Skarżąca urodziła się w 1971 roku i mieszka w Wiedniu. Od stycznia 2008 roku prowadziła kilka seminariów zatytułowanych „Podstawowe informacje o islamie” (Grundlagen des Islams) w Instytucie Edukacyjnym Wolnościowej Partii Austrii (Bildungsinstitut der Freiheitlichen Partei Österreichs). Seminaria nie były otwarte tylko dla członków Wolnościowej Partii lub zaproszonych gości, ale były również publicznie reklamowane na jej stronie internetowej. Ponadto przewodniczący Wolnościowej Partii, H.-C.S., rozdawał ulotkę skierowaną specjalnie do młodych wyborców, reklamując je jako „seminaria najwyższej jakości” w ramach „pakietu wolnej edukacji”. Skarżąca nie brała udziału w doborze uczestników. Dwa z seminariów odbyły się odpowiednio 15 października i 12 listopada 2009 roku, z udziałem około trzydziestu osób w każdym. Jednym z uczestników był dziennikarz pod przykryciem pracujący dla tygodnika „N”. Na wniosek tygodnika wszczęto przeciwko skarżącej wstępne śledztwo, a 11 lutego 2010 roku została przesłuchana przez policję w sprawie pewnych oświadczeń, których dokonała podczas seminariów, a które były skierowane przeciwko doktrynom islamu. 12 sierpnia 2010 roku Prokuratura w Wiedniu (Staatsanwaltschaft Wien – „prokurator”) wniosła oskarżenie przeciwko skarżącej, na podstawie art. 283 Kodeksu Karnego, o podżeganie do nienawiści (Verhetzung). Rozprawy odbyły się 23 listopada 2010 roku oraz 18 stycznia i 15 lutego 2011 roku. Na rozprawie 18 stycznia 2011 roku Sąd Krajowy do Spraw Karnych w Wiedniu (Landesgericht für Strafsachen Wien – „Sąd Krajowy”) poinformował skarżącą, że sąd może przyjąć inną klasyfikację prawną w sprawie niż ta zawarta w akcie oskarżenia. Rozprawa została więc przełożona, aby dać jej czas na odpowiednie przygotowanie obrony. Na zakończenie rozprawy 15 lutego 2011 roku Sąd Krajowy uniewinnił skarżącą w odniesieniu do kilku oświadczeń pierwotnie uwzględnionych w akcie oskarżenia na podstawie art. 283 Kodeksu Karnego. Dzieje się tak częściowo dlatego, że prokurator wycofał akt oskarżenia dotyczący pewnych oświadczeń, a częściowo dlatego, że nie udało się ustalić, czy skarżąca wypowiedziała niektóre z innych oświadczeń dokładnie – lub przynajmniej w przybliżeniu – tak, jak zostały sformułowane w akcie oskarżenia. Została jednak uznana za winną poniżaniu doktryn religijnych (Herabwürdigung religiöser Lehren), na podstawie art. 188 Kodeksu Karnego, w odniesieniu do trzech pozostałych oświadczeń. Została zobowiązana do pokrycia kosztów postępowania oraz zapłacenia grzywny w wysokości 4 euro (EUR) za okres 120 dni (co łącznie wynosi 480 EUR), co w razie nieuiszczenia skutkowałoby sześćdziesięciodniowym więzieniem. Sąd uznał powtarzające się naruszenia przez skarżącą za okoliczność obciążającą, a fakt, że nie miała ona wcześniejszej przeszłości kryminalnej, za okoliczność łagodzącą. Sąd uznał ją za winną publicznemu poniżaniu przedmiotu czci krajowego kościoła lub stowarzyszenia religijnego – mianowicie Mahometa, proroka islamu – w sposób zdolny do wzbudzenia uzasadnionego oburzenia (geeignet, berechtigtes Ärgernis zu erregen). Oświadczenia, które sąd uznał za obciążające, były następujące:

Tłumaczenie na język angielski:
„I./ 1. Jednym z największych problemów, z jakimi mamy do czynienia dzisiaj, jest to, że Mahomet jest postrzegany jako idealny mężczyzna, doskonały człowiek, doskonały muzułmanin. Oznacza to, że najwyższym nakazem dla muzułmanina jest naśladowanie Mahometa, przeżywanie jego życia. Nie dzieje się to zgodnie z naszymi normami społecznymi i prawami. Ponieważ był on wodzem wojennym, miał wiele kobiet, tak to ujmując, i lubił uprawiać seks z dziećmi. I według naszych standardów nie był on doskonałym człowiekiem. Mamy dzisiaj ogromne problemy z tym, że muzułmanie popadają w konflikt z demokracją i naszym systemem wartości... 2. Najważniejsza ze wszystkich uznawanych przez wszystkie szkoły prawne kolekcji hadisów: Najważniejsza jest Sahih Al-Bukhari. Jeśli hadis został zacytowany po Al-Bukhari, można być pewnym, że wszyscy muzułmanie go uznają. I, niestety, w Al-Bukhari jest napisane o tej sprawie z Aiszą i seksem z dziećmi...
II./ Pamiętam moją siostrę, mówiłem to już kilka razy, kiedy [S.W.] wygłosiła swoją słynną wypowiedź w Grazu, moja siostra zadzwoniła do mnie i zapytała: „Przez Boga. Czy powiedziałaś [S.W.], że to ty zrobiłaś?” Na co ja odpowiedziałam: „Nie, to nie byłam ja, ale możesz to sprawdzić, to nie jest naprawdę tajemnica”. A ona: „Nie można tak mówić!”. A ja: „56-latek i 6-latka? Jak to nazwiesz? Daj mi przykład? Jak my to nazwiemy, jeśli to nie pedofilia?” Ona: „Cóż, trzeba to trochę inaczej ująć, powiedzieć w bardziej dyplomatyczny sposób”. Moja siostra jest symptomatyczna. Słyszeliśmy to tak wiele razy. „To były inne czasy” – to nie było w porządku wtedy, i nie jest w porządku dzisiaj. Kropka. I dzieje się to nadal dzisiaj. Nigdy nie można aprobować czegoś takiego. Oni wszyscy tworzą własną rzeczywistość, ponieważ prawda jest tak okrutna...”

Oryginał w języku niemieckim:
„I./1. Eines der großen Probleme, die wir heute haben, ist dass Mohammed als der ideale Mann, der perfekte Mensch, der perfekte Muslim gesehen wird. Das heißt, das oberste Gebot für einen männlichen Moslem ist es, Mohammed nachzumachen, sein Leben zu leben. Das läuft nicht nach unseren sozialen Standards und Gesetzen ab. Weil er war ein Kriegsherr, hatte einen relativ großen Frauenverschleiß, um das jetzt einmal so auszudrücken, hatte nun mal gerne mit Kindern ein bisschen was. Und er war nach unseren Begriffen kein perfekter Mensch. Damit haben wir heute riesige Probleme, weil Muslime mit der Demokratie und unserem Wertesystem in Konflikt geraten... 2. Die wichtigsten von allen Rechtsschulen anerkannten Hadith-Sammlungen: Die allerwichtigste ist die Sahih Al-Bukhari. Wenn eine Hadith nach Bukhari zitiert wurde, dann können Sie sicher sein, dass es alle Muslime anerkennen. Und in der Al-Bukhari ist auch blöderweise das geschrieben mit der Aisha und dem Kindersex...
II./ Ich erinnere mich an meine Schwester, das hab ich schon ein paar Mal erzählt, als [S.W.] in Graz ihren berühmten Sager gemacht hat, ruft mich meine Schwester an und sagt: "Um Gottes willen. Hast du ihr das gesagt?" Worauf ich gesagt habe: "Nein, ich war’s nicht, aber es ist nachzulesen, es ist nicht wirklich ein Geheimnis. " Und sie: "Das kann man doch so nicht sagen." Und ich : "Ein 56-Jähriger und eine 6-Jährige ? Wie nennst du das? Gib mir ein Beispiel? Wie nennen wir das, wenn’s nicht Pädophilie ist?" Sie: "Na ja, das muss man ein bisschen umschreiben, diplomatischer sagen." Meine Schwester ist symptomatisch. Das haben wir schon so oft gehört. "Das waren doch andere Zeiten" – das war damals nicht o.k., und es ist heute nicht o.k. Punkt. Und es passiert heute auch noch. So was ist nie gutzuheißen. Sie legen sich alle eine Wirklichkeit zurecht, weil die Wahrheit so grausam ist...“

Sąd Krajowy uznał, że powyższe oświadczenia zasadniczo przekazywały wiadomość, że Mahomet miał skłonności pedofilskie. Stwierdził, że skarżąca odnosiła się do małżeństwa, które Mahomet zawarł z Aiszą, sześciolatką, i które skonsumował, gdy miała dziewięć lat. Sąd uznał, że poprzez złożenie tych oświadczeń skarżąca zasugerowała, że Mahomet nie jest godnym przedmiotem kultu. Uznał jednak, że nie udało się ustalić, aby skarżąca zamierzała potępić wszystkich muzułmanów. Nie sugerowała, że wszyscy muzułmanie są pedofilami, ale krytykowała bezrefleksyjne naśladowanie wzorca do naśladowania. Zdaniem sądu powszechna definicja pedofilii to podstawowe zainteresowanie seksualne dziećmi, które nie osiągnęły jeszcze dojrzałości płciowej. Ponieważ pedofilia jest zachowaniem potępianym przez społeczeństwo i nielegalnym, było oczywiste, że oświadczenia skarżącej były zdolne do wywołania oburzenia. Sąd doszedł do wniosku, że skarżąca zamierzała bezprawnie oskarżyć Mahometa o posiadanie skłonności pedofilskich. Mimo że krytyka małżeństw dziecięcych była uzasadniona, oskarżyła ona przedmiot kultu religijnego o podstawowe zainteresowanie seksualne ciałami dzieci, co wywnioskowała z jego małżeństwa z dzieckiem, pomijając fakt, że małżeństwo trwało aż do śmierci Proroka, gdy Aisza miała już osiemnaście lat i dlatego przekroczyła wiek dojrzałości płciowej. Ponadto sąd uznał, że ze względu na publiczny charakter seminariów, które nie były ograniczone do członków Wolnościowej Partii, można było założyć, że przynajmniej niektórzy uczestnicy mogli być zbulwersowani tymi oświadczeniami.

Sąd Krajowy stwierdził dalej, że każdy, kto chce wykonywać swoje prawa na mocy art. 10 Konwencji, podlega obowiązkom i odpowiedzialności, takim jak powstrzymywanie się od wypowiadania uwag, które ranią innych bez powodu i dlatego nie przyczyniają się do debaty o interesie publicznym. Należało przeprowadzić wyważenie praw wynikających z art. 9 z jednej strony i praw wynikających z art. 10 z drugiej strony. Sąd uznał, że oświadczenia skarżącej nie były oświadczeniami faktów, ale obraźliwymi osądami wartościującymi, które przekroczyły dozwolone granice. Uznał, że skarżąca nie zamierzała podejść do tematu w obiektywny sposób, ale bezpośrednio dążyła do poniżenia Mahometa. Sąd stwierdził, że małżeństwa dzieci nie są tym samym co pedofilia i nie są tylko zjawiskiem islamu, ale kiedyś również były powszechne wśród europejskich dynastii rządzących. Ponadto sąd uzasadnił, że wolność religii chroniona przez art. 9 Konwencji jest jednym z filarów społeczeństwa demokratycznego. Ci, którzy powołują się na swoją wolność religii, nie mogą oczekiwać zwolnienia z krytyki, a nawet muszą zaakceptować negację swoich przekonań. Jednak sposób, w jaki atakuje się poglądy religijne, może angażować odpowiedzialność Państwa w celu zagwarantowania pokojowego wykonywania praw wynikających z art. 9. Przedstawianie przedmiotów kultu religijnego w sposób prowokacyjny, zdolny do zranienia uczuć wyznawców tej religii, można postrzegać jako złośliwe naruszenie ducha tolerancji, który jest jedną z podstaw społeczeństwa demokratycznego. Sąd doszedł do wniosku, że ingerencja w wolność wypowiedzi skarżącej w formie wyroku skazującego była uzasadniona, ponieważ była oparta na prawie i była konieczna w społeczeństwie demokratycznym, mianowicie w celu ochrony pokoju religijnego w Austrii.

Skarżąca odwołała się, argumentując, że sporne oświadczenia były oświadczeniami faktów, a nie osądami wartościującymi. Powołała się na kilka dokumentów, które złożyła jako dowody, a które w jej opinii wyraźnie potwierdzały, że gdy Mahomet miał pięćdziesiąt sześć lat, uprawiał stosunek płciowy z dziewięcioletnią Aiszą. Stwierdziła, że przedstawienie tych faktów w świetle dzisiejszych wartości społecznych jest niczym więcej jak rozsądnym. Nie miała zamiaru poniżyć Mahometa. Krytykowała jedynie pogląd, że dorosły uprawiał stosunek płciowy z dziewięcioletnim dzieckiem i postawiła pytanie, czy równa się to pedofilii. Gdybyśmy mieli podążać za argumentami Sądu Krajowego, oznaczałoby to, że ktoś, kto poślubił dziecko i zdołał utrzymać małżeństwo, dopóki dziecko nie osiągnęło pełnoletniości, nie mógłby być opisany jako pedofil. Ponadto twierdziła, że nie użyła terminu „pedofil” w ścisłym sensie naukowym, ale w taki sposób, w jaki jest używany w języku potocznym, odnosząc się do mężczyzn uprawiających seks z nieletnimi. Stwierdziła, że nigdy nie powiedziała, że Mahomet był pedofilem, ponieważ poślubił dziecko, ale dlatego, że uprawiał seks z dzieckiem. W każdym razie jej oświadczenia są objęte jej prawami na mocy art. 10 Konwencji, który obejmuje prawo do przekazywania opinii i pomysłów, które obrażają, szokują lub niepokoją.

