Skarżąca urodziła się w 1932 roku i mieszka w Siġġiewi. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości przy Kirkop Square 14 w Kirkop, dwupiętrowego budynku o powierzchni około 175 m² (dalej „nieruchomość”). W latach 1975, 1979 i 1987, po śmierci odpowiednio ojca, matki i wujka, skarżąca oraz jej trzej bracia odziedziczyli spadek, który obejmował tę nieruchomość. Na mocy aktu podziału z 11 listopada 1998 r. nieruchomość została przyznana skarżącej, która stała się jej jedyną właścicielką. Nieruchomość została zarekwirowana w 1955 roku na mocy nakazu rekwizycji. Lokale zostały następnie przydzielone Stowarzyszeniu Muzycznemu San Leonard w Kirkop (dalej „stowarzyszenie”). Właściciele nieruchomości nigdy nie uznali najemcy ani nie przyjęli żadnego czynszu od stowarzyszenia. Zgodnie z wyrokiem Sądu Cywilnego (Izba Pierwsza) z 1 lutego 1958 r., wydanym w jego zwyczajnym zakresie jurysdykcji, właściciele mieli do tego prawo, ponieważ budynek nie został wynajęty jako mieszkanie, a tym samym wiązało się z tym większe ryzyko. W kolejnych latach czynsz był płacony właścicielom przez właściwy organ (ówczesnego Dyrektora Mieszkalnictwa Społecznego, dzisiejszy Urząd Mieszkalnictwa). Roczny czynsz wynosił 30 lir maltańskich (MTL – około 70 euro (EUR)), czyli mniej niż 6 euro miesięcznie. Zgodnie z wyceną architektoniczną z 2007 r., przedłożoną przez skarżącą, wartość najmu budynku w tamtym czasie wynosiła 750 MTL (około 1747 EUR) miesięcznie. Rząd zakwestionował to oszacowanie, ponieważ wycena nie zawierała wyjaśnienia podstawy obliczeń ani tego, czy nieruchomość uznano za mieszkalną czy komercyjną, czy wolną czy zajętą. Powołali się na wycenę w raporcie architektonicznym dotyczącym nieruchomości (Kirkop Square 3) zarekwirowanej w 1955 r. na potrzeby stowarzyszenia – która stwierdzała, że wartość najmu w 2015 r. wynosiła 12 250 EUR rocznie, co oznaczało 1021 EUR miesięcznie. Rząd nie wspomniał o innym adresie, argumentując tak, jakby wycena dotyczyła nieruchomości będącej przedmiotem niniejszej sprawy. Przez lata stowarzyszenie przeprowadzało rozległe prace budowlane zmieniające strukturę budynku, bez uzyskania zgody właścicieli ani odpowiednich zezwoleń od właściwych organów. Zgodnie z raportem architektonicznym nastąpiła całkowita zmiana, a przeprowadzone prace zatarły to, co niegdyś stanowiło tradycyjny układ ważnych budynków w starych miastach maltańskich. Zdaniem skarżącej pozbawiło ją to cennych walorów oraz historycznego i architektonicznego znaczenia nieruchomości, tym samym obniżając jej wartość. Rząd argumentował, że skarżąca nie skorzystała w tym zakresie z żadnego zwyczajnego środka prawnego, a tym samym nie udowodniła utraty wartości. Ponadto, w ich opinii, nieruchomość była w dobrym stanie technicznym, a zmiany zwiększyły jej wartość. Zdaniem skarżącej stowarzyszenie również wielokrotnie naruszyło podpisaną umowę najmu, wytwarzając fajerwerki w lokalach i prowadząc działalność komercyjną (taką jak prowadzenie baru i wynajem lokali na wesela mimo braku wymaganych uprawnień). Rząd stwierdził, że były to nieudowodnione zarzuty, które nie zostały wykazane przed sądami krajowymi. Od 2008 r., w świetle postępowań konstytucyjnych (patrz niżej), stowarzyszenie zaczęło deponować roczny czynsz w sądzie. Skarżąca i jej bracia posiadali również nieruchomość (St. John’s Alley 18, Kirkop) sąsiadującą z powyższym budynkiem, która została zarekwirowana w 1986 r. i również przydzielona stowarzyszeniu. W 1987 r. właściciele budynku wszczęli postępowanie cywilne przed Sądem Cywilnym (Izba Pierwsza) w jego zwyczajnym zakresie jurysdykcji przeciwko Sekretarzowi Mieszkalnictwa i stowarzyszeniu. Wnieśli o stwierdzenie nieważności nakazu rekwizycji z 30 grudnia 1986 r. jako sprzecznego z ustawą o mieszkalnictwie z 1949 r. oraz o odzyskanie posiadania budynku. Wnieśli również o odszkodowanie za rzekomo poniesione szkody. Wyrokiem z 9 października 1991 r. Sąd Cywilny (Izba Pierwsza) w swoim zwyczajnym zakresie jurysdykcji oddalił powództwo powodów. Właściciele odwołali się od tej decyzji. Wyrokiem z 30 grudnia 1993 r. Sąd Apelacyjny stwierdził nieważność nakazu rekwizycji i nakazał wydanie apelującym posiadania lokali w ciągu sześciu miesięcy. Uznał, że rekwizycja w celu przydzielenia nieruchomości stowarzyszeniu nie może być uznana za leżącą w interesie publicznym. Sprawę przekazał z powrotem do Sądu Cywilnego (Izba Pierwsza) w jego zwyczajnym zakresie jurysdykcji w celu przyznania apelującym odszkodowania. Wyrokiem z 31 maja 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez stowarzyszenie. Wyrokiem z 16 października 2006 r. Sąd Cywilny (Izba Pierwsza) w swoim zwyczajnym zakresie jurysdykcji uznał Sekretarza Mieszkalnictwa i stowarzyszenie za odpowiedzialnych za szkody poniesione przez właścicieli w związku ze zmianami strukturalnymi w nieruchomości. Wyrok ten został podtrzymany przez Sąd Apelacyjny w dniu 27 lutego 2009 r. Wyrokiem z 6 maja 2009 r. Sąd Cywilny (Izba Pierwsza) w swoim zwyczajnym zakresie jurysdykcji przyznał właścicielom 72 000 EUR zadośćuczynienia, w tym 16 000 EUR za zaginione przedmioty, 40 000 EUR na naprawienie zmian strukturalnych oraz 16 000 EUR za utratę możliwości korzystania z nieruchomości przez dwadzieścia lat. Wyrok ten został podtrzymany przez Sąd Apelacyjny w dniu 2 października 2012 r. W 2007 r. skarżąca wszczęła postępowanie o konstytucyjne środki zadośćuczynienia w związku z nieruchomością zarekwirowaną w 1955 r., wnosząc o stwierdzenie przez sąd, że w wyniku nakazu rekwizycji i ciągłego zajmowania lokali doszło do naruszenia jej praw na mocy art. 14 Konwencji i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. Wniosła o przyznanie jej odszkodowania za przejęcie posiadania nieruchomości i za poniesione naruszenia oraz o zarządzenie wszelkich innych środków mogących zapobiec kontynuacji naruszenia, w tym uwolnienie nieruchomości. Pozwani, Dyrektor Zakwaterowania Społecznego, Prokurator Generalny i stowarzyszenie, argumentowali, że nie doszło do takich naruszeń. Wyrokiem z 11 października 2011 r. Sąd Cywilny (Izba Pierwsza) w swoim zakresie jurysdykcji konstytucyjnej uwzględnił roszczenia skarżącej. Uznał, że nakaz rekwizycji został wydany w celu korzystania z nieruchomości przez podmiot prywatny, a zatem środek ten nie leżał w interesie publicznym. W tym kontekście odniósł się do wyroku Sądu Apelacyjnego z 30 grudnia 1993 r. dotyczącego nieruchomości, którą uznał za tę samą (patrz wyżej). Ponadto środek ten nie był proporcjonalny. Czynsz był znikomy, co powodowało, że skarżąca ponosiła nieproporcjonalne i nadmierne obciążenie. W związku z tym doszło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1. Zdaniem sądu skarżąca doznała również naruszenia art. 14, ponieważ tylko jej nieruchomość została zarekwirowana na użytek stowarzyszenia. Ustalając wysokość odszkodowania, sąd nie wziął pod uwagę faktu, że skarżąca lub jej przodkowie otrzymywali czynsz, biorąc pod uwagę, że kwota ta była znikoma. Biorąc pod uwagę wartości ustalone przez biegłego skarżącej w zakresie wartości najmu i sprzedaży nieruchomości, która wynosiła 180 000 MTL (około 420 000 EUR) (str. 12 wyroku), a także długość trwania rekwizycji, sąd przyznał skarżącej 60 000 EUR odszkodowania (kumpens) za rekwizycję lokali i stwierdzone naruszenia, zauważając, że w tym kontekście nie przyznaje zadośćuczynienia cywilnego (danni ċivili). Trzy czwarte kwoty miało zostać zapłacone przez Dyrektora Mieszkalnictwa Społecznego, a jedna czwarta przez stowarzyszenie. Ponadto nakazał stowarzyszeniu opróżnienie lokali w ciągu trzech miesięcy od daty wydania wyroku i zwrot lokali skarżącej. Stowarzyszenie odwołało się, argumentując, że nie może być pociągnięte do odpowiedzialności za naruszenia praw człowieka i że w każdym razie środek ten leżał w interesie publicznym. Ponadto zakwestionowało nakaz opróżnienia nieruchomości. Prokurator Generalny i Dyrektor Zakwaterowania Społecznego również odwołali się, w szczególności w odniesieniu do ustaleń dotyczących braku interesu publicznego, naruszenia art. 14 i przyznanego zadośćuczynienia. Skarżąca wniosła apelację wzajemną, argumentując, że przyznane odszkodowanie było zbyt niskie i nie odzwierciedlało strat poniesionych przez lata. Wyrokiem z 25 maja 2012 r. Sąd Konstytucyjny w części podtrzymał wyrok pierwszej instancji. Potwierdził ustalenie o naruszeniu praw skarżącej na mocy art. 1 Protokołu nr 1 tylko w zakresie, w jakim rekwizycja była nieproporcjonalna. Uznał jednak, że leżała ona w interesie publicznym – sąd uznał, że orzecznictwo zmieniło się od czasu wyroku Sądu Apelacyjnego z 30 grudnia 1993 r., na którym oparł się swoją oceną sąd pierwszej instancji. W niniejszej sprawie rekwizycja służyła celom społecznym i kulturalnym dla ogółu obywateli i nie można było powiedzieć, że służyła wyłącznie interesom prywatnym. Uznał dalej, że nie doszło do naruszenia art. 14. W zakresie zadośćuczynienia Sąd Konstytucyjny uchylił nakaz opróżnienia lokali przez stowarzyszenie. Biorąc pod uwagę, że naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 było konsekwencją braku sprawiedliwej równowagi między interesami wynajmującego a najemcy, a biorąc pod uwagę, że ważność najmu nie była kwestionowana w niniejszej sprawie, wydalenie najemcy nie wydawało się odpowiednie; wystarczyło, aby niesprawiedliwa równowaga została zrekompensowana. Sąd Konstytucyjny potwierdził kwotę odszkodowania przyznaną przez sąd pierwszej instancji, w tym sposób, w jaki miała zostać podzielona. Uznał, że stowarzyszenie skorzystało z sytuacji i nigdy nie próbowało jej naprawić, mimo że nie zostało uznane za najemcę. W odniesieniu do wysokości odszkodowania uznał, że nieproporcjonalność środka nie trwała od początku rekwizycji w 1955 r., ale zaczęła być taka dopiero po latach 80. Ponadto skarżąca otrzymała czynsz zapłacony przez departament i wszczęła postępowanie konstytucyjne dopiero w 2007 r. (nigdy nie kwestionując ważności rekwizycji), zatem zmniejszenie jej odszkodowania było uzasadnione i zgodne z lokalnym orzecznictwem. Uznał również, że nieruchomość została przejęta w interesie publicznym, a zatem odszkodowanie nie musiało odzwierciedlać wartości rynkowych. Z tego wynikało, że odszkodowanie musiało zostać zmniejszone, jednak biorąc pod uwagę, że nieruchomość nie miała zostać opróżniona, odpowiednie było zachowanie kwoty przyznanej przez sąd pierwszej instancji. Na koniec sąd stwierdził, że roszczenie o odszkodowanie za utratę wartości nieruchomości w wyniku prac budowlanych nie mieściło się w zakresie skargi konstytucyjnej, a zatem nie było jego miejscem przyznawanie takiego odszkodowania. Sąd Konstytucyjny nakazał skarżącej uiścić koszty apelacji wzajemnej oraz połowę kosztów sądowych postępowania przed dwoma szczeblami jurysdykcji.


Skarżąca urodziła się w 1955 roku i mieszka w Symferopolu. Jest samotną matką i ma syna, który w czasie wypadku, o którym mowa, miał osiem lat. 24 lipca 1995 r. skarżąca została potrącona przez trolejbus. Odniosła otwarte obrażenia czaszkowo-mózgowe oraz stłuczenie mózgu. W rezultacie skarżąca otrzymała status osoby niepełnosprawnej z najniższym stopniem niepełnosprawności (trzecia grupa inwalidzka). W styczniu 1996 r. skarżąca wszczęła postępowanie przed Sądem Rejonowym w Symferopolu przeciwko Przedsiębiorstwu Komunikacji Trolejbusowej w Symferopolu, domagając się odszkodowania za szkodę majątkową i niemajątkową wyrządzoną jej zdrowiu w wyniku wypadku. W szczególności, w ramach szkody majątkowej skarżąca domagała się odszkodowania za leki, dodatkowe żywienie, leczenie w sanatorium, wydatki na transport oraz odszkodowania za utracone zarobki. 25 lutego 2003 r. skarżąca złożyła skargę do Trybunału (Litvinyuk przeciwko Ukrainie, nr 9724/03), skarżąc, między innymi, na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji, na przedłużające się rozpoznawanie jej sprawy przez sądy krajowe. 1 lutego 2007 r., podczas gdy postępowanie wciąż było w toku przed sądami krajowymi, Trybunał wydał wyrok w sprawie pierwszej skargi skarżącej (nr 9724/03), stwierdzając, że długość postępowania w jej sprawie była nadmierna. Trybunał wziął pod uwagę okres po 11 września 1997 r., kiedy to Konwencja weszła w życie w odniesieniu do Ukrainy. Długość postępowania w kompetencji Trybunału wynosiła dziewięć lat i dwadzieścia dwa dni. Trybunał w szczególności zauważył następujące rzeczy:
„47. W odniesieniu do kwestii będących przedmiotem sporu dla skarżącej, Trybunał zauważa, że w następstwie wypadku drogowego skarżąca odniosła poważne obrażenia i otrzymała stopień niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę, że skarżąca była samotną matką i miała dziecko na wychowaniu, odszkodowanie za utracone zarobki oraz wydatki poniesione w wyniku złego stanu jej zdrowia miały niezaprzeczalne znaczenie dla skarżącej. Trybunał uważa zatem, że dobro skarżącej wymagało szybkiego rozstrzygnięcia jej roszczeń.”
