Pierwszy, drugi, trzeci, czwarty, piąty i szósty skarżący są rodzeństwem urodzonym odpowiednio w latach 1949, 1944, 1947, 1952, 1955 i 1954 oraz mieszkającym w Wilnie. Siódma skarżąca jest córką pierwszego skarżącego; urodziła się w 1968 roku i również mieszka w Wilnie. W 1991 roku piąty skarżący złożył wniosek o przywrócenie praw własności do ziemi po swoim zmarłym ojcu, która została upaństwowiona przez reżim sowiecki. We wniosku tym wskazał, że pierwsza, druga, trzecia, czwarta i szósta skarżąca, a także ich matka, P.M., oraz brat, N.M., byli również potencjalnymi kandydatami do przywrócenia praw własności do tej ziemi. 8 marca 2004 r. Administracja Powiatu Wileńskiego (dalej „APW”) przywróciła prawa własności pierwszemu, drugiemu, trzeciemu, czwartemu, piątemu i szóstemu skarżącemu, a także P.M. i N.M., nadając im wszystkim współwłasność 5,80 hektara ziemi rolnej i 3,20 hektara lasu w Naujakiemis, obszarze w gminie miejskiej Wilno. Ponieważ P.M. i N.M. do tego czasu zmarli, skarżący odziedziczyli ich udział w ziemi. 31 marca 2006 r. pierwszy, drugi, trzeci, czwarty, piąty i szósty skarżący podpisali dwie umowy wstępne (preliminariosios sutartys) z siódmą skarżącą, zobowiązując się do sprzedaży jej dwóch działek, a siódma skarżąca zapłaciła im 1000 litów litewskich (LTL, około 290 euro (EUR)). Ostateczne umowy sprzedaży nie zostały jednak zawarte, a siódma skarżąca nie stała się właścicielem działek. 29 sierpnia 2008 r. prokurator regionu wileńskiego (dalej „prokurator”) wniósł pozew do Sądu Okręgowego w Wilnie, domagając się unieważnienia praw własności pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego, piątego i szóstego skarżącego do dziewięciu hektarów przyznanych im ziemi. Prokurator argumentował, że dwie działki przyznane skarżącym były pokryte lasem, który, ze względu na położenie w granicach miasta, był uważany za las o znaczeniu krajowym i dlatego mógł być własnością wyłącznie państwa (zob. odpowiednie prawo krajowe przytoczone w sprawie Beinarovič i inni przeciwko Litwie, nr 70520/10 i 2 inne, §§ 86-89, 12 czerwca 2018 r.). Zgodnie z informacją dostarczoną przez prokuratora, lasy o znaczeniu krajowym pokrywały całą działkę o powierzchni 3,20 hektara, a także 1,37 hektara drugiej działki (zob. paragraf 7 powyżej). W związku z okolicznościami decyzja APW musiała zostać uznana za niezgodną z prawem, a jej skutki unieważnione. Prokurator wnosił o unieważnienie, po unieważnieniu praw własności pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego, piątego i szóstego skarżącego do dwóch działek, również ich umów wstępnych z siódmą skarżącą (zob. paragraf 8 powyżej). Skarżący i APW kwestionowali roszczenie prokuratora. Jednakże 1 września 2009 r. Sąd Okręgowy w Wilnie uwzględnił powództwo. Sąd podkreślił, że przeniesienie lasów o znaczeniu krajowym do własności prywatnej jest sprzeczne z prawem (tamże, §§ 89-91) i dlatego decyzja APW musiała zostać unieważniona. Sąd uznał, że skarżących nie można uznać za nabywców praw własności w dobrej wierze (sąžiningi įgijėjai), ponieważ informacje o obecności lasu na ich ziemi były dostępne w publicznym rejestrze, a każda staranna osoba powinna była wiedzieć, że na mocy Konstytucji lasy o znaczeniu krajowym mogą być własnością wyłącznie państwa. Sąd unieważnił przywrócenie praw własności pierwszemu, drugiemu, trzeciemu, czwartemu, piątemu i szóstemu skarżącemu oraz nakazał im zwrot dwóch działek na rzecz Skarbu Państwa. Unieważnił również umowy wstępne między nimi a siódmą skarżącą oraz nakazał im zwrot siódmej skarżącej kwoty 1000 LTL (około 290 EUR), którą zapłaciła im na mocy tych umów (zob. paragraf 8 powyżej). Skarżący i APW odwołali się od tej decyzji. Jednakże 22 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił odwołania i utrzymał w mocy w całości decyzję sądu niższej instancji. Następnie skarżący wnieśli skargę kasacyjną, jednak 23 lipca 2010 r. Sąd Najwyższy odmówił jej przyjęcia do rozpoznania, uznając, że nie podnosi ona istotnych kwestii prawnych. 23 lutego 2012 r. pierwszy, drugi, trzeci, czwarty, piąty i szósty skarżący otrzymali list od Krajowej Służby Ziemi (instytucji, która przejęła odpowiednie funkcje APW po reformie administracyjnej – dalej „KSZ”), potwierdzający, że po unieważnieniu przez sądy ich praw własności do dziewięciu hektarów ziemi, zachowali oni prawo do przywrócenia tych praw własności. Skarżący zostali poinformowani o formach restytucji przewidzianych przez prawo krajowe (tamże, § 92) i poproszeni o poinformowanie władz o preferowanej formie restytucji. 8 i 30 maja 2012 r. pierwszy skarżący wysłał listy do KSZ w imieniu wszystkich wyżej wymienionych skarżących, prosząc o zwrot ziemi w pierwotnej lokalizacji, która nie była pokryta lasem. 26 lipca 2012 r. KSZ wysłała list do pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego, piątego i szóstego skarżącego, w którym stwierdzono, że możliwe jest przyznanie im dwóch działek w Naujakiemis, o powierzchni 4,44 i 0,07 hektara, w związku z czym jeśli życzą sobie otrzymać te działki, ich wnioski zostaną rozpatrzone podczas sporządzania planu zagospodarowania terenu. W odniesieniu do przywrócenia praw własności do pozostałej ziemi, skarżących poproszono o rozważenie alternatywnych form restytucji (tamże, § 92) i poinformowanie władz o ich wyborze. Nie jest jasne, czy skarżący odpowiedzieli na ten list. 19 sierpnia 2012 r. zmarł drugi skarżący (zob. paragraf 4 powyżej). 12 grudnia 2012 r. trzeciemu skarżącemu wydano akt dziedziczenia w odniesieniu do spadku po drugim skarżącym. 19 lutego 2015 r. KSZ zatwierdziła listę kandydatów do otrzymania działek ziemi w kilku obszarach wokół Wilna, w tym w Naujakiemis. Pierwszy, drugi, trzeci, czwarty, piąty i szósty skarżący zostali umieszczeni na tej liście jako kandydaci do otrzymania dwóch działek o łącznej powierzchni 4,4115 hektara. 6 maja 2015 r. KSZ podjęła decyzje o przywróceniu praw własności pierwszemu, drugiemu, trzeciemu, czwartemu, piątemu i szóstemu skarżącemu poprzez przyznanie im dwóch działek ziemi rolnej o łącznej powierzchni 4,4115 hektara. W decyzjach stwierdzono, że prawa do pozostałych 4,5885 hektara zostaną przywrócone w późniejszym terminie. 28 sierpnia 2017 r. KSZ podjęła decyzje o przywróceniu praw własności pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego, piątego i szóstego skarżącego do pozostałych 4,5885 hektara poprzez odszkodowanie pieniężne w wysokości 5307 EUR, odpowiadające zindeksowanej wartości ziemi (to znaczy wartości ustalonej przez odpowiednie władze publiczne).


Skarżąca urodziła się w 1956 roku i mieszka w Dubnie. Skarżąca była dyrektorką szkoły prywatnej w mieście Dubno, w obwodzie rówieńskim. 30 marca 2000 r. wszczęto przeciwko skarżącej postępowanie karne za niewykonanie orzeczenia sądowego nakazującego przywrócenie do pracy nauczyciela w szkole prywatnej. Zgodnie z twierdzeniami skarżącej, około godziny 9:00 rano 29 maja 2000 r. funkcjonariusze policji z Dubna wyważyli drzwi wejściowe do domu skarżącej. Wewnątrz domu śledczy z międzyrejonowej prokuratury w Dubnie nakazał skarżącej stawienie się w jego biurze na przesłuchanie. Gdy skarżąca odmówiła, śledczy poprosił funkcjonariuszy policji o doprowadzenie jej na przesłuchanie. Funkcjonariusze policji mieli pobić skarżącą, skręcić jej ręce za plecy i wyprowadzić z domu boso. Umieścili ją w radiowozie i zawieźli do biura śledczego. Około godziny 13:00 29 maja 2000 r. skarżąca została zwolniona. Następnego dnia, 30 maja 2000 r., skarżąca została zbadana przez lekarza, który stwierdził obecność obrażeń na jej barkach. 9 kwietnia 2001 r. międzyrejonowa prokuratura w Dubnie umorzyła śledztwo w sprawie karnej skarżącej, biorąc pod uwagę nieistotność popełnionego przez nią czynu. 2 sierpnia 2001 r. Sąd Rejonowy w Dubnie uchylił decyzję z 9 kwietnia 2001 r. jako bezzasadną i nakazał przeprowadzenie dalszego śledztwa. 14 sierpnia 2001 r. śledztwo zostało zakończone, a akta sprawy skierowano do Sądu Rejonowego w Dubnie w celu rozprawy. 30 stycznia 2004 r. i 13 marca 2006 r. Sąd Rejonowy w Dubnie wydał wyroki w sprawie skarżącej, które zostały uchylone przez Sąd Apelacyjny w Równem jako bezzasadne. 30 stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy w Dubnie uznał skarżącą za winną niewykonania orzeczenia sądowego i uznał, że właściwą karą jest grzywna. Ostatecznie jednak zwolnił skarżącą z kary z powodu przedawnienia. 17 kwietnia 2007 r. Sąd Apelacyjny w Równem oddalił apelację skarżącej i utrzymał w mocy wyrok z 30 stycznia 2007 r. 13 listopada 2007 r. Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania kasacji skarżącej z powodu nieprzestrzegania przez nią przepisów proceduralnych przy jej wniesieniu. 2 czerwca 2000 r. skarżąca złożyła skargę do prokuratury obwodowej w Równem w sprawie wydarzeń z 29 maja 2000 r. (patrz wyżej paragraf 8). Została zbadana przez biegłego lekarza, który stwierdził, że odniosła pięć siniaków na barkach oraz uszkodziła więzadła lewego barku. Biegły stwierdził, że obrażenia zostały spowodowane przez twarde tępe przedmioty; mogły one zostać odniesione w okolicznościach opisanych przez skarżącą. 30 czerwca 2000 r. prokuratura obwodowa w Równem, po przeprowadzeniu wstępnego dochodzenia, odmówiła wszczęcia postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji z powodu braku znamion czynu zabronionego. 20 marca 2001 r., na skutek skargi skarżącej, Prokuratura Generalna uchyliła decyzję z 30 czerwca 2000 r. jako nieuzasadnioną i nakazała przeprowadzenie dodatkowego dochodzenia. Skarżącej nie powiadomiono o decyzji podjętej w ramach dodatkowego dochodzenia. W 2016 r. Biuro Pełnomocnika Rządu zostało poinformowane, że akta dotyczące tych dochodzeń zostały zniszczone wraz z innymi aktami z tego samego okresu po upływie ustawowego terminu ich przechowywania. 29 maja 2003 r. skarżąca wniosła powództwo cywilne do Sądu Rejonowego w Dubnie, domagając się odszkodowania za naruszenie nietykalności jej mieszkania oraz nielegalne zatrzymanie i złe traktowanie 29 maja 2000 r. 9 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy w Dubnie uznał, że 29 maja 2000 r. skarżąca została poddana złemu traktowaniu i nielegalnie zabrana z domu do biura śledczego. Sąd stwierdził, że władze działały bezprawnie i naruszyły jej prawo do nietykalności mieszkania, prawo do wolności oraz prawo do poszanowania godności ludzkiej. Sąd przyznał skarżącej 500 hrywien ukraińskich (UAH – około 73 euro (EUR) w tamtym czasie) tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 26 maja 2008 r. Lwowski Sąd Administracyjny Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok z 9 lipca 2007 r. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, kwestionując wysokość przyznanej kwoty. 8 maja 2009 r. Wyższy Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie została przygotowana w sposób właściwy. Sąd ten wyznaczył termin, w którym skarżąca mogła usunąć braki w swojej skardze kasacyjnej. 13 lipca 2009 r. Wyższy Sąd Administracyjny zwrócił skargę kasacyjną skarżącej bez rozpoznania jej co do istoty, stwierdzając, że nie spełniła wymogów proceduralnych dotyczących wniesienia skarg.


Skarżący urodził się w 1968 roku i od 16 stycznia 2002 r. odbywa karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w Łukiszkach. 16 maja 2014 r. skarżący wniósł powództwo cywilne przeciwko Państwu, twierdząc, że jest przetrzymywany w przepełnionych i niehigienicznych celach. Ponadto skarżył się, że toalety nie były odpowiednio oddzielone od reszty celi, w związku z czym personel więzienny mógł go widzieć podczas korzystania z toalety. Podnosił, że jego stan zdrowia pogorszył się w wyniku nieodpowiednich warunków osadzenia i dochodził kwoty 450 000 litów litewskich (LTL, około 130 300 euro (EUR)) z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową. 19 stycznia 2015 r. Wileński Sąd Administracyjny uwzględnił powództwo skarżącego w części. Uznał przede wszystkim, że termin dochodzenia odszkodowania wynosi trzy lata od powstania szkody, i w związku z tym oddalił część powództwa skarżącego dotyczącą okresu przed 16 maja 2011 r. jako przedawnioną. Na podstawie dokumentów dostarczonych przez administrację więzienia sąd stwierdził, że w okresie od 16 maja 2011 r. do 15 maja 2014 r. skarżący spędził w Areszcie Śledczym w Łukiszkach 1082 dni. W tym okresie przez trzynaście dni i jedno popołudnie dysponował on 3,24 m² przestrzeni osobistej, a w jedno popołudnie miał do dyspozycji 2,65 m² przestrzeni osobistej, co naruszało krajowy standard wynoszący 3,6 m². Przez pozostały czas dostępna mu przestrzeń osobista uznana została za zgodną z wymogiem 3,6 m². Sąd przytoczył również raport Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu („CPT”) dotyczący wizyty na Litwie w 2012 r. Zgodnie z tym raportem, prawie wszyscy więźniowie w Areszcie Śledczym w Łukiszkach byli izolowani w celach przez dwadzieścia trzy godziny dziennie, bez żadnych zajęć poza celą, z wyjątkiem spacerów trwających godzinę na małych i zniszczonych podwórkach (patrz poniższy paragraf 13). Sąd zauważył, że administracja więzienia nie dostarczyła żadnych dowodów na to, że sytuacja w więzieniu uległa zmianie. Ponadto sąd orzekł, że toalety nie były oddzielone od reszty celi w sposób wymagany przez odpowiednie przepisy krajowe. Stwierdził, że zgodnie z przyjętymi normami społecznymi niemożność korzystania z toalety w prywatności jest poniżająca i upokarzająca dla jednostki. Sąd uznał, że skarżący nie udowodnił, iż jego stan zdrowia pogorszył się w wyniku warunków osadzenia. Przyznał skarżącemu kwotę 80 EUR z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową, biorąc pod uwagę „zakres, intensywność i czas trwania” naruszenia jego praw oraz warunki ekonomiczne w kraju. Skarżący wniósł apelację od tego orzeczenia, argumentując, że sąd pierwszej instancji popełnił błąd, oddalając część jego powództwa jako przedawnioną, że warunki w Areszcie Śledczym w Łukiszkach nie uległy poprawie oraz że jego stan zdrowia pogorszył się z tego powodu. 10 listopada 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił apelację skarżącego i utrzymał w mocy w całości orzeczenie sądu pierwszej instancji.