20 grudnia 2011 roku Sąd Wyższy w Wiedniu (Oberlandesgericht Wien – dalej „Sąd Apelacyjny”) oddalił odwołanie skarżącej, potwierdzając w istocie ustalenia prawne i faktyczne sądu niższej instancji. Sąd Krajowy oparł swoje ustalenia na faktach przedstawionych przez skarżącą, mianowicie że Mahomet poślubił Aiszę, gdy miała sześć lat, i skonsumował małżeństwo, gdy miała dziewięć lat. Słusznie odróżnił małżeństwa dzieci od pedofilii. Nie oparł swoich ustaleń na nieprzewidywalnej definicji terminu „pedofilia”, ale na powszechnej definicji porównywalnej do definicji używanej przez Światową Organizację Zdrowia. W odniesieniu do rzekomego naruszenia art. 10 Konwencji Sąd Apelacyjny, powołując się na orzecznictwo Trybunału (İ.A. v. Turkey, nr 42571/98, ECHR 2005‑VIII, oraz Aydın Tatlav v. Turkey, nr 50692/99, 2 maja 2006 r.), stwierdził, że musi zbadać, czy komentarze w sprawie były jedynie prowokacyjne czy miały na celu znieważający atak na Proroka islamu. Doszedł do wniosku, że ten drugi przypadek miał miejsce, ponieważ muzułmanie uznaliby oświadczenia skarżącej – „lubił uprawiać seks z dziećmi”, „sprawa z Aiszą i seksem z dziećmi” oraz „56-latek i 6-latka? Jak to nazwiesz? Daj mi przykład? Jak my to nazwiemy, jeśli to nie pedofilia?” – za błędne i obraźliwe, nawet jeśli Mahomet poślubił sześciolatkę i uprawiał z nią seks, gdy miała dziewięć lat. Sąd Apelacyjny stwierdził, że powodem skazania skarżącej nie było to, że wydarzenia te miały rzekomo miejsce ponad tysiąc lat temu i podobne zachowanie nie byłoby już tolerowane w dzisiejszym prawie karnym oraz współczesnych koncepcjach moralnych i wartościowych, ale dlatego, że skarżąca oskarżyła Mahometa o pedofilię, używając formy mnogiej „dzieci”, „seks z dziećmi”, „jak my to nazwiemy, jeśli to nie pedofilia?” bez dostarczenia dowodów na to, że jego podstawowe zainteresowanie seksualne Aiszą polegało na tym, że nie osiągnęła ona jeszcze dojrzałości płciowej. Ponadto nie było wiarygodnych źródeł dla tego oskarżenia, ponieważ nie istniały żadne dowody dokumentowe sugerujące, że jego inne żony lub nałożnice były podobnie młode. Przeciwnie, jego pierwsza żona była o piętnaście lat starsza od niego, co widać z dokumentów złożonych przez samą skarżącą. Nawet jeśli skarżąca miała prawo krytykować próby innych naśladowania Mahometa, jej oświadczenia pokazały jej intencję niepotrzebnego poniżenia i wyśmiewania muzułmanów. Ostre krytykowanie kościołów lub stowarzyszeń religijnych (Religionsgesellschaften) oraz tradycji i praktyk religijnych było legalne. Jednak dopuszczalne granice zostały przekroczone tam, gdzie kończyła się krytyka, a zaczynały zniewagi lub wyśmiewanie przekonania religijnego lub osoby czczone (Beschimpfung oder Verspottung einer Religion oder von ihr verehrten Personen). Interwencja w wolności skarżącej wynikające z art. 10 Konwencji była więc uzasadniona. Co do argumentu skarżącej, że uczestnicy seminarium wiedzieli o jej krytycznym podejściu i nie mogli czuć się urażeni, Sąd Apelacyjny uznał, że publiczne seminarium było oferowane bezpłatnie młodym wyborcom przez Instytut Edukacyjny Wolnościowej Partii Austrii, a przynajmniej jeden uczestnik poczuł się urażony, ponieważ jej skargi doprowadziły do oskarżenia skarżącej.

16 kwietnia 2012 roku skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania (Antrag auf Erneuerung des Strafverfahrens) do Sądu Najwyższego (Oberster Gerichtshof), na podstawie art. 363a Kodeksu Postępowania Karnego (Strafprozessordnung), powołując się na art. 6 § 1, art. 7 § 1 oraz art. 10 Konwencji. 6 czerwca 2012 roku skarżąca złożyła swój wniosek do Trybunału. 11 grudnia 2013 roku Sąd Najwyższy oddalił wniosek o wznowienie postępowania. W odniesieniu do rzekomego naruszenia art. 10 uznał, że skazanie skarżącej na podstawie art. 188 Kodeksu Karnego stanowiło ingerencję w prawo do wolności wypowiedzi, która została jednak uzasadniona na mocy art. 10 § 2 Konwencji. Powołując się na orzecznictwo Trybunału (Otto-Preminger-Institut v. Austria, 20 września 1994 r., Seria A nr 295‑A; İ.A., cyt. wyżej; Wingrove v. the United Kingdom, 25 listopada 1996 r., Zbiór wyroków i decyzji 1996‑V; Aydın Tatlav, cyt. wyżej; oraz Giniewski v. France, nr 64016/00, ECHR 2006‑I), uznał, że celem ingerencji była ochrona pokoju religijnego i uczuć religijnych innych osób i dlatego była ona legalna. Trybunał stwierdzał wiele razy, że w kontekście religii państwa członkowskie mają obowiązek tłumić pewne formy zachowania lub wypowiedzi, które są bezpodstawnie obraźliwe dla innych i bluźniercze. W przypadkach, gdy sporne oświadczenia nie tylko obrażały, szokowały lub wyrażały „prowokacyjną” opinię, ale zostały również uznane za znieważający atak na grupę religijną – na przykład znieważający atak na Proroka islamu, jak w przypadku skarżącej – wyrok skazujący może być konieczny w celu ochrony wolności religijnej innych. Gdy wyrok opiera się na art. 188 Kodeksu Karnego, zasady opracowane w ramach art. 9 i 10 Konwencji muszą być brane pod uwagę przy badaniu, czy oświadczenie jest zdolne do „wzbudzenia uzasadnionego oburzenia”. Oświadczenie nie może być uznane za wzbudzające oburzenie, jeśli jest zgodne z art. 9 i 10 Konwencji. Sądy muszą więc zbadać znaczenie spornego oświadczenia, a także kontekst, w jakim zostało złożone, oraz czy oświadczenie opiera się na faktach, czy jest osądem wartościującym. Dopiero uwzględnienie wszystkich tych punktów pozwala zbadać kwestię zdolności do wzbudzenia uzasadnionego oburzenia. Stosując powyższe rozważania do przypadku skarżącej, Sąd Najwyższy uznał, że nie zamierzała ona przyczynić się do poważnej debaty na temat islamu czy zjawiska małżeństw dziecięcych, ale jedynie osmalić Mahometa, oskarżając go o konkretną preferencję seksualną, w oparciu o założenie, że uprawiał stosunek płciowy z dzieckiem przed okresem dojrzałości płciowej, aby pokazać, że nie jest on godnym przedmiotem kultu. Sąd, nie bagatelizując znaczenia debaty o kontakcie seksualnym między dorosłymi a dziećmi, uznał, że skarżąca nie przyczyniła się do debaty o interesie ogólnym, ponieważ złożyła swoje oskarżenie głównie w celu osmalenia Mahometa. Na podstawie ustaleń Sądu Krajowego, że oświadczenia skarżącej kwalifikują się jako osądy wartościujące, Sąd Najwyższy uznał, że nie były one wkładem do poważnej debaty. Sprawa musiała zostać odróżniona od sprawy Aydın Tatlav (cyt. wyżej), w której książka naukowa, wydana w piątym wydaniu, zawierała fragment ostrej krytyki religii, który nie był obraźliwy. W niniejszej sprawie wyrok skazujący stanowił środek konieczny w społeczeństwie demokratycznym w rozumieniu art. 10 Konwencji. Ponadto środek podjęty przez Sąd Karny był również proporcjonalny, ponieważ skarżąca została zobowiązana jedynie do zapłacenia grzywny w wysokości 480 EUR. Sąd Najwyższy oddalił więc wniosek skarżącej o wznowienie postępowania. Wyrok Sądu Najwyższego został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 8 stycznia 2014 roku.


Skarżący urodził się w 1972 roku i mieszka w Izmirze. Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony i wynikające z dokumentów przez nich złożonych, można streścić w następujący sposób. Skarżący i jego brat sprzedają materiały budowlane. Skarżący twierdził, że 8 stycznia 2007 r., gdy on i jego brat jechali swoim vanaem do miejsca pracy w Izmirze, kilku funkcjonariuszy policji w cywilu na dwóch motocyklach dało mu znak, aby zjechał na bok. Policjanci powiedzieli mu wtedy, że prowadził chaotycznie i kazali mu wyjść z pojazdu. Skarżący i jego brat wysiedli z vana i poprosili o okazanie legitymacji służbowych policjantów. Policjanci wtedy się zdenerwowali i zaczęli bić brata skarżącego. Gdy skarżący poprosił ich, aby przestali, spryskali go gazem łzawiącym, a on upadł na ziemię. Wtedy jeden z policjantów włożył palce do nozdrzy skarżącego i pociągnął go w górę, a skarżący próbował odepchnąć tego policjanta. Skarżący usłyszał wtedy, jak jeden z policjantów naciąga broń. Uznając, że policjanci w cywilu, którzy odmówili okazania mu legitymacji, mogą w rzeczywistości być rabusiami, skarżący chwycił za drewniany kij z tyłu swojego vana, aby się bronić. W tym momencie jeden z policjantów, C.U., wystrzelił trzy razy w kierunku skarżącego. Jeden z pocisków trafił skarżącego w brzuch i on upadł na ziemię. Policjanci wtedy skuli kajdankami skarżącego i jego brata. Jeden z nich chwycił drewniany kij i zaczął bić nim brata skarżącego, podczas gdy inny oficer bił i kopał skarżącego. Mimo że brat skarżącego prosił oficerów, aby zabrali skarżącego do szpitala, nie słuchali go. Zamiast tego skarżący i jego brat zostali zabrani na komisariat, gdzie zostali umieszczeni w areszcie. Brat skarżącego krzyczał i prosił funkcjonariuszy dyżurnych, aby zabrali jego brata do szpitala. Skarżący został następnie przewieziony na oddział ratunkowy szpitala, gdzie przeszedł operację. Lekarze stwierdzili otwór wlotowy pocisku, pięć centymetrów nad pępkiem, oraz odpowiadający mu otwór wylotowy w okolicy dolnego odcinka lędźwiowego kręgosłupa, trzy centymetry nad kością krzyżową. Lekarze odnotowali, że w trakcie przechodzenia przez ciało skarżącego pocisk uszkodził jego jelito cienkie i grube oraz uznali jego obrażenia za zagrażające życiu. W raporcie medycznym stwierdzono również, że obrażenia te uniemożliwią mu pracę przez okres czterdziestu pięciu dni. Neurochirurg, który badał skarżącego, orzekł, że obrażenia skarżącego stanowią „trwałe pogorszenie funkcjonowania jednego z jego narządów lub nerwów”. W grudniu 2008 r. ustalono również, że w wyniku postrzału u skarżącego rozwinęło się „zaburzenie stresowe pourazowe” oraz „ciężka depresja”. Trzej neurochirurdzy, którzy badali skarżącego, stwierdzili w swoim raporcie z 11 grudnia 2009 r., że zaobserwowali zanik (zanik mięśni) mięśni udowych skarżącego oraz utratę czucia na przedniej powierzchni ud. Wreszcie, zgodnie z raportem wydanym przez szpital w Izmirze 19 kwietnia 2010 r., w wyniku obrażeń skarżącego jego zdolność do pracy zmniejszyła się o 27% (patrz również poniższy paragraf 53). 22 maja 2008 r. prokurator złożył akt oskarżenia do Sądu Karnego Pierwszej Instancji w Izmirze i oskarżył funkcjonariusza C.U. o przestępstwo celowego spowodowania obrażeń zagrażających życiu. Tego samego dnia prokurator zdecydował również o nie wszczynaniu postępowania przeciwko funkcjonariuszowi C.U. i pozostałym funkcjonariuszom w związku ze skargami skarżącego na złe traktowanie, a zażalenie wniesione przez skarżącego na tę decyzję zostało odrzucone 31 października 2008 r. 4 czerwca 2008 r. Sąd Karny Pierwszej Instancji w Izmirze rozważył możliwość przekwalifikowania czynu przypisanego funkcjonariuszowi C.U. na „usiłowanie zabójstwa” i przekazał akta sprawy do Sądu Okręgowego w Izmirze, który miał właściwość do rozpoznawania takich przestępstw. W toku śledztwa i procesu funkcjonariusz C.U. utrzymywał, że nie postrzelił skarżącego celowo i że jego pistolet wystrzelił przypadkowo podczas szamotaniny z nim. Instytut Medycyny Sądowej stwierdził, że skarżący nie został postrzelony z bliskiej odległości. 15 marca 2010 r. I Izba Sądu Okręgowego w Izmirze uznała, że funkcjonariusz C.U. wystrzelił dwa razy w powietrze, zanim strzelił w kierunku skarżącego, nie celując w konkretną część jego ciała. Wbrew temu, co twierdził funkcjonariusz C.U., nie doszło do szamotaniny między nim a skarżącym w momencie, gdy funkcjonariusz C.U. użył broni. Sąd uznał również, że chociaż funkcjonariusz C.U. nie próbował zabić skarżącego, użył nieproporcjonalnej siły i spowodował obrażenia, które zagrażały życiu skarżącego. Sąd Okręgowy skazał funkcjonariusza C.U. na pięć miesięcy pozbawienia wolności, ale zawiesił ogłoszenie wyroku na mocy art. 231 Kodeksu Postępowania Karnego (patrz poniżej „Odpowiednie prawo wewnętrzne”). Skarżący wniósł zażalenie na decyzję Sądu Okręgowego, argumentując w szczególności, że decyzja o zawieszeniu ogłoszenia wyroku zachęci innych policjantów do popełniania podobnych czynów wobec obywateli. Zażalenie zostało odrzucone przez II Izbę Sądu Okręgowego w Izmirze 7 czerwca 2010 r. W międzyczasie skarżący wszczął postępowanie przeciwko Ministerstwu Spraw Wewnętrznych przed Sądem Administracyjnym w Izmirze, dochodząc 11 000 tureckich lir (TRY) z tytułu szkody majątkowej oraz 50 000 TRY z tytułu szkody niemajątkowej. W decyzji z 17 czerwca 2010 r. Sąd Administracyjny w Izmirze uznał Ministerstwo za odpowiedzialne za szkodę poniesioną przez skarżącego i przyznał mu 712 TRY (około 370 euro (EUR) w tamtym czasie) z tytułu szkody majątkowej oraz 50 000 TRY (około 26 000 EUR) z tytułu szkody niemajątkowej, wraz z ustawowymi odsetkami. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych odwołało się od tej decyzji. 21 kwietnia 2014 r. Najwyższy Sąd Administracyjny utrzymał w mocy decyzję Sądu Administracyjnego w Izmirze w zakresie dotyczącym szkody majątkowej, ale uchylił część decyzji dotyczącą szkody niemajątkowej, uznając, że skarżący był również częściowo odpowiedzialny za zdarzenie. Akta sprawy zostały zwrócone do Sądu Administracyjnego w Izmirze, który 24 lutego 2016 r. zadecydował o przyznaniu skarżącemu 20 000 TRY (około 6 200 EUR w tamtym czasie) wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu szkody niemajątkowej. Odwołanie wniesione przez skarżącego od tego orzeczenia jest obecnie w toku.


