sofii powództwo o odszkodowanie na podstawie art. 2 ust. 6 ustawy o odpowiedzialności państwa za szkody przeciwko Sądowi Rejonowemu w Starej Zagorze, Sądowi Apelacyjnemu w Płowdiwie, Sądowi Najwyższemu Kasacyjnemu oraz prokuraturze. W pozwie wskazał, że okres czasu, który spędził w areszcie śledczym w toku postępowania karnego przeciwko niemu, przekroczył długość kary wymierzonej mu przez sądy. Dochodził kwoty 11 500 bułgarskich lewów (BGL) tytułem poniesionej szkody majątkowej i niemajątkowej. Pierwsza rozprawa odbyła się 30 listopada 2004 r. przed Sądem Miejskim w Sofii. Na rozprawie w dniu 11 października 2005 r. przedstawiciel Sądu Apelacyjnego w Płowdiwie, sędzia N.D., przedstawił kopię wyroku wydanego 3 października 2005 r. przez Sąd Rejonowy w Starej Zagorze (patrz punkt 27 poniżej) i zwrócił się do Sądu Miejskiego w Sofii o odroczenie sprawy cywilnej do zakończenia drugiego postępowania karnego przeciwko skarżącemu. Podkreślił, że powództwo o odszkodowanie skarżącego powinno zostać oddalone z powodu tego nowego wyroku skazującego. Na podstawie art. 182 ust. 1 lit. g) Kodeksu Postępowania Cywilnego z 1952 r. (KPC) sąd uwzględnił ten wniosek z uwagi na to, że wynik drugiego postępowania karnego może okazać się decydujący dla wyniku postępowania odszkodowawczego. W wyniku apelacji wniesionej przez skarżącego, postępowanie odszkodowawcze zostało wznowione w styczniu 2006 r. Wyrokiem z 24 października 2006 r. Sąd Miejski w Sofii oddalił roszczenia skarżącego. Skarżący odwołał się do Sądu Apelacyjnego w Sofii. 10 lipca 2007 r. ten sąd oddalił apelację skarżącego. Stwierdził, że na zakończenie drugiego postępowania karnego przeciwko niemu (patrz punkty 20-32 poniżej) skarżący został skazany na trzy lata pozbawienia wolności i że kara ta została połączona z karą pozbawienia wolności wymierzoną mu na zakończenie pierwszego postępowania karnego. Dalej zauważył, że sądy karne również odliczyły od połączonej kary okres jednego roku i siedmiu miesięcy, który skarżący spędził w areszcie śledczym podczas pierwszego postępowania karnego, i uznał, że w związku z tym długość aresztowania skarżącego nie przekroczyła wymierzonej mu kary. Od tego wyroku przysługiwała skarga kasacyjna, ale skarżący nie skorzystał z tej możliwości. 14 października 2004 r. prokuratura rejonowa w Starej Zagorze sporządziła akt oskarżenia przeciwko skarżącemu i skierowała go do rozprawy przed Sądem Rejonowym w Starej Zagorze za handel narkotykami w okresie od 21 marca 2000 r. do 14 marca 2002 r. Na rozprawie w dniu 18 października 2004 r. pełnomocnik skarżącego wnosił o przekazanie sprawy do innego sądu rejonowego. Zarzuciła, że sędziowie Sądu Rejonowego w Starej Zagorze nie są bezstronni, z powodu, że ich sąd był pozwanym w ramach powództwa o odszkodowanie wniesionego przez skarżącego (patrz punkt 14 powyżej). Wniosek ten został oddalony przez sąd rozpoznający sprawę jako bezzasadny z następujących przyczyn: „w odniesieniu do przedstawionego aktu oskarżenia, istnieją informacje, że akt ten został otrzymany w Sądzie Miejskim w Sofii 29 września 2004 r., i nie ma informacji sugerujących, że postępowanie cywilne zostało formalnie wszczęte przez sąd pierwszej instancji”. Sąd rozpoznający sprawę stwierdził dalej, że nie było dowodów na stronniczość ze strony żadnego z dwóch sędziów zawodowych i trzech ławników zasiadających w sądzie rozpoznającym sprawę, którzy nie byli zaangażowani w pierwsze postępowanie karne przeciwko skarżącemu. Niemniej jednak, Prezes Sądu rozpoznającego sprawę, który pełnił również funkcję sędziego sprawozdawcy, zdecydował się wyłączyć ze sprawy z powodu, że zasiadał w składzie orzekającym, który wcześniej skazał skarżącego (patrz punkty 6-13 powyżej). Rozprawa została odroczona, aby umożliwić obronie zapoznanie się z aktami sprawy i aktem oskarżenia. W pisemnych uwagach z 21 października i 8 listopada 2004 r. w odpowiedzi na akt oskarżenia skarżący powtórzył swój argument dotyczący domniemanej stronniczości wszystkich sędziów sądu rejonowego i wniósł o ich wspólne wyłączenie i powierzenie sprawy innemu sądowi. Podniósł, że leżało w interesie sędziów wymierzenie mu kary pozbawienia wolności, aby zapobiec wyrokowi przeciwko ich sądowi w ramach postępowania odszkodowawczego przed Sądem Miejskim w Sofii. Na rozprawie w dniu 10 stycznia 2005 r. pełnomocnik skarżącego ponownie wniósł o wyłączenie wszystkich sędziów sądu rejonowego i przekazanie sprawy innemu sądowi tego samego szczebla jurysdykcji. Wniosek ten został oddalony z następujących powodów: w niniejszej sprawie nie ustalono żadnej z ustawowych przyczyn wyłączenia sędziów wymienionych w art. 25 Kodeksu Postępowania Karnego; nie było dowodów na stronniczość sędziów sądu rozpoznającego sprawę, sprawa była badana przez inny sąd, którego bezstronność nie była kwestionowana, a sąd rejonowy nie miał możliwości wpływania na wynik odpowiednich postępowań; a w każdym razie, od przyszłej decyzji sądu rejonowego w tej sprawie karnej przysługiwała apelacja. Sąd rejonowy rozpoznawał sprawę karną o handel narkotykami w okresie od 10 stycznia do 3 października 2005 r. Zebrał dowody materialne i przesłuchał wielu biegłych oraz świadków oskarżenia i obrony. Sąd odmówił wezwania dwóch świadków obrony i zadania konkretnych pytań świadkom oskarżenia jako nieistotnych dla ustalenia faktów. Wyrokiem z 3 października 2005 r. sąd rejonowy uznał skarżącego za winnego nielegalnego zakupu, posiadania i sprzedaży pewnej ilości marihuany w okresie od marca 2000 r. do marca 2002 r. i skazał go na szesnaście lat pozbawienia wolności. Sąd postanowił połączyć tę karę z karą wymierzoną na zakończenie pierwszego postępowania karnego i odliczyć okres spędzony w areszcie śledczym w latach 2002–2004. 17 października 2005 r. skarżący odwołał się do Sądu Apelacyjnego w Płowdiwie od wyroku sądu rejonowego. W kilku kolejnych przypadkach jego adwokat składał dodatkowe uwagi, skarżąc się na różne uchybienia proceduralne ze strony sądu rejonowego i organów śledczych oraz kwestionując ustalenia faktyczne i prawne tego sądu. W uwagach z 18 stycznia 2006 r. pełnomocnik skarżącego skarżyła się na stronniczość sędziów sądu pierwszej instancji, między innymi z powodu odmowy tego sądu przesłania akt sprawy do innego sądu w celu oceny. Sąd Apelacyjny w Płowdiwie rozpoznał sprawę karną na rozprawie publicznej w dniu 23 stycznia 2005 r. Pełnomocnik skarżącego nie wniósł o wyłączenie sędziów sądu apelacyjnego. Sąd ten przesłuchał świadka i przyjął nowe dowody pisemne przedstawione przez obronę. W swych wystąpieniach pełnomocnik skarżyła się w szczególności na niewystarczalność dowodów do skazania skarżącego, wzywała do uniewinnienia jej klienta i ewentualnie domagała się przekazania sprawy do sądu niższej instancji z powodu uchybień proceduralnych. Wyrokiem z 25 stycznia 2006 r. sąd apelacyjny uchylił wyrok sądu rejonowego. Wykluczył niektóre dowody jako naruszające prawa obrony oraz dwa zeznania złożone w trakcie śledztwa wstępnego, które sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę. Uznał jednak, że inne zebrane dowody potwierdziły, że skarżący był zaangażowany w handel marihuaną, i nie stwierdził innych naruszeń praw procesowych skarżącego. Sąd skazał go na dziesięć lat pozbawienia wolności i utrzymał w mocy część decyzji sądu rejonowego dotyczącą połączenia kar i odliczenia czasu spędzonego w areszcie śledczym. Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Jego adwokat argumentował, między innymi, że sąd apelacyjny nie odniósł się do zarzutu stronniczości ze strony sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 16 listopada 2006 r. Sąd Najwyższy Kasacyjny uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Płowdiwie z 25 stycznia 2006 r., zmniejszył karę skarżącego do trzech lat pozbawienia wolności, połączył ją z karą wymierzoną w trakcie pierwszego postępowania karnego i odliczył okres spędzony w areszcie śledczym podczas pierwszego postępowania karnego. W związku z tym skarżący musiał w rzeczywistości odbyć karę pozbawienia wolności w wymiarze siedemnastu miesięcy.