Skarżąca urodziła się w 1970 roku i mieszka w Połtawie. 18 kwietnia 2003 r. pracodawca skarżącej, Rejonowa Administracja Państwowa w Hrebince („Administracja”), otrzymała oświadczenie z rejonowej prokuratury w Hrebince z dnia 17 kwietnia 2003 r. („oświadczenie prokuratora”). Dokument analizował zakres prac profilaktyczno-społecznych wykonanych przez skarżącą w związku z nieletnimi w 2002 roku i stwierdził, że skarżąca, jako kierownik wydziału służby ds. nieletnich Administracji, nie znała odpowiednich przepisów prawa i wykazała się nieodpowiedzialnym stosunkiem do swoich obowiązków zawodowych. Dokument zawierał żądanie ukarania skarżącej dyscyplinarnie. 21 kwietnia 2003 r. Administracja przeanalizowała oświadczenie prokuratora i zdecydowała o udzieleniu skarżącej upomnienia dotyczącego stosowania nadmiernego formalizmu w jej pracy. 14 maja 2003 r. Administracja poinformowała prokuraturę o podjętych działaniach w wyniku rozpatrzenia oświadczenia prokuratora. 10 kwietnia 2004 r. skarżąca wytoczyła cywilne powództwo o zniesławienie przeciwko rejonowej prokuraturze w Hrebince, prokuratorowi panu B., obwodowej prokuraturze w Połtawie oraz Skarbowi Państwa Ukrainy, twierdząc, że oświadczenie prokuratora zawierało nieprawdziwe informacje dotyczące jej działalności zawodowej oraz że ta negatywna ocena jej stosunku do pracy naruszyła jej honor, godność i reputację zawodową. Wniosła do sądu o nakazanie rejonowej prokuraturze w Hrebince sprostowania oświadczenia prokuratora oraz zapłacenia jej zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. 8 grudnia 2005 r. Rejonowy Sąd w Pyrjatynie obwodu połtawskiego zastosował prawo o zniesławieniu zawarte w Kodeksie Cywilnym z 2003 roku, ustawie o prokuraturze oraz ustawie o informacji. Sąd rozpoznał sprawę co do meritum i uwzględnił powództwo skarżącej w części. 17 lipca 2006 r. Sąd Apelacyjny w Połtawie nie zakwestionował podejścia sądu pierwszej instancji do rozpatrywania sprawy w oparciu o przepisy prawa cywilnego dotyczące zniesławienia. Nie zgodził się jednak z zastosowaniem Kodeksu Cywilnego z 2003 roku i zastosował stary Kodeks Cywilny z 1963 roku. Częściowo uwzględnił powództwo i podniósł wysokość zadośćuczynienia przyznanego skarżącej za szkodę niemajątkową. 20 września 2006 r. Skarb Państwa Ukrainy odwołał się od decyzji do Sądu Najwyższego. 6 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy Ukrainy uchylił powyższą decyzję z 17 lipca 2006 r. i umorzył postępowanie, stwierdzając, że sprawa nie powinna być rozpatrywana w postępowaniu cywilnym. Sąd wskazał, że oświadczenie prokuratora powinno być zaskarżone albo przed przełożonym prokuratorem (zgodnie z art. 22 ustawy o prokuraturze), albo przed „sądem”. Sąd Najwyższy orzekł również, że zgodnie z paragrafem 4 Uchwały nr 7 Plenum Sądu Najwyższego Ukrainy z dnia 28 września 1990 r., zatytułowanej „o stosowaniu przez sądy legislacji regulującej ochronę honoru, godności i reputacji obywateli oraz organizacji” („Uchwała”), nie było możliwe wniesienie powództwa cywilnego o zniesławienie w zakresie oświadczeń zawartych w wyrokach sądów lub decyzjach różnych organów śledczych.


