Skarżący urodzili się w 1975 i 1976 roku i mieszkają odpowiednio w Cahul i Cetireni. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Skarżący zostali skazani przez sądy mołdawskie i w momencie zdarzeń odbywali kary w więzieniu nr 8 położonym w mieście Tighina (Bender), w regionie Naddniestrza Republiki Mołdawii. Miasto to znajduje się w strefie bezpieczeństwa pod kontrolą sił pokojowych z Mołdawii, Rosji i samozwańczej „Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej” („NRM”)[1]. Więzienie nr 8 pozostaje pod wyłączną kontrolą władz mołdawskich. Do października 2003 roku przetrzymywano tam około 236 osób; niektórzy z nich, tacy jak skarżący, chorowali na gruźlicę. 23 września 2002 roku lokalna administracja w Bender, podporządkowana władzom „NRM”, odcięła więzienie nr 8 od dostaw prądu, wody i ogrzewania. W rezultacie więźniowie pozbawieni byli warunków podstawowej higieny, a otrzymywane przez nich pożywienie nie spełniało minimalnych standardów jakości. Władze więzienia poinformowały mołdawskie Ministerstwo Sprawiedliwości, Kancelarię Prezydenta, Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), Czerwony Krzyż oraz Radę Europy, a także lokalne organizacje praw człowieka, w celu uzyskania pomocy w rozwiązaniu problemu wynikłego z odłączenia od miejskiej sieci mediów. 12 sierpnia 2003 roku prokuratura w Bender (będąca częścią oficjalnych władz mołdawskich) poinformowała Mołdawski Komitet Helsiński ds. Praw Człowieka („CHDOM”), w którym pracował przedstawiciel skarżących, że w wyniku nacisków OBWE władze w Bender ponownie podłączyły więzienie do systemów dostaw prądu i wody 23 lutego 2003 roku. 10 lipca 2003 roku ostatnie osoby chore na gruźlicę zostały przeniesione do nowo wybudowanego skrzydła szpitalnego w szpitalu więziennym Pruncul, położonym w Mołdawii. Zgodnie z informacją dyrektora więzienia nr 8, po tej dacie w więzieniu pozostało około 236 zdrowych więźniów, w tym skarżący. Jednakże również 10 lipca 2003 roku władze lokalne ponownie, bez żadnego ostrzeżenia, odcięły więzienie nr 8 od systemów dostaw prądu i wody. Władze „NRM” domagały się zamknięcia więzienia. 15 września 2004 roku pan Pocasovschi (pierwszy skarżący) został przeniesiony do innego więzienia. Został zwolniony warunkowo 14 kwietnia 2005 roku. Pan Mihăilă (drugi skarżący) został przeniesiony do innego więzienia 1 marca 2004 roku i został zwolniony warunkowo 28 marca 2005 roku. 21 lipca 2003 roku przedstawiciele skarżących zwrócili się do Prokuratury Generalnej Mołdawii o wszczęcie postępowania karnego przeciwko osobom odpowiedzialnym za odcięcie więzienia nr 8 od systemów mediów. 12 sierpnia 2003 roku prokuratura w Bender odpowiedziała w ogólnych słowach, opisując trudną sytuację dotyczącą więzienia nr 8 oraz nieudane negocjacje z władzami lokalnymi. 29 sierpnia 2003 roku CHDOM zwrócił się do Sądu Rejonowego w Bender (będącego częścią systemu sądownictwa mołdawskiego) z wnioskiem o nakazanie prokuraturze naprawienia naruszeń praw człowieka mających miejsce w więzieniu nr 8. 7 października 2003 roku dyrektor więzienia nr 8 poinformował sąd, że z powodu niewystarczającego dostępu do wody i prądu więźniowie w jego placówce nie mogli otrzymywać odpowiedniej pomocy medycznej ani pożywienia o wystarczającym standardzie, a także utrzymywać właściwej higieny. 31 października 2003 roku Sąd Rejonowy w Bender nakazał prokuraturze wszczęcie postępowania karnego przeciwko osobom odpowiedzialnym za odcięcie więzienia nr 8 od dostaw mediów. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Sąd Apelacyjny w Bender 18 grudnia 2003 roku. Zgodnie z informacją rządu mołdawskiego, 18 listopada 2003 roku prokuratura w Bender skontaktowała się z władzami „NRM” w celu pociągnięcia do odpowiedzialności osób odpowiedzialnych za odcięcie więzienia nr 8 od mediów. Poinformowała również Wspólną Komisję Kontrolną (zob. Ilaşcu i inni przeciwko Mołdawii i Rosji ([Wielka Izba], skarga nr 48787/99, § 90, ETPC 2004‑VII) o konieczności uwzględnienia tego tematu w porządku obrad. 20 grudnia 2003 roku prokuratura „NRM” odmówiła wszczęcia śledztwa karnego, twierdząc, że nie popełniono żadnego przestępstwa. 19 stycznia 2004 roku rodziny dwóch z więźniów złożyły kolejną skargę do CHDOM dotyczącą nieludzkich warunków detencji w więzieniu nr 8. List ten został przesłany do mołdawskiego Ministerstwa Sprawiedliwości, Prezydenta Republiki Mołdawii oraz Prokuratury Generalnej, wraz z prośbą o podjęcie wszystkich niezbędnych kroków w celu natychmiastowej poprawy warunków detencji. 1 marca 2004 roku CHDOM zapytał prokuraturę w Bender, jakie działania zostały podjęte w wykonaniu powyższych orzeczeń sądowych. 12 marca 2004 roku prokuratura w Bender odpowiedziała, że wszystkie materiały znajdują się w Prokuraturze Generalnej, która zajmuje się sprawą. 15 marca 2004 roku Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało CHDOM, że Państwo podejmuje wszelkie niezbędne wysiłki, aby zapewnić akceptowalne warunki detencji w więzieniu nr 8 oraz że w tamtym czasie warunki detencji w tym więzieniu nie różniły się od warunków w innych więzieniach Republiki Mołdawii. 20 kwietnia 2004 roku Prokuratura Generalna poinformowała CHDOM, że złożyła nadzwyczajny środek odwoławczy do Sądu Najwyższego Sprawiedliwości przeciwko orzeczeniom z 31 października 2003 roku i 18 grudnia 2003 roku. 3 sierpnia 2004 roku Sąd Najwyższy Sprawiedliwości utrzymał te orzeczenia w mocy. 1 czerwca 2009 roku CHDOM zapytał Prokuraturę Generalną, jakie działania zostały podjęte po wyroku Sądu Najwyższego Sprawiedliwości z 3 sierpnia 2004 roku. 14 lipca 2009 roku Prokuratura w Bender odpowiedziała, że działania władz „NRM” nie mogą być badane przez władze mołdawskie, dopóki władze „NRM” sprawują faktyczną kontrolę nad terytorium „NRM”. 15 marca 2004 roku, w imieniu 141 więźniów więzienia nr 8, w tym skarżących, CHDOM wniósł powództwo cywilne przeciwko Ministerstwu Sprawiedliwości, domagając się stwierdzenia naruszenia praw gwarantowanych w art. 3 Konwencji. Więźniowie upoważnili organizację do działania w ich imieniu. CHDOM domagał się również poprawy warunków detencji oraz wypłaty odszkodowania w wysokości 15 000 lejów mołdawskich (MDL – około 1000 euro (EUR) w tamtym czasie) dla każdego więźnia. 16 i 22 kwietnia 2004 roku Przewodniczący Sądu Rejonowego w Bender zwrócił się do Sądu Najwyższego Sprawiedliwości o rozstrzygnięcie, czy sprawa powinna być rozpatrzona przez inny sąd. 19 maja 2004 roku Sąd Najwyższy Sprawiedliwości odrzucił ten wniosek i pozostawił sprawę Sądowi Rejonowemu w Bender. 18 czerwca 2004 roku Sąd Rejonowy w Bender postanowił przekazać sprawę do Sądu Rejonowego Buiucani w Kiszyniowie, zgodnie z zasadami właściwości terytorialnej. Powodów (więźniów) i ich przedstawicieli nie konsultowano. 22 czerwca 2004 roku CHDOM zaskarżył tę decyzję. 14 lipca 2004 roku Sąd Apelacyjny w Bender uchylił decyzję z 18 czerwca 2004 roku i nakazał pilne rozpatrzenie sprawy przez Sąd Rejonowy w Bender. 28 grudnia 2004 roku Sąd Rejonowy w Bender odmówił rozpatrzenia powództwa, ponieważ nie spełniało ono wymogów prawnych. 1 lutego 2005 roku Sąd Apelacyjny w Bender uchylił tę decyzję. Po lutym 2005 roku wielu z 141 więźniów, którzy byli powodami w powyższym postępowaniu cywilnym, zostało przeniesionych do innych więzień w różnych częściach kraju, co utrudniło CHDOM uzyskanie potwierdzenia pełnomocnictwa każdej osoby, o co prosił Sąd Rejonowy w Bender. W takich okolicznościach CHDOM wybrało dziewięć spraw (w tym sprawy skarżących w niniejszej sprawie), w których kontynuowano postępowanie. Ponieważ zainteresowane osoby były również przetrzymywane w oddzielnych więzieniach, CHDOM złożył wniosek o rozpatrzenie ich spraw oddzielnie, jednak Sąd Rejonowy w Bender odrzucił ten wniosek 11 listopada 2005 roku. 26 kwietnia 2006 roku Sąd Rejonowy w Bender odrzucił wniosek CHDOM o wezwanie jako pozwanych osób z odpowiednich lokalnych władz „NRM” w Bender odpowiedzialnych za naruszanie praw więźniów. W nieznanej dacie czerwca 2006 roku Sąd Apelacyjny w Bender uchylił tę decyzję i nakazał wezwanie jako pozwanych A.P., A.M. i V.M., szefów odpowiednich lokalnych władz „NRM” w Bender. Zgodnie z twierdzeniami skarżących, żadna z tych osób nie została wezwana przez Sąd Rejonowy w Bender. 15 grudnia 2006 roku sędzia, który rozpatrywał sprawę, wyłączył się z niej. 18 maja 2007 roku sędzia, który przejął sprawę, również się z niej wyłączył. Następnie wszyscy inni sędziowie Sądu Rejonowego w Bender wyłączyli się, rzekomo z obawy przed prześladowaniami ze strony władz „NRM”. W rezultacie Sąd Apelacyjny w Bender został poproszony o rozstrzygnięcie, który inny sąd może rozpatrzyć sprawę. 13 listopada 2007 roku Sąd Apelacyjny w Bender zdecydował, że sprawa powinna być rozpatrzona przez Sąd Rejonowy Anenii-Noi. 26 grudnia 2007 roku Sąd Rejonowy Anenii-Noi odmówił rozpatrzenia powództwa, ponieważ nie spełniało ono pewnych wymogów prawnych. Stwierdził w szczególności brak ważnych pełnomocnictw na rzecz CHDOM. 6 marca 2008 roku CHDOM wniósł sformułowane na nowo powództwo sądowe zgodnie z wymogami prawnymi. Wniósł również o wezwanie rządu rosyjskiego jako pozwanego w sprawie, ponieważ sprawował on faktyczną kontrolę nad terytorium „NRM”. Domagał się odpowiednio 10 000 EUR i 7 000 EUR za naruszenie praw skarżących. W tej samej dacie Sąd Rejonowy Anenii-Noi odmówił rozpatrzenia powództwa, ponieważ pełnomocnictwa wydane przez więźniów na rzecz CHDOM wygasły. 20 maja 2008 roku Sąd Apelacyjny w Bender uchylił decyzję z 6 marca 2008 roku, zauważając, że w sprawach skarżących pełnomocnictwa zostały odnowione. 18 czerwca 2008 roku Sąd Rejonowy Anenii-Noi odroczył rozprawę z powodu nieobecności przedstawiciela Ministerstwa Sprawiedliwości. To samo zdarzyło się 29 października 2008 roku. Sąd poinformował również CHDOM, że w liście z 2 lipca 2007 roku Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało sąd, że przedstawiciel Federacji Rosyjskiej może być wezwany wyłącznie za pośrednictwem Ministerstwa Sprawiedliwości. 30 grudnia 2008 roku Sąd Rejonowy Anenii-Noi wydał wyrok, w którym częściowo uwzględnił roszczenia skarżących. Przyznał każdemu z nich odszkodowanie w wysokości 200 EUR do zapłaty przez mołdawskie Ministerstwo Finansów oraz 500 EUR do zapłaty przez rosyjskie Ministerstwo Finansów. 30 czerwca 2009 roku Sąd Apelacyjny w Bender uchylił ten wyrok w części. Stwierdził, że po odcięciu więzienia od mediów administracja więzienia nie była już w stanie oferować żywności ani leczenia gruźlicy o odpowiedniej jakości; nie było dostępu do pryszniców, sytuacja w zakresie higieny osobistej była bardzo zła, a prąd dostępny był tylko przez dwie godziny dziennie, zapewniał go generator o małej mocy. Żadna ze skarg składanych do władz państwowych nie doprowadziła do poprawy warunków detencji aż do znacznie późniejszego okresu, co ustalono w 2008 roku. Sąd uznał naruszenie prawa skarżących do nietrzymania w nieludzkich warunkach detencji i zwiększył przyznaną im kwotę do 20 000 MDL (1 266 EUR w tamtym czasie). Stwierdził również, że Federacja Rosyjska nie może być pozwaną w sądach mołdawskich, chyba że wyrazi na to wyraźną zgodę, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. 27 kwietnia 2010 roku Sąd Najwyższy Sprawiedliwości częściowo uwzględnił apelację skarżących w zakresie prawa i zmienił wyrok sądu niższej instancji. Szczegółowo przeanalizował długość postępowania cywilnego (między 22 marca 2004 roku a datą wydania własnego wyroku 27 kwietnia 2010 roku), złożoność sprawy, wkład stron i sądów w długość postępowania, a także znaczący interes w sprawie dla skarżących. Sąd stwierdził, że mimo że działania przedstawicieli skarżących przyczyniły się do ogólnej długości postępowania (dwadzieścia sześć z sześćdziesięciu siedmiu miesięcy), doszło do naruszenia prawa do rozprawy w rozsądnym terminie, co wymagało dodatkowego odszkodowania, które ustalono na 6 000 MDL (około 358 EUR w tamtym czasie). Nie zmienił pozostałej części wyroku sądu niższej instancji. Rząd mołdawski przedstawił długą listę działań dotyczących ich starań o potwierdzenie suwerenności nad terytorium „NRM” i zapewnienie przestrzegania praw człowieka w regionie. Przedłożyli również kopie dokumentów dotyczących konkretnie więzienia nr 8 w Tighina/Bender, podnosząc w szczególności kwestię odcięcia więzienia od mediów w ramach procesu negocjacji „5+2” (między OBWE, Rosją, Ukrainą, Unią Europejską i USA, a także Mołdawią i „NRM”) oraz z różnymi organizacjami międzynarodowymi.

II. ISTOTNE RAPORTY ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWYCH I POZARZĄDOWYCH
Istotne raporty różnych organizacji międzyrządowych i pozarządowych dotyczące sytuacji w „NRM” zostały podsumowane w sprawie Mozer przeciwko Republice Mołdawii i Rosji [Wielka Izba] (nr 11138/10, §§ 61-68, ETPC 2016).


Pierwsza skarżąca jest obywatelką rosyjską urodzoną w 1951 roku, mieszkającą w Wołżskim, w obwodzie wołgogradzkim. W marcu 1994 r. otrzymała obywatelstwo rosyjskie, a rosyjska ambasada w Biszkeku poświadczyła to umieszczając odpowiednią pieczątkę w jej paszporcie sowieckim. 14 lipca 2001 r. uzyskała nowy rosyjski „paszport wewnętrzny” (dokument tożsamości obywatela do użytku na terytorium Rosji). W 2006 r. pierwsza skarżąca złożyła wniosek do Federalnej Służby Migracyjnej (FMS) o wydanie „paszportu zagranicznego” wymaganego do podróży za granicę. 11 kwietnia 2006 r. urzędnik FMS zajął jej rosyjski paszport, który został później zniszczony. FMS powołała się na raport z 26 stycznia 2006 r. dotyczący sprawdzenia przeprowadzonego przez organy spraw wewnętrznych, z którego wynikało, że pierwsza skarżąca nigdy nie nabyła w sposób prawidłowy obywatelstwa rosyjskiego, a tym samym nie miała prawa do posiadania rosyjskiego paszportu. W raporcie stwierdzono w szczególności, że mimo iż pierwsza skarżąca otrzymała rosyjski paszport 14 lipca 2001 r., nie była zarejestrowana w bazie danych Ministerstwa Spraw Zagranicznych jako osoba, która nabyła obywatelstwo rosyjskie. Ponadto, zgodnie z listem z 18 października 2015 r. od rosyjskiej ambasady w Kirgistanie, ta również nie posiadała zapisów o nabyciu przez nią obywatelstwa rosyjskiego. W związku z tym wydanie jej rosyjskiego paszportu w 2001 r. nastąpiło błędnie. W odpowiedzi z 27 października 2006 r. prokuratura obwodu wołgogradzkiego stwierdziła, że FMS nie jest uprawniona do zajmowania paszportów, co mogą czynić wyłącznie organy spraw wewnętrznych; że paszport pierwszej skarżącej został zajęty z naruszeniem prawa; oraz że prokuratura zaleciła FMS naprawienie tej sytuacji. 20 marca 2007 r. FMS wydała raport nr 37 stwierdzający, że pierwsza skarżąca nigdy nie nabyła w sposób prawidłowy obywatelstwa rosyjskiego oraz że wydanie jej rosyjskiego paszportu nastąpiło niezgodnie z prawem. 28 maja 2007 r. Sąd Miejski w Wołżskim orzekł na korzyść pierwszej skarżącej i uznał, że kontrola przeprowadzona przez organy spraw wewnętrznych była niezgodna z prawem. Wyrok ten został później uchylony w trybie nadzoru, a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. Jednakże FMS nie uchyliła decyzji o zajęciu paszportu pierwszej skarżącej, ani nie wydano jej nowego paszportu. Pierwsza skarżąca ponownie wszczęła postępowanie sądowe, tym razem o uznanie zajęcia jej paszportu za niezgodne z prawem. 4 kwietnia 2008 r. Sąd Miejski w Wołżskim oddalił skargę pierwszej skarżącej. Sąd uznał argumenty FMS, że skarżąca nigdy nie nabyła obywatelstwa rosyjskiego, choć stwierdził również, że działania urzędników FMS z 11 kwietnia 2006 r. były błędne pod względem proceduralnym, ponieważ FMS nie posiadała kompetencji do zajmowania paszportów. Następnie pierwsza skarżąca wszczęła kolejne postępowanie sądowe przeciwko FMS dotyczące jej bezczynności w zakresie wydania dokumentu tożsamości. Zaskarżyła również raport FMS nr 37 z 20 marca 2007 r. 30. 14 kwietnia 2009 r. otrzymała obywatelstwo rosyjskie w trybie uproszczonym na podstawie decyzji FMS z 16 marca 2009 r. w tej sprawie. 33. Zgodnie z twierdzeniami drugiego skarżącego, w latach 1987–2010 mieszkał on w obwodzie rostowskim. Początkowo posiadał paszport Związku Radzieckiego wydany 21 grudnia 1981 r. przez Ckhorozkuski Wydział Spraw Wewnętrznych Republiki Gruzji. 34. 23 grudnia 1998 r., zgodnie z obowiązującą wówczas procedurą, drugiemu skarżącemu wydano wkładkę do paszportu (вкладыш) określającą, że jest obywatelem Federacji Rosyjskiej. 35. 19 lutego 2002 r. Paszportowo-Wizowy Zarząd Komisariatu Policji nr 1 w Taganrogu, w obwodzie rostowskim, wydał drugiemu skarżącemu rosyjski paszport. 37. 18 stycznia 2010 r. drugi skarżący złożył wniosek do FMS rejonu Centralnego w Kostromie o rejestrację miejsca zamieszkania. 38. Zgodnie z informacją Rządu, z powodu wątpliwości, czy drugi skarżący otrzymał rosyjski paszport zgodnie z ustaloną procedurą, FMS rejonu Centralnego w Kostromie wysłała zapytanie do FMS obwodu rostowskiego. 39. 30 czerwca 2010 r. FMS obwodu rostowskiego wydała zaświadczenie, które w istotnej części brzmi:
„19 lutego 2002 r. [drugi skarżący] otrzymał [rosyjski paszport] w wyniku wymiany [jego paszportu] wydanego 21 grudnia 1981 r. przez Ckhorozkuski Wydział Spraw Wewnętrznych Republiki Gruzji.
W sekcji 8 wniosku o wydanie (wymianę) paszportu [drugiego skarżącego] zaznaczono „obywatel FR zgodnie z sekcją 13(1)”.
Zgodnie z informacją [dostępną dla FMS obwodu rostowskiego], [drugi skarżący] nie jest zarejestrowany pod adresem [w Taganrogu] od 17 lutego 2010 r., ponieważ przeprowadził się do Kostromy.
W bazie danych [Ministerstwa Spraw Zagranicznych], dostępnej dla FMS obwodu rostowskiego, brak informacji o tym, czy [drugi skarżący] nabył obywatelstwo rosyjskie.
Kopia paszportu [drugiego skarżącego] wydanego 21 grudnia 1981 r. przez Ckhorozkuski Wydział Spraw Wewnętrznych Republiki Gruzji zawiera [wklejoną] wkładkę wydaną przez Wydział Spraw Wewnętrznych rejonu Leninskiego w Rostowie nad Donem 21 grudnia [rok nieczytelny] stwierdzającą, że [drugi skarżący] jest obywatelem Federacji Rosyjskiej zgodnie z sekcją 13(1) ustawy o obywatelstwie rosyjskim z 28 listopada 1991 r.
29 stycznia 2010 r. ... wysłano zapytanie do [FMS obwodu rostowskiego] w celu potwierdzenia, że [drugi skarżący] posiada obywatelstwo rosyjskie.
Zgodnie [z otrzymaną informacją], wydanie powyższej wkładki [drugiemu skarżącemu] oraz jej legalność lub jej brak [nie] [sekcja nieczytelna] zostały potwierdzone ...
Decyzja o wydaniu [drugiemu skarżącemu] [rosyjskiego] paszportu została podjęta ... przez [V.], byłą szefową Paszportowo-Wizowego Zarządu Komisariatu Policji nr 1 w Taganrogu, w obwodzie rostowskim, która 26 kwietnia 2004 r. została ... zwolniona ze służby z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego.
Wydaje się niemożliwe przesłuchanie [V.] w okolicznościach wydania rosyjskiego paszportu [drugiemu skarżącemu], ponieważ nie przebywa ona w miejscu zamieszkania.
W związku z tym [V.] ... wydała [drugiemu skarżącemu] rosyjski paszport w braku dokumentów potwierdzających, że jest obywatelem rosyjskim, oraz bez sprawdzenia dokumentów przedłożonych do wydania (wymiany) paszportu, w naruszeniu [przepisów] wtedy obowiązujących.
Powyższe okoliczności pozwalają przypuszczać, że [V.] mogła mieć interes w wydaniu [drugiemu skarżącemu] rosyjskiego paszportu z naruszeniem ustalonych zasad, co stanowi przestępstwo zagrożone karą zgodnie z art. 286 Kodeksu karnego. Ponadto można przypuszczać, że [drugi skarżący] przedstawił paszport [wydany w 1981 r.] zawierający błędne informacje o tym, że posiada obywatelstwo rosyjskie.
Na podstawie powyższego [proponuje się] ... uznać, że [paszport drugiego skarżącego] został wydany z naruszeniem ustalonych zasad ...” 40. 22 lipca 2010 r., gdy drugi skarżący ukończył 45 lat, zgodnie z obowiązującą procedurą złożył wniosek do FMS o wymianę paszportu. 41. Drugi skarżący otrzymał ustną odmowę wydania mu nowego paszportu. Zgodnie z informacją urzędnika, który powiadomił go o odmowie, drugi skarżący nie udowodnił, że posiadał stałe miejsce zamieszkania w Rosji 6 lutego 1992 r. (patrz punkt 57 poniżej), a zarejestrowane miejsce zamieszkania w Rosji posiadał dopiero od lutego 2002 r. 42. 28 lipca 2010 r. drugi skarżący złożył w FMS obwodu kostromskiego pisemne wyjaśnienie, że w latach 1989–2002 jego miejsce zamieszkania było zarejestrowane w Rostowie nad Donem, choć w rzeczywistości mieszkał ze swoją partnerką, M., w obwodzie krasnodarskim. 43. 13 sierpnia 2010 r. Wydział Rejestracji Mieszkańców rejonu Leninskiego w Rostowie nad Donem wydał drugiemu skarżącemu zaświadczenie potwierdzające, że nie był on zarejestrowany w rejonie Leninskim i nie ma o nim informacji w archiwach. 44. 23 września 2010 r. FMS obwodu krasnodarskiego poinformowała FMS obwodu kostromskiego, że jej archiwa nie zawierają informacji o drugim skarżącym oraz że wydaje się niemożliwe przesłuchanie M., ponieważ nie przebywa ona w miejscu zamieszkania. 45. 27 września 2010 r. FMS obwodu kostromskiego wydała decyzję stwierdzającą, że drugi skarżący nie jest obywatelem rosyjskim. Powołując się na zaświadczenie z 30 czerwca 2010 r. wydane przez FMS obwodu rostowskiego, decyzja stwierdzała w szczególności, że zgodnie z przeprowadzonymi dochodzeniami rosyjski paszport drugiego skarżącego został wydany z naruszeniem obowiązujących przepisów. Dalsza część stwierdzała, że okazało się niemożliwe uzyskanie dowodów dokumentowych, że drugi skarżący mieszkał w Rosji 6 lutego 1992 r., a pieczątka w jego paszporcie potwierdzała jedynie, że był zarejestrowany jako mieszkaniec w obwodzie rostowskim w okresie od 15 lutego 2002 r. do 17 lutego 2010 r. Decyzja zauważała również, że baza danych Ministerstwa Spraw Zagranicznych nie zawiera informacji o tym, czy drugi skarżący nabył obywatelstwo rosyjskie. W związku z tym przeprowadzone dochodzenia nie dostarczyły dowodów, że drugi skarżący nabył obywatelstwo rosyjskie lub że mieszkał w Rosji 6 lutego 1992 r. 47. Na rozprawie 20 października 2010 r. przedstawiciel FMS rejonu Centralnego w Kostromie zeznał w szczególności:
„Na podstawie pisemnych instrukcji od FMS, aby pilnie sprawdzić wszystkie paszporty wydane wcześniej osobom nieurodzonym na terytorium Federacji Rosyjskiej, wysłaliśmy zapytanie o informacje do FMS obwodu rostowskiego. FMS obwodu rostowskiego wysłała zaświadczenie potwierdzające, że [paszport drugiego skarżącego] należy uznać za wydany z naruszeniem obowiązujących przepisów. Wysłałem raport stwierdzający, że konieczne jest uzyskanie potwierdzenia, czy [drugi skarżący] posiada, czy nie posiada obywatelstwa rosyjskiego. Szef FMS ... wydał decyzję stwierdzającą, że [drugi skarżący] nie jest obywatelem rosyjskim. [Drugi skarżący] został zaproszony do zapoznania się z tą decyzją. [Z]asugerowano mu, aby złożył wniosek o zezwolenie na pobyt, a następnie o obywatelstwo rosyjskie, w trybie uproszczonym.
W 2004 r. FMS wydała instrukcje, aby kontrole przeprowadzano tylko w odniesieniu do osób, które złożyły wniosek o wymianę paszportów. [Drugi skarżący] złożył wniosek [o wymianę paszportu], a ja odkryłem, że nie urodził się na terytorium Federacji Rosyjskiej i wysłałem zapytanie. [Jego] paszport nie został zajęty: FMS nie wydała w tym zakresie instrukcji, aby ludzie nie pozostali bez [dokumentu tożsamości].” 48. 21 października 2010 r. Sąd Rejonowy Swierdłowski w Kostromie utrzymał w mocy decyzję FMS. Sąd zauważył, że w wyniku kontroli przeprowadzonej na podstawie sekcji 51 i 52 Rozporządzenia z 2002 r. w sprawie badania kwestii związanych z obywatelstwem Federacji Rosyjskiej, FMS stwierdziła, że drugiemu skarżącemu wydano rosyjski paszport z naruszeniem obowiązujących przepisów i nie przysługuje mu obywatelstwo rosyjskie. W szczególności nie potwierdzono, że mieszkał on w Rosji 6 lutego 1992 r. Uzasadniało to odmowę wymiany jego paszportu. Sąd zauważył również, że raporty z kontroli przeprowadzonych przez FMS nie zostały zaskarżone ani uchylone zgodnie z ustaloną procedurą oraz że nie były one przedmiotem badania sądu w tych postępowaniach. 49. Sąd oddalił również argument drugiego skarżącego, że fakt, że przez osiem lat korzystał z wcześniej wydanego rosyjskiego paszportu, stanowi ważny powód do wymiany paszportu. Sąd oddalił również jego argument, że w 2002 r., gdy otrzymał rosyjski paszport, nie naruszył żadnych praw ani przepisów. Sąd uznał, że jego paszport jest nieważny niezależnie od tego. 51. 6 grudnia 2010 r. Sąd Obwodowy w Kostromie utrzymał decyzję w mocy. Sąd odwoławczy zauważył w szczególności, że zaświadczenie wydane przez FMS obwodu rostowskiego 30 czerwca 2010 r. wykazało, że drugiemu skarżącemu wydano rosyjski paszport na podstawie zaświadczenia z 23 grudnia 1998 r. wydanego przez Wydział Spraw Wewnętrznych rejonu Leninskiego w Rostowie nad Donem potwierdzającego, że jest obywatelem rosyjskim zgodnie z sekcją 13(1) ustawy o obywatelstwie Federacji Rosyjskiej z 1991 r. Jednakże legalność tego zaświadczenia nie została potwierdzona. Sąd zauważył dalej, że zgodnie z wynikami dochodzeń przeprowadzonych w miejscach wskazanych przez skarżącego jako jego miejsca zamieszkania w Rosji w latach 1989–2002, nie otrzymano potwierdzenia jego rejestracji i zamieszkania na dzień 6 lutego 1992 r. w odniesieniu do żadnego z wskazanych adresów. 52. Sąd odwoławczy zauważył również, że argument drugiego skarżącego, że nie został poinformowany o raporcie wydanym po kontroli przeprowadzonej przez FMS i dlatego nie mógł się od niego odwołać, nie wpłynął na wnioski sądu niższej instancji. 53. 25 marca 2013 r., po wejściu w życie ustawy nr 182‑FZ o zmianie ustawy o obywatelstwie rosyjskim z 12 listopada 2012 r., drugi skarżący złożył wniosek o nadanie obywatelstwa rosyjskiego.


Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Stambule. 10 maja 1999 r. pewna İ.Ö. złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko skarżącemu, twierdząc, że wystawił niepokryty czek datowany na 26 kwietnia 1999 r. Tego samego dnia prokuratura w Bakırköy oskarżyła skarżącego przed Sądem Rejonowym w Bakırköy na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy nr 3167 – obowiązującej w czasie rozpatrywania sprawy – o wystawienie niepokrytego czeku. Na czeku widniało nazwisko skarżącego pod nazwą spółki, której był prezesem zarządu, a adres spółki na czeku był wskazany jako „... Bakırköy / Stambuł”. 2 września 1999 r. sąd przeprowadził rozprawę przygotowawczą (tensip) i zarządził doręczenie wezwania skarżącemu. 6 października 1999 r. sąd przesłał kopię aktu oskarżenia wraz z zawiadomieniem o pierwszej rozprawie na adres wpisany na czeku. Tego samego dnia sąd zwrócił się do prokuratury w Bakırköy z prośbą o potwierdzenie tożsamości skarżącego, zapytanie o jego pełny adres i przekazanie tej informacji. 7 października 1999 r. wezwanie zostało zwrócone z powodu, że skarżący wyprowadził się z tego adresu, podając jako adres alternatywny „P.K. [skrytka pocztowa] 5 Bakırköy”. W ramach ustaleń mających na celu ustalenie nowego adresu skarżącego wynika, że prokuratura w Bakırköy zwróciła się do policji i sołtysa okręgu (muhtarlık) o zebranie informacji. W związku z tym policja udała się pod adres wpisany na czeku i stwierdziła, że skarżący go opuścił. Zgodnie z informacją otrzymaną od sołtysa okręgu, skarżący wyprowadził się z tego adresu bez powiadomienia. 14 lutego 2000 r. sąd przeprowadził pierwszą rozprawę za nieobecność skarżącego. Sąd zdecydował o autoryzacji jego aresztowania zaocznie (tevkif müzekkeresi) w celu uzyskania jego zeznań, na podstawie art. 223 dawnego Kodeksu Postępowania Karnego, obowiązującego w czasie rozpatrywania sprawy. Między 14 lutego 2000 r. a 13 października 2004 r. sąd oczekiwał na wykonanie nakazu aresztowania. 11 października 2001 r., w toku postępowania karnego, inny sąd w Stambule, a mianowicie Sąd Rejonowy w Bağcılar, wysłał wezwanie pod adres domowy skarżącego – „... Avcılar / Stambuł” – wzywając go do złożenia zeznań jako oskarżyciela w innej sprawie karnej. 16 lipca 2001 r., w innej sprawie karnej, prokuratura w Küçükçekmece dostarczyła decyzję o odmowie wszczęcia postępowania, w której również wskazała adres skarżącego jako „... Avcılar / Stambuł”. 26 maja 2003 r. sąd ponownie próbował doręczyć wezwanie pod adresem wpisanym na czeku, ale nie udało mu się to z tych samych powodów. 21 czerwca 2004 r. sąd zdecydował o doręczeniu wezwania pod ten sam adres, zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy o doręczaniu (ustawa nr 7201). 13 października 2004 r. sąd uznał skarżącego za winnego zarzucanego mu czynu i skazał go na grzywnę (ağır para cezası) w wysokości 500 000 000 tureckich lir (TRL). Wyrok ten został doręczony skarżącemu 30 października 2004 r. Siedmiodniowy termin na wniesienie odwołania od wyroku upłynął i w braku odwołania wyrok stał się prawomocny. W nieokreślonym dniu 2006 r. kilku funkcjonariuszy policji z komisariatu w Firuzköy w Avcılar w Stambule udało się do mieszkania skarżącego z nakazem aresztowania i zaprosiło go do stawienia się na komisariacie. Na komisariacie skarżący został poinformowany, że wydano przeciwko niemu nakaz aresztowania na skutek jego skazania przez sąd karny oraz że trafi do więzienia, chyba że zapłaci grzywnę w wysokości 500 tureckich lir (TRY)[1], nałożoną wcześniej przez sąd. Skarżący, który nie wiedział o żadnym postępowaniu karnym przeciwko niemu, zażądał szczegółów dotyczących wyroku i zwrócił się do sekretariatu Sądu Rejonowego w Bakırköy o dalsze informacje. Po przejrzeniu odpowiedniej teczki sprawy w sekretariacie sądu pierwszej instancji skarżący odkrył, że został oskarżony i skazany zaocznie za wystawienie niepokrytego czeku 27 kwietnia 1999 r. oraz skazany na grzywnę w wysokości 500 TRY[2], co odpowiadało kwocie czeku. Co więcej, wyrok, który został wydany 13 października 2004 r. przez Sąd Rejonowy w Bakırköy, stał się prawomocny w braku odwołania. 5 maja 2006 r. skarżący wniósł odwołanie do Sądu Rejonowego w Bakırköy, kwestionując ten wyrok z powodu jego wydania za jego nieobecności oraz bezzasadności zarzutów przeciwko niemu. Podkreślił, że nie otrzymał żadnego zawiadomienia o postępowaniu karnym ani o wyroku, nawet wtedy, gdy trzy miesiące przed wydaniem kwestionowanego wyroku udał się do prokuratury w Bakırköy, aby uzyskać informacje o swojej karalności w związku z niezwiązaną ze sprawą sprawą. Dodał, że powódka w postępowaniu karnym, İ.Ö., była jego byłą dziewczyną i że dał jej pusty czek jako gwarancję, że spłaci ich wspólny dług wobec banku. W rzeczywistości podpisali oficjalny dokument 12 marca 1998 r. w obecności prawnika, potwierdzający, że İ.Ö. będzie uprawniona do realizacji tego czeku tylko wtedy, gdy skarżący nie spłaci ich wspólnego długu wobec banku. Po spłacie długu u banku skarżący poprosił İ.Ö. o zwrot pustego czeku, ale İ.Ö. nie zrobiła tego, twierdząc, że go zgubiła. W związku z tym zgłosił zaginięcie czeku w banku i poprosił o powiadomienie w przypadku jakichkolwiek prób jego realizacji. 27 kwietnia 1999 r., bardzo krótko po przeprowadzce pod nowy adres, jego była dziewczyna najwyraźniej próbowała zrealizować czek, a gdy czek nie został pokryty, złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko niemu. Mimo jego instrukcji, bank nie skontaktował się z nim, gdy czek ten został zdeponowany przez İ.Ö., ani nie poinformował go, że czek został odrzucony. Tego samego dnia Sąd Cywilny Rejonowy w Bakırköy wydał postanowienie odrzucające odwołanie skarżącego jako wniesione po terminie. Uznał, że wyrok z 13 października 2004 r. został należycie doręczony mu 30 października 2004 r. zgodnie z art. 35 ustawy nr 7201, a odwołanie powinno więc zostać złożone do 8 listopada 2004 r. 22 maja 2006 r. skarżący odwołał się od postanowienia, powtarzając argumenty, które wcześniej przedstawił Sądowi Cywilnemu Rejonowemu w Bakırköy. Podkreślił, że chociaż jego dokładne dane adresowe mogłyby zostać łatwo uzyskane od sołtysa okręgu, wyrok z października 2004 r. został doręczony pod adres, z którego jego spółka wyprowadziła się 15 kwietnia 1999 r. Za jego nieobecności został najwyraźniej przyklejony do drzwi budynku. Wniósł więc o uchylenie lub sprostowanie wyroku wydanego za jego nieobecności. 21 września 2006 r. Główny Prokurator przy Sądzie Najwyższym wydał opinię w sprawie odwołania skarżącego, w której wniosła o uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji z 5 maja 2006 r. z powodu bezprawnego doręczenia pierwotnego wyroku wydanego za jego nieobecności. 2 października 2006 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy decyzję sądu niższej instancji, uznając, że kwestionowany wyrok został należycie doręczony skarżącemu zgodnie z art. 35 ustawy nr 7201 o doręczaniu. 8 listopada 2006 r., zgodnie z art. 308 Kodeksu Postępowania Karnego, skarżący zwrócił się do Głównego Prokuratora przy Sądzie Najwyższym o wniesienie wniosku o uchylenie decyzji Sądu Najwyższego. Wynika, że skarżący został uwięziony 24 listopada 2006 r. z powodu nieuiszczenia grzywny w wysokości 500 TRY nałożonej przez Sąd Rejonowy w Bakırköy 13 października 2004 r. 26 listopada 2006 r. skarżący został warunkowo zwolniony. 1 grudnia 2008 r. Główny Prokurator przy Sądzie Najwyższym odrzucił wniosek skarżącego na podstawie art. 308 Kodeksu Postępowania Karnego, utrzymując, że argumenty skarżącego zostały już zbadane przez Sąd Najwyższy w jego decyzji z 2 października 2006 r.


Skarżąca urodziła się w 1971 roku i mieszka w Pradze. W 2004 roku skarżąca przybyła do Rosji, gdzie w 2005 roku wyszła za mąż za pana I.P., obywatela rosyjskiego, z którym w 2009 roku miała córkę, również posiadającą obywatelstwo rosyjskie. Skarżąca i jej rodzina mieszkali w Petersburgu. Skarżąca mieszkała w Rosji na podstawie regularnie przedłużanych zezwoleń na pobyt. 17 lutego 2010 roku petersburski oddział Federalnej Służby Migracyjnej (dalej „FSM”) wydał skarżącej pięcioletnie zezwolenie na pobyt ważne do 17 lutego 2015 roku. 15 października 2013 roku skarżąca złożyła wniosek o nadanie obywatelstwa rosyjskiego. 18 marca 2014 roku petersburski oddział Federalnej Służby Bezpieczeństwa (dalej „FSB”) wydał raport stwierdzający, że skarżąca stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i że jej wniosek powinien zostać odrzucony. 28 marca 2014 roku FSM odrzucił wniosek skarżącej o obywatelstwo z powodu zagrożenia, jakie stanowiła dla bezpieczeństwa narodowego. 17 czerwca 2014 roku (w złożonych dokumentach data ta była również podawana jako 23 czerwca 2014 roku) FSB zwrócił się do FSM z rekomendacją unieważnienia zezwolenia na pobyt skarżącej. 21 lipca 2014 roku FSM unieważnił zezwolenie na pobyt skarżącej, powołując się na rekomendację FSB. W decyzji stwierdzono w szczególności, że w świetle informacji otrzymanych od FSB, zezwolenie na pobyt skarżącej musi zostać unieważnione na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 1 Federalnej ustawy o prawnym statusie cudzoziemców w Federacji Rosyjskiej (dalej „ustawa o cudzoziemcach”), która przewidywała, że zezwolenie na pobyt wydane cudzoziemcowi powinno zostać unieważnione, jeśli ten propagował radykalną zmianę porządku konstytucyjnego Federacji Rosyjskiej lub w inny sposób stanowił zagrożenie dla bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej lub jej obywateli. 5 sierpnia 2014 roku skarżąca została poinformowana przez FSM o podjęciu decyzji o unieważnieniu. Nie udzielono żadnego wyjaśnienia. Została również poinformowana, że musi opuścić Rosję w ciągu piętnastu dni od decyzji (to jest nie później niż 5 sierpnia 2014 roku) i zostanie poddana deportacji w przypadku niewykonania tego obowiązku. Cudzoziemiec, który został deportowany lub administracyjnie usunięty z Rosji, nie mógł ponownie wjechać do kraju przez okres pięciu lat po takiej deportacji lub usunięciu (art. 27 § 2 ustawy o trybie wjazdu i wyjazdu z Federacji Rosyjskiej, nr 114-FZ z 15 sierpnia 1996 r., zmienionej 1 kwietnia 2014 r., „ustawa o trybie wjazdu”). 23 sierpnia 2014 roku skarżąca i jej córka opuściły Rosję. Skarżąca wszczęła dwa postępowania w celu uzyskania sądowej kontroli decyzji o unieważnieniu jej zezwolenia na pobyt. 6 sierpnia 2014 roku skarżąca złożyła skargę do Sądu Rejonowego Frunzeńskiego w Petersburgu (dalej „Sąd Rejonowy”), twierdząc, że decyzja o unieważnieniu jej zezwolenia na pobyt była bezpodstawna. Naruszyło to jej prawo do poszanowania życia rodzinnego, ponieważ zmusiło ją do opuszczenia Rosji, gdzie mieszkali jej mąż i małoletnie dziecko. Skarżąca wnosiła do Sądu Rejonowego o wstrzymanie wykonania decyzji do czasu rozpatrzenia jej skargi. 8 sierpnia 2014 roku Sąd Rejonowy odmówił wstrzymania wykonania decyzji. Skarżąca odwołała się i 12 listopada 2014 roku Sąd Miejski w Petersburgu (dalej „Sąd Miejski”) utrzymał w mocy odmowę Sądu Rejonowego (patrz punkt 21 poniżej). 14 sierpnia 2014 roku pełnomocnik skarżącej poprosił Sąd Rejonowy o żądanie kopii raportu FSB z 18 marca 2014 roku (patrz punkt 9 powyżej), na podstawie którego podjęto decyzję o unieważnieniu zezwolenia na pobyt. Prośba została odrzucona. 19 sierpnia 2014 roku Sąd Rejonowy rozpatrzył skargę skarżącej dotyczącą unieważnienia jej zezwolenia na pobyt i ją odrzucił. W swojej decyzji sąd nie powołał się na żadne dokumenty, które stanowiły podstawę zaskarżonej decyzji, z wyjątkiem stwierdzenia, że środek został nałożony po rekomendacji FSB z 17 czerwca 2014 roku (patrz punkt 11 powyżej). Sąd zauważył, że FSM był właściwym organem do nałożenia środka i że odpowiednia procedura została zachowana. Podkreślił, że informacje faktyczne, które stanowiły podstawę decyzji, nie podlegały kontroli sądowej i że zakres kontroli sądu był ograniczony do oceny, czy procedura ustawowa została zachowana. Co do tego, czy środek ten stanowił ingerencję w życie rodzinne skarżącej, sąd zauważył, że skarżąca mogła uzyskać wizę, aby przyjechać do Rosji w celu odwiedzenia rodziny. Sąd ani nie zbadał skutków zaskarżonego środka na życie rodzinne skarżącej, ani nie dokonał wyważenia interesów publicznych i prywatnych, ale stwierdził w szczególności:
„... biorąc pod uwagę, że zezwolenie na pobyt pani Gaspar zostało unieważnione na podstawie jej działań stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej ... co wymaga podjęcia środków przez Federację Rosyjską w celu ochrony jej interesów i interesów jej obywateli, sąd uważa, że podejmując zaskarżoną decyzję, Federalna Służba Migracyjna wyważyła interesy publiczne i prywatne.”
Pełnomocnik skarżącej odwołał się od powyższej decyzji do Sądu Miejskiego, stwierdzając między innymi, że Sąd Rejonowy bezprawnie powstrzymał się od sądowej kontroli okoliczności faktycznych, które stanowiły podstawę środka nałożonego na skarżącą. Dalej stwierdził, że nie przedstawiono żadnych dowodów na to, że skarżąca stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa, i nie dano jej możliwości obalenia tych zarzutów. Na koniec argumentował, że Sąd Rejonowy nie dokonał właściwego zbadania ingerencji w życie rodzinne skarżącej i nie wyważył interesów w grę. 12 listopada 2014 roku Sąd Miejski utrzymał w mocy decyzję z 19 sierpnia 2014 roku, stwierdzając, że Sąd Rejonowy należycie zbadał niezbędną podstawę prawną środka i że jego decyzja była legalna i uzasadniona. Co do ingerencji w prawo skarżącej do poszanowania życia rodzinnego, sąd stwierdził:
„... zarzuty przedstawiciela skarżącej, że realizacja zaskarżonej decyzji [o unieważnieniu zezwolenia na pobyt] doprowadzi do zniszczenia rodziny, nie mogą służyć jako podstawa do jej uchylenia. Te argumenty zostały zbadane przez sąd pierwszej instancji i zostały należycie odrzucone.”
9 października 2014 roku pełnomocnik skarżącej zakwestionował legalność raportu FSB z 18 marca 2014 roku i jego rekomendacji z 17 czerwca 2014 roku, twierdząc, że te dokumenty były podstawą decyzji o unieważnieniu zezwolenia na pobyt. Poprosił sądy o uzyskanie pełnej kopii raportu FSB i innych istotnych dokumentów w celu ich zbadania na rozprawie. 10 listopada 2014 roku skarga została przekazana do Sądu Miejskiego, ponieważ przepisy krajowe stanowiły, że sądy na szczeblu regionalnym mają badać sprawy dotyczące tajemnic państwowych. 18 grudnia 2014 roku Sąd Miejski rozpatrzył skargę na posiedzeniu niejawnym. Uznał, że raport i rekomendacja FSB zostały wydane zgodnie z procedurą ustawową i dlatego były legalne. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej poprosił Sąd Miejski o zbadanie faktycznych podstaw decyzji o wykluczeniu skarżącej i o wezwanie FSB do przedłożenia dowodów wykazujących, że skarżąca rzeczywiście stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Sąd Miejski oddalił wniosek, stwierdzając, że ponieważ sprawa należy do wyłącznej kompetencji FSB, wykracza ona poza zakres kontroli sądowej i że „dowody przedstawione sądowi nie ujawniły naruszenia praw skarżącej przez FSB”. W swojej decyzji sąd stwierdził w szczególności:
„... zarzuty przedstawicieli skarżącej dotyczące nieprzedłożenia przez przedstawicieli Federalnej Służby Bezpieczeństwa dowodów wykazujących konieczność wysłania zaskarżonego pisma [rekomendującego unieważnienie zezwolenia na pobyt] do Federalnej Służby Migracyjnej są bezzasadne, ponieważ notatka informacyjna Federalnej Służby Bezpieczeństwa dotycząca pani Gaspar, przedstawiona sądowi, nie zawiera żadnych takich informacji.”
Pełnomocnik skarżącej odwołał się od powyższej decyzji do Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej (dalej „Sąd Najwyższy”). Zarzucił w szczególności, że Sąd Miejski odrzucił skargę bez należytego zbadania jej przedmiotu, ponieważ pełna kopia raportu FSB i innych dokumentów, na których opierało się unieważnienie, nie została dostarczona na rozprawie. Pełnomocnik stwierdził, że ani on, ani skarżąca nie mieli okazji zapoznać się z treścią raportu FSB ani z żadnymi innymi dokumentami zawierającymi szczegóły dotyczące natury działalności skarżącej, która rzekomo stanowiła ryzyko dla bezpieczeństwa narodowego. Na koniec pełnomocnik stwierdził, że decyzja w sprawie zakłóciła życie rodzinne skarżącej. W osobnym wniosku poprosił Sąd Najwyższy o uzyskanie pełnej kopii raportu i odpowiednich dokumentów. 29 kwietnia 2015 roku Sąd Najwyższy rozpatrzył odwołanie na posiedzeniu niejawnym i utrzymał w mocy decyzję Sądu Miejskiego. Przed rozprawą pełnomocnik skarżącej podpisał zobowiązanie do zachowania poufności, aby nie ujawniać informacji badanych w trakcie rozprawy. FSB dostarczył sądowi kopię swojego raportu z 18 marca 2014 roku. Sąd Najwyższy przejrzał go i uznał za legalny. Dalej stwierdził, że informacje zawarte w raporcie stanowią tajemnicę państwową i nie mogą zostać ujawnione. W konsekwencji pełnomocnik skarżącej nie otrzymał dostępu do dokumentu, mimo zobowiązania do zachowania poufności. W odpowiedzi na zarzuty odwoławcze skarżącej Sąd Najwyższy stwierdził następująco:
„... argument skarżącej dotyczący naruszenia jej prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego przez decyzję [FSB] nie może być wzięty pod uwagę, ponieważ ta decyzja nie dotyczyła wjazdu skarżącej do Federacji Rosyjskiej w celu zobaczenia członków jej rodziny, którzy są obywatelami rosyjskimi w Rosji ...
... Państwo ma prawo podejmować decyzje ograniczające pewne prawa obywateli zagranicznych, w tym prawo do ubiegania się o zezwolenia na pobyt i prawo do ubiegania się o obywatelstwo tego państwa, w interesie publicznym, w tym w interesie bezpieczeństwa narodowego. [Sąd niższej instancji] słusznie stwierdził, że gwarancje zapewnione skarżącej przez prawodawstwo rosyjskie i prawa międzynarodowe zostały w pełni respektowane.
Dlatego zaskarżona decyzja jest legalna i uzasadniona, a odwołanie od niej nie daje powodów do jej uchylenia ...”
W odpowiedzi na wniosek Trybunału o informacje i dokumenty stanowiące podstawę decyzji o unieważnieniu zezwolenia na pobyt skarżącej, w tym rekomendację FSB z 17 czerwca 2014 roku, Rząd dostarczył kopie dwóch dokumentów łącznie obejmujących sześć stron: decyzję FSM o odrzuceniu wniosku skarżącej o obywatelstwo rosyjskie z 28 marca 2014 roku (patrz punkt 10 powyżej) oraz decyzję z 21 lipca 2014 roku o unieważnieniu jej zezwolenia na pobyt (patrz punkt 12 powyżej).


W 2005 r. wnioskodawca, specjalista w dziedzinie technologii informatycznych, przeprowadził się z Kazachstanu do Kraju Krasnodarskiego w Rosji, aby zamieszkać z rodzicami i bratem, O.Z., którzy byli obywatelami rosyjskimi. Mieszkał tam na podstawie wiz i zezwoleń na pobyt czasowy. W styczniu 2007 r. wnioskodawca ożenił się z panią M.K., obywatelką rosyjską, z którą miał syna w czerwcu 2009 r. 23 grudnia 2008 r. władze kazachstańskie wydały wnioskodawcy, na jego wniosek, oficjalne oświadczenie potwierdzające, że nie był karany w Kazachstanie. Wnioskodawca poprosił o ten dokument w celu ubiegania się o obywatelstwo rosyjskie w uproszczonej procedurze dla małżonków obywateli rosyjskich. W styczniu 2009 r. wnioskodawca złożył wniosek o nadanie obywatelstwa rosyjskiego w Służbie Migracyjnej Federacji Rosyjskiej w Kraju Krasnodarskim (Управление Федеральной миграционной службы по Краснодарскому краю (ФМС)) (dalej „Krasnodarska FMS”). W maju 2009 r. Krasnodarska FMS odrzuciła wniosek, powołując się na informacje dostarczone przez Federalną Służbę Bezpieczeństwa (Федеральная Служба Безопасности (ФСБ)) (dalej „FSB”), że wnioskodawca stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Rosji. 13 sierpnia 2009 r. FSB poinformowała wnioskodawcę o podjętej decyzji o niepożądaniu jego pobytu (zamieszkania) w Rosji oraz o zakazie ponownego wjazdu do tego kraju do lipca 2014 r. (dalej „nakaz wykluczenia”). Wnioskodawca miał opuścić Rosję w ciągu piętnastu dni od otrzymania listu. Nie podano mu powodów decyzji, jej daty ani numeru. 13 listopada 2009 r. wnioskodawca odwołał się od nakazu wykluczenia do Sądu Rejonowego w Krasnodarze (rejon Oktiabrski), który przekazał go do zbadania Sądowi Krajowemu w Krasnodarze (dalej „Sąd Krajowy”), który zgodnie z prawem krajowym miał kompetencje do rozpatrywania spraw dotyczących tajemnic państwowych. W swojej skardze wnioskodawca twierdził, między innymi, że nakaz wykluczenia był arbitralny, że został podjęty na podstawie nieujawnionych informacji i że jego usunięcie z Rosji zakłóci jego życie rodzinne. W szczególności wnioskodawca stated, że jest z pochodzenia Rosjaninem, nie ma żadnych związków z Kazachstanem i że jego żona i dziecko, a także brat i rodzice, są obywatelami rosyjskimi zamieszkującymi w Rosji. Był jedynym żywicielem rodziny, a jego wykluczenie spowodowałoby cierpienie i trudności finansowe dla jego żony i syna. 24 marca 2010 r. Sąd Krajowy rozpatrzył odwołanie wnioskodawcy na rozprawie z wyłączeniem jawności. Wnioskodawca złożył zeznania przed sądem i stated, że w 1999 r. jego brat O.Z. został oskarżony przez władze Stanów Zjednoczonych o przestępstwo komputerowe popełnione w tym kraju; po odbyciu kary w Stanach Zjednoczonych, w 2004 r., jego brat powrócił do Rosji, której był obywatelem, i otrzymał propozycję pracy w FSB. W międzyczasie wnioskodawca i jego rodzice byli naciskani przez kazachstańskie służby bezpieczeństwa, aby przekonali jego brata do powrotu do Kazachstanu i współpracy z nimi. Niedługo potem, w 2005 r., władze kazachstańskie wszczęły przeciwko wnioskodawcy postępowanie karne w związku z podejrzeniem oszustwa komputerowego. Później w tym roku, z powodu nacisków władz kazachstańskich i jego rosyjskiego pochodzenia, wnioskodawca zdecydował się na przeprowadzkę do Rosji. W 2006 r. władze kazachstańskie ułaskawiły wnioskodawcę, a jego karalność została wykreślona. Wnioskodawca podkreślił, że przez cały czas pobytu w Rosji był osobą przestrzegającą prawa, w pełni przestrzegał przepisów imigracyjnych i miał żonę oraz dziecko, którzy byli obywatelami rosyjskimi. Zaznaczył, że jest z pochodzenia Rosjaninem, że nie mówi po kazachsku, nie ma w tym kraju rodziny i że nie ma ani miejsca do zamieszkania w Kazachstanie, ani środków finansowych na przeprowadzkę tam z żoną i małym synem. Również na rozprawie 24 marca 2010 r. pełnomocnik wnioskodawcy zwrócił się do sądu z wnioskiem o zbadanie faktycznych podstaw wykluczenia i umożliwienie mu dostępu do dokumentów, które stanowiły jego podstawę. Podkreślił, że FSB nie przedstawiła żadnego dowodu na potwierdzenie swoich zarzutów dotyczących zagrożenia, jakie stanowi wnioskodawca dla bezpieczeństwa narodowego. Powołując się na sprawę Liu przeciwko Rosji (nr 42086/05, 6 grudnia 2007 r.), wskazał, że władze muszą dostarczyć dowody udowadniające, że wnioskodawca stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego, biorąc pod uwagę, że sankcja wobec niego, pięcioletnie wykluczenie, doprowadzi do zakłócenia jego życia rodzinnego. Sąd rozpatrzył i oddalił wniosek, stwierdzając, że ponieważ sprawa wchodzi w zakres wyłącznych kompetencji FSB, jest poza zakresem kontroli sądowej. Z dokumentów przedłożonych Trybunałowi nie wynika jasno, czy FSB przedstawiła Sądowi Krajowemu jakiekolwiek dowody dotyczące sprawy wnioskodawcy, poza swoim listem do wnioskodawcy z 13 sierpnia 2009 r. (patrz punkt 10 powyżej) oraz kopiami odpowiednich przepisów prawnych regulujących działalność FSB i obowiązujących przepisów imigracyjnych. W tym samym dniu, 24 marca 2010 r., Sąd Krajowy oddalił odwołanie wnioskodawcy i utrzymał w mocy nakaz wykluczenia. W swoim orzeczeniu stwierdził, między innymi, następujące rzeczy:
„... w lipcu 2009 r. Federalna Służba Bezpieczeństwa podjęła decyzję o niepożądaniu pobytu (zamieszkania) pana Zezewa w Federacji Rosyjskiej i o zakazie jego ponownego wjazdu do kraju do lipca 2014 r....
W swojej skardze pan Zezew domaga się uznania decyzji Federalnej Służby Bezpieczeństwa za niezgodną z prawem i jej uchylenia, powołując się na następujące okoliczności:
Mieszka w Federacji Rosyjskiej od pięciu lat. Nigdy nie popełnił żadnego przestępstwa, ani w Rosji, ani w Kazachstanie. Nie ma karalności. Jego charakter został opisany w pozytywnych słowach. Nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej. Nie ma miejsca do zamieszkania w Kazachstanie. Jest z pochodzenia Rosjaninem i chce pracować i żyć w Rosji. Decyzja FSB jest niezgodna z prawem i nieuzasadniona...
... [Zdaniem wnioskodawcy] sąd powinien rozpatrzyć [jego] sprawę w świetle prawa do poszanowania jego życia prywatnego i rodzinnego oraz poszanowania wyboru przez obywatela miejsca dla życia jego rodziny. Nie ma dowodów na jakiekolwiek domniemane działalności przestępcze...
... FSB zdecydowała o niepożądaniu pobytu (zamieszkania) pana Zezewa w Rosji i o zakazie jego ponownego wjazdu do kraju do lipca 2014 r.
Zastosowanie takich środków zapobiegawczych mieści się w zakresie uznania Federalnej Służby Bezpieczeństwa.
Decyzja [w odniesieniu do wnioskodawcy] została podjęta przez funkcjonariuszy FSB w zakresie ich uprawnień i procedury określonej w prawodawstwie federalnym i została zatwierdzona przez kompetentnego urzędnika.
Biorąc pod uwagę okoliczności, wniosek pana Zezewa o uznanie decyzji FSB o niepożądaniu jego pobytu (zamieszkania) w Rosji i zakazie ponownego wjazdu do lipca 2014 r. za niezgodną z prawem powinien zostać oddalony...”
5 kwietnia 2010 r. wnioskodawca odwołał się od powyższej decyzji do Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej (dalej „Sąd Najwyższy”). Powołał się w szczególności na orzecznictwo Trybunału dotyczące artykułu 8 Konwencji w zakresie prawa do poszanowania życia rodzinnego. Stwierdził, że Sąd Krajowy nie zbadał, czy decyzja FSB została poparta dowodami. Zaznaczył, że FSB nie dostarczyła sądowi żadnych dowodów domniemanych działań z jego strony, które stanowiłyby zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Wnioskodawca dodał również, że mimo że był obywatelem Kazachstanu, był z pochodzenia Rosjaninem, nie mówił po kazachsku i nie miał gdzie mieszkać w Kazachstanie, ponieważ jego rodzice również przeprowadzili się do Rosji w 2005 r. Podkreślił dalej, że ożenił się z obywatelką rosyjską w 2007 r., z którą miał syna w 2009 r., i że wszyscy członkowie jego rodziny byli obywatelami rosyjskimi. Na koniec wnioskodawca zaznaczył, że był jedynym żywicielem swojej żony i małego dziecka. 2 czerwca 2010 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu Krajowego, stwierdzając, między innymi, następujące rzeczy:
„...22 lipca 2009 r. Federalna Służba Bezpieczeństwa wydała decyzję o niepożądaniu pobytu (zamieszkania) obywatela Kazachstanu pana Zezewa w Federacji Rosyjskiej i o zakazie jego ponownego wjazdu...
W skardze kasacyjnej pan Zezew domaga się uchylenia wyroku Sądu Krajowego w Krasnodarze jako niezgodnego z prawem.
Sąd nie widzi podstaw do uwzględnienia tego wniosku...
Decydując o odrzuceniu wniosku pana Zezewa, Sąd Krajowy posiadał informacje, które stanowiły podstawę [FSB] rozporządzenia.
Argumenty pana Zezewa dotyczące niezgodności z prawem rozporządzenia FSB zostały zbadane przez Sąd Krajowy.
W tych okolicznościach Izba uznaje, że prawo wnioskodawcy do należytej obrony zostało w pełni przestrzegane i że powody decyzji dotyczącej niepożądania jego pobytu (zamieszkania) w Rosji i zakazu ponownego wjazdu, która została podjęta ze względu na realne zagrożenie, jakie stanowił dla bezpieczeństwa narodowego, zostały potwierdzone przez konkretne fakty.
Co do argumentów wnioskodawcy dotyczących naruszenia jego prywatnych interesów w wyniku decyzji o niepożądaniu jego pobytu (zamieszkania) w Rosji i zakazie ponownego wjazdu, Izba nie zgadza się z nim, ponieważ uznaje, że w okolicznościach sprawy interes publiczny powinien przeważać nad interesami prywatnymi.
W tych okolicznościach decyzja Sądu Krajowego w Krasnodarze powinna pozostać niezmieniona...”
17 sierpnia 2010 r. FMS wydała nakaz deportacji wnioskodawcy. Z akt sprawy wynika, że sankcja nie została wykonana, ponieważ, jak twierdzi wnioskodawca, poinformował władze lokalne, że ma wniosek pending przed Trybunałem. Nadal mieszkał w Rosji. W maju 2011 r. wnioskodawca i jego żona mieli kolejne dziecko. 19 listopada 2013 r. policja przybyła do domu wnioskodawcy i ukarała go grzywną za naruszenie przepisów imigracyjnych na podstawie art. 18.8 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych („KWA”). Następnie policja zatrzymała go na miejscu i zawiozła do sądu. Wnioskodawca został następnie przewieziony do Sądu Rejonowego w Krasnodarze (rejon Sowiecki), który 21 listopada 2013 r. zarządził jego deportację i umieścił go w specjalnym centrum detencji dla cudzoziemców. 26 grudnia 2013 r. wnioskodawca został deportowany z Rosji. W nieokreślonym dniu lutego 2014 r. wnioskodawca próbował ponownie wjechać do Rosji, ale na granicy poinformowano go, że ma zakaz wjazdu do 31 lipca 2014 r. Wnioskodawca złożył oświadczenie, że 30 lipca 2014 r. funkcjonariusze policji przybyli do domu jego żony w Rosji i poinformowali ją, że jest on poszukiwany w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Żona wnioskodawcy wyjaśniła, że został deportowany z Rosji w grudniu 2013 r. Nie jest jasne, czy wnioskodawca powrócił do Rosji po wygaśnięciu zakazu wjazdu 31 lipca 2014 r. Zgodnie z informacjami Rządu, wnioskodawca nie ubiegał się ani o zezwolenie na pobyt czasowy, ani o obywatelstwo rosyjskie w latach 2014–2016. W swoim piśmie do Trybunału Rząd stated, że 12 grudnia 2008 r. i 25 listopada 2012 r. wnioskodawca został ukarany grzywną za bycie pod wpływem alkoholu w miejscu publicznym, a następnie 19 listopada 2013 r. za naruszenie przepisów imigracyjnych (patrz punkt 19 powyżej). Rząd dodał również, że 31 lipca 2014 r. policja w Krasnodarze wszczęła przeciwko wnioskodawcy postępowanie karne w związku z podejrzeniem udziału w oszustwie komputerowym. Na październik 2016 r. postępowanie karne przeciwko wnioskodawcy było nadal w toku. W odpowiedzi na wniosek Trybunału o kopię dokumentów stanowiących podstawę decyzji o wykluczeniu wnioskodawcy, Rząd dostarczył jedynie trzynastostronicową kopię transkrypcji rozprawy odwoławczej wnioskodawcy przed Sądem Krajowym w Krasnodarze z 24 marca 2010 r. (patrz punkty 12–14 powyżej).


Skarżący urodził się w 1951 roku i mieszka w Trinca. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można podsumować w następujący sposób. Po rozwodzie z żoną skarżący nadal mieszka w aneksie do tego samego domu, co ona i ich dzieci, z których część jest pełnoletnia. Ma z nimi wrogie relacje, a także ze wszystkimi swoimi byłymi teściami. 30 maja 2005 r. napisał do Prokuratury Generalnej, wymieniając liczne skargi, które wcześniej składał do różnych organów (w tym policji), dotyczące złego traktowania przez byłą żonę i dzieci, niszczenia jego mienia przez nich oraz braku jakiejkolwiek reakcji lokalnej policji. W odpowiedzi, 21 czerwca 2005 r., został poinformowany, że decyzja lokalnego prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa karnego została uchylona; sprawa została następnie przekazana do ponownego zbadania przez lokalną prokuraturę. 31 marca 2006 r. skarżący został zbadany przez biegłego lekarza, który stwierdził otarcie na jego prawej dłoni. Wyjaśnił, że został uderzony przez syna. 15 maja 2006 r. skarżący został zbadany przez biegłego lekarza, który stwierdził, że trzy jego zęby są luźne oraz znalazł stłuczenie jednego z palców prawej ręki. Wyjaśnił, że znowu został uderzony przez syna. 26 czerwca 2006 r. prokuratura w Edineț poinformowała skarżącego, że zdecydowała o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie domniemanego ataku syna (D.V.). Skarżący złożył kolejną skargę do prokuratury w Edineț 31 sierpnia 2006 r., stwierdzając, że znowu został zaatakowany przez dzieci i byłą żonę; podczas tego ataku grozili mu również śmiercią oraz zniszczeniem lub wyrzuceniem jego mienia, jeśli nie wyprowadzi się z domu. Złożył dalszą skargę 19 września 2006 r., ale został następnie poinformowany, że zdecydowano o odmowie wszczęcia śledztwa karnego. W liście z 12 grudnia 2006 r. komendant komisariatu policji w Edineț poinformował brata skarżącego, że w dniu nie wskazanym w liście przeprowadzono „rozmowę ostrzegawczą” z byłą żoną skarżącego i że została ona „oficjalnie ostrzeżona, aby zmieniła swoje postępowanie” wobec skarżącego i jego brata. 27 grudnia 2006 r. była żona i dzieci skarżącego miały go zaatakować w ich domu. Jego lewy łokieć miał zostać złamany. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, wezwał policję natychmiast po incydencie i został poinformowany, że nie zajmują się takimi sprawami. Następnego dnia poszedł do lokalnego lekarza, B., który skierował go do Polikliniki w Edineț na badanie (w tym badanie rentgenowskie, które przeprowadzono 28 grudnia 2006 r.). Z wynikami tego badania udał się do biegłego lekarza 29 grudnia 2006 r. Zgodnie z raportem medycznym z 29 grudnia 2006 r. skarżący doznał złamania górnej trzeciej części kości promieniowej w lewym łokciu, co potwierdziły również zdjęcia rentgenowskie. Uraz został uznany za średnio ciężki i wymagający ponad dwudziestu jeden dni leczenia. Zgodnie z raportem, uraz został spowodowany przez tęp obiekt, prawdopodobnie w okolicznościach takich, jak opisał skarżący. Zgodnie z dokumentacją medyczną przedłożoną przez skarżącego, widział się z lekarzem T. 28 i 29 grudnia 2006 r. oraz 4 i 17 stycznia, 7 i 22 lutego oraz 6 marca 2007 r. i otrzymywał recepty na leki na leczenie lewego łokcia. 5 stycznia 2007 r. skarżący złożył skargę na policji dotyczącą złego traktowania przez byłą żonę i troje jego dzieci, w tym D.V. 12 stycznia 2007 r. został poinformowany, że zdecydowano o odmowie wszczęcia śledztwa karnego. 29 stycznia 2007 r. sędzia śledczy Sądu Rejonowego w Edineț oddalił skargę skarżącego, stwierdzając, że fakty, na które skarżył się, są badane przez policję w Edineț. 2 lutego 2007 r. prokurator wszczął śledztwo karne w sprawie domniemanego złego traktowania skarżącego przez byłą żonę i dzieci (w tym D.V.). 1 marca 2007 r. został oficjalnie uznany za pokrzywdzonego w domniemanym przestępstwie. 6 marca 2007 r. prokurator zlecił sporządzenie nowej opinii biegłego lekarza w celu oceny ciężkości i pochodzenia urazu skarżącego. Zauważył, że skarżący twierdził, że został uderzony przez byłą żonę i dzieci (w tym D.V.). Tego samego dnia sporządzono nowy raport medyczny, który potwierdził ustalenia poprzedniego raportu. 23 marca 2007 r. prokurator przesłuchał świadka, który zeznał, że pracował ze skarżącym 12 stycznia 2007 r., rąbiąc drewno w domu lokalnego księdza. Nie widział żadnych obrażeń ani oznak bólu na jego ręce. Podobne oświadczenie złożył 3 marca 2007 r. inny uczestnik rąbania drewna. Inny świadek zeznał, że widział skarżącego rąbiącego drewno 12 stycznia 2007 r. w domu lokalnego księdza, podczas gdy trzy inne osoby odpoczywały. 10 kwietnia 2007 r. T., lekarz, który widział skarżącego 28 grudnia 2006 r. (patrz punkt 14 powyżej), został przesłuchany jako świadek i zeznał, że widział stłuczenie na jego ciele i inne stłuczenie na lewym łokciu, ale nie zidentyfikował żadnych złamanych kości. Oświadczył, że opis zawarty w raporcie medycznym z 29 grudnia 2006 r. dotyczący zdjęć rentgenowskich wykonanych 28 grudnia 2006 r. (patrz punkt 14 powyżej) był niepełny, ponieważ nie wskazywał dokładnego lokalizacji złamanej kości. Sam T. nie widział na zdjęciu rentgenowskim żadnych oznak takiego urazu. 2 maja 2007 r. prokurator zarządził sporządzenie kolejnego raportu medycznego przez komisję lekarską, ponieważ żona skarżącego nie zgadzała się z wynikami pierwszych dwóch raportów i argumentowała, że był zdrowy po domniemanym ataku. 7 maja 2007 r. kierownik Zakładu Medycyny Sądowej w Centrum Medycyny Sądowej („Centrum”) poprosił prokuratora o przesłanie zdjęć rentgenowskich łokcia skarżącego, aby umożliwić sporządzenie raportu. W braku odpowiedzi lekarz powtórzył swoje żądanie 14 września 2007 r., dodając, że raport nie może zostać sporządzony bez wyników rentgenowskich. 20 września 2007 r. skarżący został przesłuchany przez śledczego, który zaproponował, aby złożył zdjęcia rentgenowskie wykonane 28 grudnia 2006 r. do zbadania przez komisję lekarską. Skarżący odmówił, stwierdzając, że nie ufa policji. 4 grudnia 2007 r. Centrum zwróciło wszystkie istotne dokumenty prokuratorowi, informując go, że w braku wyników rentgenowskich skarżącego przeprowadzenie badania było niemożliwe. 19 marca 2008 r. prokurator umorzył śledztwo, stwierdzając, że skarżący często prowokował kłótnie z byłą żoną i dziećmi oraz że zaprzeczali, jakby mu wyrządzili jakiekolwiek obrażenia (zostali przesłuchani jako świadkowie 19 stycznia i 8 lutego 2007 r. oraz 15 marca 2008 r.). Prokurator powołał się również na zeznanie lekarza T. (patrz punkt 17 powyżej), do którego skarżący zwrócił się o pomoc i który stwierdził siniaki na ciele skarżącego i na jego lewym łokciu, ale żadne złamania kości. Prokurator zauważył ponadto, że skarżący udał się do biegłego lekarza dopiero 29 grudnia 2006 r., a nie natychmiast po incydencie. Wreszcie, skarżący odmówił złożenia wyników rentgenowskich, uniemożliwiając komisji lekarskiej sporządzenie raportu. 10 kwietnia 2008 r. przełożony prokurator uchylił decyzję z 19 marca 2008 r. jako przedwczesną i podjętą bez ustalenia pochodzenia urazu skarżącego. 17 maja 2008 r. prokurator ponownie umorzył śledztwo, zasadniczo z tych samych powodów, z których je wcześniej umorzył. 23 czerwca 2008 r. sędzia śledczy Sądu Rejonowego w Edineț uchylił tę decyzję. Sędzia stwierdził, że śledczy zignorował wniosek prokuratora w decyzji z 10 kwietnia 2008 r. i ograniczył swoje śledztwo do przesłuchania dzieci skarżącego i członków rodziny jego byłej żony, którzy wszyscy mieli z nim wrogie relacje i którzy, co więcej, przedstawili nieco różne wersje incydentu z 27 grudnia 2006 r. Ponadto, jeden z lekarzy (T.) został przesłuchany tylko powierzchownie, inny lekarz, który widział skarżącego po incydencie, w ogóle nie został przesłuchany, a trzeci lekarz, który wykonał zdjęcie rentgenowskie łokcia skarżącego, również nie został przesłuchany. Kolejna opinia biegłego lekarza została zlecona 2 maja 2007 r. bez wcześniejszego przestrzegania praw pokrzywdzonego, takich jak możliwość wniesienia wkładu w pytania zadawane biegłym. Wreszcie, skarżący nie został poinformowany, że może złożyć wyniki rentgenowskie bezpośrednio do Centrum. 21 listopada 2008 r. prokurator ponownie umorzył śledztwo, zasadniczo z tych samych powodów, z których je wcześniej umorzył. 3 grudnia 2008 r. przełożony prokurator uchylił tę decyzję z powodów podobnych do tych, na które powołał się sędzia śledczy (patrz punkt 23 powyżej). Stwierdził również, że czynności śledcze były „skrajnie powierzchowne” i miały „tendencyjny, jednostronny charakter”. 20 marca 2009 r. skarżący wyraził zgodę na przekazanie zdjęć rentgenowskich wykonanych 28 grudnia 2006 r. śledczemu. 7 kwietnia 2009 r. prokurator zarządził sporządzenie nowej opinii biegłego lekarza przez Centrum, na podstawie tych zdjęć rentgenowskich. 21 października 2009 r. Centrum poinformowało prokuratora, że zdjęcia rentgenowskie skarżącego są słabej jakości i że skarżący będzie musiał wykonać nowe zdjęcie rentgenowskie. 2 grudnia 2009 r. poproszono skarżącego o poddanie się nowemu badaniu rentgenowskiemu. Komisja lekarska sporządziła raport 9 grudnia 2009 r. i stwierdziła oznaki złamania w górnej trzeciej części kości promieniowej lewego łokcia skarżącego. Komisja wnioskuje również, że tego rodzaju uraz mógł zostać spowodowany w sposób opisany przez skarżącego, ale mógł również być samookaleczeniem. 30 czerwca 2010 r. prokurator umorzył śledztwo, zasadniczo z tych samych powodów, z których je wcześniej umorzył, dodając, że raporty medyczne nie wykluczają możliwości, że uraz był samookaleczeniem. Ta decyzja została potwierdzona przez przełożonego prokuratora 17 grudnia 2010 r. 25 lipca 2011 r. sędzia śledczy Sądu Rejonowego w Bălți utrzymał w mocy decyzje z 30 czerwca i 17 grudnia 2010 r. Sędzia stwierdził, że śledczy podjął wszystkie możliwe środki w celu zbadania sprawy oraz że świadkowie nie potwierdzili wersji wydarzeń przedstawionej przez skarżącego, a nawet jej zaprzeczyli, stwierdzając, że 12 stycznia 2007 r. byli na zewnątrz rąbiąc drewno ze skarżącym i nie zaobserwowali żadnych obrażeń jego łokcia. W raporcie medycznym z 15 sierpnia 2007 r. lekarz odnotował owalny, jasnofioletowy wybroczynę o wymiarach 6 cm na 4 cm na czole skarżącego oraz otarcie o wymiarach 2 cm na 1 cm pokryte czerwoną strupem, a także ból w odcinku szyjnym kręgosłupa i po prawej stronie odcinka piersiowego. Skarżący wyjaśnił, że został pobity przez byłą żonę i córkę. W innym raporcie medycznym z 21 sierpnia 2007 r. lekarz odnotował otarcie na głowie skarżącego o wymiarach 2 cm na 1,5 cm pokryte czerwoną strupem. Wyjaśnił, że został uderzony w głowę przez byłą żonę dzień wcześniej. Skarżący złożył podobne raporty medyczne, datowane na 13 września i 12 listopada 2007 r., które odnotowywały różne otarcia i siniaki. Za każdym razem wyjaśniał, że został pobity przez byłą żonę i dzieci.


Skarżący urodzili się odpowiednio w 1965 i 1964 roku i mieszkają w Płowdiwie. 14 marca 1998 roku 26-letnia kobieta, S.D., złożyła zawiadomienie na policji w Płowdiwie, stwierdzając, że została uprowadzona, przetrzymywana w niewoli i zgwałcona przez dwóch skarżących w dniu poprzednim. Tego samego dnia wszczęto postępowanie karne o gwałt przeciwko nieznanej osobie lub osobom. S.D. poddano badaniu lekarskiemu, które ujawniło kilka siniaków na jej głowie, szyi, ramionach i kolanach. Lekarz stwierdził, że nie było innych śladów fizycznych ani dowodów biologicznych, z których można by definitywnie określić, czy S.D. miała stosunek płciowy. Podczas przesłuchania przez śledczego S.D. wyjaśniła, że skarżący zmusili ją do pójścia z nimi do lokalu w centrum Płowdiwu, gdzie ją źle traktowali i zgwałcili. 18 marca 1998 roku S.D. została ponownie przesłuchana. Wycofała swoje pierwotne zeznania, wyjaśniając, że chce zachować spokój, że źle się czuje i że ma problemy osobiste. Tego samego dnia śledczy przesłuchał pana Momina jako świadka. Pan Momin wyjaśnił, że S.D. towarzyszyła jemu i drugiemu skarżącemu do kawiarni w centrum Płowdiwu wczesnym rankiem 13 marca 1998 roku, ale zaprzeczył, aby miał z nią stosunek płciowy. Dodał, że o ile mu wiadomo, pan Dimitrow również nie miał wtedy stosunku płciowego z S.D. Następnie oboje odprowadzili S.D. do domu. 24 marca 1998 roku pan Dimitrow został również przesłuchany jako świadek. Oświadczył, że rankiem 13 marca 1998 roku on i drugi skarżący planowali pójść na kawę do centrum Płowdiwu, że postanowił również zaprosić S.D., z którą wcześniej miał bliski związek, i że ona przyjęła zaproszenie. Po wejściu do lokalu, który był remontowany, odbył za zgodą stosunek płciowy z S.D., podczas gdy pan Momin wyszedł kupić kawę w pobliżu. Krótko potem on, S.D. i pan Momin wzięli taksówkę, która podwiozła pana Momina do pracy, a S.D. do domu. 29 stycznia 1999 roku S.D. została ponownie przesłuchana. Oświadczyła, że w przeszłości miała bliski związek z panem Dimitrowem. 13 marca 1998 roku poszła z dwoma skarżącymi do lokalu w centrum Płowdiwu na kawę, a po przybyciu tam okazało się, że ekspres do kawy nie działa. Pan Momin wyszedł wtedy kupić trzy kawy. S.D. oświadczyła, że podczas jego nieobecności odbyła za zgodą stosunek płciowy z panem Dimitrowem i że później, po wypiciu kawy przyniesionej przez pana Momina, trójka wzięła taksówkę i ona wróciła do domu. Następnego dnia, pod presją krewnych i aby zemścić się na panu Dimitrowie, który przyznał jej się, że jest żonaty, złożyła zawiadomienie na policji przeciwko niemu i panu Mominowi. 1 lutego 1999 roku śledczy przesłał akta do prokuratury rejonowej, dołączając swoją opinię, że postępowanie karne może zostać umorzone z powodu braku czynu zabronionego. 10 marca 1999 roku prowadzący śledztwo prokurator zwrócił akta śledczemu w celu dalszych ustaleń. To polecenie zostało uchylone 26 kwietnia 1999 roku przez prokuraturę rejonową w Płowdiwie, która nakazała prowadzącemu śledztwo prokuratorowi I.P. osobiście przeprowadzić szereg dodatkowych czynności dochodzeniowych. 12 kwietnia 2000 roku S.D. wysłała list do prokuratora I.P., ponawiając życzenie wycofania pierwotnych zeznań i prosząc go o umorzenie postępowania. Poinformowała go również, że jest bardzo chora i przechodzi chemioterapię. 12 maja 2000 roku prokurator I.P. formalnie oskarżył pana Dimitrowa o gwałt na S.D. 18 grudnia 2000 roku prokurator I.P. zwrócił się do Sądu Rejonowego w Płowdiwie o przesłuchanie S.D. na podstawie art. 210a § 1 Kodeksu postępowania karnego, uzasadniając to tym, że jej zeznania mają szczególne znaczenie dla śledztwa. 19 grudnia 2000 roku o godzinie 9.40, w obecności prokuratora I.P., sędzia Sądu Rejonowego w Płowdiwie przesłuchał S.D. Sędzia odnotował, że pan Dimitrow został poinformowany o tej procedurze w liście z komisariatu policji nr 4 w Płowdiwie. Podczas przesłuchania S.D. zmieniła swoje poprzednie zeznania i powtórzyła pierwotną wersję wydarzeń, zgodnie z którą została uprowadzona, wzięta do niewoli i zgwałcona przez dwóch skarżących. W szczególności oświadczyła, że pan Dimitrow odebrał ją z domu rankiem 13 marca 1998 roku i zmusił do wejścia do taksówki, w której siedział pan Momin. Obaj skarżący wydawali się być pod wpływem alkoholu. Taksówka podwiozła ich do kawiarni remontowanej w centrum Płowdiwu; próbowała uciec, ale pan Dimitrow uderzył ją w szyję i wepchnął do środka, gdzie zmusił ją do rozebrania się i kilka razy uderzył w głowę. Wtedy doznała napadu hipoglikemii, z którego wyszła, biorąc kilka saszetek z cukrem znalezionych przez dwóch skarżących. Następnie dwukrotnie odbyła niezgodny z jej wolą stosunek płciowy z panem Dimitrowem i raz z panem Mominem. Później została odwieziona do domu taksówką opłaconą przez skarżących. Złożyła zawiadomienie następnego dnia, po zwierzeniu się rodzinie. S.D. wyjaśniła, że wycofała swoje pierwotne zeznania, ponieważ była grożona przez pana Dimitrowa i inne osoby bliskie dwóm skarżącym. Zaraz po sesji chemioterapii otrzymała wizytę prawnika, pani N., która najwyraźniej została wysłana przez te same osoby. Prawnik namówił ją do podpisania listu wycofującego jej pierwotne zeznania i skargę, a list ten został następnie wysłany do prowadzącego śledztwo prokuratora (patrz punkt 14 powyżej). S.D. dodała, że ma raka, ale czuje się dobrze. 20 kwietnia 2001 roku obaj skarżący zostali oskarżeni o uprowadzenie, bezprawne pozbawienie wolności i gwałt na S.D. 3 maja 2001 roku pełnomocnik obu skarżących, pan S., zwrócił się o konfrontację swoich klientów indywidualnie z S.D. Jego wniosek został odrzucony 2 lipca 2001 roku przez prokuratora I.P. z uzasadnieniem, że jest to nieobowiązkowa czynność dochodzeniowa, która ponadto nie jest konieczna do ustalenia faktów w niniejszej sprawie. 25 czerwca 2001 roku S.D. zmarła z powodu choroby. 11 lutego 2002 roku prokuratura rejonowa sporządziła akt oskarżenia i skierowała sprawę obu skarżących do sądu. Oskarżono ich o uprowadzenie S.D., przetrzymywanie jej w niewoli, grożenie jej śmiercią i zgwałcenie jej. Sąd Rejonowy w Płowdiwie rozpoznawał sprawę karną w okresie od 14 stycznia 2004 roku do 21 lutego 2007 roku. Zdecydował o dopuszczeniu zeznań S.D. z 19 grudnia 2000 roku jako dowodu. Protokół przesłuchania został w związku z tym odczytany na rozprawie. Sąd wysłuchał również zeznań obu skarżących, trzech policjantów, którzy obsłużyli S.D., gdy składała zawiadomienie, krewnych ofiary i trzech innych świadków. Ponadto wysłuchał opinii biegłego lekarza na temat charakteru i pochodzenia obrażeń stwierdzonych na ciele S.D. podczas badania lekarskiego 14 marca 1998 roku. Skarżący, reprezentowani przez wybranych przez siebie prawników, kwestionowali dowody przeciwko nim, przedstawiali dowody na swoją obronę i domagali się uniewinnienia. Wyrokiem z 21 lutego 2007 roku Sąd Rejonowy w Płowdiwie uznał pana Dimitrowa za winnego gwałtu na S.D. i uniewinnił go od pozostałych zarzutów. Otrzymał karę trzech lat pozbawienia wolności w zawieszeniu. Sąd uniewinnił pana Momina od wszystkich zarzutów. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy stwierdził, że jedynym faktem, który można było ustalić na podstawie zebranych dowodów, było to, że S.D. miała niezgodny z jej wolą stosunek płciowy z panem Dimitrowem. Wnioski te oparł w szczególności na zeznaniach obu oskarżonych, części zeznań S.D., ustaleniach opinii biegłego lekarza oraz zeznaniach innych przesłuchanych świadków. Odrzucił resztę dowodów z zeznań S.D. W związku z tym sąd zauważył, że ofiara zmieniała swoje relacje podczas śledztwa, że nie miał możliwości jej osobistego przesłuchania, że inni świadkowie przedstawiali S.D. w negatywnym świetle, że jej zeznanie zostało złożone dwa lata po wydarzeniach i że stoi ono w sprzeczności z innymi zeznaniami oraz ustaleniami badania lekarskiego przeprowadzonego u S.D. dnia następnego po wydarzeniach. Pan Dimitrow i prokuratura odwołali się od wyroku. Sąd Okręgowy w Płowdiwie rozpoznawał sprawę w dniach od 27 czerwca do 4 lipca 2007 roku. Zlecił dwie opinie biegłych lekarzy na podstawie dowodów w celu ustalenia przebiegu i przyczyn napadu hipoglikemii oraz sprawdzenia relacji S.D. i pana Dimitrowa dotyczących przyczyn obrażeń stwierdzonych na ciele S.D. podczas jej wstępnego badania lekarskiego. Skarżący, reprezentowani przez wybranych przez siebie prawników, kwestionowali dowody przeciwko nim, w tym dopuszczalność i wiarygodność zeznań ofiary z 19 grudnia 2000 roku, i domagali się uniewinnienia. Wyrokiem z 4 lipca 2007 roku Sąd Okręgowy w Płowdiwie uchylił wyrok pierwszej instancji i uznał obu skarżących za winnych uprowadzenia S.D., przetrzymywania jej w niewoli, grożenia jej śmiercią i zgwałcenia jej. Pan Dimitrow został skazany na sześć lat pozbawienia wolności, a pan Momin na pięć i pół roku pozbawienia wolności. W uzasadnieniu wyroku liczącego czterdzieści cztery strony Sąd Okręgowy ustalił fakty w sprawie w następujący sposób. W czasie zajścia S.D. chorowała na cukrzycę. Była w separacji z mężem i mieszkała z synem w domu babki. Znała pana Dimitrowa, ponieważ wcześniej miała z nim bliski związek. Znała również pana Momina, który pracował w sklepie w pobliżu jej domu. Rankiem 13 marca 1998 roku, po spożyciu alkoholu w nocy poprzedniej, dwaj skarżący wzięli taksówkę do domu S.D. Pan Dimitrow zawołał S.D., a ona wyszła z domu. Następnie chwycił ją za rękę, groził jej i zmusił do wejścia do taksówki, w której czekał na nich drugi skarżący, pan Momin. Taksówka wysadziła ich wszystkich przed barem remontowanym w centrum Płowdiwu. Pan Dimitrow, który miał klucze, otworzył drzwi i wpuszczony najpierw pana Momina, a potem wepchnął S.D. do środka. Dwaj skarżący zmusili wtedy S.D. do rozebrania się. Pan Dimitrow groził jej i kilka razy uderzył. S.D. doznała napadu hipoglikemii, a skarżący zmusili ją do połknięcia zawartości kilku saszetek z cukrem. Kontynuowali groźby, przytrzymywali ją i bili, w ten sposób zmuszając ją do stosunku płciowego z każdym z nich. Następnie wszyscy opuścili lokal taksówką, która podwiozła skarżących do restauracji, a S.D. do domu. Zwierzyła się krewnym, którzy przekonali ją, aby powiadomiła policję. Podczas późniejszego śledztwa S.D. była grożona przez pana Dimitrowa i osoby bliskie dwóm skarżącym w próbie zmuszenia jej do wycofania zeznań. Pod presją S.D. zmieniła wersję wydarzeń w toku śledztwa. Następnie stała się poważnie chora. Presja na S.D. nasiliła się: została przekonana przez prawnika, najwyraźniej wysłanego przez pracodawcę pana Dimitrowa, do podpisania oświadczenia o wycofaniu zeznań i skargi; oświadczenie to zostało następnie wysłane do organów śledczych. S.D. została następnie przesłuchana przez sędziego, wycofała swoje pierwotne zeznania i złożyła dowody na temat wywieranej na nią presji podczas śledztwa. 25 czerwca 2001 roku S.D. zmarła. Sąd Okręgowy oparł swoje ustalenia faktyczne na zeznaniach S.D. z 19 grudnia 2000 roku, zeznaniach trzech policjantów, którzy obsłużyli ją na komisariacie dzień po wydarzeniach i przeprowadzili wstępne czynności dochodzeniowe, zeznaniach męża S.D. i pewnego V.M., części zeznań skarżących i pracodawcy pana Dimitrowa, ustaleniach protokołu oględzin miejsca i zdjęciach wykonanych w trakcie oględzin, różnych dokumentach, ustaleniach wstępnego badania lekarskiego ofiary oraz dwóch dodatkowych badań lekarskich, a także dwóch badaniach psychiatrycznych skarżących. Sąd Okręgowy poświęcił sześć stron uzasadnienia analizie zeznań S.D. z 19 grudnia 2000 roku. Uznał zeznanie w całości, uznając je za spójne, logiczne, precyzyjne, konkretne i zgodne ze szczegółami wynikającymi z innych materiałów dopuszczonych jako dowody. Sąd Okręgowy zauważył po pierwsze, że S.D. nie miała powodu do składania fałszywych oskarżeń przeciwko skarżącym; odrzucił jako bezzasadne i nielogiczne relacje skarżących, że zeznania S.D. były wpływowane przez jej krewnych, a nawet motywowane chęcią zemsty lub uczuciem zazdrości. Po drugie, Sąd Okręgowy stwierdził, że wspomniane zeznanie jest wiarygodne, ponieważ jest zgodne z zeznaniami policjantów, którzy przyjęli zawiadomienie ofiary i obserwowali jej stan psychiczny i fizyczny dzień po wydarzeniach. Dodał, że zeznanie jest również zgodne z ustaleniami badań lekarskich i opinii biegłych oraz ustaleniami odnotowanymi w protokole oględzin miejsca. Sąd Okręgowy zauważył dalej, że choć upłynęły dwa lata między wydarzeniami a przesłuchaniem S.D., jej zeznanie było bardzo szczegółowe. Uznał, że zmiana jej wersji wydarzeń w toku śledztwa wynikała z presji wywieranej na nią przez skarżących i osoby im bliskie. Sąd Okręgowy zauważył wreszcie, że obaj skarżący i dwóch świadków obrony, którzy mieli z nimi bliskie związki, próbowali zdyskredytować S.D., oskarżając ją o niemoralne zachowanie. Odrzucił ich dowody i uznał, że zeznania męża S.D. są w tym zakresie wiarygodne. Opisując S.D. jako troskliwą matkę i osobę, której zachowanie i styl życia w żaden sposób nie budzą zastrzeżeń moralnych, mąż, mimo że był w separacji z nią, złożył zeznania, na podstawie których można było stworzyć pozytywny obraz psychologiczny S.D. Obaj skarżący odwołali się do Sądu Najwyższego Kasacyjnego. Między innymi kwestionowali dopuszczalność i wiarygodność zeznań S.D. z 19 grudnia 2000 roku. Wyrokiem z 7 stycznia 2008 roku Sąd Najwyższy Kasacyjny oddalił apelacje skarżących w zakresie ustalenia faktów i winy oskarżonych oraz utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w tych kwestiach. Jednakże zdecydował o obniżeniu wyroków skarżących do pięciu lat pozbawienia wolności dla pana Dimitrowa i czterech lat dla pana Momina. Sąd Najwyższy Kasacyjny stwierdził, że prawo skarżących do udziału w przesłuchaniu S.D. 19 grudnia 2000 roku nie zostało naruszone. W szczególności zauważył, że chociaż pan Dimitrow nie miał jeszcze w tamtym czasie prawnika, został poinformowany o przesłuchaniu S.D. i miał więc możliwość wzięcia w nim udziału. W odniesieniu do pana Momina, na tym etapie śledztwa nie był jeszcze oskarżony i dlatego nie był uprawniony do udziału w przesłuchaniu S.D. Sąd Najwyższy Kasacyjny odrzucił argumenty skarżących kwestionujące wiarygodność zeznań S.D. Uznał, że Sąd Okręgowy słusznie uznał zeznanie w całości po sprawdzeniu jego wiarygodności poprzez porównanie z innymi zebranymi dowodami. Zauważył, że Sąd Okręgowy przeanalizował i odrzucił wszystkie argumenty wzbudzające wątpliwości co do zeznania. Stwierdził dalej, że Sąd Okręgowy ustalił fakty na podstawie wszystkich dowodów i że na tej podstawie zeznania S.D. były „ważnym elementem, ale nie jedynym elementem” w ustaleniu winy pana Dimitrowa i „głównym dowodem” w ustaleniu winy pana Momina.


Skarżący urodził się w 1954 roku i mieszka w Ankarze. W danym czasie był profesorem tłumaczeń na Wydziale Nauk i Literatury Uniwersytetu w Mersin („wydział”). Specjalizował się w języku niemieckim. W nieokreślonym dniu skarżący został zaproszony do Stambułu, aby wziąć udział w programie telewizyjnym, który miał być nadawany na żywo w kanale publicznym w sobotę 31 marca 2001 r. Program polegał na debacie na temat „Struktura kulturowa Unii Europejskiej i tradycyjna struktura Turcji – Porównywanie tożsamości i wzorców zachowań – Potencjalne problemy i sugerowane rozwiązania”. 27 marca 2001 r. skarżący poinformował dyrektora studiów tłumaczeniowych, że został zaproszony do udziału w wyżej wymienionym programie. Tego samego dnia dyrektor studiów napisał do dziekana wydziału, informując go, że skarżący został zaproszony do udziału w programie telewizyjnym. W swoim liście wyraził również wątpliwości, czy istnieje związek między specjalizacją skarżącego a tematem programu oraz czy zaproszenie skarżącego do udziału w charakterze prywatnym jest zgodne z zasadami uniwersytetu. 30 marca 2001 r. dziekan wydziału poinformował dyrektora studiów tłumaczeniowych, że podjęto decyzję, iż udział skarżącego w wspomnianym programie jest nieodpowiedni. Skarżący został poinformowany o decyzji dziekana tego samego dnia. 31 marca 2001 r. skarżący mimo to wziął udział w programie w Stambule. W listach z 2 i 5 kwietnia 2001 r. do dziekana wydziału skarżący zapytał, dlaczego jego udział w emisji z 31 marca 2001 r. nie został uznany za odpowiedni, mimo jego wcześniejszych prac na temat poruszanym w programie. Dodał, że zaszkodziłoby to jego pozycji zawodowej i reputacji wiarygodności, gdyby wycofał się z programu z krótkim wyprzedzeniem, skoro już zgodził się wziąć w nim udział. Podtrzymał również, że miał prawo wziąć udział w wydarzeniu, powołując się w tym zakresie na swoją wolność akademicką. W liście do skarżącego z 9 kwietnia 2001 r. dziekan wydziału odpowiedział, że skarżący nie był uprawniony do wzięcia udziału w wydarzeniu bez zgody władz. Dodał, że dyrektor studiów tłumaczeniowych wyraził wątpliwości, czy skarżący jest wystarczająco zaznajomiony z tematem programu z 31 marca 2001 r., a opinia dyrektora studiów została wzięta pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia. W sobotę 14 kwietnia 2001 r. skarżący wziął udział w kolejnym programie z tej samej serii, po międzynarodowej konferencji odbywającej się w Stambule w dniach 11–13 kwietnia 2001 r., na którą dziekan wydziału upoważnił go do uczestnictwa. 27 kwietnia 2001 r. wszczęto postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu z powodu dwukrotnego wzięcia udziału w programie w Stambule bez zezwolenia uniwersytetu. 26 czerwca 2001 r. komisja dochodzeniowa opublikowała swój raport. Na wstępie stwierdziła, że skarżący został upoważniony do udziału w wydarzeniach poza swoim miastem zamieszkania dwunastokrotnie w roku akademickim 2000/01, ale jego wniosek o zezwolenie dotyczący programu z 31 marca 2001 r. został odrzucony w związku z opinią dyrektora studiów, który uznał, że temat programu nie jest bezpośrednio powiązany ze specjalizacją skarżącego. Co do udziału skarżącego w emisji z 14 kwietnia 2001 r., komisja zauważyła, że dziekan wydziału upoważnił skarżącego do uczestnictwa w spotkaniu naukowym, które miało odbyć się w dniach 11–13 kwietnia 2001 r. w Stambule, i że to zezwolenie nie obejmowało 14 kwietnia 2001 r. Komisja uznała w tym zakresie, że nawet profesorowie badawczy nie powinni brać udziału w programach tego typu bez nadzoru lub zezwolenia, a że uniwersytety muszą przestrzegać etyki akademickiej. Stwierdziła następnie, że udział skarżącego w dwóch programach telewizyjnych w Stambule w dniach 31 marca i 14 kwietnia 2001 r., bez zezwolenia swojego uniwersytetu, stanowiło opuszczenie miasta zamieszkania bez zezwolenia, czyn zagrożony karą zgodnie z przepisem 8(g) regulaminu dyscyplinarnego dla kierowników, wykładowców i urzędników w instytucjach szkolnictwa wyższego („regulamin dyscyplinarny”). Wniosła zatem, w formie kary, o obniżenie wynagrodzenia skarżącego o jedną ósmą, na podstawie przepisu 4(d) powyższych przepisów. 2 lipca 2001 r. dziekan wydziału zdecydował o obniżeniu wynagrodzenia skarżącego o jedną ósmą za opuszczenie miasta zamieszkania bez zezwolenia, czyn zagrożony karą zgodnie z przepisem 8(g) regulaminu dyscyplinarnego. 20 lipca 2001 r. skarżący zwrócił się do prorektora uniwersytetu o ponowne rozpatrzenie tej decyzji i wnioskował o uchylenie sankcji. 8 sierpnia 2001 r. prorektor zdecydował o uchyleniu sankcji obniżenia wynagrodzenia i nałożeniu na skarżącego mniej surowej kary w formie nagany zgodnie z przepisem 16 regulaminu dyscyplinarnego. 25 października 2001 r. skarżący złożył wniosek o sądową kontrolę tej decyzji. Powołał się na swoją wolność akademicką, którą – jak twierdził – gwarantuje Konstytucja, jako uzasadnienie swojego udziału w wspomnianym programie telewizyjnym, wskazując, że program był nadawany na kanale o charakterze publicznym. Argumentował również, że przepis 8(g) regulaminu dyscyplinarnego jest podatny na błędne zastosowanie przez kierowników i że granice miasta nie mają już tego samego znaczenia w świetle nowoczesnych środków transportu i komunikacji. Na koniec argumentował, że program z 14 kwietnia 2001 r. był kontynuacją konferencji z 11–13 kwietnia 2001 r., w której został upoważniony do udziału, i że osoby zaproszone do programu były uczestnikami konferencji. 29 maja 2002 r. Sąd Administracyjny w Adanie („Sąd Administracyjny”) oddalił wniosek skarżącego, stwierdzając, że decyzja o ukaraniu go nie była niezgodna z prawem. Sąd zauważył w tym zakresie, że poza sporem było, że 31 marca 2001 r. skarżący opuścił miasto zamieszkania mimo odmowy jego wniosku o udział w wspomnianym programie telewizyjnym. Sąd uznał, że pozostałe argumenty skarżącego nie dawały powodu do przypuszczenia, że decyzja o nałożeniu sankcji była wadliwa. 8 sierpnia 2002 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną. Wniósł w szczególności, że rozpoznanie jego twierdzeń przez Sąd Administracyjny było niewystarczające. 31 października 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę i utrzymał w mocy wyrok Sądu Administracyjnego. Uznał, że uzasadnienie decyzji było zgodne z procedurą i prawem oraz że nie było podstaw do uchylenia decyzji.


Skarżący odbywają kary dożywotniego pozbawienia wolności lub długoletniego pozbawienia wolności w różnych więzieniach w Bułgarii. Skarżący został skazany na dwadzieścia lat pozbawienia wolności w listopadzie 2011 r. Jak wynika z dokumentów w aktach, na mocy zarządzenia dyrektora więzienia powołującego się na art. 248 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2009 r. o wykonywaniu kar i środków zapobiegawczych (patrz paragraf 18 poniżej), w dniu 29 lipca 2011 r. skarżący został umieszczony w izolacji w więzieniu w Burgas, w stale zamkniętej celi bez możliwości uczestnictwa w zajęciach zbiorowych. Skarżący opisał warunki, w jakich był tam przetrzymywany, w następujący sposób, a Rząd nie odniósł się do nich. Był przetrzymywany w izolacji od 29 lipca 2011 r., bez bieżącej wody i toalety w celi. Musiał używać tego samego wiadra do załatwiania potrzeb fizjologicznych oraz jako krzesła w czasie posiłków, które jadł w celi. Ogrzewanie było niewystarczające zimą, a latem temperatura w celi była nadmiernie wysoka. W celi panowała słaba wentylacja i słabe oświetlenie naturalne. Ponadto światło w celi pozostawało włączone przez całą noc, cela była zarażona szczurami i karaluchami, a te ostatnie czasami również trafiały do jego jedzenia. W nieokreślonym dniu przed lipcem 2016 r. skarżący został przeniesiony do więzienia w Warnie i nie skarżył się na warunki tam panujące. Skarżący został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego Kasacyjnego z dnia 10 listopada 2005 r. Skarżył się na warunki, w jakich odbywa karę od 12 lipca 2007 r., kiedy to został przeniesiony do więzienia w Płowdiwie. Opisał warunki, w jakich był tam przetrzymywany, w następujący sposób, a Rząd nie odniósł się do nich. W jego celi, mierzącej około 6 metrów kwadratowych, nie było bieżącej wody ani toalety. Musiał używać wiadra do załatwiania potrzeb fizjologicznych w celi; spożywał również posiłki w celi. Cela była nadmiernie wilgotna, co nie było łagodzone przez fakt, że musiał suszyć tam swoje ubrania po ich praniu. Wentylacja była słaba, co nasilało odpychający zapach wydobywający się z kanalizacji zlokalizowanej w pobliżu jego celi. Latem temperatury były bardzo wysokie, a zimą ogrzewanie było wyłączane około godziny 18:00, w wyniku czego w celi stawało się bardzo zimno. Ponadto w latach 2007–2011 był przetrzymywany w bardzo ubogim i restrykcyjnym „reżimie specjalnym”, samotnie w celi. Zdaniem skarżącego, choć formalnie jego reżim został zmieniony 6 czerwca 2011 r. ze „specjalnego” na lżejszy „ścisły”, w rzeczywistości ograniczenia i niewłaściwe warunki, w jakich był przetrzymywany, nie uległy zmianie. Był systematycznie skuwany kajdankami przy opuszczaniu celi. Skarżący został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności w dniu 26 lipca 2004 r. prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego Kasacyjnego. Skarżył się na „reżim specjalny” i niewłaściwe warunki materialne detencji, w jakich odbywa karę od 24 stycznia 2012 r. w więzieniu w Warnie. Okres detencji tego skarżącego przed tą datą był przedmiotem badania we wcześniejszym wyroku Trybunału, w którym stwierdził on naruszenie artykułu 3 z powodu nadmiernie surowego reżimu więziennego i złych warunków detencji (patrz sprawa Iordan Petrov przeciwko Bułgarii, nr 22926/04, § 128, 24 stycznia 2012 r.). Skarżący podał, że odbywa karę w izolacji od świata zewnętrznego, mianowicie w stale zamkniętej celi. Nie był angażowany w żadne zajęcia zbiorowe ani nie zapewniono mu pracy, a także odmawiano mu kontaktu z więźniami odbywającymi kary lżejsze niż dożywotnie pozbawienie wolności. Za każdym razem, gdy był wyprowadzany ze strefy wysokiego bezpieczeństwa, był skuwany kajdankami. Władze nie przeprowadziły rzeczowych ocen potrzeby utrzymywania go w odbywaniu kary w „reżimie specjalnym”. W ten sposób ich oceny nie obejmowały analizy jego stanu psychicznego i fizycznego, ani jego postawy i wykazanej chęci zmiany, i nie były przeprowadzane przez specjalnie przeszkolony personel. Jeśli chodzi o warunki materialne, w jakich był przetrzymywany od 24 stycznia 2012 r., skarżący podał, że chociaż w sierpniu 2012 r. w jego celi zainstalowano toaletę, znajduje się ona w odległości około 45 cm od jego łóżka. Ponieważ toaleta nie została oddzielona od reszty przestrzeni, miał uciążliwe wrażenie życia w toalecie. Biorąc pod uwagę, że administracja więzienia odmawiała dostarczenia produktów higienicznych do czyszczenia toalety, takich jak szczotki i środki piorące, toaleta była niezdatna do użytku. Ogólna higiena w celi i przestrzeniach wspólnych była niezwykle niska, a karaluchy i szczury biegały swobodnie. W dniu 10 czerwca 2011 r. sąd pierwszej instancji skazał skarżącego na karę dożywotniego pozbawienia wolności, co zostało potwierdzone przez sąd odwoławczy w dniu 27 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy Kasacyjny utrzymał w mocy wyrok dożywotniego pozbawienia wolności w prawomocnym orzeczeniu z dnia 21 maja 2014 r. Skarżący podał, a Rząd nie odniósł się do tego, że jest przetrzymywany w stale zamkniętej celi w więzieniu w Pazardżiku, w izolacji od reszty populacji więziennej i może komunikować się z innymi skazanymi na dożywocie tylko podczas codziennego godzinnego wysiłku fizycznego poza celą. W jego celi, mierzącej mniej niż 6 metrów kwadratowych, nie ma bieżącej wody ani toalety. Higiena w celi była bardzo niska, występowały karaluchy i pluskwy, a administracja więzienia nic nie zrobiła, aby się ich pozbyć. Ponieważ w celi nie ma stołu, skarżący jadł nad gazetą rozłożoną na swoim łóżku. Mimo że światło naturalne docierające do celi było niezwykle słabe, światło sztuczne pozostawało włączone przez całą noc. Temperatura w celi była nieodpowiednia, wahała się między skrajnościami latem i zimą.


Skarżąca urodziła się w 1976 roku i mieszka w Kilis. 17 października 1999 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu w celu uzyskania stanowiska w służbie cywilnej. Zdała egzamin i w nieokreślonym dniu została poinformowana przez Departament Personelu przy Kancelarii Premiera, że została powołana na stanowisko pracownika ochrony w oddziale TEDAŞ (Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. – Tureckie Spółka Akcyjna Dystrybucji Energii Elektrycznej), państwowej spółki energetycznej. W nieokreślonym dniu TEDAŞ poinformował skarżącą, że nie zostanie powołana na to stanowisko, ponieważ nie spełnia wymogów „bycia mężczyzną” oraz „odbycia służby wojskowej”. 4 września 2000 r. skarżąca wniosła powództwo przeciwko TEDAŞ do Sądu Administracyjnego w Gaziantep, domagając się uchylenia decyzji oddziału TEDAŞ w Kilis o niepowołaniu jej na to stanowisko oraz wstrzymania wykonania tej decyzji. 9 maja 2001 r. Sąd Administracyjny w Gaziantep zarządził wstrzymanie wykonania decyzji TEDAŞ o niepowołaniu skarżącej na stanowisko pracownika ochrony. Sąd uznał, że „bycie mężczyzną” nie jest wymogiem dla tego stanowiska. 23 lipca 2001 r. skarżącej zaoferowano kontrakt przez oddział TEDAŞ w Kilis, obejmujący sześciomiesięczny okres próbny. W nieokreślonym dniu skarżąca objęła swoje obowiązki. 4 października 2001 r. Sąd Administracyjny w Gaziantep uchylił decyzję oddziału TEDAŞ w Kilis. Sąd stwierdził, że wymóg „odbycia służby wojskowej” należy uznać za dotyczący wyłącznie kandydatów płci męskiej oraz że nie istniały ograniczenia w zatrudnianiu kobiet na stanowiskach ochrony w TEDAŞ. Sąd zauważył w tym kontekście, że skoro nie istniał konkretny wymóg rekrutacji wyłącznie mężczyzn na to stanowisko, odrzucenie skarżącej wyłącznie z powodu jej płci było bezprawne. 28 stycznia 2002 r. TEDAŞ złożył apelację od wyroku z 4 października 2001 r., wnosząc o to, aby Najwyższy Sąd Administracyjny zarządził wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Administracyjnego w Gaziantep, a następnie go uchylił. 12 kwietnia 2002 r. Dwunasty Wydział Najwyższego Sądu Administracyjnego uwzględnił wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku z 4 października 2001 r. 11 czerwca 2002 r. TEDAŞ poinformował skarżącą, że jej umowa o pracę została rozwiązana 27 maja 2002 r. na mocy decyzji Najwyższego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2002 r. 26 grudnia 2002 r. Dwunasty Wydział Najwyższego Sądu Administracyjnego uchylił wyrok z 4 października 2001 r. Najwyższy Sąd Administracyjny uznał, że biorąc pod uwagę istnienie wymogu „odbycia służby wojskowej”, stanowisko to było zarezerwowane wyłącznie dla kandydatów płci męskiej. Najwyższy Sąd Administracyjny stwierdził zatem, że decyzja o niepowołaniu skarżącej na to stanowisko była zgodna z prawem. 23 października 2003 r. Sąd Administracyjny w Gaziantep oddalił sprawę skarżącej, podążając za uzasadnieniem Najwyższego Sądu Administracyjnego. Skarżąca odwołała się od decyzji z 23 października 2003 r., argumentując, że wykładnia Najwyższego Sądu Administracyjnego, mianowicie że dane stanowisko musiało być zarezerwowane wyłącznie dla mężczyzn ze względu na wymóg odbycia służby wojskowej, stoi w sprzeczności z zasadą równości i pozytywnym obowiązkiem Państwa zapewnienia niedyskryminacji mężczyzn i kobiet. Na poparcie swoich argumentów skarżąca podtrzymała, że ten obowiązek jest określony nie tylko w art. 10 Konstytucji, ale także w art. 2 § d Konwencji Narodów Zjednoczonych o eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet oraz w art. 3 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. Ponadto argumentowała, że bez znaczenia jest rozważanie, czy dane stanowisko było zarezerwowane wyłącznie dla mężczyzn, ponieważ taka rezerwacja sama w sobie byłaby sprzeczna z zakazem dyskryminacji ze względu na płeć w dostępie do zatrudnienia, określonym w odpowiednich instrumentach międzynarodowych i przepisach Unii Europejskiej. 16 listopada 2007 r. Dwunasty Wydział Najwyższego Sądu Administracyjnego jednogłośnie utrzymał w mocy decyzję z 23 października 2003 r., nie odnosząc się do argumentów skarżącej. 6 grudnia 2007 r. Zgromadzenie Ogólne Wydziałów Postępowań Sądowych Najwyższego Sądu Administracyjnego (Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu), w którego skład wchodzili niektórzy członkowie Dwunastego Wydziału, wydało wyrok korzystny dla R.B., która podobnie jak skarżąca była kandydatką na stanowisko w TEDAŞ, której wniosek o powołanie na stanowisko pracownika ochrony został odrzucony przez TEDAŞ z powodu niespełnienia wymogów „bycia mężczyzną” i „odbycia służby wojskowej”. Zgromadzenie Ogólne uznało, że wymóg „odbycia służby wojskowej” należy uznać za dotyczący wyłącznie kandydatów płci męskiej. Stwierdziło jednak, że odmowa powołania R.B. na tej podstawie była bezprawna. W nieokreślonym dniu skarżąca złożyła wniosek o sprostowanie wyroku z 16 listopada 2007 r., podtrzymując argumenty, które przedstawiła w trakcie odwołania (patrz wyżej paragraf 17). Powołując się na prawo do sprawiedliwego procesu, argumentowała, że jej wnioski dotyczące zakazu dyskryminacji znajdują również poparcie w ustaleniach Zgromadzenia Ogólnego Wydziałów Postępowań Sądowych Najwyższego Sądu Administracyjnego w wyroku w sprawie R.B.; wniosła zatem do Najwyższego Sądu Administracyjnego o sprostowanie jego wyroku z 16 listopada 2007 r. W postępowaniu o sprostowanie sędzia sprawozdawca Dwunastego Wydziału złożył pisemną opinię co do meritum sprawy i argumentował, między innymi, że wyrok z 16 listopada 2007 r. powinien zostać sprostowany w świetle decyzji Zgromadzenia Ogólnego Wydziałów Postępowań Sądowych Najwyższego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2007 r. w sprawie R.B. Zauważył również w tym kontekście, że Turcja ratyfikowała Konwencję Narodów Zjednoczonych o eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet i że na mocy jej art. 11 Państwo jest zobowiązane do podjęcia wszelkich odpowiednich środków w celu zapewnienia, między innymi, prawa do tych samych szans zatrudnienia na zasadzie równości mężczyzn i kobiet, w tym stosowania tych samych kryteriów selekcji w sprawach zatrudnienia. 24 czerwca 2009 r. Dwunasty Wydział Najwyższego Sądu Administracyjnego oddalił wniosek skarżącej o sprostowanie poprzedniego wyroku, stwierdzając, że żaden z powodów podanych przez skarżącą dla sprostowania nie mieści się w katalogu dopuszczalnych podstaw sprostowania wskazanych w art. 54 ust. 1 Ustawy o postępowaniu administracyjnym (Ustawa nr 2577) oraz że jego poprzedni wyrok był zgodny z prawem i procedurą. Tym samym wyrok Sądu Administracyjnego w Gaziantep z 23 października 2003 r. stał się prawomocny.