Skarżący urodził się w 1952 roku i mieszka w Celje. Był zawodowym kierowcą ciężarówki, dopóki nie stał się niezdolny do pracy z powodu padaczki. 29 września 2003 r. skarżącemu orzeczono „zawodową niezdolność do pracy III kategorii” w wyniku jego stanu zdrowia. Uznano, że ma prawo do przeniesienia do odpowiedniego stanowiska pracy, na którym on i inni nie byliby narażeni na ryzyko z powodu jego stanu zdrowia, z mocą wsteczną od 14 sierpnia 2002 r. 21 lutego 2005 r. regionalny oddział w Celje Instytutu Ubezpieczeń Emerytalnych i Inwalidzkich Słowenii (dalej „regionalny ZPIZ”) przyznał skarżącemu tzw. „zasiłek za okres oczekiwania na przeniesienie lub zatrudnienie na innym odpowiednim stanowisku pracy” (dalej „zasiłek za okres oczekiwania”) od 8 października 2004 r. Chociaż kwoty w pierwszych kilku miesiącach wydają się niższe, następnie otrzymywał około 390 euro (EUR) miesięcznie z tytułu zasiłku za okres oczekiwania. Regionalny ZPIZ powołał się na art. 123 ustawy o ubezpieczeniu emerytalnym i inwalidzkim (dalej „ustawa z 1992 r.”) oraz art. 446 nowej ustawy o ubezpieczeniu emerytalnym i inwalidzkim (dalej „ustawa z 1999 r.” – patrz poniżej punkty 24 i 25). Stwierdzono, że skarżący został zarejestrowany jako bezrobotny 3 marca 2003 r. i był beneficjentem na podstawie art. 22 ustawy z 1999 r. od 1 marca 2003 r. do 7 października 2004 r. W ten sposób, po zakończeniu wypłaty zasiłku dla bezrobotnych, stał się uprawniony do zasiłku za okres oczekiwania na podstawie art. 123 ustawy z 1992 r. (patrz poniżej punkt 24). Regionalny ZPIZ zauważył również, że na mocy art. 193 ustawy z 1992 r. beneficjenci byli uprawnieni do zasiłku za okres oczekiwania do momentu spełnienia warunków przejścia na emeryturę (tamże). 15 października 2010 r. lekarz skarżącego poinformował regionalny ZPIZ o odniesionym przez niego urazie barku i zwrócił się o ponowną ocenę stopnia jego niezdolności do pracy. Na podstawie, między innymi, informacji dostarczonych przez lekarza skarżącego, regionalny ZPIZ w dniu 2 lutego 2011 r. zadecydował, że skarżący ma prawo do przeniesienia na inne stanowisko pracy z kilkoma ograniczeniami, takimi jak zakaz pracy na niechronionych wysokościachach lub prowadzenia pojazdów kategorii C i E, z mocą od 1 lutego 2011 r. Następnie, 28 czerwca 2011 r., podjął decyzję o przyznaniu mu zasiłku inwalidzkiego (nadomestilo za invalidnost) od 24 lutego 2011 r. Regionalny ZPIZ powołał się na ustawę z 1999 r., która wprowadziła pewne nowe świadczenia inwalidzkie (termin „świadczenie inwalidzkie” jest używany do obejmowania wszelkiego rodzaju zasiłków wynikających z niezdolności do pracy) i uchyliła niektóre z przewidzianych w ustawie z 1992 r., w tym zasiłek za okres oczekiwania. Artykuły 397 i 446 ustawy z 1999 r. stanowiły, że prawo do zasiłku inwalidzkiego stosuje się od 1 stycznia 2003 r. (patrz poniżej punkt 25). Regionalny ZPIZ zauważył w swojej decyzji, że skarżący nie był ubezpieczony w ramach obowiązkowego systemu ubezpieczeń w momencie powstania niezdolności do pracy, ale został zarejestrowany jako bezrobotny 3 marca 2003 r. w ciągu trzydziestu dni od ostatecznej decyzji dotyczącej jego niezdolności do pracy, zgodnie z wymogami art. 97 ustawy z 1999 r. Ustalono, że jego zdolność do pracy w rzeczywistości uległa dalszemu obniżeniu, mimo że kategoria (III) jego niezdolności do pracy pozostała bez zmian. Regionalny ZPIZ stwierdził, że na mocy art. 94 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy z 1999 r. powinien otrzymywać świadczenie w formie zasiłku inwalidzkiego, co w jego przypadku wyniosło 192,91 EUR. Zwrócił uwagę skarżącego na art. 185 ustawy z 1999 r., który zobowiązywał beneficjentów do informowania ZPIZ o wszelkich zmianach okoliczności, które mogłyby wpłynąć na ich prawa wynikające z tej ustawy (patrz poniżej punkt 26). 21 lipca 2011 r. skarżący odwołał się od powyższej decyzji, argumentując, że przy ustalaniu wysokości jego świadczenia inwalidzkiego regionalny ZPIZ powinien był respektować zasadę nabytych praw. Zauważył, że jego świadczenie uległo znacznej redukcji, mimo że jego niezdolność do pracy w rzeczywistości się pogorszyła, i twierdził, że taka decyzja jest niezgodna z prawem. 21 października 2011 r. centralny Instytut Ubezpieczeń Emerytalnych i Inwalidzkich Słowenii (dalej „centralny ZPIZ”) oddalił odwołanie skarżącego, potwierdzając, że regionalny ZPIZ prawidłowo zastosował prawo i poprawnie obliczył kwotę jego zasiłku inwalidzkiego. 5 grudnia 2011 r. skarżący wniósł pozew do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Celje, kwestionując powyższe decyzje. Powtórzył, że zasiłek inwalidzki przyznany mu na mocy ustawy z 1999 r. naruszył jego nabyte prawa i że zamiast zwiększyć jego świadczenie, zmniejszył je o połowę, co jest niezgodne z prawem i konstytucją. 26 marca 2012 r. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Celje oddalił powództwo skarżącego. Wyjaśnił, że chociaż odbiorcy praw związanych z niezdolnością do pracy na mocy ustawy z 1992 r. zachowali swoje nabyte prawa po dacie określonej w art. 446 ustawy z 1999 r., w przypadku skarżącego ponowna ocena jego niezdolności do pracy została przeprowadzona 2 lutego 2011 r. z powodu pogorszenia się jego stanu (patrz powyżej punkt 10), co spowodowało dalsze ograniczenia w miejscu pracy i w konsekwencji ponowne ustalenie jego praw. W przypadkach, w których przeprowadzono nową ocenę, miała być stosowana ustawa z 1999 r. Sąd stwierdził, że ustawa z 1999 r. nie zawiera prawa do zasiłku za okres oczekiwania. Zamiast tego, na mocy art. 94, przewiduje zasiłek inwalidzki (patrz poniżej punkt 25), który został prawidłowo przyznany skarżącemu. 25 kwietnia 2012 r. skarżący odwołał się od wyroku, powtarzając zarzuty, które zgłosił przed sądem pierwszej instancji, i twierdząc, że powinien zostać poinformowany o konsekwencjach wniosku o ponowną ocenę jego niezdolności do pracy. Gdyby tak było, „zabroniłby” swojemu lekarzowi składania takiego wniosku. Na koniec powtórzył, że decyzja regionalnego ZPIZ z 28 czerwca 2011 r. (patrz powyżej punkt 10) jest niezgodna z prawem i konstytucją, ponieważ narusza jego prawo do zabezpieczenia społecznego; zauważył, że nie jest w stanie przeżyć na nowo ustalonym zasiłku inwalidzkim. 21 czerwca 2012 r. Wyższy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego, potwierdzając stanowisko sądu niższej instancji, że sprawa skarżącego dotyczyła zmiany stopnia niezdolności do pracy, co wymagało nowego ustalenia jego świadczenia inwalidzkiego. W takiej sytuacji art. 397 ust. 3 ustawy z 1999 r. przewidywał, że skarżący nabywa prawa na mocy tej ustawy. Ponadto, ponieważ prawa skarżącego zostały ustalone na nowo, Wyższy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie doszło do naruszenia jego nabytych praw związanych z zabezpieczeniem społecznym, a tym samym do naruszenia Konstytucji. 4 września 2012 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, argumentując, że nie mógł zasadnie oczekiwać, że pogorszenie jego niezdolności do pracy skutkuje drastycznym zmniejszeniem jego świadczenia inwalidzkiego. W związku z tym twierdził, że stanowisko Wyższego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym redukcja nie ingeruje w jego nabyte prawa ani nie stanowi naruszenia jego konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego, było arbitralne, ponieważ sąd nie uzasadnił tego wniosku. Skarżący twierdził dalej, że nowo ustalona kwota świadczenia inwalidzkiego ingeruje w jego konstytucyjne prawo własności. 5 marca 2013 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącego, stwierdzając, że Wyższy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wystarczająco wyjaśnił, że zmiana stopnia niezdolności do pracy wymagała nowego ustalenia świadczenia zgodnie z ustawą z 1999 r. 21 maja 2013 r. skarżący wniósł skargę konstytucyjną na wyrok Sądu Najwyższego, zarzucając naruszenie jego konstytucyjnych praw do własności i zabezpieczenia społecznego. Argumentował, że redukcja świadczenia inwalidzkiego zagraża jego egzystencji i nie przeszła testu proporcjonalności. 18 listopada 2013 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił przyjęcia skargi skarżącego do rozpoznania co do meritum, powołując się na art. 55b ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (patrz poniżej punkt 27). Tymczasem, 22 maja 2013 r., skarżący spełnił warunki do uzyskania emerytury w wysokości 374,73 EUR, a jego zasiłek inwalidzki został wstrzymany od tej daty. Otrzymywał zatem zasiłek inwalidzki przez okres dwudziestu siedmiu miesięcy. Dane dotyczące dochodów skarżącego dostarczone przez słoweńskie organy podatkowe pokazują, że w 2010 r. otrzymał 4 908 EUR z tytułu ubezpieczenia emerytalnego i inwalidzkiego, a po kwestionowanej zmianie jego zasiłku – 2 902 EUR w 2011 r. oraz 2 480 EUR w 2012 r.