27 marca 2007 r. Sąd Rejonowy w Symferopolu oddalił powództwo skarżącej. 24 grudnia 2007 r. Sąd Apelacyjny Autonomicznej Republiki Krymu uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 23 kwietnia 2008 r. Sąd Najwyższy Ukrainy utrzymał w mocy orzeczenie sądu apelacyjnego. 13 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w Symferopolu częściowo uwzględnił powództwo skarżącej. 29 lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny Autonomicznej Republiki Krymu uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 15 października 2009 r. Sąd Najwyższy Ukrainy utrzymał w mocy orzeczenie sądu apelacyjnego. 10 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy w Symferopolu pozostawił sprawę skarżącej bez rozpoznania, ponieważ nie stawiła się ona w sądzie bez podania wiarygodnych powodów w dniach 28 października 2009 r. i 10 listopada 2009 r. Skarżąca wniosła apelację od tego orzeczenia, twierdząc, że nie była świadoma powyższych rozpraw. 27 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny Autonomicznej Republiki Krymu oddalił apelację skarżącej. Sąd zauważył, że skarżąca została należycie zawiadomiona o terminie rozpraw. 5 października 2011 r. Sąd Najwyższy Ukrainy utrzymał w mocy orzeczenia sądów niższych instancji. Dalsza próba skarżącej ponownego zbadania powyższych orzeczeń w świetle nowo odkrytych okoliczności okazała się bezskuteczna.


Skarżący urodził się w 1987 roku i jest osadzony w Tiszalök. 19 lipca 2012 roku około godziny 9:00 skarżący, który został umieszczony w areszcie tymczasowym w więzieniu w Budapeszcie, został przewieziony do siedziby Głównego Komisariatu Policji w Budapeszcie na przesłuchanie. Był eskortowany przez dwóch strażników i został przekazany na przesłuchanie około godziny 9:20, kiedy nie wykazywał żadnych oznak obrażeń. Przesłuchanie rozpoczęło się około godziny 9:55 i trwało do około godziny 11:30. Przeprowadzili je policjanci A i B. Skarżący zdecydował się nie składać wyjaśnień. Po zwolnieniu po przesłuchaniu skarżący został przekazany strażnikom więzienia w Budapeszcie, którzy w obecności policjanta zapytali go, czy był maltretowany. Skarżący oświadczył, że nie był. Po przewiezieniu z powrotem do więzienia w Budapeszcie skarżący przeszedł badanie lekarskie przed ponownym przyjęciem, podczas którego twierdził, że został maltretowany przez policjanta A. U skarżącego stwierdzono pewne obrażenia. Sporządzono raport w sprawie incydentu i wykonano zdjęcia obrażeń. Zaraz po badaniu lekarskim skarżący został ponownie przewieziony do Głównego Komisariatu Policji w Budapeszcie na przesłuchanie, skąd został zabrany do szpitala wojskowego przez policjanta przeprowadzającego jego przesłuchanie i rzekomo go atakującego. W szpitalu został zbadany w obecności policjanta. Raport medyczny stwierdzał krwawienie z dolnej wargi, wrażliwość szczęki na ucisk oraz siniaki na żebrach, wszystko to prawdopodobnie gojące się w ciągu ośmiu dni. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, po powrocie do więzienia w Budapeszcie został ponownie poddany badaniu lekarskiemu. Raport policyjny złożony przez A w dniu 19 lipca 2012 r. stwierdzał, że skarżący nie był maltretowany podczas przesłuchania. Żaden z policjantów nie widział, jak skarżący wyrządza sobie krzywdę, ale A zauważył, że obgryza paznokcie i wargi. Ponadto, zgodnie z raportem, skarżący został pozostawiony sam na kilka minut na komisariacie bez stałego nadzoru. 20 lipca 2012 r. skarżący skarżył się na ból głowy i zawroty głowy i został ponownie zbadany przez personel medyczny w więzieniu w Budapeszcie. Twierdził, że został maltretowany podczas przesłuchania. Raport medyczny odnotował następujące obrażenia: opuchliznę na prawym policzku, wrażliwość głowy na ucisk, siniaki na dolnej wardze oraz otarcia na dolnych prawych żebrach i na lewym łopatce. Więzienie w Budapeszcie wszczęło postępowanie karne pod zarzutem wymuszenia zeznań. Ponadto oświadczenia skarżącego złożone podczas badania lekarskiego (patrz powyższy paragraf 8) zostały zakwalifikowane przez organy śledcze jako zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. W wynikłym postępowaniu karnym prowadzonym przez Centralne Biuro Śledcze skarżący złożył zeznania 14 listopada 2012 r., stwierdzając, że podczas przesłuchania odmówił złożenia wyjaśnień i w konsekwencji został kilka razy uderzony przez jednego z policjantów w głowę, kark i plecy. Upadł na krzesło, a gdy próbował wstać, został cztery lub pięć razy spoliczkowany w twarz. Pokazano mu wyniki testu DNA, a gdy odmówił skomentowania ich, został ponownie pobity przez policjanta. Ten sam policjant uderzył go również w usta, gdy nie rozpoznał osoby pokazanej mu na fotografii. Został odepchnięty do drzwi, a gdy ponownie upadł, policjant kopnął go w lewą stronę. 24 lipca 2013 r. przesłuchano jednego z funkcjonariuszy eskorty więźniów, C, który wspominał, że skarżący skarżył się na złe traktowanie po powrocie do zakładu karnego, co go zaskoczyło, ponieważ wcześniej zapytał skarżącego, czy ma jakieś zastrzeżenia, i nie widział żadnych obrażeń na ciele skarżącego. Stwierdził również, że zauważył obrażenia na twarzy skarżącego po badaniu lekarskim w więzieniu w Budapeszcie. Zapytał skarżącego, dlaczego wcześniej nie skarżył się na złe traktowanie, na co skarżący odpowiedział, że bał się policjantów. Zgodnie z zeznaniami C, w praktyce aresztowani byli przewożeni specjalnym pojazdem do transportu więźniów, gdzie nie byli stale monitorowani i mieliby okazję wyrządzić sobie krzywdę. 25 lipca 2013 r. D, drugi funkcjonariusz eskorty więźniów, który eskortował skarżącego na przesłuchanie, został również przesłuchany jako świadek. Nie pamiętał ani skarżącego, ani okoliczności jego transportu. Miał mgliste wspomnienie, że ponieważ po powrocie do zakładu karnego pojawiły się pewne skargi ze strony skarżącego, musieli go przewieźć z powrotem na komisariat. Utrzymywał, że gdyby po przesłuchaniu zobaczyli jakiekolwiek obrażenia na twarzy skarżącego, na pewno zapytaliby go, czy był maltretowany przez policjantów. Dlatego w jego ocenie skarżący nie mógł wykazywać żadnych widocznych oznak obrażeń, gdy był odbierany z przesłuchania. 6 października 2013 r. przesłuchano jako świadka E, funkcjonariusza bezpieczeństwa więzienia, który wykonał zdjęcia obrażeń skarżącego podczas jego ponownego przyjęcia. Nie mógł podać żadnych szczegółów incydentu. Nie pamiętał, czy eskortował skarżącego na badanie lekarskie, ale sugerował, że obrażenia skarżącego musiały powstać przed zbadaniem go przez personel medyczny, dlatego został wezwany do zrobienia zdjęć. 18 listopada 2013 r. przesłuchano F, pielęgniarkę dyżurną w więzieniu w Budapeszcie, ale nie pamiętała incydentu. Mogła jedynie potwierdzić, że gdyby zobaczyła obrażenia skarżącego przed jego transportem, na pewno zapytałaby o ich pochodzenie. Przeglądając zdjęcia skarżącego, stwierdziła, że siniaki na twarzy skarżącego powstałyby natychmiast po uderzeniu i że skarżący mógł je sobie sprawić sam. 5 grudnia 2013 r. przesłuchano jako świadka G, strażnika dyżurnego w więzieniu w Budapeszcie; nie pamiętał ani skarżącego, ani niczego innego dotyczącego jego skargi. Mimo to utrzymywał, że gdyby zobaczył obrażenia u skarżącego takie, jak przedstawiono mu na zdjęciu, na pewno zapytałby o ich pochodzenie. 2 stycznia 2014 r. Centralne Biuro Śledcze zebrało również dowody od H i I, dwóch funkcjonariuszy eskorty więźniów z więzienia w Budapeszcie, którzy pełnili służbę w dniu incydentu i byli odpowiedzialni za transport aresztowanych do placówek medycznych. Nie pamiętali skarżącego i nie mogli przypomnieć sobie okoliczności jego badania lekarskiego ani przyjęcia do więzienia, ponieważ, jak wyjaśnił jeden z nich, byli odpowiedzialni za eskortowanie trzydziestu do czterdziestu więźniów dziennie. H stwierdził, że w praktyce aresztowani byli pod stałym nadzorem podczas oczekiwania na badania lekarskie, podczas gdy I twierdził, że zdarzały się przypadki, gdy aresztowani byli pozostawieni sami, gdy umieszczano ich w tak zwanych „pokojach oczekiwania na pomoc medyczną”. Żaden ze świadków nie wiedział na pewno, czy tak było w przypadku skarżącego. Tego samego dnia przesłuchano również trzech członków personelu medycznego więzienia w Budapeszcie. Dwóch z nich nie mogło sobie przypomnieć niczego o incydencie i nie pamiętało skarżącego, głównie dlatego, że byli odpowiedzialni za dużą liczbę spraw. Inny członek personelu medycznego stwierdził, że ma wspomnienie incydentu, ale nie był pewien, czy dotyczył on skarżącego, czy innej osoby. Ogólnie świadkowie wyjaśnili, że nie przyjęliby aresztowanego do więzienia, gdyby wykazywał oznaki obrażeń. Przeglądając zdjęcia skarżącego, dwaj członkowie personelu medycznego stwierdzili, że ze względu na złą jakość zdjęć nie byli nawet pewni, czy pokazują one rzeczywiste obrażenia, czy po prostu kształt twarzy skarżącego, podczas gdy trzeci twierdził, że obrażenie musiało być świeże w momencie wykonania zdjęcia. Lekarz więzienny został również przesłuchany tego samego dnia. Nie mogła zidentyfikować skarżącego, nie pamiętała, czy go spotkała, nie miała wspomnień o incydencie i mogła tylko przytoczyć to, co wcześniej stwierdziła w raporcie medycznym. Stwierdziła jednak, że jeśli skarżący zostałby pozostawiony sam, mógłby wyrządzić sobie te obrażenia. Centralne Biuro Śledcze zleciło sporządzenie opinii biegłego sądowego. Zgodnie z oceną biegłego, relacja skarżącego o pochodzeniu jego obrażeń była niewiarygodna, ponieważ gdyby był maltretowany w sposób przez niego opisany, jego obrażenia miałyby bardziej poważny charakter. Ponadto lokalizacja obrażeń nie odpowiadała również opisowi incydentu przedstawionemu przez skarżącego. W raporcie stwierdzono, że niemożliwe jest ustalenie, kiedy powstały obrażenia skarżącego. Powołując się na zeznania świadków i lokalizację obrażeń, sugerowano, że skarżący mógł sobie je wyrządzić sam. Śledztwo zostało umorzone 8 maja 2014 r. z powodu, że zarzuty skarżącego nie mogły zostać potwierdzone poza wszelką wątpliwość w braku jakichkolwiek zeznań świadków i biorąc pod uwagę wnioski z opinii biegłego sądowego. Zgodnie z uzasadnieniem, dostępne dowody ani nie obalały, ani nie dowodziły zarzutów skarżącego. Skarżący złożył skargę, domagając się kontynuacji śledztwa. Decyzję pierwszej instancji utrzymała w mocy Główna Prokuratura 15 lipca 2014 r. Decyzja zwróciła uwagę skarżącego na możliwość zainicjowania postępowania subsydiarnego.