Skarżący urodził się w 1968 roku i mieszka w Sowietskiej Gawani, w Kraju Chabarowskim. 22 października 2009 r. skarżący został zatrzymany i doprowadzony do Centrum Administracyjnego Zatrzymania w Chabarowsku, gdzie przebywał do 27 listopada 2009 r. Od 22 października 2009 r. był przetrzymywany z ponad 12 współwięźniami w celi nr 9, przeznaczonej dla 12 osób, i musiał spać na zmiany. Miesiąc później został przeniesiony do innej celi o powierzchni 6 metrów kwadratowych, którą dzielił z innym współwięźniem. Centrum zatrzymania nie posiadało pryszniców ani miejsca do spacerów. Cela skarżącego była zimna i wilgotna, a żelazne prycze nie były przykryte materacami. Toalety nie były oddzielone od części mieszkalnej, a osoby z nich korzystające były w pełni widoczne dla innych. Wyżywienie było niewystarczające, skarżącemu podawano posiłki tylko raz dziennie i nie miał on dostępu do wody pitnej w celi. Rząd wskazał, że Centrum Administracyjnego Zatrzymania w Chabarowsku składało się z dwóch cel: nr 5 o powierzchni 14,6 m kw. dla 3 osadzonych oraz nr 6 o powierzchni 18 m kw. dla 4 osadzonych. Nie było przepełnienia, a toaleta była oddzielona barierką sięgającą do ramion. Zatrzymani mogą korzystać z prysznica raz w tygodniu. Temperatura wynosiła 23°C, a w celach znajdowały się czajniki z przegotowaną wodą. 26 października 2009 r. żona skarżącego, pani Liu, chciała odwiedzić skarżącego, ale odmówiono jej. 6 i 10 listopada 2009 r. żona skarżącego złożyła skargi do Prokuratury w Chabarowsku, podając, że nie pozwolono jej zobaczyć się ze skarżącym. W sierpniu 2010 r. skarżący wniósł powództwo cywilne o odszkodowanie za szkodę niemajątkową, twierdząc, że warunki jego zatrzymania były nieludzkie i poniżające, a zakaz wizyt rodzinnych był bezprawny. 9 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w rejonie Industrialnym w Chabarowsku oddalił jego powództwo. Powołując się na oświadczenia przedstawiciela centrum zatrzymania, sąd uznał, że Regulamin Wewnętrzny Centrów Administracyjnego Zatrzymania, zatwierdzony Dekretem Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej z 6 czerwca 2000 r. nr 605 dsp („Regulamin”), nie przewiduje wizyt rodzinnych, oraz że prawo skarżącego do życia rodzinnego nie zostało naruszone, ponieważ spotykał się z żoną podczas rozpraw sądowych. 18 maja 2011 r. Sąd Krajowy w Chabarowsku utrzymał w mocy powyższe orzeczenie w postępowaniu odwoławczym.


Skarżąca urodziła się w 1957 roku i mieszka w Nowej Kachowce. Przed wydarzeniami z 1 czerwca 2007 roku, będącymi przedmiotem niniejszej sprawy, skarżąca, która nie jest prawnikiem, występowała przed Sądem w Nowej Kachowce (dalej „sąd”) w licznych sprawach, bądź jako strona, bądź jako przedstawiciel. W szczególności była zaangażowana w spory sądowe z lokalną spółką komunalną. W grudniu 2006 roku B. – jeden z sędziów sądu – nakazał skarżącej zapłatę odszkodowania na rzecz wewnętrznego prawnika spółki komunalnej, pani S., za zniesławienie. W 2007 roku spółka komunalna wszczęła postępowanie przeciwko skarżącej, dochodząc zapłaty zaległych opłat za media. 1 czerwca 2007 roku odbyła się rozprawa wstępna w tej sprawie przed sędzią M., rozpoznającym sprawę w składzie jednoosobowym; rozprawa została nagrana na życzenie skarżącej. Skarżąca stawiła się przed sądem i na początku rozprawy zgłosiła wniosek o wyłączenie z rozpoznawania sprawy przewodniczącego składu, sędziego M., w następujących słowach:
„Skarżąca: Wysoki Sądzie, chciałabym zgłosić wniosek o wyłączenie składu sądu.
Sędzia: Proszę kontynuować.
Skarżąca: Wysoki Sądzie, podstawą mojego wniosku o wyłączenie Pani jest to, że [orzekając] w Sądzie w Nowej Kachowce, nie wydała Pani ani jednego legalnego orzeczenia w żadnej sprawie, w której byłam przedstawicielem lub stroną. Nawet razu nie ochroniła Pani moich praw ani praw osób, które reprezentowałam i pomagałam... Wcześniej nie zgłaszałam wniosku o Pani wyłączenie, ale ostatnio zaczęłam to robić. Nie dopuszcza Pani moich wniosków, argumentując, że moje zarzuty przeciwko Pani są podobno wymyślone i subiektywne. Jednak niedawno przeczytałam artykuł [pod tytułem] „Ojciec za syna, brat za brata” w gazecie „Delovye Novosti”, który wyraźnie i konkretnie stwierdza, że Pani, na podstawie solidarności korporacyjnej wśród sędziów, wydała podobnie bezprawny wyrok, w wyniku czego osoba ta została niesłusznie skazana na osiem lat pozbawienia wolności. Artykuł w gazecie mówi, że ta sprawa zwróciła uwagę administracji prezydenckiej i Prokuratury Generalnej. Wiem, że sprawa ta była badana przez Radę Sędziów i komisję parlamentarną, przed którymi Pani stawiła się, przed powołaniem. To było źródłem problemów, jakie Pani miała z uzyskaniem nominacji na sędziego dożywotnio... Ten artykuł mówi mi jednoznacznie, że rozstrzygnie Pani [tę] sprawę tylko zgodnie z instrukcjami, które Pani... otrzymuje, a prawo – w tym moje prawa jako konsumenta – nie będzie dla Pani oznaczać absolutnie niczego. Tym bardziej, że wiem od pracownika sekretariatu, że [poinstruowano] Sąd w Nowej Kachowce, aby rozstrzygał sprawy [z moim udziałem] na moją niekorzyść.