Pierwszy skarżący urodził się w 1978 roku i mieszka w Turynie. Drugi skarżący urodził się w 1975 roku i był przetrzymywany w Turynie do czasu swojej śmierci 10 stycznia 2017 roku. W 2004 roku skarżący byli osadzeni w Zakładzie Karnym w Asti. 10 grudnia 2004 roku drugi skarżący interweniował w bójkę, która wybuchła między pierwszym skarżącym a strażnikiem więziennym. Sposób, w jaki doszło do kwestionowanych zdarzeń, zgodnie z twierdzeniami skarżących oraz wynikający ze zeznań świadków złożonych w postępowaniu krajowym, można podsumować w następujący sposób. 10 grudnia 2004 roku, po sprzeczce ze strażnikiem więziennym, pierwszego skarżącego wezwano na spotkanie z dowódcą oddziału (comandante di reparto della polizia penitenziaria). Zanim dotarł do biura dowódcy, został zatrzymany przez grupę strażników więziennych, którzy na zmianę go bili. Po spotkaniu został pozbawiony ubrania i doprowadzony do celi w skrzydle izolacji. Jedynym meblem w celi było łóżko bez materaca, pościeli lub koców. Jeśli chodzi o urządzenia sanitarne, cela miała toaletę turecką bez bieżącej wody i nie była wyposażona w umywalkę. Okno w celi nie miało szyb, a jedynym źródłem ogrzewania był mały, niesprawny kaloryfer, który dawał niewielką ochronę przed grudniową pogodą. Przez kilka dni, choć nie jest jasne dokładnie ile, pozostawiano go nagiego. Podczas pierwszego tygodnia pobytu w izolacji nie otrzymywał jedzenia i podawano mu tylko skąpe ilości wody. Następnie otrzymywał racjonowane ilości jedzenia. Był bity codziennie, kilka razy dziennie. Był wielokrotnie uderzany pięściami, kopany i bito go w głowę przez strażników więziennych, którzy napastowali go w grupach o różnej liczebności. Poddawano go również deprywacji snu, ponieważ bicia często miały miejsce w nocy, a strażnicy więzienni znieważali go słownie, aby zmusić go do czuwania. Podczas pobytu w izolacji skarżący nie otrzymywał wizyt od swojego adwokata ani rodziny. 10 grudnia 2004 roku, po tej samej sprzeczce ze strażnikiem więziennym, drugi skarżący został pozbawiony ubrania i doprowadzony do celi w skrzydle izolacji zakładu karnego. Łóżko w celi nie miało materaca, prześcieradła ani koców, a cela nie miała umywalki. Początkowo w oknach nie było szyb, które po nieokreślonej liczbie dni zostały przykryte folią plastikową. Przez kilka dni, choć nie jest jasne dokładnie ile, pozostawiano go nagiego. Następnie otrzymał lekkie ubranie. Jedzenie skarżącego było racjonowane, a w pewnych momentach otrzymywał tylko chleb i wodę. W niektóre dni nie otrzymywał żadnego jedzenia. Skarżący był bity przez strażników więziennych, często więcej niż raz dziennie. Poddawano go różnym formom przemocy fizycznej, w tym wielokrotnemu uderzaniu pięściami, kopaniu i spoliczkowaniu, a w pewnym momencie jego głowa była przygnieciona do ziemi butem jednego ze strażników więziennych. Bicia miały miejsce zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Skarżącego biło naraz czterech lub pięciu funkcjonariuszy. Jeden ze strażników więziennych wyrywał mu kępki włosów. 16 grudnia 2004 roku został przyjęty do szpitala. W trakcie pobytu w izolacji pozwolono mu wyjść z celi tylko dwa razy, raz pod prysznic i raz na spacer. Śledztwo karne w sprawie kwestionowanego traktowania zostało wszczęte w 2005 roku. Zostało zainicjowane, gdy w toku tajnego nadzoru w ramach operacji badającej przemyt narkotyków w zakładzie karnym w Asti ujawniono, że kilku strażników więziennych dyskutowało o złym traktowaniu, jakiego doświadczyli skarżący. 7 lipca 2011 roku pięciu strażników więziennych, C.B., D.B., M.S., A.D. i G.S., zostało skierowanych do sądu. Oskarżono ich o złe traktowanie skarżących na podstawie art. 572 włoskiego Kodeksu Karnego („Kodeks Karny”), w związku z art. 61 § 9 Kodeksu Karnego, przepisem, który uznaje popełnienie przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego nadużywającego swojej pozycji za okoliczność obciążającą. W tej samej dacie skarżący przystąpili do postępowania jako strony cywilne. Wyrok Sądu Rejonowego w Asti został wydany 30 stycznia 2012 roku. Ustalenia sądu można podsumować w następujący sposób. Co do ustalenia faktów dotyczących złego traktowania, sąd stwierdził, że dowody zebrane podczas śledztwa i przedstawione na rozprawie wykazały, że zdarzenia miały miejsce w sposób opisany przez ofiary w ich zeznaniach podczas rozprawy. Sąd powołał się na oświadczenia, z których wynikało, że skarżący byli poddawani fizycznemu i werbalnemu znęcaniu się, w połączeniu z pozbawieniem jedzenia, wody, snu i ubrań oraz byli przetrzymywani w celach bez odpowiedniego dostępu do sanitariatów, ogrzewania i pościeli. Sąd stwierdził dalej, że ponad wszelką wątpliwość ustalono, iż skarżący byli poddawani nie tylko odosobnionym aktom nękania i znęcania się, ale powtarzającemu się złemu traktowaniu, które było stosowane w sposób systematyczny. Konkretniej, sąd uznał za ustalone ponad wszelką wątpliwość, że pierwszy i drugi skarżący byli poddawani powtarzającej się przemocy fizycznej odpowiednio od 10 do 29 grudnia 2004 roku oraz od 10 do 16 grudnia 2004 roku. Sąd stwierdził, że bicia odbywały się regularnie o każdej porze dnia, a zwłaszcza w nocy. Sąd zauważył, że drugi skarżący został przyjęty do izby przyjęć Szpitala Cywilnego w Asti 16 grudnia 2004 roku z obrażeniami pourazowymi. W odniesieniu do pierwszego skarżącego sąd potwierdził jego hospitalizację po zdarzeniach, nie podając daty ani konkretnej dokumentacji medycznej potwierdzającej ten fakt. Ponadto sąd uznał za ustalone ponad wszelką wątpliwość, że w 2004 i 2005 roku w Zakładzie Karnym w Asti istniała to, co określił mianem „uogólnionej praktyki złego traktowania”, która była systematycznie stosowana wobec więźniów uznawanych za problematycznych. Środki, które sąd definiuje jako przekraczające granice dozwolonych środków dyscyplinarnych lub bezpieczeństwa, były rutynowo stosowane w celu ukarania i zastraszenia problematycznych więźniów oraz odstraszenia od innych zakłócających porządek zachowań. W ramach tej praktyki więzień był zazwyczaj zabierany do celi w oddziale izolacji, gdzie był poddawany powtarzającemu się nękaniu i znęcaniu się przez strażników więziennych. Znęcanie się przybierało głównie formę przemocy fizycznej, ponieważ więźniów bili grupy strażników więziennych, często w nocy. Ponadto więźniom rutynowo odmawiano snu, jedzenia i wody oraz odmawiano dostępu do urządzeń sanitarnych. Sąd znalazł również liczne dowody na to, że strażnicy więzienni działali w klimacie bezkarności. Wynikało to, w ocenie sądu, z bierności wysokich rangą administratorów więziennych i solidarności panującej wśród strażników więziennych. Wynika, że sąd zarządził inspekcję zakładu karnego, w tym skrzydła izolacji, w trakcie procesu. Sąd stwierdził, że kilka cel w skrzydle izolacji Zakładu Karnego w Asti było nieprzydatnych do przetrzymywania więźniów. Niektóre nie miały pościeli, materacy, urządzeń sanitarnych ani ogrzewania. Mimo że okna w niektórych celach nie miały szyb, a w innych okna były przykryte metalowymi płytami z małymi otworami, cele były jednak używane w miesiącach zimowych. Niektóre cele były wyposażone w łóżko i toaletę turecką, ale nie miały żadnego innego mebla ani urządzeń sanitarnych. Po ustaleniu faktów sąd przystąpił do oceny odpowiedzialności za ustalone zachowanie. W tym zakresie G.S. został uniewinniony od udziału w złym traktowaniu, a A.D. i D.B. zostali uniewinnieni od zarzutu złego traktowania na podstawie art. 572 Kodeksu Karnego. Sąd uznał jednak, że zachowanie A.D. i D.B. stanowiło spowodowanie uszczerbku na zdrowiu, sprzeczne z art. 582 Kodeksu Karnego. Jednakże zarządził umorzenie postępowania przeciwko nim z powodu upływu terminu przedawnienia określonego w przepisach o przedawnieniu. W odniesieniu do C.B. i M.S. sąd uznał, że istnieją wystarczające dowody, by stwierdzić, że byli odpowiedzialni za większość, jeśli nie wszystkie, fizyczne, psychiczne i „materialne” akty znęcania się będące przedmiotem sprawy. Sąd rozważył następnie, że czynności będące przedmiotem sprawy można zaklasyfikować jako tortury zgodnie z definicją zawartą w Konwencji Narodów Zjednoczonych (NZ) przeciwko torturom oraz innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Sąd zauważył dalej, że Włochy nie włączyły przestępstwa tortur do ustawodawstwa krajowego, naruszając swoje zobowiązania międzynarodowe. Był zatem zobowiązany stwierdzić, że zgodnie z prawem włoskim nie istnieje przepis prawny, który pozwoliłby mu zaklasyfikować kwestionowane zachowanie jako czyny tortur. Po zapoznaniu się z powyższymi rozważaniami, sąd przystąpił do oceny, które istniejące przestępstwo jest bardziej odpowiednie w zakresie kwalifikacji prawnej zachowania C.B. i M.S. Przeprowadzając ocenę, sąd oparł się na wniosku, że głównym celem kwestionowanego traktowania było ukaranie skarżących, „utrzymanie porządku” w zakładzie karnym i wysłanie jasnego sygnału innym więźniom. Sąd uznał, że zachowanie dwóch strażników więziennych mieści się zatem najbardziej odpowiednio w zakresie art. 608 Kodeksu Karnego, który dotyczy nadużycia władzy wobec aresztowanych lub zatrzymanych osób. Termin przedawnienia dla przestępstwa w question upłynął jednak, ponieważ sąd nie znalazł żadnego działania proceduralnego, które miałoby skutek przerywający ten termin. Sąd stwierdził, że C.B. i M.S. byli również odpowiedzialni za spowodowanie uszczerbku na zdrowiu, ale ponieważ przedawnienie miało zastosowanie również do tego przestępstwa, takie ustalenie nie zmieniło istoty decyzji. Sąd zatem zarządził umorzenie postępowania przeciwko C.B. i M.S., ponieważ upłynął stosowny termin określony w przepisach o przedawnieniu. 22 lutego 2012 roku prokurator złożył apelację do Sądu Kasacyjnego, argumentując, że Sąd Rejonowy w Asti pomylił się w kwalifikacji prawnej przestępstwa w odniesieniu do C.B. i M.S. Prokurator twierdził, że najbardziej odpowiednim przestępstwem w celu zaklasyfikowania zachowania w question byłoby zaostrzone złe traktowanie na podstawie art. 572 włoskiego Kodeksu Karnego – jak pierwotnie zidentyfikowano w akcie oskarżenia – w związku z art. 608 Kodeksu Karnego. Wyrokiem wydanym 21 maja 2012 roku i złożonym w sekretariacie sądu 27 lipca 2012 roku, Sąd Kasacyjny uznał wniosek prokuratora za niedopuszczalny. Sąd wyraził zgodę z twierdzeniem prokuratora w zasadzie, ale ponieważ przedawnienie miało również zastosowanie do przestępstwa zaostrzonego złego traktowania, decyzja na korzyść oskarżenia nie miałaby żadnego praktycznego skutku. 26 lipca 2012 roku C.B. wniósł sprzeciw do wykonania (incidente d’esecuzione) do Sądu Rejonowego w Asti, argumentując, że jego decyzja z 30 stycznia 2012 roku (patrz powyższy paragraf 24) nie może być uznana za ostateczną i wiążącą w zakresie, w jakim go dotyczy, ponieważ decyzja nie została mu prawidłowo doręczona. W decyzji wydanej 31 października Sąd Rejonowy w Asti oddalił sprzeciw C.B. z uzasadnienia, że C.B. musiał mieć wiedzę o decyzji w momencie, gdy prokurator złożył apelację do Sądu Kasacyjnego (patrz powyższy paragraf 36) lub najpóźniej, gdy jego przedstawiciel złożył pismo obronne na rozprawie przed Sądem Kasacyjnym w maju 2012 roku. 26 lipca 2012 roku C.B. odwołał się od decyzji do Sądu Kasacyjnego. Wyrokiem wydanym 11 lipca 2013 roku i złożonym w sekretariacie 1 sierpnia 2013 roku, Sąd Kasacyjny uwzględnił apelację. Sąd stwierdził, że niedoręczenie decyzji C.B. nie może być naprawione przez potencjalną wiedzę C.B. o decyzji na późniejszym etapie, jak argumentował Sąd Rejonowy. Wyrok Sądu Rejonowego w Asti z 30 stycznia 2012 roku nie mógł zatem być uznany za ostateczny i wiążący w odniesieniu do C.B. Na podstawie tej ostatniej decyzji, 10 października 2013 roku C.B. złożył apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Asti z 30 stycznia 2012 roku do Sądu Apelacyjnego w Turynie, domagając się uniewinnienia. Strony nie dostarczyły dalszych informacji co do wyniku postępowania. W swoich uwagach z 31 marca 2016 roku Rząd wskazał, że czterech strażników więziennych zostało poddanych postępowaniu dyscyplinarnemu w związku z kwestionowanymi zdarzeniami i na mocy różnych decyzji wydanych 29 stycznia 2013 roku nałożono następujące sankcje dyscyplinarne:
– C.B. został zwolniony z funkcji (destituito dal servizio). Został jednak przywrócony do służby 26 listopada 2013 roku, na skutek wyroku Sądu Kasacyjnego z 11 lipca 2013 roku, który zawiesił wiążący charakter wyroku Sądu Rejonowego w Asti (patrz powyższy paragraf 41);
– M.S. został zwolniony z funkcji;
– A.D. został zawieszony w służbie na okres 4 miesięcy;
– D.B. został zawieszony w służbie na okres 6 miesięcy.
Zgodnie z dokumentem wydanym przez Dyrektora Biura Kadr Departamentu Administracji Więziennej Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 12 października 2015 roku, dostarczonym przez Rząd, czterech strażników więziennych nie zostało zawieszonych w służbie (sospensione precauzionale dal servizio) w trakcie śledztwa ani procesu. Na żądanie Sądu Rząd złożył wyciągi z więziennej dokumentacji medycznej drugiego skarżącego w okresie od 26 listopada 2004 roku do 5 marca 2005 roku oraz odpisy jego dokumentacji hospitalizacji z 16 grudnia 2004 roku. Więzienna dokumentacja medyczna wskazuje, że 13 grudnia 2004 roku drugi skarżący został zbadany wizualnie (nadal „za kratami”). Skarżył się na ból w okolicy klatki piersiowej i prawego ucha. Lekarz sporządzający dokumentację odnotował obecność wybroczyn i krwiaków wokół klatki piersiowej pacjenta. Zalecił dokładniejsze badanie medyczne i/lub przeniesienie do ambulatorium. Dokumentacja wskazuje dalej, że kolejne badanie wizualne (również „za kratami”) odbyło się 15 grudnia 2004 roku. Informacje w tym wpisie są takie same jak w poprzednim. Zalecono przeniesienie do ambulatorium w celu badania lekarskiego. 15 grudnia 2004 roku dokumentacja pokazuje, że skarżący przeszedł badanie lekarskie po południu. Lekarz zgłosił obecność wybroczyn na klatce piersiowej pacjenta oraz w okolicy zausznej. Palpacja pacjenta ujawniła rozlany ból. Lekarz sporządzający dokumentację zalecił wykonanie zdjęć rentgenowskich w przypadku podejrzenia złamania. Podano leki przeciwbólowe. Wpis z 16 grudnia 2004 roku informuje o przeniesieniu skarżącego do izby przyjęć Szpitala Cywilnego w Asti w następstwie obrażeń pourazowych. Zgodnie z dokumentacją medyczną Szpitala Cywilnego w Asti, zdjęcie rentgenowskie ujawniło złamanie żebra, a badanie lekarskie wykazało rozlane siniaki w okolicy klatki piersiowej i brzucha oraz ból przy palpacji. Dokumentacja stwierdza, że skarżący powiedział lekarzowi, że obrażenia wystąpiły w wyniku przypadkowego upadku. Wpis w więziennej dokumentacji medycznej dotyczący wypisu skarżącego ze szpitala 16 grudnia 2004 roku pokazuje, że przepisano mu leki przeciwbólowe. W odniesieniu do pierwszego skarżącego Rząd nie złożył kopii więziennej dokumentacji medycznej, mimo żądania Sądu o takie informacje.