Skarżący urodzili się w 1947 i 1971 roku i mieszkają w Skopju. Pierwszy skarżący jest ojcem drugiego skarżącego. Pierwszy skarżący został aresztowany 23 grudnia 2010 roku. Drugi skarżący został aresztowany następnego dnia. 24 grudnia 2010 roku skarżący zostali doprowadzeni przed sędziego śledczego Sądu Rejonowego w Skopju (Основен суд Скопје, „sąd pierwszej instancji”). Tego samego dnia sędzia śledczy wszczął śledztwo w sprawie dwudziestu osób, w tym skarżących, w związku z podejrzeniem o przestępczy spisek (злосторничко здружување) i uchylanie się od opodatkowania (даночно затајување). Zarzucono, że pierwszy skarżący spiskował w celu utworzenia zorganizowanej grupy do popełniania różnych przestępstw poprzez sieć spółek założonych i należących do podejrzanych. Jednocześnie sędzia śledczy zarządził, aby dziewiętnastu z podejrzanych, w tym skarżących, zostało tymczasowo aresztowanych na trzydzieści dni. Zarządzenie dotyczyło również pięciu podejrzanych, którzy wciąż byli na wolności, w tym H.R., syna pierwszego skarżącego i brata drugiego skarżącego. Zarządzenie opierało się na wszystkich trzech podstawach określonych w art. 199 ust. 1 ustawy o postępowaniu karnym (Закон за кривичната постапка, Dziennik Urzędowy nr 15/2005 – „ustawa”), a mianowicie ryzyku ucieczki podejrzanych, popełnienia ponownego przestępstwa oraz ingerowania w śledztwo. Co do ryzyka ucieczki, sędzia wziął pod uwagę zeznania podejrzanych, w tym fakt, że niektórzy z nich postanowili milczeć, powagę zarzutów i surowość przewidywanej kary oraz doszedł do wniosku, że istnieje ryzyko ucieczki podejrzanych, jeśli zostaną zwolnieni. Tymczasowe aresztowanie podejrzanych z powodu ryzyka popełnienia przez nich ponownego przestępstwa zostało uzasadnione faktem, że większość z nich zajmowała stanowiska kierownicze w spółkach zaangażowanych w postępowanie karne i miała uprawnienia do podpisywania ksiąg rachunkowych i innych dokumentów finansowych. Sędzia stwierdził dalej, że szczególne okoliczności (особени околности) sugerowały, że w przypadku zwolnienia podejrzani mogą ingerować w śledztwo, wywierając wpływ na świadków oskarżenia, którzy mieli być przesłuchani przez sędziego śledczego. Zlecono również sporządzenie opinii biegłego finansowego. 21 stycznia 2011 roku trzech sędziów sądu pierwszej instancji powołany na podstawie art. 22 ust. 6 ustawy (patrz punkt 33 poniżej) zarządził trzydziestodniowe przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżących i dwunastu innych podejrzanych na wszystkich trzech podstawach określonych w ustawie. Co do ryzyka ich ucieczki, skład orzekający uzasadnił następująco:
„Dowody materialne i ustne dotychczas zebrane potwierdzają uzasadnione podejrzenie, że oskarżeni popełnili przestępstwa, o które są podejrzani. Biorąc pod uwagę naturę, charakter i rodzaj wykroczeń, które są badane, a także powagę zarzutów, poziom odpowiedzialności karnej, przewidywaną karę... skład orzekający uważa, że istnieje realne ryzyko ucieczki, jeśli oskarżeni zostaną zwolnieni... Ryzyko ucieczki jest dodatkowo wzmocnione przez okoliczności finansowe oskarżonych, biorąc pod uwagę fakt, że większość z nich nie posiada nieruchomości na swoim nazwisku... Skład orzekający wziął pod uwagę fakt, że większość oskarżonych ma rodziny i że są rodzicami, a także to, że [niektórzy z oskarżonych, w tym pani E. Ramkovska] posiadają nieruchomości na swoje nazwisko, ale te okoliczności nie eliminują ryzyka ucieczki oskarżonych i są niewystarczające, aby zapewnić ich stawienie się na postępowaniu sądowym.”
Skład orzekający uznał również, że w przypadku zwolnienia podejrzani mogą ingerować w śledztwo. W związku z tym zwrócił uwagę na fakt, że przesłuchanie świadków oskarżenia zostało zaplanowane na 21, 25 i 31 stycznia 2011 roku. Fakt, że niektórzy z podejrzanych (ale nie skarżący) postanowili milczeć, został przez skład orzekający uznany za czynnik zwiększający ryzyko ingerencji w śledztwo. W odniesieniu do ryzyka popełnienia ponownego przestępstwa, skład orzekający wziął pod uwagę, że skarżący byli podejrzani o bycie częścią zorganizowanej grupy działającej przez długi okres, z wyznaczonymi rolami w strukturach biznesowych już istniejących spółek lub spółek, które podejrzani zamierzali utworzyć w celu nielegalnego zysku. Fakt, że podejrzani nadal zajmowali te same stanowiska w spółkach zaangażowanych w postępowanie karne, implikował ryzyko popełnienia ponownego przestępstwa, jeśli zostaliby zwolnieni. 26 stycznia 2011 roku skarżący wnieśli odwołania, skarżąc się, że trzech sędziów nie podało konkretnych powodów uzasadniających ich tymczasowe aresztowanie. Argumentowali, że skład orzekający nie podał wystarczających powodów uzasadniających ich uwięzienie z powodu ryzyka popełnienia ponownego przestępstwa oraz że ryzyko ingerencji w śledztwo nie zostało udowodnione, ponieważ niemal wszystkie dowody zostały już zebrane. Fakt, że niektórzy inni podejrzani postanowili milczeć, nie mógł służyć jako podstawa do przedłużenia ich tymczasowego aresztowania. Skarżący wskazali również, że nie mieli wcześniejszych wyroków; nie stawiali oporu podczas aresztowania i zachowywali się w sposób wzorowy podczas aresztowania. Oboje mieli rodziny i majątek w państwie respondencie. Druga skarżąca była matką trójki małoletnich dzieci. Wnieśli o zwolnienie i zastąpienie zarządzenia o aresztowaniu łagodniejszym środkiem, takim jak areszt domowy. 4 lutego 2011 roku Sąd Apelacyjny w Skopju (Апелационен суд Скопје, „Sąd Apelacyjny”) oddalił odwołania skarżących i innych podejrzanych oraz utrzymał zarządzenie sądu w mocy. W odniesieniu do ryzyka ingerencji w śledztwo Sąd Apelacyjny stwierdził, że śledztwo nie zostało jeszcze zakończone, a przesłuchanie świadków trwało. Sąd powołał się na powagę zarzutów i surowość kary, aby uzasadnić uwięzienie ich z powodu ryzyka ucieczki. Co do ryzyka popełnienia ponownego przestępstwa, Sąd Apelacyjny powtórzył ustalenie składu orzekającego, że podejrzani są badani za działanie jako zorganizowana grupa przez długi okres, poprzez sieć spółek założonych w kraju i za granicą, w celu nielegalnego zysku. 21 lutego 2011 roku trzech sędziów sądu pierwszej instancji zarządziło kolejne trzydziestodniowe przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżących i dziewięciu innych podejrzanych. Skład orzekający użył identycznego sformułowania, aby uzasadnić ich uwięzienie z powodu ryzyka ucieczki podejrzanych, popełnienia ponownego przestępstwa i ingerowania w śledztwo. Ponadto skład orzekający wziął pod uwagę fakt, że śledztwo zostało rozszerzone o dodatkowe przestępstwa. W ten sposób dodatkowe dowody, w tym przesłuchanie dwóch świadków – M.N. i R.D. jako przedstawicieli określonych spółek – miały zostać jeszcze zabezpieczone. 4 marca 2011 roku Sąd Apelacyjny oddalił odwołania wniesione przez skarżących i innych podejrzanych. Utrzymał w mocy decyzję składu orzekającego i jego uzasadnienie uzasadniające dalsze przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżących. 22 marca 2011 roku skarżący i inni podejrzani zostali oskarżeni przed sądem pierwszej instancji. Obaj skarżący zostali oskarżeni o pranie brudnych pieniędzy, przestępczy spisek i uchylanie się od opodatkowania. Pierwszy skarżący został dodatkowo oskarżony o nadużycie władzy. Tego samego dnia trzech sędziów sądu pierwszej instancji zarządziło kolejne trzydziestodniowe przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżących i innych oskarżonych. Przedłużenie zarządzono z powodu ryzyka ucieczki oskarżonych i popełnienia ponownego przestępstwa. Skład orzekający przedstawił następujące uzasadnienie:
„Dowody materialne i ustne dotychczas zebrane potwierdzają wysoki stopień uzasadnionego podejrzenia, że oskarżeni popełnili przestępstwa, o które są oskarżeni. Biorąc pod uwagę naturę, charakter i rodzaj czynów, o które oskarżeni są oskarżeni w akcie oskarżenia; biorąc pod uwagę, że oskarżeni popełnili przestępstwa jako dobrze zorganizowana i zwarta grupa składająca się z organizatorów i członków z wyznaczonymi rolami w podejmowaniu obciążających działań, o które są podejrzani; biorąc pod uwagę stopień niebezpieczeństwa dla społeczeństwa i odpowiedzialności karnej; biorąc pod uwagę rodzaj i surowość przewidywanej kary za rodzaj przestępstw, o które oskarżeni są podejrzani, w tym możliwość rzeczywistego wyroku pozbawienia wolności, skład orzekający uważa, że istnieje realne ryzyko ucieczki, jeśli oskarżeni zostaną zwolnieni... Ryzyko ucieczki wzrasta, jeśli wziąć pod uwagę zachowanie H.R., N.R., R.I. i R.C [innych oskarżonych], biorąc pod uwagę, że pozostają oni niedostępni dla organów ścigania... W ocenie ryzyka popełnienia ponownego przestępstwa jako podstawy uzasadniającej dalsze przedłużenie tymczasowego aresztowania, skład orzekający wziął pod uwagę naturę i rodzaj przestępstw, o które oskarżeni byli oskarżeni... oraz fakt, że oskarżeni są oskarżeni o działanie jako dobrze zorganizowana grupa, składająca się z organizatorów i członków, z wyznaczonymi rolami w strukturach biznesowych kilku spółek, działająca przez długi okres. Ryzyko popełnienia ponownego przestępstwa jest wzmocnione ze względu na okoliczność, że niektóre przestępstwa zostały popełnione jako przestępstwa ciągłe, co podkreśla naturę i charakter [oskarżonych], a także ich podatność na popełnianie czynów przestępczych tego typu przez długi okres. Fakt, że większość oskarżonych nadal zajmuje te same stanowiska w spółkach zaangażowanych w postępowanie karne, z których podjęli obciążające działania, o które są oskarżeni w niniejszym postępowaniu karnym, stwarza ryzyko popełnienia ponownego przestępstwa, jeśli oskarżeni zostaną zwolnieni...”
28 marca 2011 roku skarżący wnieśli odwołania, skarżąc się, że zarządzenie sądu narusza ich prawa na mocy art. 5 Konwencji, ponieważ nie podawało konkretnych powodów ich uwięzienia. Argumentowali, że skład orzekający w istocie wydał zbiorowe zarządzenie o aresztowaniu, używając identycznych sformułowań i ustandaryzowanych zwrotów bez określania żadnego konkretnego powodu dotyczącego osobistych cech skarżących, który uzasadniałby ich tymczasowe aresztowanie. Argumentowali również, że sformułowania użyte przez skład orzekający naruszały zasadę domniemania niewinności gwarantowaną w art. 6 § 2 Konwencji. 11 kwietnia 2011 roku Sąd Apelacyjny oddalił odwołania skarżących i innych oskarżonych. Powołał się na powagę zarzutów i surowość przewidywanej kary jako okoliczności uzasadniające dalsze przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżących i innych oskarżonych. W odniesieniu do ryzyka popełnienia ponownego przestępstwa Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na fakt, że oskarżeni są oskarżeni o działanie jako zorganizowana grupa przez długi okres, z wyznaczonymi z góry rolami, wykorzystując ustaloną strukturę biznesową spółek w państwie respondencie i za granicą. 21 kwietnia 2011 roku trzech sędziów sądu pierwszej instancji zarządziło kolejne trzydziestodniowe przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżących i innych oskarżonych z powodu możliwości ucieczki i popełnienia ponownego przestępstwa. Podano te same powody co wcześniej. 29 kwietnia 2011 roku skarżący odwołali się od decyzji składu orzekającego do Sądu Apelacyjnego. 10 maja 2011 roku Sąd Apelacyjny oddalił odwołania skarżących i innych oskarżonych, podając to samo uzasadnienie co wcześniej. 13 maja 2011 roku decyzja ta została doręczona pierwszemu skarżącemu w więzieniu. Tego samego dnia prawnik skarżących przeglądał akta sprawy w sądzie pierwszej instancji. W międzyczasie skarżący bezskutecznie ubiegali się o zwolnienie kilka razy. 10 maja 2011 roku trzech sędziów sądu pierwszej instancji oddaliło wniosek o zwolnienie złożony przez drugą skarżącą. Usunęło również ryzyko popełnienia ponownego przestępstwa z listy podstaw uzasadniających tymczasowe aresztowanie drugiej skarżącej. W toku postępowania tymczasowe aresztowanie skarżących było stale przedłużane aż do ich skazania przez sąd pierwszej instancji. Aresztowanie pierwszego skarżącego było przedłużane z powodu możliwości ucieczki i popełnienia ponownego przestępstwa. Po 10 maja 2011 roku aresztowanie drugiej skarżącej było przedłużane wyłącznie z powodu możliwości ucieczki. 14 marca 2012 roku sąd pierwszej instancji uznał skarżących za winnych zarzucanych czynów. Sąd zdecydował dalej, że pozostaną w areszcie do czasu uprawomocnienia się wyroku. 25 lutego 2013 roku Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok skazujący skarżących. Skarżący rozpoczęli odbywanie kary pozbawienia wolności. W swoich uwagach Rząd poinformował Sąd o artykule opublikowanym 19 listopada 2014 roku w portalu internetowym o nazwie Prizma-Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) zatytułowanym „Rząd zaoferował ugodę – Ramkovski odmówił, będzie czekał na Strasburg” („Владата понудила спогодба – Рамковски ја одбил, ќе го чека Стразбур”). W artykule dziennikarz pisał o faktycznym tle sprawy, skargach przekazanych Rządowi i pytaniach zadanych przez Sąd. Zawierał link do stanu faktycznego i pytań Sądu wysłanych do stron. Podtytuł pod tytułem artykułu brzmiał następująco:
„Państwo zaoferowało ugodę Velii Ramkovskiemu – odszkodowanie za długie tymczasowe aresztowanie i naruszenie domniemania niewinności w sprawie „pajęczyny”, w związku z którą skarżył się przed Europejskim Trybunałem [Praw Człowieka] – ale on odmówił. Stojąc przed faktem, że Państwo przegra sprawę, Rząd zmieni przepisy prawne dotyczące tymczasowego aresztowania.”
Ostatnia część artykułu była zatytułowana „Ramkovski odmawia ugody, Rząd zmienia prawo” („Рамковски одбива спогодба, Владата го менува законот”). Artykuł kontynuował:
„Po tym, jak Sąd zadał pytania, Państwo zaoferowało ugodę, potwierdził zespół obrony Velii Ramkovskiego dla BIRN. Ugoda między stronami w sprawie zapłaty odszkodowania jest dozwolona przez statut Sądu. Nie była jednak akceptowalna dla Ramkovskiego.