Na potwierdzenie moich słów mogę przytoczyć sprawę, w której Pani rozpoznawała mój pozew przeciwko [prokuratorowi] i gdzie wydała Pani całkowicie nielegalny wyrok, mimo że istniały orzeczenia Sądu w Nowej Kachowce i Sądu Apelacyjnego dotyczące tej samej sytuacji, w których działania prokuratora zostały uznane za bezprawne, ponieważ prokurator powinien był wydać nie tylko pisma w odpowiedzi na moje skargi, ale formalne decyzje, abym mogła je zaskarżyć. Pani, swoją decyzją, pozbawiła mnie tego prawa.
Dla mnie to kolejny sygnał: jeśli los tego młodego człowieka nie znaczył dla Pani nic, to mój znaczyłby jeszcze mniej. Więc to nie tylko tak, że poważnie wątpię w Pani bezstronność; nie znam żadnej sprawy, w której wydała Pani legalne orzeczenie. Kiedy Pani przyszła do Sądu w Nowej Kachowce, powiedziałam Pani, że wiele w Pani nadzieję – że Pani jest kompetentnym i dobrym sędzią. Myliłam się. Zwłaszcza od czasu, kiedy ja i [inna osoba], czekając na korytarzu, podsłuchałyśmy Pani [rozmawiającą o mnie i śmiejącą się].
Sędzia [podnosząc głos]: Oleno Ołeksandriwno, zmuszona jestem przerwać Pani, ponieważ Pani formułuje oczywście fałszywe oświadczenia; to jest podstawa do sporządzenia protokołu o obrazie sądu! Więc proszę zachować umiar; Pani właśnie wypowiedziała tak wiele fałszywych oświadczeń, które są obrazą dla sądu.
Skarżąca: To, co powiedziałam... [niesłyszalne]
Sędzia [podnosząc głos]: Proszę to udowodnić, poprzeć dowodami – udowodnić to!
Skarżąca: Jest moja skarga... [niesłyszalne]
Sędzia [podnosząc głos]: Ta skarga to tylko Pani subiektywna opinia! Proszę zachować umiar!
Skarżąca [podnosząc głos]: Jestem spokojna. Nie, to jest Pani subiektywna opinia. Niech Pani udowodni, że nie zrobiła Pani tego wszystkiego! Tam stałyśmy i słyszałyśmy...
Sędzia: Wyroki zostały utrzymane w mocy przez Sąd Apelacyjny: Pani sprawa dotycząca K. – Pani sprawa dotycząca wyborów. Więc proszę zachować umiar [niesłyszalne] w [przedstawianiu] podstaw Pani wniosku o wyłączenie.
Skarżąca: Pani odesłania do orzeczeń Sądu Apelacyjnego... [skarżąca wymienia nazwiska, najwyraźniej innych sędziów]
Sędzia: Rozprawa jest odroczona!” Zdaniem skarżącej rozprawa została odroczona o godzinie 9.30. Po odroczeniu sędzia M. poinstruowała swoją sekretarkę, panią P., aby sporządziła protokół o wykroczeniu administracyjnym wobec skarżącej za obrazę sądu. Protokół oskarżył skarżącą o obrazę sądu. W protokole stwierdzono, że skarżąca „1 czerwca 2017 roku w trakcie rozprawy sądowej..., zgłaszając wniosek o wyłączenie przewodniczącego, oskarżyła [ją] o wydawanie bezprawnych orzeczeń [i podejmowanie] bezprawnych działań, wypowiedziała świadomie (завідомо) fałszywe oświadczenia szkodzące honorowi i godności sędziego, nie zareagowała na upomnienie sądu o zachowanie umiaru, [i] kontynuowała wypowiedzi wykazujące jej wyraźną pogardę dla sądu”, tym samym popełniając wykroczenie zgodnie z art. 185-3 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (dalej „kodeks”) – patrz punkt 22 poniżej). W protokole stwierdzono, że skarżącej wyjaśniono jej prawa jako osoby oskarżonej o wykroczenie administracyjne, określone w art. 268 kodeksu (patrz punkt 25 poniżej), oraz że jej sprawa zostanie rozpoznana tego samego dnia. Zdaniem skarżącej protokół został sporządzony o godzinie 10.04. Po przeczytaniu go odmówiła podpisania. Do protokołu dołączono pisemne oświadczenia pani S. (patrz punkt 7 powyżej) i pani Me. (zdaniem skarżącej pani Me. była aplikantką sędzi M.), które były obecne na rozprawie i które potwierdziły informacje zawarte w protokole. Zdaniem skarżącej zeznania świadków nie znajdowały się w aktach, gdy zostały one przekazane sędziemu B., który rozpoznawał jej sprawę o obrazę sądu; zostały one natomiast uzyskane później na polecenie sędziego B. Skarżąca twierdziła, że akta sprawy zostały przekazane od sekretarki sędziego M. bezpośrednio do sędziego B., bez rejestracji w sekretariacie sądowym i bez przydzielenia przez prezesa sądu zgodnie z zwykłą procedurą. Twierdziła również, że nie udzielono jej dostępu do akt sprawy przed rozprawą w sprawie o obrazę sądu. Tego samego dnia sędzia B. przeprowadził rozprawę w obecności skarżącej. Zdaniem skarżącej rozprawa rozpoczęła się o godzinie 10.27. W trakcie rozprawy skarżąca nie przyznała się do popełnienia wykroczenia administracyjnego polegającego na obrazie sądu i złożyła ustne wyjaśnienia w odniesieniu do postawionego jej zarzutu. Wydaje się, że w trakcie rozprawy skarżąca potajemnie nagrała przebieg posiedzenia, uzyskując nagranie dość słabej jakości, które przekazała Trybunałowi na płycie CD (patrz punkt 48 poniżej). O godzinie 11.46 sędzia B. wydał wyrok, w którym uznał skarżącą za winną obrazy sądu i skazał ją na areszt administracyjny na pięć dni. Sędzia B. stwierdził, że skarżąca „w trakcie rozprawy sądowej, zgłaszając wniosek o wyłączenie, oskarżyła sędzię M. o podejmowanie bezprawnych decyzji [i dokonywanie] bezprawnych czynów, złożyła fałszywe oświadczenia szkodzące honorowi i godności sędziego, nie zareagowała na upomnienie sądu o zachowanie umiaru i kontynuowała wypowiedzi obraźliwe, które wykazywały wyraźną pogardę dla sądu”. Skazując skarżącą, sąd oparł się na protokole (patrz punkt 12 powyżej), zeznaniach świadków Me. i S. (patrz punkt 13 powyżej) oraz nagraniu audio z rozprawy (patrz punkt 10 powyżej). Następnie skarżąca spędziła pięć dni w areszcie. 