Pierwszy skarżący urodził się w 1958 roku i mieszka w Vranje. 19 stycznia 2004 r. Sąd Rejonowy w Vladičin Han nakazał spółce o własności społecznej DP PK Delišes (dalej „spółka zadłużona”), z siedzibą w Vladičin Han, zapłacenie pierwszemu skarżącemu określonych kwot tytułem długu, a także kosztów postępowania cywilnego. Wyrok ten stał się prawomocny 15 marca 2004 r. 27 maja 2004 r., na wniosek pierwszego skarżącego, Sąd Rejonowy w Vladičin Han zarządził egzekucję powyższego wyroku oraz nakazał spółce zadłużonej zapłacenie pierwszemu skarżącemu kosztów egzekucji. 30 stycznia 2014 r. Sąd Handlowy w Leskovac otworzył postępowanie upadłościowe wobec spółki zadłużonej (St. 1/14). W rezultacie toczące się postępowania egzekucyjne przeciwko spółce zadłużonej zostały zawieszone na mocy decyzji Sądu Rejonowego z 12 marca 2014 r. Pierwszy skarżący należycie złożył swoje roszczenie. Postępowanie upadłościowe przeciwko spółce zadłużonej wciąż trwa. 23 stycznia 2013 r. pierwszy skarżący wniósł skargę konstytucyjną. 28 maja 2015 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie prawa pierwszego skarżącego do rozprawy w rozsądnym terminie. Ponadto przyznał mu 500 euro (EUR) jako sprawiedliwe zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. Trybunał Konstytucyjny oddalił skargę pierwszego skarżącego dotyczącą prawa do spokojnego korzystania z mienia, a także jego wniosek o zadośćuczynienie za szkodę majątkową, ponieważ postępowanie upadłościowe wciąż trwało. Decyzja ta została doręczona pierwszemu skarżącemu 13 lipca 2015 r.

Drugi skarżący urodził się w 1956 roku i mieszka w Niszu. Był zatrudniony w DOO EI-7 Oktobar, spółce o własności społecznej z siedzibą w Niszu (dalej „spółka zadłużona”). 22 grudnia 2005 r. drugi skarżący zawarł ugodę ze spółką zadłużoną przed Sądem Rejonowym w Niszu, na mocy której spółka zadłużona była zobowiązana do zapłacenia drugiemu skarżącemu określonych kwot tytułem zaległych wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne, a także kosztów postępowania cywilnego. Ugoda ta stała się prawomocna w nieokreślonym dniu. 17 grudnia 2010 r., na wniosek drugiego skarżącego, Sąd Rejonowy w Niszu zarządził egzekucję powyższej ugody oraz nakazał spółce zadłużonej zapłacenie drugiemu skarżącemu kosztów egzekucji. 5 września 2008 r. Sąd Rejonowy w Niszu nakazał spółce zadłużonej zapłacenie drugiemu skarżącemu określonych kwot tytułem zaległych wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne, a także kosztów postępowania cywilnego. Wyrok ten stał się prawomocny do 23 grudnia 2008 r. 28 grudnia 2010 r., na wniosek drugiego skarżącego, Sąd Rejonowy w Niszu zarządził egzekucję powyższego wyroku oraz nakazał spółce zadłużonej zapłacenie drugiemu skarżącemu kosztów egzekucji. 30 czerwca 2007 r. i 15 października 2007 r. Republikańska Agencja ds. Pokojowego Rozwiązywania Sporów Pracowniczych nakazała spółce zadłużonej zapłacenie drugiemu skarżącemu określonych kwot tytułem zaległych wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne. Decyzje te stały się prawomocne w nieokreślonych datach. 27 grudnia 2010 r. i 28 grudnia 2010 r., na wniosek drugiego skarżącego, Sąd Rejonowy w Niszu zarządził egzekucję powyższych decyzji oraz nakazał spółce zadłużonej zapłacenie drugiemu skarżącemu kosztów egzekucji. 23 maja 2012 r. Sąd Handlowy w Niszu otworzył postępowanie upadłościowe wobec spółki zadłużonej (St. 115/12). W rezultacie toczące się postępowania egzekucyjne przeciwko spółce zadłużonej zostały zawieszone. Drugi skarżący należycie złożył swoje roszczenia. 24 grudnia 2015 r. roszczenia drugiego skarżącego zostały formalnie uznane. Postępowanie upadłościowe przeciwko spółce zadłużonej wciąż trwa. 11 lutego 2013 r. drugi skarżący wniósł skargę konstytucyjną. 18 czerwca 2015 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił jego skargę jako wniesioną po terminie. Uznał, że drugi skarżący nie złożył skargi w ciągu trzydziestu dni od daty doręczenia mu decyzji o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w wyniku otwarcia postępowania upadłościowego. Decyzja ta została doręczona drugiemu skarżącemu po 16 lipca 2015 r.

Trzeci skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Kragujevac. Był zatrudniony w DP Industrija Filip Kljajić, spółce o własności społecznej z siedzibą w Kragujevac (dalej „spółka zadłużona”). 13 maja 2002 r. trzeci skarżący zawarł ugodę ze spółką zadłużoną przed Sądem Rejonowym w Kragujevac, na mocy której spółka zadłużona była zobowiązana do zapłacenia trzeciemu skarżącemu określonych kwot tytułem zaległych wynagrodzeń, a także kosztów postępowania cywilnego. Ugoda ta stała się prawomocna w nieokreślonym dniu. 27 sierpnia 2002 r., na wniosek trzeciego skarżącego, Sąd Rejonowy w Kragujevac zarządził egzekucję powyższej ugody oraz nakazał spółce zadłużonej zapłacenie trzeciemu skarżącemu kosztów egzekucji. 5 marca 2010 r. Sąd Handlowy w Kragujevac otworzył postępowanie upadłościowe wobec spółki zadłużonej (St. 45/10). Trzeci skarżący należycie złożył swoje roszczenie. 25 października 2010 r. roszczenie trzeciego skarżącego zostało formalnie uznane. 2 sierpnia 2012 r. trzeci skarżący otrzymał 13,12% swojego uznanych roszczenia. Postępowanie upadłościowe przeciwko spółce zadłużonej wciąż trwa. 10 maja 2013 r. trzeci skarżący wniósł skargę konstytucyjną. 28 grudnia 2015 r. Trybunał Konstytucyjny oddalił jego skargę jako wniesioną po terminie. Uznał, że trzeci skarżący nie złożył skargi w ciągu trzydziestu dni od daty wydania decyzji o otwarciu postępowania upadłościowego lub od daty złożenia przez niego roszczenia w postępowaniu upadłościowym. Decyzja ta została doręczona trzeciemu skarżącemu 29 stycznia 2016 r.


Skarżący urodził się w 1990 roku i mieszka w Gyöngyöspata. Jest pochodzenia romskiego. 12 sierpnia 2010 roku około godziny 1:50 skarżący został doprowadzony do Komisariatu Policji w Gyöngyös po tym, jak on i jego wspólnicy zostali zatrzymani podczas jazdy samochodem zawierającym towary najprawdopodobniej skradzione z pobliskiego domu letniskowego. Skarżący złożył oświadczenie, że krótko potem, przez około dwadzieścia minut, był źle traktowany przez dwóch policjantów; około godziny 4:30 dwaj policjanci wrócili i kontynuowali bicie i kopanie go przez kolejne trzydzieści minut lub tak. Około dwie godziny później dwaj policjanci odprowadzili skarżącego do innego pokoju na przesłuchanie, ale następnie kontynuowali bicie go wraz z kilkoma innymi policjantami. W relacji skarżącego na temat wydarzeń w złym traktowaniu uczestniczyło łącznie sześciu policjantów i dwóch strażników, z oczywistym zamiarem wymuszenia przyznania się do dalszych przestępstw. Oświadczył, że został uderzony w twarz, zmuszony do klęczenia i wielokrotnie kopany; na głowę założono mu papierową torbę, a podeszwy stóp były wielokrotnie uderzane kawałkiem drewna. Policjanci nalegali, aby przyznał się do co najmniej trzech kradzieży, aby przestali go bić, i wielokrotnie go obrażali, odnosząc się do jego pochodzenia romskiego. Jeden z nich powiedział, że nie mieliby nic przeciwko, gdyby zmarł – byłby po prostu o jednego Cygana mniej. Skarżący ostatecznie podpisał protokół przesłuchania, który stwierdzał, że przesłuchanie odbyło się między godziną 5:51 a 6:33. Później tego ranka, około godziny 6:00, skarżący został podobno odprowadzony do toalety, gdzie powiedział, że policjanci znowu zaczęli go bić i kopać. Jeden z nich zdjął uchwyt na ręcznik ze ściany i uderzył nim w rękę skarżącego. Ponownie podobno nawiązywano do tego, że skarżący jest Romem. Skarżący został zwolniony około godziny 14:00. Później tego dnia, na prośbę matki skarżącego, lekarz rodzinny z sąsiedniej wsi, dr C.S., przybył do domu skarżącego i go zbadał. Ponieważ najprawdopodobniej poinformowano ją jedynie o dolegliwościach w klatce piersiowej, nie zbadała nóg ani stóp skarżącego. Nie stwierdziła żadnych śladów wskazujących na obrażenia zewnętrzne u skarżącego, ale stwierdziła, że jego żebra są bolesne i zasugerowała, aby udał się do szpitala, jeśli chce uzyskać zaświadczenie lekarskie potwierdzające obrażenia. Sama dr C.S. nie sporządziła raportu medycznego na miejscu. Tego samego wieczoru skarżący udał się na izbę przyjęć szpitala Bugát Pál w Gyöngyös. O godzinie 19:34 otrzymał zaświadczenie lekarskie, za które uiścił należną opłatę, stwierdzające, że ma siniaki na czole, nosie i lewym ramieniu oraz otarcie na prawym biodrze; obie jego ręce i ramiona były opuchnięte i przekrwione; a tylna powierzchnia obu ud, a także podeszwy stóp, były opuchnięte, czerwone i bolesne. Zgodnie z zaświadczeniem skarżący miał liczne stłuczenia zadane przez inne osoby. Tego samego wieczoru, o godzinie 20:38, wykonano zdjęcia rentgenowskie skarżącemu w szpitalu Alberta Schweitzera w Hatvan, mieście oddalonym o 32 kilometry, do którego skarżący został przewieziony przez członków rodziny. Zdiagnozowano u niego „stłuczenie klatki piersiowej”, „stłuczenie czaszki” oraz „obrażenia ciała zadane siłą fizyczną”. Skarżący oświadczył, że w momencie doprowadzenia na komisariat był nieposzkodowany. Dodał, że między zwolnieniem a badaniem lekarskim był nieustannie w towarzystwie krewnych, którzy zeznali w późniejszym postępowaniu, że nie odniósł żadnych obrażeń poza komisariatem. 27 września 2010 roku skarżący złożył zawiadomienie o przestępstwie, twierdząc, że został bestialsko potraktowany przez policjantów. Skarżący twierdził, że podczas złego traktowania policjanci wielokrotnie odnosili się do jego pochodzenia romskiego. Sprawę badała Prokuratura Okręgowa w Miszkolcu. 8 listopada 2010 roku skarżący został przesłuchany w charakterze świadka i pokazano mu, w celu identyfikacji jego domniemanych napastników, zdjęcia policjantów służących w Komisariacie Policji w Gyöngyös. Skarżący od początku przyznał, że będzie w stanie z pewnością zidentyfikować tylko trzech z kilku sprawców. Mimo to ostatecznie zidentyfikował osiem osób jako sprawców – sześciu policjantów (T.B., M.Z., Gy.K., K.V., F.I. i H.A.) i dwóch strażników zatrudnionych przez komisariat (P.G. i Z.A.). Następnie skarżący zaczął wątpić w udział K.V. i H.A. Prokuratura powołała biegłego sądowego. Biegły miał do dyspozycji raporty medyczne wydane przez szpitale Bugát Pál i Alberta Schweitzera. W swojej opinii wydanej wstecznie złożył następujące oświadczenie co do czasu powstania obrażeń skarżącego:
„Dokładny czas zadania obrażeń nie może zostać ustalony. Biorąc pod uwagę, że lekarz badający skarżącego nie udokumentował żadnych zmian charakterystycznych dla starego urazu, można powiedzieć tylko, że obrażenia zostały odniesione w ciągu 24-48 godzin poprzedzających opiekę medyczną. Ponieważ, zgodnie z raportem policji o zastosowaniu środków przymusu, miejscowy policjant przekazał skarżącego dyżurnemu oficerowi bez żadnych skarg lub obrażeń, obrażenia najprawdopodobniej powstały po tym punkcie czasowym.”
28 grudnia 2010 roku Prokuratura Śledcza w Miszkolcu umorzyła śledztwo, uznając w istocie, że wersja wydarzeń przedstawiona przez skarżącego nie była wiarygodna. Prokurator podkreślił fakt, że ponieważ skarżący został zatrzymany zaraz po popełnieniu przestępstwa (i nadal był w posiadaniu łupów), przymusowe przesłuchanie przez policjantów w celu wymuszenia przyznania się do tego przestępstwa wydawało się bezcelowe, a tym samym mało prawdopodobne. Opierając się na wewnętrznych zapisach komisariatu rejestrujących zmiany służby policjantów, prokurator uznał, że trzech z domniemanych sprawców, Gy.K., F.I. i H.A., miało alibi na czas zdarzenia, ponieważ wczesnym rankiem tego dnia zostali przydzieleni do służby patrolowej. Dlatego nie mogli być obecni na przesłuchaniu skarżącego. Ponadto dwaj strażnicy (P.G. i Z.A.) nie mieli prawa opuszczać swojego stanowiska i w związku z tym nie mogli być obecni podczas zdarzenia. Prokurator zauważył również, że lekarz rodzinny zbadał skarżącego między zwolnieniem z komisariatu a pierwszym badaniem szpitalnym, ale nie odnotował żadnych obrażeń. Prokurator uznał również za istotne, że skarżący był niepewny tożsamości domniemanych sprawców, gdy pokazano mu zdjęcia policjantów z Gyöngyös; że wypowiadał się sprzecznie kilka razy; oraz że skarżył się na domniemane zdarzenie dopiero 27 września 2010 roku, a nie wcześniej. 16 stycznia 2012 roku Prokuratura Okręgowa w Boršod-Abaúj-Zemplén oddaliła zażalenie skarżącego na postanowienie o umorzeniu. Prokurator uznał, że śledztwo było odpowiednie i wyczerpujące, a uzyskanie dalszych dowodów – w szczególności poprzez przesłuchanie brata i przyjaciela skarżącego, którzy byli obecni przy jego zwolnieniu – było zbędne. Zarzuty skarżącego dotyczące rasistowskich motywów złego traktowania nie zostały rozpatrzone.