Skarżący urodził się w 1960 roku. 11 sierpnia 2006 r. skarżący, który cierpiał na schizofrenię, został aresztowany w mieszkaniu swoich rodziców po kłótni z krewnymi. Trybunał, w związku z tym incydentem, w wyroku w sprawie V.D. przeciwko Chorwacji (nr 15526/10, 8 listopada 2011 r.) stwierdził, że postępowanie w sprawie uzasadnionego twierdzenia skarżącego o nieludzkim traktowaniu przez policję podczas aresztowania nie było skuteczne, co stoi w sprzeczności z wymogami proceduralnego aspektu art. 3 Konwencji. Stwierdził również, że Rząd nie przedstawił żadnych przekonujących ani wiarygodnych argumentów, które dałyby podstawę do wyjaśnienia sposobu, w jaki skarżący odniósł obrażenia podczas aresztowania. Trybunał doszedł tym samym do wniosku, że skarżący został poddany nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu przez policję, naruszającemu materialny aspekt art. 3 Konwencji. 16 sierpnia 2012 r., w kontekście procedury wykonania wyroku Trybunału, Rząd złożył plan działania, wskazując, że skarżący wystąpił o wznowienie sprawy przeciwko policjantom zaangażowanym w incydent (S.P., V.B., D.K. i T.S.) przed odpowiednimi sądami karnymi. Do dnia dzisiejszego Komitet Ministrów nie zakończył nadzoru nad wykonaniem wyroku na podstawie art. 46 § 2 Konwencji. 8 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Zagrzebiu (Županijski sud u Zagrebu) zarządził wznowienie postępowania przeciwko policjantom S.P. i V.B. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Sąd Najwyższy (Vrhovni sud Republike Hrvatske) 16 stycznia 2014 r. 4 października 2013 r. Miejski Sąd Karny w Zagrzebiu (Općinski kazneni sud u Zagrebu) zarządził wznowienie postępowania przeciwko D.K. i T.S., dwóm pozostałym policjantom zaangażowanym w aresztowanie skarżącego. Decyzja ta stała się prawomocna 5 listopada 2013 r. Na skutek zarządzeń sądów o wznowieniu postępowania przeciwko policjantom, Miejska Prokuratura w Zagrzebiu (Općinsko državno odvjetništvo u Zagrebu; dalej: „Prokuratura”) przejęła odpowiedzialność za przeprowadzenie śledztwa. 13 czerwca 2014 r. Prokuratura poinformowała skarżącego, że wszczęła śledztwo w sprawie policjantów dotyczące jego zarzutów nieludzkiego traktowania podczas aresztowania 11 sierpnia 2006 r. Skarżącemu doręczono również decyzję o wszczęciu śledztwa, w której wskazano, że w dalszym toku postępowania konieczne będzie przesłuchanie go, jego rodziców oraz jego konkubiny, pani T.V., a także odpowiednich policjantów, oraz że zostanie zlecona opinia biegłego sądowego dotycząca obrażeń odniesionych przez skarżącego w incydencie. Ponadto skarżącemu doręczono listę jego praw jako pokrzywdzonego w postępowaniu, które obejmowały w szczególności prawo do reprezentacji przez adwokata, do wniesienia powództwa cywilnego, do zgłaszania wniosku o ustalenie pewnych faktów i dopuszczenie dowodów w postępowaniu oraz do dostępu do akt sprawy. Tego samego dnia Prokuratura otrzymała list od pełnomocnika skarżącego (z dnia 12 czerwca 2014 r.) z zapytaniem, czy będą prowadzone dalsze postępowania oraz czy skarżący będzie mógł zgłaszać wnioski o przeprowadzenie określonych dowodów w postępowaniu. W międzyczasie policjanci podejrzani o popełnienie przestępstwa odwołali się od decyzji o wznowieniu śledztwa. 10 lipca 2014 r. Sąd Okręgowy w Zagrzebiu oddalił ich odwołania. Decyzja tym samym stała się prawomocna. 24 września 2014 r. Prokuratura wezwała skarżącego na przesłuchanie. Skarżącemu ponownie dostarczono listę jego praw jako pokrzywdzonego w postępowaniu. Wezwanie doręczono ojcu skarżącego, który poinformował Prokuraturę, że skarżący mieszka za granicą i nie może stawić się na przesłuchanie. Skarżący wysłał również list do Prokuratury, podając to samo uzasadnienie swojej nieobecności. Następnie skarżący został wezwany na 30 października 2014 r. Podczas przesłuchania 30 października 2014 r. skarżący zeznał, że w dniu incydentu przebywał w mieszkaniu swoich rodziców w Zagrzebiu wraz ze swoją konkubiną, panią T.V., i ich synem. Ponieważ doszło między nimi do sporu, ktoś wezwał policję, która interweniowała na miejscu. Najpierw rozmawiał z policjantami, ale gdy poprosili go, aby udał się z nimi na komisariat, odmówił. Wtedy rzucili go na ziemię twarzą w dół i zaczęli go bić. W pewnym momencie zakuli go również w kajdanki i związali mu nogi. Udało mu się ugryźć jednego z policjantów, a ponieważ cierpiał z powodu bicia, ugryzł również własny język. Skarżący stwierdził również, że na miejscu obecnych było dwóch ratowników medycznych. 5 listopada 2014 r. pełnomocnik skarżącego poprosiła Prokuraturę o przesłanie jej kopii protokołu przesłuchania skarżącego. 28 listopada 2014 r. kopię protokołu wysłano do niej. W dalszym toku śledztwa Prokuratura przesłuchała rodziców skarżącego oraz dwóch innych krewnych (D.D. i M.D.), którzy byli świadkami incydentu, a także odpowiednich policjantów. Podczas przesłuchania D.D. zeznała, że widziała tylko, jak skarżący jest wynoszony z mieszkania przez policjantów. M.D. zeznał, że widział, jak skarżący i policjanci rozmawiają w mieszkaniu i że w pewnym momencie skarżący próbował uderzyć jednego z policjantów, po czym policjanci przystąpili do stłumienia jego oporu. Jednak w tym momencie M.D. opuścił pokój, w którym to się działo. Matka skarżącego zeznała, że opuściła pokój po tym, jak policjanci zakuli skarżącego w kajdanki i związali mu nogi. Następnie słyszała krzyki, a po ponownym wejściu do pokoju zobaczyła dużo krwi i policjantów stojących wokół skarżącego. Dowody słowne o tej samej treści złożył ojciec skarżącego. Policjanci zaprzeczyli, jakoby źle traktowali skarżącego. Wszyscy złożyli zeznania, w których stwierdzili, że gdy interweniowali na miejscu, natychmiast zorientowali się, że mają do czynienia z osobą z zaburzeniami psychicznymi. Groził im śmiercią, choć powiedział, że oszczędzi jednego z nich, ponieważ ma niebieskie oczy. Gdy do niego podeszli, skarżący zaczął stawiać opór, więc postanowili go skrępować kajdankami. Wtedy ugryzł rękę policjanta S.P. Wybuchła wtedy awantura, w trakcie której skarżący upadł na ziemię. Zaczął też kopać, więc policjanci związali mu nogi. Skarżący ugryzł również język i uderzył głową o podłogę, więc policjanci postanowili przytrzymać mu głowę i położyć go na boku. Następnie na miejscu interweniował zespół medyczny, a skarżący został przewieziony do szpitala. 24 listopada 2014 r. Prokuratura zleciła sporządzenie opinii biegłego sądowego, D.M., dotyczącej obrażeń odniesionych przez skarżącego po aresztowaniu. 27 listopada 2014 r. Prokuratura zwróciła się do pogotowia ratunkowego w Zagrzebiu z prośbą o podanie nazwisk członków zespołu medycznego, którzy interweniowali na miejscu podczas aresztowania skarżącego. Następnego dnia pogotowie odpowiedziało, że nie może znaleźć wymaganych informacji w swoich dokumentach. Jednak na podstawie zeznań jednego z podejrzanych, V.B., Prokuratura ustaliła tożsamość jednego z ratowników medycznych, którzy interweniowali na miejscu. Ponieważ ta osoba w międzyczasie wyprowadziła się z Zagrzebia, 28 listopada 2014 r. została przesłuchana telefonicznie. Podczas rozmowy z prokuratorem zaprzeczył, jakby widział jakiekolwiek nieludzkie traktowanie skarżącego podczas aresztowania. Stwierdził jednak, że skarżący był bardzo pobudzony i widział, jak atakuje i gryzie policjanta. Tymczasem 27 listopada 2014 r. biegły D.M. wydał swoją opinię. Opinia biegłego wskazywała, że obrażenia twarzy odniesione przez skarżącego zostały spowodowane dwoma uderzeniami, prawdopodobnie pięścią. Dalsze obrażenia na ramionach, nogach i ciele zostały spowodowane albo kilkoma uderzeniami, lub możliwie również upadkiem, a także założeniem kajdanek. Niektóre z obrażeń wydawały się być spowodowane zadrapaniem ciała przedmiotem lub przeciągnięciem po podłodze w pozycji leżenia twarzą w dół. Odnotowano również uszkodzenie języka skarżącego w wyniku ugryzienia, ale nie było możliwe ustalenie dokładnie, w jaki sposób to obrażenie zostało spowodowane. Prokuratura uznała, że biegły sądowy D.M. musi zostać przesłuchany w związku ze swoją opinią i że należy przedstawić mu dalsze dowody uzyskane w trakcie śledztwa, a mianowicie fotografie miejsca przestępstwa i osób zainteresowanych wykonane natychmiast po incydencie, zeznania odpowiednich policjantów oraz zeznania ratownika medycznego. 28 listopada 2014 r. Prokuratura przesłuchała D.M. Ten ostatni stwierdził, że obrażenia twarzy skarżącego nie mogły zostać spowodowane w momencie, gdy policjanci próbowali powstrzymać skarżącego przed samookaleczeniem, przytrzymując jego twarz, ale że możliwe jest, że uderzył głową o nosze podczas transportu przez ratowników medycznych. D.M. podkreślił, że podobnie nacięcie języka, jakiego doznał skarżący, mogło zostać spowodowane jego upadkiem i uderzeniem głową o nosze. D.M. wyjaśnił również, że po obejrzeniu zdjęć skarżącego wykonanych po incydencie nie wierzy, aby odniesione przez niego obrażenia zostały spowodowane biciem, ale prawdopodobnie zostały spowodowane zamieszką podczas aresztowania. 9 grudnia 2014 r. Prokuratura, w uzasadnionej decyzji analizującej wszystkie zebrane dowody i fakty ustalone podczas śledztwa, umorzyła śledztwo z powodu braku dowodów jakiegokolwiek nieludzkiego traktowania lub innego nadmiernego użycia siły przez policję podczas aresztowania skarżącego. Decyzja o umorzeniu śledztwa została doręczona skarżącemu 15 grudnia 2014 r. Następnego dnia doręczono ją jego pełnomocnikowi. Skarżącego poinformowano, że może przejąć postępowanie jako oskarżyciel posiłkowy. Skarżący zaskarżył decyzję Prokuratury do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske). 19 lutego 2015 r. Trybunał Konstytucyjny uznał skargi skarżącego za niedopuszczalne z powodu, że zaskarżona decyzja nie dotyczyła żadnych z jego praw lub obowiązków cywilnych ani żadnego oskarżenia karnego przeciwko niemu. Decyzja Trybunału Konstytucyjnego została doręczona przedstawicielowi skarżącego 5 marca 2015 r. 6 grudnia 2007 r. skarżący wszczął postępowanie cywilne przeciwko Państwu przed Miejskim Sądem Cywilnym w Zagrzebiu (Općinski građanski sud u Zagrebu), dochodząc odszkodowania za obrażenia odniesione podczas aresztowania. W toku postępowania Miejski Sąd Cywilny w Zagrzebiu zebrał dowody od kilku biegłych dotyczące obrażeń odniesionych przez skarżącego. Jeden z biegłych, V.P., doszedł do wniosku, że obrażenia na ciele skarżącego mogły zostać spowodowane uderzeniami lub przeciągnięciem ciała po podłodze, a że obrażenia rąk i nóg mogły zostać spowodowane uderzeniem o twardą powierzchnię. Obrażenia twarzy nie zostały odpowiednio udokumentowane, ale takie obrażenia były zazwyczaj powodowane ciosami o mniejszej sile. Stwierdziła również, że doszło do uszkodzenia języka skarżącego. Inny biegły, S.D., stwierdził, że nie można wyciągnąć żadnego stanowczego wniosku co do sposobu powstania obrażenia języka. 31 marca 2014 r. Miejski Sąd Cywilny w Zagrzebiu orzekł na korzyść skarżącego. W wyniku odwołania Sąd Okręgowy w Zagrzebiu zwiększył kwotę odszkodowania, przyznając skarżącemu 17 400 chorwackich kun (HRK). 20 kwietnia 2016 r. Państwo wypłaciło skarżącemu łącznie 66 716,88 HRK (około 8 850 euro (EUR)) tytułem odszkodowania za szkodę, kosztów i wydatków poniesionych w postępowaniu oraz odsetek. W wyniku interwencji policji i służby medycznej skarżący został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, gdzie zmarł 16 listopada 2017 r. Raport z sekcji zwłok wskazał, że przyczyną śmierci była niewydolność serca. Śledztwo w sprawie tego zdarzenia jest w toku przed odpowiednią Prokuraturą.