2 lipca 2007 roku Pierwszy Wiceprezes Sądu Apelacyjnego w Chersonie, działając z urzędu w rozumieniu art. 294 kodeksu (patrz punkt 28 powyżej), przejrzał sprawę. Przeanalizował materiały z akt sprawy bez przeprowadzania rozprawy i utrzymał w mocy wyrok sędziego B. (patrz punkt 17 powyżej). W uzasadnieniu Pierwszy Wiceprezes zauważył w szczególności, że skarżąca nie złożyła żadnego wniosku w swojej sprawie, czy to o pozwolenie na zapoznanie się z aktami sprawy, o zebranie dowodów, czy o dopuszczenie pomocy adwokata. Artykuł pod tytułem „Ojciec za syna, brat za brata”, do którego skarżąca odwołała się we wniosku o wyłączenie sędziego M. (patrz punkt 10 powyżej), został opublikowany w gazecie „Delovye Novosti” w nieokreślonym terminie. Opisywał on sprawę karną dotyczącą bójki w barze, w której zginęła osoba, a pewien G. został oskarżony o morderstwo. Artykuł był najwyraźniej oparty głównie na oświadczeniach ojca G. Przedstawiał on punkt widzenia, zgodnie z którym G. był niewinny, ponieważ nie prowokował bójki, a jedynie bronił przyjaciela, którego ofiara podobno poniżyła. Artykuł opisywał, w zjadliwych słowach, orzeczenia sądów w tej sprawie. Opisywał również starania ojca i brata G. o jego obronę. Zgodnie z artykułem, G. został skazany przez sędziego V. z Sądu w Nowej Kachowce na osiem lat pozbawienia wolności. Po uchyleniu wyroku w postępowaniu odwoławczym, ponowny proces został przeprowadzony przez sędziego M., który, zgodnie z artykułem, został zmuszony do skazania G. przez „duch korporacyjny [sędziów] i solidarność zawodową”. Artykuł informował, że skazanie G. przez sędziego M. zostało ponownie uchylone w apelacji, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania przed inny sąd rejonowy oraz że krewni G. najwyraźniej dopilnowali, aby sprawa była nadzorowana przez administrację prezydencką i inne wysokie organy państwowe.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1984 i 1979 roku i mieszkają w Moskwie. 14 grudnia 2012 r. Państwowa Duma przyjęła w pierwszym czytaniu projekt ustawy, który między innymi zabraniał obywatelom USA adopcji dzieci rosyjskiej narodowości. 17 grudnia 2012 r. oficjalna gazeta codzienna „Rossijskaja Gazieta” ogłosiła, że drugie czytanie zaplanowano na 19 grudnia 2012 r. Zdaniem skarżących, przeczytali w różnych internetowych sieciach społecznościowych, że wiele osób zamierzało zorganizować 19 grudnia 2012 r. przed Państwową Dumą pojedyncze „pikietowania”, aby wyrazić swój sprzeciw wobec projektu ustawy. Formę pojedynczych „pikiet” wybrano, ponieważ nie było już czasu na zachowanie ustawowego, trzydniowego okresu powiadamiania dla innych typów (grupowych) wydarzeń. Skarżący postanowili przeprowadzić własne pojedyncze „pikietowania” i około godziny 9:00 zajęli miejsca, trzymając transparenty, w pobliżu Państwowej Dumy w pewnej odległości od innych protestujących (zobacz także sprawa Lashmankin i inni przeciwko Rosji, nr 57818/09 i 14 innych, §§ 206-15, 7 lutego 2017 r.). Zdaniem skarżących, kilka minut później zostali aresztowani przez policję i przewiezieni na komisariat. O godzinie 10:30 policja sporządziła protokół administracyjnego doprowadzenia w odniesieniu do każdego ze skarżących. Sporządzony w tym samym czasie protokół administracyjnego zatrzymania stwierdzał, że skarżący przybyli na komisariat o godzinie 10:30. Pierwszy skarżący, pan Cukanow, sporządził odręczną notatkę na swoim protokole zatrzymania, że w rzeczywistości został zatrzymany o godzinie 9:20. Drugi skarżący, pan Torczinski, sporządził odręczną notatkę na swoim protokole doprowadzenia, że w rzeczywistości został zatrzymany o godzinie 9:30. Na komisariacie obaj skarżący zostali oskarżeni o organizowanie i przeprowadzenie grupowego wydarzenia publicznego bez uprzedniego powiadomienia, wbrew art. 20.2 § 2 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych (dalej „KWA”). Protokoły o wykroczeniu administracyjnym wskazują, że wykroczenia zostały popełnione o godzinie 10:00. Pierwszy skarżący sporządził odręczną notatkę, że przybył na miejsce wydarzenia o godzinie 9:00 i został aresztowany o godzinie 9:20. Pierwszy skarżący został zwolniony o godzinie 13:20. Drugi skarżący został zwolniony o godzinie 13:10. 15 stycznia 2013 r. sędzia pokoju 369. Okręgu Sądowego rejonu Twerskiego w Moskwie uznał drugiego skarżącego za winnego naruszenia art. 20.2 § 2 KWA i skazał go na grzywnę w wysokości 20 000 rubli rosyjskich (RUB) (około 495 euro (EUR) w tamtym czasie). Sędzia pokoju uznał za ustalone na podstawie protokołów i zeznań funkcjonariuszy policji, że skarżący wziął udział w „pikiecie” z udziałem pięćdziesięciu osób. To „pikietowanie” było nielegalne, ponieważ organizatorzy nie złożyli powiadomienia, jak tego wymaga Ustawa o Wydarzeniach Publicznych (dalej „UWP”). Skarżący machał transparentem, przyciągając tym samym uwagę przechodniów i dziennikarzy zgromadzonych na tę okazję. Nie zastosował się do polecenia policji, aby przerwać pikietowanie. 6 lutego 2013 r. sędzia pokoju 369. Okręgu Sądowego rejonu Twerskiego w Moskwie uznał pierwszego skarżącego za winnego naruszenia art. 20.2 § 2 KWA i skazał go na grzywnę w wysokości 20 000 RUB (około 495 EUR w tamtym czasie), z uzasadnieniem identycznym jak w wyroku z 15 stycznia 2013 r. Sędzia pokoju powołał się również na raporty policji i zeznania funkcjonariusza policji, który zatrzymał pierwszego skarżącego na miejscu wydarzenia publicznego. Obaj skarżący odwołali się, twierdząc, że każdy z nich przeprowadził demonstrację w pojedynkę, która nie wymagała uprzedniego powiadomienia władz. Pierwszy skarżący wskazał również, że został aresztowany wcześniej, niż wynikało to z protokołu zatrzymania. 13 lutego i 11 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w rejonie Twerskim w Moskwie utrzymał w mocy wyroki dotyczące odpowiednio drugiego i pierwszego skarżącego. Drugi skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji sądowych na podstawie art. 30.12 KWA. 28 czerwca 2013 r. wiceprezes Sądu Miejskiego w Moskwie częściowo uwzględnił jego skargę i zmienił kwalifikację prawną zarzutu administracyjnego przeciwko niemu. Drugiego skarżącego uznano za winnego naruszenia ustalonego trybu przeprowadzania wydarzeń publicznych popełnionego przez uczestnika, czynu zagrożonego karą zgodnie z art. 20.2 § 5 KWA. Jego grzywna została zmniejszona do 10 000 RUB (około 233 EUR w tamtym czasie).