Decyzja ta została doręczona skarżącemu 23 stycznia 2012 roku. 21 marca 2012 roku skarżący wniósł subsydiarny akt oskarżenia przeciwko ośmiu domniemanym sprawcom – a mianowicie sześciu policjantom i dwóm strażnikom – pod zarzutem przymusowego przesłuchania. Wniosek zawierał twierdzenia o wypowiadaniu obelg na tle rasowym podczas zdarzenia. Sąd Okręgowy w Eger przeprowadził rozprawę 26 września 2012 roku. Na tej rozprawie skarżący oświadczył, że nie rozpoznaje pozwanych P.G. i Z.A. oraz że nie jest pewien, czy K.V. go bił, więc wycofał zarzuty przeciwko nim. W związku z tym sąd umorzył postępowanie przeciwko tym trzem pozwanych. Pozostali pozwani albo zaprzeczyli zarzutom, albo odmówili złożenia jakichkolwiek wyjaśnień. Sąd Okręgowy przesłuchał dr C.S., która potwierdziła, że nie widziała żadnych śladów obrażeń zewnętrznych na ciele skarżącego podczas badania go w dniu zdarzenia. Biegły sądowy powołany przez sąd stwierdził, że jeśli skarżący miałby obrażenia w kwestii podczas badania przez dr C.S., to ta ostatnia musiałaby je zauważyć. Sąd zebrał również zeznania matki, brata i przyjaciela skarżącego (ci dwaj ostatni nie byli przesłuchiwani podczas śledztwa), którzy czekali na nim przed Komisariatem Policji w Gyöngyös w momencie jego zwolnienia. Wszyscy zeznali, że skarżący miał już te obrażenia w momencie zwolnienia. Sąd Okręgowy uznał, że Gy.K., F.I. i H.A. mieli alibi na czas zdarzenia. Co do zarzutów przeciwko dwóm innym policjantom, T.B. i M.Z., sąd podkreślił, że mimo iż skarżący powiedział, że był źle traktowany, aby zmusić go do przyznania się do co najmniej trzech kradzieży – do czego ostatecznie się przyznał – w protokole przesłuchania nie ma w rzeczywistości żadnej wzmianki o dalszych kradzieżach. Sąd podkreślił również, że wbrew oświadczeniom skarżącego, dwaj policjanci nie mogli być nieprzerwanie obecni w Komisariacie Policji w Gyöngyös, ponieważ między godziną 3:00 a 5:00 przeprowadzali kontrole na miejscu w innym mieście, Gyöngyöspata. 28 listopada 2012 roku Sąd Okręgowy w Eger uniewinnił policjantów z powodu braku wystarczających dowodów. Zgodnie z uzasadnieniem wyroku, sąd oparł się na dowodach dokumentalnych dotyczących zatrzymania i przesłuchania skarżącego, dokumentach dotyczących szczegółów służby zaangażowanych policjantów, zeznaniach skarżącego, dokumentacji medycznej oraz zeznaniach policjantów. Skarżący nie odwołał się. W konsekwencji złożenia przez skarżącego, a następnie wycofania, zawiadomienia o przestępstwie przeciwko K.V., przeciwko skarżącemu prowadzono postępowanie karne pod zarzutem fałszywego oskarżenia. 7 listopada 2013 roku Sąd Rejonowy w Eger uznał go za winnego zarzucanych czynów i zastosował wobec niego trzyletni okres próby. Wyrok został w istocie utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy w Eger 10 czerwca 2014 roku; jednak kara skarżącego została zmieniona na 180 dni prac społecznych.


Okoliczności sprawy, przedstawione przez strony, można streścić w następujący sposób. Syn pierwszego i drugiego skarżącego zginął w wypadku drogowym 17 lipca 2010 r., w którym czwarty skarżący odniósł poważne obrażenia. Trzeci skarżący jest matką czwartego skarżącego. Skarżący wstąpili do postępowania karnego dotyczącego wypadku jako pokrzywdzeni. W dniach 9 i 10 grudnia 2010 r. skarżący wnieśli powództwo cywilne w ramach postępowania karnego przeciwko podejrzanemu J., domagając się zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową oraz zwrotu kosztów poniesionych w postępowaniu karnym. 28 stycznia 2011 r. skarżący, reprezentowani przez wybranych przez siebie adwokatów, zawarli ugodę pozasądową z J. (dalej „ugoda pozasądowa”). Poinformowali prokuratora, że zgodzili się na rozstrzygnięcie sprawy w drodze ugody (kokkuleppemenetlus). J. poinformował prokuratora, że wypłacił skarżącym odszkodowanie zgodnie z ugodą pozasądową. 4 lutego 2011 r. zgodę skarżących na zastosowanie procedury ugody odnotowano w protokole podpisanym przez prokuratora i przedstawicieli skarżących. W protokole stwierdzono, że skarżący zostali poinformowani o swoich prawach w ramach procedury ugody oraz wskazano na konsekwencje zastosowania tej procedury. W sekcji zatytułowanej „Uwagi” odnotowano, że skarżący zrzekli się roszczeń dotyczących szkody niemajątkowej przeciwko J. (wniesionych w dniach 9 i 10 grudnia 2010 r.), ale nie zrzekli się roszczenia o zwrot kosztów poniesionych w postępowaniu karnym. W protokole stwierdzono również, że pokrzywdzeni nie mają prawa do cofnięcia zgody na procedurę ugody. W tamtym czasie skarżący nie złożyli ani szczegółowego wykazu kosztów prawnych, ani żadnych dokumentów potwierdzających. 11 lutego 2011 r. J. wyraził zgodę na zastosowanie procedury ugody. Prokurator, J. oraz pełnomocnik tego ostatniego podpisali ugodę, w której uzgodnili, między innymi, rodzaj i rozmiar wyrządzonej szkody. W ugodzie stwierdzono, że pokrzywdzeni wycofali powództwa cywilne, które wnieśli w ramach postępowania karnego. 14 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w Harju skierował sprawę J. do rozprawy i wyznaczył termin rozprawy na 7 marca 2011 r. J., jego pełnomocnik i prokurator zostali wezwani do stawienia się na rozprawie. Skarżący jednak nie zostali wezwani. 4 marca 2011 r. skarżący zgłosili roszczenie o koszty prawne w wysokości 6 483,66 euro (EUR) i złożyli dokumenty potwierdzające. Sąd Rejonowy w Harju otrzymał ich pismo 7 marca 2011 r. J., jego pełnomocnik i prokurator wzięli udział w rozprawie przed Sądem Rejonowym w Harju zgodnie z planem. Zgodnie z protokołem rozprawy sędzia rozprawy ujawnił roszczenie skarżących o zwrot kosztów prawnych. J. poprosił sąd o niebadanie roszczenia, ponieważ zostało ono objęte ugodą pozasądową. Skarżący twierdzili, że nie pozwolono im zabrać głosu przed sądem, mimo że przebywali w budynku sądu. Wyrokiem z tego samego dnia Sąd Rejonowy w Harju uznał J. za winnego naruszenia przepisów ruchu drogowego i skazał go na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Sąd również zabrał J. prawo jazdy i nakazał mu pokrycie wydatków Skarbu Państwa, składających się z opłat kompensacyjnych (sundraha) i kosztów opinii biegłych. Sąd uznał, że pokrzywdzeni zrzekli się powództw cywilnych wniesionych w ramach postępowania karnego. Wyrok nie zawierał żadnego odniesienia do roszczenia skarżących o zwrot kosztów poniesionych w postępowaniu karnym. Skarżący wnieśli apelację od tego wyroku. Skarżyli się, że nie pozwolono im wziąć udziału w rozprawie w dniu 7 marca 2011 r. oraz że sąd nie rozstrzygnął ich roszczenia o zwrot kosztów prawnych. 23 marca 2011 r. Sąd Rejonowy w Harju odmówił rozpoznania apelacji. Powołując się na art. 246 i 318 Kodeksu postępowania karnego (CCrP; Kriminaalmenetluse seadustik), sąd stwierdził, że skarżący nie byli stronami postępowania sądowego i w związku z tym nie mieli prawa do odwołania się (patrz poniższy paragraf 29). Skarżący odwołali się od decyzji Sądu Rejonowego, twierdząc, że byli stronami postępowania i mieli prawo do odwołania. Na rozprawie publicznej w dniu 5 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Tallinie rozpoznał apelację w obecności J. i jego pełnomocnika, prokuratora oraz pełnomocnika skarżących. Na rozprawie prokurator najpierw zauważył, że skarżący nie złożyli żadnych dokumentów dotyczących ich roszczenia o koszty prawne, mimo że mieli na to tydzień po zawarciu ugody. Zgodnie z protokołem rozprawy, prokurator zauważył później, że dokumenty te mogły zostać złożone w momencie, gdy skarżący podpisywali protokół (patrz powyższy paragraf 10) lub kilka dni później. W protokole stwierdzono, że J. chciał złożyć ugodę pozasądową do akt sędziego w celu udowodnienia, że obejmuje ona wszystkie istotne szkody. Sąd Apelacyjny jednak odmówił, uznając, że nie dotyczy ona przedmiotu sporu przed sądem w tym postępowaniu. Decyzją z 13 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Tallinie oddalił apelację skarżących i utrzymał w mocy decyzję Sądu Rejonowego w Harju z 23 marca 2011 r. Sąd powołał się na art. 243 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym pokrzywdzony nie był uprawniony do odwołania swojej zgody na zastosowanie procedury ugody, oraz na art. 246 Kodeksu, który przewidywał, że pokrzywdzony nie musi być wzywany na rozprawę sądową w postępowaniu ugodowym (patrz poniższe paragrafy 28 i 29). Sąd Apelacyjny uznał, że skarżący, jako pokrzywdzeni, nie byli stronami takiego postępowania sądowego i w związku z tym nie mieli prawa do odwołania się od wyroku Sądu Rejonowego. Mimo że w decyzji Sądu Apelacyjnego stwierdzono, że jest ona ostateczna i nie podlega odwołaniu, pełnomocnik skarżących zaskarżył ją jednak przed Sądem Najwyższym. Decyzją z 3 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt 3-1-1-60-11 Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi kasacyjnej, ponieważ decyzja Sądu Apelacyjnego była ostateczna i nie podlegała odwołaniu. Sąd Najwyższy stwierdził jednak, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w postępowaniu ugodowym sąd nie powinien ograniczać się jedynie do analizy zawartej ugody. Musi również sprawdzić, czy nadal istnieją kwestie, które powinny zostać rozstrzygnięte w wyroku, a które nie zostały uwzględnione w ugodzie. Sąd zauważył, że zgodnie z art. 245 Kodeksu postępowania karnego ugoda nie musiała koniecznie dotyczyć kwestii związanych z kosztami postępowania karnego ani obejmować zakresu uwzględnienia powództwa cywilnego lub odszkodowania za szkodę wyrządzoną przestępstwem. Jednakże, powołując się na art. 306 §§ 11, 13 i 14 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 248 § 1 (3) Kodeksu, Sąd Najwyższy uznał, że kwestie te nie powinny zostać pominięte przez sąd właściwy (patrz poniższe paragrafy 30 i 31).