Skarżacy urodził się w 1956 roku i mieszka w Lublanie. 8 października 1992 r. skarżacy został członkiem L.E., która w tamtym czasie była spółką akcyjną działającą zgodnie z prawem słoweńskim. Kapitał zakładowy L.E. wynosił 2 995 250 słoweńskich tolarów (SIT)[1], a wkład kapitałowy skarżącego wyniósł 332 805,55 SIT[2] (to jest 11,11% kapitału zakładowego spółki). L.E. miała łącznie dziewięciu członków. 2 lutego 1993 r. skarżacy został zatrudniony w spółce L.E. na stanowisku szefa działu IT. Ponadto wspierał dyrektora finansowego (księgowość). 19 lutego 1993 r. w wypadku samochodowym zginęło dwóch kluczowych członków i dyrektorów spółki L.E., pan J. Za. oraz pan M. D. Pierwszy z nich pozostał jednak wpisany jako członek L.E. Udziały drugiego przejęła pani D. D. Dwaj inni członkowie, pan J. Zu. oraz pan D. P., odnieśli poważne obrażenia, ale również pozostali wpisani jako członkowie L.E. W następstwie tych wydarzeń skarżacy objął funkcję p.o. dyrektora L.E. 29 kwietnia 1993 r., a następnie dyrektora zarządzającego 23 lutego 1995 r. Na tym stanowisku działał jako przedstawiciel spółki. W 1993 r. Słoweńskie Koleje, spółka prawa publicznego, wszczęły postępowanie cywilne przeciwko L.E., dochodząc zapłaty trzech kwot wynikających z ich transakcji handlowych, łącznie wynoszących około 5 000 000 SIT. Skarżacy reprezentował L.E. na wszystkich rozprawach w tej sprawie z wyjątkiem ostatniej rozprawy 22 listopada 2000 r. 9 sierpnia 1995 r. zmarł inny członek L.E., pan M. K., który mimo to pozostał wpisany jako członek. W listopadzie 1995 r. L.E. została dostosowana do ustawy o spółkach z 1993 r., zgodnie z wymogami (patrz poniższy paragraf 35), a jednocześnie przekształcona ze spółki akcyjnej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (patrz poniższy paragraf 33). W tamtym czasie L.E. była już zarówno niepłynna, jak i niewypłacalna. 6 maja 1996 r. zgromadzenie wspólników L.E. odwołało skarżącego ze stanowiska dyrektora zarządzającego. Ponieważ członkowie nie powołali nowego dyrektora, jak tego wymagano (patrz poniższy paragraf 37), odwołanie skarżącego nie zostało wpisane do rejestru sądowego i on pozostał wpisany jako dyrektor zarządzający L.E. 19 czerwca 1997 r. z inicjatywy skarżącego zgromadzenie wspólników L.E. podjęło decyzję o rozpoczęciu postępowania likwidacyjnego. Skarżacy złożył wniosek o likwidację w imieniu L.E. 23 czerwca 1997 r., oświadczając, że spółka jest niewypłacalna od pewnego czasu, a jej całkowite zadłużenie wynosi 22 393 952 SIT. 16 lipca 1997 r. właściwy sąd nakazał L.E. uiścić w ciągu 15 dni wymaganą zaliczkę na pokrycie kosztów publikacji postanowienia o likwidacji w Dzienniku Urzędowym w wysokości 150 000 SIT[3]. Skarżacy twierdził, że niektórzy członkowie L.E. odmówili wniesienia wkładu do zaliczki i woleli czekać, aż właściwy sąd z urzędu zlikwiduje spółkę, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami (patrz poniższy paragraf 40). 31 lipca 1997 r. skarżacy przestał pracować dla L.E. 25 września 1997 r. zmarł inny członek L.E., pan J. Zu., który mimo to pozostał wpisany jako członek. 15 października 1997 r. wniosek L.E. o likwidację został odrzucony z powodu nieuiszczenia wymaganej zaliczki. Wyrokiem z 22 listopada 2000 r. Sąd Okręgowy w Lublanie nakazał L.E. zapłacić Słoweńskim Kolejom kwoty dochodzone wraz z odsetkami (patrz powyższy paragraf 11). L.E. nie odwołała się; wyrok stał się prawomocny 12 stycznia 2001 r. Na podstawie zawiadomienia od właściwego organu, że L.E. nie przeprowadziła żadnych transakcji za pośrednictwem swojego konta bankowego w okresie dwunastu kolejnych miesięcy, 19 stycznia 2001 r. Sąd Okręgowy w Lublanie – działając w charakterze sądu rejestrowego – wszczął postępowanie o wykreślenie spółki z rejestru sądowego na mocy ustawy o operacjach finansowych spółek z 1999 r. (dalej „ustawa o operacjach finansowych”; paragrafy 41–52 poniżej). Tego samego dnia decyzja o wszczęciu postępowania o wykreślenie została wpisana do rejestru sądowego. Decyzja została wysłana pod zarejestrowany adres L.E., ale ponieważ na miejscu nie było żadnego przedstawiciela spółki, aby ją odebrać, w skrzynce pocztowej pozostawiono awizo, powiadamiające spółkę, że odpowiednią korespondencję można odebrać na poczcie. 12 lutego 2001 r. decyzja została zwrócona do sądu rejestrowego z informacją, że adresat jej nie odebrał. Następnie sąd rejestrowy doręczył ją poprzez jej wywieszenie na tablicy ogłoszeń, jak to przewiduje prawo krajowe. Wniosku o sprzeciw wobec decyzji z 19 stycznia 2001 r. nie złożyła ani L.E., ani jej członkowie. W konsekwencji 11 maja 2001 r. sąd rejestrowy wydał decyzję o wykreśleniu L.E. z rejestru sądowego. Decyzja została opublikowana w Dzienniku Urzędowym 30 maja 2001 r.[4]. Sąd rejestrowy próbował również doręczyć decyzję L.E., wysyłając ją pod adres spółki, ale podobnie jak w przypadku poprzedniej decyzji, została ona zwrócona 4 czerwca 2001 r. z informacją, że adresat jej nie odebrał. Decyzja została ponownie wywieszona na tablicy ogłoszeń sądu rejestrowego. Ani spółka L.E., ani żaden z jej członków, uprawnionych do wniesienia odwołania od decyzji o wykreśleniu, nie odwołał się od decyzji, w związku z czym stała się ona prawomocna 17 sierpnia 2001 r. 25 września 2001 r. L.E. została wykreślona z rejestru sądowego i tym samym przestała istnieć. Zawiadomienie o wykreśleniu zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym 6 lutego 2002 r.[5]. W momencie wykreślenia L.E. miała dziewięciu wpisanych członków (w tym skarżącego). Skarżacy oświadczył, że dowiedział się o wykreśleniu swojej spółki 22 grudnia 2004 r., gdy doręczono mu nakaz egzekucyjny (patrz poniższy paragraf 24). 5 kwietnia 2002 r. powyższy wierzyciel złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Lublanie o egzekucję wyroku wymienionego w powyższym paragrafie 19. 5 czerwca 2002 r. sąd wydał nakaz egzekucyjny, nakazując zajęcie i sprzedaż całego ruchomego majątku rzeczowego skarżącego i sześciu innych członków L.E. Później uchylił nakaz w odniesieniu do pana J. Za., pana M. K. i pana J. Zu., ponieważ zmarli (patrz powyższe paragrafy 10, 12 i 17). Na wniosek wierzyciela 30 listopada 2004 r. sąd rozszerzył nakaz, nakazując zapłatę długu sądowego poprzez bezpośrednie potrącenie z zarobków skarżącego i trzech innych członków L.E. Nakaz został doręczony skarżącemu 22 grudnia 2004 r. 29 grudnia 2004 r. skarżacy wniósł sprzeciw do nakazu, argumentując, że Sąd Rejonowy nie ustalił jego rzeczywistej roli w spółce L.E. ani nie uznał jego statusu pasywnego członka (patrz poniższy paragraf 51), co zwolniłoby go z odpowiedzialności za długi spółki. Utrzymywał, że roszczenie wierzyciela wobec spółki powstało, zanim do niej dołączył. Ponadto skarżacy był zdania, że ciężar dowodu spoczywał na wierzycielu w celu wykazania, że był on aktywnym członkiem spółki. Wreszcie, złożył wniosek o zawieszenie egzekucji. Wyrokiem z 12 marca 2005 r. Sąd Rejonowy w Lublanie uznał, że ciężar dowodu statusu pasywnego członka spoczywał na skarżącym i że nie udowodnił on, że nie był aktywnym członkiem L.E. Sąd ustalił, że dzięki swojemu 11,11% udziałowi w spółce skarżacy cieszył się prawami mniejszościowego członka, a ponadto był zatrudniony przez spółkę i aktywnie zaangażowany w jej zarządzanie od kwietnia 1993 r. Jako p.o. dyrektora, a następnie dyrektor zarządzający, był upoważniony do działania w imieniu spółki. Ponadto, nawet po rezygnacji ze stanowiska dyrektora zarządzającego, nadal był aktywny w prowadzeniu spółki i również podpisał wniosek o likwidację. Wreszcie sąd uznał, że jako mniejszościowy członek skarżacy mógł i powinien był zaproponować powołanie nowego dyrektora na zgromadzeniu wspólników spółki, ponieważ zgodnie z prawem krajowym wszystkie spółki musiały mieć dyrektora. Z tych powodów sprzeciw skarżącego został oddalony. Sąd oddalił również wniosek skarżącego o zawieszenie egzekucji, ponieważ nie wykazał on, że egzekucja spowodowałaby mu nieodwracalne lub poważne szkody. 9 lutego 2006 r. Sąd Wyższy w Lublanie oddalił odwołanie wniesione przez skarżącego, opierając się zasadniczo na tych samych przesłankach co sąd pierwszej instancji. Zauważył między innymi, że Trybunał Konstytucyjny uznał środek w postaci uchylenia zasady odrębności podmiotowej na mocy ustawy o operacjach finansowych za zgodny z zasadą oddzielenia majątku spółki od majątku jej członków, a tym samym spójny z Konstytucją. Sąd uznał za nieistotne, czy skarżacy został członkiem L.E. przed czy po powstaniu roszczenia wierzyciela. Dołączając do spółki, przejął jej aktywa, a także jej pasywa. Sąd stwierdził dalej, że nie było rozstrzygające to, że skarżacy nie pozostał dyrektorem L.E. do rozwiązania tej spółki. Kluczowe było to, że skarżacy był aktywnie zaangażowany w zarządzanie nią i że posiadał prawa mniejszościowego członka zgodnie z art. 445 ustawy o spółkach z 1993 r. (patrz poniższy paragraf 37). Sąd zauważył, że w przeciwieństwie do art. 6 ustawy o spółkach z 1993 r., który wymagał od wierzycieli spółki wykazania, że członek spółki nadużył formy korporacyjnej (patrz poniższy paragraf 34), ustawa o operacjach finansowych wprowadziła „niepodważalne” domniemanie, że członkowie wykreślonej spółki uważani są za podjętych solidarną odpowiedzialność za wszelkie nieuregulowane długi spółki. Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego mogli zostać zwolnieni z odpowiedzialności osobistej tylko wtedy, gdy wykazali, że byli „pasywnymi członkami” spółki (patrz poniższe paragrafy 46 i 51). Wreszcie sąd odnotował fakt, że skarżacy rzeczywiście złożył wniosek o likwidację w imieniu L.E., ale uznał to za nieistotne, ponieważ L.E. w tamtym czasie nie uiściła wymaganej zaliczki, a wniosek został zatem odrzucony (patrz powyższe paragrafy 15 i 18). 5 maja 2006 r. skarżacy wniósł dwie skargi konstytucyjne. W jednej z nich skarżył się, że decyzje wydane w postępowaniu o wykreślenie przeciwko L.E. zostały doręczone wyłącznie tej spółce, a nie jemu osobiście. W drugiej skarżył się na wynik postępowania egzekucyjnego przeciwko niemu. 31 stycznia 2007 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę skarżącego dotyczącą postępowania o wykreślenie. Decyzja została doręczona skarżącemu 5 lutego 2007 r. Uznał, że skarżącemu brakuje interesu prawnego w kwestionowaniu tych postępowań, ponieważ L.E. została już wykreślona z rejestru sądowego. W konsekwencji nawet pozytywny wynik skargi konstytucyjnej nie mógł poprawić sytuacji skarżącego. 9 lipca 2007 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił również skargę dotyczącą postępowania egzekucyjnego jako oczywiście bezzasadną. Uznał, że sądy niższej instancji prawidłowo zastosowały kryteria Trybunału Konstytucyjnego do rozróżnienia między aktywnymi a pasywnymi członkami w indywidualnej sytuacji skarżącego. W 2010 r. wyrok z 22 listopada 2000 r. został w części zrealizowany poprzez bezpośrednie potrącenie z wynagrodzenia skarżącego. 23 września 2011 r. skarżacy zawarł ugodę pozasądową z wierzycielem i zapłacił uzgodnioną kwotę. Postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu zostało zakończone 28 września 2011 r. Łącznie skarżacy zapłacił Słoweńskim Kolejom 32 795 EUR. Nie jest jasne, ile inni członkowie L.E. zapłacili Słoweńskim Kolejom w związku z tym.


