Ås Manerhäide betiiknet huum grupe, da önj en was gemiinschap ai di grutste diilj ütmååge. Di mååst ålgemiine fål sun spräkemanerhäide önj stoote. Önj Tjüschlönj san aw e sid bai da Frasche, da Sorbe, da Sinti än Roma än da Dånsche gödjkånd. Deerbai jeeft dåt matiinjs unerschiisinge: Da Frasche än da Sorbe jeeft dåt bloot önj Tjüschlönj, da Sinti än Roma san manerhäide önj möre stoote än da Dånsche san mörtål önj Dånmark. Deertu booge da Sinti än Roma döör dåt gåns lönj än da oudere mör önj wase gebiite. • Ålandsweede • Albaner • Aostadool • Arabe • Aragon • Armenier • Arumane • Asturien • Azores • Baske • Bosnier • Bretone • Bulgare • Bunjevci (Bunyevtsi) önj Serbien • Cornwall • Csángó • Dånsche • Tjüsche • Elsas • Este • Färöer-Ailönje • Finne • Flandern • Frasche • Friaul • Gagausien • Galicien • Graubünden • Griiche • Ingermanlönj • Italien • Jenisken • Kanarische Ailönje • Karelier • Kaschubien • Katalonien • Korsika • Kosovo (Albaner) • Krim • Kroate • Kurde • Ladiner • Lettone • Lipowener • Litauen • Livonien • Lothringen • Ludier • Luxembörjere • Madeira • Makedonien • Man (Ailönj)


Thusnelda Kühl (uk: Kuehl, befreid: Petersen * 14. August 1872 uun Kollmar, † 24. Jüüle 1935 uun Nortorf) wiar en sjiisk dachter an skriiwer. Thusnelda wurd bäären üs en doochter faan di prääster Carsten Kühl an sin wüf Wilhelmine, b. von Oldenburg. Uun jong juaren an uk leederhen hää Thusnelda miast uun Oldenswort lewet. Uun a 1890er juaren hää't üs skuulmääster werket. Am 1900 begand hat tu skriiwen, miast romoonen. Am jü tidj wiar't noch temelk üngewöönelk, dat en wüf üüb't lun buken skraft, man uk Thusneldas mam wiar en skriiwer. Leeder wurd hat bekäänd üs „dachter faan a maasken“. 1900: "Am grauen Strand, am grauen Meer", romoon, het uun det ööder aplaag "Das Pfarrhaus von Herbersfleth" 1902: "Die Reidings", romoon 1903: "Rüm Hart - Klar Kimming", fertelang 1904: "Der Lehnsmann von Brösum", romoon, diarmä as Thusnelda bekäänd wurden 1905: "Um Ellwurth", romoon 1905: "Die Leute von Effkebüll", romoon, diar as oober Oldenswort mä mend 1906: "Harro Harring, der Friese", biografii 1906: "Das Haus im Grunde", fertelangen 1906: "Die Heimatlosen", romoon 1907: "Margaret Wendt", nowel 1908: "Der Inseldoktor", fertelang 1911: "Die junge Margarete Haller", nowelen 1912: "Die Töchter von Friedrichsholm", romoon 1915: "Renate Westedt", romoon Wikisource: Harro Harring, der Friese


1872 wiar det tau-an-sööwentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä'n Mundai uun de Gregoriaans kalender an mä'n Saninj uun de Juliaans kalender. 01. Janewoore: Joseph Jenkins Roberts wurd weler president faan Libeeria. 21. Janewoore: Johannes IV. wurd keiser faan Ethioopien. 05. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: welerwool faan Ulysses S. Grant tu a president. 04. Detsember : Det skap Mary Celeste woort ferläät üüb a Atlantik fünjen. 23. Marts: Michael Joseph Savage, 23. premier-minister faan Nei-Sialun († 1940) 09. April: Léon Blum, fraansöösk poliitiker († 1950) 18. Mei: Bertrand Russell, britisk mathemaatiker an filosoof († 1970) 01. Jüüle: Louis Blériot, fraansöösk lochtfaartpioniir († 1936) 04. Jüüle: Calvin Coolidge, 30. president faan dön Ferianigt Stooten († 1933) 16. Jüüle: Roald Amundsen, noorweegs polaarforsker († 1928) 03. August: Haakon VII., köning faan Noorweegen († 1957) 14. August: Thusnelda Kuehl, sjiisk dachter an skriiwer († 1935) 21. Janewoore: Franz Grillparzer, uasterriks dachter an dramaatiker (* 1791) 02. April: Samuel Morse, US-amerikoons ütjfinjer (* 1791) 04. Jüüne: Johan Rudolf Thorbecke, liberaal holuns poliitiker an stootsteoreetiker (* 1798) 31. Deetsember: Aleksis Kivi, fins skriiwer (* 1834)


Kollmar as en gemeen uun a Kreis Steinburg. Thusnelda Kuehl Commonskategorii: Kollmar – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Nortorf (plaatsjiisk: Noorddörp) as en stääd uun't nuurden faan Neimünster. Martin Ehlers (1732–1800), pedagoog Thusnelda Kuehl (1872-1935), skriiwer Harboe Kardel (1893–1982), skriiwer Kurt Hamer (1926–1991), poliitiker Oliver Stern (* 1953), musiiker Sabine Kaack (* 1959), spelster Commonskategorii: Nortorf – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Peter Andresen Oelrichs (* 26. Febrewoore 1781 üüb Halaglun, † 18. Jüüne 1869 uun Amsterdam) wiar en koptein an hää en halunder wurdenbuk skrewen. Wikisource: P. A. Oelrichs: Kleines Wörterbuch zur Erlernung der Helgolander Sprache www.helgoland-genealogie.info efter: www.online-ofb.de


1781 wiar det ian-an-tachentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender. 04. September: At steed Los Angeles wurd üüs El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles grünjlaanjen. 26. Febrewoore: Peter Andresen Oelrichs († 1869)


1869 wiar det njüügen-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä'n Freidai uun de Gregoriaans kalender. 17. Nofember: Sueskanaal as klaar 02. Oktuuber: Mahatma Gandhi, indisk politiker († 1948) 31. Detsember: Henri Matisse, fransöösk konstler († 1954) 18. Jüüne: Peter Andresen Oelrichs


Arammud an Dögganhaid bi'rköödar, oder: Armuth und Tugend faan Christian Johansen. --- 1855 [I] [II] [001] Arammud an Dögganhaid bi-rköödar, oder: Armuth und Tugend. Eine Erzählung in nordfriesischer Sprache. Von C. Johansen, Adjuncten an der Königl. Domschule in Schleswig. --- Schleswig, 1855. Druck und Verlag der Serringhausen'schen Buchdruckerei (G. Jensen). [002] [003] Vorwort. Vor acht Jahren verfaßte ich die vorliegende kleine Erzählung. Eine Abschrift derselben wurde meinen Lands- leuten mitgetheilt und von diesen nicht blos gerne gelesen, sondern auch durch Abschreiben vervielfältigt. Dies scheint mir dafür zu bürgen, daß ich wenigstens einigermaßen volksthümlich friesisch geschrieben habe. - Meine friesische Erzählung erscheint hier gedruckt, ist übrigens fast unverän- dert geblieben, nur sind ein paar friesische Lieder als An- hang hinzugefügt. Gehe sie denn aus und zeuge von der guten alten Sitte; lasse sie ihre Leser einen Einblick thun in das friesische Familienleben, wie es sich etwa vor einem Jahrhundert auf den Westseeinseln gestaltet hatte; halte sie aber auch dazu an, das S aus dem goldenen A-B-C zu erwägen: Sonst hielt man viel auf alten Brauch Und Väter-Sitte; thu' es auch! Eh' du von einer weichst, schau hin: Liegt auch vielleicht ein Segen drin? Schleswig, im Juni 1855. C. Johansen. [004] In


Schleswig ([ˈʃleːsvɪç], plaatsjiisk: Sleswig, däänsk: Slesvig) as en stääd bi a Schlei. Schleswig as kreisstääd faan di Kreis Schleswig-Flensborag, an wiar uk ans hoodstääd faan't Hertoochdoom Schleswig. Ferianagt Könangrik London Borough of Hillingdon (Ferianagt Könangrik), sant 1958 Frankrik Mantes-la-Jolie (Frankrik), sant 1958 Denemark Vejle (Denemark), sant 1977 Sjiisklun Waren (Sjiisklun, Mecklenburg-Föörpomern), sant 1990 Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk) Commonskategorii: Schleswig – Saamlang faan bilen of filmer Wikisource: Schleswig (sjiisk)


Ren(d)sborag as kreisstääd faan a kreis Rendsborag-Eckernförde an leit uun a maden faan Schleswig-Holstian bi a Nuurd-Uastsia-Kanool an a Oksenwai. Ferianagt Könangrik Lancaster (Ferianagt Könangrik, Lancashire), sant 1968 Frankrik Vierzon (Frankrik, Centre), sant 1975 Denemark Aalborg (Denemark, Nordjylland), sant 1976 Eestlun Haapsalu (Estlun, Lääne), sant 1989 Sjiisklun Rathenow (Sjiisklun, Brandenburg), sant 1990 Sweeden Kristianstad (Sweeden, Skåne län), sant 1992 Norweegen Skien (Norweegen, Telemark), sant 1995 Poolen Racibórz (Ratibor) (Poolen), sant 1995 befrinjet stääden: Neederlunen Almere (Neederlunen, Flevoland), sant 1994 Sweeden Piteå (Sweeden, Norrbottens län) sant 1978 Commonskategorii: Rendsborag – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


49.190277777778-2.1086111111111Koordinaaten: 49° 11′ 25″ N, 2° 6′ 31″ W Vorlage:Infobox Ort/Wartung/ISO Saint Helier (Jèrriais: St Hélyi, näämd efter di hilag Helier) as ian faan twaalew gemeenen an det hoodstääd faan Jersey, det gratst faan a kanooleilunen uun't nuurden faan Frankrik. Elinor Glyn (1864–1943), skriiwer Frederick Lonsdale (1881–1954), skriiwer Gabriel Poulain (1884–1953), welkeerer Hans Kröner (1909–2006), ökonoom an onernemer an do leit diar uk Harro Harring (1798-1870) begreewen Avranches uun a Normandie (Frankrik), sant 1982 Bad Wurzach uun Baden-Württemberg, sant 2002 Funchal, det hoodstääd faan Madeira, sant 2012 Commonskategorii: Saint Helier – Saamlang faan bilen of filmer


Ferreng an ömreng Stacken I. ütjden faan Dr. Otto Bremer --- Halle. 1888 [001] [002] Ferreng an ömreng Stacken ütjdenn fan Dr. Otto Bremer. I. Ferreng an ömreng Stacken üb Rimen. Halle. Max Niemeyer. 1888. [003] Ferreng an ömreng Stacken üb Rimen ütjdenn fan Dr. Otto Bremer, Halle. Max Niemeyer. 1888. [004] [005] Min lew Ferrengen an Ömrengen! Hirr ha jam nü an Buck, wat un jammens aanj Spriak skrewwen as Ferreng an ömreng Stacken üb Rimen an Liitjin san 't, diar 'k bi jam apstögelt ha. Ick theenk, hat skall well nett för jam tu lesen wes. Lucki 'm, hat as gor ei so swar, ferreng of ömreng tu lesen, an wann 't uck at iast wat ring gongt, wann 'am widjer les, do gongt at ball nett so gudd üs tjiisk. An jü aanj Mammspriak, thankt mi, blaft dach alle- wen wat beders an skall uck arkenän muar leff ha üs a främ Spriak. Det, wat ick hirr ufdrück lät ha, san man Stacken üb Rimen. Man ick ha noch föll muar u so nett Steicken, Düntjis an so wat, dat ick ar, at mannst, noch tau sock Bucken fan drück lät küdd. Wär ick det du skall


Otto Bremer (* 22. Nofember 1862 uun Stralsund, † 8. August 1936 uun Halle (Saale)) wiar en sjiisken germanist. Bremer hää faan 1881 bis 1886 uun Leipzig, Berlin an Heidelberg spriakwedenskapen studiaret. 1885 hää hi san dokter füngen. 1888 hää hi habilitiaret mä det werk „Einleitung zu einer amringisch-föhringischen Sprachlehre“. 1899 as hi profeser uun Halle (Saale) wurden. Faan 1893 bit 1926 hää hi det „Sammlung kurzer Grammatiken deutscher Mundarten“ ütjden. 1934 skul hi sin steed apjiw, auer diar uk juuden mad sin fööraalern wiar. 1936 as hi auer san krääft stürwen. Kurt biografii uun't NDB (sjiisk) Wikisource: Ferreng an ömreng Stacken I, 1888 Wikisource: Einleitung zu einer amringisch-föhringischen Sprachlehre, 1888 Literatüür faan of auer Otto Bremer uun a kataloog faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek


Stralsund [ˈʃtʁaːlzʊnt] as en stääd uun Mecklenburg-Föörpomern an kreisstääd faan di lunkreis Föörpomern-Rüügen. Stralsund Finlun Pori, Finlun, sant 1964 Letlun Ventspils (Windau), Letlun, sant 1969 Sjiisklun Kiel, Schleswig-Holstian, sant 1987 Poolen Stargard Szczeciński (Stargard uun Pomern), Poolen, sant 1987 Sweeden Malmö, Sweeden, sant 1991 Denemark Svendborg, Denemark, sant 1992 Sweeden Trelleborg, Sweeden, sant 2000 Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Stralsund Wikisource: Stralsund (sjiisk) Statistisches Amt M-V – Bevölkerungsstand der Kreise, Ämter und Gemeinden 2017 (XLS-Datei) (Iinwenertaalen huuchreegent efter 2011). (Halep üüb sjiisk)