Skarżąca urodziła się w 1964 roku i mieszka w Rydze. 24 listopada 2005 r. dostawca usług konserwacji budynków mieszkalnych, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Kurzemes Namu Apsaimniekotājs („powód”), wniósł pozew przeciwko skarżącej o zapłatę długu za swoje usługi w wysokości 320 łotewskich latów (LVL – około 455 euro (EUR)). Następnego dnia wszczęto postępowanie cywilne w tej sprawie. Skarżąca nie zgodziła się z tym; argumentowała, że nie jest dłużniczką powoda – nie zawarli umowy o świadczenie usług konserwacyjnych i miała prawo wyboru innego dostawcy usług. W tym postępowaniu skarżąca była reprezentowana przez pana S. Seļezņovsa, który nie był prawnikiem. 30 grudnia 2005 r. sędzia Sądu Rejonowego Ryga-Kurzeme (Rīgas pilsētas Kurzemes rajona tiesa – dalej „Sąd Miejski”) wyznaczył pierwszą rozprawę na 21 kwietnia 2006 r. Podczas tej rozprawy przedstawiciel skarżącej poprosił o dodatkowy czas na zapoznanie się z odpowiednimi normami prawnymi i uzyskanie odpowiednich dokumentów od powoda. Sąd Miejski odroczył rozprawę, aby umożliwić obu stronom „przygotowanie dokumentów”. Następna rozprawa została wyznaczona na 9 sierpnia 2006 r. 9 sierpnia 2006 r. powód zwrócił się o odroczenie rozprawy, ponieważ dług skarżącej za usługi w międzyczasie wzrósł, a powód nie uiścił jeszcze opłat sądowych za powiększone powództwo. Wniosek został uwzględniony, a następna rozprawa wyznaczona na 17 października 2006 r. 17 października 2006 r. powód zwiększył kwotę roszczenia i złożył odpowiednie dokumenty. Przedstawiciel skarżącej zwrócił się o odroczenie rozprawy w celu zapoznania się z tymi dokumentami. Wniosek został uwzględniony, a następna rozprawa wyznaczona na 31 stycznia 2007 r. 31 stycznia 2007 r. powód zwiększył kwotę roszczenia do 426 LVL (około 606 EUR) i złożył więcej dokumentów. Przedstawiciel skarżącej złożył pisemne uwagi oraz kilka dokumentów wykazujących spłatę niektórych długów. Sąd Miejski dopuścił je do akt sprawy i wyznaczył następną rozprawę na 23 marca 2007 r. 23 marca 2007 r. powód zwiększył kwotę roszczenia i złożył więcej dokumentów. Przedstawiciel skarżącej zwrócił się o udzielenie w tym zakresie bardziej szczegółowych informacji. Sąd Miejski zobowiązał powoda do przedłożenia uwag do 13 sierpnia 2007 r. i wyznaczył następną rozprawę na 12 września 2007 r. 11 września 2007 r. Sąd Miejski poinformował obie strony, że sprawę przejmuje inny sędzia; następna rozprawa została wyznaczona na 17 października 2007 r. 17 października 2007 r. obie strony przedstawiły swoje stanowiska. Sąd Miejski nakazał powodowi dostarczenie bardziej szczegółowych informacji i wyznaczył następną rozprawę na 13 listopada 2007 r. 13 listopada 2007 r. przedstawiciel skarżącej zwrócił się o odroczenie rozprawy, ponieważ otrzymał odpowiednie dokumenty dopiero dnia poprzedniego. Wniosek został uwzględniony, a następna rozprawa wyznaczona na 14 lutego 2008 r. 14 lutego 2008 r. przedstawiciel skarżącej przedstawił stanowisko sprawy. Argumentował, że opłaty za usługi, których uregulowanie zażądano od skarżącej, były niejasne. Powód nie posiadał przy sobie wszystkich odpowiednich dokumentów i w związku z tym poprosił o czas na złożenie dodatkowych informacji. Sąd Miejski nakazał powodowi złożenie konkretnych dokumentów i wyznaczył następną rozprawę na 17 kwietnia 2008 r. 17 kwietnia 2008 r. powód złożył odpowiednie dokumenty, a przedstawiciel skarżącej zwrócił się o odroczenie rozprawy w celu ich zbadania. Jego wniosek został uwzględniony, a następna rozprawa wyznaczona na 4 czerwca 2008 r. Strony kontynuowały przedstawianie swoich stanowisk podczas rozprawy 4 czerwca 2008 r. Sąd Miejski nałożył grzywnę pieniężną na przedstawiciela skarżącej za nieposłuszeństwo wobec zarządzenia sędziego. Na wniosek powoda rozprawa została odroczona, ponieważ dług skarżącej za usługi w międzyczasie wzrósł; nie przygotowali dokumentów na zwiększoną kwotę długu. Powód został zobowiązany do złożenia odpowiednich dokumentów do nieznanej daty we wrześniu 2008 r., a następna rozprawa została wyznaczona na 28 października 2008 r. 28 października 2008 r. Sąd Miejski przeprowadził ostatnią rozprawę w sprawie; odmówił uwzględnienia kolejnego wniosku powoda o ponowne odroczenie rozprawy. 6 listopada 2008 r. Sąd Miejski oddalił powództwo powoda przeciwko skarżącej jako bezzasadne – powód nie udowodnił, że wydatki zostały faktycznie poniesione i że rzetelnie odzwierciedlały świadczone usługi. 27 listopada 2008 r. powód odwołał się od wyroku. 28 listopada 2008 r. sędzia Sądu Miejskiego udzielił powodowi dodatkowego czasu na spełnienie wymogów proceduralnych dotyczących wniesienia odwołania. 2 grudnia 2008 r. powód usunął te braki. 3 grudnia 2008 r. odwołanie zostało przyjęte i przesłane do Sądu Okręgowego w Rydze (Rīgas apgabaltiesa – dalej „Sąd Okręgowy”). Pierwsza rozprawa przed Sądem Okręgowym odbyła się 13 września 2010 r. Powód zwiększył kwotę roszczenia, ponieważ dług skarżącej za usługi w międzyczasie wzrósł do 3173 LVL (około 4515 EUR) i złożył odpowiednie dokumenty. Przedstawiciel skarżącej nie zgodził się na zwiększenie roszczenia. Sąd Okręgowy dopuścił te dokumenty do akt sprawy i wyznaczył następną rozprawę na 8 grudnia 2010 r. 8 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy przeprowadził ostatnią rozprawę w sprawie. Powód nie stawił się, ani nie poinformował sądu o żadnych przyczynach swojej nieobecności. Sąd Okręgowy zdecydował o kontynuowaniu sprawy. 22 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Rydze częściowo uwzględnił powództwo powoda i nakazał skarżącej uregulowanie długu w łącznej kwocie 2854 LVL (około 4059 EUR). Mimo że strony nie zawarły umowy o świadczenie usług konserwacyjnych, skarżąca była zobowiązana do zapłaty za te usługi zgodnie z prawem krajowym. Mogła kwestionować rachunki przedstawione przez powoda, jednak nie uczyniła tego. Skarżąca selektywnie zapłaciła niektóre rachunki, ale nie wszystkie. Sąd Okręgowy oddalił roszczenie powoda o otrzymanie kary umownej (līgumsods) za opóźnienie w płatności, ale przyznał odsetki ustawowe w wysokości 6%. 18 stycznia 2011 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną. 3 lutego 2012 r. Senat Sądu Najwyższego (Augstākās tiesas Senāts) odesłał ją do Sądu Okręgowego, ponieważ skarżąca nie wpłaciła kaucji za jej wniesienie. Uchybienia te zostały usunięte. 3 kwietnia 2012 r. Senat Sądu Najwyższego, po posiedzeniu przygotowawczym, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi kasacyjnej.


Wnioskodawcy urodzili się odpowiednio w 1957, 1961 i 1980 roku i mieszkają w Swietłogradzie, w obwodzie stawropolskim. Pierwszy i drugi wnioskodawca są małżeństwem. Trzeci wnioskodawca jest ich synem. Zgodnie z zeznaniami pierwszego wnioskodawcy, 8 sierpnia 2003 r., około godziny 23:30, policyjny radiowóz zbliżył się do jego samochodu na ciemnej drodze wiejskiej. Policjant, używając megafonu, nakazał pierwszemu wnioskodawcy zjechanie na pobocze. Pierwszy wnioskodawca odpowiedział, że zatrzyma się na najbliższym posterunku drogowym. Oficer powtórzył rozkaz, zauważając, że musi pożyczyć benzynę do radiowozu. Pierwszy wnioskodawca jechał dalej. W pobliżu Swietłogradu policjanci zablokowali drogę. Gdy pierwszy wnioskodawca zatrzymał samochód, jeden z pięciu policjantów wyciągnął go z pojazdu i uderzył go w twarz. Policjanci rzucili go na maskę jego samochodu, kopali go w golenie i bili go kolbą karabinu maszynowego. Pierwszy wnioskodawca upadł i stracił przytomność. Po odzyskaniu przytomności i wstaniu policjanci twierdzili, że jest pijany i kazali mu poddać się badaniu alkomatem, które wykazało, że pierwszy wnioskodawca jest trzeźwy. Policjanci sprawdzili jego dokumenty, przeszukali samochód i odjechali. Pierwszy wnioskodawca wsiadł do samochodu i pojechał dalej w tym samym kierunku. Po przejechaniu około 500 metrów zobaczył, że policyjny samochód zatrzymał się i że policjanci zgromadzili się wokół niego. Pierwszy wnioskodawca podszedł do funkcjonariuszy. Dowodzący oficer przedstawił się jako J. i przeprosił za nadmierne użycie siły przez jego podwładnych wobec pierwszego wnioskodawcy. Pierwszy wnioskodawca przybył do domu około godziny 2:30 nad ranem 9 sierpnia 2003 r. Tego samego dnia pierwszy i trzeci wnioskodawca złożyli skargę na incydent w lokalnej komisariacie policji. O godzinie 9:00 tego samego dnia pierwszy wnioskodawca odwiedził drugą wnioskodawczyni, która była leczona w szpitalu. Zgodnie z zeznaniami drugiej wnioskodawczyni, jej mąż opowiedział jej o sprzeczce z policją. Miał również widoczne siniaki na twarzy. O godzinie 10:30 pierwszy wnioskodawca poddał się badaniu lekarskiemu w tym samym szpitalu. Po zdiagnozowaniu licznych urazów został przyjęty do szpitala. Wyciąg z dokumentacji medycznej sporządzonej w szpitalu wskazywał, że pierwszy wnioskodawca miał urazy na prawym policzku, lewej goleni i dolnej części pleców oraz obrzęk tkanek miękkich. 13 sierpnia 2003 r. pierwszy wnioskodawca został przyjęty do Szpitala Obwodowego w Stawropolu, gdzie zdiagnozowano u niego „uraz wielonarządowy; zamknięty uraz czaszkowo-mózgowy; lekkie wstrząśnienie mózgu; uraz tkanek miękkich prawej okolicy skroniowej; zamknięty, niepowikłany, stabilny uraz kręgosłupa, złamanie kompresyjne kręgu Th. VII; krwiak śródmięśniowy prawej strony okolicy lędźwiowej; neurologiczną postać zapalenia splotu lędźwiowego”. Dziesięć dni później został wypisany ze szpitala z zaleceniem leżenia w łóżku i dalszej kontroli neurologa i ortopedy. 11 sierpnia 2003 r. śledczy G. przesłuchał policjantów, którzy zaprzeczyli zarzutom pierwszego wnioskodawcy. Twierdzili, że kazali pierwszemu wnioskodawcy zjechać na pobocze, ponieważ podejrzewali, że prowadzi pod wpływem alkoholu. Pierwszy wnioskodawca odmówił wykonania polecenia i werbalnie ich znieważył, pokazując wulgarny gest ręką. Po przeszukaniu pierwszego wnioskodawcy i jego samochodu wypuścili go. Tego samego dnia śledczy zarządził sądowo-lekarską ekspertyzę pierwszego wnioskodawcy. Po zbadaniu pierwszego wnioskodawcy biegły lekarz odnotował liczne urazy na prawym policzku i w okolicy lędźwiowej, liczne siniaki na całym ciele oraz obrzęk tkanek miękkich. Biegły uznał, że te urazy mogły wynikać z uderzenia twardymi tępymi przedmiotami lub z upadku. 20 sierpnia 2003 r. śledczy odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko policjantom. Wydaje się, że jego decyzja została uchylona w późniejszym terminie. 9 września 2003 r. pierwszy wnioskodawca przeszedł kolejne badanie sądowo-lekarskie. Biegły odnotował urazy pierwszego wnioskodawcy, uznając, że mogły one wynikać z uderzenia twardymi tępymi przedmiotami. Zgodnie z zeznaniem pierwszego wnioskodawcy, 20 września 2003 r. śledczy z rejonowej prokuratury odmówił wszczęcia postępowania karnego przeciwko policjantom. 3 października 2003 r. rejonowy prokurator oddalił skargę pierwszego wnioskodawcy na decyzję śledczego. Dziesięć dni później Sąd Rejonowy w Pietrowsku w obwodzie stawropolskim uchylił decyzję prokuratora i zlecił nowe śledztwo. 28 października 2003 r. policja wydała raport ze śledztwa przeprowadzonego w odpowiedzi na skargę pierwszego wnioskodawcy. Po zbadaniu dokumentów sądowo-lekarskich oraz zeznań policjantów, pierwszego wnioskodawcy i świadków, śledczy policji doszedł do wniosku, że pierwszy wnioskodawca mógł odnieść obrażenia w wyniku użycia siły przez policjantów w odpowiedzi na jego nielegalne działania. 21 grudnia 2003 r. śledczy G. zarządził nowe badanie sądowo-lekarskie pierwszego wnioskodawcy w celu uzgodnienia niespójności w ustaleniach biegłych. Wydaje się, że skarga pierwszego wnioskodawcy na brutalność policji została odrzucona przez władze w kolejnych sześciu przypadkach. Za każdym razem przełożony prokurator lub sąd uchylał te decyzje, uznając ustalenia śledczego za niepełne i nieuzasadnione oraz nakazując dalsze dochodzenie w sprawie zarzutów pierwszego wnioskodawcy. 22 lipca 2005 r. rejonowy prokurator wszczął śledztwo karne w sprawie zarzutów pierwszego wnioskodawcy dotyczących złego traktowania przez nieustalonych policjantów. 22 grudnia 2005 r. śledczy V. zawiesił postępowanie karne, uznając, że niemożliwe jest ustalenie domniemanych sprawców, którzy zaatakowali pierwszego wnioskodawcę. 2 lutego 2006 r. pierwszy zastępca prokuratora regionalnego uchylił decyzję z 22 grudnia 2005 r., zauważając, że śledztwo nie zostało zakończone, i wznowił postępowanie. 6 marca 2006 r. śledczy doszedł do wniosku, że brak dowodów na to, że obrażenia pierwszego wnioskodawcy zostały spowodowane przez policjantów, i że nie jest w stanie ustalić rzeczywistego sprawcy. Pierwszy wnioskodawca odwołał się. 3 kwietnia 2006 r. rejonowy prokurator częściowo uwzględnił skargę pierwszego wnioskodawcy i wznowił śledztwo. Jednocześnie prokurator zaaprobował uzasadnienie śledczego, że brak dowodów na to, że przestępstwo zostało popełnione przez policjantów. Tydzień później postępowanie zostało ponownie zawieszone, ponieważ sprawca przestępstwa pozostawał nieznany. 6 czerwca 2006 r. śledczy D. ponownie umorzył śledztwo karne. Śledczy ustalił, że podczas przeszukania pierwszego wnioskodawcy i jego samochodu jeden z policjantów uderzył go w prawy policzek i dwukrotnie w plecy twardym tępym przedmiotem. Śledczy uznał również, że stan na rano 9 sierpnia 2003 r., pierwszy wnioskodawca miał siniaki na prawym policzku, plecach i lewej goleni. Dodał również, że biegli lekarze nie wykluczyli możliwości, że pierwszy wnioskodawca mógł odnieść te obrażenia w wyniku sprzeczki z policją, jak twierdził. Śledczy oddalił zarzuty pierwszego wnioskodawcy, powołując się na jego wcześniejszą karalność. Zauważył również, że liczni sąsiedzi pierwszego wnioskodawcy nie potwierdzili, że ten miał jakiekolwiek obrażenia 9 sierpnia 2003 r. Co do zeznań innych sąsiadów mówiących coś innego, śledczy uznał je za nieuzasadnione. Na koniec śledczy wziął pod uwagę, że wszyscy policjanci zaprzeczyli oskarżeniom pierwszego wnioskodawcy. Jednakże śledczemu nie było możliwe ustalenie domniemanego sprawcy z powodu braku odpowiednich dowodów. Wydaje się, że decyzja z 6 czerwca 2006 r. została uchylona, a sprawa wznowiona. 17 lipca 2006 r. śledczy D. umorzył śledztwo karne, powtarzając słowo w słowo swoją wcześniejszą decyzję z 6 czerwca 2006 r. Uznał również, że pierwszy wnioskodawca celowo złożył fałszywe oskarżenia przeciwko policjantom i powinien ponosić odpowiedzialność za swoje czyny. Śledczy przekazał odpowiednie materiały do prokuratury. 14 stycznia 2011 r. zastępca szefa wydziału nadzoru Komitetu Śledczego uznał decyzję z 17 lipca 2006 r. za niezgodną z prawem i nieuzasadnioną, uchylił ją i przekazał sprawę do dalszego zbadania. Zauważył, między innymi, że śledczy nie zdołał (1) ustalić, co każdy z policjantów robił po zatrzymaniu samochodu pierwszego wnioskodawcy; (2) sprawdzić, czy którykolwiek z policjantów miał karabin maszynowy, jak twierdził pierwszy wnioskodawca; oraz (3) ustalić powodów, dla których świadkowie, którzy początkowo twierdzili, że widzieli, jak policjanci biją pierwszego wnioskodawcę, wycofali swoje zeznania. 1 marca 2011 r. starszy śledczy z rejonowego komitetu śledczego oddalił oskarżenia pierwszego wnioskodawcy przeciwko policjantom, powielając ustalenia podsumowane we wcześniejszych decyzjach w tej sprawie. Mimo to uznał, że obrażenia pierwszego wnioskodawcy mogły wynikać z bicia i że należy wszcząć śledztwo karne pod zarzutem pobicia. Przekazał materiały do szefa rejonowego komitetu śledczego. Strony nie poinformowały o wyniku postępowania. 30 września 2004 r., około godziny 23:00, wnioskodawcy, podejrzewając, że ich sąsiad popełnił szereg kradzieży i zamierza ukraść ich mienie, pobili go, włamali się do jego samochodu, zabrali dokumenty do samochodu i odmówili ich zwrotu do przyjazdu policyjnego radiowozu. 15 czerwca 2005 r. Sąd Rejonowy w Pietrowsku uznał wnioskodawców za winnych samosądu i skazał każdego z nich na dwa i pół roku więzienia. Wyrok został zawieszony na osiemnaście miesięcy w okresie próby. 4 sierpnia 2005 r. Sąd Obwodowy w Stawropolu utrzymał w mocy wyrok skazujący wnioskodawców po rozprawie apelacyjnej.