Skarżący urodził się w 1966 roku i mieszka w Niżniewartowsku, w Chanty-Mansyjskim Okręgu Autonomicznym. W momencie istotnym dla sprawy skarżący wynajmował mieszkanie w bloku mieszkalnym w Noyabrsku (mieście w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym). 16 lutego 2006 r. około godziny 6:00 sąsiedzi skarżącego wezwali policję. Powiadomili policję o głośnych krzykach, które słyszeli z mieszkania skarżącego. Dwaj policjanci przybyli o godzinie 6:00 i zabrali skarżącego do komisariatu policji w Noyabrsku („komisariatu”). Zgodnie z księgą osób doprowadzanych na komisariat, skarżący przybył na komisariat o 7:05 i został przekazany śledczemu „dla dalszego postępowania” o 7:55 dnia 16 lutego 2006 r. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, śledczy, Ch., wielokrotnie przesłuchiwał go jako „świadka zdarzenia”. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, został zwolniony 16 lutego 2006 r. około godziny 23:00 i wezwany do stawienia się przed śledczym następnego dnia o godzinie 14:00. Skarżący twierdzi, że pomiędzy godziną 6:00 a 23:00 w dniu 16 lutego 2006 r. pozostawał pod stałym nadzorem policjantów i nie wolno mu było opuścić komisariatu. W 2011 r. skarżący pozwał komisariat, domagając się odszkodowania za nieudokumentowane zatrzymanie. 5 sierpnia 2011 r. Sąd Miejski w Noyabrsku w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym oddalił jego powództwo. 5 września 2011 r. skarżący złożył apelację od tego orzeczenia. Jednakże został zobowiązany do sprostowania pewnych błędów w pozwie. 28 września 2011 r. Sąd Miejski w Noyabrsku zwrócił pozew skarżącemu, stwierdzając, że nie usunął on błędów w pozwie. Skarżący nie złożył apelacji od tego orzeczenia. 17 lutego 2006 r. śledczy wszczął śledztwo karne w sprawie o przestępstwo gwałtu. Skarżący stał się formalnie podejrzanym. Tego samego dnia śledczy aresztował go i sporządził formalne protokoły aresztowania. W okresie od 18 lutego 2006 r. do 22 czerwca 2006 r. skarżący był przetrzymywany w tymczasowym areszcie śledczym przy komisariacie policji w Noyabrsku („IVS”). Skarżący przedstawił następujący opis warunków w IVS. Był przetrzymywany w celi nr 9 o powierzchni 15 m². W celi przebywało od dziewięciu do dwunastu więźniów, którzy spali na zmiany. Przeludnienie powodowało wiele konfliktów i napięć między więźniami. Okno celi miało wymiary 0,6 m na 0,3 m i było zasłonięte metalowymi żaluzjami blokującymi dostęp światła dziennego i świeżego powietrza. W celi nie było wentylacji. Brak powietrza był pogarszany przez palenie aresztantów. Nie było zlewu z kranem ani toalety. Więźniowie musieli korzystać z wiadra, które bardzo źle pachniało i było opróżniane tylko raz dziennie rano. Wiadro nie było oddzielone od głównej części celi. Stół jadalny znajdował się tylko 1,5 m od wiadra. Aresztanci otrzymywali posiłki raz dziennie. Jakość jedzenia była całkowicie niezadowalająca. Nie było wystarczającej ilości wody pitnej dla wszystkich. Aresztantom pozwolono wziąć prysznic raz na dziesięć dni na piętnaście minut, a dla dziewięciu do dziesięciu osób dostępne były trzy słuchawki prysznicowe. Odpływy w łazience nie działały, a temperatura wody nie była regulowana. Nie było szatni, aresztanci musieli rozbierać się przed prysznicem i ubierać po nim w korytarzu. Tylko dwa razy podczas pobytu skarżącego w IVS pozwolono mu na spacery. Sufit celi był pokryty pleśnią. Cele były zarażone pluskwami, wszami, karaluchami i szczurami, a administracja nic nie robiła w celu dezynfekcji obiektu. Zimą było zimno (maksymalna temperatura wynosiła 6˚C), a latem gorąco (maksymalna temperatura wynosiła 45˚C). Aresztantom nie zapewniono ani pościeli, ani przyborów toaletowych. Nie mogli ich również kupić w IVS. Materace miały plamy smaru, a nie było możliwości prania ubrań. Więźniom nie zapewniono gazet, materiałów do czytania ani żadnych informacji dotyczących ich praw. Skarżący był przetrzymywany w celi z recydywistami i osobami chorymi. 15 czerwca 2006 r. Sąd Miejski w Noyabrsku uznał skarżącego za winnego gwałtu i skazał go na sześć i pół roku pozbawienia wolności w „kolonii karnej o zaostrzonym reżimie”. 28 sierpnia 2006 r. Sąd Okręgowy w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym utrzymał w mocy wyrok z 15 czerwca 2006 r. po rozpoznaniu apelacji. W okresie od 29 września 2006 r. do 16 czerwca 2011 r. skarżący odbywał karę w kolonii karnej IK-8 zlokalizowanej w Labytnangi, w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym.
(a) Relacja skarżącego Skarżący przedstawił następujący opis warunków swojego pobytu w kolonii karnej oraz złożył szczegółowy plan zakwaterowania wraz z opisem. Budynek mieszkalny, w którym mieszkał, składał się z dwóch sekcji o powierzchni odpowiednio 132 i 144 m² i pomieszczał od 230 do 250 osób. Obiekty sanitarne były niezwykle obciążone: wszyscy aresztanci musieli korzystać z pięciu kranów i czterech toalet. Nie było wystarczającej ilości wody. Woda była dostępna tylko od 5:00 do 7:00 oraz od 20:00 do 23:00. Gdy nie było bieżącej wody, aresztanci mieli do dyspozycji dwa zbiorniki z wodą – jeden zawierający wodę pitną i drugi zawierający wodę nieprzeznaczoną do picia. Dziennie mogli zużyć 50 litrów wody pitnej i 300 litrów wody nieprzeznaczonej do picia. Było to wyraźnie niewystarczające, ponieważ woda w zbiornikach kończyła się około godziny 10:00. Toalety śmierdziały niezwykle nieprzyjemnie, ponieważ po 10:00 nie było wody do spłukiwania. Podłoga w budynku mieszkalnym była oparta na ramie wykonanej z używanych podkładów kolejowych impregnowanych kreozotem. Pachniało tak mocno, że aresztanci musieli stale trzymać otwarte okna, nawet zimą, aby pozbyć się zapachu. Zapach powodował bóle głowy, a otwarte okna powodowały przeziębienia. Dach budynku mieszkalnego miał co najmniej osiemnaście widocznych przecieków, a jeśli padało deszcz, na podłodze tworzyły się kałuże. Jadalnia w budynku mieszkalnym miała 32 m² i była wyposażona w jedną kuchenkę elektryczną z czterema palnikami, jedną lodówkę i cztery gniazdka elektryczne. Budynek mieszkalny był zarażony szczurami. Aresztantom pozwolono wziąć prysznic raz w tygodniu na piętnaście minut, a dla do czterdziestu osób dostępnych było dziesięć słuchawek prysznicowych. Tuż przed zwolnieniem skarżącego zainstalowano cztery dodatkowe słuchawki prysznicowe, ale czas na mycie został skrócony do dziesięciu minut. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, w 2008 r. aresztanci otrzymali odzież zimową dopiero pod koniec listopada, gdy temperatura spadła poniżej minus 28˚C.