Skarżący urodził się w 1940 roku i mieszka w Pierwomajskim, w Kraju Krasnodarskim. W latach 1967–1995 skarżący pracował na dalekiej północy Rosji. Jego rodzina miała prawo do pomocy w przeprowadzce z Kraju Kamczackiego na mocy Federalnego Programu Celowego „Budownictwo mieszkań dla osób przeprowadzających się z obszarów Dalekiej Północy”. Program został przyjęty 10 lipca 1995 roku przez Rząd Federacji Rosyjskiej, zgodnie z Dekretem Prezydenta Federacji Rosyjskiej nr 1122 z 23 września 1992 roku. Program przewidywał, między innymi, budowę mieszkań dla osób pragnących przeprowadzić się z Dalekiej Północy do różnych regionów Rosji. Program był finansowany z budżetu federalnego i regionalnego. Klientem dla całego programu było państwowe przedsiębiorstwo naukowo-produkcyjne S.M. W 1994 roku S.M. i Państwowe Przedsiębiorstwo Unitarne „Zjednoczone Kierownictwo Budownictwa Kraju Kamczackiego” (GUP) zawarły umowę o współpracy. S.M. zobowiązało się do wybudowania bloku mieszkalnego w Inżawino w obwodzie tambowskim, udzielenia pomocy w rejestracji pobytu oraz rekompensaty 30 procent ceny mieszkań w przypadku, gdyby zostały one zajęte. GUP zobowiązał się do zapłaty za mieszkania. W późniejszym okresie w 1994 roku skarżący i GUP zawarli umowę o wspólnym budownictwie dotyczącą mieszkania w bloku mieszkalnym w Inżawino. GUP zobowiązał się do przekazania skarżącemu mieszkania i przeniesienia jego własności na skarżącego po oddaniu go do użytku, a skarżący miał zapłacić cenę mieszkania. Zapłacił należną kwotę. W 1995 roku S.M. wybudowało mieszkania i przekazało je GUP, który działał w imieniu administracji Kraju Kamczackiego, w celu zarejestrowania ich jako własność administracji. Następnie GUP przekazał mieszkanie skarżącemu, a tytuł własności skarżącego do mieszkania został zarejestrowany. Jednakże ekspertyzy dotyczące sąsiednich mieszkań w tym samym bloku mieszkalnym ujawniły szereg poważnych naruszeń przepisów sanitarnych i budowlanych, które czyniły blok mieszkalny niezdatnym do zamieszkania. 2 lutego 2001 roku skarżący wniósł pozew przeciwko GUP o niewykonanie zobowiązań umownych i dostarczenie odpowiedniego mieszkania zgodnie z umową, zamiast mieszkania pierwotnie mu przekazanego. 21 czerwca 2001 roku zmodyfikował powództwo, domagając się rozwiązania umowy o wspólnym budownictwie, uznania bloku mieszkalnego za niezgodny z normami budowlanymi oraz zapłaty odszkodowania. 22 czerwca 2001 roku sąd zarządził przeprowadzenie ekspertyzy, a w grudniu 2001 roku opinia biegłych została złożona do sądu. W międzyczasie sprawa została połączona z licznymi podobnymi sprawami przeciwko temu samemu pozwanemu. 13 lutego 2002 roku Sąd Rejonowy w Inżawino w obwodzie tambowskim („Sąd Rejonowy”) oddalił powództwo. 25 marca 2002 roku, rozpoznając apelację skarżącego, Sąd Obwodowy w Tambowie („Sąd Obwodowy”) uchylił wyrok sądu niższej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu nieustalenia przez sąd istotnych faktów w sprawie i zbadania niektórych dowodów wskazanych w wyroku. 15 lipca 2002 roku Sąd Rejonowy ponownie oddalił powództwo. 21 sierpnia 2002 roku Sąd Obwodowy uwzględnił apelację skarżącego i stwierdził, że sąd niższej instancji błędnie zastosował przepisy prawa krajowego dotyczące przedawnienia. Uchylił wyrok pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 11 września 2002 roku Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w części i nakazał pozwanemu zapłacić skarżącemu określoną kwotę pieniędzy. 23 października 2002 roku Sąd Obwodowy uwzględnił apelację skarżącego i stwierdził, że sąd niższej instancji podniósł i zbadał kwestie wykraczające poza zakres żądań skarżącego. Uchylił wyrok pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. 28 stycznia 2003 roku Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w części i przyznał skarżącemu kwotę pieniędzy, która była wyższa niż ta zasądzona w wyroku z 11 września 2002 roku. 26 marca 2003 roku, na skutek apelacji pełnomocnika skarżącego, Sąd Obwodowy uchylił wyrok, w szczególności z powodu nieustosunkowania się do ważnych okoliczności sprawy, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 20 czerwca 2003 roku Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w części i stwierdził nieważność spornej umowy. 22 lipca 2003 roku Sąd Rejonowy uzupełnił swój wyrok z 20 czerwca 2003 roku. Obie strony odwołały się. 20 sierpnia 2003 roku Sąd Obwodowy uchylił wyroki, stwierdzając, że sąd niższej instancji błędnie zastosował normy prawa materialnego, i zarządził ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji. 1 grudnia 2003 roku Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w całości. 10 marca 2004 roku, na skutek apelacji pozwanego, Sąd Obwodowy uchylił wyrok, ponieważ zawierał on błędną interpretację prawa materialnego, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Skarżący zmodyfikował swoje powództwo, domagając się zastąpienia mieszkania nowym, o odpowiedniej jakości, zgodnie z ustawą o ochronie praw konsumentów. 5 maja 2005 roku Sąd Rejonowy oddalił powództwo. Skarżący odwołał się. 27 lipca 2005 roku Sąd Obwodowy utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego. Skarżący złożył wniosek o wszczęcie postępowania nadzorczego. 20 kwietnia 2006 roku Prezydium Sądu Obwodowego uwzględnił jego wniosek, uchyliło wyroki z 5 maja i 27 lipca 2005 roku jako wydane z naruszeniem prawa procesowego i materialnego oraz nakazało ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji. Skarżący zmodyfikował zakres żądań. Domagał się rozwiązania umowy o wspólnym budownictwie, a także zadośćuczynienia za szkodę majątkową i niemajątkową oraz kosztów sądowych. Wyrokiem z 17 lipca 2006 roku Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w części. Ustalił, że mieszkanie wybudowane dla skarżącego przez spółkę nie spełniało wymogów sanitarnych i technicznych. Sąd nakazał rozwiązanie umowy o wspólnym budownictwie między skarżącym a Państwowym Przedsiębiorstwem Unitarnym „Zjednoczone Kierownictwo Budownictwa Kraju Kamczackiego” dotyczącej budownictwa mieszkaniowego. Sąd zobowiązał również przedsiębiorstwo respondenta do zapłaty skarżącemu 644 570 rubli rosyjskich (RUB) odszkodowania, 300 000 RUB kary oraz 12 277 RUB kosztów i wydatków. Sąd nakazał również przeniesienie własności mieszkania na administrację lokalną. Skarżący odwołał się. 20 grudnia 2006 roku Sąd Obwodowy utrzymał w mocy wyrok z 17 lipca 2006 roku. 31 stycznia 2007 roku sąd rejonowy wysłał do skarżącego tytuły wykonawcze. Zgodnie z informacją Rządu, 2 listopada 2007 roku skarżący zwrócił się do służby komorniczej z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, dołączając kopię tytułu wykonawczego. Tego samego dnia postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte. W okresie od 28 kwietnia do 25 września 2008 roku spółka dłużnicza dokonała kilku przelewów kwot należnych na podstawie tytułów wykonawczych na znany rachunek bankowy skarżącego. Pieniądze wróciły jednak do spółki, ponieważ rachunek został w międzyczasie zamknięty. 19 września i 7 listopada 2008 roku komornicy wzywali skarżącego do aktualizacji informacji o jego rachunku bankowym. 31 października 2008 roku służba komornicza poinformowała skarżącego, że dłużnik zapłacił kwotę należną na mocy wyroku, i ponownie wezwała go do podania danych bankowych. 6 lutego 2009 roku skarżący dostarczył wymagane informacje. Tego samego dnia kwota zasądzona przez sąd krajowy została mu wypłacona w całości. Państwowe Przedsiębiorstwo Unitarne „Zjednoczone Kierownictwo Budownictwa Kraju Kamczackiego” (GUP) zostało utworzone na mocy decyzji administracji Kraju Kamczackiego. Spółka, utworzona jako przedsiębiorstwo unitarne w rozpatrywanym okresie, posiadała „prawo gospodarczego zarządu” nad aktywami przydzielonymi jej przez administrację w celu realizacji jej ustawowej działalności. Założycielem był właściciel aktywów. Wydaje się, że w rozpatrywanym okresie GUP był zaangażowany w budowę obiektów o znaczeniu społecznym w Kraju Kamczackim. Był klientem w zakresie budownictwa, kapitalnego remontu i rekonstrukcji, reprezentował administrację regionalną w odpowiednich transakcjach i otrzymywał odpowiednie środki budżetowe. W szczególności, w latach 2002–2005 spółka kilkakrotnie stawała się klientem i zarządzała funduszami w zakresie projektów budowlanych w ramach różnych Federalnych Programów Celowych związanych z zapewnieniem mieszkań, w tym przeprowadzkami z Dalekiej Północy, mieszkaniami dla sierot i weteranów, oraz otrzymywała w tym celu środki z budżetu regionalnego. Od sierpnia 2004 roku spółka była „regionalnym klientem państwowym” w zakresie przyznawania dotacji mieszkaniowych dla obywateli opuszczających obszary Dalekiej Północy.


Skarżący urodził się w 1969 roku i jest aresztowany w Weronie, Włochy, w związku z zarzutami karnymi niezwiązanymi z niniejszą sprawą. Wczesnym rankiem 22 lipca 2005 roku sprzedawczyni, G., została zaatakowana w sklepie w Charkowie, w którym pracowała. Odniosła liczne cięcia, w tym ranę przenikającą klatki piersiowej, co doprowadziło do odmy opłucnowej. Została hospitalizowana na oddziale intensywnej terapii. Zgodnie z późniejszymi ustaleniami sądu krajowego, który uznał skarżącego za winnego rozboju z kwalifikowanymi znamionami (patrz punkt 18 poniżej), skarżący zaatakował G., którą znał wcześniej, i przejął pewną ilość gotówki należącą do jej pracodawcy, firmy prowadzącej sklep. Zgodnie z relacją skarżącego, którą utrzymywał przez cały przebieg postępowania przed sądami krajowymi oraz przed niniejszym Trybunałem, G. była mu dłużna pieniądze i poszedł do sklepu, aby odzyskać dług. Jednakże G. zaatakowała go nożycami, a próbując się bronić, uderzył ją, odebrał jej nożyce i dźgnął ją nimi. Gdy w sklepie włączył się alarm, zabrał pieniądze i uciekł. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, późnym wieczorem 22 lipca 2005 roku został zatrzymany przez policję i przewieziony na komisariat, gdzie był przesłuchiwany w sprawie incydentu. Jak twierdzi, jego prośba o adwokata została zignorowana. W oświadczeniu (объяснение) z dnia 22 lipca 2005 roku sporządzonym przez policjanta, skarżący złożył relację o wydarzeniach tak, jak przedstawiono to w punkcie 9 powyżej. 23 lipca 2005 roku sporządzono szereg dokumentów: (i) protokół zatrzymania, zgodnie z którym skarżący został zatrzymany na podejrzeniu rozboju; (ii) protokół stwierdzający, że wyjaśniono skarżącemu jego prawa procesowe jako podejrzanego, w tym prawo do milczenia, do ustanowienia adwokata z urzędu i do konsultacji z nim przed pierwszym przesłuchaniem; (iii) protokół stwierdzający, że skarżący, po poinformowaniu o prawie do pomocy prawnej, zdecydował się z niego zrezygnować; (iv) transkrypcja przesłuchania skarżącego w charakterze podejrzanego: relacja skarżącego o wydarzeniach była taka sama jak w punkcie 9 powyżej. 25 lipca 2005 roku skarżący został zbadany przez biegłego lekarza sądowego. Powtórzył swoją relację o bójce z pokrzywdzoną (patrz punkt 9 powyżej), dodając, że w trakcie walki pokrzywdzona uderzyła go w szczękę kubkiem. Oświadczył, że nie był maltretowany przez policję. Biegły zauważył, że skarżący miał krwiak na szczęce i liczne skaleczenia na prawej dłoni oraz stwierdził, że obrażenia są zgodne z relacją skarżącego. Zdaniem skarżącego, na etapie końcowym śledztwa, a następnie przygotowywania apelacji, nie otrzymał wystarczającej ilości czasu na zapoznanie się z aktami sprawy. 17 października 2005 roku, na początku rozprawy przed Sądem Rejonowym w Charkowie („sąd I instancji”), skarżący oświadczył, że chce bronić się sam i zrzeka się prawa do pomocy prawnej. Później twierdził, że został do tego zmuszony przez strażników policji obecnych na sali rozpraw. W trakcie rozprawy skarżący powtórzył relację o wydarzeniach przedstawioną w punkcie 9 powyżej. Również w trakcie rozprawy skarżący wnosił do sądu I instancji o wezwanie pewnych świadków, nie wskazując ich wyraźnie z imienia i nazwiska. Twierdził, że mogli oni zeznać o istnieniu długu pokrzywdzonej wobec niego oraz o jego dobrej opinii. Sąd I instancji oddalił jego wnioski w tym zakresie (patrz punkt 19 poniżej). 18 października 2005 roku sąd I instancji uznał skarżącego za winnego rozboju z kwalifikowanymi znamionami i skazał go na osiem lat pozbawienia wolności. Sąd oparł się m.in. na: (i) przyznaniach skarżącego w trakcie rozprawy; (ii) zeznaniach sądowych pokrzywdzonej, zaprzeczającej w szczególności pożyczeniu jakichkolwiek pieniędzy od skarżącego, a także jej oświadczeniach obciążających skarżącego złożonych w trakcie odtworzenia przebiegu zdarzenia i konfrontacji ze skarżącym; (iii) pieniądzach i ubraniu z brązowymi plamami zajętych u skarżącego 22 lipca 2005 roku;[1] (iv) zeznaniach D., dziewczyny skarżącego, która zaprzeczyła jakiejkolwiek wiedzy o tym, by skarżący pożyczył komukolwiek pieniądze, i oświadczyła, przeciwnie, że on sam pożyczał od niej pieniądze; (v) zeznaniach siostry i syna pokrzywdzonej, równie zaprzeczających wiedzy o jakimkolwiek długu. Siostra oświadczyła, że 22 lipca 2005 roku o godzinie 19:00 w szpitalu pokrzywdzona powiedziała jej, że zna napastnika; (vi) zeznaniach śledczych M., sprzedawczyni w sąsiednim sklepie, która oświadczyła w trakcie śledztwa, że widziała kogoś podobnego do skarżącego wchodzącego do sklepu pokrzywdzonej, a następnie uciekającego z niego po włączeniu się alarmu; potem odkryła ranną pokrzywdzoną. Co do wniosków skarżącego o wezwanie dodatkowych świadków, sąd I instancji stwierdził, że nie wskazał on imion i adresów tych osób, którym rzekomo powiedział o długu i które mogły słyszeć rozmowę telefoniczną, którą przeprowadził w tej sprawie z synem pokrzywdzonej. Sąd I instancji uznał te twierdzenia za taktykę obrazowania sytuacji przez skarżącego i zwrócił uwagę, że jego dziewczyna, z którą mieszkał przez dwa lata, nie wiedziała o żadnym długu. Przeciwnie, zeznała, że nie miał on pieniędzy, by pożyczać. 14 listopada 2005 roku skarżący odwołał się do Sądu Apelacyjnego w Charkowie („Sąd Apelacyjny”). Podniósł m.in. różne kwestie dotyczące oceny dowodów. Poprosił Sąd Apelacyjny o przydzielenie mu adwokata. 6 stycznia 2006 roku skarżący powtórzył to ostatnie żądanie. 2 lutego 2006 roku Wiceprzewodniczący Sądu Apelacyjnego zwrócił się do regionalnej izby adwokackiej o wyznaczenie adwokata dla skarżącego. Brak informacji o dalszych działaniach. 20 lipca 2006 roku Sąd Apelacyjny przeprowadził rozprawę w obecności skarżącego i prokuratora oraz utrzymał wyrok skazujący w mocy. 21 lipca 2006 roku skarżący poprosił sąd I instancji o wyznaczenie mu adwokata w celu przygotowania kasacji do Sądu Najwyższego. 28 sierpnia 2006 roku sąd I instancji odpowiedział, że ponieważ jego wyrok został utrzymany w mocy w postępowaniu odwoławczym, nie ma podstaw prawnych do ustanowienia adwokata z urzędu. Skarżący mógł sam zatrudnić takiego adwokata. 4 grudnia 2006 roku skarżący złożył ręcznie napisaną kasację do Sądu Najwyższego. Podniósł różne kwestie faktyczne, nie zgadzając się z oceną dowodów przez sądy niższych instancji. Skarżył się również, że nie zapewniono mu adwokata przed pierwszym przesłuchaniem na policji 22 lipca 2005 roku, że został zmuszony do zrzeczenia się prawa do pomocy prawnej 17 października 2005 roku pod przymusem policji (patrz punkty 10 i 15 powyżej) oraz że Sąd Apelacyjny nie wyznaczył mu adwokata. 28 lutego 2007 roku sędzia Sądu Najwyższego, rozpoznając sprawę w trybie jednoosobowym, oddalił wniosek skarżącego o przyjęcie kasacji. Sędzia uznał, że kasacja skarżącego dotyczyła jedynie kwestii faktycznych i oceny dowodów, co nie stanowi podstawy do wszczęcia postępowania. Po aresztowaniu, w lipcu i sierpniu 2005 roku skarżący był rzekomo przetrzymywany na komisariacie policji, w szpitalu i w tymczasowym areszcie policyjnym. 17 sierpnia 2005 roku skarżący został przeniesiony do aresztu śledczego w Charkowie („SIZO”). Jego zdaniem był przetrzymywany w celi mającej dwadzieścia cztery miejsca do spania, z ponad pięćdziesięcioma innymi więźniami. Zgodnie z informacjami Rządu, w SIZO skarżący był przetrzymywany w następujących celach:
Numer celi: 657
Daty: 17/08/05-18/08/05
Powierzchnia celi w m²: brak danych
Liczba miejsc do spania: brak danych
Liczba m² na miejsce do spania: 1,34
Numer celi: 250
Daty: 07/06/06-16/07/06
Powierzchnia celi w m²: brak informacji, ponieważ cela już nie istniała w momencie składania obserwacji przez Rząd
Liczba miejsc do spania: brak danych
Liczba m² na miejsce do spania: brak danych
Numer celi: 276
Daty: 17/07/06-28/08/06, 05/10/06-14/12/06
Powierzchnia celi w m²: brak danych
Liczba miejsc do spania: brak danych
Liczba m² na miejsce do spania: brak danych
28 sierpnia 2006 roku skarżący został przeniesiony z SIZO do kolonii karnej nr 18 w Charkowie, gdzie odbył resztę wyroku do momentu zwolnienia 3 października 2012 roku. Od 5 października do 14 grudnia 2006 roku został przewieziony z powrotem do SIZO, aby umożliwić mu zapoznanie się z aktami sprawy w celu przygotowania kasacji. Po przybyciu do SIZO skarżący został zbadany przez lekarza, który stwierdził, że w tym czasie nie miał żadnych problemów zdrowotnych. Lekarz zauważył jednak, że w 1999 roku skarżący był leczony z powodu gruźlicy, która była obecnie nieaktywna. Zalecono skarżącemu okresowe kursy leczenia profilaktycznego w celu zapobiegania reaktywacji gruźlicy, które następnie przeszedł w trakcie odbywania kary. We wrześniu 2011 roku zdiagnozowano u niego pierwsze objawy zaćmy w lewym oku. Przepisano i wydano mu okulary. W jednym przypadku, w październiku 2011 roku, zdiagnozowano u niego wysokie ciśnienie krwi i podano odpowiednie leki. Nie odnotowano innych skarg w tym zakresie. W kilku przypadkach w trakcie odbywania kary skarżący był leczony z powodu sezonowej grypy, bólu pleców i bólów głowy. 28 stycznia 2008 roku przedstawiciel skarżącego zatrudnił adwokata prowadzącego praktykę w Charkowie, aby odwiedził go w więzieniu i doradził mu w sprawach prawnych. Od 6 do 18 lutego 2008 roku adwokat zapoznał się z aktami sprawy karnej skarżącego. W liście do Trybunału z 12 grudnia 2008 roku skarżący złożył oświadczenie, że władze krajowe odmawiają dostarczenia mu pewnych dokumentów, które mogłyby udowodnić jego niewinność, na potrzeby jego skargi do Trybunału, a mianowicie:
(i) zeznania M. i dokumentów dotyczących starań sądu o wezwanie tego świadka (patrz punkt 18 (vi) powyżej);
(ii) zeznania pokrzywdzonej;
(iii) dokumentów dotyczących powództwa cywilnego o odszkodowanie wniesionego przez sklep, który został obrabowany;
(iv) transkrypcji określonej rozprawy przed sądem I instancji;
(v) oświadczeń złożonych przez skarżącego w trakcie śledztwa w dniach 22 i 23 lipca 2005 roku;
(vi) protokołów przeszukania i zajęcia mienia z 22 lipca 2005 roku.
Skarżący dodał, że posiada kopie dokumentów z akt sprawy karnej, ale były one słabej jakości, co uniemożliwiało mu przesłanie ich do Trybunału. 23 sierpnia 2010 roku Sekretariat zwrócił uwagę skarżącemu, że jego skarga jest niekompletna i poprosił go o dostarczenie kopii:
(i) jego pierwszego odwołania;
(ii) jego wniosków o ustanowienie adwokata z urzędu;
(iii) jego kasacji.
4 września 2010 roku skarżący odpowiedział, dostarczając kopie swojego pierwszego odwołania oraz swojego wniosku z 6 stycznia 2006 roku do Sądu Apelacyjnego o wyznaczenie adwokata (patrz punkt 22 powyżej). Dodał, że sąd I instancji oraz Sąd Najwyższy nie dostarczyły mu pozostałych dokumentów, o które prosił.


Skarżący urodził się w 1950 roku i w momencie ostatniej korespondencji z Sądem był osadzony w Kolonii Karnej w Torezie. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, stanął przed Sądem w Kerczu pod zarzutem dopuszczania się obcowania płciowego ze swoją pasierbicą, A. (ur. w 1999 r.), w okresie od marca 2006 r. do kwietnia 2007 r. Skarżący zaprzeczył zarzutom, twierdząc, że mógł przypadkowo uszkodzić błonę dziewiczą A. podczas jej kąpieli. 27 lipca 2007 r. sąd pierwszej instancji uznał skarżącego za winnego gwałtu i skazał go na jedenaście lat pozbawienia wolności. Wyrok opierał się w szczególności na
(i) zeznaniach pokrzywdzonej złożonych na etapie postępowania przygotowawczego;
(ii) zeznaniach szeregu świadków (w tym niań, koleżanki z klasy i psychologa) złożonych podczas rozprawy, którzy zeznali o obciążających wypowiedziach, jakie A. skierowała do nich. Świadek K. zeznała, że w odpowiednim okresie miała stosunki płciowe ze skarżącym;
(iii) opiniach biegłych, którzy zbadali skarżącego i pokrzywdzoną. Biegli stwierdzili, że błona dziewicza pokrzywdzonej została przerwana i mało prawdopodobne było, aby stało się to w wyniku nieumyślnych działań; pokrzywdzona i skarżący oboje mieli grzybicę narządów płciowych; badanie narządów płciowych skarżącego nie ujawniło żadnych przeszkód w odbywaniu przez niego stosunków płciowych; pokrzywdzona cierpiała na lekkie upośledzenie umysłowe, a skarżący nie cierpiał na żadną chorobę psychiczną.
Zdaniem skarżącego, sąd pierwszej instancji odmówił zarządzenia dodatkowej opinii biegłych w celu ustalenia, czy z powodu jakiejkolwiek choroby jego „wewnętrznych narządów płciowych” nie był on w stanie w danym okresie odbywać normalnych stosunków płciowych. 11 września 2007 r. Krymski Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżącego. Skarżący wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Podnosił, że dowody jego winy były niewystarczające. W skardze zawarto następujące oświadczenie:
„Wniosek sądu co do mojej winy oparty jest jedynie na dowodach pośrednich oraz na zeznaniach małoletniej [A.], złożonych w toku śledztwa przygotowawczego, która – według opinii biegłego psychiatry – cierpiała na upośledzenie umysłowe” (Вывод суда о моей виновности сделан судом только на основании косвенных доказательств, а так же [sic] на показаниях малолетней [A.], которые она дала на досудебном следствии, и которая, согласно заключению судебно-психиатрической экспертизы, страдает умственной отсталостью). Skarżący twierdził, że uszkodzenie błony dziewiczej A. wynikało z faktu, że przypadkowo penetrował ją palcem podczas jej kąpieli. Jednakże, nawet jeśli taka penetracja była zamierzona, nie stanowiłaby przestępstwa gwałtu. Skarżący nadal podnosił zarzut dotyczący odmowy sądu pierwszej instancji zarządzenia dodatkowej opinii biegłych w celu ustalenia, czy cierpiał na choroby „wewnętrznych narządów płciowych”, które uniemożliwiałyby mu utrzymanie erekcji i odbywanie stosunków płciowych. Skarżący wnosił do Sądu Najwyższego o przekwalifikowanie jego czynów na „sprostytowanie małoletniego” (розбещення неповнолітніх), które jest przestępstwem mniejszej wagi niż gwałt, oraz o orzeczenie kary nieizolacyjnej. 9 czerwca 2008 r. Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania sprawy w trybie kasacyjnym i utrzymał w mocy ustalenia sądów niższych instancji. 27 listopada 2008 r. Sekretariat Trybunału zwrócił się do skarżącego z prośbą o dostarczenie kopii jego apelacji, skargi kasacyjnej oraz decyzji Sądu Najwyższego w jego sprawie, w celu uzupełnienia skargi. W związku z tym zwrócił się o te dokumenty do sądu pierwszej instancji, Sądu Apelacyjnego oraz Sądu Najwyższego. 19 stycznia 2009 r. Sąd Apelacyjny poinformował skarżącego, że musi zwrócić się z wnioskiem o kopie do sądu pierwszej instancji. 26 stycznia 2009 r. sąd pierwszej instancji poinformował skarżącego, że nie jest uprawniony do przesłania mu żądanych kopii. 28 stycznia 2009 r. Sąd Najwyższy poinformował skarżącego, że nie jest praktyką tego sądu wydawanie kopii skarg kasacyjnych lub jego decyzji.


Wnioskodawca urodził się w 1984 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Rubcowsku, w Kraju Ałtajskim. 2 marca 2011 r. Wnioskodawca został aresztowany. W nieustalonym dniu postawiono mu zarzut wymuszenia i zabójstwa Vosa. W nieustalonym dniu przed Sądem Krajowym w Kraju Ałtajskim rozpoczął się proces z udziałem ławy przysięgłych w sprawie Wnioskodawcy. W nieustalonym dniu ława przysięgłych wydała wyrok skazujący wobec Wnioskodawcy i trzech innych oskarżonych. Wyrokiem z dnia 17 maja 2012 r. Sąd Krajowy skazał Wnioskodawcę na dziewiętnaście lat pozbawienia wolności. 6 września 2012 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej uchylił wyrok w postępowaniu odwoławczym, ze względu na sprzeczne wnioski zawarte w werdykcie ławy przysięgłych, i przekazał sprawę do sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 30 stycznia 2013 r. ława przysięgłych wydała wyrok skazujący wobec Wnioskodawcy i trzech innych oskarżonych. 19 lutego 2013 r. przysięgła V. złożyła oświadczenie skierowane do sędziego rozpoznającego sprawę. Twierdziła, że Ch., matka Vosa, wielokrotnie rozmawiała z przysięgłymi podczas przerw w rozprawie. Ch. poinformowała przysięgłych, że jest to drugi proces oraz że Wnioskodawca i inni oskarżeni zostali już uznani za winnych zabójstwa jej syna. Ch. zaleciła również przysięgłym, aby sprawdzili w Internecie informacje dotyczące zabójstwa jej syna. V. zrobiła to i w rezultacie, orzekając o winie oskarżonych, została pod wpływem tych informacji. Wydaje się, że sędzia rozpoznający sprawę zarządził dochodzenie w odpowiedzi na zarzuty V. 25 lutego 2013 r. Ch. złożyła pisemne oświadczenie, w którym zaprzeczyła zarzutom V. 26 lutego 2013 r. przewodnicząca ławy przysięgłych G. podpisała oświadczenie, w którym wskazała, że „nie miała świadomości” żadnych przypadków wywierania niedozwolonego wpływu na ławę przysięgłych przez Ch. 27 lutego 2013 r. Sąd Krajowy skazał Wnioskodawcę na dziewiętnaście lat pozbawienia wolności. 28 lutego 2013 r. sędzia rozpoznający sprawę zwrócił się do służby sądowej o przeprowadzenie dochodzenia w odpowiedzi na oświadczenie złożone przez przysięgłą V. 18 marca 2013 r. zastępca szefa służby sądowej odpowiedział sędziemu rozpoznającemu sprawę w następujący sposób:
„Z raportów złożonych przez bailiffów ... i przełożonego grupy bailiffów wynika, że w odpowiednich dniach przysięgłych nadzorował bailiff ..., gdy przebywali oni w sali rozpraw lub w pokoju przysięgłych. Żaden z przysięgłych nie kontaktował się [ze służbą sądową] w sprawie [ich] bezpieczeństwa lub ingerencji w wykonywanie obowiązków przez ławę przysięgłych.” W wyniku odwołania wniesionego przez Wnioskodawcę i dwóch innych oskarżonych, 8 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał w mocy wyrok skazujący Wnioskodawcy. Co do argumentu Wnioskodawcy, że Ch. wywarła niedozwolony wpływ na ławę przysięgłych, sąd stwierdził następująco:
„[Sąd] oddala jako nieuzasadniony argument ..., że werdykt ławy przysięgłych był ... wynikiem bezprawnego wpływu wywieranego przez Ch.
Zgodnie z aktem sprawy, członkowie ławy przysięgłych zostali wybrani zgodnie z wymaganiami określonymi w [przepisach postępowania karnego].
Materiały w aktach sprawy wykazują, że ... Ch. nie wywierała niedozwolonego wpływu na przysięgłych.
[Sąd] nie dostrzega naruszeń przepisów postępowania karnego, w tym tych podnoszonych przez [oskarżonych], które uzasadniałyby uchylenie wyroku.”


Skarżący urodził się w 1976 roku i jest osadzony w więzieniu Poarta Albă. 19 lipca 2007 roku władze wszczęły z urzędu śledztwo w związku z siecią handlarzy narkotyków koordynowaną przez C.B.S. Tego samego dnia prokuratura przy Sądzie Najwyższym Kasacyjnym i Sprawiedliwości upoważniła wydział policji odpowiedzialny za zwalczanie zorganizowanej przestępczości i handlu narkotykami do użycia agenta pod przykryciem w celu zidentyfikowania członków sieci. Uzasadnieniem takiej operacji było to, że na podstawie informacji zebranych podczas wstępnego śledztwa karnego istniało silne podejrzenie, że skarżący należy do sieci handlarzy narkotyków, która dostarczała narkotyki, takie jak marihuana, ecstasy i haszysz, użytkownikom narkotyków znanym mu w Krajowie. Autoryzacja dla operacji została przedłużona trzykrotnie, odpowiednio 18 sierpnia, 17 września i 16 października 2007 roku. Zatwierdzono również podsłuch i nagrywanie rozmów telefonicznych skarżącego. Spotkania między skarżącym a agentem pod przykryciem były nagrywane.

19 lipca 2007 roku agent pod przykryciem zwrócił się do skarżącego, prosząc o kupno marihuany lub innego narkotyku. Zgodnie z raportem sporządzonym przez agenta tego samego dnia, skarżący potwierdził, że posiada niewielką ilość marihuany i haszyszu oraz zaoferował ich sprzedaż agentowi. Podczas tej okazji sprzedał agentowi pod przykryciem 1,59 grama marihuany, 0,23 grama haszyszu oraz papierosa zawierającego marihuanę. Na prośbę agenta pod przykryciem spotkali się ponownie 25 lipca 2007 roku. Agent pod przykryciem poprosił o więcej narkotyków. Skarżący poinformował go, że nie ma żadnych, ale obiecał znaleźć dostawcę. Następnie kupił dwie tabletki ecstasy od C.B.S. i 27 lipca 2007 roku spotkał się z agentem pod przykryciem i sprzedał mu tabletki. Po tym, jak agent pod przykryciem ponownie zadzwonił do niego prosząc o więcej narkotyków, skarżący kupił trzy tabletki ecstasy od N.F. i przekazał je agentowi pod przykryciem 2 sierpnia 2007 roku. 9 sierpnia 2007 roku skarżący dostarczył agentowi pod przykryciem 0,43 grama marihuany. 17 sierpnia 2007 roku policjanci, działając w porozumieniu z agentem pod przykryciem, przyłapali skarżącego na gorącym uczynku podczas sprzedaży 7,54 grama marihuany agentowi. Skarżący miał również przy sobie pięć małych paczek z marihuaną i małą kopertę zawierającą haszysz.

Skarżący został natychmiast tymczasowo aresztowany. Tego samego dnia przeszukano jego dom, a policjanci znaleźli 350 gramów marihuany. Skarżący złożył oświadczenie w obecności adwokata z urzędu. Przyznał się do zarzucanego mu handlu narkotykami. Następnego dnia skarżący został ponownie przesłuchany w obecności adwokata własnego wyboru. Oświadczył, że początkowo był tylko użytkownikiem (ale nie sprzedawcą) narkotyków. W 2003 roku zdecydował zaprzestać używania narkotyków. W 2007 roku napotkał pewne trudności finansowe i w związku z tym zdecydował się sprzedać marihuanę, którą znalazł rosnącą dziko na przestrzeniach publicznych w Krajowie i wiosce w pobliżu miasta. Kilka razy zebrał marihuanę i sprzedał ją różnym kupującym. Przyznał również do sprzedaży haszyszu, który uzyskał od C.B.S., jednego ze swoich przyjaciół. Sprzedał również tabletki ecstasy, które uzyskał od N.F., dziewczyny, którą poznał w maju 2007 roku w kurorcie wypoczynkowym. Powiedziała mu, że kupiła tabletki ecstasy, gdy mieszkała w Hiszpanii i że przed powrotem do domu wysłała paczkę zawierającą tabletki ecstasy na swój adres domowy. Spotykali się ponownie kilka razy po wakacjach i poinformowała go, że może uzyskać więcej tabletek ecstasy od swojego brata, który mieszkał za granicą.

Pięciu współoskarżonych (którzy mieli być członkami tej samej sieci handlarzy narkotyków) zostało zatrzymanych przez policję tego samego dnia. Wystawiono nakazy aresztowania ich imieniem i zarządzono ich tymczasowe aresztowanie na trzydzieści dni w dniu 18 października 2007 roku przez Sąd Okręgowy w Dolj. 12 września 2007 roku prokuratura przy Sądzie Najwyższym Kasacyjnym i Sprawiedliwości wydała akt oskarżenia wymieniający skarżącego i pięciu współoskarżonych, a sprawa została zarejestrowana w Sądzie Okręgowym w Dolj. 17 października 2007 roku prowadzący prokurator zdecydował o połączeniu akt skarżącego z inną sprawą karną dotyczącą innych przestępstw związanych z handlem narkotykami, których miał się dopuścić jeden ze współoskarżonych skarżącego. W tej sprawie upoważniono do działania innego agenta pod przykryciem i jego współpracownika.

Skarżący ponownie złożył zeznania 5 marca 2008 roku przed Sądem Okręgowym w Dolj. Częściowo utrzymał zeznania, które złożył wcześniej, podczas śledztwa karnego. Twierdził, że marihuana, którą zebrał z przestrzeni publicznej znajdującej się w pobliżu stadionu w Krajowie, była na jego własny użytek, a nie na sprzedaż. Oświadczył również, że nie sprzedawał narkotyków nikomu innemu poza agentem pod przykryciem. 14 maja 2008 roku sąd okręgowy wysłuchał zeznań agenta pod przykryciem w obecności skarżącego, który był asystowany przez swojego adwokata. Agent pod przykryciem oświadczył, że został przedstawiony skarżącemu przez użytkownika narkotyków, który poinformował go, że skarżący próbował znaleźć kupców na haszysz i marihuanę. Oświadczył również, że to skarżący zaproponował, aby zaopatrzył go w dużą ilość tabletek ecstasy. W swoich ostatnich ustnych i pisemnych wnioskach adwokat skarżącego twierdził, że użycie agenta pod przykryciem było nielegalne.

Wyrokiem z 5 września 2008 roku Sąd Okręgowy w Dolj uznał skarżącego za winnego handlu narkotykami na podstawie art. 2 ustawy nr 143/2000 i skazał go na pięć lat więzienia. Przy ustalaniu wymiaru kary sąd – powołując się na art. 74 lit. a) i c) oraz art. 76 rumuńskiego kodeksu karnego – wziął pod uwagę jako okoliczności łagodzące dobre zachowanie skarżącego przed i po popełnieniu przestępstwa. Sąd oparł swoje ustalenia na (i) zeznaniach współoskarżonych, agenta pod przykryciem i świadków, (ii) transkrypcjach nagranych rozmów telefonicznych oraz (iii) raportach technicznych i przeszukań. Uznał, że argument obrony skarżącego – zgodnie z którym działał on na podburzenie agenta pod przykryciem – nie był uzasadniony, ponieważ agent pod przykryciem nie zmusił skarżącego do sprzedaży mu narkotyków. Tylko kilka razy dzwonił do skarżącego i prosił go o sprzedaż różnych narkotyków. Co więcej, argument obrony był sprzeczny z zeznaniami złożonymi przez skarżącego podczas śledztwa karnego oraz przez C.B.S., jednego ze współoskarżonych. W związku z tym sąd stwierdził, że użycie agenta pod przykryciem w tej sprawie było legalne. Sąd zauważył również rozległą działalność przestępczą prowadzoną przez współoskarżonych skarżącego, w tym C.B.S. (który dostarczył większość narkotyków, które skarżący sprzedał agentowi pod przykryciem) i wymierzył im kary pozbawienia wolności. Zauważył również, że organy śledcze ustaliły, że marihuana sprzedawana przez współoskarżonych została zebrana z parku znajdującego się w Krajowie i że była uprawiana przez C.B.S. Co więcej, C.B.S. został przyłapany na gorącym uczynku ze 102 tabletkami ecstasy podczas odbierania paczki otrzymanej pocztą.

Skarżący odwołał się, skarżąc się, między innymi, że agent pod przykryciem przekroczył legalne granice śledztwa, wpływając na niego i podżegając go do sprzedaży narkotyków. Twierdził również, że był jedynie użytkownikiem narkotyków, a nie handlarzem. 19 listopada 2008 roku Sąd Apelacyjny w Krajowie uwzględnił apelację skarżącego i częściowo uchylił wyrok sądu pierwszej instancji. Zmniejszył wyrok skarżącego do czterech lat więzienia w zawieszeniu i objął go dozorem. Sąd apelacyjny podtrzymał uzasadnienie sądu niższej instancji w oddaleniu zarzutu prowokacji. Prokuratura i wszyscy oskarżeni, w tym skarżący, wnieśli skargi kasacyjne. Skarżący twierdził, że – jak wynika to z transkrypcji nagranych rozmów telefonicznych – wszystkie transakcje narkotykowe odbyły się z inicjatywy agenta pod przykryciem. Argumentował, że przed 19 lipca 2007 roku, kiedy został zwrócony się do niego przez niego (patrz punkt 10 powyżej), nie był znany jako handlarz narkotyków. Twierdził również, że mimo że był pod nadzorem policji między lipcem a listopadem 2007 roku, nie zidentyfikowano żadnego kupca innego niż agent pod przykryciem.

Sąd Najwyższy Kasacyjny i Sprawiedliwości uwzględnił apelację prokuratury i oddalił apelację skarżącego. Uchylił decyzję z 19 listopada 2008 roku (patrz punkt 28 powyżej) i podtrzymał wyrok z 5 września 2008 roku (patrz punkt 24 powyżej). Sąd ostatniej instancji odniósł się do wszystkich argumentów przedstawionych przez skarżącego i jego adwokata, w tym do kwestii bycia podżeganym przez agenta prowokatora. Uznał zarzut prowokacji za bezzasadny.


Skarżąca urodziła się w 1979 roku i mieszka w Sofii. Dziadek skarżącej był właścicielem części nieruchomości. W 1997 roku darował swoją część kuzynom skarżącej. Dziadek skarżącej zmarł 16 stycznia 2003 r. 13 lutego 2004 r. skarżąca wytoczyła powództwo na podstawie art. 30 ustawy o spadku z 1949 r. przed Sądem Rejonowym w Sofii. Twierdziła, że darując w 1997 r. swoją część nieruchomości, jej dziadek naruszył jej prawo do „zachowku” w jego spadku, z uwagi na to, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła całość jego majątku. W wyroku z 2 marca 2005 r. sąd uwzględnił jej powództwo, zmniejszając część spadku darowaną kuzynom skarżącej i przywracając „zachowek” skarżącej w spadku po jej dziadku. Wskutek apelacji drugiej strony, 20 września 2007 r. Sąd Miejski w Sofii uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo skarżącej o przywrócenie jej „zachowku” w spadku po jej dziadku. W szczególności, powołując się na Uchwałę Interpretacyjną nr 1 z 4 lutego 2005 r. Sądu Najwyższego Kasacyjnego („SNK”), sąd uznał, że skarżąca nie spełniła wymogów ustawowych do dochodzenia swojego zachowku. Sąd uznał, że skoro jej kuzyni, którym darowano nieruchomość, nie mogą być uznani za „spadkobierców ustawowych”, skarżąca powinna była dochodzić zachowku w drodze „spisu inwentarza”. Wskutek skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącą, 24 marca 2009 r. SNK w prawomocnym orzeczeniu w pełni podtrzymał ustalenia Sądu Miejskiego w Sofii.


Skarżąca urodziła się w 1988 roku i mieszka w Moskwie. Tło faktyczne dotyczące planowania, przebiegu i rozpędzenia demonstracji na placu Bołotnym zostało szczegółowo opisane w sprawie Frumkin przeciwko Rosji (nr 74568/12, §§ 7–65, 5 stycznia 2016 r.) oraz Jarosław Biełousow przeciwko Rosji (nr 2653/13 i 60980/14, §§ 7–33, 4 października 2016 r.). Poniżej przedstawiono stanowiska stron dotyczące okoliczności mających bezpośredni związek z niniejszą sprawą. 6 maja 2012 r. w centrum Moskwy odbyła się demonstracja publiczna pod hasłem „Marsz Milionów”, zorganizowana w proteście przeciwko domniemanym sfałszowanym wyborom prezydenckim. Wydarzenie zostało zatwierdzone przez władze miasta w formie marszu, po którym miało nastąpić zebranie na placu Bołotnym, które miało zakończyć się o godzinie 19.30. Marsz przebiegał spokojnie i bez zakłóceń, jednak gdy uczestnicy dotarli na plac Bołotny, okazało się, że bariery ustawione przez policję zwęziły wejście na miejsce zebrania, co – jak twierdzono – ograniczyło przestrzeń wyznaczoną na zgromadzenie. Aby kontrolować tłum, kordon policyjny zmusił protestujących do pozostania wewnątrz barier. Doszło do licznych starć między policją a protestującymi. O godzinie 17.30 policja zarządziła przedwczesne zakończenie zebrania i zaczęła rozpraszać uczestników. Usunięcie protestujących z placu zajęło im około dwóch godzin. Skarżąca wzięła udział w demonstracji 6 maja 2012 r. na placu Bołotnym. Została zatrzymana na miejscu wydarzenia i przewieziona na komisariat, gdzie postawiono jej zarzut popełnienia wykroczenia administracyjnego. Po spędzeniu nocy w areszcie skarżąca została zwolniona; 8 maja 2012 r. została uznana za winną stawianych jej zarzutów, ale zwolniona z odpowiedzialności administracyjnej. Zdaniem skarżącej, 6 maja 2012 r. wzięła udział w demonstracji na placu Bołotnym. Zachowywała się spokojnie i nie brała udziału w żadnych aktach przemocy przed zatrzymaniem. O godzinie 18.00 została zatrzymana przez policję, a około godziny 21.00 przewieziono ją do rejonowego komisariatu policji Taganskiy w Moskwie. Zdaniem Rządu skarżąca została zatrzymana o godzinie 18.00 na placu Bołotnym, ponieważ brała udział w przełamywaniu kordonu policyjnego. O godzinie 19.20 została przewieziona do rejonowego komisariatu policji Taganskiy, co zostało również odnotowane w protokole jej przewiezienia na komisariat w celu sporządzenia dokumentacji administracyjnej. Została zwolniona 7 maja 2012 r. Protokół zatrzymania administracyjnego wskazywał, że skarżąca została zatrzymana o godzinie 20.45 na komisariacie. Nie zawierał wzmianki o dacie ani godzinie jej zwolnienia. Wskazywał, że skarżąca nie prosiła o powiadomienie nikogo o jej zatrzymaniu. Podpisała zobowiązanie, że stawi się w sądzie, jeśli tak zarządzi sędzia. Następnie dyżurny funkcjonariusz sporządził protokół o wykroczeniu administracyjnym na podstawie raportów i wyjaśnień G.S. i M.S., funkcjonariuszy policji, którzy zatrzymali skarżącą. Raporty i notatki zostały sporządzone przy użyciu identycznego wzoru i nie zawierały żadnych informacji indywidualnych, z wyjątkiem danych osobowych funkcjonariuszy policji i nazwiska skarżącej. Skarżącej zarzucono nieposłuszeństwo wobec prawnych rozkazów policji, co stanowi wykroczenie zgodnie z art. 19.3 § 1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych. Protokół o wykroczeniu administracyjnym powtórzył treść raportów i notatek funkcjonariuszy policji, stwierdzając następujące rzeczy: „... [skarżąca], działając w grupie 1500 obywateli, wzięła udział w autoryzowanym zebraniu ... podczas wydarzenia [skarżąca] dopuściła się naruszenia zasad organizowania wydarzeń publicznych, [mianowicie] przełamała kordon policyjny ... tym samym uniemożliwiając funkcjonariuszom policji pełnienie ich służbowych obowiązków, wbrew art. 19.3 § 1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych”. Zdaniem skarżącej, na komisariacie nie pozwolono jej na wykonanie telefonu, mimo jej naczelnych próśb. Powiedziała policji, że jest matką piętnastomiesięcznego dziecka pozostawionego w domu z opiekunką i poprosiła o powiadomienie jej rodziny o zatrzymaniu, ale również odmówiono. Jej paszport nie zawierał informacji o jej dziecku. Na komisariacie została umieszczona w małej, przepełnionej celi bez urządzeń sanitarnych, miejsca do spania ani pościeli. Nie miała dostępu do wody pitnej i nie otrzymała żadnego jedzenia. Akta sprawy administracyjnej zawierały również wyjaśnienia złożone przez skarżącą. Oświadczyła, że podczas demonstracji znalazła się przypadkowo w środku tłumu, który pociągnął ją w stronę funkcjonariuszy policji. W pewnym momencie została zatrzymana i przewieziona na komisariat, mimo że nie wykrzykiwała żadnych haseł. Około godziny 18.00, 7 maja 2012 r., skarżąca stanęła przed sędzią pokoju. Jej sprawa nie mogła jednak zostać rozpoznana tego dnia i została zabrana z powrotem na komisariat. Zdaniem skarżącej, została zwolniona około godziny 22.00 tego dnia. Podpisała zobowiązanie, że stawi się na rozprawie w sprawie administracyjnej. 8 maja 2012 r. Sędzia Pokoju okręgu nr 100 rejonu Jakimanka rozpoznał zarzuty przeciwko skarżącej. Na podstawie raportów i wyjaśnień funkcjonariuszy policji oraz protokołów przewozu i zatrzymania administracyjnego sąd ustalił, że skarżąca popełniła wykroczenie administracyjne przewidziane w art. 19.3 § 1 Kodeksu Wykroczeń Administracyjnych, opisane w protokole o wykroczeniu administracyjnym. Skarżąca powtórzyła oświadczenia, których złożyła w wyjaśnieniach, ale zostały one oddalone. Sąd zdecydował jednak o zwolnieniu jej od odpowiedzialności administracyjnej z uwagi na to, że jej czyn nie pociągnął za sobą poważnych konsekwencji oraz że miała dziecko urodzone w 2011 r. Sędzia Pokoju udzielił jej upomnienia. Nie odwołała się od wyroku. 26 lipca 2012 r. skarżąca złożyła skargę na podstawie rozdziału 25 Kodeksu Postępowania Cywilnego do Sądu Rejonowego Dorogomiłowskiego w Moskwie dotyczącą jej domniemanego arbitralnego zatrzymania 6 maja 2012 r. i zatrzymania do 7 maja 2012 r., rozwiązania wiecu na placu Bołotnym oraz warunków jej zatrzymania na komisariacie. 3 września 2012 r. sąd odmówił rozpoznania skargi, uznając, że zaskarżone czynności policji były przedmiotem postępowania administracyjnego i nie mogły być zaskarżone oddzielnie. Nie rozpoznał skargi dotyczącej warunków zatrzymania. 20 maja 2013 r. Sąd Miejski w Moskwie uchylił część decyzji z 3 września 2012 r. dotyczącą odmowy rozpoznania skargi na warunki zatrzymania i utrzymał w mocy pozostałą część. 23 października 2013 r. Sąd Rejonowy Dorogomiłowski oddalił skargę skarżącej na warunki jej zatrzymania na komisariacie jako bezzasadną. 28 lutego 2014 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał ten wyrok w mocy.


Skarżący urodził się w 1949 roku i mieszka w Juodšiliai w regionie wileńskim. W 1991 roku matka skarżącego złożyła wniosek o przywrócenie jej praw własności do gruntu, który został upaństwowiony przez reżim sowiecki. 27 września 2001 r. Administracja Powiatu Wileńskiego (dalej „APW”) przywróciła prawa własności matki skarżącego, dając jej działkę o powierzchni sześciu hektarów w Pagiriai, obszarze w gminie miejskiej Wilno. Ponieważ matka skarżącego zmarła w 1995 roku, skarżącemu wydano 13 marca 2003 r. zaświadczenie o dziedziczeniu dotyczące tej działki. 4 grudnia 2008 r. prokurator regionu wileńskiego (dalej „prokurator”) wniósł pozew do Sądu Okręgowego w Wilnie, domagając się unieważnienia praw własności matki skarżącego do sześciu hektarów przyznanych jej. Prokurator podał, że zgodnie z danymi dostarczonymi przez Państwową Służbę Zarządzania Lasami, 5,59 hektara działki było pokryte lasem. Ponieważ ten las znajdował się w mieście, był uważany za las o znaczeniu krajowym i dlatego mógł być własnością tylko Państwa (zob. odpowiednie prawo wewnętrzne przytoczone w sprawie Beinarovič i inni przeciwko Litwie, nr 70520/10 i 2 inne, §§ 86-89, 12 czerwca 2018 r.). W związku z okolicznościami decyzja APW musiała zostać uznana za niezgodną z prawem, a jej skutki unieważnione. Prokurator wnosił o to, aby po unieważnieniu praw własności matki skarżącego do działki, unieważniono również prawa własności skarżącego do niej. Skarżący i APW kwestionowali roszczenia prokuratora. Jednakże 15 września 2009 r. Sąd Okręgowy w Wilnie uwzględnił powództwo prokuratora i unieważnił decyzję APW o przywróceniu praw własności matki skarżącego do sześciu hektarów gruntu, a także prawa własności skarżącego do tego gruntu. Skarżący i APW złożyli apelacje od tej decyzji, argumentując, że przywrócenie praw własności matki skarżącego było zgodne z odpowiednimi przepisami prawa. Skarżący podniósł również, że jest pozbawiany swojej własności bez jakiegokolwiek odszkodowania. Jednakże 1 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje i utrzymał w mocy decyzję sądu niższej instancji w całości. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, argumentując, że sądy niższej instancji błędnie uznały, że las na jego gruncie stanowi las miejski, ale 25 stycznia 2011 r. została ona oddalona przez Sąd Najwyższy. 23 lutego 2012 r. skarżący otrzymał list od Krajowej Służby Ziemi (instytucji, która przejęła odpowiednie funkcje APW po reformie administracyjnej – dalej „KSZ”), potwierdzający, że jego matka zachowała prawo do przywrócenia jej praw własności do sześciu hektarów gruntu. Stwierdzono w nim, że nie ma już wolnej ziemi w Pagiriai i poproszono skarżącego o poinformowanie władz o jego wyborze jednej z form restytucji przewidzianych przez prawo wewnętrzne (tamże, § 92). Nie jest jasne, czy odpowiedział na ten list. 24 lipca 2012 r. skarżący otrzymał kolejny list od KSZ, w którym stwierdzono, że istnieje możliwość otrzymania przez skarżącego działki pod budowę domu jednorodzinnego w obszarze miasta Wilna, ale ponieważ 4 806 innych kandydatów czekało na otrzymanie działek w tym obszarze, proces restytucji potrwa długo. Poproszono skarżącego o rozważenie alternatywnej formy restytucji, takiej jak działka na obszarze wiejskim, działka pod budowę domu jednorodzinnego w innym mieście lub odszkodowanie pieniężne (tamże, § 92). Został również poinformowany, że w Pagiriai może być jakaś wolna ziemia, więc jeśli będzie chciał otrzymać działkę w tym obszarze, jego wniosek zostanie rozpatrzony podczas przygotowywania planu zagospodarowania terenu. 21 sierpnia 2012 r. skarżący wysłał list do KSZ. Podniósł, że unieważnienie jego praw własności do sześciu hektarów gruntu wyrządziło mu szkodę majątkową w wysokości 251 217 litów litewskich (LTL – około 72 760 euro (EUR)), zgodnie z wyceną wartości gruntu przeprowadzoną w maju 2012 r. Zdaniem skarżącego umieszczenie na liście z 4 806 innymi kandydatami i zmuszanie do czekania przez nieokreślony czas na restytucję było nieakceptowalne. Poprosił o przyznanie mu działki pod budowę domu jednorodzinnego w Wilnie w trybie priorytetowym, a jeśli to nie byłoby możliwe, o poinformowanie go, ile działek jest dostępnych w Wilnie i kiedy mógłby spodziewać się otrzymania jednej. Jeśli nie mógłby otrzymać takiej działki, chciałby otrzymać odszkodowanie w wysokości 251 217 LTL. Skarżący oświadczył również, że będzie w stanie zdecydować, czy chce otrzymać działkę w Pagiriai, dopiero po przedstawieniu mu planu konkretnej działki. Oświadczył, że nie chce wybierać żadnej innej formy restytucji. 7 października 2013 r. KSZ zatwierdziła listę kandydatów do otrzymania działek w kilku obszarach wokół Wilna, w tym w Pagiriai. Matka skarżącego została umieszczona na tej liście jako kandydatka do otrzymania sześciu hektarów gruntu. 22 października 2013 r. KSZ zorganizowała spotkanie, na którym oferowano kandydatom działki w odpowiednich obszarach, a skarżący wziął udział w tym spotkaniu. Zgodnie z protokołem spotkania, zatwierdzonym przez KSZ, oświadczył, że kwestia przywrócenia jego praw własności jest rozpatrywana przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, że jest niezadowolony z dostępnej wolnej ziemi i że odmówił wyboru jakichkolwiek działek (žemės sklypų nesirinko). 22 kwietnia 2016 r. KSZ zorganizowała kolejne spotkanie, w którym wziął udział skarżący. Zgodnie z protokołem spotkania, zatwierdzonym przez KSZ i podpisanym przez skarżącego, poprosił o pokazanie mu działek, które mu zaoferowano, w ich lokalizacji, a nie tylko na planie. Oświadczył, że złożył wniosek do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i chciałby otrzymać jego decyzję – dopiero wtedy „zdecyduje, co zrobić ze swoją ziemią”. Skarżący przeanalizował plan gruntu, ale nie podjął żadnych decyzji w odniesieniu do dostępnych działek (jokių sprendimų nepriėmė), oświadczając, że będzie „szukał rozwiązań w organizacjach wyższej instancji”. Na kolejnym spotkaniu, które odbyło się 17 maja 2016 r., skarżący oświadczył, że widział oferowane mu działki, ale nie można ich było wykorzystać zgodnie z ich przeznaczeniem z powodu ich nierównego terenu oraz obecności linii elektrycznych i innych instalacji na nich. Dlatego „nie widzi możliwości wyboru żadnych działek” (žemės sklypų pasirinkimo galimybių nemato). Skarżący dodał również, że działka, która mu zabrano, była duża i dobrej jakości, oraz że woli „czekać na decyzje wyższej instancji”. 9 października 2017 r. KSZ zatwierdziła listę kandydatów do otrzymania działek w kilku obszarach wokół Wilna, w tym w Pagiriai. Matka skarżącego została umieszczona na tej liście jako kandydatka do otrzymania sześciu hektarów gruntu. 25 października 2017 r. KSZ zorganizowała spotkanie dla kandydatów, w którym wziął udział skarżący. Zgodnie z protokołem spotkania, zatwierdzonym przez KSZ i podpisanym przez skarżącego, był niezadowolony z wielkości i lokalizacji działek, które mu zaoferowano. Ponownie oświadczył, że złożył wniosek do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i chciałby otrzymać decyzję tego Trybunału – dopiero wtedy zdecyduje „co zrobić z ziemią, która mu nie została zwrócona”. Odmówił podjęcia jakichkolwiek decyzji podczas spotkania (susirinkimo metu jokių sprendimų nepriėmė) z powodu tego, że „czeka na odpowiedź od kompetentnej instytucji”. 24 listopada 2017 r. KSZ zorganizowała jeszcze jedno spotkanie kandydatów do otrzymania działek we wspomnianych obszarach, a skarżący wziął udział w tym spotkaniu. Zgodnie z protokołem spotkania, zatwierdzonym przez KSZ i podpisanym przez skarżącego, ponownie odmówił podjęcia jakichkolwiek decyzji (susirinkimo metu jokių sprendimų nepriėmė) i powtórzył, że czeka na odpowiedź od Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Na dzień dostarczenia Trybunałowi najnowszych informacji (13 lutego 2018 r.) prawa własności skarżącego do sześciu hektarów gruntu nadal nie zostały przywrócone.