Der Lappenkorb von Gabe Schneider aus Westfrisland mit Zuthaten aus Nord-Frisland faan Knut Jungbohn Clement --- Leipzig. 1846 [I] Der Lappenkorb von Gabe Schneider aus Westfrisland, mit Zuthaten aus Nord-Frisland Bearbeitet und herausgegeben von K. J. Clement --- Mit einem illustrierten Titelbilde ein Mädchen in alter Brauttracht auf Sylt vorstellend und vier Abbildungen. --- Leipzig, Verlag von Wilhelm Engelmann. [II] [III] Vorrede [IV] [V] Inhalts-Verzeichniß [VI] [001] Meister Joute's Barbierstube [002] [003] [004] [005] ... gongt noch widjer ... [207] Das Leben des Nordfrisischen Helden Hark Ulws [208] [209] [210] [211] ... gongt noch widjer ... [346] [347] [348] [349] [350] Aanj


Einleitung zu einer amringisch-föhringischen Sprachlehre faan Dr. Otto Bremer --- 1888 [I] EINLEITUNG ZU EINER AMRINGISGH - FÖHRINGISCHEN SPRACHLEHRE. HABILITATIONSSCHRIFT MIT WELCHER MIT GENEHMIGUNG DER PHILOSOPHISCHEN FAKULTÄT DER UNIVERSITÄT IN HALLE ZU SEINER SONNABEND, DEN 21. APRIL 1888, MITTAGS 12 UHR, IN DER AULA DER UNIVERSITÄT STATTFINDENDEN ANTRITTSVORLESUNG ÜBER INGUAEUONES ISTIAEUONES ERMINONES EINLADET DR. OTTO BREMER. SONDERABDRUCK AUS DEM JAHRBUCH DES VEREINS FÜR NIEDERDEUTSCHE SPRACHFORSCHUNG XIII. [II] [III] EINLEITUNG ZU EINER AMRINGISCH - FÖHRINGISCHEN SPRACHLEHRE VON OTTO BREMER. SONDERABDRUCK AUS DEM JAHRBUCH DES VEREINS FÜR NIEDERDEUTSCHE SPRACHFORSCHUNG XIII. NORDEN und LEIPZIG. DIEDR. SOLTAU'S VERLAG. 1888. [IV] [001] [Automaatisk auerdraanj] Einer ausführlichen Darstellung der auf den Inseln Amrum und Föhr gesprochnen Sprache schicke ich diese Einleitung voraus. Eine grössre Ausführlichkeit schien mir für diese einführenden Bemerkungen notwendig zu sein, weil wissenschaftlich für die Mundarten im west- lichen Schleswig bisher so gut wie nichts getan und es daher unbekannt geblieben ist, eine wie grosse Ausbeute die germanische Sprachwissen- schaft sich von der Erforschung dieser Mundarten versprechen darf. Es gilt daher zunächst das Interesse für diese Erforschung zu wecken durch eine eingehendre Einführung in die Sprachverhältnisse von Amrum und Föhr sowie der benachbarten Mundarten. Ich verweise im Übrigen auf die trefflichen Bemerkungen in


Prof. Dr. Jarich Freark Hoekstra (* 17. Febrewoore 1956 uun Hitsum, Waastfresklun) as en wedenskapsmaan uun a fresk filologii. Faan 1962 bit 1968 hää Hoekstra det grünjskuul uun Abbegea besoocht an 1974 hää'er sin abituur uun in Almelo maaget. Bi't Rijksuniversiteit Groningen hää'er noorsk, fresk an isluns studiaret. 1997 füng hi san dokter mä det werk The Syntax of Infinitives in Frisian. Faan 1981 bit 1999 hää Hoekstra bi't Fryske Akademy uun Ljouwert/Leeuwarden uun onerskiaselk positsioonen werket, 1994 begand hi mä't onerrachten faan't fresk bi't Universiteit van Amsterdam. Faan 1999 bit 2022 wiar Jarich Freark Hoekstra profeser för fresk filologii an direkter faan't Nuurdfresk Wurdenbuksteed bi't CAU uun Kiel. En auersicht auer Hoekstra sin skraften fanjst Dü üüb sin persöönelk sidj bi't Uniwersiteet faan Kiil Persöönelk sidj bi't CAU Prof. Dr. Hoekstra sin persöönelk sidj bi't CAU uun Kiel. Prof. Dr. Hoekstra bi't FID Benelux-Forschungsverzeichnis


Die Nordfriesische Sprache faan Christian Johansen. --- 1862 [I] Die Nordfriesische Sprache nach der Föhringer und Amrumer Mundart Wörter, Sprichwörter und Redensarten nebst sprachlichen und sachlichen Erläuterungen und Sprachproben von Chr. Johansen. „Die Wörter sind ja nichts Todtes, sie sind ewige Bilder von Gefühlen und Gedanken. Mit der Sprache muß jedem die Urgestalt eines Volkes, sein tiefstes Leben, Denken und Empfinden aufgehen.“ E. M. Arndt. Kiel. Akademische Buchhandlung. 1862. [II] [III] Vorwort. [IV] [V] [VI] [VII] [VIII] [001] Nordfriesische Wörter nebst Erläuterungen, Redensarten und Reimen in Föhringer und Amrumer Mundart. Erste Sammlung: Substantive. [002] [003] [004] [005] [006] [007] [008] [009] [010] [011] [012] [013] [014] [015] [016] [017] [018] [019] [020] [021] [022] Zweite Sammlung: Adjective. [023] [024] [025] [026] [027] [028] [029] [030] [031] [032] [033] Dritte Sammlung: Verba. [034] [035] [036] [037] [038] [039] [030] [041] [042] [043] [044] [045] [046] [047] [048] [049] [050] [051] [052] [053] [054] [055] [056] [057] [058] [059] Vierte Sammlung: Pronomina. [060] [061] [062] [063] [064] Fünfte Sammlung: Numeralia. [065] [066] [067] [068] [069] Sechste Sammlung: Präpositionen. [070] [071] [072] [073] [074] [075] [076] [077] Siebente Sammlung: Adverbia. [078] [079] [080] [081] [082] [083] [084] [085] [086] [087] [088] Achte Sammlung:


Beschreibung der nordfriesischen Insel Amrum faan Christian Johansen. --- 1862 [i] Antiquarische Karte [ii] Altes Wohnhaus [I] Beschreibung der nordfriesischen Insel Amrum von Chr. Johansen. Mit einer Abbildung und einer antiquarischen Karte. Schleswig. Dr. Heiberg's Buchhandlung. 1862. [II] [001] Beschreibung der nordfriesischen Insel Amrum [002] 2 Die Dünen. [003] [004] [005] 5 Wolfe of the knoll. [006] [007] [008] [009] 9 Namen der Dünenthäler und einzelner Dünen nebst erläuternden Bemerkungen.**) [010] [011] [012] [013] [014] [015] 15 Der Strand. [016] [017] [018] 18 Die amrumer Geest. [019] 19 Namen der Geeststrecken nebst erläuternden Bemerkungen. [020] [021] [022] [023] 23 Die Grabhügel. [024] 24 Namen der Grabhügel auf Amrum nebst erläuternden Bemerkungen. [025] [026] [027] [028] 28 Die Marschflächen. Namen der Marschflächen nebst erläuternden Be- merkungen. [029] [030] [031] 31 Name der Insel. Dörfer. [032] 32 Die Amrumer. [033] [034] [035] [036] [037] [038] [039] [040] [041] [042] 42 Umgebung der Insel Amrum. Watten und Sandbänke. [043] [044] [045] [046] 46 --- Druck von C. F. Mohr in Kiel.


Neapel (üüb Italjeensk Napoli [ˈna.po.li], üüb Latiinsk: Neāpolis, üüb Ualgreks: Νεᾱ́πολῐς Neā́polĭs) as det traadgratst stääd uun Itaalien an hoodstääd faan det Regiuun Kampaanien, det weesen Prowins Neapel an det Metropolitanstääd Neapel faan daalang. Commonskategorii: Neapel – Saamlang faan bilen of filmer Neapolitaans spriak Statistiche demografiche ISTAT. Iinwenertaalen faan't Istituto Nazionale di Statistica, Stant 31. Detsember 2019.


Bologna ([boˈloɲːa]; üüb Latiinsk: Bonōnia) as en stääd uun Itaalien an sant 2015 hoodstääd faan't Metropolitanstääd Bologna uun det regiuun Emilia-Romagna mä 390.625 iinwenern (Stant: 31. Detsember 2019). Ukraine Charkiw, Ukraine, sant 5. August 1966 Ferianagt Könangrik Coventry, Ferianagt Könangrik, sant 21. April 1984 Argentiinien La Plata, Argentiinien, sant 23. Nofember 1988 Sjiisklun Leipzig, Sjiisklun, sant 2. Maarts 1962 Seenegal Saint-Louis, Senegal, sant 9. Detsember 1991 Ferianagt Stooten Saint-Louis, USA, sant 30. Jüüle 1987 Nikaraagua San Carlos, Nikaraagua, sant 21. Mei 1988 Grichenlun Thessaloníki, Griichenlun, sant 29. Oktuuber 1981 Frankrik Toulouse, Frankrik, sant 23. Nofember 1981 Bosnien an Hertsegowina Tuzla, Bosnien an Herzegowina, sant 21. Jüüle 1994 Spoonien Valencia, Spoonien, sant 27. Maarts 1976 Kroatien Zagreb, Kroatien, sant 5. Mei 1963 Statistiche demografiche ISTAT. Iinwenertaalen faan't Istituto Nazionale di Statistica, Stant 31. Detsember 2019. Commonskategorii: Bologna – Saamlang faan bilen of filmer


[005] WOLFE OF THE KNOLL, AND OTHER POEMS. BY MRS. GEORGE P. MARSH. NEW YORK : CHARLES SCRIBNER, GRAND STREET. LONDON: SAMPSON LOW, SON & COMPANY. 1860. [006] ENTERED, according to Act of Congress, in the year 1859, by CHARLES SCRIBNER, In the Clerk's Office of the District Court of the United States for the Southern District of New York. JOHN F. TROW, PRINTER, STEREOTYPER, AND ELECTROTYPER, 377 and 379 Broadway, Cor. White Street, New York. [007] CONTENTS. ––♦–– PAGE Wolfe of the Knoll, ... 13 Niörthr and Skathi, ... 229 A Fable, ... 236 The Maid of the Merry Heart, ... 238 A Lay of the Danube : I. The Wissehrad, ... 240 II. The Magyar Maid, ... 242 Daniel, the Cistercian, ... 248 The Fountain of the Poor, ... 251 The Water of El Arbain, ... 256 Axel (from the Swedish of Tegner), ... 261 Song of the Lapland Lover (from the Swedish of Franzen), ... 308 The Moss-Rose (from the German of Helmine von Chezy), ... 311 The Glow-Worm (from the German of Helmine von Chezy), ... 314 A Godlie Hymne (from the German of Zuinglius), ... 316 To —— —— , ... 324 [008] [009] WOLFE


1860 wiar det söstigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender. 10. Nofember: South Carolina spleed ham faan dön Ferianigt Stooten uf. ünbekäänd dootem Caroline Marsh brangt det buk Wolfe of the knoll ütj. 29. Janewoore: Anton Tschechow, rüs skriiwer, nowelist an dramaatiker († 1904) 13. Febrewoore: Nynke fan Hichtum, waastfresk skriiwer († 1939) 18. Febrewoore: Anders Zorn, sweedsk konstmooler († 1920) 20. April: Piter Jelles Troelstra, waastfresk poliitiker an dachter († 1930) 09. Mei: J.M. Barrie, skots skriiwer († 1937) 07. Jüüle: Gustav Mahler, uasterriks komponist an dirigent († 1911) 29. Jüüle: John Hindmarsh, onerguwernöör faan Haliglun, 1840-1857 (* 1785) 21. September: Arthur Schopenhauer, tjiisk filosoof (* 1788) 23. Härfstmoune: Hans Peter Feddersen (Di Ålere), kunstmååler (* 1788)


Caroline Marsh, bäären Crane (* 1816, † 1901) wiar en amerikoonsk skriiwer. Caroline Marsh wiar skuulmääster an hää ham 1839 befreid üs ööder wüf faan George Perkins Marsh (1801-1882), en amerikoonsken diplomaat. Uun't juar 1861 hää president Abraham Lincoln ham üs amerikoonsk fertreeder tu't könangrik Itaalien uun Rom schüürd, an diar lewet hi bit tu san duas uun't juar 1882. Hi hää uk det ual-isluns gramatik faan Rasmus Rask tu't ingelsk auerdraanj. The Hallig; or the Sheepfold in the Waters, 1856 (auersaatang faan Johann C. Biernatzki: Die Hallig; oder die Schiffbrüchigen auf dem Eiland in der Nordsee, 1836) Wolfe of the knoll; and other poems, New York / London, 1860 The Life and Letters of George Perkins Marsh, New York, 1888 (ei klaar wurden) Il diario dell’ambasciatrice degli Stati Uniti in Italia dal 1861 al 1865. Torino, 2005. ISBN 88-422-1166-4 (kubikat) Wikisource: Wolfe of the knoll; and other poems Wikisource: The Hallig or The Sheepfold in the Waters Caroline Crane Marsh vpr.org, 2016 David Shavit: The United States in the Middle East. A Historical Dictionary. New York: Greenwood Press, 1988. ISBN 0-313-25341-2


C. P. Christiansen Christian Peter Christiansen (* 4.11.1854 uun Kiel, apwoksen uun Kairem, † 10.10.1922 uun Berlin) wiar en sölrangen dachter. Christiansen as bi C. P. Hansen (1803-1879) tu skuul gingen, hää uun Hüsem bi J. G. Jebens liard an as druker wurden. Leeder wurd hi baas faan't Husumer Wochenblatt, sant 1912 Husumer Tageblatt, an uk senaator faan't stääd Hüsem. 1922 wurd'er swaar kraank an wul ham uun Berlin kuriare läät, man stoorew diar. Sin bekäändst stak as saner twiiwel det sölrang hümne Üüs Söl'ring Lön'. Uk sin dachtang Stiiner bi Strön as gud bekäänd. Üüb huuchsjiisk hää hi en balaad skrewen auer di siamaan Tame Tamen (*1711), di uun slaawerei kaam. Üüs Söl’ring Lön’, dü best üüs helig Dü blefst üüs ain, dü best üüs Lek! Din Wiis tö hual’en, sen wü welig Di Söl’ring Spraak auriit wü ek. Wü bliiv me di ark Tir forbün’en, Sa lung üs wü üp Warel’ sen. Uk diar jaar Uuning bütlön’ fün’en, Ja leeng dach altert tö di hen. Kumt Riin, Kumt Senenskiin, Kum junk of lekelk Tiren, Tö Söl’ wü hual’ Aural; Wü bliiv truu Söl’ring Liren! (...) Ik wiar itüüs en ging bi Strön; Di Senskiin lair aur See en


Reinhard Arfsten (* 23. Detsember 1897, † 04. Febrewoore 1971) wiar en ferangen skuulmääster an skriiwer. Hi lewet uun Söderaanj. Krassen, fröge di! (komeedestak, 1949) Leet üß schong: en fering-öömring Liidjinbuk. Oldsum 1953 Koor-Liidjinbuk för Fehr an Oomram. Oldsum 1957 Nei Koorliidjinbuk för Fehr an Oomram. Oldsum 1962 De Kuiman (ei ütjden) Reinhard Arfsten uun't Nordfrieslandlexikon faan't NFI.


1897 wiar det sööwen-an-neegentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender. 06. Febrewoore: A huuwenwerkerstreik uun Hamborig kaam tu aanj. 28. Febrewoore: Köningin Ranavalona III. faan Madagaskar wurd faan a fraansuusen ufsaat. 04. Marts: William McKinley wurd de 25. president faan det Ferianigt Stooten. 07. April: De Türkisk-Greks Krich begand. 17. Oktuuber: Korea wurd en keiserrik. 26. Oktuuber: At riadhüs uun Hamborig wurd iinweid. Ünbekäänd Dootem Ernst von Köller wurd boowerpresident faan det Sleeswich-Holstian Prowins. 03. Janewoore: Pola Negri, poolsk schauspeler an stomfilmstar († 1987) 04. Febrewoore: Ludwig Erhard, naist bundeskansler faan det Bundesrepubliik Tjiisklun († 1977) 27. Febrewoore: Marian Anderson, US-ameerikoons oopernschongster († 1993) 18. Mei: Frank Capra, US-ameerikoons filmreschisöör († 1991) 11. August: Enid Blyton, ingels skriiwer († 1968) 26. September: Giovanni Montini, üüs Paul VI. baskop faan Room († 1978) 03. Oktuuber: Louis Aragon, fraansöösk skriiwer († 1982) 29. Oktuuber: Joseph Goebbels, NS-poliitiker an propagandaminister († 1945) 14. Deetsember: Kurt Schuschnigg, uasterriks poliitiker († 1977) Ünbekäänd Dootem Reinhard Arfsten, ferang skuulmääster an skriiwer († 1971) Wilhelm Siemens, Söl'ring Dechter († 1984) 03. April: Johannes Brahms, komponist (* 1833) 23. Oktuuber: Tasma, austraalisk skriiwer (* 1848)


Arthur Kruse (* 17. 12. 1893 uun Altona, † 28. 08. 1968 üüb Oomram) wiar en öömrangen skriiwer. Arthur Kruse wurd uun Altona bäären üs dring faan Hinrich Kruse an Christine Silwine Knudten. Hi hed tau ääler sastern Anna an Juliane. San aatj wiar tolmaan an stoorew, üs Arthur noch ei ans ian juar ual wiar. Sin mam befreid ham weder mä Anton Carl Matzen. 1921 befreid Arthur ham mä Engeline Petersen. Diar san man enkelt dachtangen ans drükt wurden, bekäänd an auerleewert as Mei-Muun.


Stine Andresen, bäären Jürgens (* 23. Detsember 1849 uun A Wik (Bualegsam), † 13. Mei 1927 uk diar) wiar en ferang skriiwer. Miast skrääw't üüb sjiisk, oober uk üüb fering. Stine Andresen wurd üs doochter faan di büür Jürgen Erich Jürgens uun Bualegsam bäären, diar as hat uk tu skuul gingen. Stine frinjet mä det famile faan Friedrich Hebbel. 1875 hää't di maler Emil Andresen freid. 1917: Friedrich-Hebbel-pris 1918: Friedrich-Hebbel-pris 1919: Friedrich-Hebbel-pris 1920: Friedrich-Hebbel-pris Gedichte. 1893. Gesammelte Gedichte. (3. aplaag) Bielefeld 1896. Enziana – Ein Blumenmärchen. Nordfriesische Verlagsanstalt. Neue Gedichte. Bielefeld 1903. Gedichte aus dem bisher unveröffentlichten Nachlaß der inselfriesischen Dichterin. Nordfriesische Verlagsanstalt Carl Meyer, 1930. Martin-M. Langner: Briefe und Gedichte. (2. aplaag) Berlin 1989, ISBN 3-925191-50-X. Franz Brümmer: Lexikon der deutschen Dichter und Prosaisten vom Beginn des 19. Jahrhunderts bis zur Gegenwart. Reclam, Leipzig 1913, S. 63. Elisabeth Friedrichs: Die deutschsprachigen Schriftstellerinnen des 18. und 19. Jahrhunderts. Ein Lexikon. Metzler, Stuttgart 1981, ISBN 3-476-00456-2, S. 6. Uwe Zacchi: Menschen von Föhr – Lebenswege aus drei Jahrhunderten. Boyens, Heide 1986, ISBN 3-8042-0359-0. Jakob Tholund: Vom Schatz der Lieder. Stine Andresen – eine Dichterin von Föhr. Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, Hüsem 1991, ISBN 3-88042-564-7. Literatüür faan of auer Stine Andresen uun


Di artiikel jaft at noch ei. Luke iarst ans diar: A Wik


Breeklem Breeklem(öö.), Brääklem(mo.) as en gemeen tesken maask an geest uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Borsbüll an Riddorf hiar tu det gemeen. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. Heinrich Hansen (1861-1940) Christian Jensen (1839–1900) Fiede Kay (1941–2005) Uwe Pörksen (* 1935) Commonskategorii: Breeklem – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Trölstrup(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Trölstrup – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Golbäk(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun üüb a geest. Diar hiar uk Kolonie an Süderhuus tu det gemeen. Commonskategorii: Golbäk – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Gelün(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Diar hiart uk Hogelund tu det gemeen. Commonskategorii: Gelün – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Höögel as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Höögel – Saamlang faan bilen of filmer Dörte Hansen Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Jåålönj(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Jåålönj – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Kolkerhii(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Kolkerhii – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


E Hoorne(go.) (A Hurn(öö.), sjiisk: Langenhorn) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun tesken maask an geest. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. E Hoorne as en lungemeen mä flook enkelt saarpen, diar dialwiis tuupwoksen san: E Westerhoorne E Aasterhoorne Mönkebel Lohii Efkebel Söncke Ingwersen (1715–1786) Friedrich Paulsen (1846–1908) Christian Giencke (1896–1967) Marie Tångeberg (* 1924) Christian Sönksen (1935-2021) Harald Jacobsen (* 1960) Commonskategorii: E Hoorne – Saamlang faan bilen of filmer Hoorninger Uule Kuuch uun't Nordfriesland Lexikon faan't NFI Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Läitjholem(go.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Läitjholem – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


E Hoolme(go.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Slütsiil, Bongsiil an di süüdelk dial faan a Hauke-Haien-Kuuch hiar mä tu det gemeen. Commonskategorii: E Hoolme – Saamlang faan bilen of filmer Hoolmer Kuuch uun't Nordfriesland Lexikon faan't NFI Bongsiiler Kanaal Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Säänebel(go.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Säänebel – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Strükem(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. Johannes Hansen, Fehsholm (1854-1877) Karl Steensen (1883-1957) Commonskategorii: Strükem – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Fåålst(go.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Fåålst – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Runees Runees(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Oldorf, Neudorf an di Rickelsbeler Kuuch hiar mä tu det gemeen. Snöfelstiiner ön Rodenäs Commonskategorii: Runees – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Åktoorp Åktoorp(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Åktoorp – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Oowentoft(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Rosenkranz an en dial faan a Godskuuch hiar mä tu det gemeen. Carsten Redlef Volquardsen (1824–1875) Hans Egon Petersen (1921-1982) Jerk Martin Riese (* 1976) Snöfelstiiner ön Aventoft Commonskategorii: Oowentoft – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Bousbel Bousbel(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Bousbel – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Braarep Braarep(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. Commonskategorii: Braarep – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Wat menst dü? Braarep(wi.), det gemeen uun't amt Süüdtondern Brēderep(sö.), det saarep üüb Sal


Bramstedtlund as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Beesemskroben (Braam) Commonskategorii: Bramstedtlund – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Ellhöft (däänsk: Ellehoved) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Böglum an Struxbüll hiar mä tu det gemeen. Ellhöft leit bi a grens tu Denemark, huar det B 5 begant. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. Saarepskilt Commonskategorii: Ellhöft – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Ämelsbel-Hoorbel Äme(l)sbel-Hoorbel(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. 1974 san a gemeenen Ämelsbel an Hoorbel tuupslööden wurden. Christian A. Schwarz (* 1960) Friedhelm Rathjen (* 1958) Commonskategorii: Ämelsbel-Hoorbel – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Ding-Sönj Ding-Sönj(ka.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. efter't saarepskroonik: Commonskategorii: Ding-Sönj – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk) Gemeinde Enge-Sande (1997): Chronik der Gemeinde Enge-Sande, S. 13.


Di artiikel jaft at noch ei. Luke iarsta ans diar: Ding-Sönj


Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch A Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch as en kuuch an en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Hindenburgdoom Commonskategorii: Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch – Saamlang faan bilen of filmer Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch uun't Nordfriesland Lexikon faan't NFI Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Galmsbel Galmsbel(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Tu det gemeen hiar sant 1974: Ual Christian-Albrechts-Kuuch Nei Christian-Albrechts-Kuuch Kleiseerkuuch Marienkuuch At Törnhüs (1850): Heer wenet bekäänd konstmoolern üüs Carl Ludwig Jessen an Hans Plutta. Commons: Galmsbel – Saamlang faan bilen of filmer Galmsbelkuuch uun't Nordfriesland Lexikon faan't NFI Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Holm as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk) Commonskategorii: Holm – Saamlang faan bilen of filmer


Humptoorp Hum(p)toorp(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Humptoorp – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Kuurlem Kuurlem(mo.) as en gemeen uun a Kreis Nuurdfresklun. Peter Bossen (1866–1958) Commonskategorii: Kuurlem – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Klangsbel Klangsbel(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Diar hiar uk Bombel, Triihukskuuch, Uaster- an Waasterklangsbel mä tu det gemeen. Commonskategorii: Klangsbel – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Klasbel Klasbel(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. Nicolaus Ludwig Esmarch (1654–1719) Broder Christiansen (1869–1958) Commonskategorii: Klasbel – Saamlang faan bilen of filmer Klasblinger Kuuch uun't Nordfriesland Lexikon faan't NFI Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Låålönj Låålönj(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Låålönj – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Leeksguurd Leeksguurd(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Leeksguurd – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Naischöspel Naischöspel(wi.) (sjiisk: Neukirchen, däänsk: Nykirke, plaatsjiisk: Niekarken) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Seebel, huar Emil Nolde lewet an moolet hää, hiart tu det gemeen. Emil Nolde Erika Botte (1957-2023), skuulmääster Commonskategorii: Naischöspel – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Wat menst dü? Naischöspel, det gemeen uun Nuurdfresklun


Språkebel Språkebel(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Freienwill, Sunääker an Spraakebelfial, liküs a hoofsteeden Gaarde an Hogelund hiar tu det gemeen. Commonskategorii: Språkebel – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Ståårem Ståårem(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk det hoofsteed Fresenhagen an Holtääker hiar tu det gemeen. Önj e gemiine wörd e spriikwiise Karhiirder snååked. Rio Reiser (1950–1996), hää üüb det hoofsteed Fresenhagen lewet Commonskategorii: Ståårem – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Stääsönj Stääsönj(ka.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Störtewärkskuuch an Waaster Snaatebel hiar mä tu det gemeen. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. Troolebel as en weesen halag uun a Störtewärkskuuch Rudolf Muuß (1892–1972) Moritz Momme Nissen (1822–1902) Hans Peter Feddersen Di Jungere (1848-1941) Hans Peter Feddersen Di Ålere (1788-1860) Christian Feddersen (1786-1874) Commonskategorii: Stääsönj – Saamlang faan bilen of filmer Störtewärkskuuch uun't Nordfriesland Lexikon faan't NFI Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Läigem Läigem(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun tesken maask an geest. Uk Wimmersbüll (Vimmersbøl) hiart mä tu det gemeen. Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen. Commonskategorii: Läigem – Saamlang faan bilen of filmer Nørre Løgum Sogn Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Taningstää Taningstää(mo.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Ludwig Claussen (1906–1974) Commonskategorii: Taningstää – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Äphüsem Äphüsem(wi.) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Äphüsem – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Wat menst dü? Äphüsem, det gemeen uun't amt Süüdtondern Aphüsem, det saarep uun't gemeen Bordelem


Weestre Weestre as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Commonskategorii: Weestre – Saamlang faan bilen of filmer Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üüb sjiisk)


Wat menst dü? Garding (stääd), det stääd üüb Eidersteed Sarkspal Garding, det gemeen üüb Eidersteed


Sønderjysk of süüdjüütsk (sønderjysk: Synnejysk, ei ferwaksle mä Sydslesvigdansk!) as en däänsk spriakwiis uun det regiuun faan't ual Hertoochdoom Schleswig. Sodenang woort det daalang üüb bias ääger faan a sjiisk-däänsk grens snaaket. Sønderjysk salew hää uk weder ünlik spriakwiisen, fööraal det angeldäänsk hää en hiale rä eegenoorten. Diar wurd fööraal fiiw spriakwiisen onerskääst: nuurden faan a grens: Waastelk Sønderjysk mä a eilunen Mandø an Rømø (Rømømål üs onerspriakwiis), det lingt uk bit tu't nuurden faan Nuurdfresklun Uastelk Sønderjysk mä det eilun Alsen süüden faan a grens: Angelmål (Angeldäänsk) uun't uasten Fjoldemål (Viöler däänsk) Mellemslesvigsk, diar tesken efter Universität Kopenhuuwen - [1] Æ Synnejysk Forening Sydslesvigdansk


A Mary Celeste wiar en brigantiin, det as en tau-määster. A 4. Detsember 1872 wurd det skap üüb hualew wai tesken a Atsooren an Portugal ferläät üüb a Atlantik fünjen. Bit daalang witj näämen so rocht, huaram diar näämen muar uun buurd wiar. A Mary Celeste as 1861 uun Kanada baud wurden an hää tuiarst Amazon het. Hat wiar 99,3 ft lung an 198 t swaar an siild uun a iarst juaren muarsis auer a Atlantik. Hat as muarsis ferkääft wurden an het sant 1869 Mary Celeste. Di 7. Nofember 1872 hää det skap 1.701 feed mä rian alkohol uun buurd nimen an wiar bestemet för Genua uun Itaalien. Di 4. Detsember 1872 as hat faan det bark Dei Gratia tesken a Atsooren an Portugal fünjen wurden. A Mary Celeste drääw diar ambi, man diar wiar näämen uun buurd. En pomp wiar uunstaken, an ales wiar böös trochenööder, man det skap wiar hial, an at fracht wiar noch uun buurd. Di leetst logbukiindrach kaam faan naibi det eilun Santa Maria. Trii maan faan a Dei Gratia haa det skap do bürgen an tu Gibraltaar broocht. Uun Gibraltaar jääw't en loong siaamtsferhanlang, man diar kaam ei föl bi ütj. Tuleetst füng


At internatsionaal flagenalfabeet woort uun a siafaard brükt, am bööden faan ian skap tu en ööder mä signoolflagen tu sjüüren. Arke buksteew hää en aanj flag. An do san diar uk noch flagen för taalen an aparte mädialangen. A miast flagen haa tau bedüüdangen, iarst üs buksteew an do uk noch üs mädialang. Det flag A tun bispal bedüüdet uk: Ik haa en düker oner. türn: Buksteew türn: (ICAO-Alfabeet) türn: Internatsionaal signoolflag türn: Morsecode türn: Ian-flagen-signool türn: Tuun-signool türn: Regata-signool A flagen kön enkelt, oober uk kombiniaret wiset wurd. Jo wurd faan boowen tu onern leesen, so ment t.b. „U“ auer „W“ : „Good Luck“ of „Gud rais“. An „N“ auer „C“ ment: „Ik san uun nuad“. Flook kombinatsioonen san uk hiamelk codes, so dat näämen witj, wat jo skapsfeerern besnaake. Alfabeet Flaggen und Schallsignale bei Regatten, solmon.org International Sailing Federation Racing Rules of Sailing 2009–2012 (ingelsk)


La Palma as ian faan a sööwen grat Kanaarisk Eilunen an leit uun a Atlantik. A waastelk Kanaaren hiar tu det spoonsk prowins faan Teneriffa. Det hoodstääd as Santa Cruz de La Palma uun't uasten an det gratst stääd as Los Llanos uun't waasten. La Palma woort uk isla bonita näämd, det ment „smok eilun“ of uk isla verde („green eilun“). Det hialer eilun as suart faan wulkaanstian. A leetst wulkaaner san ütjbreegen: 1470–1492 Montaña Quemada 1585 Tajuya 1646 Volcán San Martin 1677 Volcán San Antonio 1712 El Charco 1949 Volcán San Juan, Duraznero, Hoyo Negro 1971 Volcán Teneguía 19. September 2021 Cabeza de Vaca, Tajogaite (Cumbre Vieja) Diar san 14 gemeenen (municipios) üüb La Palma: (A numern hiar tu det koord rochts) Commonskategorii: La Palma – Saamlang faan bilen of filmer Ütjbruch faan a Teneguía 1971 Anuario Estadístico de Canarias. 2007. (PDF) Uun: Gobierno de Canarias. Kanarisches Institut für Statistik, 2008, S. 37, ufrepen de 19. August 2009 (spoonsk, 2,26 MB). Población en Canarias según Islas. Uun: Gobierno de Canarias. Kanarisches Institut für Statistik, Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum=1. Januar 2008 , ufrepen de 19. August 2009 (spoonsk).


Santa Cruz de La Palma as det hoodstääd faan det kanaarisk eilun La Palma mä 15.716 iinwenern (Stant 1. Janewoore 2019). Hat leit uun't uasten faan't eilun. Huuwen Holten balkooner Efterbaud Santa Maria Strun Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Santa Cruz de La Palma Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Bajada de la Virgen de las Nieves Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. Instituto Canario de Estadística (INE)


Sint-Truiden (Fransöösk: Saint-Trond; Limburgsk: Sintruin) as en stää önj Bälgien. Jü stää heet 40.158 inboogere (2016).


Wat menst dü? Santa Clara (eilun), det eilun uun Spoonien Santa Clara County, det county uun Kalifornien


Mannheim as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Baden-Würtembärj. E stää läit önjt nordweesten foont bundeslönj, önj di Karlsruhe Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 310.658 inboogere (2019). Germany: Baden-Württemberg, citypopulation.de


At Regiuun Midtjylland (sjiisk: Region Mitteljütland) uun Denemark leit uun a maden faan Nuurdjütlun. Üüb 13.142 km² wene 1.341.857 iinwenern (Stant 1. Janewoore 2022). At hoodstääd as Viborg. Uun't Regiuun Midtjylland leu tau loonsdialen (landsdelen): Vestjylland an Østjylland. Samsø Anholt Endelave Uun Denemark san 2007 nei ferwaltangsianhaiden iinfeerd wurden, a komuunen. Diar san flook stääden an gemeenen uun tuupslööden wurden. Uun Midtjylland lei jodiar komuunen (Iinwenertaalen mä stant 1. Janewoore 2022): Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san: Commonskategorii: Regiuun Midtjylland – Saamlang faan bilen of filmer Statistikbanken -> Befolkning og valg -> BY1: Folketal pr. 1. januar fordelt på byer (däänsk) Denmark: Midtjylland, citypopulation.de


Samsø as en däänsk eilun uun't Kattegat, uun't nuurden faan Fünen mä 3716 iinwenern (1. Janewoore 2022) an en grate faan 112,06 km². Samsø as ian faan a letjst komuunen uun Denemark. Commonskategorii: Samsø – Saamlang faan bilen of filmer Statistikbanken -> Befolkning og valg -> BEF4: Folketal pr. 1. januar fordelt på øer (däänsk) Danmarks Statistik: Statistical Yearbook 2009 - Geography and climate, Table 3 Area and population. Regions and inhabited islands (ingelsk) Statistikbanken -> Befolkning og valg -> KM1: Befolkningen 1. januar, 1. april, 1. juli og 1. oktober efter sogn og folkekirkemedlemsskab (däänsk) www.statistikbanken.dk → Statistikbanken → Befolkning og valg → BEF44: Folketal 1. januar efter byområde


Tu't Regiuun Nordjylland (sjiisk: Region Nordjütland) uun Denemark hiart di nuurder aanj faan Jütlun an jo eilunen Vendsyssel-Thy, Mors an Læsø. At ferwaltang sat uun Aalborg. At Regiuun Nordjylland as uk ian faan elwen loonsdialen (landsdelen). Læsø Uun Denemark san 2007 nei ferwaltangsianhaiden iinfeerd wurden, a komuunen. Diar san flook stääden an gemeenen uun tuupslööden wurden. Uun Nordjylland lei jodiar komuunen (Iinwenertaalen mä stant 1. Janewoore 2022): Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san: www.statistikbanken.dk → Befolkning og valg → Folketal → Tabel BEF44 (Folketal pr. 1. januar fordelt på byer) Denmark: Nordjylland, citypopulation.de Commonskategorii: Regiuun Nordjylland – Saamlang faan bilen of filmer


Læsø as en däänsk eilun uun't Kattegat mä 1769 iinwenern (1. Janewoore 2022) an as amanbi 101 km² grat. Hat hiart tu't regiuun Nordjylland an as at letjst komuun uun Denemark. Di nööm komt faan Lærs ø, det ment „Lær sin eilun“ an Lær (of Hler) as di winj-good. www.statistikbanken.dk → Befolkning og valg → Folketal → Tabel BEF44 (Folketal pr. 1. januar fordelt på byer) Danmarks Statistik: Statistical Yearbook 2009 - Geography and climate, Table 3 Area and population. Regions and inhabited islands (ingelsk) Commonskategorii: Læsø – Saamlang faan bilen of filmer


At list faan ISO 3166-2-Codes för Sweeden wiset di code för a 21 sweedsk prowinsen (län). A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för Sweeden SE), di ööder as di code för at prowins. A prowinscode as fäästlaanj mä ään of tau buksteewen (sweedsk länsbokstav). Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk) NUTS:SE (EU-Statistikregiuunen) ISO 3166-2, Luncodes ISO 3166-1, Luncodes uun Domainnöömer


At Kattegat (det ment so föl üs kaathool), of uk Jütlunshääf as en 22.000 km² grat sia tesken Jütlun (Denemark) an at sweedsk waastküst. Bi Skagen begant at Skagerrak. Miast woort at Kattegat üs di nuurdwaastelk dial faan't Uastsia uunsen. Commonskategorii: Kattegat – Saamlang faan bilen of filmer Gat 56.92833333333311.428055555556Koordinaaten: 56° 55′ 42″ N, 11° 25′ 41″ O


At Skagerrak as en grat bocht uun't uasten faan't Nuurdsia tesken Jütlun an Norweegen. Uastermuar leit at Kattegat. Di nööm hää't efter det stääd Skagen an rak ment so föl üs „weederstruat“. Hat as sowat 240 km lung an tesken 80 km an 140 km briad. Nudansk Ordbog. 15. Auflage. Kopenhagen: Politikens Forlag, 1993. Steegwurd Skagerrak. Den Store Danske Encyklopædi. CD-ROM. Kopenhagen: Gyldendal, 2004. Steegwurd Skagerrak. Commonskategorii: Skagerrak – Saamlang faan bilen of filmer 57.8472222222229.0730555555556Koordinaaten: 57° 50′ 50″ N, 9° 4′ 23″ O


Aalborg Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Nordjylland mä 221.082 iinwenern (Stant 1. Janewoore 2022) an en grate faan 1137,30 km². At ferwaltang sat uun't stääd Aalborg. A woort mä Svenstrup tuup tääld B hää maner üs 200 iinwenern Commonskategorii: Aalborg Komuun – Saamlang faan bilen of filmer www.statistikbanken.dk: Tabelle BEF44 (Folketal pr. 1. januar fordelt på byer)


Brønderslev Komuun as en däänsk komuun uun Nuurd-Jütlun mä 36.194 iinwenern (Stant 1. Janewoore 2022) an en grate faan 633,00 km². Hat hiart tu't regiuun Nordjylland. At ferwaltang sat uun Brønderslev Commonskategorii: Brønderslev Komuun – Saamlang faan bilen of filmer www.statistikbanken.dk: Tabelle BEF44 (Folketal pr. 1. januar fordelt på byer)


Hjørring Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Nordjylland mä en grate faan 925,70 km² an 63.839 iinwenern (Stant 1. Janewoore 2022). www.statistikbanken.dk: Tabelle BEF44 (Folketal pr. 1. januar fordelt på byer) Commonskategorii: Hjørring Komuun – Saamlang faan bilen of filmer


Jammerbugt Komuun as en däänsk komuun uun Jütlun mä en grate faan 863,90 km² an 38.187 iinwenern (Stand 1. Janewoore 2022). Hat hiart tu't regiuun Nordjylland, at ferwaltang sat uun Aabybro. www.statistikbanken.dk: Tabelle BEF44 (Folketal pr. 1. januar fordelt på byer) Commons: Jammerbugt Komuun – Saamlang faan bilen of filmer 57.1333333333339.5666666666667Koordinaaten: 57° 8′ N, 9° 34′ O


Skotlun (üüb ingelsk an uun skots Scotland [ˈskɔtlənd], skots-gälik Alba [ˈal̪ˠapə], latiinsk-keltisk Caledonia) as en lun uun Nuurdwaasteuroopa an hiart tu't Ferianagt Könangrik. Skotlun maaget sowat di nuurdelk traad faan't eilun Gratbritannien ütj. An do hiar diar noch flook letjer eilunen tu. Det hoodstääd as sant 1437 Edinburgh. Dön tjiin gratst stääden uun't lun san: Skotlun hää 32 council areas, det san sowat üs lunkreiser. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Skotlun Wikiquote: Spreegwurden (sjiisk) Wikivoyage Raisfeerer: Skotlun (sjiisk) www.frendy.de/Skotlun United Kingdom: Countries and Major Cities, citypopulation.de https://web.archive.org/web/20131017111054/http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/list-of-figures.html https://web.archive.org/web/20131017111054/http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/list-of-figures.html 56.26-4.21Koordinaaten: 56° N, 4° W


Robert Burns (* 25. Janewoore 1759 uun Alloway, Ayrshire; † 21. Jüüle 1796 uun Dumfries, Dumfriesshire) wiar en skots dachter. Hi skrääw dachten, poliitisk teksten an staken. Det bekäändst stak as was Auld Lang Syne. Burns hää fööraal uun ingelsk, oober uk uun skots skrewen. Lieder. Althea, Zürich 1998, ISBN 3-905045-27-3. Poems. Faber & Faber, London 2005, ISBN 0-571-22672-8. Liebe und Freiheit. Lieder und Gedichte. Schneider, Heidelberg 1988, ISBN 3-7953-0652-3. Complete poems and songs. Lomond Books, Edinburgh 2000, ISBN 0-00-760599-4. Tam O'Shanter. Eine Erzählung. Revonnah, Hannover 2000, ISBN 3-934818-27-7. The Jolly Beggars. A Cantata ("Die munteren Bettler. Eine Kantate"). Revonnah, Hannover 2005, ISBN 3-934818-62-5. Thomas Carlyle: Critical and miscellaneous essays. Dent, London 1974. Gerard Carruthers: Robert Burns. Northcote House, Tavistock 2005, ISBN 0-7463-1172-9. Hugh Douglas: Robert Burns. The tinder heart. Sutton Books, Stroud 2002, ISBN 0-7509-3076-4. James Gibson: The bibliography of Robert Burns. Kraus, New York 1969. (Repr. d. Ausg. Kilmarnock 1881) John Lockhart: The life of Robert Burns. AMS Press, New York 1974, ISBN 0-404-08517-2. (Repr. d. Ausg. Edinburgh 1828) Liam MacIlvanney: Burns the radical. Poetry and politics in late eighteenth century. Tuckwell Books, East Linton 2002, ISBN 1-86232-177-9. James MacKay: A Biography of Robert Burns. Alloway Publishing, Ayrshire,


1759 wiar det njüügen-an-föftigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender. 25. Janewoore: Robert Burns, skots dachter († 1796)


1796 wiar det seeks-an-neegentigst juar faan det 18. juarhunert. 20. Marts: Edward Gibbon Wakefield, britisk stootsmaan († 1862) 09. Jüüne: Carl Ludwig Blume, tjiisk-holuns botaaniker († 1862) 06. Jüüle: Nikolaus I., rüs keiser († 1855) 21. Jüüle: Robert Burns, skots dachter (* 1759)


Bornholm as en eilun uun't Uastsia an tuup mä sääks ünbewenet letjer eilunen en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden mä 39.545 iinwenern (Stant 1. Janewoore 2022). Tu't stääd Gudhjem hiart uk det sarkspal Østerlarsker Sogn. Tu't stääd Rønne hiart uk det sarkspal Knudsker Sogn. Svaneke leit tu en dial uk uun sarkspal Ibsker Sogn. Commonskategorii: Bornholm – Saamlang faan bilen of filmer www.statistikbanken.dk: Tabelle BEF44 (Folketal pr. 1. januar fordelt på byer) Statistikbanken -> Befolkning og valg -> BEF4: Folketal pr. 1. januar fordelt på øer (däänsk) Statistikbanken -> Befolkning og valg -> KM1: Befolkningen 1. januar, 1. april, 1. juli og 1. oktober efter sogn og folkekirkemedlemsskab (däänsk) 55.12714.914Koordinaaten: 55° 8′ N, 14° 55′ O


At Hingstbuan (Vicia faba), uk Swinbuan, Sjok Buan of Ääkerbuan, (mo.) eekerbuun as en plaant uun det famile faan a Bongfrüchten (Fabaceae of uk Leguminosae). Hat liket at guardbuan, as diar oober ei altu nai mä. At hingstbuan woort föl bi a Nuurdsiaküst uunbaud, auer hat uk en betj saalt an en lachten froost ferdreeg koon. A früchten kön bluas jong ferteeret wurd, sodenang haa jo daalang fööraal bedüüdang üs fuderplaant of üs greenged. Det siad as auer a miaten wäärdag an häält 25 bis 30 % protein, 1 bis 2 % fäät an 40 bis 50 % köölhydraaten. Hingstbuan (Vicia faba) Tiaknang ütj O.W. Thomé: Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1885. Bloos Rip früchten Bongen mä ünrip früchten Kööget sjok buanen Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Ääkerbuan Wikispecies hää en artiikel tu: Ääkerbuan Hausaasker


Kurn as en betiaknang för en skööl faan swetgäärs-plaanten (Poaceae). Jo haa en grat bedüüdang üs iidj för a minsken üüb a hialer eerd. Wiaten – (Triticum) Roog – (Secale) Bere – (Hordeum) Heewer – (Avena) Ris – (Oryza) Meis – (Zea mays) Hirse – (Sorghum, Panicum, Pennisetum an öödern) Poales Commonskategorii: Kurn – Saamlang faan bilen of filmer Bruad Kurn (sprit) A wichtagst kurnslacher (sjiisk)


Hovedstadsområdet, det ment so föl üs hoodstäädregiuun an as det metropoolregiuun faan't däänsk hoodstääd Kopenhuuwen. Hat as amanbi 400 km² grat, oober nian ferwaltangsianhaid. Di nööm woort brükt för ferkiarsploonang of fräämenferkiar. Di 1. Janewoore 2022 jääw't 1.345.562 iinwenern uun't Hovedstadsområdet. 2007 hää arke fift Däänsk diar wenet. www.statistikbanken.dk → Befolkning og valg → Folketal → Tabel BEF44 (Folketal pr 1 januar fordelt på byer) Danmarks Statistik - Byopgørelser seit 1999


Kopenhuuwen (däänsk København?/i [kʰøb̥m̩ˈhɑʊ̯ˀn]) as det hoodstääd faan Denemark. Heer sat det parlament (Folketing), at regiarang an Könangin Margrethe. Det stääd Kopenhuuwen amfaadet Kopenhuuwen Komuun, oober uk Frederiksberg an Gentofte. Mä noch muar komuunen trinjam Kopenhuuwen snaaket am faan't metropoolregiuun Hovedstadsområdet. Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: København www.statistikbanken.dk: Tabelle BEF44 (Folketal pr. 1. januar fordelt på byer)


Herlev as en stääddial faan Kopenhuuwen. Luke iarst ans diar: Herlev Komuun


Hvidovre as en stääddial faan Kopenhuuwen. Luke iarst ans diar: Hvidovre Komuun


At Gelderlun (uk Geldern) (holuns Gelderland, needersaksisk Gelderlaand) as en prowins faan a Neederlunen mä't hoodstääd Arnheim. (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Gelderlun – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Drenthe as en prowins faan a Neederlunen mä det hoodstäd Assen. (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Prowins Drenthe – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Flevolun (holuns Flevoland) as det twaalewst an jongst prowins faan a Neederlunen mä det hoodstääd Lelystad. (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Flevolun Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


At Prowins Groningen (needersaksisk Grönnen) as det nuurduastelk prowins faan a Neederlunen mä't hoodstääd Groningen. Det prowins het uk Stad en Ommelanden („stääd an amlun“), auer det stääd (bewenet faan Saksen) an det amlun (bewenet faan Fresken) auer loong juaren uun stridj mäenööder lewet haa. Det könst dü di uunhiar bi:: „dideldom.com“ (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Prowins Groningen – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Limburg as det süüdermiast faan a twaalew prowinsen uun a Neederlunen mä det hoodstääd Maastricht. (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Prowins Limburg – Saamlang faan bilen of filmer Limborags spriak Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Di Peegel faan Amsterdam (Normaal Amsterdams Peil, kurt NAP) as uun 17. juarhunert faan't stääd Amsterdam fäästlaanj wurden, am en nulponkt för a siapeegel tu saaten. Hi racht ham efter a madelst weederstant faan a Nuurdsia an täält uun a hialer Neederlunen. Uun Sjiisklun het di ponkt Normalhöhennull (NHN of uk MSP). Tidjen Hööchde 52.3730555555564.89277777777781.43Koordinaaten: 52° 22′ 23″ N, 4° 53′ 34″ O


Nuurdbrabant (holuns Noord-Brabant) as en prowins uun't süüden faan a Neederlunen mä det hoodstääd ’s-Hertogenbosch (uk Den Bosch). (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Prowins Nuurdbrabant – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Nuurdholun (holuns Noord-Holland) as ian faan twaalew prowinsen uun a Neederlunen mä det hoodstääd Haarlem. Waast-Fresklun (ei ferwaksle mä Waastfresklun) Kennemerlun, tesken Haarlem an Alkmaar Waterland, uun't nuurden faan Amsterdam Het Gooi, trinjam Hilversum (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Prowins Nuurdholun – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Overijssel ( uunhiar?/i; needersaksisk Oaveriessel) as en prowins uun a Neederlunen mä det hoodstääd Zwolle. (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Prowins Overijssel – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Bongfrüchten (Fabaceae) san en plaantenfamile uun't order faan a Flenerkbloosen (Fabales). Tu det famile hiar 730 sköölen mä knaap 20.000 slacher. Jo wurd tu sjauer (of muar) onerfamilin iindiald: Johannisbruadplaanten (Caesalpinioideae) mä tau- bit triidüüsen slacher uun jodiar triibuus: Cercidoideae Echt Flenerkbloosen (Faboideae) mä 13.855 slacher uun jodiar triibuus: Mimoosenplaanten (Mimosoideae) mä 3.275 slacher uun jodiar triibuus: Nei onerfamilin: Detarioideae Dialioideae Duparquetioideae Eerdnöden (Arachis) Eerdnöd (Arachis hypogaea) Bauhinia Orchideenbuum (Bauhinia variegata) Tjaarkliawer (Skööl) (Bituminaria) Tjaarkliawer (Slach) (Bituminaria bituminosum) Juudasbuumer (Cercis) Colophospermum Mopane (Colophospermum mopane) Siigenkliawer (Cytisus) Beesemskroben (Cytisus scoparius) Dalbergia (= Palisander-plaanten) Delonix Flamenbuum (Flamboyant, Delonix regia) Skroben (fe. Jügen) (Genista) Kanaarenskroben (Genista canariensis) Swet Skroben (Genista stenopetala) Soojabuanen (Glycine) Soojabuan (Glycine max) Swetholten (Glycyrrhiza) Swetholt (Glycyrrhiza glabra) Plateerten (Lathyrus) Dünemeert (Lathyrus japonicus) Linsen (Lens) Lins (Lens culinaris) Hurnkliawer (Lotus) Henk an Höön (Lotus corniculatus) Staalkrüüs (Ononis) Holepuurt (Ononis spinosa) Buanen (Phaseolus) (Guard-)Buan (Phaseolus vulgaris) Eerten (Pisum) (Guard-)Eert (Pisum sativum) Senna Senna spectabilis Kliawer (Trifolium) Haasknober, Eersprop (Trifolium arvense) Ruad Kliawer, Hönangruus (Trifolium pratense) Tinirip (Trifolium aureum) Witj Kliawer (Trifolium repens) Wiken (Vicia) Blä Kaatstört (Vicia cracca) Hingstbuan (Vicia faba) Müsbongen (Vicia sativa) Commonskategorii: Bongfrüchten – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Bongfrüchten


Wat menst dü? Triader ütj iisen, huar dü en fään mä iinwiirest Wiiren, diar laben selen uungrip


Süüdholun (holuns Zuid-Holland) as en prowins faan a Neederlunen bi a Nuurdsiaküst. Den Haag, diar sat a regiarang Rotterdam, grat huuwen Leiden Delft Dordrecht Schiedam Gouda Goeree-Overflakkee Tiengemeten Voorne-Putten Rozenburg IJsselmonde Hoeksche Waard Eiland van Dordrecht (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Süüdholun – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Det prowins Utrecht mä't hoodstääd Utrecht as det letjst prowins uun a Neederlunen. (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Prowins Utrecht – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Sialun (holuns Zeeland, sialuns Zeêland) as en prowins uun a Neederlunen bi a Nuurdsiaküst. Nei-Sialun as diarefter näämd. Zuid-Beveland, hualeweilun Walcheren, hualeweilun Noord-Beveland, eilun Tholen, eilun Schouwen-Duiveland, eilun Sint Philipsland, hualeweilun di rest het Zeeuws-Vlaanderen (Iinwenern di 1. Janewoore 2023) Commonskategorii: Prowins Sialun – Saamlang faan bilen of filmer Bevolkingsontwikkeling; regio per maand. Uun: StatLine. Centraal Bureau voor de Statistiek, 28-2-2023 (Holuns).


Santa Cruz de Tenerife [ˈsanta ˈkɾuθ ðe ˌteneˈɾife] as hoodstääd faan det prowins Santa Cruz de Tenerife an mä Las Palmas de Gran Canaria ian faan jo tau hoodstääden faan a Kanaaren. (efter:) Santa Cruz (Kalifornien), USA (1974) Santa Cruz de la Sierra, Boliiwien (1978) Caracas, Venezuela (1981) San Antonio, USA (1983) Cádiz, Spoonien (1984) Rio de Janeiro, Brasiilien (1984) Nizza, Frankrik (1989) Santa Cruz del Norte, Kuba (1997) Aranda de Duero, Spoonien (1997) Ciudad de Guatemala, Guatemala (2002) Commonskategorii: Santa Cruz de Tenerife – Saamlang faan bilen of filmer Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. Ciudades hermanadas con Santa Cruz de Tenerife. Archiwiaret faan det originool di 16. Jüüle 2011. Ufrepen di 11. Febrewoore 2013.


Di Fersiinstorden faan't lun Schleswig-Holstian as det huuchst ütjtiaknang faan Schleswig-Holstian. Hi as 2008 iinfeerd wurden an liaset det Schleswig-Holstian-Medalje uf. Johannes Brodersen (2002) Magnus Feddersen (1981) Walter Fiedler Ilse Gertz (2002) Manfred Kamper (2000) Hans-Alwin Ketels Gisela Terheggen (2006) Uwe Tschanter (2002) Friedel Anderson (2011) Ulf Bästlein (2021) Felix Droese (2011) Erk Hassold (2016) Knut Kiesewetter (2012) Karl Ernst Laage (2011) Ingwer Nommensen (2008) Gerd Jürgen "Shanger" Ohl (2019) Frederik Paulsen jr. (2021) Thomas Steensen (2021) Otto-Dietrich Steensen (2008) Inken Völpel-Krohn (2020) Eva Waltemath (2017) Bundesfersiinstkrüs Dannebrogorden Hans-Momsen-Pris


Ceuta [ˈθewta] (araabisk  سبتة, DMG Sabta) as en spoonsk stääd uun Nuurdafrikoo bi't Struat faan Gibraltaar. Aci Catena uun Itaalien Cádiz uun Spoonien Guadalajara uun Meksiko. Commonskategorii: Ceuta – Saamlang faan bilen of filmer Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero de 2013. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. 35.886666666667-5.3Koordinaaten: 35° 53′ N, 5° 18′ W


Melilla [meˈliʎa] (Tamazight: Mrič) as en spoonsk stääd uun Nuurdafrikoo. Barrio de Medina Sidonia Barrio del General Larrea Barrio del Ataque Seco Barrio de los Héroes de España Barrio del General Gómez Jordana Barrio del Príncipe de Asturias Barrio del Carmen Barrio del Polígono Residencial de La Paz Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero de 2013. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. Commonskategorii: Melilla – Saamlang faan bilen of filmer 35.2825-2.9475Koordinaaten: 35° 17′ N, 2° 57′ W


At Baskenlun (baskisk Euskal Herria of Euskadi, spoonsk País Vasco as ian faan 17 autonoom gemianskapen uun Spoonien an leit bi't Biskaia. Kulturel hiart uk en dial faan Frankrik tu't Baskenlun. (Iinwenertaalen faan 2011): Commonskategorii: Baskenlun – Saamlang faan bilen of filmer Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero de 2013. Statistik faan't Instituto Nacional de Estadística. efter: www.eustat.es Stant: 2001, efter: www.eustat.es Stant: 2002 43.033333333333-2.6166666666667Koordinaaten: 43° 2′ N, 2° 37′ W


Wat menst dü? Kurn, a plaanten Kurn (sprit), alkohol


2 wiar det öler juar faan det 1. juardüüsen an det 1. juarhunert. At taal tau


3 wiar det traad juar faan det 1. juardüüsen an det 1. juarhunert. At taal trii


5 wiar det füft juar faan det 1. juardüüsen an det 1. juarhunert. At taal fiiw


6 wiar det seekst juar faan det 1. juarhunert. Iudaea wurd en prowins faan det Röömsk Rik. At taal seeks


Efter a etiopisk kalender häält at welttidj ap, an det tidj faan't barmhartaghaid begant. Det as akeroot di 11. September uun't juar 8.


Arminius di Cherusker (Hermann) slait Publius Quinctilius Varus an a Röömern uun a Teutoburger Walt.


24. Deetsember: Servius Sulpicius Galba, röömsk keiser († 69) Ünbekäänd Seneca de Jonger, röömsk stootsmaan an filosoof († 65)


47.12991111111118.670019444444Koordinaaten: 47° 8′ N, 18° 40′ O Zichyújfalu as en saarep uun't komitaat (sowat üs en lunkreis) Fejér (Ungarn), Diar wene amanbi 941 minsken. Zichyújfalu, Hungary Detailed Gazetteer of the Republic of Hungary Zichyújfalu települési választás eredményei Commonskategorii: Zichyújfalu – Saamlang faan bilen of filmer


At list faan ISO 3166-2-Codes för Madagaskar wiset di code för 6 prowinsen. A codes bestun ütj tau dialen mä en streg diarmad. Di iarst dial as di code för't lun efter ISO 3166-1 (för Madagaskar MG), di ööder as di code för at prowins. Nian feranerang faan di code sant 1998. Sant 2009 hee Madagaskar trii-an-twuntig regiuunen (üüb Malagasy: faritra). Feranrangen bi a ISO-Codes (ingelsk) ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes. ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.


A Îles Éparses, det ment ferstreielt eilunen, san en skööl faan eilunen trinjam Madagaskar. Jo hiar tu Frankrik. A miasten lei uun't Struat faan Mosambik. Diar wene man en hunfol wedenskaplidj. Tuup mä ööder eilunen hiar jo tu a Fransöösk Süüd- an Antarktisregiuunen (TAAF). Bassas da India, en atol Europa, atol Îles Glorieuses, atol Juan de Nova, en eilun mä en grat koralenrab trinjam Tromelin, eilun Commonskategorii: Îles Éparses – Saamlang faan bilen of filmer -18.7546.833333333333Koordinaaten: 19° S, 47° O


Mayotte as en skööl faan eilunen uun a Indisk Oosean an en bütjluns-département an en ferwaltangsregiuun faan Frankrik. At jaft 17 komuunen: Dzaoudzi Pamandzi Mamoudzou Dembeni Bandrele Kani-Kéli Bouéni Chirongui Sada Ouangani Chiconi Tsingoni M’Tsangamouji Acoua Mtsamboro Bandraboua Koungou Commonskategorii: Mayotte – Saamlang faan bilen of filmer Wikimedia Atlas: Mayotte – Geograafisk an histoorisk koorden Französisches Statistikinstitut (www.insee.fr) -12.84305555555645.138333333333Koordinaaten: 12° 51′ S, 45° 8′ O


Mamoudzou as det hoodstääd faan Mayotte föör't uastküst faan Afrikoo. Commonskategorii: Mamoudzou – Saamlang faan bilen of filmer


Vrahovice as en toorp önj Tschechien. Deer booge 3402 manschne (2001). www.vrahovice.eu


En alfabeet as en süsteem faan tiaken för en skraft. Skraften wurd ei uun arke faal mä en alfabeet skrewen, hör tiaken kön uk ööder bedüüdangen haa. Uun en alfabeet wurd a tuuner faan en spriak mä buksteewen aptiakent. Uun a miast lunen woort det latiinsk alfabeet brükt. Skraft IPA Internatjunaal flagenalfabeet Wikiquote: Alfabeet (sjiisk) Commons: Alfabeet – Saamlang faan bilen of filmer


En buksteew as en skrafttiaken faan en alfabeet-skraft. Aal a buksteewen faan en skraftspriak san en alfabeet. Det wurd stamt woorskiinelk faan ualgermaans *bōks uf. Det wiar letj holtklotsen mä ruunen üüb. An steew komt wel faan di madelstreg uun jodiar ruunen. Wikiquote: Buksteew (sjiisk) Commonskategorii: Buksteewen – Saamlang faan bilen of filmer Friedrich Kluge: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, 1999


Brääklem Brääklem(mo.) (dütsk: Breklum) es en gimiindi twesken mērsk en geest en kreis Nuurdfriisklön. Uk Borsbüll en Riddorf hiar tö di gimiindi. Uwe Pörksen (* 1935) Fiede Kay (1941–2005) Heinrich Hansen (1861-1940) Commons: Breeklem/sö – Saamling fan Skelter en Videos Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2021 (XLS-datei) (Widjerfeerd üüb grünjlaag faan't fulkstäälang 2011) (Halep üp Dütsk)


Süüdwaast as en hemelswai tesken süüd an waast. Hi wiset efter 225 graad.


Nuurduast as en hemelswai tesken nuurd an uast. Hi wiset efter 045 graad.


Nuurdwaast as en hemelswai tesken nuurd an waast. Hi wiset efter 315 graad.


Süüduast as en hemelswai tesken süüd an uast. Hi wiset efter 135 graad.


Anne Catherine Ingeborg Andresen-Bödewadt wiar skuulmääster an skriiwer faan romoonen an teooterstaken. Hat skrääw üüb huuchsjiisk an plaatsjiisk. Hinter Deich und Dünen. 1908 Das Liede der Erde. ~1912 Die Stadt auf der Brücke. 1935 Arno Bammé (Hrsg.): Ingeborg Andresen: Die Eiderstädter Dramatikerin und Novellistin. Profil Verlag, München, Wien 1993, ISBN 3-89019-335-8. Literatüür faan of auer Ingeborg Andresen uun a kataloog faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek


Lidice (dütsk Liditz) es en Gimiindi benen di Okres Kladno ön Tschechien. Lidice liit ombi 5km uastern fan Kladno en 20km weestern fan Prag benen di Merelböömsk Regioon. Tö Tiren fan di Taust Warelkrich uur Lidice ön't Jaar 1942 fan di dütsk Nāzis ön Steken slain, eeđer dat jen eeđer Reinhard Heydrich sjoten her. Eeđer di Krich es Lidice weđer āpbecht uuren, en dit staant nü ombi 300m fan't ual Tērp wech. Ön di Plaats fan't ual Lidice waar en Teenkstiin henstelt sa üs uk en Museeum. Lidice waar ön't Jaar 1306 dat jest Mool āpskrewen, aurdat jen en Uurkundi haa skul, di wat āreft her. Dat Lön' jerti fuar't Miist Böörern fan Prag en Kuttenbarig . Fuar't Jaar 1309 jeft et Popiiren aur en „castrum Luticz“. 1415 koopeti Petr Meziříčský fan di Prager Altstadt Diili fan dit Tērp fuar sin Herskep Makotřasy. Me di Forloop fan di Hussitenkrichen waar Meziříčskýs Kraam fan hok düüsend Rewolutsjoneeri fan Louny, Žatec en Slaný ütroowert, üs des hen tö jaar Kamerāden ön Prag wel. Wan Meziříčský storewen wiar uur Lidice aafter forkoopet. Ön't Jaar 1470 koopeti Jetřich Bezdružický fan Kolowrat, Makotřasy en leeter Buštěhrad dit. Hi smet dat Lön' töhop, en bit hentö't


Kladno as en industriistääd uun't Madelböömsk regiuun uun Tschechien. Hat leit 25 km nuurdwaasten faan Prag. Dubí (Eichen) Kladno - Stääd Kročehlavy (Maßhaupt) Rozdělov (Markscheid) Švermov, 1957 tuuplaanj faan Hnidousy (Nidaus) an Motyčín (Motitschin) Vrapice (Rapitz) Frankrik Vitry-sur-Seine Ferianagt Stooten Bellevue (Washington) Sjiisklun Aachen. Český statistický úřad – Iinuunertalen fan di 1. Janiwaari 2012 (PDF; 471 KiB) MěstoKladno.cz: Partnerská města Kladna Commonskategorii: Kladno – Saamlang faan bilen of filmer


At Madelböömsk regiuun, tschechisk Středočeský kraj, as det gratst faan a 14 ferwaltangsregiuunen uun Tschechien an leit trinjam Prag. Diar san 1.148 gemeenen uun 12 Okresy, det san sowat üs lunkreisen. Uun Madelböömen leit uk det gemeen Lidice (450 Iinw.), huar di 9. Jüüne 1942 det hialer saarep faan a Nazis ambroocht wurden as. Ialew Berounka Moldau Iser Sázava Commonskategorii: Madelböömsk Regiuun – Saamlang faan bilen of filmer 49.99833333333314.547222222222Koordinaaten: 50° 0′ N, 14° 33′ O


Makotřasy (sjiisk Makotras) as en gemeen mä 339 iinwenern (2006) uun Tschechien. Hat leit nai bi Kladno an hiart tu Okres Kladno. Český statistický úřad – Iinuunertalen fan di 1. Janiwaari 2012 (PDF; 471 KiB)


Di Merelböömsk Regioon, tschechisk Středočeský kraj, es di gurtest fan 14 Forwaltingsregioonen ön Tschechien. Jü liit trinjom Prag. Di Merelböömsk Regioon heer 1.148 Gimiinden en 12 Okresy, dit sen sawat üs Lönkraisi. Ön Merelböömen liit uk di Gemiindi Lidice (450 Iinu.), hur ön di 9. Juuni fan't Jaar 1942 dat hiili Tērp fan di Nāzis ombraacht uuren es. Ialew Berounka Moldau Iser Sázava Commons: Merelböömsk Regioon – Saamling fan Skelter en Videos 49.99833333333314.547222222222Koordinaaten: 50° 0′ N, 14° 33′ O


Wat menst dü? Tetrapoodi fan Beton Lunwäärlisdiarten (Tetrapoda)


Me Tetrapoodi (Greeksk: τετρα, tetra = fjuur; ποδές, podes = Fet) es en Weeterkantensküülsbechning fan Beton meent. Hat jeft uk masi Diirter, wat Tetrapooden sen, alis, wat fjuur Biiner heer, sa üs uk di Mensk. Di Jeremer fan san Bechning sen sa ütrocht, dat em höm en Tetraeder diarbi fuarstel ken. En Tetrapoodi heer en Wecht fan ombi 6 t. Wan em jam brük wel, da liit em di ön en Reeg aur- of tööchenarküđer, dat di san bet forkanti. Ja skel di Kraft fan di Braning wechnem, dat di ek muar sa hart töögen't Lön' slait. Dit uur uk Welenbreeker nēmt. Di Taacht fuar Tetrapoodi es fan Frankrik kemen. Dit wiar en Instituut, Ets. Neyrpic ön Grenoble. Fan't Jaar 1950 ön waar Tetrapooden ön manig Lönen fuar Neyrpic patentiaret. Tetrapooden sen rocht iinfach tö maaki. Dat et ek sa jüür uur, kum fuar't Miist Betonlasters en giti jaar Beton iin ön Foremen, wat al diar stuun, hur di Tetrapooden hen skel. Di Foremen sen fan Iirsen maaket en sit me Skrüüwen töhop, dat em di ütenachtler fo en weđer binüti ken. Wan di Beton hart es, da skrüüft em di Foremen ütenachler en nemt di Tetrapoodi fuar't miist me


Di Tetraeder [tetraˈeːdər], (Greeksk tetráedron „Fjuursirer“), es en Objekt me trii Dimensjoonen, wat fan fjuur lik Triihuken, ali me trii lik lüng Kanten, töhopset es. Di Geometrii fan di Tetraeder es di Grünjlaag fuar di Tetrapoodi. Di Tetraeder. Di Tetraeder paset iin ön en "Tiarling", aurdat ali Kanten lik sen. Wan di Siren fan di Triihuken ek lik sen, da es dit ek railmaatig en uur en Pyramiidi me Grün' fan en Triihuk of Trii-Huken-Pyramiidi nēmt. Commons: Tetraeder (Geometrii) – Saamling fan Skelter en Videos Online-Bereekningen ön di Tetraeder Reeken-Spöleriien – Tetraeder


At geometrii as en dial faan a matematiik an befaadet ham mä ponkter, geraaden, arealen, winkler an noch flook muar gratin am't meeden. Det wurd komt faan't ualgreks γεωμετρία (geometria) an ment so föl üs det fermeeden faan a eerd. Sant a ual Griichen as a wedenskap widjer kimen an ferstäänt daalang föl muar oner geometrii üs di ual Euklid det ded. Daalang käänt am jodiar feeg: Geomeetrisk Figüüren Geometrii efter Euklid Projektiif Geometrii Afiin Geometrii Synthetisk Geometrii Analytisk Geometrii Trigonometrii Vektorreegnang Differentialgeometrii Managfualaghaid Euklid: Die Elemente. Buken I–XIII. Ütjden an auersaat faan Clemens Thaer. Frankfurt a. M.: Harri Deutsch, 4. aplaag 2003. (det iarst aplaag kaam uun a juaren 1933–1937 ütj) ISBN 3-8171-3413-4. En ääler auersaatang, huar uk jo leeder buken XIV an XV mä bi san, könst dü bi archive.org ufrep. Commonskategorii: Geometrii – Saamlang faan bilen of filmer Kreis Kwadroot Silinder Tetraeder Pythagoras sin reegel


Di Pyramiidi es en Objekt fan di Geometrii me trii Dimensjoonen. Di Grün fan en Pyramiidi ken trii of muar Huken haa. Dit jit uk Polygoon, wat sa fuul jit üs fuul Huken, teel man eeđer. Wan di Grün fjuur Kanten heer, en di sen ali lik lüng, da stuunt di Pyramiidi jaa ön en Kwadraat. Di jit diarom uk Kwadraat-Pyramiidi. En Pyramiidi ken lik (Ön't Loot) wiis of en Sirenslach haa. Wan di ön't Loot es, da liit di hoogst Punkt ön't Loot aur di Meren fan di Grün. En Kwadraat-Pyramiidi. Kwadraat-Pyramiidi me Sirenslach Pyramiiden, ali forskelig! Pyramiidenstump. Di Forskel es: Di Grün en hurfuul Huken di heer Weđer di hoogst Punkt jüst aur di Merelpunkt fan di Grün liit. En Pyramiidi, hur di Spüt ofskiart es, jit en Pyramiidenstump. En senerk Forem es en Pypamiidi, hur ali Siren en di Grün fan Triihuken sen, hokens Kanten ali lik lüng sen. Des jit da Tetraeder. Commons: Pyramiiden (Geometrii) – Saamling fan Skelter en Videos Pyramiidi üp Mathworld (engelsk)


Taalen san beskriiwangen uun a matematiik. Jo word brükt tu täälen an tu meeden. För taalen jaft at uun onerskiaselk kultüüren onerskiaselk taaltiakens. Miast wurd daalang a araabisk taaltiakens 0,1,2,3 an so widjer brükt. Oober uk a röömsk taaltiakens I, II, III, IV an so widjer san noch uun brük. Tu't reegnin brük wi en taalsüsteem, diarför haa wi det desimaalsüsteem mä tjiin ünlik taaltiakens. Diar komt at diarüüb uun, huar det taal stäänt. 003 ment ei detsalew üs 030 of 300. Natüürelk taal Hial taal Ratjunaal taal Reel taal Kompleks taal Brööktaal Kreistaal Pi Primtaal Gulen Taal Imagineer taal Commonskategorii: Taalen – Saamlang faan bilen of filmer Euler sin identiteet


Wat meenst dü? Spöli-Tiarling, wat bi't Spölin üs Töfalsgenerātor nomen uur Tiarling (Geometrii)


Di Tiarling (Uurt kumt fan di Spöli-Tiarling, latiinsk Kubus, (öö.) dööbel), uk likmaatigi Hexaeder [hɛksaˈeːdər], "Soks-Sirer" es en Kwāder, hurön ali Siren lik lüng sen. Dit Söl'ring Uurt kumt fan Deensk: Diar jit dit Terning. Commons: Tiarlingen – Saamling fan Skelter en Videos Forskelig Teekningen fan di Tiarling Reetsel aur di Rüm iin ön en Tiarling interaktiiwi Spölerii om di Tiarling


En Tiarling ((öö.) Dööbelstian) uur smeten, en di kumt töfelig üp jen fan sin soks Siren tö lii. Me di Taal, wat di Sir, wat boowen es, weeget, ken em bi en Spöl muar of mener fuul bigen. Commons: Spöli-Tiarlingen – Saamling fan Skelter en Videos Kevin Cook’s Dice Collection – Gurtest Saamling fan Tiarlingen üp Wārel. (Engelsk) Arjan Verweij Dice – En gurt Saamling me Informatsjoon aur di Histoorii (Engelsk)


Wiaten (Triticum) het en hialer rä plaantenslacher uun det plaantenfamile swetgäärs (Poaceae). Di nööm komt ei faan wiat, man faan witj efter det witj meel. Iankurnslacher Iankurn – (T. monococcum) Emmerslacher Emmer (T. dicoccum) Hardwiaten – (T. durum) Kamut – (T. durum x polonicum) Dinkelslacher Dinkel – (T. spelta) Wokwiaten – (T. aestivum) Bääft meis (2010: 844 Mio. t) an ris (2010: 672 Mio. t) as wiaten det traad wichtagst kurn üüb a eerd (650,8 Mio. t). Det woort üüb 217 miljuun hektaar uunbaud. Wiaten as fööraal det grünjlaag faan bruad, oober uk tiirfuder. Tu waaksen brükt wiaten warem an drüg somern. Nei krüsangen kem uk mä kuuler kliima turocht. Grimm: Deutsches Wörterbuch (online) Taalen faan't iinrachtung för iidj an büürerei FAO för 2010. Kurn Commonskategorii: Wiaten – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Wiaten Triticum repens Bokwiaten


Di Retingsselskep fuar Seefaarers es en hiilendal priwāti Foriining, wat aural bi di Dütsk Weeterkanten Retingsskeepen en di Lir diartö heer, wat help, wan jen üp See ön Nuar kumt. Di kuurt Noom es DGzRS Di DGzRS es ön Dütsklön töstendig fuar di Tiinst SAR (Search and Rescue), wat et aural üp Wārel jeft. Di Selskep fo höör Jil bluat fan dit, wat di Lir fan salev dö (Skeenkingen). Litjet wat kumt bitö, wan di Justiz jen fordonert en bitaali wat hentö di DGzRS. Di Bundspresident es Skeremher aur di DGzRS. Prominenti Lir aarberi, ark fuar en Jaar, üs "Bootschafter" (Dit jit sa!). Dit jit, dat ja Reklāmi fuar di Selskep maaki en diar niin Jil fuar nem. Di DGzRS heer masi Skeepen en Buati, en di ken em jir ek ali weegi. Fuar't Miist sen di Skeepen üs Klasen iindiilt, wat jir tö biluki sen. Nii sen ön di leest Jaaren di 36-Meeter- en di 20-Meeter-Klasi konstruiaret uuren. Fan di 20-Meeter Skeepen uur jüst (2012/13) en Seerie fan fjuur Stek becht. Ja sen lechter en en bet laangsemer uuren. Senerk di Elektrik es hiilendal nii.(Se uk öner "Foraneringen") Di Hermann Marwede (46 m) ön Heliglön. SK 32 Harro Koebke,


En Bus-Systeem es diarfuar diar, dat em, wan em masi Giraaten iin ön en Stjüürkrais heer, ek aural en Kābelboom henlii brükt, dat em diar wat me maaki ken. En zentrāli Reekenmaskiin diar aur en Buskābel bluat jit Biskiiren döör, en di Giraaten haa ain Stjüüringen, wat di Biskiiren tö di Aarber fan't Giraat omset. Di Stjüüringen, wat Biskiir fan di "Zentrāli" fo, jit uk Feld-Giraaten, aurdat di aural ön dit Feld trinjom di Zentrāli tö finj sen. Diarom jit dat Bus-Systeem, wat fan niier Autos bikeent es, uk en "Feldbus-Systeem". Ön en Feldbus uur di Feldgiraaten Metföölers (Sensooren) en di Stelgiraaten (Aktooren) forbünen, dat ja me di Stjüürings-Zentrāli komunitsiari ken. Ark Giraat skel sin ain Keening (Sa üs en Telefoonnumer) haa, aurdat ali Biskiiren fan di Metgiraaten en di Stelgiraaten aur jen Wiir gung. Üđers ken di Stjüüring ek "weet", hok Sensor fuar hok Aktor Biskiir dönen heer, en di Stjüüringsbiskiiir (Initiatiivi) ken ek ütdönen uur. Diarfuar jeft et normiareti Protokoli. Di jest Generatsjoon fan Feldbus-Systeemi waar ön di tachentiger Jaaren üttaacht, dat em di Biskiiren ek muar aur Wiiren (Analoogi Signāli) tö di forkelig Stelmotooren en -giraaten stjüüri wel. Dit skul da digitāl uur. Deling sen masi forskelig


Di Schottel-Propeler es en Skeps-Öndreft. Senerlig es diarbi, dat di Propeler iin ön en draibaari Gondel seet. Wan dat Skep om di Huk faar skel, da skel em bluats di Gondel en Stek tö di Sir draii, wan em omdrai wel, da drait em di Gondel om. Der es dit Rüđer me benen. Diarom jit dit uk Röđerpropeler. Sok Giraaten uur iinbecht, hur en Skep gur tö manövriari wiis skel of ön tau Rochtingen faar. Wan en Skep fuarn en achtern san Giraat heer, da ken dit uk twert köör. Sleepers Föriskeepen (Sa üs uk di Söl'ring Föri, di heer tau "STP") Amphiibien-Wainer en jit muar. Di Schottel SRP (Schottel-Röđerpropeler) waar ombi 1950 ütbraacht. Fuar lung Jaaren kür em diar dat Miist me maaki, man di Skeepen waar gurter en di Maskiinen fing muar Kraft. Des giar fuar masi Skeepen me en gurter Propelern tö forbeeteri, man en gurter Gondel jit jaa, dat en Skep uk diiper giar. Di salev Kraft üs en gurt Propeler ken em uk me tau litjer Giraaten iin ön't Weeter bringi. Dit wiar di Taacht fuar di STP (Schottel-Twin-Propeler). Jen Propeler sküüvt, jen tocht, di seet ön di salev Aksi. Di Schottel-Propelers haa jaar Gurs:


Di Sylt Express en en Auto en Pasagiirföri, wat sent 2005 ön di Föriskepslinie twesken Röm (Deenemark) en List üp Söl' faart. Dat Skep waar ön di Jaaren 2004/2005 becht, aurdat em di ual Skeepen "Westerland" (1970) en "Vikingland" (1974), biiring ön Hüsem becht, wechdö wel. Di Öndreft aarbert me fjuur Dieselgeneratooren, wat Elektromotooren me Stroom forsörigi. Des driif di Schottel-Propelern ön, diar metjens öndriif en stjüüri ken. Diarom heer di Sylt Express uk niin Ruuderönlaag üs konventsjoneli Skeepen. Di Kiil, di Deks en di Āpbechningen kām fan di Western Shipbuilding Yard, Klaipeda, Litauen, en töjen waar dat Skep bi di Fiskerstrand-Skepswerev ön Norweegen becht. Di Forkiir skul fan des Tir ön me jen Skep skafet uur. Em meenti, dat das me en gurt Maskiin en gurter Kapatsiteet tö skafi wiar. Diarom heer di Sylt Express uk muar Maskiinenkraft üs ark üđer Föriskep bi Heef, en et es me 16 Kneten uk dat gaust fan di Föriskeepen ön Nuurđfriislön'. Marts 2011: Dit Skep uur drüch lair, aurdat dat Is di Fārev fan önern ön Steken rewen heer. Iin ön't drüchi Dok. Jir es di ual Fārev al temelk wech. Gur tö keen: Di Gondel fan di Schottel-STP-Propeler. Weđer klaar fuar


At Boreal as en kliimakirew faan't Holozän.


Roog (Secale) het en hialer rä plaantenslacher faan det famile Swetgäärs (Poaceae). Miast ment am mä roog di slach Secale cereale, diar en grat bedüüdang üs bruadkurn an üs fuderplaant hää. Roog (slach) (Secale cereale L.), mä jodiar onerslacher: afghanicum (Vavilov) K. Hammer (Syn.: S. afghanicum (Vavilov) Roshev.) ancestrale Zhuk. cereale dighoricum Vavilov rigidum Vavilov & Antropov segetale Zhuk. tetraploidum Kobyl. tsitsinii Kobyl. Secale strictum (C. Presl) C. Presl, mä jodiar onerslacher: africanum (Stapf) K. Hammer (Syn.: S. africanum Stapf) anatolicum (Boiss.) K. Hammer (Syn.: S. anatolicum Boiss.) ciliatoglume (Boiss.) K. Hammer (Syn.: S. ciliatoglume (Boiss.) Grossh.) kuprijanovii (Grossh.) K. Hammer (Syn.: S. kuprijanovii Grossh.) strictum (Syn.: S. montanum Guss.) Secale sylvestre Host. Secale vavilovii Grossh. Siegmund Seybold (ütjden): Schmeil-Fitschen interaktiv (CD-Rom), Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2001/2002, ISBN 3-494-01327-6. Kurn Meelhurn Commonskategorii: Roog (Secale) – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Roog (Secale)


Roog (Secale cereale) as en wichtag kurn an hiart tu't plaantenfamile swetgäärs (Poaceae). Miast woort wonterroog uunbaud, somerroog hää uun Nuurdeuroopa nian grat bedüüdang. S. c. afghanicum (Vavilov) K. Hammer (Syn.: S. afghanicum (Vavilov) Roshev.) S. c. ancestrale Zhuk. S. c. cereale S. c. dighoricum Vavilov S. c. rigidum Vavilov & Antropov S. c. segetale Zhuk. S. c. tetraploidum Kobyl. S. c. tsitsinii Kobyl. Uun Sjiisklun san 2011 2,9 miljuun t iinkeerd wurden. Diarfaan san amanbi 30% brükt wurden üs hooffuder, 27% üs miskfuder, 24% üs bruadkurn, 14% för bio-sprit an 5% för wat ööders. Kurn Meelhurn Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Roog Wikispecies hää en artiikel tu: Roog


Bere (Hordeum) het en hialer rä plaantenslacher uun det famile swetgäärs (Poaceae). Diar hiar 32 slacher tu, miast ment am mä bere oober Hordeum vulgare, auer det en grat bedüüdang för a büürerei hää. Hordeum arizonicum Covas Hordeum bogdanii Wilensky Hordeum brachyantherum Nevski Hordeum brevisubulatum (Trin.) Link Hordeum bulbosum L. Hordeum capense Thunb. Hordeum chilense Roem. & Schult. Hordeum comosum J. Presl Hordeum cordobense Bothmer, N. Jacobsen & Nicora Hordeum depressum (Scribn. & J.G. Sm.) Rydb. Hordeum erectifolium Bothmer, N. Jacobsen & R.B. Jørg. Hordeum euclaston Steud. Hordeum flexuosum Steud. Hordeum fuegianum Bothmer, N. Jacobsen & R.B. Jørg. Hordeum guatemalense Bothmer, N. Jacobsen & R.B. Jørg. Hordeum halophilum Griseb. Hordeum intercedens Nevski Hordeum jubatum L. Hordeum lechleri (Steud.) Schenck Strunbere (Hordeum marinum L.) Müsbere (Hordeum murinum L.) Hordeum muticum J. Presl Hordeum parodii Covas Hordeum patagonicum (Hauman) Covas Hordeum procerum Nevski Hordeum pubiflorum Hook. f. Hordeum pusillum Nutt. Hordeum roshevitzii Bowden Roogbere (Hordeum secalinum Schreb.) Hordeum stenostachys Godron Hordeum tetraploidum Covas Bere (Hordeum vulgare L.) Commonskategorii: Bere – Saamlang faan bilen of filmer Wikispecies hää en artiikel tu: Bere Kurn


Bere (Hordeum vulgare) as en plaantenslach uun det famile swetgäärs (Poaceae). Bere as en wichtag kurn. Wil bere (Hordeum vulgare spontaneum) Bere (Hordeum vulgare vulgare) Twiiääget bere (Hordeum vulgare f. distichon) Muarääget bere: Hordeum vulgare f. hexastichon Hordeum vulgare f. agriochriton Hordeum vulgare coeleste Hordeum vulgare trifurcatum Wonterbere woort miast üs fuder brükt. För a minsken as somerbere wichtager, hat woort brükt för biir of för groot. (* huuchreegent faan't FAO) Kurn Wikimedia Commons hää bilen of filmer tu: Bere Wikispecies hää en artiikel tu: Bere


Di Westerland es en RoPax-Föriskep fan di Bligh Water Shipping Ltd.. Jü es sent di Februwaari fan 2007 twesken di Fidschi-Ailönen Viti Levu en Vanua Levu önerwai. Fuarof wiar di Westerland fan 1971 bit 2005 fuaral ön di Skepslinie Röm-Söl' iinset. Dit nii Skep waar ön di 12. Marts fan't Jaar 1970 üp Kiil lair (Hüsemer Skepswerev, Bechningsnumer 1297). Ön di 12.Wuntermuun 1970 löp et üs Westerland fan di Stāpel. Eeđer en Jaar en soks Daagen waar di nii Föri ön di 18.Marts fan't Jaar 1971 hentö di Kopenhaawener Reederii Lindinger dönen. Des stjüürti di Westerland twesken Röm en Söl' üp Wai. Di Westerland ön höör beest Tiren, jit söner di Parfüümshop üp di Rech (Ombi 1975) Dit gurter Sesterskep Vikingland (1974). Leenger, man söner "Skybar" boowen üp Taak, wat di Westerland her. Ön di niigentiger Jaaren fing di Skeepen Shops üp di Rechen. Des es dit taust Maaling fan di Rømø-Sylt-Linie Wan em di Histoorii en bet biluket, da ken em forstuun, dat di Reederii stolt üp dit taust Niibechning fuar di Rømø-Sylt Færgeri A/S wiar. 1963 me en ual Pasajiirskep bigent, 1964 en Diirterskep bitö stjüürt, 1966 en Föri fan al 39 Jaaren diartö, 1967 di litjeri nii


Di Voith-Schneider-Öndreft (of Voith-Schneider-Propeler, VSP) es en Skeps-Öndreft, diar di Kraft me en Aart en Wiis omset ken, dat di hentö ali Rochtingen gung ken, söner dat di Tuurentaal fan di Maskiin foranert uur mut. Me tau of muar VSPs ken en Skep uk twerk of drükt uur. Di Taacht kām fan Ernst Schneider, en omset waar dit fan di Firma Voith, fan St. Pölten (Uasterrik), wat fuul me Hydrodynāmik maaket. Schneider en Voith haa di Öndreft metjens patentiari leten. Voith-Schneider-Propelers uur sent 1926 becht. Dit jest Skep, wat leenger me di nii Öndreft önerwai wiar, wiar di Kempten, en Skep fan di Bodensee (1931). Voith-Schneider-Propeler (VSP) Haawensleeper me tau VSPs Sa aarbert di Voith-Schneider-Öndreft Tau fan di fjuur Voith-Schneider-Propelers ön di Uthlande V Skelt: Archiif W.D.R. Föriskep Schottel-Propeler Commons: Voith-Schneider/sö – Saamling fan Skelter en Videos Bi di Bidrach aur di Iirsenbaan es en Video tö biluki, hur em en Draimoment-Waneler fan Voith hiir ken.


RoPax es en Skepsaart of Skepsklasi. En RoPax-Skep es en RoRo-Skep me Kabiinen fuar Pasajiiri, hur di benen sliip ken. En RoRo-Skep (Roll on - Roll off) es en Föriskep, hur em me Faartjüchen ön köör ken en ön't üđer Jen weđer üt. En RoRo- of RoPax-Skeepen ken da uk jit Dopeljen-Föriskeepen wiis. Des brük da en muar omdrai, aurdat ja lik gau ön biiring Rochtingen faar ken. Föriskeepen ön Nuurđfriislön' Di Westerland, en RoPax-Skep


Di Nordfriesland 6 es en Föriskep fuar Autos en Pasajiiri. Jü faart fuar di Wyker Dampskeepen-Reederii Föör-Aamrem. Di Nordfriesland 6 waar 1995 bi di Hüsümer Skepswerev becht. Jü es eeđer di "Rungholt" (1992) becht. Fuar des nii Skep kām di Nordfriesland 5 wech. Des waar hentö Thailön' forkoopet; diar es jü bit hentö deling (2013) üs "Raja 1" önerwai. Wan di nii Nordfriesland döpt waar, da heer di Wyker Statreer Margot Melzer di Borel töögen't Skep smeten. Tö Proof faart waar dit Skep ön di 21. Marts 1995. Soowen Daagen förter waar dit Skep hentö di W.D.R. braacht. Sent des Tir es di Föri twesken Daagibel, Wyk en Witdün önerwai. Boowen, aur di Skrabikant, es dit Skep bal lik tö di Rungholt. Bluat di Röören fuar't Rookgas sen en bet gurter. Di Rump es man en nii Konstruksjoon wesen: Di Driifpropelers sen förter hentö di Kanten iinbecht uuren, en jat drai jam uk hentö di Kanten ek muar naa benen. Fuarn es di Rump spüt becht uuren, en dit es jit en Forskel tö di ialer Skeepen, wat em se ken. Wan em me jen fan di Skeepen önerwai es, da skel em höm dit Kiilweeter en di Eeđerstroom jens


Dr. Alastair Walker (* 1949) es en Weetenskapsman fuar friiski Filologii. Hi waar ön't Foriinigt Köningsrik beren. Sin Bruarwenig fair Walker bi di Uniwersiteet fan Kiil. B.A. (Hons), German and Linguistics, University of Reading, England M.Phil., German, University of Reading, England Dr. phil., Friesisch, Deutsch und Allgemeine Sprachwissenschaft, Universiteet Kiil mä Sjölin, B. an Wilts, O.: Frasch Uurdebök, Friesisches Wörterbuch. Neumünster 1988, 276 S. mä Petersen, A., Sjölin, B. an Wilts, O.: Freesk Uurdebuk, Friesisches Wörterbuch. Neumünster 1994, 381 S. Fering-Öömrang Wurdenbuk. Wörterbuch der friesischen Mundart von Föhr und Amrum. Herausgegeben von der Nordfriesischen Wörterbuchstelle der Christian-Albrechts-Universität Kiel. Neumünster 2002, 712 S. Die nordfriesische Mundart der Bökingharde. Zu einer strukturell-dialektologischen Definition der Begriffe 'Haupt-', 'Unter-' und 'Dorfmundart'. Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik, Beihefte 33, Wiesbaden 1980, 382 S. Die nordfriesischen Mundarten der Mittel- und Nordergoesharde. Kiel 2005 (= Estrikken/ Ålstråke 78), 225 + IV S. mä Martinen, H.: The North Frisian language in primary education in North Frisia, Federal Republic of Germany. Fryske Akademy/EMU-projekt 18/19, Ljouwert/Leeuwarden 1988, 26 S. North Frisian. The North Frisian language in education in Germany. Mercator Education, Ljouwert 1997, 22 S. North Frisian. The North Frisian language in education in Germany. 2nd edition [hialandaal auerwerket]. Mercator


Antje Kristine Arfsten, (* 5.Maarts 1969 ön Wyk) en ön Aalkersem āpwukset. Deling uunet jü ön Risem-Lunham. Wan jü me di Skuul klaar wiar, studiateri jü Volkskunde, Friisk en Ur-und Frühgeschichte bi di Universiteet ön Kiel. Fan 1990 bit 2000 heer jü üs frii Meaarberer bi di NDR I/Welle Nord fuar „Frasch for enarken“ Bidrachen maaket. Sent 2001 es jü üs Spraakenlektoorin bi’t Nordfriisk Instituut ön Bräist. Antje Arfsten snaket fan Hüs üt Fering, en aurdat jü ön Risem-Lonham uunet, heer jü fuul me Mooring tö dön. Wan em Reer fuar en Tekst üp Söl'ring brükt, wat em skrewen heer, da es jü man dach en Lektoorin me Emhartighair fuar di Spraak en en seekeri Oog. Antje Arfsten an Astrid Volkerts: En nüürig lingen efter Feer. Uun: Rau uun frees. Trii krimiis faan Feer an Oomram. Bräist 2006 Antje Arfsten an Christina Tadsen: Friesischer Sprachkurs. Fering I. Bräist 2007 Antje Arfsten an Ingo Laabs: Friesischer Sprachkurs. Mooringer Frasch II. Bräist 2008 Antje Arfsten an Ingo Laabs: Friesischer Sprachkurs. Fering II. Bräist 2009 Fryske Taal Rotonde. Mä’t fering uun a kring. Dial I + Dial II. Bräist 2002 De letj prens. Neckarsteinach 2010 Wikisource: Et spöökels foon Harrowby Hall


Di Wyker Dampskeepen-Reederii (W.D.R.) es en Forkiirsselskep, wat twesken Daagibel, Wyk en Witdün faart sa üs uk fan Witdün aur Hoogi en Lüngnöös hentö Schüttsiel. Üp Föör en Aamrem heer jü uk di Busforkiir. Di W.D.R. waar 1885 üs "Wyker Rhederei-Gesellschaft" grünet. Aur di jest Jaaren wiar bluat Pasajiirskeepen önerwai, aurdat Faarten hentö't Fastlön' en Aamrem üs "Lüstfaarten" önsen waar. Di Mensken üp di Ailönen her jaar Hofstairen en kür jam fuar't Miis salev forsörigi. Diirter waar al leenger me Skep hentö't Fastlön braacht. Ön di jest Tir her di W.D.R. jit Konkurenz fan üđer Reederiine, man des gin hiilendal iin ön di nii Dampskeepen-Selskep āp. Di Bidüüting üs Forkiirsmerel en Forsöriger fan di Ailönen Föör en Aamrem bigenti me di jest Smeelspöör-Baan fan Naibel naa Daagibel laangsem tö wuksi. Wan des Baan üp Normālspöör ütbecht waar (1924/25), giar dit förter. Dit jest Skep, wat uk Wainer menem kür, wiar di Nordfriesland fan 1927. Ön't Jaar 1932 waar 32 Autos menomen. Em skel höm dit man uk ek sa iinfach fuarstel, hur'ling tö des Tir üp Skep köört waar. Di Natsonālsotsjalisten her ön di dörtiger Jaaren fuar en bech Demi hentö di nuurđfriisk Ailönen, aurdat ja taacht, dat ja des


Wat menst dü? W.D.R. - det reederei faan A Wik WDR (fernseen) - di sender faan Köln


Di Insel Amrum es en Föriskep fan di Nii Pelworemer Dampskepfaarts-GmbH. Jü faart twesken Strucklahnungshörn üp Nuurđströn en Tammensiel üp Pelworem. Ditdiar Skep wiar fan 1970 bit 2012 bi di Wyker Dampskeepen-Reederii Föör-Aamrem ön di Gang. Jü waar di leest Jaaren fuaral üs Puferskep en fuar gifiarek Kraam tö faar brükt. Ön di Januwaari fan 2012 waar jü forkoopet. En Biskriiwing fan di Insel Amrum es iin ön di Bidrach Wyker Dampskeepen-Reederii Föör-Aamrem tö lees. Di Reederii ön't Nat Dit leest Eetfiarel langs di Priili: Di "Insel Amrum" iin ön di Bidrach aur di W.D.R.