Na podstawie wyroku Sądu Kantonowego w Zenicy z 5 lutego 2007 r., trzech wyroków Sądu Miejskiego w Tešanju z 30 lipca 2008 r., 31 marca 2008 r. i 15 maja 2009 r. oraz wyroku Sądu Miejskiego w Zenicy z 26 kwietnia 2007 r., które stały się prawomocne odpowiednio 5 lutego 2007 r., 18 sierpnia 2008 r., 23 marca 2009 r., 25 czerwca 2010 r. i 27 marca 2008 r., Kanton Zenicko-Dobojski (Zeničko-dobojski kanton; jeden z dziesięciu kantonów Federacji Bośni i Hercegowiny) został zobowiązany do zapłaty skarżącym różnych kwot z tytułu niezapłaconych świadczeń związanych z pracą wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz kosztami postępowania. Tytuły wykonawcze wydane odpowiednio 2 marca 2007 r., 5 kwietnia 2010 r., 2 marca 2010 r., 14 grudnia 2010 r. i 24 czerwca 2008 r. przez Sąd Miejski w Zenicy i Sąd Miejski w Tešanju zostały przekazane do właściwego banku i zostały wpisane na listę obciążeń na koncie dłużnika. W późniejszym okresie bank kilkakrotnie informował właściwe sądy, że egzekucja nie jest możliwa, ponieważ środki budżetowe przeznaczone na ten cel zostały już wydane. 12 lipca 2008 r. pierwszy skarżący, pan Suljo Kunić, złożył skargę na niewykonanie wyroku do Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny („Trybunał Konstytucyjny”). 12 października 2011 r. (decyzja nr AP 2110/08) Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie art. 6 § 1 Konwencji i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji w sprawie pana Suljo Kunicia i w dziesięciu innych sprawach z powodu przedłużającego się niewykonywania prawomocnych wyroków korzystnych dla apelantów. Nakazał rządowi Kantonu Zenicko-Dobojskiego podjęcie niezbędnych kroków w celu zapewnienia zapłaty długu kantonu wynikającego z prawomocnych wyroków w rozsądnym terminie.
Istotna część decyzji brzmi następująco:
„39. ... Sąd zauważa, że wyroki [korzystne dla apelantów] nie zostały wykonane z powodu braku środków na koncie bankowym dłużnika.
... 45. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że na mocy Konstytucji Bośni i Hercegowiny oraz art. 1 Europejskiej Konwencji wszystkie organy władzy muszą zapewnić poszanowanie indywidualnych praw człowieka, w tym prawa do egzekucji prawomocnych wyroków na podstawie art. 6 § 1 Konwencji oraz prawa własności na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji ... Zakres tego obowiązku nie ulega zmniejszeniu w niniejszej sprawie, mimo dużej liczby wyroków ... [T]rybunał Konstytucyjny zauważa, że w sprawie Jeličić przeciwko Bośni i Hercegowinie, a następnie w sprawie Čolić i inni przeciwko Bośni i Hercegowinie, Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził ponownie, że „organ państwowy nie może powoływać się na brak środków jako usprawiedliwienie dla niespłacenia długu wynikającego z wyroku. Niewątpliwie opóźnienie w wykonaniu wyroku może być uzasadnione w szczególnych okolicznościach, jednak opóźnienie to nie może być takie, by naruszyć istotę prawa chronionego przez art. 6 § 1” ...
46. Trybunał Konstytucyjny zgadza się ze stanowiskiem zajętym przez Europejski Trybunał ... jest jednak świadomy skutków, jakie globalny kryzys gospodarczy wywarł na Bośnię i Hercegowinę ... Sąd zauważa, że rząd federalny i rządy kantonów podjęły pewne kroki zmierzające do egzekucji prawomocnych orzeczeń sądowych. Artykuł 138 Federalnej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z 2003 r. przewiduje, że prawomocne wyroki przeciwko Federacji i kantom będą egzekwowane w ramach środków budżetowych wyznaczonych na ten cel ... oraz że wierzyciele będą egzekwować swoje roszczenia w kolejności, w jakiej nabyli tytuły wykonawcze ... W 2010 i 2011 r. kwota środków na ten cel w budżecie Kantonu Zenicko-Dobojskiego wynosiła 100 000 marek konwertowalnych.
... 48. Sąd stwierdza, że istota problemu w niniejszej sprawie polega na tym, że Kanton Zenicko-Dobojski nie ustalił dokładnej liczby niewykonanych wyroków i łącznego długu ... bez czego niemożliwe jest ustalenie, kiedy wszyscy wierzyciele zrealizują swoje roszczenia wobec tego kantonu. Ponadto powinna istnieć scentralizowana i przejrzysta baza danych wszystkich roszczeń ułożonych w kolejności chronologicznej według czasu uprawomocnienia się wyroków. Powinna ona obejmować ramy czasowe egzekucji oraz listę płatności częściowych, jeśli takie występują. Pomoże to również uniknąć nadużyć w postępowaniu egzekucyjnym. Te środki oraz odpowiednie środki w rocznym budżecie zapewniłyby, że wszystkie prawomocne wyroki zostaną wykonane w rozsądnym terminie ... a Kanton Zenicko-Dobojski zapewniłby przestrzeganie swoich obowiązków wynikających z art. 6 § 1 i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji.
... 50. Sąd uważa, że przyjęcie art. 138 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z 2003 r. miało uzasadniony cel, ponieważ egzekucja dużej liczby wyroków jednocześnie zagrażałaby normalnemu funkcjonowaniu kantonów. Ograniczenie egzekucji w niniejszej sprawie jest jednak sprzeczne z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 1 Protokołu nr 1, która wymaga zachowania sprawiedliwej równowagi między wymogami ogólnego interesu społeczności a wymogami ochrony podstawowych praw jednostki ... Artykuł 138 nakłada nieproporcjonalne obciążenie na apelantów ... znajdują się oni w sytuacji absolutnej niepewności co do egzekucji ich roszczeń ...
... 52. Aby wywiązać się ze swojego obowiązku pozytywnego, rząd Kantonu Zenicko-Dobojskiego musi, jak wyjaśniono powyżej, obliczyć całkowitą kwotę łącznego długu wynikającego z prawomocnych wyroków i przygotować kompleksową i przejrzystą bazę danych ... Ten sąd nie określi, jaki powinien być rozsądny termin ... ale w każdym razie musi on być zgodny z art. 6 § 1 i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji.
... 54. ... Obecna sytuacja nie daje apelantom żadnych gwarancji, że ich roszczenia przeciwko Kantonowi Zenicko-Dobojskiemu zostaną zrealizowane w rozsądnym terminie.”
16 stycznia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny podjął decyzję proceduralną stwierdzającą, że jego decyzja z 12 października 2011 r. oraz osiem innych decyzji w tej samej sprawie w sprawach dotyczących różnych indywidualnych apelantów (patrz paragraf 15 poniżej) nie zostały wykonane. Prawomocne wyroki korzystne dla skarżących nie zostały jeszcze wykonane.


Skarżący urodził się w 1969 roku i mieszka w Erywaniu. 16 sierpnia 2004 r. postawiono mu zarzut oszustwa w Armenii, a Sąd Rejonowy Kentron i Nork-Marash w Erywaniu wydał nakaz aresztowania. 8 listopada 2006 r. skarżący został aresztowany w Ufie, w Rosji. W nieokreślonym dniu Prokurator Generalny Rosji otrzymał wniosek o ekstradycję od swojego ormiańskiego odpowiednika. Na wniosek prokuratora rejonowego w Ufie, 27 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy Kirowski w Ufie zastosował wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie, nie określając terminu jego trwania. 13 lutego 2007 r. Sąd Najwyższy Baszkortostanu utrzymał w mocy postanowienie o aresztowaniu na skutek odwołania. 23 marca 2007 r. zastępca prokuratora generalnego wyraził zgodę na ekstradycję; 17 lipca 2007 r. Sąd Najwyższy Rosji utrzymał to orzeczenie w mocy w ostatniej instancji. 24 sierpnia 2007 r. skarżący został ekstradowany do Armenii, gdzie został uniewinniony od wszystkich zarzutów i zwolniony. 16 lutego 2008 r., podczas próby powrotu do Rosji, skarżący został zatrzymany przez rosyjską straż graniczną i przetrzymywany w areszcie do 22 lutego 2008 r. Strony nie przedstawiły protokołu zatrzymania skarżącego ani żadnej decyzji sądowej uprawniającej do jego zatrzymania.


Pięcioma wyrokami Sądu Miejskiego w Travniku („Sąd Miejski”) z 5 marca 2009 r., 18 stycznia 2012 r., 31 marca 2010 r., 30 kwietnia 2012 r. i 13 czerwca 2011 r., które stały się prawomocne odpowiednio 17 czerwca 2010 r., 13 lutego 2012 r., 1 września 2010 r., 12 marca 2013 r. i 21 lipca 2011 r., Kanton Środkowobośniacki (Srednjobosanski kanton, „Kanton CB”; jeden z dziesięciu kantonów Federacji Bośni i Hercegowiny) został zobowiązany do zapłaty na rzecz skarżących różnych kwot z tytułu niezapłaconych świadczeń związanych z pracą wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz kosztami postępowania. Tytuły wykonawcze wydane przez Sąd Miejski odpowiednio 23 września 2010 r., 14 czerwca 2012 r., 4 października 2010 r., 13 lutego 2013 r. i 25 października 2011 r. zostały przekazane do właściwego banku i zostały wpisane na listę obciążeń na koncie dłużnika. W późniejszym okresie bank kilkakrotnie informował Sąd Miejski, że egzekucja nie jest możliwa, ponieważ środki budżetowe przeznaczone na ten cel zostały już wydane. 26 lutego 2013 r. i 7 stycznia 2014 r. Ministerstwo Finansów Kantonu CB („Ministerstwo”) poinformowało bank, że w budżecie kantonu na lata 2013 i 2014 nie przewidziano środków na egzekucję wyroków prawomocnych i że, w konsekwencji, prawomocne wyroki przeciwko kantonowi nie mogą być zrealizowane. Jednakże 9 stycznia 2015 r., w odpowiedzi na zapytanie skarżących, Ministerstwo poinformowało ich, że w 2013 r. kanton przeznaczył 620 000 marki konwertowalnej (BAM)[1] na egzekucję wyroków, a w 2014 r. – 605 900 BAM na ten sam cel. Skarżący skarżyli się na brak egzekucji do Trybunału Konstytucyjnego Bośni i Hercegowiny („Trybunał Konstytucyjny”). 17 września 2014 r. (decyzja nr AP 3438/12) i 26 lutego 2015 r. (decyzja nr AP 4242/14) Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie art. 6 § 1 Konwencji i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji w sprawach skarżących oraz pięciu innych osób, z powodu przedłużającego się niewykonywania prawomocnych wyroków wydanych na ich korzyść. Nakazał rządowi Kantonu CB podjęcie niezbędnych kroków w celu zapewnienia zapłaty długu kantonu wynikającego z prawomocnych wyroków w rozsądnym terminie. Mimo że niektórzy skarżący zgłosili roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne, Trybunał Konstytucyjny nie przyznał żadnego odszkodowania.