(b) Relacja Rządu W odniesieniu do warunków pobytu skarżącego w IK-8 w Labytnangi, Rząd przedłożył informacje, które można podsumować w następujący sposób:

Okres pobytu | Nr oddziału | Powierzchnia budynku mieszkalnego w m² | Liczba miejsc do spania | Liczba więźniów przydzielonych do budynku mieszkalnego | Liczba umywalek i toalet
--- | --- | --- | --- | --- | ---
29 września 2006 – 15 marca 2007 | 9 | 330 | Brak informacji | Brak informacji | 8 i 12
15 marca 2007 – 19 września 2008 | 1 | 143 | Brak informacji | Brak informacji | 5 i 6
19 września 2008 – 30 października 2009 | 7 | 321 | Brak informacji | Brak informacji | 6 i 4
30 października 2009 – 14 maja 2010 | 10 (zakwaterowani w budynku wcześniej zajmowanym przez oddziały 7 i 8) | 321 | 122 | 119 | 6 i 4
18 maja 2010 – 20 kwietnia 2011 | 10 | 321 | 96 | 95 | 6 i 4
25 kwietnia 2011 – 16 lipca 2011 | 10 | 321 | 84 | 81 | 6 i 4

Wskazali również, że toalety zostały oddzielone od jadalni i budynku mieszkalnego, a oddziały były wentylowane w sposób naturalny i regularnie dezynfekowane. Nie stwierdzono awarii w systemie zaopatrzenia w wodę ani energię elektryczną. Aresztanci brali prysznice raz w tygodniu i byli zaopatrywani w żywność i odzież „zgodnie z ustalonym harmonogramem”. W nieokreślonym dniu w 2010 r., odbywając karę w kolonii karnej, skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko komisariatowi policji w Noyabrsku i rosyjskiemu Ministerstwu Finansów, domagając się odszkodowania za szkodę niemajątkową wynikłą ze złych warunków jego zatrzymania w IVS w 2006 r. Skarżący nie był reprezentowany w tych postępowaniach. 23 lipca 2010 r. Sąd Miejski w Noyabrsku oddalił powództwo skarżącego za jego nieobecnością. 30 sierpnia 2010 r. skarżący złożył apelację od orzeczenia z 23 lipca 2010 r. Skarżył w szczególności, że nie pozwolono mu osobiście zwrócić się do sądu, mimo że złożył w tym zakresie wniosek, i poprosił sąd apelacyjny o zorganizowanie jego udziału w rozprawie apelacyjnej. 25 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym utrzymał w mocy orzeczenie z 23 lipca 2010 r. po rozpoznaniu apelacji. Stwierdził, że prawo nie przewiduje transportowania aresztantów na rozprawy sądu cywilnego.


Skarżący urodził się w 1972 roku i mieszka w Sankt Petersburgu. 4 czerwca 2010 r. skarżący został aresztowany na podstawie podejrzenia popełnienia rozboju przez zorganizowaną grupę. 5 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy Wyborgski w Sankt Petersburgu („Sąd Rejonowy”) zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie. Sąd Rejonowy powołał się na szczególnie poważny charakter przestępstwa, o które oskarżono skarżącego, oraz na jego stanowisko w sprawie merytorycznych podstaw aresztowania i postawionych mu zarzutów. Sąd powołał się również na ryzyko, że skarżący może uciec przed organami śledczymi i sądem, wywierać presję na pokrzywdzonych, świadków i innych uczestników postępowania karnego lub w inny sposób utrudniać wymierzanie sprawiedliwości w tej sprawie. 4 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do 24 sierpnia 2010 r.[1]. 20 i 23 sierpnia 2010 r., na wniosek adwokata skarżącego, Sąd Rejonowy odroczył rozpatrzenie sprawy aresztowania skarżącego odpowiednio do 23 i 24 sierpnia 2010 r. 24 sierpnia 2010 r. skarżący zatrudnił innego adwokata do swojej obrony. Nowo ustanowiony adwokat dołączył do postępowania tego samego dnia o godzinie 16:00. 24 sierpnia 2010 r. adwokat skarżącego zwrócił się do Sądu Rejonowego o odroczenie rozprawy do 25 sierpnia 2010 r., aby umożliwić jej zapoznanie się z materiałami prokuratorskimi i omówienie stanowiska ze skarżącym. Sędzia odmówił odroczenia rozprawy do 25 sierpnia 2010 r., ale wyraził zgodę na dwugodzinną przerwę do godziny 18:00. 24 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie skarżącego do 24 listopada 2010 r., uznając, że nie ma podstaw do zmiany lub uchylenia środka izolacyjnego i biorąc pod uwagę szczególną złożoność sprawy. Argument skarżącego, że nie są podejmowane żadne czynności śledcze z jego udziałem, został odrzucony z powołaniem się na swobodę prowadzenia śledztwa przez śledczego. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji, twierdząc między innymi, że dwugodzinna przerwa w rozprawie 24 sierpnia 2010 r. nie pozwoliła mu na konsultację z adwokatem na osobności, ani nie dała adwokatowi wystarczająco dużo czasu na zapoznanie się z materiałami prokuratorskimi. 11 października 2010 r. Sąd Miejski w Sankt Petersburgu („Sąd Miejski”) uznał, że nie ma powodów do zmiany środka zapobiegawczego i utrzymał w mocy decyzję z 24 sierpnia 2010 r. na skutek odwołania. Sąd Miejski stwierdził, że dwugodzinna przerwa udzielona przez Sąd Rejonowy była wystarczająca do zapoznania się z aktami sprawy liczącymi 153 strony. Większość akt stanowiły dokumenty proceduralne dotyczące kwestii związanych z wszczęciem postępowania karnego, przedłużeniem terminu śledztwa, połączeniem spraw karnych oraz dokumenty, które zostały wcześniej przekazane skarżącemu. Ponadto wszystkie te dokumenty zostały zbadane podczas rozprawy w dniu 24 sierpnia 2010 r. W odniesieniu do skargi skarżącego dotyczącej niemożności przeprowadzenia poufnej rozmowy z adwokatem przed rozprawą 24 sierpnia 2010 r., Sąd Miejski stwierdził, że skarżący i jego adwokat mieli możliwość porozumiewania się w sali rozpraw. Jednak odmówili oni komunikowania się w takich warunkach. Nie naruszało to prawa skarżącego do obrony, ponieważ adwokat skarżącego mógł spotkać się z nim w areszcie śledczym bez żadnych ograniczeń i mogli oni wcześniej ustalić stanowisko obronne. W każdym razie rozprawa nie mogła zostać odroczona do 25 sierpnia 2010 r., ponieważ termin aresztowania skarżącego upływał 24 sierpnia 2010 r., a zatem decyzja w sprawie środka zapobiegawczego musiała zostać podjęta przed tą datą. Zarówno skarżący, jak i jego adwokat wzięli udział w rozprawie odwoławczej. W tym samym dniu, 11 października 2010 r., postawiono skarżącemu zarzuty dwóch przypadków rozboju w szczególnym rozmiarze popełnionego przez zorganizowaną grupę na podstawie art. 161 § 3 (a) i (b) rosyjskiego Kodeksu Karnego. 15 października 2010 r. skarżący i jego adwokat zostali poinformowani o zakończeniu śledztwa, a 16 listopada 2010 r. uzyskali dostęp do akt sprawy. W nieokreślonym dniu listopada 2010 r. Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie skarżącego do 24 lutego 2011 r.[2]. 21 lutego 2011 r. adwokat skarżącego został poinformowany, że rozpatrzenie środka zapobiegawczego odbędzie się następnego dnia. 22 lutego 2011 r. adwokat skarżącego nie stawił się na rozprawie. Skarżący poprosił sąd o odroczenie rozprawy z powodu choroby adwokata. Jednak odroczenie zostało odrzucone. Dla skarżącego wyznaczono adwokata z urzędu. 22 lutego 2011 r., powtarzając powody, które skłoniły do zastosowania środka izolacyjnego w przypadku skarżącego, Sąd Rejonowy przedłużył aresztowanie skarżącego do 24 maja 2011 r. do czasu zapoznania się z aktami sprawy. Skarżący odwołał się, skarżąc między innymi na odmowę odroczenia rozprawy w celu umożliwienia jego adwokatowi obrony. 6 kwietnia 2011 r. Sąd Miejski uznał, że nie ma powodów do zmiany środka zapobiegawczego i utrzymał w mocy decyzję z 22 lutego 2011 r. na skutek odwołania. W odniesieniu do skargi skarżącego dotyczącej rzekomego naruszenia jego prawa do obrony poprzez odmowę odroczenia rozprawy w dniu 22 lutego 2011 r., Sąd Miejski stwierdził, że adwokat skarżącego nie udowodnił swojej choroby poprzez przedłożenie zaświadczenia lekarskiego. Uczyniło to zbadanie kwestii aresztowania skarżącego w jej nieobecności legalnym zgodnie z prawem krajowym, ponieważ dla skarżącego wyznaczono adwokata z urzędu. Zarówno skarżący, jak i jego adwokat wzięli udział w rozprawie odwoławczej, przy czym skarżący wziął udział za pośrednictwem łącza wideo z aresztu śledczego. 30 maja 2011 r. Sąd Rejonowy ponownie przedłużył aresztowanie skarżącego do 24 sierpnia 2011 r. do czasu zapoznania się z aktami sprawy. Sąd zauważył, że podstawy, które skłoniły do zastosowania środka izolacyjnego w przypadku skarżącego, nie uległy zmianie, i powołał się na znaczny rozmiar akt sprawy, z którymi ani skarżący, ani współoskarżeni, ani ich adwokaci nie byli w stanie w pełni zapoznać. 28 czerwca 2011 r. Sąd Miejski utrzymał w mocy powyższą decyzję na skutek odwołania. 11 stycznia 2013 r. Sąd Miejski uniewinnił skarżącego od wszystkich zarzutów w procesie z udziałem ławy przysięgłych. Wyrok stał się prawomocny 23 lipca 2013 r. W okresie od 5 czerwca 2010 r. do 29 lipca 2011 r. skarżący był przetrzymywany w areszcie śledczym IZ-47/4 w Sankt Petersburgu. Więzienie było przepełnione. W ten sposób cela nr 76, o powierzchni 18 m², była wyposażona w osiem miejsc do spania i pomieściła do dziesięciu więźniów, a cela nr 145, o powierzchni 18 m², była przeznaczona dla ośmiu osób i mieszkało w niej do dziesięciu osób. Cela nr 164, o powierzchni 15 m², oferowała sześć miejsc, które zajmowało do sześciu zatrzymanych. Jak wspomniano powyżej, odpowiednio 6 kwietnia i 28 czerwca 2011 r. Sąd Miejski rozpatrywał odwołania skarżącego od decyzji Sądu Rejonowego z 22 lutego i 30 maja 2011 r. przedłużających jego aresztowanie. Brał on udział w rozprawach odwoławczych za pośrednictwem łącza wideo z aresztu śledczego, w którym był umieszczony w metalowej klatce.


Wnioskodawcami są pani Zita Bistieva, urodzona w 1976 r., oraz jej troje małoletnich dzieci, urodzonych odpowiednio w 2006, 2008 i 2013 r. Wnioskodawcy mieszkają w Herne w Niemczech. W 2012 r. mąż pani Bistieva, M.A., oraz ich dwoje starszych dzieci przybyli do Polski. M.A. złożył wniosek o azyl dla siebie i swojej rodziny. 6 marca 2013 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zadecydował o nieprzyznaniu M.A. i jego rodzinie statusu uchodźcy oraz o ich wydaleniu z Polski (decyzja nr PU‑420‑37001/SU/2012). Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Radę do Spraw Uchodźców w dniu 10 maja 2013 r. (nr RdU-133-1/S/13). Nie wniesiono skargi do sądu administracyjnego. Niedługo potem rodzina uciekła do Niemiec, gdzie w lipcu 2013 r. urodziło się trzecie dziecko pani Bistieva. 28 maja 2013 r. polskie władze przejęły jurysdykcję nad sprawą rodziny na mocy Rozporządzenia Rady (WE) nr 343/2003 („Rozporządzenie Dublin II”). 9 stycznia 2014 r. pani Bistieva i jej troje dzieci zostali odesłani do Polski. 9 stycznia 2014 r. Sąd Rejonowy w Słubicach zarządził umieszczenie wnioskodawców w areszcie do 8 kwietnia 2014 r. w skrzydle rodzinnym strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców w Kętrzynie. Uznano, że wnioskodawcy powinni być zatrzymani w oczekiwaniu na ich wydalenie, które zostało zarządzone przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców 6 marca 2013 r., oraz ze względu na ryzyko, że mogą ponownie uciec z kraju. Informacje o strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców w Kętrzynie przedstawione w poniższych punktach 12-16 pochodzą z raportów Fundacji Helsińskiej Praw Człowieka, które powstały w wyniku wizyt monitorujących w 2012 r. oraz w styczniu i lutym 2014 r. Ośrodek w Kętrzynie został otwarty w 2008 r. W danym czasie przebywały w nim wyłącznie rodziny i nieletni bez opieki. W styczniu i lutym 2014 r. przebywało tam 70 migrantów. Liczba ta obejmowała 13 mężczyzn, 19 kobiet i 38 małoletnich. Większość migrantów w ośrodku stanowili obywatele Rosji. Ośrodek był otoczony wysokim murem lub ogrodzeniem z pojedynczym drutem kolczastym na szczycie. Kętrzyn był jednym z dwóch strzeżonych ośrodków w Polsce, które zrezygnowały z dodatkowego drutu kolczastego na ogrodzeniu. W przeciwieństwie do wielu innych strzeżonych ośrodków, ten w Kętrzynie miał zewnętrzne, ale nie wewnętrzne kraty na oknach, a okna w świetlicach były bez żadnych krat. W przeciwieństwie do wszystkich innych strzeżonych ośrodków, kraty pozwalały na wystarczająco szerokie otwieranie okien. Ogólne warunki życia w ośrodku oceniono jako dobre. Każda rodzina zajmowała jeden pokój wyposażony w podstawowe meble. Miały one w zasadzie nieograniczony dostęp do części wspólnych w budynku, które obejmowały jadalnię, kilka aneksów kuchennych, pralnie i świetlice (wyposażone w telewizor, gry planszowe, gry wideo i zabawki, małą siłownię oraz bibliotekę (zawierającą dużą liczbę publikacji w języku rosyjskim i innych językach). Migranci w Kętrzynie mieli również dostęp do zewnętrznych terenów rekreacyjnych dla dorosłych i dzieci. Czas spędzany na zewnątrz był ograniczony do jednej godziny dziennie, chyba że migrant uczestniczył w sporcie lub innego rodzaju zajęciach. W ośrodku w Kętrzynie zapewniano odpowiednią opiekę medyczną, w tym stomatologiczną i psychologiczną. Personel tej placówki otrzymał szczególnie pozytywną ocenę od jej mieszkańców. Wielu pracowników mówiło po rosyjsku, byli oni ściśle nadzorowani przez dyrektora, który regularnie rozmawiał z migrantami. Środki bezpieczeństwa były znacznie bardziej luźne niż w innych ośrodkach dla cudzoziemców. Pomieszczenia były czyste i przystosowane dla dzieci. Kształcenie dzieci migrantów i dorosłych było prowadzone na terenie ośrodka przez władze lokalne i studentów pedagogiki z pobliskiej uczelni. Lekcje języka polskiego, matematyki i geografii były prowadzone przez wykwalifikowanych nauczycieli, a uczniowie otrzymywali albo świadectwa szkolne, albo zaświadczenia o uczęszczaniu. Lekcje były organizowane codziennie i na początku 2014 r. trwały od godziny do godziny i pół. Zasadniczo dzieci w wieku szkolnym i o różnym poziomie językowym były uczone razem. Okazjonalnie oferowano indywidualne programy tym dzieciom, które wcześniej uczyły się w polskiej szkole. Dostępny był szeroki wachlarz zajęć i wydarzeń na świeżym powietrzu oraz w pomieszczeniach. Były one prowadzone przez pracowników ubranych w cywilne ubrania lub gości z lokalnej szkoły muzycznej. Pani Bistieva odwołała się, argumentując, że administracyjne zatrzymanie jej samej i jej dzieci było nieuzasadnione i ignorowało fakt, że jej mąż pozostał w Niemczech, ponieważ został hospitalizowany, gdy jego rodzina została odesłana do Polski. 27 stycznia 2014 r. Warmińsko-Mazurski Wojewoda odmówił zarządzenia wydalenia najmłodszego dziecka pani Bistieva, o co wnosił Komendant Placówki Straży Granicznej w Świecku. Uznano, że decyzja o wydaleniu z 2013 r. nie obejmuje dziecka, które urodziło się później w Niemczech i którego obecność w Polsce wynikała z decyzji niemieckich władz. Z tego wynikało, że obecność dziecka w Polsce, w przeciwieństwie do reszty jego rodziny, nie była nielegalna. 28 stycznia 2014 r. pani Bistieva złożyła wniosek o nadanie statusu uchodźcy dla siebie i swoich trzech dzieci. Wniosła również o wstrzymanie wykonania decyzji o wydaleniu z 2013 r. 4 lutego 2014 r. Sąd Rejonowy w Kętrzynie zdecydował o przedłużeniu zatrzymania wszystkich wnioskodawców w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców do 27 kwietnia 2014 r. Sąd krajowy powołał się na fakt, że decyzja o wydaleniu z 2013 r. była wykonalna mimo ponownego wniosku o azyl pani Bistieva oraz że tożsamość członków rodziny była ustalana przez polskie władze. Wnioskodawczyni nie odwołała się od tej decyzji. 5 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim utrzymał w mocy decyzję z 9 stycznia 2014 r. Uznano, że decyzja o umieszczeniu pani Bistieva w administracyjnym areszcie była uzasadniona, ponieważ była ona cudzoziemcem przebywającym nielegalnie w Polsce i nielegalnie przekroczyła granicę niemiecką. Fakt, że miała małoletnie dzieci, nie mógł być uznany za wystarczający powód do uchylenia zaskarżonej decyzji. Strzeżony ośrodek dla cudzoziemców w Kętrzynie zapewniał rodzinie odpowiednie warunki życia i opiekę medyczną. Wszelkie niedogodności cierpiane przez rodzinę pani Bistieva były wynikiem nie ich umieszczenia w strzeżonym ośrodku, lecz nielegalnej imigracji pani Bistieva do Polski. 19 lutego 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zdecydował o nieudzieleniu zezwolenia na wstrzymanie wykonania decyzji o wydaleniu z 2013 r. Zauważono, że decyzja obejmuje wszystkich wnioskodawców. Organ uznał, że nowy wniosek pani Bistieva o azyl prawdopodobnie zostanie odrzucony, ponieważ opiera się na podobnych podstawach jak ten odrzucony w 2013 r. Wnioskodawczyni nie odwołała się. 11 marca 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydał sprostowanie tej decyzji i wyłączył najmłodsze dziecko pani Bistieva z jej zakresu. Wydaje się, że 20 lutego 2014 r. mąż pani Bistieva został przeniesiony do Polski i umieszczony w tym samym strzeżonym ośrodku co wnioskodawcy. W związku z decyzją z 2013 r., która była wykonalna, 18 kwietnia 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców umorzył postępowanie azylowe wnioskodawców (decyzja nr DPU-420-214/SU/2014). Decyzja ta została doręczona pani Bistieva 23 kwietnia 2014 r. Nie odwołała się. 25 kwietnia 2014 r. Sąd Rejonowy w Kętrzynie zdecydował o przedłużeniu administracyjnego zatrzymania wnioskodawców do 29 czerwca 2014 r., w związku z umorzeniem ostatniego postępowania azylowego. Pani Bistieva odwołała się, argumentując, że jej najmłodsze dziecko nie jest cudzoziemcem przebywającym nielegalnie i jako takie nie może być poddane administracyjnemu zatrzymaniu. Argumentowała również, że umieszczenie jej samej i jej pozostałych dzieci w strzeżonym ośrodku było nieuzasadnione. 22 maja 2014 r. pani Bistieva złożyła nowy wniosek o azyl, prosząc również o wstrzymanie wykonania decyzji o wydaleniu z 2013 r. Argumentowała, że jej wniosek jest uzasadniony, ponieważ 27 stycznia 2014 r. Warmińsko-Mazurski Wojewoda odmówił wydalenia jej najmłodszego dziecka oraz ponieważ w odrębnym postępowaniu 25 kwietnia 2014 r. Rada do Spraw Uchodźców przyznała status uchodźcy jej ojcu, matce i rodzeństwu. 5 czerwca 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zdecydował o czasowym wstrzymaniu wykonania decyzji o wydaleniu z 2013 r., do wydania nowej decyzji, z powodu zaistnienia nowych okoliczności w sprawie. 6 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie utrzymał w mocy decyzję z 25 kwietnia 2014 r. o przedłużeniu administracyjnego zatrzymania pani Bistieva. Zauważono, że decyzja o przedłużeniu środka administracyjnego zatrzymania była uzasadniona koniecznością zabezpieczenia toku postępowania dotyczącego odmowy nadania statusu uchodźcy i wydalenia. Zauważono również, że ostatnia istotna decyzja została wydana przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców 18 kwietnia 2014 r. i doręczona pani Bistieva w ustawowym terminie. Z tego wynikało, że jej zatrzymanie było zgodne z prawem. Sąd krajowy uznał, że art. 107 ustawy o cudzoziemcach z 2003 r. nie został naruszony przez fakt, że najmłodsze dziecko było zatrzymane wraz z panią Bistieva i resztą rodziny, mimo że jego własne wydalenie nie zostało autoryzowane przez Wojewodę. Wystarczało, że sama matka była objęta decyzją o wydaleniu z 2013 r. i że dziecko było pod jej opieką. Rozdzielenie pani Bistieva z którymkolwiek z jej dzieci byłoby sprzeczne z ich najlepszym interesem. Na koniec sąd uznał, bez podawania szczegółowych powodów, że możliwy środek alternatywny, mianowicie umieszczenie wnioskodawców w ośrodku dla cudzoziemców w Podkowie Leśnej i zapewnienie im opieki społecznej, nie był wskazany w okolicznościach sprawy. 12 czerwca 2014 r. pani Bistieva złożyła wniosek o zwolnienie z administracyjnego zatrzymania. 29 czerwca 2014 r. wnioskodawcy zostali zwolnieni. Zaczęli mieszkać w Warszawie. Później, w nieokreślonym dniu sierpnia 2014 r., wnioskodawcy wyjechali do Niemiec. Jak złożył ich prawnik, obecnie mieszkają w Herne. 28 października 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców umorzył postępowanie azylowe wnioskodawców z powodu nieprzystąpienia ich do przesłuchania (decyzja nr DPU-420-1114/SU/2014). Wnioskodawcy nie wnieśli powództwa o odszkodowanie za nieuzasadnione zatrzymanie w strzeżonym ośrodku na podstawie art. 407 ustawy o cudzoziemcach z 12 grudnia 2013 r.