– Spotkałem się z Veliją Ramkovskim w więzieniu, przekazałem mu wiadomość od Państwa o ugodzie, ale odmówił. Zdecydował się czekać na Sąd w Strasburgu, aby stwierdził naruszenia w jego sprawie wyrokiem – potwierdził dla BIRN członek zespołu prawników Ramkovskiego, który reprezentuje go przed sądami krajowymi.
Państwo potwierdziło, że zostało skontaktowane przez Sąd w Strasburgu i potwierdziło również wiarygodność dokumentów w posiadaniu BIRN.
– Pełnomocnik Rządu i Biuro Reprezentacji Państwa przed Sądem w Strasburgu przygotowują uwagi, które mają zostać wysłane do Sądu do końca listopada – powiedział pełnomocnik Rządu, Kostadin Bogdanov.
Mówi, że w międzyczasie skontaktowali się ze stronami telefonicznie i zaoferowali im ugodę. Jednak nie otrzymali jeszcze odpowiedzi i są zobowiązani do złożenia swoich uwag do Sądu w ciągu kilku dni.
...”
Po opublikowaniu w portalu internetowym Prizma-BIRN informacje o ofercie ugody pojawiły się w kilku innych portalach internetowych.


Wnioskodawca jest spółką prywatną zarejestrowaną w Danilovgradzie, w Czarnogórze. W lipcu 2004 r. ogłoszono przetarg na hotel „Otrant” w Czarnogórze. Termin składania ofert upływał w październiku 2004 r. Wnioskodawca wziął udział w przetargu wraz z trzema innymi spółkami. 30 listopada 2004 r. został jednak poinformowany, że przetarg został przyznany innemu oferentowi. W nieokreślonym dniu grudnia 2004 r. Wnioskodawca wniósł sprzeciw od tej decyzji. 29 grudnia 2004 r. Sąd Gospodarczy w Podgoricy (Privredni sud u Podgorici) oddalił sprzeciw Wnioskodawcy. 28 stycznia 2006 r. Sąd Apelacyjny uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do sądu pierwszej instancji. 15 czerwca 2006 r. Sąd Gospodarczy orzekł przeciwko Wnioskodawcy. Orzeczenie to zostało doręczone Wnioskodawcy 8 września 2009 r. 26 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Gospodarczego. Orzeczenie Sądu Apelacyjnego zostało doręczone pełnomocnikowi Wnioskodawcy 27 kwietnia 2010 r. 15 lipca 2010 r. Wnioskodawca złożył inicjatywę wzywającą Najwyższą Prokuraturę Państwową (Vrhovno državno tužilaštvo) do wniesienia wniosku o ochronę legalności (zahtjev za zaštitu zakonitosti), jednak ten wniosek został odrzucony 21 lipca 2010 r. 30 lipca 2010 r. Wnioskodawca wniósł skargę konstytucyjną. 14 października 2010 r. Trybunał Konstytucyjny odrzucił tę skargę jako wniesioną po terminie.


Zgodnie z raportem medycznym wydanym 29 czerwca 2004 r. przez szpital uniwersytecki w Gaziantep, stan zdrowia skarżącego wymagał od niego stosowania jednej diety z powodu cukrzycy i innej z powodu choroby wieńcowej oraz przebywania w dobrze wentylowanym środowisku wolnym od dymu tytoniowego. 30 kwietnia 2008 r. skarżący został umieszczony w więzieniu typu H w Erzurum, gdzie przebywał do 6 marca 2009 r., odbywając karę za przestępstwa o charakterze terrorystycznym. 17 lipca 2008 r. skarżącego przewieziono do oddziału kardiologii szpitala uniwersyteckiego Atatürka w Erzurum („szpital w Erzurum”) w celu wykonania badań krwi i echokardiogramu. Raport sporządzony 24 lipca 2008 r. przez komisję lekarską szpitala w Erzurum wskazywał, że z powodu problemów kardiologicznych skarżący musi stosować specjalną dietę antycholesterolową o wysokiej zawartości drobiu i warzyw oraz niskim poziomie wołowiny i tłuszczów nasyconych. W raporcie wspomniano, że jeśli więzienie, w którym umieszczono skarżącego, oferowałoby szeroki wybór codziennych menu, nie byłoby konieczne przeniesienie skarżącego do innego więzienia zapewniającego takie udogodnienia. Dodano, że z drugiej strony, jeśli więzienie oferowałoby tylko jedno standardowe menu, komisja lekarska szpitala w Erzurum odbyłaby kolejne posiedzenie w celu zdecydowania, czy skarżący powinien zostać przeniesiony do innego więzienia, po zasięgnięciu opinii dietetyka na temat zawartości cholesterolu w standardowym menu. W nieokreślonym dniu skarżący, argumentując, że posiłek serwowany w więzieniu jest niezgodny z przepisaną mu dietą, zwrócił się do władz więziennych o przesłanie próbek do Ministerstwa Sprawiedliwości i Komisji Praw Człowieka Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji. 24 października 2008 r. więzienna komisja dyscyplinarna odrzuciła jego wniosek z powodu, że artykuły spożywcze bardzo szybko zepsułyby się, zanim dotarłyby do celu. Komisja ta wskazała, że skarżący może złożyć skargę drogą pocztową do wyżej wymienionych instytucji, aby poinformować je o jego zastrzeżeniach dotyczących posiłków serwowanych w więzieniu. Skarżący odwołał się od tej decyzji. 7 listopada 2008 r. sędzia w Erzurum odpowiedzialny za wykonywanie wyroków („sędzia odpowiedzialny za wykonywanie wyroków”) oddalił odwołanie. 5 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Erzurum („Sąd Okręgowy”) utrzymał w mocy decyzję o oddaleniu wydaną przez sędziego odpowiedzialnego za wykonywanie wyroków.
10. Tymczasem, 24 listopada 2008 r., skarżącego przewieziono na oddział ratunkowy szpitala w Erzurum z powodu bólów w klatce piersiowej. 5 grudnia 2008 r. przeszedł próbę wysiłkową EKG. W nieokreślonym dniu skarżący złożył skargę do sędziego odpowiedzialnego za wykonywanie wyroków dotyczącą odmowy ze strony władz więziennych, mimo jego wielu próśb, zapewnienia mu posiłków zgodnych z przepisaną mu dietą, co – jak twierdził – stanowiło integralną część jego leczenia. Skarżył się również na trudności w uzyskaniu leków. Skarżący oświadczył między innymi: „... mój stan zdrowia [jest zły]; władze więzienne poinformowały mnie, że będę otrzymywał posiłki zgodne z moją dietą, ale tak się nie stało; można to zauważyć z nagrań z kamer monitoringu; nie otrzymałem listy menu, gdy chciałem złożyć ją do Ministerstwa w celu zbadania”. 2 stycznia 2009 r. sędzia odpowiedzialny za wykonywanie wyroków uwzględnił wniosek skarżącego. Sędzia ten powołał się w swojej decyzji na dokument, który władze więzienne sporządziły dla prokuratury w Erzurum, stwierdzający następujące: „... diety przepisane medycznie nie mogą być przygotowane w [naszej] kuchni więziennej; możemy gotować tylko wersje bez soli i przypraw posiłków przygotowanych dla innych [więźniów]. Czasami podawane są dodatkowe ziemniaki, jajka na twardo i pomidory”. Sędzia odpowiedzialny za wykonywanie wyroków wskazał, że więzienie nie zaznaczyło w tym dokumencie, czy posiłki zawierają tłuszcze, co uniemożliwiało ocenę ich zawartości cholesterolu. W związku z niemożnością ustalenia, czy posiłki przygotowane w ten sposób są zgodne z odpowiednimi zaleceniami medycznymi, zarządził zbadanie standardowego menu przez dietetyka i, jeśli menu okaże się niezgodne z dietą skarżącego, aby skarżącemu zapewniono odpowiednie menu. 5 stycznia 2009 r. prokurator w Erzurum („prokurator”) odwołał się od decyzji z 2 stycznia 2009 r. 8 stycznia 2009 r. sędzia odpowiedzialny za wykonywanie wyroków oddalił to odwołanie. Tego samego dnia prokurator złożył nowe odwołanie od decyzji z 8 stycznia 2009 r., tym razem do Sądu Okręgowego. Argumentował w następujący sposób: posiłki były przygotowywane w kuchni więziennej; dzienna stawka na więźnia, wynosząca łącznie trzy liry tureckie (TRY – około 1,40 euro w tamtym czasie), wystarczała tylko na przygotowanie jednego rodzaju posiłku dziennie, co oznaczało, że więźniom nie można było zaoferować kilku rodzajów menu; menu nie mogły być przygotowane dla diet przepisanych medycznie dla łącznie trzydziestu ośmiu osób zatrzymanych w tym samym więzieniu, a oferowana była tylko wersja standardowego menu bez soli, tłuszczu i przypraw. Zdaniem prokuratora więzienie byłoby w stanie poprawić swoje usługi w tym zakresie tylko wtedy, gdyby zwiększono kwotę dziennej stawki. 9 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy podążył za rozumowaniem prokuratora i uchylił decyzje wydane przez sędziego odpowiedzialnego za wykonywanie wyroków w dniach 2 i 8 stycznia 2009 r. Ponadto, zgodnie z tygodniowymi listami standardowych menu dla tygodni od 24 lutego 2009 r. i 3 marca 2009 r., posiłki serwowane więźniom w więzieniu w Erzurum składały się głównie z wołowiny, smażonych potraw i skrobi: drób był serwowany tylko raz w tygodniu, a menu obejmowało minimalną ilość świeżych warzyw.


Skarżący urodził się w 1970 roku i mieszka w Sestaci. Skarżący jest dziennikarzem, który w czasie zdarzeń był zatrudniony na stanowisku dyrektora Departamentu Prasowego Prokuratury Generalnej. W styczniu 2003 roku wysłał do gazety dwa listy zawierające informacje o naciskach wywieranych na Prokuraturę Generalną przez wysokiego rangą polityka. W jednym z listów Wiceprzewodniczący Parlamentu wyraził niezadowolenie z faktu, że kilku funkcjonariuszy policji jest ściganych karnie za rzekome znęcanie się i bezprawne zatrzymywanie podejrzanych. W innym liście stwierdzono, że jeden z tych funkcjonariuszy policji został wcześniej skazany za podobne przestępstwa, ale został zwolniony z odbywania kary i wkrótce potem został ponownie zatrudniony w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Następnie gazeta opublikowała artykuł na podstawie tych listów. Skarżący został następnie zwolniony przez Prokuratora Generalnego za naruszenie przepisów wewnętrznych Departamentu Prasowego. W postępowaniu o przywrócenie do pracy wytoczonym przeciwko Prokuraturze Generalnej argumentował przed sądami krajowymi, że ujawnienie listów nastąpiło w dobrej wierze i miało na celu „walkę z korupcją i handlem wpływami”. Twierdził, że w każdym razie listy nie mogły być zakwalifikowane jako tajne zgodnie z prawem krajowym. Sądy krajowe orzekły na rzecz pracodawcy skarżącego, uznając, że skarżący naruszył obowiązek zachowania poufności, ujawniając listy, oraz że nie skonsultował się z innymi szefami departamentów przed ujawnieniem listów gazecie. 30 marca 2004 r. skarżący złożył skargę do Trybunału. Wyrokiem z 12 lutego 2008 r. Wielka Izba Trybunału uznała, że zwolnienie skarżącego z pracy naruszyło jego prawo do wolności wypowiedzi zagwarantowane w art. 10 Konwencji (zob. Guja przeciwko Mołdawii [WI], skarga nr 14277/04, ECHR 2008). Trybunał stwierdził, że w rozumieniu art. 10 § 2 środek podjęty przeciwko skarżącemu stanowił ingerencję w jego prawo do wolności wypowiedzi, był „przewidziany przez prawo” i dążył do realizacji uzasadnionego celu. Co do tego, czy środek ten był „konieczny w społeczeństwie demokratycznym” w rozumieniu tego przepisu, Trybunał zauważył po pierwsze, że skarżący nie miał alternatywnych kanałów ujawnienia listów oraz że w okolicznościach sprawy zewnętrzne zgłoszenie, nawet do gazety, mogło być uzasadnione. W tym kontekście stwierdził również, że informacje ujawnione przez skarżącego były istotne z punktu widzenia interesu publicznego, ponieważ dotyczyły takich kwestii jak podział władzy, niewłaściwe postępowanie wysokiego rangą polityka oraz stosunek rządu do brutalności policji. Ważąc różne zaangażowane kwestie, Trybunał wziął również pod uwagę szkodę wyrządzoną Prokuraturze Generalnej w wyniku ujawnienia. W ten sposób Trybunał doszedł do wniosku, że interes publiczny polegający na ujawnieniu informacji o nieuzasadnionych naciskach i nieprawidłowościach wewnątrz Prokuratury Generalnej był tak istotny w społeczeństwie demokratycznym, że przeważył nad interesem utrzymania zaufania publicznego do Prokuratury Generalnej. Na koniec Trybunał zauważył, że skarżący działał w dobrej wierze oraz że nałożono na niego najcięższą możliwą sankcję. Biorąc pod uwagę wszystkie rozważania, Trybunał doszedł do wniosku, że ingerencja w prawo skarżącego do wolności wypowiedzi, w szczególności prawo do przekazywania informacji, nie była „konieczna w społeczeństwie demokratycznym” i że nastąpiło naruszenie art. 10 Konwencji. W zakresie stosowania art. 41 Trybunał nakazał Mołdawii zapłatę kwoty 10 000 euro (EUR) z tytułu szkody majątkowej i niemajątkowej oraz 8 413 EUR kosztów i wydatków. Po wydaniu powyższego wyroku przez Trybunał skarżący zwrócił się do sądów krajowych o uchylenie wyroków krajowych potwierdzających jego zwolnienie. Odniósł sukces i 28 maja 2008 r. Sąd Najwyższy Sprawiedliwości nakazał jego przywrócenie do pracy. Tego samego dnia skarżący złożył wniosek o przywrócenie do pracy w Prokuraturze Generalnej. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, 29 maja 2008 r. odbył spotkanie z Prokuratorem Generalnym, który poprosił go o złożenie rezygnacji ze stanowiska. Gdy skarżący odmówił, Prokurator Generalny powiedział mu, że „ma wystarczająco dużo sprytu, by go do tego zmusić”. Poinstruowano go, aby udał się do domu i czekał na zarządzenie o zatrudnieniu. Rząd kwestionował powyższe twierdzenia. 5 czerwca 2008 r. Prokurator Generalny wydał zarządzenie o przywróceniu skarżącego na stanowisko dyrektora Departamentu Prasowego i nakazujące wypłatę zaległego wynagrodzenia. W tej samej dacie Prokurator Generalny napisał do przewodniczącego związków zawodowych Prokuratury Generalnej, zwracając się o zgodę związków zawodowych na zwolnienie skarżącego z pracy na podstawie art. 14 ust. 8 ustawy o służbie publicznej (zob. paragraf 23 poniżej). Zgodnie z obowiązującym prawem pracy zgoda związków zawodowych była niezbędnym krokiem w zwolnieniu skarżącego i została uzyskana następnego dnia. 6 czerwca 2008 r. skarżący został zaproszony do Prokuratury Generalnej i przedstawiono mu zarządzenie o zatrudnieniu. Zdaniem skarżącego nie przydzielono mu jednak biura ani nie wydano identyfikatora umożliwiającego wstęp do budynku. Każdego ranka musiał czekać na zewnątrz budynku, aż jeden z jego przełożonych pozwoli mu wejść. Ponieważ nie miał biura, przebywał w bibliotece lub w biurze prasowym. Gdy jednak inni pracownicy biura prasowego musieli wyjść, był zamykany na zewnątrz z wyjaśnieniem, że jego przełożeni nie zezwolili mu na dostęp do informacji wrażliwych. Skarżącemu nie powierzono żadnych zadań. Rząd również kwestionował powyższe twierdzenia. 16 czerwca 2008 r. skarżącemu przedstawiono zarządzenie o zwolnieniu, obowiązujące od 10 czerwca 2008 r. Zwolnienie nastąpiło na podstawie art. 14 ust. 8 ustawy o służbie publicznej. Powodem zwolnienia skarżącego było powołanie nowego Prokuratora Generalnego w 2007 roku. Zgodnie z zarządzeniem związki zawodowe wyraziły zgodę na jego zwolnienie 6 czerwca 2008 r. 10 lipca 2008 r. skarżący zaskarżył zarządzenie z 16 czerwca 2008 r. przed Sądem Apelacyjnym w Kiszyniowie („Sądem Apelacyjnym”) i domagał się przywrócenia do pracy. Przedstawił szczegóły dotyczące swojego spotkania z Prokuratorem Generalnym z 29 maja 2008 r. oraz rozmowy z nim (zob. paragraf 13 powyżej). Stwierdził również, że od czasu ponownego zatrudnienia 6 czerwca 2008 r. nie otrzymał identyfikatora wstępu do budynku, nie otrzymał biura ani nie powierzono mu żadnych zadań. Co więcej, w dniu jego przywrócenia do pracy Prokurator Generalny uzyskał zgodę związków zawodowych na jego zwolnienie. Argumentował, między innymi, że od 2003 roku Prokurator Generalny zmieniał się dwukrotnie i że był pierwszą osobą zwolnioną na podstawie art. 14 ust. 8 ustawy o służbie publicznej. Skarżący argumentował również, że ten przepis nie ma zastosowania w okolicznościach sprawy, ponieważ stanowisko dyrektora Departamentu Prasowego Prokuratury Generalnej nie wchodziło w skład gabinetu Prokuratora Generalnego. Wyraził pogląd, że jego zwolnienie stanowiło niewykonanie przez Państwo wyroku Trybunału z 12 lutego 2008 r. Prokuratura Generalna nie kwestionowała zarzutów skarżącego dotyczących rozmowy z Prokuratorem Generalnym oraz traktowania, jakiego doświadczył podczas zatrudnienia. Wniosła jedynie, że przepisy prawa pracy zostały zachowane w momencie zwolnienia skarżącego. 17 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił powództwo skarżącego i orzekł, że jego zwolnienie nastąpiło zgodnie z prawem. W szczególności sąd uznał, że ponieważ nowy Prokurator Generalny został powołany w 2007 roku, miał prawo rozwiązać stosunek pracy ze skarżącym na podstawie art. 14 ust. 8 ustawy o służbie publicznej. Sąd Apelacyjny uznał, że wyrok Trybunału z 12 lutego 2008 r. został wykonany, gdy sądy krajowe uchyliły wyroki potwierdzające jego zwolnienie w 2003 roku. Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę argumentów skarżącego dotyczących jego rozmowy z Prokuratorem Generalnym i/lub doświadczeń w czasie zatrudnienia. Skarżący wniósł apelację do Sądu Najwyższego Sprawiedliwości, w której argumentował, między innymi, że Prokuratura Generalna nie udowodniła nieprawdziwości jego twierdzeń o braku wydania mu identyfikatora lub biura oraz braku powierzenia mu zadań. Po powołaniu się na wyrok Trybunału z 12 lutego 2008 r., skarżący twierdził, że jego przywrócenie do pracy było symulowane, określając je mianem „tak zwanego przywrócenia do pracy”. Twierdził również, że jego zwolnienie nie było wynikiem zwykłego sporu pracowniczego i że w rzeczywistości Prokuratura Generalna działała w złej wierze, mając na celu pozbycie się niewygodnego pracownika (salariat incomod). Apelacja została jednak oddalona 29 kwietnia 2009 r. Podobnie jak Sąd Apelacyjny, Sąd Najwyższy nie dokonał żadnej oceny twierdzeń skarżącego dotyczących rozmowy z Prokuratorem Generalnym oraz traktowania, jakiego doświadczył podczas dziesięciu dni zatrudnienia. Sąd Najwyższy oddalił argument skarżącego dotyczący niewykonania przez Państwo wyroku Trybunału z 12 lutego 2008 r., uznając, że wyrok ten został wykonany, gdy uchylono wyroki krajowe i skarżący został przywrócony na poprzednie stanowisko. Skarżący poinformował Wydział Wykonania Orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o powyższych wydarzeniach i twierdził, że jego ponowne zwolnienie oraz wynik nowego postępowania o przywrócenie do pracy stanowią niewykonanie przez Państwo wyroku Trybunału z 12 lutego 2008 r. W raporcie z działań z 2 grudnia 2016 r. (zob. DH-DD(2016)1446) Rząd poinformował Komitet Ministrów o środkach ogólnych i indywidualnych podjętych w trakcie wykonywania wyroku Trybunału z 12 lutego 2008 r. oraz wyraził pogląd, że wyrok ten został wykonany, gdy Sąd Najwyższy uchylił własny wyrok z 26 listopada 2003 r. Poprosili Komitet Ministrów o zakończenie procedury wykonawczej w tej sprawie. W momencie wydawania niniejszego wyroku procedura nadzoru nad wykonaniem wyroku z 12 lutego 2008 r. jest nadal w toku przed Komitetem Ministrów.


Wnioskodawca mieszka w Kutinie. Od 1 stycznia 2001 r. wnioskodawca zawarł z firmą C.N.S. Ltd. kilka kolejnych umów o pracę na czas określony dotyczących tego samego stanowiska. Umowy obejmowały nieprzerwany okres, który łącznie wyniósł ponad siedem lat i siedem miesięcy. 5 czerwca 2009 r. pracodawca wnioskodawcy zwrócił mu jego książeczkę pracy bez żadnego powiadomienia pisemnego ani ustnego, co wskazywało na to, że jego stosunek pracy został rozwiązany. 20 lipca 2009 r. wnioskodawca wniósł powództwo cywilne do Sądu Gminnego w Ivanić Gradzie (Općinski sud u Ivanić Gradu). Wniósł o ustalenie, że zawarł umowę o pracę na czas nieokreślony, biorąc pod uwagę, że był nieprzerwanie zatrudniony u pracodawcy przez ponad trzy lata, co stanowiło limit czasu dla umów o pracę na czas określony zgodnie z Ustawą o pracy. Wniósł również do Sądu Gminnego o ustalenie, że jego stosunek pracy nie został rozwiązany oraz o nakazanie jego przywrócenia do pracy. 22 stycznia 2010 r. Sąd Gminny w Ivanić Gradzie oddalił powództwo wnioskodawcy jako przedawnione. W wyniku odwołania wnioskodawcy, 16 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy w Velikiej Goricy (Županijski sud u Velikoj Gorici) uchylił decyzję pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uznał, że sąd pierwszej instancji powinien był uznać roszczenia wnioskodawcy za niedopuszczalne z powodu upływu terminu, bez badania ich co do istoty. W postępowaniu ponownym Sąd Gminny w Ivanić Gradzie w dniu 6 maja 2011 r. uznał powództwo wnioskodawcy za niedopuszczalne z powodu wniesienia go poza ustawowym terminem. Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 133 Ustawy o pracy, uznał, że wnioskodawca i jego pracodawca zawarli umowę na czas określony trwającą do 31 maja 2009 r. oraz że wnioskodawca musiał wiedzieć, że jego umowa wygaśnie w tym dniu. Nie zawarł nowej umowy o pracę ze swoim pracodawcą i był zatem zobowiązany do złożenia wniosku o ochronę swoich praw u pracodawcy w terminie piętnastodniowym, liczonym od 1 czerwca 2009 r. Nie uczynił jednak tego, a w konsekwencji jego powództwo zostało wniesione po terminie. Odrzucając argument wnioskodawcy, sąd pierwszej instancji uznał również, że pozwana firma nie była zobowiązana do podjęcia formalnej decyzji o rozwiązaniu jego stosunku pracy ani do wysłania mu jakiegokolwiek innego powiadomienia, biorąc pod uwagę, że musiał wiedzieć, że jego umowa wygaśnie 31 maja 2009 r. 12 maja 2011 r. wnioskodawca złożył odwołanie do Sądu Okręgowego w Velikiej Goricy. 26 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w Velikiej Goricy utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. 14 listopada 2011 r. wnioskodawca wniósł rewizję do Sądu Najwyższego (Vrhovni sud Republike Hrvatske), która została oddalona jako bezzasadna 25 września 2012 r. Sąd Najwyższy uznał również, że wnioskodawca nie zwrócił się o ochronę swoich praw wobec pracodawcy w terminach przewidzianych w art. 133 Ustawy o pracy. W związku z tym jego powództwo zostało wniesione po terminie. 14 marca 2013 r. wnioskodawca złożył skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske). Zarzucił, że sądy błędnie uznały jego powództwo za niedopuszczalne, ponieważ miało ono charakter deklaratywny i jako takie nie podlegało terminom. Powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w Velikiej Goricy z 16 stycznia 2013 r. w sprawie kolegi, który z tych samych powodów co wnioskodawca również wystąpił o uznanie przez sąd, że zawarł umowę o pracę na czas nieokreślony. W tym wyroku Sąd Okręgowy w Velikiej Goricy, działając zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Sądu Najwyższego nr Revr-1697/11 z 6 czerwca 2012 r., oddalił zarzut pozwanego (pracodawcy), że powództwo jest przedawnione. Mianowicie Sąd Najwyższy uznał, że powództwo miało charakter deklaratywny i jako takie nie podlegało terminom. 6 maja 2013 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę konstytucyjną wnioskodawcy jako oczywiście bezzasadną.


Instytut wnioskodawcy jest instytutem prywatnym prowadzącym badania w dziedzinie nauk społecznych. Jego siedziba znajduje się w Lublanie. W czerwcu 2003 r. Ministerstwo Edukacji, Nauki i Sportu (zwane dalej „Ministerstwem”) ogłosiło dwa nabory wniosków w celu przyznania dotacji na projekty badawcze; jeden nabór skierowany był do podmiotów prywatnych, a drugi do publicznych organizacji badawczych. Ministerstwo ogłosiło, że w 2004 r. sfinansuje 100 000 godzin badawczych, co szacowano na kwotę 750 000 000 tolarów słoweńskich (SIT – około 3 130 000 euro (EUR)). Projekty badawcze miały być oceniane na podstawie Zasad oceny jakości i finansowania programu publicznych organizacji badawczych. Instytut wnioskodawcy złożył wniosek o dofinansowanie badań w dziedzinie nauk społecznych. Następnie Ministerstwo wydaje się połączyło postępowania dotyczące obu naborów, jednak nie wydaje się, aby podjęto w tej sprawie formalną decyzję. 17 lutego 2004 r. Ministerstwo zdecydowało, że instytut wnioskodawcy nie otrzyma żadnego dofinansowania. Instytut wnioskodawcy zwrócił się do Sądu Administracyjnego Republiki Słowenii („Sąd Administracyjny”), domagając się uchylenia decyzji Ministerstwa. Powództwo uwzględniono decyzją z 4 kwietnia 2007 r., a sprawa została przekazana z powrotem do Ministerstwa do ponownego rozpatrzenia. 19 października 2009 r. instytut wnioskodawcy wniósł kolejne powództwo przed Sądem Administracyjnym z powodu niepodjęcia decyzji przez Ministerstwo w ustawowym terminie. 30 marca 2010 r. Ministerstwo ponownie zdecydowało, że instytut wnioskodawcy nie otrzyma żadnego dofinansowania. Wyjaśniło, że program badawczy instytutu został sklasyfikowany na piątym miejscu wśród programów badawczych w dziedzinie nauk politycznych i że tylko cztery programy w tej grupie otrzymają dofinansowanie. Ministerstwo wskazało, że domniemywa się brak istnienia konfliktu interesów, nawet gdy recenzenci pracowali w tej samej instytucji, której wnioski oceniali, i że jest to powszechna praktyka europejska. Należy dalej zauważyć, że recenzenci podpisali oświadczenie o zachowaniu poufności oraz zobowiązanie do wycofania się w przypadku wykrycia konfliktu interesów. Aby uwzględnić fakt, że Ministerstwo podjęło decyzję z 30 marca 2010 r., instytut wnioskodawcy uzupełnił swoje powództwo z 19 października 2009 r., które pierwotnie wniósł z powodu niepodjęcia decyzji przez Ministerstwo (patrz punkt 9 powyżej), o żądanie uchylenia decyzji Ministerstwa. Ponadto wniósł o orzeczenie przez Sąd Administracyjny, że zostanie mu przyznane dofinansowanie. Skarżył się, że Ministerstwo połączyło postępowania, które pierwotnie miały służyć rozpatrzeniu wniosków od prywatnych organizacji badawczych, z postępowaniami dotyczącymi rozpatrzenia wniosków od publicznych organizacji badawczych, bez wydania w tym zakresie formalnej decyzji. Skarżył się również na błędy w ocenie konkurencyjnych programów, ponieważ nie wzięto pod uwagę wszystkich kryteriów określonych w Zasadach oceny jakości i finansowania programu publicznych organizacji badawczych. Argumentował, między innymi, że procedura oceny była niesprawiedliwa, ponieważ niektórzy recenzenci byli stronniczy, oceniając programy badawcze, które konkurowały z programami, w których sami brali udział. Spowodowało to zafałszowanie wyników procedury, co wykazuje fakt, że dofinansowanie uzyskały tylko te programy badawcze, w których recenzenci byli liderami lub członkami zespołów badawczych. Instytut wnioskodawcy wyraźnie żądał przeprowadzenia rozprawy, na której można byłoby przesłuchać świadków w odniesieniu do domniemanych błędów proceduralnych w ocenie programów. Ponadto złożył list z 2 grudnia 2003 r., który jeden ze świadków, K., przesłał do Ministra Edukacji, Nauki i Sportu oraz kilku innych adresatów. W liście K. zawiadomił ich o problemach, które wykrył w postępowaniu o udzielenie zamówienia, w którym brał udział jako recenzent. Po wymianie licznych pism przez strony, Sąd Administracyjny, bez przeprowadzenia rozprawy, oddalił powództwo. W swojej decyzji z 2 lutego 2011 r. sąd przedstawił obszerne sprawozdanie z postępowania przed Ministerstwem oraz wniosków obu stron. Uzasadnienie decyzji zamieszczono na jednej stronie. Powołując się na art. 71 ust. 2 ustawy o postępowaniu sądowoadministracyjnym (Zakon o upravnem sporu – zwanej dalej „ustawą”, patrz punkt 23 poniżej), Sąd Administracyjny odniósł się głównie do wniosków Ministerstwa. Uznał, między innymi, że Ministerstwo nie działało bezprawnie, łącząc postępowania. Przyjął argumentację Ministerstwa, że jego decyzja była podyktowana charakterem programów badawczych i infrastrukturalnych, z uwzględnieniem wytycznych Krajowego Programu Badań i Rozwoju. Sąd wskazał również, że przepisy proceduralne dotyczące oceny programów badawczych przyjęte przez Narodową Radę Nauki i Badań jasno określały etapy procedury oceny, jej uczestników oraz ich zadania. W odniesieniu do domniemanego konfliktu interesów sąd stwierdził, że zgadza się z Ministerstwem co do tego, dlaczego taki konflikt nie istniał, i powołał się na art. 71 ust. 2 ustawy (patrz punkt 23 poniżej). Co do domniemanych błędów w ocenie konkurencyjnych programów, sąd jedynie nie zgodził się z instytutem wnioskodawcy, że nie wzięto pod uwagę wszystkich kryteriów, i ponownie powołał się na art. 71 ust. 2 ustawy. Nie podano powodów nieprzeprowadzenia rozprawy. Żaden z dowodów, na które powoływał się instytut wnioskodawcy w swoim odwołaniu (patrz punkt 11 powyżej), nie został uznany ani wspomniany w uzasadnieniu sądu. 31 marca 2011 r. instytut wnioskodawcy wniósł skargę kasacyjną. Skarżył się, że Sąd Administracyjny nie przeprowadził rozprawy, mimo że okoliczności faktyczne sprawy były sporne, a instytut wnioskodawcy wyraźnie żądał przeprowadzenia rozprawy, na której można byłoby przesłuchać świadków. Argumentował również, że Sąd Administracyjny nie odniósł się do jego zarzutów, że w procedurze oceny doszło do błędów, oraz skarżył się na niewystarczające uzasadnienie decyzji. 1 września 2011 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako niedopuszczalną. W swojej decyzji nie podano powodów merytorycznych dotyczących skarg instytutu wnioskodawcy. Następnie instytut wnioskodawcy wniósł skargę konstytucyjną, argumentując, między innymi, że decyzje Ministerstwa i sądów krajowych były arbitralne oraz że sądy nie odniosły się do jego zarzutów, że w procedurze oceny doszło do błędów. Podtrzymał, że proponowani przez niego świadkowie nie zostali przesłuchani oraz że nie przeprowadzono rozprawy. 19 listopada 2012 r. Sąd Konstytucyjny oddalił skargę instytutu wnioskodawcy, uznając, że nie dotyczy ona ważnego zagadnienia konstytucyjnego ani nie narusza praw człowieka powodujących poważne skutki dla instytutu wnioskodawcy.


Skarżąca urodziła się w 1956 roku i mieszka w Wilnie. Ojciec skarżącej, V.P., był znanym pisarzem na Litwie. We wrześniu 2003 roku opublikował książkę pt. „Statek idiotów” (Durnių laivas – dalej „książka”), w której przedstawił swoje wspomnienia dotyczące różnych wydarzeń w historii Litwy, często posługując się satyrycznym i drwiącym tonem. Kilka fragmentów w książce dotyczyło osobowości i działalności V.L.-Ž. (zmarłego w momencie publikacji). V.L.-Ž. był ministrem w Tymczasowym Rządzie Litwy, który funkcjonował od czerwca do sierpnia 1941 roku, a jego syn V.L. był wybitnym litewskim politykiem od lat 80-tych. Książka zawierała następujące stwierdzenia (dalej „sporne stwierdzenia”), w których V.L.-Ž. był określany jako „[L.] starszy” lub „patriarcha”:
„[V.L.] musiał jakoś zasłonić swojego ojca, który przez wiele lat współpracował z KGB... Po pracy jako szpieg został odesłany do domu przez Moskwę...” ([L.] reikėjo kaip nors pridengti tėvą, ilgus metus bendradarbiavusį su KGB ... Jį kaip atidirbusį žvalgą namo sugrąžino Maskva ...)
„Niektórzy już [próbowali zapoznać się] z nowym „patriarchą”, przyjacielem Hitlera..., szpiegiem..., kopiującym mapy strategiczne, starszym [L.]...” (Kai kas jau vedžiojo už parankių naujai iškeptą „patriarchą“, Hitlerio ... draugą, ... žvalgą, ... strateginių žemėlapių kopijuotoją senąjį [L.] ...)
„Starszy [L.]... opowiadał, jak w 1918 roku... [oni] podnieśli flagę na wieży zamku... Jak potem musieli uciekać do Kowna, aby uciec przed bolszewikami, jak w drodze zostali aresztowani [i] przesłuchiwani... (i o ile mi wiadomo, zwerbowani).” (Senasis [L.] ... pasakojo, kaip 1918 metais ... pilies bokšte kėlė vėliavą, ... kaip jiems po to teko nuo bolševikų bėgti į Kauną, kaip pakeliui juos areštavo, tardė... (o kiek man žinoma, ir užverbavo).)
„Aptekę wyrzucono na ulicę. Co więcej, farmaceuci zostali pozwani do sądu, ponieważ „patriarcha” nie znalazł na werandzie sześciometrowej ławy dębowej, którą zostawił tam przed wojną.” (Vaistinę išmetė į gatvę. Dar daugiau, vaistininkai buvo paduoti į teismą todėl, kad patriarchas verandoje nerado šešių metrų ąžuolinio suolo, kurį buvo palikęs prieš karą.) Na czwartej stronie książki stwierdzono, że autor bierze na siebie pełną odpowiedzialność za prawdziwość faktów przedstawionych w książce (autorius prisiima visą atsakomybę už knygoje išdėstytų faktų tikrumą). Po publikacji książki V.L. złożył skargę do Prokuratury Generalnej (dalej „prokurator”), domagając się wszczęcia śledztwa przeciwko V.P. w sprawie zniesławienia jego zmarłego ojca. 21 października 2003 r. prokurator wszczął śledztwo. W trakcie śledztwa prokurator zwrócił się do różnych organów z zapytaniem o działalność V.L.-Ž. opisaną w spornych stwierdzeniach. Otrzymał odpowiedzi z Głównego Archiwum Państwowego, Litewskiego Centrum Badań Genocydu i Ruchu Oporu, Litewskiej Biblioteki Narodowej, Archiwum Literatury i Sztuki oraz Departamentu Bezpieczeństwa Państwowego. Wszystkie te organy oświadczyły, że nie posiadają żadnych informacji wskazujących na to, że V.L.-Ž. współpracował z reżimami nazistowskim lub sowieckim, ani żadnych informacji potwierdzających jakiekolwiek inne fragmenty spornych stwierdzeń. Prokurator przesłuchał również kilka osób, które zostały cytowane jako źródła w książce V.P., ale wszystkie one oświadczyły, że nie są w stanie potwierdzić prawdziwości wydarzeń opisanych w spornych stwierdzeniach. 10 października 2005 r. Sąd Rejonowy Miasta Wilna I uniewinnił V.P. od zarzutu zniesławienia z uwagi na to, że przestępstwo to mogło być popełnione tylko przeciwko żyjącej osobie, podczas gdy V.L.-Ž. był już martwy w momencie publikacji książki V.P. Sąd zauważył, że działania V.P. mogłyby stanowić przestępstwo zniewagi pamięci osoby zmarłej, ale ten zarzut nie został uwzględniony w akcie oskarżenia. V.L., V.P. i prokurator wszyscy wnieśli odwołania od tej decyzji, a 17 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy w Wilnie uchylił ją. Sąd stwierdził, że akt oskarżenia nie spełniał odpowiednich wymogów proceduralnych i zwrócił sprawę prokuratorowi. 9 sierpnia 2006 r. prokurator umorzył śledztwo. Uznał, że istnieją wystarczające dowody, aby oskarżyć V.P. o zniewagę pamięci osoby zmarłej, ale ściganie karne za to przestępstwo uległo przedawnieniu. W czerwcu 2007 r. V.L. wniósł powództwo cywilne przeciwko V.P. Wniósł o nakazanie przez sąd V.P. publicznego sprostowania spornych stwierdzeń oraz o przyznanie mu 100 100 litów litewskich (LTL – około 29 000 euro (EUR)) z tytułu szkody niemajątkowej. V.L. twierdził, że sporne stwierdzenia były błędne i obraźliwe dla honoru i godności jego zmarłego ojca, a także dla jego własnego honoru i godności. V.P. kwestionował powództwo, twierdząc, że nie zamierzał nikogo zniesławić ani obrazić oraz że sporne stwierdzenia zostały wyjęte z kontekstu. Twierdził, że książka była wytworem twórczości literackiej stworzonym na podstawie jego subiektywnych wspomnień i że została napisana językiem obrazowym i przesadzonym, który można interpretować na wiele różnych sposobów. V.P. argumentował w ten sposób, że sporne stwierdzenia należy traktować jako oceny, a nie jako stwierdzenia faktów. Ponadto twierdził, że w każdym razie przy pisaniu książki opierał się na różnych źródłach historycznych i zeznaniach świadków, a także na własnym doświadczeniu – przedstawił listę książek i innych publikacji, które konsultował, oraz opisał okoliczności, w których dowiedział się o wydarzeniach omawianych w spornych stwierdzeniach. Dlatego argumentował, że sporne stwierdzenia były wystarczająco dokładne. Wreszcie V.P. twierdził, że zarówno V.L.-Ž., jak i V.L. byli wybitnymi politykami i postaciami publicznymi i dlatego musieli tolerować wyższy poziom krytyki. 10 grudnia 2008 r. V.P. zmarł. Sąd odroczył rozprawę do czasu ustalenia następców prawnych V.P. 7 maja 2009 r. skarżąca i jej dwaj bracia, którzy przyjęli spadek po ojcu, otrzymali zaświadczenia o nabyciu spadku, stwierdzające, że odziedziczyli majątek ojca w równych częściach. 23 lipca 2009 r. sąd zdecydował o kontynuacji rozpoznawania sprawy, zastępując pozwanego V.P. skarżącą i jej braćmi. Następnie V.L. zmodyfikował swoje powództwo i poprosił sąd o stwierdzenie, że sporne stwierdzenia były błędne i obraźliwe dla honoru i godności jego samego oraz jego zmarłego ojca (patrz paragraf 36 poniżej) oraz o przyznanie mu symbolicznej kwoty 1 LTL (około 0,29 EUR) z tytułu szkody niemajątkowej. Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. V.L. argumentował, że sporne stwierdzenia stanowią twierdzenia o faktach, a nie oceny. Twierdził, że zgodnie z orzecznictwem sądów krajowych, ciężar dowodu spoczywał na autorze w celu wykazania, że te stwierdzenia są faktycznie dokładne, ale dowody zebrane zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i karnym wykazały, że nie mają one żadnych podstawy faktycznej. Skarżąca i jej bracia byli reprezentowani przez tego samego adwokata, który reprezentował V.P. w postępowaniu cywilnym aż do jego śmierci. Wnieśli zasadniczo te same argumenty, które V.P. przedstawił wcześniej (patrz paragraf 13 powyżej). Argumentowali również, że obowiązek zapłaty odszkodowania za szkodę rzekomo wyrządzoną przez utwór literacki jest obowiązkiem osobistym autora i nie może zostać przeniesiony na jego spadkobierców. Ponadto twierdzili, że sporne stwierdzenia opierały się na wspomnieniach i opiniach subiektywnych ich zmarłego ojca, w związku z czym nie powinni być zobowiązani do udowodnienia prawdziwości tych stwierdzeń. 23 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Wilnie przyznał rację V.L. Stwierdził, że zgodnie z prawem krajowym, w celu uwzględnienia powództwa musiały zostać ustalone cztery okoliczności: po pierwsze, że pewne stwierdzenia zostały rozpowszechnione; po drugie, że stwierdzenia te dotyczyły powoda (V.L.) i jego zmarłego ojca (V.L.-Ž.); po trzecie, że stwierdzenia były obraźliwe dla honoru i godności V.L.-Ž. i V.L.; oraz po czwarte, że stwierdzenia były błędne. Powód (V.L.) musiał udowodnić istnienie pierwszych trzech okoliczności, podczas gdy pozwani (skarżąca i jej bracia) musieli udowodnić, że czwarta okoliczność nie miała miejsca (patrz paragraf 34 poniżej). Sąd Okręgowy w Wilnie zauważył, że nie było sporu co do tego, że stwierdzenia zostały rozpowszechnione i że odnosiły się do V.L.-Ž. i V.L. (patrz paragraf 5 powyżej). Strony nie zgodziły się jednak co do tego, czy stanowiły one twierdzenia o faktach, czy oceny. Sąd stwierdził, że sporne stwierdzenia zostały przedstawione jako twierdzenia faktyczne dotyczące V.L.-Ž.: implikowały one, że pewne wydarzenia rzeczywiście miały miejsce, na przykład że V.L.-Ž. został zwerbowany przez siły sowieckie i z nimi współpracował lub że wyraził poparcie dla ideologii Hitlera (patrz paragraf 5 powyżej). W związku z tym sąd uznał, że te stwierdzenia powinny mieć wystarczającą podstawę faktyczną. Dążąc do ustalenia, czy sporne stwierdzenia były faktycznie dokładne, Sąd Okręgowy w Wilnie przeanalizował dowody zebrane w postępowaniu karnym (patrz paragraf 8 powyżej), a także źródła wskazane przez samego V.P. w jego pisemnych wnioskach do sądu w toku postępowania cywilnego (patrz paragraf 13 powyżej). Sąd stwierdził, że żadne z tych źródeł nie było w stanie potwierdzić żadnych fragmentów spornych stwierdzeń w stopniu wymaganym w sprawach cywilnych. Następnie Sąd Okręgowy w Wilnie zbadał, czy sporne stwierdzenia były obraźliwe dla honoru i godności V.L.-Ž. i V.L. W odniesieniu do pierwszych trzech stwierdzeń (patrz paragraf 5 powyżej) uznał, że w historycznym kontekście Litwy zarzuty o współpracę z sowieckimi służbami bezpieczeństwa lub poparcie dla ideologii nazistowskiej były oczywiście obraźliwe nie tylko dla V.L.-Ž., ale także dla jego rodziny, w tym V.L., który sam był wybitnym politykiem. W odniesieniu do czwartego stwierdzenia (patrz paragraf 5 powyżej) uznał, że zarzuty wyrzucenia właścicieli apteki na ulicę i pozwania ich o drewnianą ławę – przedmiot ruchomości o niskiej wartości – stworzyły wizerunek V.L.-Ž. jako kogoś o niskich standardach moralnych i braku szacunku dla innych, i że to stwierdzenie było zatem również obraźliwe, nie tylko dla samego V.L.-Ž., ale także dla jego rodziny. Sąd oddalił zarzut pozwanych, że sprawa dotyczy osobistych obowiązków ich ojca. Uznał, że prawo krajowe przewiduje kilka różnych środków prawnych dla ofiar zniesławienia w publikacjach (patrz paragraf 36 poniżej). Z jednej strony ofiara mogła poprosić sąd o nakazanie autorowi dzieła sprostowania spornych stwierdzeń, co byłoby osobistym obowiązkiem autora, którego nie można przenieść na jego spadkobierców. Z drugiej strony ofiara mogła poprosić sąd o stwierdzenie, że sporne stwierdzenia były błędne i zniesławiające (obraźliwe dla honoru i godności ofiary), innymi słowy o żądanie obiektywnej oceny tych stwierdzeń. Taka ocena mogła zostać dokonana bez udziału autora i tym samym nie stanowiłaby osobistego obowiązku autora. W związku z tym sąd uznał, że skoro V.L. złożył to drugie żądanie (patrz paragraf 15 powyżej), prawo krajowe zezwala na przeniesienie odpowiedzialności cywilnej na spadkobierców autora. W rezultacie Sąd Okręgowy w Wilnie uwzględnił część powództwa V.L. i stwierdził, że sporne stwierdzenia były błędne i obraźliwe dla honoru i godności jego oraz jego zmarłego ojca. Oddalił powództwo V.L. o odszkodowanie z tytułu szkody niemajątkowej jako przedawnione. Skarżąca i jej bracia wnieśli apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Wilnie, przedstawiając zasadniczo te same argumenty co wcześniej (patrz paragrafy 13 i 17 powyżej). 13 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny utrzymał to orzeczenie w całości. Przede wszystkim stwierdził, że kluczowa różnica między twierdzeniami o faktach a ocenami polega na tym, że prawdziwość tych pierwszych może być zweryfikowana i udowodniona, podczas gdy te drugie wyrażają subiektywny pogląd, do którego kryteria prawdziwości lub dokładności nie mają zastosowania. Sąd uznał, że mimo faktu, że książka była oparta na wspomnieniach autora, sporne stwierdzenia nie ograniczały się do wyrażania subiektywnego poglądu na jakiekolwiek osoby lub wydarzenia, ale twierdziły, że podjęto pewne działania i miały miejsce pewne wydarzenia. Zdaniem sądu przeciętny czytelnik, nawet czytając sporne stwierdzenia jako część całej książki, a nie „wyjęte z kontekstu” (patrz paragraf 13 powyżej), postrzegałby je jako twierdzenia o faktach, a nie jako oceny. Sąd Apelacyjny zgodził się z pozwanych, że V.L.-Ž. i V.L. byli postaciami publicznymi i dlatego musieli tolerować wyższy poziom krytyki. Zauważył, że zgodnie z orzecznictwem sądów krajowych, rozpowszechnianie faktycznie niedokładnych stwierdzeń o postaci publicznej nie pociąga za sobą odpowiedzialności cywilnej, gdy stwierdzenia te dotyczą działalności publicznej tej osoby, a ich autor działał w dobrej wierze, dążąc do poinformowania społeczeństwa o takich działaniach (patrz paragraf 35 poniżej). Mimo to Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie może to usprawiedliwiać rozpowszechniania kłamstw, które są obraźliwe dla honoru i godności osoby, nawet gdy dotyczą one postaci publicznej. Uznał, że w rozpatrywanej sprawie sąd pierwszej instancji dokładnie przeanalizował dowody zebrane podczas postępowania karnego i źródła wskazane przez samego autora (patrz paragraf 20 powyżej) i doszedł do wniosku, że na podstawie bilansu prawdopodobieństwa wydarzenia opisane w spornych stwierdzeniach „były bardziej prawdopodobne, że nie miały miejsca, niż że miały miejsce”. Sąd Apelacyjny przeanalizował również dodatkowe źródła wymienione w apelacji pozwanych, ale stwierdził, że nie zawierają one żadnych informacji, które pozwoliłyby mu na osiągnięcie innego wniosku niż ten, do którego doszedł sąd pierwszej instancji. W związku z tym uznał, że faktyczna dokładność spornych stwierdzeń nie została udowodniona. Sąd Apelacyjny potwierdził również wniosek sądu pierwszej instancji, że stwierdzenia te były obraźliwe dla honoru i godności V.L.-Ž. i V.L. (patrz paragraf 21 powyżej). Wreszcie Sąd Apelacyjny oddalił argument pozwanych, że byli zobowiązani udowodnić prawdziwość wspomnień i opinii subiektywnych ich ojca. Zauważył, że ustalono, iż sporne stwierdzenia stanowią twierdzenia o faktach, a nie oceny, i dlatego konieczne było udowodnienie ich faktycznej dokładności, a nie powodów, dla których autor mógł mieć pewne opinie. Sąd stwierdził, że faktyczną dokładność spornych stwierdzeń mógł udowodnić każdy, a nie tylko ich autor, i że skarżąca i jej bracia mogli powołać się na materiał zebrany podczas postępowania karnego oraz na pisma ich ojca w postępowaniu cywilnym, a także sami złożyć nowe dowody. Sąd Apelacyjny zauważył również, że skarżąca i jej bracia przyjęli spadek po ojcu (patrz paragraf 14 powyżej), który obejmował prawa do wznowienia druku książki i otrzymywania z niej honorariów. Sąd uznał, że gdyby spadkobiercy autora zostali zwolnieni z odpowiedzialności wynikającej z książki, to powód V.L. zostałby pozbawiony jakiejkolwiek możliwości obrony swoich praw przeciwko błędnym i obraźliwym stwierdzeniom w niej opublikowanym. W konsekwencji Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji stwierdzającą, że sporne stwierdzenia były błędne i obraźliwe dla honoru i godności V.L.-Ž. i V.L. Skarżąca i jej bracia wnieśli skargę kasacyjną, przedstawiając zasadniczo te same argumenty co wcześniej (patrz paragrafy 13 i 17 powyżej). 14 marca 2011 r. Sąd Najwyższy oddalił tę skargę. Podkreślił znaczenie wyważenia sprawiedliwej równowagi między prawem do wolności wypowiedzi a prawem do poszanowania honoru i godności, ale stwierdził, że prawo do wolności wypowiedzi nie rozciąga się na celowe rozpowszechnianie kłamstw w celu poniżenia, obrażenia lub w inny sposób wyrządzenia szkody innym, nawet jeśli są one skierowane do postaci publicznych. Sąd Najwyższy zauważył, że sądy niższej instancji ustaliły, że sporne stwierdzenia były błędne i obraźliwe dla honoru i godności V.L.-Ž. i V.L. (patrz paragrafy 21 i 26 powyżej); w związku z tym orzekł, że rozpowszechnianie tych stwierdzeń nie może być usprawiedliwione wykonywaniem prawa do wolności wypowiedzi. Sąd Najwyższy powtórzył również, że roszczenie wniesione przez V.L. nie stanowiło osobistego obowiązku autora książki i dlatego mogło zostać przeniesione na jego spadkobierców. Stwierdził, że skarżąca i jej bracia przyjęli spadek po ojcu, który obejmował pewne prawa do książki (patrz paragraf 14 powyżej). W związku z tym, gdy tylko sąd stwierdził, że sporne stwierdzenia w książce były błędne i obraźliwe dla honoru i godności innych, następcy prawni autora mieli obowiązek zapewnić, że te stwierdzenia nie będą już rozpowszechniane.


Skarżący urodził się w 1979 roku i jest aresztowany w Diyarbakır. 23 grudnia 2001 r. skarżący został zatrzymany i doprowadzony do aresztu policyjnego na podstawie podejrzenia przynależności do Hizbullah, nielegalnej organizacji. W trakcie pobytu w areszcie policyjnym skarżący został rzekomo poddany nieludzkiemu traktowaniu przez funkcjonariuszy policji. W szczególności stosowano porażenia prądem w jego jądrach. 25 grudnia 2001 r. skarżący został przesłuchany przez policję bez udziału adwokata. W trakcie przesłuchania przyznał się w szczegółach do udziału w działalności nielegalnej organizacji oraz podał szczegółowe informacje o organizacji i jej członkach. 26 grudnia 2001 r. skarżący złożył wyjaśnienia przed prokuratorem w nieobecności adwokata, w których zaprzeczył złożonym wcześniej policji wyjaśnieniom. Tego samego dnia skarżący został doprowadzony przed sędziego śledczego Sądu Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakır, który przesłuchał go w nieobecności adwokata. Skarżący ponownie zaprzeczył swoim wyjaśnieniom złożonym policji. W trakcie przesłuchania skarżący poinformował sędziego śledczego, że został poddany nieludzkiemu traktowaniu podczas pobytu w areszcie policyjnym oraz że jego wyjaśnienia zostały złożone pod przymusem. Jednakże raport medyczny wystawiony przez Przychodnię Zdrowia Bağlar z tego samego dnia stwierdził, że nie ma śladów użycia przemocy wobec niego. Na zakończenie rozprawy sąd zarządził tymczasowe aresztowanie skarżącego. 9 stycznia 2002 r. prokurator w Diyarbakır wniósł akt oskarżenia, oskarżając skarżącego na podstawie art. 146 dawnego tureckiego kodeksu karnego o próbę obalenia konstytucyjnego porządku Państwa. 19 marca 2002 r. Sąd Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakır przeprowadził pierwszą rozprawę co do istoty sprawy. W trakcie rozprawy skarżący powtórzył swoje zarzuty dotyczące nieludzkiego traktowania w areszcie policyjnym oraz zaprzeczył swoim wyjaśnieniom złożonym policji. 27 stycznia 2004 r. skarżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do prokuratury w Diyarbakır przeciwko funkcjonariuszom policji, którzy rzekomo go źle traktowali. Stwierdził, że podawano mu porażenia prądem w ciało poprzez jądra oraz że jego jądra były ściskane, co spowodowało poważne obrażenia. Dołączył raport medyczny z 20 września 2002 r. z Uniwersytetu Fırat dotyczący stanu jego jąder. Raport stwierdzał, że u skarżącego wystąpiło poszerzenie żył w lewym jądrze do 2,6 mm, co doprowadziło do żylaków powrózka nasiennego. Sądy Bezpieczeństwa Państwa zostały zniesione na mocy ustawy nr 5190 z 16 czerwca 2004 r., opublikowanej w Dzienniku Urzędowym 30 czerwca 2004 r. Sprawa przeciwko skarżącemu została przekazana do Sądu Okręgowego w Diyarbakır. 25 czerwca 2004 r. prokurator w Diyarbakır wydał decyzję o umorzeniu postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszom policji z powodu braku dowodów. W toku postępowania karnego przeciwko skarżącemu sądy pierwszej instancji rozpatrywały kwestię dalszego tymczasowego aresztowania skarżącego na zakończenie rozpraw, zarówno z urzędu, jak i na wniosek skarżącego. Sądy zarządzały utrzymanie aresztu ze względu na charakter czynu, stan dowodów oraz zawartość akt sprawy. 12 czerwca 2008 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakır uznał skarżącego za winnego zarzucanego mu czynu i skazał go na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Kara została jednak zmniejszona do dwudziestu lat pozbawienia wolności, ponieważ skarżący był nieletni w chwili popełnienia czynu. 18 stycznia 2010 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok z przyczyn proceduralnych. 2 kwietnia 2010 r. skarżący zwrócił się do Sądu Okręgowego w Diyarbakır o zwolnienie z tymczasowego aresztowania. 9 kwietnia 2010 r. sąd oddalił jego wniosek o zwolnienie ze względu na charakter czynu. 30 września 2010 r. Sąd Okręgowy w Diyarbakır wydał decyzję o braku właściwości (görevsizlik kararı) na podstawie art. 8 ustawy nr 6008, która przewidywała, że nieletni nie mogą być sądzeni przed sądami okręgowymi, posiadającymi szczególną właściwość do rozpoznawania szeregu zaostrzonych przestępstw wymienionych w art. 250 § 1 Kodeksu Postępowania Karnego obowiązującego w tamtym czasie. W ten sposób sprawa została skierowana do Sądu dla Nieletnich w Diyarbakır. 2 listopada 2010 r. skarżący został zwolniony z tymczasowego aresztowania. 5 czerwca 2012 r. Sąd dla Nieletnich w Diyarbakır uznał, że skarżący popełnił czyn z art. 146 dawnego tureckiego kodeksu karnego, opierając się m.in. na wyjaśnieniach skarżącego złożonych policji, i skazał go na szesnaście lat i osiem miesięcy pozbawienia wolności. 17 czerwca 2014 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok Sądu dla Nieletnich w Diyarbakır.


Skarżący urodził się w 1965 roku i mieszka w Charkowie na Ukrainie. W 1999 roku uzyskał rosyjski paszport. 29 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy w Dniepropietrowsku na Ukrainie nakazał aresztować i doprowadzić skarżącego przed sąd w celu zastosowania środka zapobiegawczego w toku śledztwa w sprawie jego domniemanego rozboju. Skarżący został wpisany na międzynarodową listę osób poszukiwanych. 26 września 2007 r. skarżący został aresztowany w Moskwie. Ponieważ skarżący był obywatelem rosyjskim, został zwolniony. 14 października 2007 r. władze ukraińskie wystąpiły o ekstradycję skarżącego z Rosji w związku z toczącym się przeciwko niemu postępowaniem karnym. 21 grudnia 2007 r. Federalna Służba Migracyjna Rosji stwierdziła, że skarżący uzyskał swój rosyjski paszport w sposób oszukańczy, fałszując szereg dokumentów. Nakazała zajęcie jego paszportu i wpisanie go na federalną listę osób poszukiwanych. Późniejsze próby skarżącego zaskarżenia decyzji Federalnej Służby Migracyjnej w sprawie jego rosyjskiego paszportu okazały się bezskuteczne. 13 maja 2008 r. skarżący został aresztowany. 15 maja 2008 r. prokurator zatwierdził jego aresztowanie, uznając, że decyzja z 29 grudnia 2006 r. Sądu Rejonowego w Dniepropietrowsku upoważniała do „umieszczenia skarżącego w areszcie”, o czym mowa w art. 61 § 1 Konwencji Mińskiej. 24 czerwca 2008 r. prokurator rejonowy zadecydował o „umieszczeniu skarżącego w areszcie”, uznając, że decyzja Sądu Rejonowego w Dniepropietrowsku z 29 grudnia 2006 r. upoważniała do „umieszczenia w areszcie”, zgodnie z wymogami art. 466 § 2 Rosyjskiego Kodeksu Postępowania Karnego („KPK”). Skarżący wielokrotnie bezskutecznie skarżył się na swoje aresztowanie do organów ścigania. 4 września 2008 r. Perowski Sąd Rejonowy w Moskwie oddalił skargę skarżącego, uznając, że jego aresztowanie i zatrzymanie w związku z wnioskiem o ekstradycję z Ukrainy były i pozostają legalne. 24 listopada 2008 r. Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy tę decyzję z 4 września 2008 r., stwierdzając, że „kwestie dotyczące legalności i przyczyn zatrzymania powinny być rozpatrywane w innej procedurze przewidzianej przez prawo”. 3 października 2008 r. Prokuratura Generalna Federacji Rosyjskiej wyraziła zgodę na ekstradycję. 18 listopada 2008 r. Sąd Miejski w Moskwie potwierdził decyzję z 3 października 2008 r. 29 stycznia 2009 r. Sąd Najwyższy Rosji utrzymał w mocy wyrok z 18 listopada 2008 r. po rozpoznaniu odwołania. 20 maja 2009 r. skarżący został przekazany władzom ukraińskim w mieście Charkowie. 26 maja 2009 r. został przewieziony do miasta Dniepropietrowska. 6 czerwca 2009 r. sąd ukraiński odmówił zastosowania tymczasowego aresztowania wobec skarżącego na czas śledztwa. Skarżący został zwolniony.


Skarżący urodził się w 1968 roku i mieszka w Stryżawce. 12 września 2006 r. skarżący złożył pisemne zawiadomienie do burmistrza Winnicy informując go, że zarejestrowane w Winnicy stowarzyszenie młodzieży obywatelskiej „Czumackij Szlach” („Stowarzyszenie”), którego był przewodniczącym, zamierza przeprowadzić pikietę przed budorem Obwodowej Administracji Winnickiej („administracja obwodowa”). Zawiadomienie brzmiało następująco:
„Zawiadamiamy, że począwszy od 14 września 2006 r. nasza organizacja przeprowadzi pikietę [przed] [administracją obwodową] na czas nieokreślony w związku z naszym zdaniem niekorzystną sytuacją społeczno-gospodarczą w regionie.
Rozpoczęcie pikietowania: 14 września 2006 r. o godz. 14:00.
Miejsce: plac przed budynkiem [administracji obwodowej];
Osoba odpowiedzialna zgodnie z decyzją zarządu Stowarzyszenia: Czumak S.W. [skarżący].
Przewodniczący [Stowarzyszenia] Czumak, Serhij Wiktorowycz.” Zdaniem Rządu oficjalnie zarejestrowanym przewodniczącym Stowarzyszenia w danym czasie był pewien Igor Wiktorowycz Czumak. Skarżący nie był ani przewodniczącym, ani nawet nie mógł być członkiem Stowarzyszenia, ponieważ zgodnie ze statutem Stowarzyszenia członkostwo było otwarte dla osób poniżej dwudziestego ósmego roku życia. W czasie relevantnych wydarzeń skarżący był starszy. 13 września 2006 r. urząd burmistrza przekazał zawiadomienie skarżącego policji, prosząc o utrzymanie porządku publicznego podczas demonstracji. 14 września 2006 r. Stowarzyszenie rozpoczęło pikietę zgodnie z planem. Zdaniem skarżącego do akcji dołączyło kilka innych grup lokalnych, a przy murach budynku administracji obwodowej, na ulicy o szerokości 15 metrów, ustawiono dwa małe namioty kempingowe (o wymiarach 2 na 2 metry) do przechowywania materiałów rozdawanych i prezentowania haseł protestujących. 15 września 2006 r. Komitet Wykonawczy Rady Miejskiej w Winnicy wszczął postępowanie administracyjne, wnosząc o „zakazanie [Stowarzyszeniu] organizowania i przeprowadzania pikiet na ulicach i placach Winnicy oraz zobowiązanie go do usunięcia nielegalnie postawionych „małych form architektonicznych”. Powód twierdził, że protestujący naruszali spokój i porządek publiczny, obrażając przechodniów, zachowując się wobec nich arogancko, utrudniając ruch i pieszym oraz narażając życie i zdrowie mieszkańców. Powołując się na art. 182 Kodeksu Postępowania Sądowego Administracyjnego („KPSA”, patrz paragraf 20 poniżej), który przewidywał wniesienie powództwa przed rozpoczęciem pikietowania, powód poprosił sąd o dopuszczenie swojego powództwa do rozpoznania po upływie terminu, z uzasadnieniem, że dopiero po rozpoczęciu pikietowania stało się jasne, że protestujący zamierzają angażować się w nieodpowiednie zachowanie. Pozew został uzupełniony wnioskami V.Ch. i Y.S., dwóch przechodniów, skierowanymi do policji, w których skarżyli się, że protestujący „zachowywali się arogancko”, obrażali ich uczucia i ustawili namioty utrudniające pieszym przejście i psujące estetykę ulicy. W tym samym dniu Sąd Rejonowy w Winnicy („Sąd Rejonowy”) przeprowadził rozprawę, na której skarżący, reprezentujący Stowarzyszenie, zaprzeczył zarzutom, że pikietujący dopuścili się jakiegokolwiek nieodpowiedniego zachowania. Zdaniem niego, podczas rozprawy bezskutecznie zwracał się kilkakrotnie o przedłożenie dowodów. W szczególności wnosił o wezwanie na przesłuchanie V.Ch., Y.S. oraz funkcjonariuszy policji obecnych na miejscu pikietowania; o zapytanie władz policji, czy jakiekolwiek incydenty nielegalnego zachowania pikietujących zostały udokumentowane; oraz o przeprowadzenie oględzin miejsca w celu ustalenia, czy w rzeczywistości namioty kempingowe ustawione przez pikietujących utrudniały ruch lub przejście pieszych. Później tego samego dnia Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo, uznając, że akta sprawy zawierają wystarczające dowody, że protestujący zachowywali się nieodpowiednio. Istotna część wyroku brzmiała następująco:
„... [komitet] wykonawczy ... nie wiedział i nie mógł wiedzieć o możliwym naruszeniu porządku publicznego przez uczestników wydarzenia, co spowodowało przegapienie terminu wniesienia powództwa do sądu wymaganego przez paragraf 1 art. 182 Kodeksu Postępowania Sądowego Administracyjnego Ukrainy; sąd zatem przywraca termin procesowy ...
Sąd, rozstrzygając sprawę, bierze pod uwagę, że uczestnicy wydarzenia zainstalowali małe obiekty architektoniczne na chodniku. Ponadto, w trakcie wydarzenia zachowywali się arogancko, tym samym obrażając innych obywateli, utrudniali przejście pieszym ulicą Soborną i narażali użytkowników drogi, co potwierdzają skargi Y.S. i V.Ch.
Ponadto sąd uwzględnia fakt, że w zawiadomieniu o wydarzeniu stwierdzono, że odbędzie się ono na czas nieokreślony. Liczba protestujących również nie jest zdefiniowana ... i może stopniowo wzrastać. W związku z tym, w dowolnym momencie podczas pikietowania o nieokreślonej długości, nie można wykluczyć, że biorący w nim udział mogą wielokrotnie naruszać porządek publiczny.” Sąd zauważył również, że pikietowanie „może potencjalnie naruszać prawa i wolności innych mieszkańców” i orzekł następująco:
„[sąd orzeka] zakazać [Stowarzyszeniu] i innym osobom biorącym udział w akcji organizowania i przeprowadzania pokojowych zgromadzeń na ulicach i placach Winnicy, [oraz] instalowania małych obiektów architektonicznych w Winnicy; ... zobowiązać ich do rozebrania małych obiektów architektonicznych zainstalowanych na placu przed budynkiem [Administracji] ...
Zezwolić na natychmiastowe wykonanie orzeczenia sądu ...” O godz. 21:00 15 września 2006 r. protestujący zostali rozproszeni przez policję. 29 września 2006 r. lokalny urząd ewidencji poinformował skarżącego, że V.Ch. i Y.S. nie są zarejestrowani jako mieszkańcy pod adresami wskazanymi przez nich w skargach złożonych do policji. 8 października 2006 r. skarżący złożył apelację od wyroku sądu z 15 września 2006 r., podpisując ją jako przewodniczący Stowarzyszenia. Wniósł, że na mocy art. 182 KPSA powództwo powoda nie może być rozpoznane, jeśli zostało wniesione po terminie. Ponadto wniósł, że faktyczne wnioski sądu pozbawione były podstaw dowodowych. W szczególności nie było żadnych dowodów na to, że protestujący naruszyli prawo, poza skargami V.Ch. i Y.S., którzy podali fałszywe adresy domowe i w związku z tym nie mogli zostać zidentyfikowani. Skarżący skarżył się dalej, że sąd odrzucił jego wniosek o zlokalizowanie i wezwanie tych osób, a także o wezwanie na przesłuchanie funkcjonariuszy policji obecnych na miejscu pikietowania w związku z domniemanymi naruszeniami prawa przez protestujących. Żałował również, że sąd odmówił uwzględnienia jego wniosków o przedłożenie odpowiednich raportów policyjnych dokumentujących domniemane naruszenia prawa (jeśli w ogóle miały miejsce) oraz przeprowadzenie oględzin miejsca pikietowania w celu ustalenia, czy namioty ustawione przez aktywistów można uznać za „struktury architektoniczne” oraz czy doszło do jakiegokolwiek utrudnienia ruchu lub pieszym. Na koniec skarżący skarżył się, że sankcja nałożona przez Sąd Rejonowy (całkowity i stały zakaz organizowania przez Stowarzyszenie pokojowych zgromadzeń w Winnicy) była arbitralna i nieproporcjonalna. 22 listopada 2006 r. Winnicki Sąd Apelacyjny rozpoznał apelację skarżącego i uznał, że w okolicznościach sprawy (a mianowicie krótkiego terminu zawiadomienia o zamiarze przeprowadzenia pikietowania i nieokreślonego okresu, podczas którego uczestnicy planowali kontynuować swoją demonstrację) powództwo administracyjne wniesione przez komitet wykonawczy mogło zostać przyjęte do rozpoznania. Sąd zgodził się z ustaleniami faktycznymi Sądu Rejonowego i zauważył w szczególności, że poprzez ustawienie namiotów protestujący naruszyli art. 16 Ustawy o Rozwoju Miejscowości Zaludnionych oraz art. 18 Ustawy o Drogach Samochodowych. Jednocześnie Sąd Apelacyjny uznał, że sankcja nałożona na protestujących była nieproporcjonalna. W szczególności Konstytucja Ukrainy generalnie zezwalała na pokojowe zgromadzenia, które zatem nie mogły być zabronione w sposób ogólny. Mimo to nie przewidywała formy zgromadzenia takiej jak „pikietowanie” budynków administracyjnych „z instalacją na ulicach małych form architektonicznych”. W związku z tym sąd uznał, że termin „pokojowe zgromadzenia” w sentencji wyroku Sądu Rejonowego musi zostać zastąpiony terminem „pikietowania”. Następnie sąd oddalił pozostałe argumenty skarżącego jako nieuzasadnione. 1 kwietnia 2009 r. Wyższy Sąd Administracyjny Ukrainy oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez skarżącego.