Istotna część decyzji z 17 września 2014 r. brzmi następująco:
„36. ... Sąd zauważa, że wyroki [na rzecz odwołujących się] nie zostały zrealizowane z powodu braku środków na koncie bankowym dłużnika.
... 39. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że na mocy Konstytucji Bośni i Hercegowiny oraz art. 1 Europejskiej Konwencji wszystkie szczeble władzy muszą zapewnić poszanowanie praw człowieka, w tym prawa do egzekucji prawomocnych wyroków na podstawie art. 6 § 1 Konwencji oraz prawa własności na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji ... Zakres tego obowiązku nie ulega zmniejszeniu w niniejszej sprawie, mimo dużej liczby wyroków ... [T]rybunał Konstytucyjny zauważa, że w sprawie Jeličić przeciwko Bośni i Hercegowinie, a następnie w sprawie Čolić i inni przeciwko Bośni i Hercegowinie, Europejski Trybunał Praw Człowieka powtórzył, że „władza państwowa nie może powoływać się na brak środków jako usprawiedliwienie dla niewykonania długu wynikającego z wyroku. Niewątpliwie opóźnienie w wykonaniu wyroku może być uzasadnione w szczególnych okolicznościach, jednak opóźnienie to nie może być takie, by naruszyć istotę prawa chronionego na mocy art. 6 § 1” ... 40. Trybunał Konstytucyjny zgadza się ze stanowiskiem zajętym przez Europejski Trybunał ... jest jednak świadomy skutków, jakie globalny kryzys gospodarczy wywarł na Bośnię i Hercegowinę... Sąd zauważa, że rząd federalny i rządy kantonów podjęły pewne kroki mające na celu egzekucję prawomocnych orzeczeń sądowych. Artykuł 138 Federalnej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z 2003 r. przewiduje, że prawomocne wyroki przeciwko Federacji i kantom będą egzekwowane w wysokości środków budżetowych przeznaczonych na ten cel ... oraz że wierzyciele będą egzekwować swoje roszczenia w kolejności, w jakiej nabyli tytuły wykonawcze ...
... 42. Sąd stwierdza, że istota problemu w niniejszej sprawie polega na tym, że Kanton CB nie ustalił dokładnej liczby niewykonanych wyroków i łącznego długu ... bez czego niemożliwe jest ustalenie, kiedy wszyscy wierzyciele zrealizują swoje roszczenia przeciwko temu kantonowi. Ponadto powinna istnieć scentralizowana i przejrzysta baza danych wszystkich roszczeń ułożonych w kolejności chronologicznej według czasu uprawomocnienia się wyroków. Powinna ona obejmować ramy czasowe egzekucji oraz listę płatności częściowych, jeśli takie występują. Pomoże to również uniknąć nadużyć w postępowaniu egzekucyjnym. Te środki oraz odpowiednie środki w rocznym budżecie zapewniłyby, że wszystkie prawomocne wyroki zostaną zrealizowane w rozsądnym czasie ... a Kanton CB zapewniłby przestrzeganie swoich obowiązków wynikających z art. 6 § 1 i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji.
... 44. Sąd uważa, że przyjęcie art. 138 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z 2003 r. miało uzasadniony cel, ponieważ egzekucja dużej liczby wyroków jednocześnie zagrażałaby normalnemu funkcjonowaniu kantonów. Ograniczenie egzekucji w niniejszej sprawie jest jednak sprzeczne z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 1 Protokołu nr 1, która wymaga zachowania sprawiedliwej równowagi między wymogami ogólnego interesu społeczności a wymogami ochrony podstawowych praw jednostki ... Artykuł 138 nakłada na odwołujących się nieproporcjonalne obciążenie ... znajdują się oni w sytuacji absolutnej niepewności co do egzekucji ich roszczeń ...
... 46. Aby wywiązać się ze swojego obowiązku pozytywnego, rząd Kantonu CB musi, jak wyjaśniono powyżej, obliczyć całkowitą kwotę łącznego długu wynikającego z prawomocnych wyroków i przygotować kompleksową i przejrzystą bazę danych ... Ten sąd nie określi, jaki powinien być rozsądny limit czasowy ... ale w każdym razie musi on być zgodny z art. 6 § 1 i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji.
... 47. ... Obecna sytuacja nie daje odwołującym się żadnych gwarancji, że ich roszczenia przeciwko Kantonowi CB zostaną zrealizowane w rozsądnym czasie”. Decyzja Trybunału Konstytucyjnego z 26 lutego 2015 r. opiera się na tym samym uzasadnieniu prawnym. 19 stycznia 2016 r. pan Jasmin Hodžić i pani Jasmina Mezildžić zawarli ugody pozasądowe z rządem Kantonu CB, na mocy których część ich roszczeń głównych miała zostać zapłacona w ciągu 15 dni od zawarcia ugody. Zrzekli się pozostałej części roszczenia głównego i odsetek za opóźnienie. Koszty prawne miały zostać uregulowane odrębną umową. Z informacji dostępnych w sprawie wynika, że taka umowa nie została zawarta. W odniesieniu do pozostałych skarżących prawomocne wyroki wydane na ich korzyść nie zostały jeszcze zrealizowane.


Skarżący urodził się w 1974 roku i mieszkał, przed swoim aresztowaniem i skazaniem, w Moskwie. W nieokreślonym dniu skarżący został aresztowany pod zarzutem zabójstwa Ch. Został oskarżony o nielegalny zakup i posiadanie broni palnej oraz zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem. 11 lipca 2006 r. śledczy przesłuchał Sh., który był świadkiem zabójstwa Ch. Sh. zidentyfikowała skarżącego jako sprawcę. 27 lipca 2006 r. potwierdziła swoje wcześniejsze zeznania w obecności skarżącego. W nieokreślonym dniu Sh. została przyjęta do szpitala i nie mogła stawić się na rozprawie. 28 marca 2007 r. przed Sądem Miejskim w Moskwie rozpoczął się proces z udziałem ławy przysięgłych. 10 kwietnia 2007 r. ława przysięgłych wydała werdykt o winie. Dwunastu przysięgłych uznało skarżącego za winnego zabójstwa większością dziesięciu głosów przeciw dwóm oraz nielegalnego posiadania broni palnej większością dziewięciu głosów przeciw trzem. Wyrokiem z 13 kwietnia 2007 r. Sąd Miejski w Moskwie skazał skarżącego na osiemnaście lat pozbawienia wolności. 18 kwietnia 2007 r. skarżący złożył apelację, w której zarzucił, między innymi, że zeznania Sh. zostały odczytane podczas procesu z naruszeniem obowiązujących przepisów postępowania karnego. 28 kwietnia 2007 r. złożył uzupełniającą apelację „w związku z nowo odkrytymi okolicznościami”. Napisał, że dowiedział się, iż kilkakrotnie sędzia przewodniczący wchodził do pokoju, w którym obradowali przysięgli, i doradzał im, aby uznali go za winnego. Skarżący zwrócił się do sądu odwoławczego o przeprowadzenie dowodu z zeznań przysięgłych i uchylenie wyroku. 14 maja 2007 r. sędzia Szt., który przewodniczył procesowi skarżącego, odmówił uzupełnienia protokołu rozprawy o oświadczenie skarżącego, że sędzia był obecny podczas narady przysięgłych, doradzał im, jak wypełnić kwestionariusz oraz wypowiadał się na temat charakteru i winy skarżącego. 21 maja 2007 r. pełnomocnik skarżącego uzyskał oświadczenie, poświadczone przez notariusza, od N., przysięgłego. Przysięgły zeznał, że w trakcie procesu sędzia przewodniczący Szt. często odwiedzał salę narad, mówił o winie skarżącego tak, jakby była już ustalona, oraz dawał im instrukcje, jak wypełnić kwestionariusz. 5 czerwca 2007 r. Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej utrzymał wyrok skazujący w mocy po rozpoznaniu odwołania. Odrzucił skargę skarżącego na ingerencję sędziego przewodniczącego w narady przysięgłych w następujący sposób:
„Zarzuty [skarżącego]..., że sędzia przewodniczący naruszył tajność narad przysięgłych i że wchodził do sali narad oraz mówił ławie przysięgłych, jak mieli odpowiadać na pytania [zadane przez sędziego], nie są uzasadnione.
Z protokołu rozprawy wynika, że obrona nie wnosiła sprzeciwu do czynności sędziego przewodniczącego i nie podnosiła naruszenia poufności narad przysięgłych.
Argument [skarżącego], że dowiedział się o tych naruszeniach dopiero po zakończeniu procesu, nie stanowi podstawy do uchylenia wyroku.
Dodatkowe dokumenty złożone przez obronę – oświadczenie jednego z przysięgłych poświadczone przez notariusza – mogą jedynie skutkować wnioskiem do organów ścigania, które musiałyby zdecydować o wszczęciu postępowania karnego.
Ponadto przysięgli wydali werdykt większością głosów, a nie jednogłośnie...” W odniesieniu do argumentu skarżącego, że świadek Sh. nie została przesłuchana osobiście podczas procesu oraz że sędzia przewodniczący zezwolił na odczytanie jej wcześniejszego zeznania, Sąd Najwyższy zauważył następująco:
„Obrona nie wnosiła sprzeciwu co do odczytania zeznania Sh., która nie stawiła się w sądzie z powodu poddawania się leczeniu w szpitalu. Ani [skarżący], ani jego obrońca nie kwestionowali autentyczności zaświadczenia lekarskiego złożonego przez pełnomocnika Sh....” Pismem z 16 lipca 2007 r. prokuratura miasta Moskwy odrzuciła skargę skarżącego dotyczącą czynności sędziego przewodniczącego, powołując się na ustalenia Sądu Najwyższego w wyroku z 5 czerwca 2007 r.


Skarżący urodził się w 1984 roku i jest obecnie osadzony w kolonii karnej we wsi Torbiejewo, w Republice Mordowii w Rosji. 21 kwietnia 2005 r. Skarżący został uznany za winnego morderstwa na rozprawie jawnej i skazany na karę pozbawienia wolności. On i jego adwokat mieli do dyspozycji 35 minut na zapoznanie się z aktami sprawy, które składały się z pięciu tomów. Wyrok został utrzymany w mocy na rozprawie jawnej 18 sierpnia 2005 r. („postępowanie z 2005 r.”). 30 lipca 2010 r. wyrok odwoławczy został uchylony w trybie nadzorczym (z przyczyn niezwiązanych ze skargami Skarżącego dotyczącymi art. 6 w odniesieniu do postępowania z 2005 r.), ponieważ podczas rozprawy odwoławczej naruszono prawo Skarżącego do obrony. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W ramach nowego postępowania odwoławczego Skarżącemu pozwolono ponownie zapoznać się z aktami sprawy. On i jego adwokat mieli pięć dni, od 4 do 8 października 2010 r., na zapoznanie się z aktami sprawy, liczącymi obecnie sześć tomów (około 1500 stron), w areszcie śledczym nr IZ-24/1 w Krasnojarsku, gdzie był osadzony Skarżący. Podczas zapoznawania się ze sprawą Skarżący był rzekomo trzymany w metalowej klatce, bez stołu lub jakichkolwiek innych udogodnień do sporządzania notatek. Po zapoznaniu się z aktami sprawy zarówno Skarżący, jak i adwokat wnieśli odwołania. W swoim piśmie odwoławczym Skarżący szczegółowo przeanalizował materiały sprawy, wyczerpująco odnosząc się do wszystkich głównych dowodów, w tym opinii biegłych i zeznań świadków, oraz wskazując na konkretne strony w aktach sprawy. Sprawa Skarżącego była rozpoznawana przez Sąd Najwyższy Rosji („Sąd Najwyższy”) na czterech rozprawach, z których trzy (21 października, 30 listopada i 16 grudnia 2010 r.), zgodnie z protokołem rozprawy i postanowieniami procesowymi sądu, odbyły się z wyłączeniem jawności. Akta sprawy nie zawierały żadnego formalnego postanowienia Sądu Najwyższego o wyłączeniu jawności rozprawy. Skarżącego reprezentowali dwaj adwokaci, którzy potwierdzili przed sądem, że mieli wystarczająco dużo czasu na zapoznanie się z aktami sprawy. 16 grudnia 2010 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok z 21 kwietnia 2005 r. Wyrok Sądu Najwyższego został doręczony do aresztu śledczego, w którym Skarżący był nadal osadzony, 11 stycznia 2011 r. („postępowanie z 2010 r.”).