Skarżący urodził się w 1957 roku i mieszka w Torecku. W grudniu 2007 r. skarżący wniósł pozew do Sądu w Dzerżynsku przeciwko Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych („Fundusz”), domagając się odszkodowania za obrażenia odniesione w wypadku przy pracy. Wyrokiem z 17 stycznia 2008 r. sąd ten uwzględnił powództwo w części i przyznał skarżącemu określone kwoty tytułem odszkodowania. Skarżący oraz Fundusz złożyli odwołanie od tego wyroku. W szczególności, 25 stycznia 2008 r. skarżący złożył za pośrednictwem Sądu w Dzerżynsku oświadczenie o zamiarze wniesienia apelacji („oświadczenie o zamiarze”; заява про апеляційне оскарження). Kopia oświadczenia o zamiarze złożona do Sądu zawiera pieczęć Sądu w Dzerżynsku z numerem referencyjnym 1561, wskazującą na 25 stycznia 2008 r. jako datę wpływu. 13 lutego 2008 r. skarżący złożył samą apelację, w której wnosił o uchylenie wyroku z 17 stycznia 2008 r. przez sąd odwoławczy i przyznanie mu żądanego odszkodowania w pełnej wysokości. Kopia apelacji zawiera pieczęć Sądu w Dzerżynsku z 13 lutego 2008 r. jako datą wpływu. Skarżący oświadczył, że nie wydano żadnych odrębnych orzeczeń procesowych w sprawie jego apelacji, ponieważ została ona zagubiona przez sąd. Postanowieniem z 18 marca 2008 r. Doniecki Sąd Okręgowy („Sąd Odwoławczy”) rozpoznał apelację wniesioną przez Fundusz, oddalił ją jako bezzasadną i utrzymał w mocy wyrok z 17 stycznia 2008 r. Postanowienie to nie wspominało o apelacji skarżącego, a stwierdzało jedynie, że na rozprawie, która odbyła się tego samego dnia, skarżący i jego przedstawiciel wnosili o oddalenie apelacji Funduszu. Zgodnie z protokołem rozprawy sądowej z 18 marca 2008 r., przedstawiciel skarżącego oświadczyła podczas rozprawy, że skarżący złożył oświadczenie o zamiarze 25 stycznia 2008 r., a samą apelację 13 lutego 2008 r. Oświadczyła również, że nie kwestionują wyroku z 17 stycznia 2008 r. w zakresie zastosowania prawa, lecz jedynie domagają się przyznania pełnej kwoty odszkodowania dochodzonej przez skarżącego. Przedstawiciel skarżącego wniósł również o oddalenie apelacji Funduszu przez Sąd Odwoławczy. Skarżący twierdził, że na rozprawie jego przedstawiciel okazał również kopię jego apelacji i zwrócił się do Sądu Odwoławczego o dołączenie jej do akt sprawy; jednakże Sąd odmówił tego. Skarżący wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego Ukrainy. Kopia skargi kasacyjnej złożonej do Sądu wskazuje, że skarżący datował ją na 17 maja 2008 r. W niej skarżący oświadczył, że złożył apelację od wyroku z 17 stycznia 2008 r., jednak gdy przybył na rozprawę odwoławczą 18 marca 2008 r., okazało się, że jego apelacja została zagubiona i w związku z tym jego wnioski nie zostały rozpoznane przez Sąd Odwoławczy. Wniósł więc do Sądu Najwyższego o uchylenie postanowienia z 18 marca 2008 r. i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 27 czerwca 2008 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej skarżącego. Sąd stwierdził, że Sąd Odwoławczy rozpoznał apelację wniesioną przez Fundusz, ale że skarżący nie odwołał się osobiście od wyroku z 17 stycznia 2008 r. i z tego powodu sprawa nie mogła być rozpoznana w kasacji. Sąd nie odniósł się do argumentu skarżącego, że rzeczywiście złożył apelację, ale została ona zagubiona. Decyzja Sądu Najwyższego wskazywała, że skarga kasacyjna skarżącego została wniesiona w „kwietniu 2007 r.”.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1985, 1988 i 1985 roku. Mieszkają w Serbii. W dniach 26 i 27 marca 2008 r. z domu L.M. w pobliżu Suboticy skradziono aparat do destylacji, garnek, dwa kawałki szynki, kawałek boczku, koło i 10 litrów oleju silnikowego. 27 marca 2008 r. L.M. zgłosił to przestępstwo na policję. W nocy z 27 na 28 marca 2008 r. L.M. został brutalnie pobity. Tej nocy z jego domu skradziono następujące przedmioty: chłodnicę kombajnu, przenośny wąż do wody, tamburicę (instrument strunowy popularny w Europie Południowej), przegub Cardana, 60 euro (EUR) oraz niewielką kwotę w dinarach serbskich (RSD). 28 marca 2008 r. około godziny 1:00, na skutek informacji otrzymanej od L.F., patrol z komisariatu policji w Paliću znalazł porzucony samochód około 5 km od domu L.M. Nieopodal samochodu znaleźli dwa kawałki szynki, kawałek boczku, chłodnicę kombajnu, przenośny wąż do wody i tamburicę. Przedmioty te przewieźli do komisariatu policji w Paliću. L.F. poinformował policję, że jego sąsiedzi, J.M. i Š.K., widzieli czterech lub pięciu Romów opuszczających samochód. Na tym etapie nie podjęto dalszych kroków, ponieważ nie wiedziano, że przedmioty te zostały skradzione z domu L.M. dnia poprzedniego. 28 marca 2008 r. około godziny 14:00 policja znalazła L.M. w jego domu. Był półprzytomny. Sędzia śledczy przybył około godziny 15:00. Detektyw policji, na wniosek sędziego śledczego, zabezpieczył materiał DNA z dzbanka na wodę stojącego na stole kuchennym. Niedługo potem zabezpieczył materiał DNA z wyżej wymienionego samochodu. Następnie udał się na komisariat policji w Paliću, aby sfotografować przedmioty znalezione w pobliżu tego samochodu poprzedniej nocy. 31 marca 2008 r. pierwszy skarżący złożył zeznania na policji. Oświadczył, że w nocy z 27 na 28 marca 2008 r. drugi i trzeci skarżący oraz R.K. pobili L.M. i ukradli mu chłodnicę kombajnu, przenośny wąż do wody, tamburicę oraz 60 EUR. Oświadczył również, że pozostał w samochodzie, ponieważ odmówił udziału w napadzie. Dodał, że samochód zepsuł się krótko potem i byli zmuszeni go porzucić i kontynuować drogę pieszo. Tego samego dnia policja aresztowała R.K. W obecności swojego pełnomocnika, V. Juhasa Đuricia, zaprzeczył jakimkolwiek udziałem w tym napadzie. 2 kwietnia 2008 r. R.K. został doprowadzony do sędziego śledczego. W obecności swojego pełnomocnika ponownie zaprzeczył udziałowi w mieniu o którym mowa. 3 kwietnia 2008 r. prokurator zwrócił się o wszczęcie śledztwa w sprawie napadu na L.M. przeciwko R.K. oraz przeciwko drugiemu i trzeciemu skarżącemu, których miejsce pobytu było wówczas nieznane. 4 kwietnia 2008 r. R.K. został ponownie doprowadzony do sędziego śledczego. W obecności swojego pełnomocnika podtrzymał, że nie brał udziału w napadzie. Tym razem jednak obciążył skarżących. Oświadczył, że trzej skarżący w niniejszej sprawie powiedzieli mu 29 marca 2008 r., że napadli na L.M. Mieli mu również powiedzieć, że zmuszeni byli porzucić swój samochód i część skradzionych przedmiotów nieopodal domu L.M. z powodu wypadku. Jego pełnomocnik, V. Juhas Đurić, wycofał się wtedy z jego obrony prawnej z powodu konfliktu interesów (zamierzał bronić drugiego i trzeciego skarżącego, jeśli i kiedy zostaną aresztowani). Później tego dnia sędzia śledczy wszczął śledztwo w sprawie napadu na L.M. przeciwko R.K. oraz przeciwko drugiemu i trzeciemu skarżącemu. 7 kwietnia 2008 r. aresztowano trzeciego skarżącego. Następnego dnia został doprowadzony do sędziego śledczego. W obecności swojego pełnomocnika zaprzeczył udziałowi w sprawie i dodał, że R.K. kłamał w swoich zeznaniach z 4 kwietnia 2008 r. 18 kwietnia 2008 r. sędzia śledczy przesłuchał szereg świadków, w tym pierwszego skarżącego. Pierwszy skarżący cofnął swoje zeznania z 31 marca 2008 r., twierdząc, że zostały wymuszone pod groźbą użycia przemocy ze strony funkcjonariuszy policji. Dodał również, że R.K. kłamał w swoich zeznaniach z 4 kwietnia 2008 r. 22 kwietnia 2008 r. prokurator zwrócił się o rozszerzenie śledztwa w sprawie napadu na L.M. tak, aby objęło ono również pierwszego skarżącego. 12 maja 2008 r. aresztowano drugiego skarżącego. 20 maja 2008 r. został doprowadzony do sędziego śledczego. W obecności swojego pełnomocnika nie przyznał się do zarzutów. Ponieważ nie władał biegle językiem serbskim, zeznania składał w języku węgierskim. 20 maja 2008 r. L.M. złożył zeznania przed sędzią śledczym. Powiedział, między innymi, że 27 marca 2008 r. widział grupę Romów przed swoim domu uciekających z kołem, które było jego własnością; jeden z nich miał czarne włosy z blond pasemkami, był niski i miał około 30 lat (z późniejszych zeznań L.M. wynika, że był to w rzeczywistości R.K. – patrz poniższy paragraf 27). 26 maja 2008 r. R.K. ponownie złożył zeznania przed sędzią śledczym. Cofnął swoje zeznania z 4 kwietnia 2008 r., twierdząc, że kłamał. 11 czerwca 2008 r. sędzia śledczy rozszerzył śledztwo w sprawie napadu na L.M. tak, aby objęło ono również pierwszego skarżącego. 8 lipca 2008 r. biegli ustalili, że materiał DNA pobrany z dzbanka na wodę znalezionego w kuchni L.M. odpowiada profilowi DNA L.M., a materiał DNA pobrany z samochodu znalezionego w pobliżu domu L.M. odpowiada profilowi DNA trzeciego skarżącego. 10 lipca 2008 r. prokurator wniósł akt oskarżenia przeciwko skarżącym i R.K. o napad, którego mieli się dopuścić w nocy z 27 na 28 marca 2008 r. (punkt 1) oraz o kradzież z włamaniem, której mieli się dopuścić w dniach 26 i 27 marca 2008 r. (punkt 2). 5 września 2008 r. R.K. został przeniesiony do Specjalnego Szpitala Więziennego w Belgradzie. 15 października 2008 r. zdiagnozowano u niego zaawansowanego raka żołądka. Tydzień później przeszedł operację i podano mu morfinę. W międzyczasie rozpoczęcie procesu musiało zostać odroczone. 28 października 2008 r., aby zapobiec dalszym opóźnieniom w sprawie przeciwko pozostałym oskarżonym, prokurator zwrócił się o wyodrębnienie sprawy R.K. i o jego osądzenie w odrębnym postępowaniu. Zgodnie z tym zmieniła akt oskarżenia. Proces przeciwko skarżącym rozpoczął się 17 listopada 2008 r. Nie przyznali się do winy w obu punktach. Sąd pierwszej instancji następnie przesłuchał pokrzywdzonego, L.M., który powiedział, że w nocy z 27 na 28 marca 2008 r. czterech Romów zaatakowało go w jego domu. Nie mógł przypomnieć sobie ich twarzy. Po pokazaniu mu zdjęcia R.K., L.M. oświadczył, że był to najprawdopodobniej mężczyzna z blond pasemkami, który ukradł mu koło 27 marca 2008 r. (patrz wyżej paragraf 20). Dodał, że tamburica, chłodnica kombajnu i przenośny wąż do wody, które zostały znalezione przez policję 28 marca 2008 r. około godziny 1:00, należały do niego. 21 listopada 2008 r. sąd orzekł, że R.K. nie jest w stanie skutecznie uczestniczyć w postępowaniu karnym ze względu na stan zdrowia. W związku z tym zarządził jego natychmiastowe zwolnienie. 2 grudnia 2008 r. pierwszy skarżący zwrócił się do sądu o przedstawienie dowodów jak najszybciej, ponieważ posiadał ważne informacje w tej sprawie. Jednakże na następnym posiedzeniu, które odbyło się 23 stycznia 2009 r., skorzystał z prawa do milczenia. 23 stycznia 2009 r. sąd przesłuchał siedmiu świadków. D.R., detektyw policji prowadzący tę sprawę, zeznał, że zabezpieczył materiał DNA z dzbanka na wodę na stole kuchennym w domu L.M. oraz z porzuconego samochodu znalezionego niedaleko tamtego miejsca. Próbował również pobrać odciski palców z miejsca zbrodni, ale było to niemożliwe. U.Đ. potwierdził swoje wcześniejsze zeznania, zgodnie z którymi w marcu 2008 r. słyszał w lokalnym autobusie dwóch młodych mężczyzn planujących kradzież skrzypiec z domu muzyka tej samej nocy. Mówili po serbsku bez akcentu. Jeden z mężczyzn wysiadł na przystanku Aurometal, a drugi na ulicy Dubrovačka w Paliću. Świadek postanowił podążyć za drugim z nich do opuszczonego domu przy ulicy Marka Oreškovića w Palić, zamieszkiwanego przez Romów. Później poszedł na policję i zgłosił to zdarzenie. Świadek zeznał na rozprawie, że jest w 50-60% pewien, że drugi skarżący był tą osobą, która wysiadła z autobusu na Aurometal (świadek mógł go obserwować z autobusu przez około trzydzieści sekund); trzeci skarżący mógł być tą drugą osobą, ale świadek nie był pewien, ponieważ widział go tylko od tyłu. M.P., funkcjonariusz policji, zeznał, że 14 marca 2008 r., na skutek informacji otrzymanej od U.Đ., udał się do domu przy ulicy Marka Oreškovića i znalazł tam skarżących, R.K. oraz kilku innych Romów. 28 marca 2008 r. około godziny 13:00 postanowił odwiedzić L.M., aby poinformować go, że część przedmiotów skradzionych mu dzień wcześniej została w rzeczywistości odnaleziona. L.M. był ranny, ale udało mu się powiedzieć świadkowi, że w nocy zaatakowało go trzech lub czterech Romów i ukradli mu, między innymi, tamburicę. Świadek natychmiast przypomniał sobie incydent z 14 marca 2008 r. dotyczący planu kradzieży instrumentu muzycznego. Następnie udał się sprawdzić samochód znaleziony niedaleko tamtego miejsca poprzedniej nocy. Ustalił, że samochód należał do drugiego lub trzeciego skarżącego. Na koniec świadek dodał, że wszyscy trzej oskarżeni byli znani policji. O.S., jeden z biegłych którzy badali materiał DNA pobrany z domu L.M. i z samochodu znalezionego w pobliżu domu L.M., wyjaśnił swoją opinię z 8 lipca 2008 r., zgodnie z którą materiał ten odpowiadał profilom DNA L.M. i trzeciego skarżącego (patrz wyżej paragraf 23). P.E. zeznał, że pomógł funkcjonariuszowi M.P. znaleźć dom L.M. dzień po tym, jak L.M. został pobity i okradziony. J.M. i Š.K. potwierdzili swoje wcześniejsze zeznania, zgodnie z którymi widzieli w nocy z 27 na 28 marca 2008 r. czterech lub pięciu Romów wysiadających z samochodu przy drodze. J.M. i jego sąsiad, L.F., znaleźli wtedy około 50 m od samochodu dwa kawałki szynki, kawałek boczku, tamburicę, chłodnicę kombajnu i wąż do wody. Wezwali policję. 23 stycznia 2009 r. prokurator zwrócił się do sądu o odczytanie na rozprawie zeznań, które R.K. złożył przed sędzią śledczym. Obrońca wniósł sprzeciw, argumentując, że R.K. może być przesłuchany tylko jako świadek, ponieważ jego sprawa została wyodrębniona. Sąd oddalił wniosek. 26 stycznia 2009 r. obrona zwróciła się o przesłuchanie dwóch pracowników socjalnych w celu potwierdzenia, że drugi skarżący nie mówił po serbsku bez akcentu (w przeciwieństwie do osoby, której U.Đ. słyszał planującej kradzież skrzypiec – patrz wyżej paragraf 32). Sąd oddalił również ten wniosek. 19 lutego 2009 r. R.K. zmarł. 30 marca 2009 r. na rozprawie odczytano następujące dodatkowe dokumenty: akt karny nr 119/08 dotyczący wyodrębnionej sprawy R.K.; akta sądowe, z których wynikało, że pierwszy skarżący miał trzy wcześniejsze wyroki skazujące, drugi skarżący nie miał wcześniejszych wyroków, trzeci skarżący miał dwa wcześniejsze wyroki skazujące, a wreszcie R.K. miał dziewięć wcześniejszych wyroków skazujących; oraz raport policji z 14 marca 2008 r. (zobacz w tej sprawie zeznania świadków U.Đ. i M.P. w paragrafach 32 i 33 powyżej), stwierdzający, że osoby widziane przez U.Đ. wcześniej tego dnia były prawdopodobnie pierwszym i trzecim skarżącym (a nie drugim i trzecim skarżącym, jak zeznał U.Đ. 23 stycznia 2009 r.). Sąd uznał za niedopuszczalne zeznania pierwszego skarżącego złożone przed wszczęciem przeciwko niemu śledztwa. W mowie końcowej obrońca argumentował, że zeznania R.K. z 4 kwietnia 2008 r. nie są wiarygodne, ponieważ nie zostały złożone pod przysięgą i zostały cofnięte 26 maja 2008 r. Tego samego dnia sąd wydał wyrok. Na podstawie zeznań R.K. złożonych 4 kwietnia 2008 r. oraz innych dowodów wymienionych powyżej uznał skarżących za winnych kradzieży z włamaniem i rozboju. Pierwszy i trzeci skarżący zostali skazani na osiem i pół roku pozbawienia wolności. Biorąc pod uwagę fakt, że nie miał wcześniejszych wyroków, drugi skarżący został skazany na pięć i pół roku pozbawienia wolności. W apelacji skarżący argumentowali, między innymi, że zeznania R.K. z 4 kwietnia 2008 r. nie powinny zostać dopuszczone, ponieważ nie mieli możliwości zweryfikowania tego dowodu poprzez przesłuchanie w trybie konfrontacyjnym. 9 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Nowym Sadzie (Apelacioni sud) utrzymał w mocy wyrok z 30 marca 2009 r. Uznał, że zeznania R.K. złożone 4 kwietnia 2008 r. były jedynym dowodem przeciwko pierwszemu skarżącemu i że jedynymi dowodami potwierdzającymi przeciwko drugiemu i trzeciemu skarżącemu były zeznania U.Đ. złożone na rozprawie 23 stycznia 2009 r. oraz materiał DNA należący do trzeciego skarżącego, znaleziony w porzuconym samochodzie w pobliżu miejsca przestępstwa. Sąd uznał, że ich dopuszczenie było zgodne z prawem. Powołał się w tym względzie na art. 337 § 1 Kodeksu postępowania karnego oraz na fakt, że R.K. złożył zeznania w obecności swojego pełnomocnika, V. Juhasa Đuricia, który krótko potem stał się pełnomocnikiem skarżących. W skardze konstytucyjnej skarżący powołali się, między innymi, na prawo do rzetelnego procesu. W związku z tym zgłosili, że zeznania R.K. z 4 kwietnia 2008 r. nie powinny zostać dopuszczone, ponieważ nie mieli możliwości zweryfikowania tego dowodu poprzez przesłuchanie w trybie konfrontacyjnym. Dodali, że bez znaczenia było to, że V. Juhas Đurić, ich ówczesny pełnomocnik, był obecny, gdy R.K. składał kwestionowane zeznania, ponieważ stał się ich pełnomocnikiem dopiero po tej dacie. W ich opinii kluczowe było to, że nie mieli możliwości przesłuchania R.K. ani 4 kwietnia 2008 r., ani później. Powołali się w tej sprawie na wyrok w sprawie Lucà przeciwko Włochom (nr 33354/96, ECHR 2001‑II). 29 września 2011 r. Sąd Konstytucyjny oddalił sprawę. Powołał się, podobnie jak sąd drugiej instancji, na odpowiednie przepisy prawa krajowego, zgodnie z którymi zeznania złożone przez współoskarżonych przed sędzią śledczym mogą być dopuszczone jako dowód, jeśli w międzyczasie zmarli. Uznał, że skarga skarżących na rzetelność ich procesu miała w istocie charakter czwartej instancji i dlatego była niedopuszczalna. Skarżący odbyli kary pozbawienia wolności.


Skarżący urodził się w 1965 roku i mieszka w Charkowie. 3 kwietnia 2008 r. skarżący postrzelił osobę, powodując poważne obrażenia. Został aresztowany na miejscu przestępstwa. Pozostawał w areszcie przez cały czas trwania postępowania karnego przeciwko niemu, głównie w areszcie śledczym w Charkowie (SIZO). 14 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny w Charkowie skazał go na dziesięć lat i sześć miesięcy pozbawienia wolności oraz konfiskatę całego jego mienia. 29 grudnia 2009 r. Sąd Najwyższy utrzymał wyrok w mocy. Skarżący odbywał karę w kilku koloniach karnych, w tym od 11 maja 2010 r. do 7 kwietnia 2011 r. w Słowjanoserbskiej Kolonii Karnej w obwodzie ługańskim (dalej: „kolonia”). 27 maja 2015 r. skarżący został przeniesiony do zakładu karnego o półotwartym systemie. 25 grudnia 2015 r. skarżący został zwolniony. 13 maja 2010 r. skarżący został umieszczony w celi jednoosobowej na własne życzenie, ponieważ obawiał się ataku na swoje życie i zdrowie ze strony innych więźniów. Decyzje o jego umieszczeniu w izolacji od ogólnej populacji więźniów zostały podjęte w lipcu i sierpniu 2010 r. Zgodnie z raportem strażnika więziennego z 10 września 2010 r., skarżący odmówił opuszczenia celi jednoosobowej i przeniesienia do celi wieloosobowej, twierdząc, że obawia się przemocy ze strony innych więźniów. Podobne raporty były sporządzane co miesiąc od października 2010 r. do lutego 2011 r. W formularzu skargi z 8 listopada 2010 r. skarżący opisał warunki swojego uwięzienia w następujący sposób: od 13 maja 2010 r. był przetrzymywany w celi izolacyjnej, która mierzyła łącznie 4,5 m kw. (wliczając toaletę i umywalkę), przy czym właściwa powierzchnia mieszkalna wynosiła 1 m kw. Po przekazaniu skargi rządowi pozwanemu skarżący wskazał, że średnia powierzchnia mieszkalna na więźnia w celach wieloosobowych kolonii wynosiła 2,8 m kw. Powołał się w tym zakresie na raport (z dnia 23 listopada 2011 r.) Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (dalej: „CPT”) dotyczący jego wizyty na Ukrainie w dniach od 9 do 21 września 2009 r. (CPT/Inf (2011) 29), w którym wspomniano o przepełnieniu w większości cel wieloosobowych kolonii. Skarżący twierdził, że w trakcie uwięzienia cała jego korespondencja była systematycznie monitorowana przez władze więzienne. Wskazał w szczególności, że 22 lipca i 9 września 2009 r. administracja więzienna przekazała mu dwa listy z Sądu, a 18 grudnia 2010 r. list z sekretariatu parlamentu, z których wszystkie zostały otwarte przez administrację. Skarżący złożył kopie rejestrów sporządzonych przez władze więzienne dotyczących jego wychodzącej poczty. Wynika z nich, że w okresie od 22 lipca 2009 r. do grudnia 2010 r. skarżący wysłał co najmniej czterdzieści siedem listów do różnych podmiotów publicznych – korespondencja, która zgodnie z prawem wewnętrznym (patrz poniższy paragraf 40) podlegała monitorowaniu przez władze więzienne – a mianowicie do różnych sądów krajowych, Wyższej Rady Sprawiedliwości, Departamentu Wykonania Kar (agencji wykonawczej odpowiedzialnej za więziennictwo) i Parlamentu. Jednak ten sam rejestr odnotowuje, że skarżący kierował również szereg listów do Sądu oraz list do swojego adwokata, korespondencję zwolnioną z takiego monitorowania. Listy do adresów niezwolnionych z monitoringu są zaopatrzone w krótkie streszczenia ich treści (na przykład, w odniesieniu do listu z 18 lutego 2010 r. skierowanego do sądu krajowego odnotowano, że dotyczył on „badania akt, obecności na rozprawie”) lub są oznaczone w rejestrze jako „wniosek”, „podanie” lub „skarga” (odpowiednio „звернення”, „клопотання” lub „complaint”), podczas gdy listy do Sądu i adwokata są oznaczone jako „list zamknięty”. Zdaniem skarżącego, w listopadzie 2009 r., przebywając w areszcie śledczym w Kijowie, ktoś go otruł; w wyniku tego rozwinęło się u niego zapalenie żołądka i dwunastnicy, które stało się przewlekłe. Akta więzienne skarżącego nie zawierają informacji dotyczących okresu od jego aresztowania do 26 stycznia 2010 r. (patrz poniższy paragraf 46). 26 stycznia 2010 r. lekarz aresztu śledczego w Charkowie odnotował, że skarżący cierpi na przewlekłe zapalenie żołądka i dwunastnicy, które znajduje się w niestabilnej remisji (хронічний гастродуоденіт у стадії загострення). Przepisał szereg leków. Skarżący twierdzi, że nie otrzymał w rzeczywistości tych leków. 18 marca 2010 r. skarżący przeszedł badanie radiologiczne przewodu pokarmowego, w wyniku którego lekarz ogólny aresztu śledczego potwierdził rozpoznanie przewlekłego zapalenia żołądka i dwunastnicy. Od 6 do 19 kwietnia 2010 r. skarżący był hospitalizowany w izbie chorych aresztu śledczego w Charkowie i leczony z powodu zapalenia żołądka i dwunastnicy. 15 lutego 2011 r. został zbadany przez lekarza ogólnego w kolonii, który potwierdził rozpoznanie przewlekłego zapalenia żołądka i dwunastnicy, które – jak odnotował – znajdowało się w stanie zaostrzenia (хронічний гастродуоденіт у стадії загострення). Lekarz ogólny zalecił przeniesienie skarżącego do szpitala aresztu śledczego w Ługańsku w celu badania i leczenia. Do przeniesienia nie doszło. 4 października 2011 r. skarżący został zbadany w szpitalu cywilnym w Charkowie. Przeszedł badanie ultrasonograficzne i biochemiczne badanie krwi, które obejmowało markery funkcji wątroby: aminotransferazę asparaginianową (AST) i aminotransferazę alaninową (ALT). Rozpoznano u niego ostre zapalenie trzustki, zastoinową dwunastnicopatię, zastoje żołądkowe (zmniejszone funkcjonowanie żołądka), zapalenie przełyku oraz przewlekłe zapalenie wątroby (z rozlanymi zmianami w wątrobie). Przepisano szereg leków i specjalną dietę. Następnego dnia lekarz ogólny w kolonii karnej, w której skarżący był wówczas przetrzymywany, zalecił hospitalizację w szpitalu więziennym w Temnivce, specjalistycznym szpitalu więziennym dla obwodu charkowskiego. 11 października 2011 r. skarżący został tam przewieziony. Skarżący odmówił hospitalizacji, ponieważ nie ufał lekarzom więziennym i wolał być leczony w placówce cywilnej. 17 października 2011 r. skarżący został zbadany przez lekarza ogólnego, który rozpoznał przewlekłe zapalenie trzustki w stadium ostrym i przepisał leczenie. 1 sierpnia 2012 r. lekarz ogólny rozpoznał dyskinezę pęcherzyka żółciowego (zaburzenie, w którym żółć ma trudności z normalnym przemieszczaniem się przez drogi żółciowe) i przepisał leki. Skarżący twierdzi, że nie otrzymał tego leku. Od 25 do 31 stycznia 2013 r. skarżący był leczony z powodu zapalenia wątroby – a konkretnie otrzymywał leki przeciwskurczowe i hepatoprotekcyjne – jako pacjent stacjonarny w izbie chorych więzienia. Przy wypisie zalecono mu powstrzymywanie się od jedzenia pikantnych i smażonych potraw. Skarżący twierdzi, że władze więzienne nie zastosowały się do tego zalecenia. Od 15 lutego 2014 r. skarżący otrzymywał opiekę medyczną w placówkach cywilnych. Skarżący cierpiał na chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa lędźwiowego od 1998 r. Był hospitalizowany i leczony z tego powodu od 28 lutego do 5 marca 2008 r., przed aresztowaniem. Od 24 kwietnia do 4 maja 2012 r. skarżący był leczony w izbie chorych kolonii, w której był wówczas przetrzymywany, z powodu choroby zwyrodnieniowej i wypukliny dysku. 17 maja 2012 r. skarżący przeszedł rezonans magnetyczny (MRI) kręgosłupa w szpitalu cywilnym. 31 maja 2012 r. chirurg zbadał skarżącego i zalecił, aby poddał się badaniu i leczeniu na specjalistycznym oddziale neurologii. Skarżący twierdzi, że nie zrealizowano tego zalecenia. Od 13 do 23 lipca 2012 r. skarżący był hospitalizowany w izbie chorych kolonii i leczony z powodu choroby zwyrodnieniowej i licznych węzłów Schmorla (wypuklin krążka międzykręgowego). 20 marca 2013 r. skarżącego zbadał traumatolog. Poprzednie rozpoznania zostały potwierdzone. Traumatolog przepisał leki przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz stosowanie urządzenia podtrzymującego plecy. Skarżący twierdzi, że nie zrealizowano tych zaleceń. Od 13 sierpnia do 4 września 2015 r. był hospitalizowany w placówce cywilnej specjalizującej się w schorzeniach kręgosłupa. 3 września 2015 r. skarżący przeszedł operację kręgosłupa. Lekarze wyjaśnili, że operacja była konieczna ze względu na nieskuteczność leczenia zachowawczego, które otrzymał, oraz nasilający się ból, którego doświadczał. 11 listopada 2015 r., ze względu na stan kręgosłupa, skarżący został uznany za osobę z niepełnosprawnością w kategorii 2. Druga kategoria jest kategorią pośrednią, przy czym pierwsza stanowi najcięższy poziom niepełnosprawności, a trzecia najłagodniejszy. W trakcie uwięzienia skarżący przeszedł również kilka prześwietleń klatki piersiowej (które nie wykazały żadnych nieprawidłowości) oraz u niego rozpoznano zapalenie oskrzeli i grzybicę paznokci; przepisano mu leczenie tej infekcji. Był również badany przez dentystę i okulistę. Począwszy od października 2011 r. u skarżącego rozpoznano również szereg schorzeń sercowych, a mianowicie chorobę wieńcową. To rozpoznanie zostało następnie potwierdzone wielokrotnie. Nie wskazano konkretnego leczenia.


Pierwszy skarżący urodził się w 1937 roku, drugi skarżący urodził się w 1930 roku, trzeci skarżący urodził się w 1934 roku, czwarty skarżący urodził się w 1945 roku, piąty skarżący urodził się w 1930 roku, szósty skarżący urodził się w 1954 roku, siódmy skarżący urodził się w 1926 roku, a ósmy skarżący urodził się w 1929 roku. Wszyscy mieszkają w Wilnie. W różnych datach w 1991 roku pierwszy, drugi, trzeci, szósty, siódmy i ósmy skarżący złożyli wnioski o przywrócenie ich prawa własności do gruntów, które zostały upaństwowione przez reżim sowiecki. Czwarty i piąty skarżący złożyli taki wniosek w 2000 roku. W latach 1995–2001 organy administracyjne lub sądy uznały, że pierwszy, drugi i trzeci skarżący mieli prawo do przywrócenia ich prawa własności do działek w Gudeliai, a czwarty, piąty, szósty, siódmy i ósmy skarżący mieli prawo do przywrócenia ich prawa własności do działek w Kriaučiūnai. Gudeliai i Kriaučiūnai były dawnymi wsiami, które w 1996 roku stały się częścią gminy miejskiej Wilno. W 2005 i 2006 roku Administracja Powiatu Wileńskiego (dalej „APW”) przywróciła skarżącym prawa własności, przyznając im następujące działki:
– pierwszemu, drugiemu i trzeciemu skarżącemu – łącznie dziesięć hektarów w Gudeliai;
– czwartemu i piątemu skarżącemu – łącznie dwa hektary w Kriaučiūnai;
– szóstemu i siódmemu skarżącemu – łącznie 8,149 hektara w Kriaučiūnai;
– ósmemu skarżącemu – 4,6663 hektara w Kriaučiūnai.
W różnych datach w 2008 roku prokurator regionu wileńskiego (dalej „prokurator”) wniósł powództwa do Wileńskiego Sądu Administracyjnego, domagając się unieważnienia praw własności skarżących do części przyznanej im ziemi. Prokurator argumentował, że część gruntów skarżących była pokryta lasami. Ponieważ lasy te znajdowały się w mieście, uznawano je za lasy o znaczeniu państwowym (valstybinės reikšmės miškai) i dlatego mogły należeć wyłącznie do Skarbu Państwa (zob. odpowiednie prawo wewnętrzne przywołane w sprawie Beinarovič i inni przeciwko Litwie, nr 70520/10 i 2 inne, §§ 86–89, 12 czerwca 2018 r.). W konsekwencji prokurator argumentował, że decyzje APW przywracające skarżącym prawa własności do takich lasów musiały zostać uznane za niezgodne z prawem, a ich skutki unieważnione. We wszystkich sprawach skarżących sądy uwzględniły powództwa prokuratora. Ostateczne orzeczenia zapadły w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w okresie od stycznia do marca 2010 roku. Na mocy tych orzeczeń prawa własności skarżących zostały unieważnione w odniesieniu do następujących działek:
– pierwszego, drugiego i trzeciego skarżącego – 3,66 hektara;
– czwartego i piątego skarżącego – 0,52 hektara;
– szóstego i siódmego skarżącego – 1,22 hektara;
– ósmego skarżącego – 1,2 hektara.
W latach 2010 i 2011 czwarty i piąty skarżący wysłali kilka listów do APW, a następnie do Krajowej Służby Ziemi (instytucji, która przejęła odpowiednie funkcje APW po reformie administracyjnej – dalej „KSZ”), prosząc o przywrócenie ich praw do 0,52 hektara poprzez przyznanie im nowej ziemi w Kriaučiūnai lub, jeśli to niemożliwe, ziemi o równoważnej wartości w innej części Wilna. Nie wydaje się, aby otrzymali jakiekolwiek odpowiedzi od tych instytucji. 9 listopada 2011 roku KSZ podjęła decyzję o przywróceniu praw własności siódmego skarżącego, przyznając mu 0,251 hektara gruntów rolnych. Decyzja stwierdzała, że jego prawa do pozostałych 0,78 hektara zostaną przywrócone później. Siódmy skarżący złożył jednak oświadczenie przed Sądem, że ta decyzja nie była związana z jego prawami własności unieważnionymi przez sądy krajowe (zob. powyższy paragraf 12), a Rząd nie kwestionował tego. W lutym 2012 roku wszyscy skarżący otrzymali listy od KSZ potwierdzające, że po unieważnieniu przez sądy ich praw własności zachowali oni prawo do przywrócenia tych praw własności. Skarżących poinformowano o formach restytucji przewidzianych przez prawo wewnętrzne (tamże, § 92) i poproszono o poinformowanie władz o preferowanej formie restytucji. W lipcu 2012 roku skarżący ponownie otrzymali podobne listy od KSZ, w których stwierdzono, że 4 806 innych kandydatów czeka na otrzymanie działek pod budowę domu jednorodzinnego w obszarze miasta Wilna, a zatem proces restytucji potrwa długo. Skarżących poproszono o rozważenie alternatywnych form restytucji, takich jak przyznanie działki na obszarze wiejskim, działki pod budowę domu jednorodzinnego w innym mieście lub odszkodowania pieniężnego (tamże). 25 maja 2012 roku KSZ podjęła decyzję o przywróceniu praw własności ósmego skarżącego, przyznając mu 0,4419 hektara gruntów rolnych. Decyzja stwierdzała, że jego prawa do pozostałych 0,7581 hektara zostaną przywrócone później. W lipcu 2012 roku czwarty skarżący otrzymał list od KSZ informujący go, że działka jest przygotowywana dla niego w Medininkai, w regionie wileńskim. Czwarty skarżący odpowiedział na ten list, stwierdzając, że nigdy nie wyraził zgody na otrzymanie ziemi w tym obszarze, i poprosił KSZ o wstrzymanie wszelkich przygotowań w tym zakresie. W sierpniu 2012 roku wszyscy skarżący wysłali listy do KSZ, w których prosili, między innymi, o przyznanie działek pod budowę domów jednorodzinnych w Wilnie w kolejności priorytetowej lub o wypłatę odszkodowania za szkodę majątkową poniesioną w wyniku unieważnienia ich praw własności. 26 maja 2016 roku KSZ zorganizowała spotkanie dla kandydatów do otrzymania działek w określonych obszarach wokół Wilna, w tym w Kriaučiūnai. Przedstawiciel ósmego skarżącego wziął udział w tym spotkaniu i wybrał dwie działki. Piąty skarżący wziął udział w tym spotkaniu, ale nie wybrał żadnej działki. 3 czerwca 2016 roku KSZ podjęła decyzję o przywróceniu praw własności ósmego skarżącego, przyznając mu 0,24 hektara gruntów rolnych. Decyzja stwierdzała, że jego prawa do pozostałych 0,5181 hektara zostaną przywrócone później. 17 czerwca 2016 roku KSZ poinformowała pierwszego, drugiego i trzeciego skarżącego (lub ich spadkobierców – zob. powyższe paragrafy 5 i 6), że ich prawa własności do 3,66 hektara zostaną przywrócone poprzez odszkodowanie pieniężne w wysokości 2646 euro (EUR). Skarżący nie wyrazili jednak zgody na tę propozycję i nie została ona zrealizowana. W lutym 2017 roku KSZ wysłała list do siódmego skarżącego, prosząc go o wskazanie obszaru, na którym chciałby otrzymać działkę. Spadkobierczyni siódmego skarżącego (zob. powyższy paragraf 3) odpowiedziała w tym samym miesiącu, wskazując swój wybór. 29 listopada i 14 grudnia 2017 roku KSZ zorganizowała spotkania dla kandydatów do otrzymania działek w określonych obszarach wokół Wilna, w tym w Kriaučiūnai. Piąty, szósty i ósmy skarżący wzięli udział w tych spotkaniach, ale nie wybrali żadnych działek. Podczas tego drugiego spotkania piąty skarżący oświadczył, że nie wybierze żadnej działki, ponieważ jego skarga jest rozpatrywana przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. 9 stycznia 2018 roku KSZ zorganizowała spotkanie dla kandydatów do otrzymania działek w określonych obszarach wokół Wilna, w tym w Kriaučiūnai. Spadkobierczyni siódmego skarżącego (zob. powyższy paragraf 3) wzięła udział w tym spotkaniu, ale nie wybrała żadnej działki. W styczniu 2018 roku pierwszy, drugi i trzeci skarżący (lub ich spadkobiercy – zob. powyższe paragrafy 5 i 6) wysłali list do KSZ, stwierdzając, że wyrazili życzenie, aby ich prawa własności zostały przywrócone w naturze, a nie poprzez odszkodowanie pieniężne. Poinformowali KSZ, że ich skarga jest rozpatrywana przez Europejski Trybunał Praw Człowieka i że KSZ powinna powstrzymać się od jakichkolwiek jednostronnych działań, które mogłyby uniemożliwić wykonanie orzeczenia Trybunału. Na dzień dostarczenia Trybunałowi najnowszych informacji (12 października 2018 r.) prawa własności skarżących nadal nie zostały przywrócone w odniesieniu do następujących działek:
– pierwszego, drugiego i trzeciego skarżącego – 3,66 hektara;
– czwartego i piątego skarżącego – 0,52 hektara;
– szóstego i siódmego skarżącego – 1,22 hektara;
– ósmego skarżącego – 0,5181 hektara.


Skarżący urodził się w 1954 roku i mieszka w Oradea. 29 listopada 2000 r. prokuratura przy Sądzie Rejonowym w Bihor („prokuratura”) umorzyła postępowanie karne, które wszczęła przeciwko skarżącemu 24 listopada 2000 r. za przyjęcie łapówki. 10 stycznia 2001 r. prokuratura przy Sądzie Apelacyjnym w Bihor uchyliła z urzędu powyższą decyzję i nakazała wznowienie postępowania przeciwko skarżącemu. 5 lutego i 11 czerwca 2001 r. prokuratura odpowiednio wznowiła postępowanie karne przeciwko skarżącemu w sprawie przyjęcia łapówki oraz wszczęła postępowanie karne przeciwko niemu w sprawie nadużycia władzy. 29 lipca 2002 r. Państwowa Agencja ds. Zbywania Aktywów Bankowych (Autoritate Pentru Valorificarea Activelor Bancare – „AVAB”) przystąpiła do postępowania karnego przeciwko skarżącemu jako strona cywilna. Domagała się zwrotu 27 863 805 105 rumuńskich lejów (ROL) (około 1 758 753 dolarów amerykańskich (USD)), czyli szkody, której rzekomo doznała w wyniku nadużycia władzy przez skarżącego. 16 sierpnia 2002 r. prokuratura nakazała zajęcie ruchomości i nieruchomości skarżącego do wysokości szkody rzekomo poniesionej przez AVAB. Nakaz został wykonany przez Komendę Powiatową Policji w Bihor 19 grudnia 2002 r. poprzez zajęcie części nieruchomości stanowiących współwłasność skarżącego i jego żony, a w szczególności czterech działek gruntów rolnych w granicach miasta, domu oraz budynków gospodarczych. 29 sierpnia 2002 r. prokuratura oskarżyła skarżącego o przyjęcie łapówki i nadużycie władzy oraz skierowała jego sprawę do rozprawy. W okresie od 7 października 2002 r. do 6 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy w Bihor („Sąd Rejonowy”) dwadzieścia cztery razy odroczył postępowanie, aby umożliwić stronom przygotowanie obrony, wezwanie stron i świadków, przeprowadzenie dowodów oraz przeprowadzenie narad. Ponadto, na rozprawie w dniu 10 lutego 2003 r., sąd oddalił zażalenie skarżącego na decyzję z 16 sierpnia 2002 r., uznając, że środek ten był tymczasowy i został wykonany prawidłowo. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Sąd Apelacyjny w Oradea („Sąd Apelacyjny”) w dniu 11 marca 2003 r. na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego. 13 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy rozpoznał sprawę skarżącego merytorycznie i uniewinnił go od zarzutu nadużycia władzy. Uznał jednak, że skarżący musi zapłacić AVAB żądane odszkodowanie, ponieważ AVAB poniosło szkodę w wyniku jego czynów. W konsekwencji sąd utrzymał w mocy środek nałożony na majątek skarżącego. Sąd uznał również skarżącego za winnego przyjęcia łapówki i skazał go na trzy lata pozbawienia wolności w zawieszeniu. Skarżący odwołał się od wyroku do Sądu Apelacyjnego. W okresie od 20 czerwca do 11 lipca 2006 r. Sąd Apelacyjny dwukrotnie odroczył postępowanie, aby umożliwić stronom przygotowanie spraw. 19 września 2006 r. sąd uchylił wyrok z 13 lutego 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji z przyczyn proceduralnych. W okresie od 30 listopada 2006 r. do 1 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy trzydzieści dwa razy odroczył postępowanie, aby umożliwić stronom przygotowanie obrony, sporządzenie dwóch opinii przez biegłego sądowego, a także sądowi wezwanie stron i świadków, przeprowadzenie dowodów i narad, a także umożliwienie sędziom skorzystanie z prawa do strajku. Ponadto, na rozprawie w dniu 4 czerwca 2007 r. sąd odroczył rozpoznanie wniosku skarżącego o uchylenie środka nałożonego na jego majątek do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. 8 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy rozpoznał sprawę skarżącego merytorycznie, uniewinnił go od zarzutu nadużycia władzy i oddalił powództwo cywilne AVAB. W konsekwencji uchylił środek zajęcia nałożony na jego majątek. Sąd uznał jednak skarżącego za winnego przyjęcia łapówki i wymierzył mu karę trzech lat pozbawienia wolności w zawieszeniu. Skarżący i AVAB odwołali się od wyroku do Sądu Apelacyjnego. W okresie od 21 września do 16 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny dwukrotnie odroczył postępowanie, aby umożliwić stronom przygotowanie spraw, ich wezwanie oraz przeprowadzenie narad przez sąd. 23 listopada 2010 r. sąd oddalił odwołania stron i utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Skarżący i AVAB wnieśli odwołanie w zakresie faktów i prawa od wyroku do Wysokiego Trybunału Kasacyjnego i Sprawiedliwości („Trybunał Kasacyjny”). W okresie od 23 lutego do 20 kwietnia 2011 r. Trybunał Kasacyjny raz odroczył postępowanie, aby umożliwić skarżącemu przygotowanie sprawy. Wyrokiem końcowym z 4 maja 2011 r. Trybunał Kasacyjny uwzględnił w części odwołanie skarżącego w zakresie faktów i prawa. Uznał, że jest winny przyjęcia łapówki, ale jego odpowiedzialność karna za to przestępstwo uległa przedawnieniu. Sąd utrzymał w mocy pozostałe części wyroków wydanych przez sądy niższej instancji. 4 marca 2012 r., po złożeniu przez skarżącego uwierzytelnionych odpisów wszystkich wyroków sądów, Bihorski Rejestr Nieruchomości usunął z powyższego rejestru adnotację dotyczącą środka zajęcia nałożonego na jego nieruchomości, która uniemożliwiała mu swobodne rozporządzanie nimi.


Skarżąca urodziła się w 1942 roku i mieszka w Soczi. Skarżąca uzyskała trzy wyroki na swoją korzyść przeciwko różnym organom krajowym wymienionym w załączniku. Wyroki te były egzekwowane z opóźnieniem lub pozostawały nieegzekwowane do daty otrzymania ostatnich pism stron, jak określono w poniższej tabeli. Zgodnie z informacją Rządu, w celu egzekucji wyroku z 23 czerwca 2005 r. władze przeprowadziły przetarg publiczny w celu wyłonienia spółki do przeprowadzenia remontu mieszkania skarżącej w Jakucku. 3 października 2008 r. skarżąca odmówiła wpuszczenia pracowników wyłonionej spółki prywatnej, w wyniku czego nie byli oni w stanie rozpocząć prac remontowych w mieszkaniu. W listopadzie 2008 r. komornicy wysłali do skarżącej zawiadomienie, że prace remontowe zaplanowano na 19 listopada 2008 r., ale zawiadomienie to nigdy do niej nie dotarło, ponieważ w międzyczasie przeprowadziła się do innego miasta. W marcu 2009 r. komornicy i pracownicy lokalnej administracji podjęli próbę wizyty w przedmiotowym mieszkaniu i sporządzili akt o nieobecności skarżącej w mieszkaniu. 11 listopada 2004 r. Sędzia Pokoju 41. Okręgu Sądowego w Jakucku uwzględnił skargę skarżącej na bezczynność komorników w różnych etapach postępowań egzekucyjnych dotyczących innych wyroków wydanych na jej korzyść i nakazał służbie komorniczej w Jakucku zapłacenie skarżącej 200 000,15 rosyjskich rubli (RUB) odszkodowania. Skarżąca wniosła o zmianę wyroku poprzez zastąpienie organu pozwanego Ministerstwem Sprawiedliwości Federacji Rosyjskiej. W nawiązaniu do wniosku skarżącej, 9 lutego 2005 r. Sędzia Pokoju 41. Okręgu Sądowego w Jakucku uchylił wyrok z 11 listopada 2004 r. i nakazał wznowienie postępowania. W maju 2005 r. sprawa została przekazana do zbadania Sądowi Miejskiemu w Jakucku zgodnie z zasadami właściwości, na wniosek pozwanego. Skarżąca bezskutecznie zaskarżyła decyzję o przekazaniu sprawy; ostateczna decyzja została wydana 16 czerwca 2005 r. przez Sąd Miejski w Jakucku. 28 czerwca 2005 r. postępowanie zostało zawieszone na wniosek skarżącej. Od tej daty skarżąca nie wnosiła żadnych dalszych wniosków do sądów krajowych. 20 grudnia 2005 r. Sąd Miejski w Jakucku pozostawił powództwo skarżącej przeciwko komornikom bez rozpoznania z powodu braku interesu skarżącej w dalszym prowadzeniu sprawy. Skarżąca nie odwołała się od tej decyzji. 19 listopada 2004 r. Sąd Miejski w Jakucku uwzględnił powództwo cywilne skarżącej przeciwko miejskiemu przedsiębiorstwu unitarnemu „Centrum Obsługi Płatności” (МУП «ЕРКЦ») w Jakucku. Sąd stwierdził, że spółka pozwana, obliczając opłaty komunalne, nie wzięła pod uwagę braku dostawy wody do mieszkania skarżącej latem przez dostawcę wody, a także nieobecności skarżącej w domu przez określony czas. Sąd nakazał przedsiębiorstwu (1) zaliczyć 25 500 RUB już zapłaconych przez skarżącą na poczet jej długu z tytułu opłat komunalnych; (2) przeliczyć opłaty z powodu długotrwałej nieobecności skarżącej oraz (3) braku dostawy ciepłej wody; oraz (4) udzielić informacji o usługach komunalnych już przez nią opłaconych. 22 grudnia 2004 r. Sąd Najwyższy Republiki Sacha (Jakucja) utrzymał wyrok w mocy na skutek odwołania. Sąd stwierdził w szczególności, że przedsiębiorstwo jest właściwym pozwanym, ponieważ administracja Jakucka delegowała do niego uprawnienie do pobierania opłat komunalnych od ludności. Spółka dłużnicza została utworzona jako miejskie przedsiębiorstwo unitarne powołane decyzją lokalnej administracji. Spółka posiadała „prawo zarządu gospodarczego” (право хозяйственного ведения) nad aktywami przydzielonymi jej przez administrację w celu realizacji jej działalności statutowej. Strony nie podały informacji o jej podstawowej działalności. Wydaje się, że była ona, między innymi, odpowiedzialna za pobieranie opłat komunalnych od lokalnej ludności. Świadczyła również usługi programistyczne, przetwarzania danych i doradztwa IT. Zgodnie z informacją Rządu, 14 grudnia 2004 r. działalność spółki została zakończona, ponieważ spółka została zrestrukturyzowana w formie przekształcenia (реорганизована в форме преобразования) i przekształcona w otwartą spółkę akcyjną OAO „Centrum Obsługi Płatności” («ОАО ЕРКЦ», „OAO”). Tego samego dnia odpowiedni wpis został dokonany do Rejestru Podmiotów Prawnych. Strony nie podały informacji o właścicielach akcji nowo utworzonej spółki, nie złożyły kopii aktu przejęcia i przekazania oraz nie podały żadnych szczegółów dotyczących kwestii sukcesji prawnej. 21 stycznia 2005 r. wydano nakazy egzekucyjne w odniesieniu do wyroku z 19 listopada 2004 r., a 1 lutego 2005 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne. Powołując się na „zawiadomienie” z dnia 19 kwietnia 2005 r. od miejskiego przedsiębiorstwa unitarnego „Centrum Obsługi Płatności”[1], Rząd poinformował, że w nieokreślonym dniu wyrok został wykonany częściowo, w zakresie obowiązków zaliczenia kwoty na poczet długu skarżącej oraz przeliczenia opłat z powodu braku ciepłej wody. Nie złożyli jednak kopii tego zawiadomienia. Wydaje się, że 6 września 2007 r. nakazy zostały zwrócone komornikom przez nieokreśloną osobę lub organ bez wykonania. 12 września 2007 r. służba komornicza umorzyła postępowanie egzekucyjne w zakresie pozostałej części wyroku z powodu niemożności jego egzekucji i zwróciła nakazy egzekucyjne Sądowi Miejskiemu w Jakucku. Strony nie dostarczyły kopii odpowiednich dokumentów. Zgodnie z informacją Rządu, 23 sierpnia 2008 r. OAO zostało zlikwidowane.


Wnioskodawcy stanowią rodzinę. Pierwszym wnioskodawcą jest pan Omer Akçay (wymieniany również jako Emer i Emir Akchay), urodzony w 1960 r., obywatel turecki. Drugim i trzecim wnioskodawcą są jego żona, pani Svetlana Akchay, urodzona w 1975 r., oraz jego syn, pan Deniz Akchay, urodzony w 2000 r. Oboje są obywatelami rosyjskimi. Nazwisko pierwszego wnioskodawcy jest zapisane tak, jak w języku tureckim. Nazwisko drugiego i trzeciego wnioskodawcy jest takie samo jak nazwisko pierwszego, ale zostało przetransliterowane na język rosyjski i ma inną pisownię.

Informacje o tle sprawy
Pierwszy wnioskodawca przebywa w Turcji od kwietnia 2016 r. Wcześniej, od 1999 do 2016 r., mieszkał z rodziną w Syktywkarze, w Republice Komi, w Rosji. Drugi i trzeci wnioskodawca wciąż tam mieszkają. W pewnym momencie przed grudniem 1999 r. pierwszy wnioskodawca przeprowadził się z Turcji do Rosji i zaczął mieszkać z drugim wnioskodawcą w Syktywkarze. Mieszkał w Rosji na podstawie regularnie przedłużanych zezwoleń na pobyt. W styczniu 2000 r. urodził się trzeci wnioskodawca, a pierwszy wnioskodawca został wpisany do jego aktu urodzenia jako ojciec. Trzeci wnioskodawca chodzi do szkoły w Syktywkarze. W 2007 r. pierwszy wnioskodawca został oficjalnie zarejestrowany jako właściciel firmy; posiadał farmę bydła, na której zatrudniał pięciu obywateli rosyjskich.

27 stycznia 2015 r. Komijski Oddział Federalnej Służby Migracyjnej („Komijski FMS”) udzielił pierwszemu wnioskodawcy kolejnego przedłużenia jego pięcioletniego zezwolenia na pobyt, ważnego do 3 lutego 2020 r. 2 grudnia 2015 r. (w złożonych dokumentach data ta była również podawana jako 27 listopada i 4 grudnia 2015 r.) Komijski Oddział Federalnej Służby Bezpieczeństwa („Komijski FSB”) wystawił list z żądaniem, aby FMS unieważniło (odwołało) zezwolenie na pobyt pierwszego wnioskodawcy. Treść dokumentu brzmiała następująco:

„... 13 października 2005 r. Komijski FMS wydał panu E. Akchayowi – obywatelowi tureckiemu urodzonemu 1 stycznia 1960 r. w Malazgirt w Turcji – zezwolenie na pobyt nr 82 nr 0013753 (na podstawie decyzji FMS nr 015777 z 13 października 2005 r.). Zgodnie z informacjami departamentu, działania tej osoby oznaczają, że stanowi on zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Federacji Rosyjskiej, co, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o obcokrajowcach, stanowi podstawę do unieważnienia zezwolenia na pobyt cudzoziemca w Federacji Rosyjskiej. Biorąc pod uwagę powyższe, prosimy o unieważnienie zezwolenia na pobyt obywatela tureckiego pana Emera Akçaya, zgodnie z rosyjskim ustawodawstwem.”

Powyższe żądanie Komijskiego FSB nie określało ani podstaw środka, ani natury domniemanego zagrożenia. 8 grudnia 2015 r. Komijski FMS unieważnił zezwolenie na pobyt pierwszego wnioskodawcy, powołując się na art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o obcokrajowcach, który przewidywał odwołanie zezwoleń na pobyt obywateli państw obcych stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Federacji Rosyjskiej lub jej obywateli. 29 grudnia 2015 r. pierwszy wnioskodawca został zaproszony do Komijskiego FMS, gdzie poinformowano go o decyzji o unieważnieniu, a jego zezwolenie na pobyt zostało skonfiskowane. Ostrzeżono go, że ma opuścić Rosję w ciągu dwóch tygodni, w przeciwnym razie zostanie deportowany. Pierwszemu wnioskodawcy nie podano podstaw unieważnienia.

26 stycznia 2016 r. farmę wnioskodawców skontrolowała Rosyjska Służba Nadzoru Weterynaryjnego i Fitosanitarnego, która ukarała pierwszego wnioskodawcę grzywną w wysokości 3000 rubli rosyjskich (RUB) za nieprzestrzeganie szeregu odpowiednich przepisów – na przykład za brak paszportów dla trzech psów z farmy oraz składowanie obornika w odległości mniejszej niż sześćdziesiąt metrów od stodoły z bydłem. 17 lutego 2016 r. Komijski FMS wydał decyzję nakazującą pierwszemu wnioskodawcy opuszczenie Rosji w ciągu pięciu dni od otrzymania decyzji, pod groźbą deportacji, oraz zakazującą mu ponownego wjazdu do Federacji Rosyjskiej do 19 września 2018 r. Pierwszy wnioskodawca został poinformowany o tej decyzji 7 kwietnia 2016 r. W nieokreślonym dniu kwietnia 2016 r. pierwszy wnioskodawca został ponownie zaproszony do Komijskiego FSB i przypomniano mu, by samodzielnie opuścił Rosję, w przeciwnym razie zostanie zatrzymany, a następnie deportowany. Otrzymał wizę wyjazdową ważną do 20 kwietnia 2016 r. 20 kwietnia 2016 r. pierwszy wnioskodawca opuścił Rosję. Drugi i trzeci wnioskodawca pozostali w Syktywkarze, aby zaopiekować się farmą i kontynuować naukę w szkole.

13 lipca 2016 r. (w złożonych dokumentach data ta była również podawana jako 21 czerwca 2016 r.) pierwszy i drugi wnioskodawca oficjalnie zarejestrowali swoje małżeństwo w Turcji. 31 grudnia 2015 r. pierwszy wnioskodawca odwołał się do Sądu Miejskiego w Syktywkarze („Sąd Miejski”) od unieważnienia jego zezwolenia na pobyt, stwierdzając, że żądanie Komijskiego FSB z 2 grudnia 2015 r. o unieważnienie jego zezwolenia na pobyt zostało złożone z powodów bezpieczeństwa narodowego, które były mu nieznane, a następna decyzja Komijskiego FMS spełniająca to żądanie i unieważniająca jego zezwolenie na pobyt była bezprawna i nieproporcjonalna. Stwierdził, że ma rodzinę w Rosji, jest właścicielem firmy, nie ma karalności ani wykroczeń administracyjnych, a unieważnienie zezwolenia na pobyt pozbawi go podstaw do pobytu w Rosji i zakłóci jego życie rodzinne i prywatne.

24 lutego 2016 r. Sąd Miejski rozpatrzył odwołanie pierwszego wnioskodawcy. Na rozprawie przedstawiciele Komijskiego FSB poinformowali sąd, że pierwszy wnioskodawca otrzymał jedenaście (w złożonych dokumentach liczba ta była również podawana jako dwanaście) mandatów karnych za przekroczenie prędkości, z których sześć wystawiono w 2015 r., trzy w 2014 r. i dwa w 2013 r. Ponadto, w 2015 r. pierwszy wnioskodawca został ukarany grzywną za inne naruszenia przepisów ruchu drogowego, takie jak prowadzenie pojazdu z wadą, trzykrotnie. Otrzymał również dwie grzywny administracyjne za naruszenie warunków pobytu cudzoziemców w Rosji (niezarejestrowanie się w wyznaczonym terminie, w 2013 r., a następnie w 2015 r.). Ponadto, raz w styczniu 2016 r. został ukarany grzywną za nieprzestrzeganie przepisów weterynaryjnych na fermie bydła.

Pełnomocnik pierwszego wnioskodawcy złożył na rozprawie oświadczenie, że pierwszy wnioskodawca posiada farmę w Rosji, sumiennie płaci podatki, zatrudnia kilku obywateli rosyjskich oraz ma żonę i czternastoletniego syna. Po zestrzeleniu rosyjskiego samolotu wojskowego w Turcji policja drogowa zaczęła zatrzymywać pierwszego wnioskodawcę „na każdym kroku”. Gdy pełnomocnik pierwszego wnioskodawcy zapytał przedstawiciela Komijskiego FSB, dlaczego, mimo wszystkich domniemanych naruszeń administracyjnych, zezwolenie na stały pobyt pierwszego wnioskodawcy zostało ponownie przedłużone w lutym 2015 r. bez żadnych problemów, przedstawiciel Komijskiego FSB odpowiedział następująco:
„sytuacja międzynarodowa jest skomplikowana, dlatego stosunek w Rosji do naruszeń popełnianych przez cudzoziemców stał się bardziej rygorystyczny”.

Pełnomocnik pierwszego wnioskodawcy wezwał na rozprawę sąsiadkę wnioskodawców, panią Ch., która zeznała, że zna pierwszego wnioskodawcę od dwudziestu lat, że jest on szanowanym mężczyzną, który pomaga lokalnym sierotom, że pracuje na rzecz dobra lokalnej społeczności oraz że ma żonę i syna i jest żywicielem rodziny. Na rozprawie pierwszy wnioskodawca twierdził również, że nie został poinformowany o szczegółowych informacjach dotyczących jego naruszeń administracyjnych, które Komijski FSB przedstawił sądowi przed rozprawą. Podkreślił, że nadal nie wie, jaki jest charakter zagrożenia, jakie rzekomo stanowi dla bezpieczeństwa narodowego Rosji, oraz że ma rodzinę w Rosji, w tym małoletniego syna. Posiadał również farmę, która wymagała ciągłej uwagi. Przyznał, że miał mandaty za przekroczenie prędkości, ale podkreślił, że takie naruszenia są bardzo powszechne i mają niewielki charakter, a przez cały czas pobytu w Rosji nigdy nie miał wypadku drogowego. Jego zdaniem zaskarżona decyzja o wykluczeniu go z Rosji została podjęta w napiętych stosunkach między Rosją a Turcją po incydencie z rosyjskim samolotem wojskowym.

W tym samym dniu, 24 lutego 2016 r., Sąd Miejski utrzymał w mocy unieważnienie zezwolenia na pobyt pierwszego wnioskodawcy. W swojej decyzji sąd powołał się na jego wykaz naruszeń administracyjnych przedstawiony przez Komijski FSB na rozprawie. Sąd nie odniósł się w żaden sposób do natury zagrożenia, jakie stanowił pierwszy wnioskodawca dla bezpieczeństwa narodowego, poza stwierdzeniem, że jego wykaz naruszeń administracyjnych z ostatnich trzech lat dostarczył niezbędnej podstawy dla żądania Komijskiego FSB o unieważnienie jego zezwolenia na pobyt. Komijski FSB nie dostarczył żadnych innych dokumentów potwierdzających jego żądanie wykluczenia pierwszego wnioskodawcy z powodów bezpieczeństwa narodowego. Sąd nie rozpatrzył skarg pierwszego wnioskodawcy dotyczących zakłócającego wpływu wykluczenia na jego życie rodzinne.

17 marca 2016 r. pierwszy wnioskodawca odwołał się do Sądu Najwyższego Komi od wyroku z 24 lutego 2016 r., stwierdzając między innymi, że przebywa w Rosji od 1999 r., a od 2005 r. mieszka tam na podstawie regularnie przedłużanych pięcioletnich zezwoleń na pobyt. Ostatnie przedłużenie zostało udzielone w lutym 2015 r., co wykazało, że jest on długoterminowym migrantem o dobrej reputacji, który przestrzega odpowiednich przepisów. Pierwszy wnioskodawca dodał również, że zawsze płacił podatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej na fermie i zapewniał miejsca pracy dla pięciu obywateli rosyjskich. Powołując się na Artykuł 8 Konwencji, podał, że unieważnienie narusza jego prawo i prawo członków jego rodziny do poszanowania życia rodzinnego oraz że jest to środek nieproporcjonalny, który nie służy legalnemu celowi. Na koniec pierwszy wnioskodawca podkreślił, że nadal nie wie, jaki jest charakter zagrożenia, jakie rzekomo stanowi dla bezpieczeństwa narodowego Federacji Rosyjskiej.

15 i 28 kwietnia 2016 r. Komijski FSB wniósł swoje zastrzeżenia do odwołania pierwszego wnioskodawcy do Sądu Najwyższego Komi, domagając się, aby sąd oddalił jego powództwo. Między innymi w swoich pismach z 15 kwietnia 2016 r. stwierdzono następujące rzeczy:
„... organy bezpieczeństwa państwa, w szczególności Federalna Służba Bezpieczeństwa, mają prawo oceniać działalność obywateli państw obcych i osób bezpaństwowych jako [osoby] stanowiące zagrożenie dla obronności, bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego lub zdrowia, a sąd nie ma prawa ingerować w tę kompetencję. Stosowanie tych środków zapobiegawczych w zakresie bezpieczeństwa narodowego pozostawia się uznaniu Federalnej Służby Bezpieczeństwa.
Kwestie związane z bezpieczeństwem narodowym są specyficzne, a ich ocena jest przeprowadzana przez wyznaczone organy na podstawie informacji uzyskanych ze źródeł, w tym tych spoza kontroli sądowej.
Dlatego też Federalna Służba Bezpieczeństwa nie powinna dostarczać sądowi dokumentów potwierdzających podstawy jego decyzji dotyczących niepożądania pobytu obywatela państwa obcego w Federacji Rosyjskiej, ponieważ takie dokumenty zawierają tajemnice państwowe, a sąd nie ma uprawnień do żądania tych dokumentów ...”

Między innymi w dalszych pismach FSB do sądu z 15 kwietnia 2016 r. stwierdzono następujące rzeczy:
„... informacja dotycząca unieważnienia zezwolenia na pobyt została przekazana Federalnej Służbie Migracyjnej przez Federalną Służbę Bezpieczeństwa na podstawie tajnej decyzji nr 18577c z 27 listopada 2015 r. dotyczącej działań wnioskodawcy stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Federacji Rosyjskiej i jej obywateli, [działań], które stanowią podstawę do unieważnienia zezwolenia na pobyt, zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o obcokrajowcach ...
[Komijski] FSB dostarczył sądowi pierwszej instancji [tylko] informacje, których ujawnienie nie było ograniczone ...”

5 maja 2016 r. Sąd Najwyższy Komi rozpatrzył odwołanie i utrzymał unieważnienie w mocy. W swojej decyzji sąd powołał się na wykaz naruszeń administracyjnych popełnionych przez pierwszego wnioskodawcę w latach 2013–2016 oraz na pewne nieujawnione informacje dostarczone przez FSB, nie określając, jaki był charakter tych informacji. Sąd stwierdził, że decyzja o unieważnieniu zezwolenia na pobyt została podjęta przez FSB w ramach jego kompetencji wykonawczych i że informacje uzyskane ze źródeł tajnych nie podlegają kontroli sądowej, stwierdzając następująco:
„... sąd bierze pod uwagę, że zgodnie z ustawą federalną nr 40-FZ o Federalnej Służbie Bezpieczeństwa z 3 kwietnia 1995 r., prawo do oceny działalności cudzoziemców jako [osób] stanowiących zagrożenie dla zdolności obronnych państwa lub bezpieczeństwa narodowego, porządku publicznego lub zdrowia, należy do kompetencji rosyjskiego FSB i leży w uznaniu służby bezpieczeństwa. W postępowaniu administracyjnym sąd nie ma prawa oceniać [informacji dotyczących] czynników zagrażających bezpieczeństwu narodowemu, które uzyskano w odniesieniu do cudzoziemca ...”

Co do twierdzeń pierwszego wnioskodawcy dotyczących negatywnego wpływu środka na jego prawo do poszanowania życia rodzinnego, sąd stwierdził następująco:
„unieważnienie nie stanowiło niedopuszczalnej ingerencji władz w prawo do poszanowania życia rodzinnego”.

28 października 2016 r. pierwszy wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną do Prezydium Sądu Najwyższego Komi, a 25 listopada 2016 r. sąd odrzucił ją bez rozpatrzenia jego twierdzeń dotyczących naruszenia prawa do poszanowania życia rodzinnego. 13 lutego 2017 r. Izba Spraw Administracyjnych Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej odmówiła rozpatrzenia dalszej skargi kasacyjnej wniesionej przez pierwszego wnioskodawcę.

17 lutego 2016 r. Komijski FMS wydał decyzję zakazującą pierwszemu wnioskodawcy ponownego wjazdu do Federacji Rosyjskiej do 19 września 2018 r. (zakaz wjazdu) i nakazującą mu opuszczenie Rosji w ciągu pięciu dni od otrzymania decyzji, pod groźbą deportacji. Pierwszy wnioskodawca został poinformowany o tej decyzji 7 kwietnia 2016 r. (patrz punkt 15 powyżej). 18 kwietnia 2016 r. pierwszy wnioskodawca odwołał się do Sądu Miejskiego od powyższego zakazu wjazdu. Stwierdził w szczególności, że decyzja odnosiła się do jego wykazu naruszeń administracyjnych za przekroczenie prędkości i nieprzestrzeganie drobnych przepisów imigracyjnych oraz zasad sanitarnych na fermie, ale nałożony zakaz został wydany z powodów bezpieczeństwa narodowego, o których nadal nie wiedział. Pierwszy wnioskodawca dodał również, że zakaz jest karą nieproporcjonalną, ponieważ jest on praworządnym mieszkańcem o dobrej reputacji, który płaci wszystkie podatki i zatrudnia obywateli rosyjskich. Pierwszy wnioskodawca podkreślił, że nakładając sankcję, władze nie zdołały zrównoważyć interesu publicznego z jego prawem do poszanowania życia rodzinnego z synem i żoną.

19 lipca 2016 r. Sąd Miejski oddalił odwołanie pierwszego wnioskodawcy, powołując się na jego naruszenia administracyjne i stwierdzając, że „zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z prawem i w ramach kompetencji Komijskiego FMS”. 30 marca 2017 r. Sąd Najwyższy Komi utrzymał powyższą decyzję w mocy, a 22 sierpnia 2017 r. oddalił skargę kasacyjną pierwszego wnioskodawcy.


Skarżący urodził się w 1974 roku w Chabarowsku i odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności w obwodzie swierdłowskim. Od 25 maja 2012 r. do 10 kwietnia 2014 r. Skarżący przebywał w kolonii karnej IK-56 w obwodzie swierdłowskim. W 2013 r. odbył pięć krótkich widzeń, a w 2014 r. – jedno krótkie widzenie. 15 lipca 2013 r. Skarżący zwrócił się do dyrektora o zgodę na krótkie widzenie z czterema dorosłymi krewnymi: matką, siostrą i dwoma kuzynami. Wniósł również o przeprowadzenie widzenia bez szyby oddzielającej go od odwiedzających oraz bez obecności funkcjonariusza więziennictwa. Dyrektor podpisał decyzję w sprawie wniosku: „Odmowa. Niedozwolone na mocy Kodeksu wykonywania kar”. Od 15 maja do 16 lipca 2014 r. Skarżący został przeniesiony do aresztu śledczego SIZO-1 w Chabarowsku – gdzie nadal mieszkała jego rodzina – w celu udziału w innym śledztwie. Następnego dnia po przybyciu do więzienia zwrócił się do dyrektora o zezwolenie na krótkie widzenie z czterema członkami rodziny – siostrą, dwoma kuzynami i ciotką – bez fizycznej przegrody oddzielającej go od odwiedzających oraz bez obecności funkcjonariuszy więziennictwa. Pismem z 21 maja 2014 r. dyrektor odrzucił jego wniosek. Zaznaczył, że na mocy art. 18 Ustawy o zatrzymaniu tymczasowym widzenia wymagają pisemnej zgody urzędnika lub organu prowadzącego sprawę karną. Ponadto Regulamin wewnętrznego porządku w aresztach śledczych wymagał, aby pokoje widzeń były wyposażone w fizyczną przegrodę, a widzenia nadzorowane przez funkcjonariusza więziennictwa. 3 czerwca 2014 r. Skarżący zwrócił się do dyrektora o zezwolenie na długie widzenie z matką i siostrą. Powołał się na art. 89 Kodeksu wykonywania kar (KWK) i podkreślił, że areszt śledczy jest wyposażony w pokoje do długich widzeń, z których mogą korzystać skazani odbywający karę w tym więzieniu. Trzy dni później dyrektor odpowiedział, że obowiązujące prawo nie przewiduje długich widzeń dla osób tymczasowo aresztowanych. Odesłał Skarżącego do art. 77.1 KWK. Następnie Skarżący zwrócił się do organów prowadzących sprawę karną o zezwolenie na krótkie wizyty członków rodziny. 11 czerwca i 1 sierpnia 2014 r. śledczy oraz zastępca szefa wydziału śledczego odpowiednio odrzucili jego wniosek. Poinformowali Skarżącego, że „organ prowadzący śledztwo nie uniemożliwia [mu] odbywania krótkich widzeń z członkami rodziny, o ile nie stoi to w sprzeczności z prawem rosyjskim, w tym z Kodeksem wykonywania kar”. Skarżący zaskarżył ograniczenia w zakresie wizyt rodzinnych przed sądem powszechnym. Zgodnie z informacją Rządu, wszystkie jego skargi zostały oddalone jako bezzasadne. Zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez dyrektora 27 kwietnia 2017 r., Skarżący nie odbył żadnych krótkich ani długich widzeń w czasie pobytu w areszcie śledczym w Chabarowsku.


Skarżący urodził się w 1983 roku i mieszka w Tianchang, w Chińskiej Republice Ludowej. W chwili zdarzeń skarżący był studentem ekonomii na Charkowskim Uniwersytecie Narodowym na Ukrainie. 1 maja 2009 roku grupa około piętnastu chińskich studentów, w tym skarżący, urządziła piknik. Gdy byli już blisko zakończenia, czterech Ukraińców (D., Sa., Su. i M.), którzy piknikowali w pobliżu, podeszło do nich, aby poprosić o piwo. Ukraińcy byli wyraźnie pijani. D. wziął nóż ze stołu chińskich studentów i rzucił go do rzeki pod pretekstem, że jest to broń i nie ma dla niej miejsca tam. M., który wydawał się mniej pijany niż jego przyjaciele, był bardziej przyjazny, a skarżący dał mu butelkę piwa. Wszyscy czterej wypili piwo i wrócili po więcej. Najwyraźniej zaoferowali chińskim studentom mały nóż składany zamiast tego, który został wyrzucony, ale ich oferta została odrzucona. Zachowanie D. było szczególnie obraźliwe i nieprzyzwoite: rozpiął spodnie i pokazał swoje genitalia wszystkim wokół, w tym dziewczynom. Skarżący dał Ukraińcom kolejną butelkę piwa, a grupa chińskich studentów zaczęła się pakować. M. filmował wydarzenia smartfonem. Ostatnią nagraną rzeczą był jeden z chińskich studentów, później zidentyfikowany jako W., wyjmujący dwa metalowe szpikulce z plastikowej torby. W pewnym momencie wybuchła bójka między obiema grupami. Później wzajemnie obwiniały się o jej rozpoczęcie. W trakcie bójki M. został dźgnięty w plecy metalowym szpikulcem. Sa. chwycił jednego z chińskich studentów, Ch. Gdy przybyła policja, Sa. oświadczył, że widział, jak Ch. dźga M. w plecy nożem składanym, i potwierdził swoje zeznania na piśmie tego samego dnia. Zgodnie z raportem dyżurnego oficera policji, Su. i D. byli tak pijani, że nie było możliwe ich przesłuchanie. Co do ofiary, była nieprzytomna. Skarżący czekał na policję wraz z czterema Ukraińcami i niektórymi swoimi towarzyszami (kilku innych uciekło). Żaden z Ukraińców nie wyraził żadnych podejrzeń wobec skarżącego, a on ostatecznie odszedł ze swoimi przyjaciółmi. 2 maja 2009 roku M. został przesłuchany w szpitalu. Złożył oświadczenie, że został nieoczekiwanie dźgnięty w plecy i nie widział, kto to zrobił. Gdy upadł, widział trzech Chińczyków przechodzących nad nim, w tym skarżącego. M. zapamiętał skarżącego, ponieważ wydawał się większy niż inni Chińczycy i mówił trochę po rosyjsku. M. uznał, że najprawdopodobniej to skarżący go zranił. Tego samego dnia Sa. zmienił swoje pierwotne zeznania i złożył oświadczenie, że widział „jednego z Chińczyków, który wydawał się większy od innych i nazywał się Jura [skarżący], skaczącego na plecy [M.] i dźgającego go metalowym szpikulcem”. 4 maja 2009 roku M. zmarł w szpitalu w wyniku odniesionych obrażeń. Tego samego dnia Su. powiedział policji, że widział jednego z Chińczyków, który wydawał się większy od innych, dźgającego M. metalowym szpikulcem. Podczas przeprowadzonej tego dnia konfrontacji Sa. i Su. wskazali na skarżącego jako na tego, który zranił M. Skarżący został aresztowany tego dnia w związku z podejrzeniem zabójstwa M. 6 maja 2009 roku jeden z chińskich studentów, W., mówiąc w obecności adwokata i przy pomocy tłumacza, złożył policji oświadczenie o poddaniu się. Oświadczył, że nieumyślnie zranił jednego z Ukraińców szpikulcem i uciekł, ponieważ się bał. Był mu przykro z powodu tego, co się stało. 8 maja 2009 roku W. powtórzył swoje wyznanie, dodając, że skarżący zrobił wszystko, co możliwe, aby zapobiec konfliktowi. W nieokreślonym późniejszym terminie W. wycofał swoje wyznanie i złożył oświadczenie, że jedynie nieznacznie zranił D. i Su. metalowym szpikulcem, ale nie M. Śledztwo ustaliło, że chińscy studenci mieli początkowo sześć metalowych szpikulców. Odnaleziono tylko cztery z nich, zapakowane w plastikową torbę. Dwa szpikulce wzięte przez W. z torby krótko przed bójką nigdy nie zostały odnalezione. W trakcie śledztwa dwunastu obywateli Chin złożyło zeznania jako świadkowie, opisując wydarzenia przed, w trakcie i po bójce. Żaden z nich nie widział, kto zranił M. ani jak to się stało. Nikt też nie widział, aby skarżący trzymał metalowy szpikulec w jakimkolwiek momencie. Wręcz przeciwnie, niektórzy świadkowie wśród chińskich studentów złożyli oświadczenia, że byli obok skarżącego podczas bójki i że to nie on zranił M. Ponadto kilku chińskich świadków powiedziało policji, że W. był szczególnie nerwowy po incydencie, zniszczył ubrania, które nosił 1 maja 2009 roku, i poprosił rodziców o znaczną sumę pieniędzy. W nieokreślonym dniu ogłoszono zakończenie śledztwa i Charkowski Sąd Rejonowy Kijowski („Sąd Kijowski”) rozpoczął proces. 15 stycznia 2010 roku Sąd Kijowski zarządził dodatkowe śledztwo. Jak stwierdzono w uzasadnieniu, kilka osób widziało metalowe szpikulce w rękach W., ale nikt nie widział, aby skarżący trzymał szpikulec, nie mówiąc już o dźganiu M. Sa. ostatecznie wycofał swoje zeznanie z 2 maja 2009 roku o widzeniu, jak skarżący dźga M., i sprecyzował, że w rzeczywistości nie widział, jak M. zostaje zraniony. Wyjaśnił, że wskazując na skarżącego, był „pędzony emocjami”. Ponadto, chociaż D. i Su. uważali skarżącego za winnego zranienia M., ustalono na rozprawie, że żaden z nich nie widział, jak to się naprawdę stało. Sąd pierwszej instancji uznał również za nieprzekonujący wniosek wysnuty w śledztwie, że W. zadał D. i Su. lekkie obrażenia metalowym szpikulcem, ale że mało prawdopodobne było, aby mógł również zranić M. Następnie sąd odniósł się do zeznania oficera policji służącego 1 maja 2009 roku, że skarżący był tam przez cały czas po przybyciu policji i że był spokojny, czysty i bez żadnych obrażeń. Oficer złożył również oświadczenie, że Ukraińcy wskazali, że to Ch. zranił M. i wydali go policji. Ch. nie mówił dobrze po rosyjsku. Po zapewnieniu mu tłumacza, twierdził o swojej niewinności. Śledczy nie mógł wyjaśnić, jak podejrzenie padło na skarżącego. Złożył oświadczenie, że ktoś z wydziału dochodzeniowo-śledczego powiedział mu, że skarżący jest sprawcą, ale nie mógł pamiętać dokładnie kto. Na koniec zauważono w wyroku sądu, że chociaż niektóre zeznania Ukraińców identyfikowały skarżącego jako wydającego się większego niż jego towarzysze, było jasne, że było kilku innych chińskich studentów, którzy wydawali się więksi i ciężsi od niego. Śledztwo nie dokonało żadnej oceny tego punktu. 25 marca 2010 roku Charkowski Sąd Okręgowy („Sąd Apelacyjny”) uchylił powyższe orzeczenie, uznając, że wszystkie poruszone w nim kwestie mogą zostać wyjaśnione w trakcie procesu i że dodatkowe śledztwo nie jest konieczne. 26 września 2011 roku Sąd Kijowski uznał skarżącego za winnego zabójstwa i skazał go na dwanaście lat pozbawienia wolności. Opierał się na zeznaniach Sa. i Su., którzy twierdzili, że widzieli skarżącego „wiszącego na plecach [M.]” krótko przed tym, jak ten ostatni krzyknął, że został dźgnięty. Sąd oparł się również na zeznaniach D., który stwierdził, że widział skarżącego uciekającego z ofiarą wraz z Ch. Sąd uznał, że w bójce użyto dwóch metalowych szpikulców. Biorąc pod uwagę, że W. zranił D. i Su. jednym z nich, nie mógł również dźgnąć M. W. nie mógł zostać przesłuchany w sądzie, ponieważ opuścił Ukrainę. Chińscy studenci złożyli relację z bójki. Sąd nie uznał jej jednak za wiarygodną i wyraził opinię, że próbowali pomóc skarżącemu. Skarżący odwołał się, twierdząc w szczególności, że jego skazanie nie miało żadnej podstawy dowodowej, poza kontrowersyjnymi i spekulacyjnymi zeznaniami przyjaciół M. Prokurator również złożył apelację, uznając wyrok za zbyt łagodny. 26 marca 2012 roku Sąd Apelacyjny uchylił wyrok i przekazał sprawę do dodatkowego śledztwa z powodu licznych błędów i zaniedbań. Zauważył w szczególności, że nie podjęto żadnych starań w celu ustalenia motywu zabójstwa. Z dowodów w aktach sprawy wynikało jasno, że zarówno skarżący, jak i M. byli przyjaźni i że oboje starali się uniknąć konfliktu. Ponadto sąd apelacyjny wskazał, że zeznania D., Sa. i Su., na których sąd pierwszej instancji oparł skazanie skarżącego, były sprzeczne, niespójne i spekulacyjne. Nie mogły więc być interpretowane jako rozstrzygający dowód winy skarżącego. Sąd apelacyjny uznał również zarzut wobec skarżącego za zbyt mglisty, ponieważ nigdy nie ustalono, gdzie dokładnie znajdowali się M. i skarżący przed incydentem. Nie ustalono również dokładnego mechanizmu zranienia M. Po dodatkowej rundzie czynności śledztwa sprawa została wysłana do Sądu Kijowskiego. 2 lipca 2012 roku Sąd Kijowski stwierdził, że uchybienia wskazane przez Sąd Apelacyjny w orzeczeniu z 26 marca 2012 roku nie zostały usunięte i że dodatkowe śledztwo, podobnie jak to przeprowadzone wcześniej, było niepełne i powierzchowne. Sprawa została więc ponownie przekazana do dalszego śledztwa. 20 września 2012 roku Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy powyższe orzeczenie. 19 listopada 2012 roku w życie wszedł nowy Kodeks Postępowania Karnego („KPK 2012”), wprowadzając wiele poważnych zmian w postępowaniu karnym (patrz punkt 45 poniżej). 19 grudnia 2012 roku śledczy ogłosił skarżącemu „zawiadomienie o podejrzeniu”, co stanowiło nową procedurę wszczęcia postępowania karnego zgodnie z KPK 2012. Tego samego dnia ogłoszono zakończenie śledztwa, a 24 grudnia 2012 roku sprawa została skierowana do Sądu Kijowskiego. 24 lipca 2013 roku Sąd Kijowski uznał skarżącego za winnego zabójstwa i skazał go na dwanaście lat więzienia. Opierał się w szczególności na zeznaniach złożonych przez Sa., Su. i D. na rozprawie, które były identyczne z podsumowanymi w wyroku z 26 września 2011 roku (patrz punkt 26 powyżej). Sąd zauważył, że niemożliwe jest ustalenie z dokładnością mechanizmu śmiertelnego zranienia M. na podstawie dowodów tych świadków. Uznał jednak, że ich zeznania nie zostały obalone przez żadne ustalenia medycyny sądowej. Sąd oparł się również na zeznaniach M. złożonych podczas śledztwa (patrz punkt 11 powyżej). Jednocześnie, mimo wniosków skarżącego, odmówił dopuszczenia jako dowód jakichkolwiek zeznań innych chińskich studentów, którzy w międzyczasie opuścili Ukrainę i dlatego nie mogli być przesłuchani w sądzie. Tylko jeden chiński student nie opuścił kraju i został przesłuchany. Jego zeznanie miało jednak niewielką wartość dowodową, biorąc pod uwagę, że opuścił miejsce zdarzenia przed rozpoczęciem bójki i nie widział niczego z tego. Sąd Kijowski orzekł następująco:
„... [Zgodnie z art. 85 i 86] oraz art. 95 § 4 KPK [2012], sąd może opierać swoje wnioski wyłącznie na zeznaniach złożonych bezpośrednio na rozprawie lub zgodnie z procedurą [ustaloną w] art. 225 niniejszego Kodeksu i nie jest uprawniony do opierania orzeczeń sądowych na zeznaniach złożonych śledczemu lub prokuratorowi ani do powoływania się na takie zeznania. Sąd uznaje zatem, że powołanie się przez skarżącego i jego adwokata na zeznania świadków udokumentowane w raportach śledztwa i złożone albo śledczemu, albo prokuratorowi poza rozprawami i nie zgodnie z procedurą [ustaloną w] art. 225 KPK [2012], nie może być uznane za właściwy i dopuszczalny dowód obrony.”
Sąd pierwszej instancji orzekł dalej:
„..Sąd nie ma wątpliwości co do okoliczności sprawy, które uznaje za ustalone ... Zeznania świadków [Sa., Su. i D.] są spójne i potwierdzone przez inne dowody w niniejszym postępowaniu karnym.”
Skarżący odwołał się. Złożył oświadczenie, że jedynym dowodem prowadzącym do jego skazania były niespójne i sprzeczne zeznania przyjaciół ofiary, które drastycznie zmienili co najmniej trzy razy. Skarżący podkreślił, że sąd pierwszej instancji nie przeanalizował żadnych z tych sprzeczności ani powodów, dla których świadkowie zmienili swoje zeznania. Podobnie, jak skarżył, nie dokonano oceny sprzeczności między powyższymi zeznaniami świadków a wersją wydarzeń podaną przez samą ofiarę krótko przed jej śmiercią (patrz punkt 11 powyżej). Zauważył w szczególności, że M. był jasny w swoim zeznaniu, że dźgnięcie w plecy było dla niego całkowitym zaskoczeniem i nigdy nie złożył oświadczenia, że ktoś „wisiał na jego plecach”, jak twierdzili świadkowie. Skarżący skarżył się również, że zignorowano zeznania dwunastu innych Chińczyków złożone podczas śledztwa. Zauważył, że na mocy art. 5 § 2 KPK 2012 dopuszczalność dowodów ma być oceniana w świetle przepisów KPK obowiązujących w momencie uzyskania tych dowodów. Ponadto skarżący powołał się na art. 8 rozdziału 11 Przepisów Przejściowych KPK 2012, który stanowił, że kwestia dopuszczalności dowodów uzyskanych przed wejściem w życie nowego KPK ma być rozstrzygana zgodnie z procedurą obowiązującą przed jego wejściem w życie (patrz punkt 45 poniżej). W jego przypadku, podkreślił, wszystkie dowody zostały uzyskane, gdy stary KPK z 1960 roku był jeszcze w mocy. W związku z tym uznał, że sąd pierwszej instancji powinien był kierować się przepisami KPK z 1960 roku przy decydowaniu o dopuszczalności dowodów, w tym zeznań świadków złożonych przez chińskich studentów. Biorąc pod uwagę, że na mocy KPK z 1960 roku dowody uzyskane w trakcie śledztwa były dopuszczalne w postępowaniu karnym (patrz punkt 44 poniżej), skarżący skarżył się, że wykluczenie dowodów z zeznań świadków na rzecz obrony było bezprawne i niesprawiedliwe oraz że poprzez to sąd pierwszej instancji istotnie pogorszył jego sytuację i pozbawił go możliwości obrony. 27 listopada 2013 roku Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy ustalenia i uzasadnienie wyroku Sądu Kijowskiego. Orzekł w szczególności następująco:
„Ustalenia [sądu pierwszej instancji] dotyczące [winny skarżącego] są zgodne z faktycznymi okolicznościami sprawy. [Opierają się one] na dowodach, które zostały zbadane na rozprawie i które są szczegółowo opisane w wyroku. Sąd pierwszej instancji dokładnie zweryfikował [te dowody] i ocenił je w obiektywny sposób.”
Sąd Apelacyjny nie odniósł się do argumentu skarżącego dotyczącego stosowania KPK z 1960 roku przy ocenie dopuszczalności dowodów. Skarżący powtórzył swoje argumenty w kasacji. 22 lipca 2014 roku Wyższy Sąd Specjalizowany do Spraw Cywilnych i Karnych oddalił jego skargę i utrzymał w mocy decyzje sądów niższych instancji. Nie znalazł powodów, by uznać śledztwo na rozprawie za powierzchowne lub w inny sposób wadliwe. Wyższy Sąd Specjalizowany milczał w kwestii argumentu skarżącego dotyczącego dopuszczalności dowodów obrony w świetle KPK z 1960 roku. Zgodnie z informacją dostarczoną przez skarżącego, 31 marca 2016 roku został zwolniony i wrócił do Chin. Akta sprawy przed Sądem nie zawierają dalszych szczegółów w tym zakresie.


Skarżący urodził się w 1977 roku i mieszka w Czerniowcach. W październiku 2002 roku Sąd Rejonowy w Zaleszczykach w obwodzie tarnopolskim wydał nakaz egzekucyjny w sprawie przeciwko prywatnej spółce U. Strony nie dostarczyły żadnych dokumentów dotyczących postępowania przeciwko spółce U. Na mocy tego nakazu w marcu 2005 roku Państwowa Służba Komornicza zajęła, wśród innych przedmiotów należących do spółki U., budowlę przemysłową (metalowy hangar o powierzchni 2000 metrów kwadratowych) o zadeklarowanej wartości 98 000 hrywien ukraińskich (UAH), co w tamtym czasie odpowiadało około 13 950 euro (EUR). W grudniu 2005 roku Państwowa Służba Komornicza zawarła umowę z prywatną spółką M. w celu przeprowadzenia licytacji w celu sprzedaży zajętego hangaru. 3 kwietnia 2006 roku skarżący wziął udział w tej licytacji i kupił powyższą budowlę za 26 000 UAH (w tamtym czasie około 4200 EUR). Skarżący złożył kopie rachunków, z których wynikało, że zapłacił powyższą kwotę w całości. 10 sierpnia 2006 roku skarżący sprzedał hangar osobie prywatnej T. za 50 000 UAH. W nieustalonym dniu osoba trzecia S. wniosła powództwo administracyjne przeciwko komornikom i skarżącemu, domagając się uznania zajęcia i sprzedaży hangaru przez komornika za bezprawne, gdyż w rzeczywistości należał on do niej. W związku z tym powództwem, w październiku 2006 roku umowa sprzedaży między skarżącym a T. została unieważniona przez strony, a skarżący zwrócił pieniądze T. 23 listopada 2006 roku Sąd Rejonowy w Zaleszczykach w obwodzie tarnopolskim uznał, że hangar należy do S. i tym samym komornicy bezprawnie go zajęli i sprzedali. Brak informacji, czy od tej decyzji wniesiono odwołanie. Równolegle wszczęto postępowanie karne przeciwko komornikowi D. za nadużycie władzy w związku z prowadzeniem odpowiednich postępowań egzekucyjnych. 16 marca 2007 roku skarżącemu nadano status pokrzywdzonego w tych postępowaniach. W odpowiednim postanowieniu zauważono, że skarżący poniósł szkodę majątkową i nie otrzymał zwrotu pieniędzy zapłaconych na licytacji. Wysokość szkody zaostrzyła zarzuty przeciwko komornikowi. 2 sierpnia 2007 roku Sąd Rejonowy w Zaleszczykach uznał komornika za winnego stawianych mu zarzutów. W treści wyroku skarżący jest wymieniony jako świadek. Najwyraźniej skarżący nie wniósł powództwa cywilnego w toku tych postępowań karnych. Brak informacji, czy od tego wyroku wniesiono odwołanie. W maju 2008 roku skarżący wszczął postępowanie cywilne przeciwko Służbie Komorniczej i lokalnemu oddziałowi Skarbu Państwa, domagając się odszkodowania za szkodę majątkową i niemajątkową. Skarżący powołał się na przepisy Kodeksu Cywilnego Ukrainy dotyczące odszkodowania za szkodę, w szczególności na art. 1174, oraz na art. 11 ustawy Ukrainy „O Państwowej Służbie Komorniczej”, zgodnie z którym szkoda wyrządzona osobie fizycznej przez działania lub zaniechania urzędnika państwowego, w szczególności komornika podczas postępowania egzekucyjnego, musi być zrekompensowana przez Państwo (zobacz punkty 19 i 21 poniżej). 1 grudnia 2008 roku Sąd Rejonowy w Sadhirze w Czerniowcach uwzględnił powództwo skarżącego na podstawie powyższych przepisów prawa. Przyznał skarżącemu kwotę 60 262 UAH (równowartość około 6884 EUR), która obejmowała: i) koszt hangaru (26 000 UAH); ii) prowizję bankową (262 UAH); iii) utracony dochód (24 000 UAH) oraz iv) zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową (10 000 UAH). Na skutek odwołania pozwanego, 12 marca 2009 roku Sąd Okręgowy w Czerniowcach uchylił tę decyzję i oddalił roszczenia skarżącego jako bezzasadne. Sąd uznał, że skoro skarżący nie był stroną postępowania egzekucyjnego w sprawie przeciwko spółce U., nie może dochodzić odszkodowania od komorników na podstawie art. 11 ustawy Ukrainy „O Państwowej Służbie Komorniczej” (zobacz punkt 21 poniżej). Sąd odwoławczy nie zbadał zastosowania przepisów Kodeksu Cywilnego, na które powoływali się skarżący i sąd rejonowy. Sąd zauważył dalej, że skarżącemu nie udało się wykazać, iż hangar został w rzeczywistości zajęty od niego bez żadnego odszkodowania, lub że umowa sprzedaży ze spółką M., odpowiedzialną za licytację, została rozwiązana. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, twierdząc, że nie jest już właścicielem ani użytkownikiem hangaru, ponieważ jego zajęcie i sprzedaż zostały uznane za bezprawne w wyroku z 23 listopada 2006 roku (zobacz punkt 11 powyżej) i został on zwrócony S. Zauważył, że pieniądze zapłacone na licytacji nie zostały mu zwrócone. W ten sposób poniósł szkodę. W celu poparcia swojego roszczenia skarżący ponownie przywołał przepisy Kodeksu Cywilnego. 23 lipca 2009 roku Sąd Najwyższy Ukrainy odmówił wszczęcia postępowania kasacyjnego, uznając skargę kasacyjną za bezzasadną.