Wnioskodawcy urodzili się odpowiednio w 1976 i 1983 roku. Pierwszy wnioskodawca, Aleksiej Nawalny, jest działaczem politycznym, liderem opozycji, aktywistą antykorupcyjnym i popularnym blogerem. Mieszka w Moskwie. Drugi wnioskodawca, Oleg Nawalny, jest bratem pierwszego wnioskodawcy; jest przedsiębiorcą i byłym pracownikiem federalnego przedsiębiorstwa unitarnego „Poczta Rosyjska”. Obecnie odsiaduje wyrok trzech i pół roku w kolonii karnej w obwodzie orłowskim. Od 2005 roku drugi wnioskodawca pracował w Głównym Centrum Przesyłek Dalekobieżnych, oddziale Poczty Rosyjskiej. 1 grudnia 2007 roku został szefem jej Wydziału Przesyłek Wewnętrznych, a następnie pracował na innych stanowiskach kierowniczych w różnych departamentach i oddziałach Poczty Rosyjskiej. 17 października 2006 roku Poczta Rosyjska zawarła umowę ze spółką z ograniczoną odpowiedzialnością Multidisciplinary Processing (OOO Многопрофильная процессинговая компания – dalej „MPK”) oraz spółką telekomunikacyjną Rostelekom, na mocy której MPK zobowiązała się do drukowania rachunków telefonicznych Rostelekomu i dostarczania ich za pośrednictwem Poczty Rosyjskiej do klientów Rostelekomu. 1 lutego 2007 roku, na mocy odrębnej umowy, Poczta Rosyjska wydzierżawiła od MPK sprzęt elektroniczny. 10 kwietnia 2007 roku MPK zleciło prywatnej spółce akcyjnej, Międzyregionalnemu Centrum Poczty (OAO Межрегиональный специализированный почтовый центр – dalej „MSPT”), sortowanie, pakowanie i transport sprzętu dzierżawionego przez Pocztę Rosyjską. 3 grudnia 2007 roku wnioskodawcy wraz z rodzicami nabyli spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością Alortag Management Limited, zarejestrowaną na Cyprze. 7 maja 2008 roku MPK zleciło spółce z ograniczoną odpowiedzialnością IPS M-City (OOO ИПС М‑Сити – dalej „M‑City”) drukowanie rachunków telefonicznych Rostelekomu. 19 maja 2008 roku Alortag Management Limited utworzyła rosyjską spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, Główną Agencję Subskrypcyjną (ООО Главное подписное агентство – dalej „GPA”). Żaden z wnioskodawców nie sprawował formalnych stanowisk w GPA, jednak wydaje się, że drugi wnioskodawca był aktywnie zaangażowany w jej funkcjonowanie. 16 lipca 2008 roku szef Dyrekcji Usług Pocztowych Poczty Rosyjskiej poinformował swojego klienta, rosyjską spółkę-córkę francuskiej firmy Yves Rocher, spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością Yves Rocher Vostok (OOO Ив Роше Восток), że od 1 października 2008 roku zaprzestanie praktyki odbierania przesyłek klienta z określonego centrum dystrybucji i że ta usługa będzie odtąd przedmiotem odrębnej umowy. Następnie pani B., menedżerka w Yves Rocher Vostok, zwróciła się do drugiego wnioskodawcy o radę w sprawie organizacji transportu przesyłek z centrum dystrybucji, a on zasugerował jej skorzystanie z usług prywatnego wykonawcy, GPA. 2 sierpnia 2008 roku dyrektor finansowy Yves Rocher Vostok, pan K.M., podpisał z GPA umowę o usługi spedycyjne na odbiór i transport przesyłek z centrum dystrybucji za kwotę 23 600 rubli rosyjskich (RUB) za przesyłkę. 10 sierpnia 2008 roku GPA podzleciło usługi spedycyjne wynikające z tej umowy dwóm wyspecjalizowanym firmom kurierskim. GPA płaciło firmom kurierskim 14 000 RUB za przesyłkę. GPA i jej wykonawcy świadczyli te usługi na rzecz Yves Rocher Vostok do końca 2012 roku. 7 listopada 2008 roku dyrektor generalny MPK, pan Sz., podpisał umowę z GPA, w której GPA zobowiązało się do świadczenia na rzecz MPK kompleksowych usług logistycznych związanych z drukiem, sortowaniem, pakowaniem i dystrybucją rachunków telefonicznych oraz sortowaniem, pakowaniem i transportem sprzętu elektronicznego do Poczty Rosyjskiej. Następnie GPA podzleciło te usługi siedemnastu wyspecjalizowanym firmom, w tym M-City. GPA i jej wykonawcy świadczyli usługi na rzecz MPK do marca 2013 roku. W tym samym okresie pierwszy wnioskodawca prowadził coraz bardziej publiczną kampanię antykorupcyjną wymierzoną w wysokich rangą urzędników państwowych (zob. Navalnyy i Ofitserov przeciwko Rosji, skargi nr 46632/13 i 28671/14, § 15, 23 lutego 2016 r.). W latach 2011–2012 organizował i prowadził szereg wieców, w tym zgromadzenie na placu Bołotnym w Moskwie 6 maja 2012 roku (zob., między innymi, Frumkin przeciwko Rosji, skarga nr 74568/12, §§ 7-65, ETPC 2016 (wyciągi)). Na początku 2012 roku pierwszy wnioskodawca badał pozazawodowe działalności szefa Komitetu Śledczego Federacji Rosyjskiej („Komitet Śledczy”), pana Bastrykina. 25 kwietnia 2012 roku Komitet Śledczy, na bezpośrednie polecenie pana Bastrykina, wszczął postępowanie karne w sprawie defraudacji przeciwko pierwszemu wnioskodawcy (zob. Navalnyy i Ofitserov, powyżej cyt., dalej „sprawa Kirowles”). 5 lipca 2012 roku pan Bastrykin złożył publiczne oświadczenie, wyrażając determinację, by pociągnąć pierwszego wnioskodawcę do odpowiedzialności karnej. 26 lipca 2012 roku pierwszy wnioskodawca opublikował artykuł o panie Bastrykinie, twierdząc w szczególności, że jego działalność gospodarcza i status zamieszkania są niezgodne z zajmowanym przez niego stanowiskiem (tamże, §§ 30-31 i 118). 4 grudnia 2012 roku dyrektor generalny Yves Rocher Vostok, pan B.L., złożył zawiadomienie do Komitetu Śledczego, twierdząc, że w 2008 roku nieznane osoby wprowadziły w błąd pracowników jego firmy i namówiły ich do podpisania umowy z GPA, pozbawiając tym samym firmy wolnego wyboru wykonawcy. Oświadczył, że możliwe jest, że firma poniosła w wyniku tego znaczące szkody. 10 grudnia 2012 roku pierwszy wnioskodawca publicznie wezwał do udziału w Marszu Wolności, opozycyjnym wiecu na placu Łubiańskim 15 grudnia 2012 roku, wbrew zakazowi władz Moskwy. Tego samego dnia Komitet Śledczy zdecydował o otwarciu sprawy karnej na podstawie materiałów wyłączonych ze sprawy Kirowles. Nowa sprawa dotyczyła podejrzenia oszustwa popełnionego przez wnioskodawców na szkodę Yves Rocher Vostok oraz prania pieniędzy z nielegalnych transakcji, czynów określonych w art. 159.4 i 174.1 § 2 (a) i (b) Kodeksu Karnego. 20 grudnia 2012 roku postawiono wnioskodawcom zarzuty oszustwa i prania pieniędzy zgodnie z art. 159.4 i 174.1 § 2 (a) i (b) Kodeksu Karnego w związku z czynami rzekomo popełnionymi przeciwko MPK i Yves Rocher Vostok. 13 lutego 2013 roku drugi wnioskodawca zwrócił się o przesłuchanie pięciu pracowników Yves Rocher Vostok jako świadków, w tym dyrektora generalnego pana B.L. i menedżerkę panią B., jednak śledczy odrzucił ten wniosek 18 lutego 2013 roku. Wydaje się, że świadkowie byli przesłuchiwani w trakcie śledztwa, ale wnioskodawcy nie zostali o tym poinformowani ani nie dano im możliwości formalnego konfrontowania się z nimi. 18 lipca 2013 roku Leninskiy Sąd Rejonowy w Kirowie uznał pierwszego wnioskodawcę za winnego organizacji dużej defraudacji w sprawie Kirowles i wymierzył mu karę pięciu lat pozbawienia wolności w zawieszeniu. Sąd uznał następnie, że postępowanie to zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 6 Konwencji (zob. Navalnyy i Ofitserov, powyżej cyt., §§ 102-21). 11 lutego 2013 roku dyrektor finansowy Yves Rocher Vostok, pan K.M., złożył u śledczego raport z audytu wewnętrznego stwierdzający, że firma nie poniosła żadnych szkód ani strat zysku w wyniku umowy z GPA; audytorzy ustalili, że GPA pobierało cenę rynkową za swoje usługi. 28 lutego 2014 roku Sąd Rejonowy w Basmanym zarządził umieszczenie pierwszego wnioskodawcy w areszcie domowym. Środek zapobiegawczy ten był utrzymywany do 5 stycznia 2015 roku. 14 sierpnia 2014 roku Sąd Rejonowy Zamoskworecki rozpoczął rozprawę w sprawie karnej wnioskodawców. 14 listopada 2014 roku wnioskodawcy zwrócili się do sądu z wnioskiem o wezwanie i przesłuchanie dyrektora generalnego Yves Rocher Vostok, pana B.L., menedżerki, pani B. oraz kilku pracowników Poczty Rosyjskiej jako świadków. Poprosili również sąd o uzyskanie określonych dokumentów wewnętrznych dotyczących struktury i funkcjonowania Poczty Rosyjskiej. Sąd oddalił te wnioski. 9 grudnia 2014 roku wnioskodawcy poprosili sąd o wezwanie sześciu świadków, ponownie w tym pana B.L. i panią B. 15 grudnia 2014 roku sąd, na wniosek prokuratora, wydał nakaz stawienia się pana B.L., jednak nie został on wykonany. Następnie sąd zezwolił na odczytanie zeznań, które on i pani B. złożyli w trakcie śledztwa. 19 grudnia 2014 roku sąd zakończył rozprawę i oświadczył, że wyda wyrok 15 stycznia 2015 roku. Około godziny 16:00 29 grudnia 2014 roku wnioskodawcy i ich obrońcy zostali wezwani telefonicznie do stawienia się w sądzie 30 grudnia 2014 roku o godzinie 9:00 w celu ogłoszenia wyroku, który został przyspieszony z 15 stycznia 2015 roku z nieznanych powodów. 30 grudnia 2014 roku sąd ogłosił wstępną i rozstrzygającą część wyroku. Wnioskodawcy zostali uznani za winnych prania pieniędzy oraz oszustwa na szkodę MPK i Yves Rocher Vostok i zostali skazani na podstawie art. 159.4 §§ 2 i 3 oraz 174.1 § 2 (a) i (b) Kodeksu Karnego. Pierwszy wnioskodawca otrzymał karę trzech i pół roku pozbawienia wolności w zawieszeniu, a drugi wnioskodawca karę pozbawienia wolności o tym samym wymiarze, do odbycia w kolonii karnej. Otrzymali również grzywnę w wysokości 500 000 RUB każdy i musieli solidarnie zapłacić 4 498 546 RUB odszkodowania na rzecz MPK. Sąd zarządził, aby pierwszy wnioskodawca pozostał w areszcie domowym, a drugi został umieszczony w „areszcie śledczym”, zaliczając ten dzień na poczet kary pozbawienia wolności. Ogłoszenie pełnego uzasadnienia wyroku odroczono do 12 stycznia 2015 roku. Drugi wnioskodawca odwołał się od swojego aresztowania tego samego dnia. Pierwszy wnioskodawca odwołał się od przedłużenia aresztu domowego 31 grudnia 2014 roku. 12 stycznia 2015 roku wnioskodawcy odwołali się od wyroku z 30 grudnia 2014 roku w zakresie meritum. Tego samego dnia otrzymali pełny tekst wyroku, który zawierał uzasadnienie uznania wnioskodawców za winnych oszustwa. Sąd uznał, że wnioskodawcy utworzyli „fikcyjną firmę”, GPA, z zamiarem wykorzystania jej jako pośrednika w oferowaniu usług dwóm klientom Poczty Rosyjskiej, MPK i Yves Rocher Vostok. Uznał, że drugi wnioskodawca wykorzystał informacje poufne o tym, że Poczta Rosyjska zaprzestała świadczenia określonych usług na rzecz tych firm z powodu braku zdolności operacyjnych, i przekonał tych klientów do korzystania z GPA jako substytutu; że wprowadził klientów w błąd co do polityki cenowej GPA i jej relacji z Pocztą Rosyjską, pozbawiając ich tym samym wolności wyboru dostawców usług; że promował usługi swojej firmy, wiedząc, że będzie musiała podzlecić pracę innym firmom; oraz że GPA zatrzymało różnicę w cenie między tym, co MPK i Yves Rocher Vostok zapłaciły za jej usługi, a tym, co GPA zapłaciło swoim podwykonawcom. Sąd uznał, że ta marża została skradziona od MPK i Yves Rocher Vostok przez wnioskodawców za pośrednictwem GPA. Sąd ustalił dalej, że kwoty w question stanowiły mienie pochodzące z przestępstwa, a wykorzystanie tych pieniędzy na opłacenie czynszu biurowego GPA, usług prawnych, dywidend dla wnioskodawców oraz przelewy do firm powiązanych stanowiło pranie pieniędzy. 19 stycznia 2015 roku Prokuratura Miasta Moskwy odwołała się od wyroku pierwszej instancji, twierdząc, że kara wymierzona obu wnioskodawcom była zbyt łagodna. 28 stycznia 2015 roku wnioskodawcy zakwestionowali dokładność zapisu stenograficznego rozprawy pierwszej instancji. Przyjęto tylko kilka z ich poprawek. 11 lutego 2015 roku wnioskodawcy wniesli dodatkowe zarzuty odwoławcze oraz wniosek o wezwanie i przesłuchanie sześciu świadków, w tym pana B.L. i panią B. 17 lutego 2015 roku Sąd Miejski w Moskwie utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji, z wyjątkiem części nakładającej grzywnę i zasądzającej odszkodowanie na rzecz MPK, która została uchylona. 27 kwietnia 2015 roku wnioskodawcy wniesli skargę kasacyjną. 26 czerwca 2015 roku Sąd Miejski w Moskwie odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej.