{"id": "10008", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä frej erfungene Naame „Otto der Beheijzbare“ kritt alle naaßlangß en anndere Fijuur ennenem anndere Zesammehang. Et kütt drop aan wää jraad övver wat am qwatsche eß. Nommaal eß dat nit jannß äänz jemejnd, wann „Otto dä Beheizbare“ zitteet weed, ävver jannz offekunndish iß hä eijne vun de Ottoone wann och jet jeheimnißfoll, in keijne Aanelėßß ze finge. Woo hä opdouch, do: eß de Reed vun enner rishtish aale Zick: („Dat määt mer doch zick de Zigge vun Otto däm Behäjzbaare esu — un nit anndeß“) odder et weed ürrjennd ene aale Otto jebruch, dä mer ävver jaa nit känne kann: („Wää denne Sölzer de Shtaadträäshde jejovve hätt, jo dat mööt Otto dä Behäjzbaare em Joohre Piifendekkel füür jewääse sinn.“) weijel et dää Otto nii jejovve hätt. Jenauesu winnich, wi Shtadträäsh för Sölz, övverijjenß. Odder ejne dä mer eejntlish kenne künnt, ävver mer kennd en nit, wejl mer d net bäßßer weejß: („Dat mer hück noch, op de rääshte Strooßesigk faare, un nuur dä Jääjefekääer moßß noo lingkß ußwiishe, dat hätt dan wall frööo Otto dä Behejezbaare esu ennjerish un et iß unß beß hück erhallde"}
{"id": "10023", "contents": "De Rheinromantik beschrief en Jeisteshaltung, die en alle Kunsjattunge zom Ussdröck kom. Se entstond en d'r Zigck vun d'r Romantik, die et Engk vum 18. un_et janze 19. Jahrhundert ömfass. De Aanfang wutt vür allem durch Schriffsteller un Künsler jepräsch. Em Aangeseesch d'r waasenden Industrialisierung met all dä schläschte Bejleiterscheinunge, hätt me sich d'r Natur un d'r Verjangenheijt zojewandt. Friedrich Schlegel (1802 em Mittelrheintal) hätt joot beschriewe woröm_et dobeij jing: ...für mich sen nur die Jäjende schön, die m'r jewööhnlich rauh un wild nenne deet; nur die sin erhabe, nur erhabene Jäjende köunne schön sen, nur die errääje de Jedanke vun d'r Natur. [...] Nix äwer kann dä Endruck su verschönere un verstärke als die Spure vun menschlichem Moot aan de Ruine un d'r Natur. Stoulze Burje op wildem Felse, Denkmohle uss d'r menschliche Heldezigck, sich anschlüüßend aan die hühtere uss dä Heldenzigge d'r Natur. Et Mittelrheintal wutt Engk vum 18. Jahrhundert vun Reisende wie dämm Italiener Giorgio Bartoli un dämm Engländer John Gardnor em Johr 1787 bereis. 1802 hätt Clemens Brentano un Achim von Arnim et Tal bereis. Lord Byron (1812–1818) hätt e Reisejedisch \"Childe Harold's pilgrimage\" jemaat. William Turner kom wäjen singer op dänne Reise jemohlte Bildere vür"}
{"id": "10077", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Flönz es en kölsche Woosch. De Flönz es jet Ähnliches wie de Blodwoosch un weed och us Blod unn Würfelcher vum Sauspeck gemaht. Ävver Flönz weed gekoch un Blotwoosch geräuch. Un deswäge es Flönz wabbelig un Blodwoosch bliev och in dä Pann stiev wie en Kummelionskääz. Fröher em nüngzehnte Johrhundert wore Flönz de billigste Wooschste, alsu alles Möögliche, nit nor Blodwoosch. Dat wor dat, wat mer för da Hungk gekauf hätt, de ärm Lügg och för sich selvs. Nohm Adam Wrede hät mer in de Metzgereie mänchmol gehoot: För zwei Grosche Flönz för der Hungk, ävver kein Fleischwoosch dobei, die iß minge Vatter nit. Met der Zigg hät mer Flönz för de billige Blodwoosch gesaht. Un hügg weiß kaum einer, wat dä Ungerschied es zwesche Flönz und Blodwoosch. Flönz ka' mer esse als Kölsche Kaviar oder gebrode met Himmel un Ääd. Dozu drink mer e Kölsch, normal. Wenn ene Kölsche einer för ene Imi häld, weed dem suspekteete Imi gefrog: \"Sag ens Blodwoosch!\". Ene Imi versök"}
{"id": "10097", "contents": "Jedes Johr am Ostermondaach jitt et öm Kölle eröm dä Radklassiker Rund um Köln. Dobei stemp dat eijentlich jaanitt met dem Rund um Köln. Dat Radrenne jeiht haupsächlich dorch et Berjische Land. Et jeiht loss en Leverkusen, alsu op dr Schäl Sick. Üvverall em Rheinisch-Berjische Kreis stonn die Lück an dr Stroß und luuren sich das Spektaakel aan: En Burscheid, Wermelskirchen, Odenthal, Kürten, Bergisch Gladbach, Rösrath un Overath. Am Bänsberjer Schloss jeiht die Streck piel de Berch erop. Bei däm Koppsteinflaster mösse die Pedaalspezialiste oppasse, dat se nit usrötsche un fies op et Fötsche falle. Dan driehe se noch en Rond em Berjische un klimmen donoh noch ens dä Bänsberjer Berch erop. Do stonn allemolde vill Lück, die dat Radschmölzje aanfeuere. Am Engk vun dä 200 Kilometer jeiht et üvver de Düxer Bröck tirektemang noh Kölle erinn. Dat Ziel es am Rhingufer en dr Nöh vun dr Zoobröck. 2006 wor dat allt et 91. Mol, dat se mem Rädche rund öm Kölle jejöck sin. de offizjëlle Websaijt fun „Rund öm Kölle“ (Op döütsch)"}
{"id": "10101", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hennef (Sieg) es en Stadt em Rhein-Siesch-Kreis, met 91 Ortschaffte, am Fluss Siesch. Die Zahl 91 entsprich dobei net jenau dä Aanzahl vun der tatsächliche Ortschaffte, söndern setz sich och uss Jruppierunge vun kleenere Dörppe zesamme, die vun d'r Stadt jebildt wudde sen, su datt die eijentliche Zahl noch vell hühter litt. Uss dämm Grund dräät Hennef och dä Beijnaam „Stadt vun dä 100 Dörppe“. Hennef litt zwesche em Bergische Land un em Westerwald am Engk vum Sieschtal, zirka 30 km Lufflenisch südösslich vun Kölle un zirka 14 km Lufflenisch ost-nordösslich vun Bonn. Et Jebiet vun Hennef es zirka 105 Quadratkilometer jruß. Im Weste jrenz Siebursch un Zint Aujustin aan et Stadtjebiet, em Norde die Jemeinde Nüngkirche-Seelscheid un Ruppischterott, em Oste die Jemeinde Eitorff, em Süd-Oste die Verbandsjemeind Asbach en Rheinland-Pfalz un em Südde Köningkswinte. Dä städtebauliche Kään vum Stadtjebiet bilde Hennef im Nordweste, Jeestinge em Südweste suwie im Oste de Waath, dämm Vringsveedel vun Hennef. Jeestinge un de Waath op d'r eene Sigck un et ahle Hennef op d'r anderen Sigck sen durch die ahle Iiesebahnstreck Kölle - Frankfurt am Main jetrennt, op dä noch en de 1970er Johre Dampflocks enjesatz"}
{"id": "10105", "contents": "Hee di Sigg es em Nüsser Platt (mih Sigge em Nüsser Platt) jeschrevve wi immer (Sigge jeschrevve wi immer) Dat Nüsser Platt wöd jekallt in dr Stadt Nüss am Rhing. Et jid Quelle, die behaupte, datt de Nüsser Sproch utsterve det in e paar Johr. De junge Lütt kalle nämlich ki Platt mi. Datt is kaum verwunderlich, wenn se dänne doch ald in de Scholl statt_dem jode alde Platt et Hochdöitsche beibringe. Nit zulätz is dat esu, weijl völle Lierer hückzoodaach nit mi uss_em Rhingland, sondern vun sonswoher komme. de Swadesh Lėßß förr_et Nüsser Platt de Wenker Säz op Nüsser Platt de Sigge op Nüsser Platt Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "10111", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Schloss Bänsberch litt em Veedel vun Bänsberch vun dä Stadt Berjisch Jladbach em Berjische Land. Johann Wilhelm II. wor Herzooch vun Jülich un Berch vun 1679 bes 1716. He es bei dänne Lück als Jan Wellem en Erennerung jeblevve. Sing Residenz hatt'e en Düsseldorf. Noh Bänsberch kom he allemolde em Hervs. Em benohberte Könichsfors jing he et leevs op Jach. Sing Frau, dat Anna Maria Luisa, wor janz bejeistert vun däm herrliche Bleck op et hüjelije Berjische Land. Die Aussich dät se an ehr Heimat, de Toskana, erinnere. Nit zoletz öm singer Frau en Freud zo maache, hät dä Jan Wellem dat neue Bänsberjer Schloss baue losse. Singe Architek Jraaf Matteo d'Alberti hät dat Barockschloss jenau op dr Kölner Dom usjerich, su dat dä Jan Wellem vun Bänsberch us en prima Aussich op dr Dom hatt. 1711 woren de Wäng un et Daach fäädich. För dat Interieur ze sorje hatte renommeete Künsler wie Antonio Belluci, Antonio Pellegrini, Jan Weenix un Dornenico Zanetti. Jan Wellen"}
{"id": "10126", "contents": "Wilhelmus van Nassouwe (Willem vun Nassau) es de Nationalhümm vun de Niederlande, affjeküürz Het Wilhelmus. Dä Tex vum Wilhelmus es zwesche 1568 un 1572 ze Iihre vum Willem vun Oranije-Nassau beij e_nem Opstand jään die Spanijer jeschriwe wudde, och bekannt als de Achzischjöhrige Kreesch. Dä janze Tex met 15 Strophe bildt e Akrostichon, weil me uss dä Aanfangksbuchstabe vun dä 15 Strophe dä Naam Willem van Nassov läse kann. Aan dämm Tex ka_me äwe och joot erkenne, wie zweschen em Rhing un d'r Maas en Lautverschiebung vum Mittelfränkisch (Ripoarisch) en et Nidderfränkisch (Holländisch) stattfingk. Hee dä Tex vun d'r ierschten un d'r sechsten Stroph, die miestens jesunge wääde: „Het Wilhelmus“ (MP3) Tex un Melodie vum Wilhelmus (un mie) en Holländisch."}
{"id": "10160", "contents": "De Neederläng un Bëlljie hann am 9. Sëpptëmmbo 1980 enne Fodraach jeshloßße, de Nederlandse Taalunie. Dämm eß Sürrinam am 12. Dezzämmbo em Joohr 2003 bëijetrodde. Dä Sėnn funn_et Jannze eß dat mer för de Jääjende wo Nederlängsh Dijaläkkte jeschwaadt wääde, dorr_en ëijnhëijdlije Rääsh Shriivungk unn_en jemëijnsame Jrammatik_Shtandadd_hann well. De Nederlandse Taalünie rääjeldt nuur de Schreff Shprooch, un well net de Ungescheede zwesche de flëhmishe, seeüfsje, un de holländishe Aate ze schwaade fottbüüjelle. Dė ärm Franzuuse, di en de Profinß Nord-Pas de Calais enn Wäßß_Flëhmishe Shprooch schwaade, sen_nit dorbëij. Officiële website van de Nederlandse Taalunie (Op Nederlands) Associatieovereenkomst Suriname (Nederlands)"}
{"id": "10174", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Schloss Eulenbroich litt em Städtche Rösrod em Berjische Land. Die nobel Adress es de Jot Stuff vum Städtche. En eeschte Burch jov et allt em 13. Johrhondert. Ene kleine Ress dovon han se beim Buddele en de Ääd jefunge. Üvver die Lück, die domols hee jeleev han, wesse mer nix. En en ahl Urkund vun 1401 es dä Name Stael von Holstein dokumenteet. Die Famillich Stael von Holstein hät en zweite Burch met Wasser dröm eröm jebout. Bes 1762 hät die Famillich en Eulenbroich jewonnt. Dan kom Johann Werner Freiherr von Francken un hät us dä ahle Burch usem Meddelalder e schön Barockschlössje jemaat. Vun 1851 aan wor Schloss Eulenbroich zickwielich et Bürjermeisteramp vun Rösrod. Dä Bürjermeister Robert Rohr kom us Kölle. He hott do en Fabrik. 1908 es Emil Biedermann en Eulenbroich enjetrokke. Tirek nevvenaan hätte dan en Ledderfabrik jebout. Demm kölsche Architek Hermann Pflaume (d.J.) hätte dä Auftrach jejovve, dat Schlössje ömzeboue. Erusjekumme es dobei en staatse Villa för ze strunze. Nom"}
{"id": "10192", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Bir (Opß) (Pl. Birre) (Pyrus) es en Planntzejattung, die zor Ungerfamelisch vun dä Käärnoppsjewäärse (Maloideae) jehüürt, uss dä Famelisch vun de Ruusejewäärse (Rosaceae). Birre bruche köhle Temperature, öm_e_ne Fruchtaansatz ze bilde. Wejl Birrebööm fröher als Äppelbööm blöhe, sen se met Äppel vergliche (wat me eijentlich net darf) jätt empfindlicher. Alexander Lucas Conference Frühe von Trévoux Gellerts Butterbirne Großer Katzenkopf Gute Luise Karcherbirne Knausbirne Mostbirne Packhams Palmischbirne Schweizer Wasserbirne Williams Christ Commons: Pyrus – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Obst: Birne - Pyrus communis (op deutsch) Deutschlands Obstsorten (op deutsch) — e Fach_Booch, en dämm für joot 100 Johr mieh_wih 300 Äppel-, Birre-, Prumme-, Äädbäre-, Apprikose-, un Wing_Zoote beshrivve un affjebildt woode sinn."}
{"id": "10193", "contents": "Milesch es_en Flössigkeet, die weibliche Säujedier uss Drüse] (Mileschdrüse) affjäwe un met dä se zonäx ihr Jungdiere föödere. Milesch es_en Emulsion uss Fett-Dröppsche un Wasser. De Mottemilesch es för Säuschlinge et wichtischste Fooder en de ierschte Levenswoche, weijl se met ihrer Nährstoffe zom Oppbau vum Immunsystem beiträsch. En Meddeleuropa versteht me unger Milesch haupsächlich Kohmilesch. Em Handel darf als „Milesch“ nur Milesch vun Köh bezeichnet wäärde. Beij Milesch vun andere Säugedier moss die Dierart (Jeese, Schööf, Päärd, Büffel etc.) zosätzlich aanjejoffe wäärde."}
{"id": "102661", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Ene Pott es jet, wo de jet eren dun kanns. Jewöhnlich bruch mer ene Pott för ze esse ze maache, zom Beispill för ze koche, ze brode udder ze schmore. Avver mer sät Pott och för ander Jedöns, wie dr Blomepott udder dr Pott vum Auspuff (Luur och: Pott (Wat es dat?). Ene Pott för ze koche hät zwei Jriffe an de Sigge. Hät hä nor eine, dann es et en Pann udder e Schäppche. Hä es us Stohl, Kupfer, Iese udder och us Jlas jemaat. Met däm Deckel kannste en zo maache. Enne dren hät hä hück ze Dach mihts en Schich us Teflon udder su enem Jedöns, domet dat Jemös, wat de kochs, nit anbrennt. Pött jitt et zick de Brongsezick. Domols hät mer se us Brongse jemaat. Jet Besonders es dr Römerpott. Dä es us Ton jemaat för en dr Ovve ze dun."}
{"id": "10278", "contents": "Et Maijlöcksche (Convallaria majalis) es en kleene 15 centimeter huhe Plantz, die wild em Bösch ze fingen es, äwer och als Jaadeplantz gehalde weede kann. Em Boddem breed se sich met_e_nem krüschendem Wuurzelstock uss. Zwei breede parallellnervije Blädder stonn aam Foß vum Blöhtestill. Et Maijlöcksche es schwaach jeftig. Die Blööhte vum Maijlöcksche sin wiieß, jlockevörmig un rüsche joot. Een Blöht weed circa 8 Millimeter lang. Uss dä verblöhte Blöhte waasen em Sommer ruude Beere met kleenem jäälem Soome. Commons: Convallaria majalis – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons zo Maijlöcksche."}
{"id": "10290", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Soore Bunne sen jröne Bunne, die jenau wie Soore Kappes und Salzjurke durch Mileschsäurejärung haltbar jemaat weede. Se jehüren zom Suurjemööß. Em Rhingland ka_me Suure Bounne ferdisch enjelaat em Lade koofe, en andere Regione vun Deutschland kennt me se jaanitt, un se soullen laut dä Jemößfabrikante doh och jaanitt ze verkoufe sen. Di kleij gefitschte Boune wääde koot jekoch unn dann med Salz in ennen Pott jestampf. Nach en paar Wuch ess de Järung fäddijj. Traditionell määt me Suure Bounne unger_e_nander miestens em Winter als defftige rheinische Stampp-Pott, wie me die och en Holland kennt. Dohzo koch me die Bounne met jepökeltem Fleesch, wie durchwaasenem Speck, Kasseler ode Mettwoosch, un schött die Bröh en_en Kump aff. Nevenbeij hätt me Ädäppele jekooch, stampp se ze Püree un mengk die Bounne dohrunge. Anschließend jitt me suvell Ääpelsbröh jemisch met Suure-Bounne-Bröh dobeij, bes dat Janze ne mangse Püree es, dä net ze salzig schmecke darf. Dann läät me die Kasseler ode dat andere Fleesch dohropp, un hätt e defftisch Winteresse."}
{"id": "10342", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. En Pils datt ėßß en Bier dat schwer noh Hoppe schmäckt unn unngerjäärisch jebrout ėßß. Et hätt sing Nohm vunn dä tschäschische Stadt Pilsen (Plzeň). Frööer woor dat Pilsener Bier esuh fiiß dat mer än beijrische Broumeijster noh Pilsen jehollt hätt för en besseret Bier ze broue. Datt woor dä Josef Groll ußß Vilshofen. Dä hätt 1842 en schön sampftet Mallez jenomme, vill Hoppe unn dat Bier lang unn kööhl jelaarert. Vunn dämm Momang woor das Pilsener datt beleevdesde Bier op dä Ääd unn heijß överall Pils. Nuur in dä Schwejz moot mer Spezialbier saare weijl doföör de Schäscheij dat Woot Emmentaaler nėt brouch däät. Ė Rhingland weed faaß keij Pils jemaat. Et jivvt äwwer Lambertus Pils ėnn Linnich unn Landfürst-Pils ėnn Kriewel. De jröößte Brouereije in dä Näh vumm Rhingland datt sė Könisbacher en Kowwelenz unn Bitburger (Bitte ein Bit) ėnn Bitbursch. Pils brouch sibbe Minute för jezapp ze wääde. Mer drėnk_et ußß_enor Tulpe."}
{"id": "10394", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et 'Maibrauchtum' em Rheinland es wie andere lokale Brauchtümer sehr speziell un deet sich von Dörp ze Dörp ungerscheede. En de Naach zom ierschte Mai trecke Jungjeselle zesamme en de Bösch, fälle junge Birke, un schmöcke die Bööm met bontem Krepppapier för ihr Leevje. Dä Maiboom witt dann noch en d'r sälewen Naach met veel Kraach un Jedöns för et Finster von dämm Mädche jesatz. Wer als Mädche keene Maiboom gesaatz kritt, jilt em Dörp als \"verdrüsch\". För de Haupplatz em Dörp wierd en besonders jruße Birk jeschmöck, unger dä de Männerjesangverein am ierschte Mai de Mai un de Fröhling met Fröhlingsleedsche bejröße deet. En de Kirch fiert me Maiaandachte aam met Fröhlingsbloome jeschmöckte Maialtar, un deet de Modderjoddes veriehre, dä de Mai jeweiht es un die och \"Maienkönigin\" jenannt wierd. En veel Dörpe fingk en Versteijerung von de Maibräut statt. Dobei werde all \"Jungfraue\", alsu die unverhieroate Mädche aff 16 Johr, unger de Junggeselle vom Dörp versteijert. Su witt de Maikönijin ermittelt. Dä hüüxbeedende Jungjesell, dä dat Mädche ersteijert hätt, es dann bes zom nächste Johr de Maiköning vum Dörp. Ze Iiehre vom Maiköningspaar fieren"}
{"id": "10400", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Nederlands. Vla (em Rhingland och Vlipjevla) datt es en orijinaal holländisch Esse, jet söößet för zem Dessert. Vla weed us Millesch un Weizestärk jekoch, hä es fass esuh deck unn mangs wie Jogurt. Kannze blank, allsu ohne spezijellem Jeschmack koufe, oder med verschiddene Arome. Dä jitt et zem Beijspill en Vanille, Schokolad, Pistazie oder med diversem Oopß. Oder med zweij Jeschmäkker, datt es dä Dubbel-Vla. Weed och jään en Oche jejesse. Am leevsten med Hagelslag. Uss Vla weed och dä Vlaflip jemaat, jet för ze drinke uss Limmo, Jogurt unn Vla."}
{"id": "10420", "contents": "Hagelslag ėßß en holländischer Bruudbelaach ußß Schokolaad ode Harelzucke. Dat ėßß wi Schokoflokke ode Perle, äwwer jet länglisch. Et heiß esuh weijl wann et vun dä Packung op dor Brood fällt ka_mer an Harel denke. E beßßche, wenijjstens. Hagelslag weed op de Butter eropjeströjt, oder op dä Vla jeklekkert. Mer kann_en och brouch om Kooche ze verziere. Hagelslag ėßß broun wie Schokolad odde bunt. Hagelslag kannze ėn Holland oder Jrenzland unn ėn Oche en jruße Päcksche koufe. Im Rhingland eßße en kleene Päcksche im Suppermaat beij de Backzutate ze finge. En Holland eßß dä Hagelslag su beliepp, weijl en Botteram met Botte un jätt Sößem drop billisch eßß. Ußßerdämm eß_et en Holland su kalt und windisch, dat die mieste Früchte, die mer zom Marmelaadekoche bruch, att net mie waaße."}
{"id": "10425", "contents": "De Rellativitätstheorie ier Teeme_Jebbed_ess dä Oppbau fun Roum un Zick. Dobeij kumme de Eijenaate fun d'r Jravitazjohn. Et sinner zweij füssikalische Thejorije, di hät fürwiejend dä Albert Einstein opjeschrevve. Die eijn hät hä 1905 erussjebraat, de spezjelle Relativitätstheorie, un 1916 fäädish jewoode es de alljemeejne Relativitätstheorie. De shpezjälle beschrief et Verhalde vun Raum un Zick uss dä Seesch vun zweij Zoschauer, di sich jääjenander am bewäje sinn, ävver am Tempo ändert sish dobëij nix, un die Eijenarte die dohmet verbunge sen. Dodropp baut de alljmeene Relativitätstheorie op, un äkliert de Jravitation övver enne matemaatische Bejreff, dä de „Krömmung vun Roum un Zick“ jenannt weed, dä mer messe un ußräschne kann, di nävven andere Ursaache dorresh de beteilishte Masse zostand kütt. De Relativitätstheorie hät et Verständnis fun Roum un Zick revolutioneet un merkwürdije Saache oppjedeck, di mansh eijne sich bildlich net mieh vürstelle kann. All di Saache lohsse sich äwer mattematisch nohräschne, un mer kann se experimentell enzwesche janz jenau nohwiese. En dä zweij Theorieë eß, als enne Jrenzfall, ihre Vürjänger, de Füsik fum Newton, dren enthalde, un se erfölle dohmet et sujenannte Korrespondenzprinzip. De Relativitätstheorie es eejn vun dä zweij „Süüle“ vun dämm, wi mer su säät, „Bouwerrek“ fun d'r"}
{"id": "10506", "contents": "Et Christusmonogramm, ΧΡ, och Chi-Rho ode Konstantinisch Krüx jenannt, eß noh em Krüx un dämm Fesch (griechisch: ICHTHYS ἰχθύς]]) dat am mießte jebruchte Symbol för Jesus Christus, besonders en d'r Spätantike. Zom chrissliche Symbol wutt dat Christusmonogramm, weijl die Ligatur ΧΡ de ierschte zweij Buchstabe vum Woord Χριστός („Christus“) sin. Die Laute „Ch“ un „R“ weede em griechische Alphabett met dä Buchstabe Χ (Chi) un Ρ (Rho) jeschriwe, die jenau su ußsehe wie em lateijnische Alphabett et X (Ix) un et P (Pe). Et Christusmonogramm witt zick em 2. Jahrhundert n. Chr. vun de Christe jebruch, öm ihre Glaube aan Jesus Christus zo bekenne, un öm sich unger_enander zo erkenne."}
{"id": "10546", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Simpsons es ön Zeechetrickserisch, di en d USA entstange es. Öt es d am längßde loufende jözeechnede Serisch, di en dat Land läufd. D Simpsons hand önö Hoof Priise kräje. Matt Groening hod em Joohr 1985 di Idee un zeechnede ä mä 15 Minütte di Persune, di beij d Simpsons dö jrüützde Roll spelle. Zo di Zitt sollte di Fijure ävver net en ön eeje Serisch spelle, sö sollte en Life in Hell opträäne. Häm schingde ön eeje Serisch ävver besser, als sö en ön anger äzöbouwe. Su schoff hä dö Simpsons. Öt ischde Mol leefe di Fijürcher am 19. April 1987 övver dr Beldscherm. Watt en dat Joohr mä önö enkele Film woch, wood 1989 zo ön Zeechetrickserisch, di dr US-Kanal Fox ussstrahlde. 1991 koom sö en öt ZDF, un 1994 övvernomm Pro 7 dö Ussstrahlung. D Simpsons lääve en ön Stadt, di dr Naam Springfield had, önö Naam, dä en d USA döck vörkütt, watt dorop häwiise söll, dat dat, watt beij d Simpsons paßeerd, övverall passeere kann. Dat Springfield van d Simpsons jitt"}
{"id": "106877", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Spruut (us de Aat Brassica oleracea) es, wann mer et biologisch anluurt, ene Broder vum Kappes. Hä süht och us wie janz kleine Kappesköppe, esuh deck wie ene Dume oder och zwei. De Sprutekühl es jrön un de Blatt-Adere sin jälwieß. Waaße dunn die op Stengele, die sin esuh deck wie en Fenger oder jet mieh. Do setze se dann esu spiralförmich eröm, un mer kann se afplöcke. Bovve drüvver hätt die Planz noch en paar jroße jröne Blätter. Die mösse jot stonn, söns hätt die Planz nit jenüjend Wasser. Die janze Planz weed nit janz kniehuh. De Sprutekühl kütt us de Jejend von Brüssel en Beljie. Et jitt se sick dem eezte Drittel vum 19. Johrhungert. Vun do han se sich flöck üvver janz Europa usjebreitet. Ungerm Johr kritt mer Sprütche nur selden ze koufe. Se weede noh de Ieshelije em Mai jeplanz un nohm eezte Frost em November jeärnt. En Deutschland ensjesamt weede"}
{"id": "106999", "contents": "Schavu (och Schavuur, vun Savoyer Kappes un us dä Art Brassica oleracea) op Hochdeutsch: Wirsing) es vumm biolorische Standpunk en Brooder vumm Kappes. Hä hätt jewellte bzw. kruse Blädde, sunz es hä jröön-blou. Schavuur kütt vumm Mittelmeer unn et jivvt hä sick däm 18. Johrhungert em Rhingland unn övverall op dä Äd. De Blädde vumm Schavuur sinn fing unn däswäjje flöck mangs jekoch. Ma broucht hä föör Roulade, Zupp oder als Biilooch. Schavuur kritt ma ėm janze Joor, em Fröhjoor jet milder, em Härbst jet fester. In Deutschland wääde jedet Johr esuh öm 50.000 t jeärntet."}
{"id": "10736", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Albert Einstein (* 14. März 1879 in Ulm; † 18. April 1955 in Princeton, USA) wor eener vun dä bedeutendste Füsiker vum 20. Jahrhundert. Sing wessenschaffliche Arbeijde zor Theoretischen Füsik hätt die füsikalische Weltaanschauung vollkommen jeändert un op d'r Kopp gestallt. Dat Haupwerk vum Einstein is de Relativitätstheorie, die et Verständnis vun Raum un Zick revolutioniert hätt. 1905 hätt_e sing Arbeijt \"Zur Elektrodynamik bewegter Körper\" erussjebratt, die hück Spezielle Relativitätstheorie jenannt weed. Ellef Johr späder 1916 hätt_e dan de Allgemeine Relativitätstheorie veröffentlich. Och zor Quantenfüsik hätt_e wichtije Beijdräsch jeliffwert. För sing Erklärung vum Photoelektrische Effek hätt_e 1921 d'r Nobelpreis för Füsik jekrääje. Sing theoretische Arbeijde hann äwer em Jäjensatz zor Meinung em Volek beij d'r Entwicklung vun d'r Käärnenergie un Atombomp keen gruße Roll jespillt. Albert Einstein jilt hückzedaach för die mieste als Inbegriff vum Forscher un Jenie."}
{"id": "10737", "contents": "E Fluchzeusch es e lenkbar Lufffahrzeusch, dat die Eijenaarte vum Wind ussnötz, öm fleeje ze köunne. Em Jägensatz zo de Lufffahrzeusch wie Ballons ode Luffscheffe (Zeppeline), die vun alleen vun d'r Äärd affhäwe, kann e Fluchzeusch iersch fleeje, wenn de Luff met_e_ner bestimmten Jeschwindischkeijt sing Flüjele ömströmp. En d'r Wesseschaff nennt me dat aerodynamischer Flug. Et jibbt verscheedene Typs vun Fluchzeuschen, zoom Bäispiel Jachdfluchzeusche, Passajierflieger, Propellernfluchzeusche et Seiglfluchzeusche. Commons: Flugzeug – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "107430", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) En Schepp, oder wann et nit esuh jroß es, en Scheppche, es ene Aat Pott met ene Stiel wie en Pann. Mehschtens hätt mer noh en Deckel för drop ze donn. Mer kann et jot zem Brode un Schmore bruche. Waröm dat dann ävver besser sinn soll wie en Pott, nur weil et en Stiel hätt? Weil mer mer et met ein Hand faßhalde kann un beßje schüddele beim Brode unn esuh."}
{"id": "10817", "contents": "Kalle Pohl es en Witzcheverzäller und Jittariss, jeboore en Mäerzenich bei Düre am 20. Ojuss 1951. Bevüür Kalle mim Witzcheverzälle aanjefange hät, hät hä iersch ens: en Lier als Koch aanjefange en Lier als Kaufmann fäadischjebraat als Pulizess jearbeid als Breefdräjer jearbeid Donooch hät hä Musik Jitarr un Singe) aan dä Hochschull en Kölle studeet un hät dann angere Lück dat Jitarrespille beijebraat. Weil dat esu joot jeflupp hät, hät er jleich en paar Bööcher övver et Jirarrespille jeschrivve. Schpäder isser dann zom WDR jejange un hät Radio jemaat. 1978 hädder met en paar angere Lück dat Atelier-Theater in Kölle opjemaat. Ne janze Zick hät hä och Kabarett jemaat. Sing Sproche sin Huhdütsch un Platt, wobei dat Platt en Mischung us Kölsch un Dürener Platt es. Sing iertzte Fernsehshow hät er 1996 op tm3 jehatt, „Manngold“. Ein Johr späder wor hä dann bei RTL bei „7 Tage, 7 Köpfe“ dobei. Zick däm isser och widder Musik am maache. Kalle Pohl: „Frauen, Geld und Sackgesichter : gefühlvollergreifendkomische Geschichten“, 1. Opplaach vgs, Kölle 2004. ISBN 3-8025-3326-7 (op deutsch) Däm Pohlse Kalle sing eijen Sick em Netz Söök „Kalle Pohl“ im Kattalooch bëij de → Deutsche Bibliothek"}
{"id": "10838", "contents": "Enne Lief es dat, wat Minsch, Dier un Bruudt_jemeinsamm hann. Mer säät, wän d'r Lief de Sihl jonn lööht, dann es dadd_et Äng_fum Lääve. Allso Minsch un Dier beschtonn nit uß dämm Ballsch allein. Je nohdämm wi mer_t belooert, es öm d'r Liev_eröm noch d'r Kopp, de Ärrem, Beeijn, Hängkscher un de Fööß - ävver wo angersch weede die widder beij d'r Lief allsenne Beschtanddeeijl beij jennomme. För d'r Liev_em_Schoss ze hallde, jeijt mer nahm Dokter, wämmer jet draan hät, dä kännt sesch domet uss."}
{"id": "10845", "contents": "Rievkooche sen e traditionell Esse. Se bstonn vür allem uss jeschällte, jeriwene Ääpel, die met Eije, Mäll, Ölisch, Salz, Peffer und Muskat zo_nem Rievkoochedeijsch vermengk, un en_ner_ner Pann met heeßem Ööl ussjebacke weede. E bißje Klatschkies em Deijsch dräät dozo beij, dat die Rievkooche net ze schwer em Maare lieë. Miestens weede Rievkooche met Appelputsch jejässe, em Rhingland äwer och op_en traditionelle Aat: Op_e_ner Schief Schwazbruut met Röbekruck. Dat kütt doher, weil die Rööpe em Vüürjebirsch un em Berjische ävve och hingerem Sibbejebirje un sonzwo präschtisch jedeihe. Rievkooche ka_me em Rheinland fass an jedem Imbiss-Büdsche koufe, op d'r Kermes dürfen se beijm Fröhschobbe näwen 'nem frischjezapp Kölsch oder Larerbier net fäähle. Och de Bläck Fööss hann e Leed öwer de Rievkooche jemaat: \"Mamm, Mamm, schnapp d'r de Pann, mir woulle Rievkooche hann“."}
{"id": "10864", "contents": "En Woot es wu sesch de Sprooche druss opbouwe. En Woot beschtejt us Sillbe. Et künnt nur ejn sinn: Bej däm Woot \"et\" un däm Woot \"Woot\" zom Bejschpill. Et künne och mih sinn: En däm Woot \"Kanalljemöschtijall\" ätva. Un en Et künne och jannz fill sinn: wi en dä Wööter \"Kanarijefüjescheszüngelscheszüppsche\" un \"Bovverrhingdammfschiffaatskappitähnsfisternöllscheshöötsche\". An dänne kammer och lihjere, dat mer Wööt zesamme säzze kann, öm neu Wööter ze krijje. Dä Bovverrhing, de Damfschiffaat un dat Kappitähnsfisternöll jidd et jeede och för sijj allejn. Met un oohne Höötsche. Et jit ettlijje Aate fun Wööt: 1. Houpwoot. Di Houpwööt han e Jeschlääsch. Et hejß \"Dä Rhing\", \"Di Kirresch\", un \"Dat Fisternöll\". Do kammer dat Jeschlääsch drann äkkänne. Dä Rhing es männlesch, dat Fisternöll en Saach, ävver blooß en de Jrammatig. Em rischtije Lääve kann dat Fisternöll enne Kääl sin, un e Määdsche, un jenauesu jood en Saach, odder en Zick unn enne Plaz. 2. Donnwoot, och Zickwoot jenannd. Di Wööter saare wat paßeet, un wann et paßßeet, fun däm mommänd uß jesinn, wo mer dat Woot en enne Saz beusch. 3. Sönß. Die sönßtijje Wööt sin zem Bejschpill de Füüerwööt. „Misch“, „Ding“, „Dä“, „Däm sing“, un esu. Wämmer ettlijje Wööter zosamme"}
{"id": "10865", "contents": "Di Woot es enne Zoschtand, fun Minsch un Dier un Nattuer. Wänn et Wedder en Woot hät, wänn Storrm un Haarel de Fällder platt läät un decke Äßß fun de Böüm krache lööt, dann süüd et drußße do noh uß wi drenne wänn enne Minsch de Woot krääje hät un met Tällor un Taßße jeschmeßße hät un fellejsch nor et Mobilaa zor drosche, wejl hä nit mih bej sesch wooh."}
{"id": "10871", "contents": "Kölsche Ruusemondachszochsmottos 1823 – Thronbesteigung des Helden Carneval 1824 – Besuch der Prinzessin Venetia beim Helden Carneval 1826 – Fahrt nach dem Monde 1827 – Die Prüfung 1828 – Alte und neue Zeit 1829 – Der große Narrentag 1830 – keij Zoch 1831 – Hanswursts Wiedergeburt 1832 – Die Kölner Messe des Jahres 1832 1833 – keij Zoch 1834 – Das Orakel 1835 – Der Kölner Karnevals-Sprudel 1836 – Der Stein der Weisen 1837 – Carneval der Jahre Bezwinger 1838 – Hanswurst läßt sich erbauen ein Monument 1839 – Aller-Welt-Aktien-Börse 1840 – Das Turnier 1841 – Der gordische Knoten und seine Lösung 1842 – Die ächt kölnische olympischen Spiele 1843 – Die Köllsche Huhschull (Die kölnische Hochschule) 1844 – Die Großjährigkeit des Hanswurstes als Stellvertreter des Helden Carneval (Große KG) unn Hanswurst als Emanzipierter (Allgemeine KG) 1845 – Der Conkurs-Congreß aller Vereine (Große KG) unn Hanswurstliche Kirmes (Allgemeine KG) 1846 – Die hanswurstliche Colonie an der Weinküste 1847 – Jubelfeier der 25jährigen Thronbesteigung des Helden Carneval 1848 – Das tag- und nachtvolle, das heißt gescholtene oder Schaltjahr 1848 1849 – Die Reise nach Californien 1850 – Narren-Reichstag 1851 – keij Zoch 1852 – Ich hab‘s gewagt 1853 – keij Motto"}
{"id": "10955", "contents": "Gerhard Romilian von Kalcheim, gen. Leuchtmar (* 5. Dezemmber 1589 in Spich bei Siehburch; † 18. Oktoober 1644 in Berlin) wor ene doitsche Juriß un Diplomat. Kalcheim wor dä Sohn vun Wilhelm vun Kalcheim un singer Ehefrou Agnes, en Dochter vun Wilhelm von Hanf, gen. Spich. Kalchheim ees en Duisburch en de School jejange un hätt anschließend vun 1607 bes 1609 an de Huhschool vun Kölle Philesophie studeert. Bes 1613 hätt hä am jlische Oort noch eh Studium vun de Rechtweßßeschafte jemaat. Als hä dat jeschaff hat, jing hä bes 1617 op Wanderschaff dorch Frankreich, Italie, Holland un England. 1620 ees de Kalcheim enem Verwandte, däm Oberstleutnant Wilhelm vun Kalcheim, jenannt Lohausen, en de Böhmische Kreech jefollech. Dobei dät hä sich mieh als Diplomat denn als Soldat usszeichne. Noh'm Kreech dät de Markjraff Johann Georg von Brandenburg dä Kalcheim als Kämmerer zo sich roofe. Noh dessem Duud dät dä Kalcheim als Hoffbeamte noh Berlin wechsele. 1626 dät dann de Prinzessin Chatarina hiiroode, un unser Kalcheim wutt als deren Erzieher un Hoffmeester medt noh Sibbebürje jeschick. Zwei Joohr späder wor hä äver ad widder en Berlin. Dä Kurfürst Georg Wilhelm von Brandenburg hätt en dann zom Kammerjerichtrat befördert. Kurt donoh wudd"}
{"id": "11011", "contents": "Dr. Wilhelm Hamacher (* 11. Oktoober 1883 en Trooßdoorf; † 21. Juuli 1951 en Bonn) wor ene doitsche Politiker vun de Zentrumspartei. Nohdem hä Jeschichte, Äädkund un klassische Sprooche studeert hat, wudd dä Hamacher 1920 Jeneralsekretär vun dä Zentrumspartei. Vun 1926 bes 1933 hätt hä et Rhingland em Reichsrat vertrodde. Av 1945 hätt hä sesch an dä Widdervereinijung vum Zentrum beteilicht un wudd 1946 sojar zom Bundesfürsetzende jewählt. Jenauesu wor hä, wenn och nur kuurt, Kultosmenister vun Nord-Rhing-Weßfahle en dä Landesrejierung vun Rudolf Amelunxen. Vun dä iirzten Bundesdaachswahl em Joohr 1949 aan, bes zo singem Duud em Joohr 1951 däät dä Hamacher dem Bundesdaach aanjehüre. Mer woo sesh doomohlß lang nit ëijnß, ob_mer jäds_en _en ëijene Pattëij fö_jeede krißlishe Konfäßjohn hann wullt, oddor_ob_mer leever_en jemäjnsaame Unnijohnß_Pattëij maache sullt. Dä Hammaacher woh jääje de Unnijohn, wëijl_e daach, dat_e Kattolikke sönß en däm jannze pollitische Explėzier ungerjonn mööte, wo_t su fill mieh Protteßtante wi Kattolikke joof. Ävver hä wulld_och jään_hann, dat_i zwëij Krißßlijje Pattëije äng zosamme jingke. Met dä Ideeje kunnt_e sesch ävver am Eng jääje dä Konrad Adenauer net dorrəshsäzze. Hamacher wor sünst noch Rektor vum Jymnasium en Sieshburch un hätt sesch stark dofür enjesetzt, dat die Bürjermeesterei Trooßdoorf Stadträächte erhält."}
{"id": "11042", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Zuckerrööp (Beta vulgaris) eß en Kulturplantz un jehüürt zor Familesch vun d'r Fuchsschwanzjewääßse (Amaranthaceae). Se eßß am Engk vum 18. Jahrhundert dursch Züschtung ußß d'r Runkelrööp entstande, wobei me jezielt Zoorte ussjesöök hätt, die ne huhe Aandeel aan Zucke (Saccharose) hatte. Dohdurch kounnt dä Zuckejehalt vun aanfangks 8 % op späder 16 % öm 1800 jesteijert weede. Zuckerrööppe vun hück hann e_ne Zuckerjehalt vun 18 bis 20 %. De Zuckerrööp eß en d'r janzen Welt de wichtischste Plantz, uss dä Zucke jemaat witt. De Rööppezucke määt hück unjefähr 45 % vun d'r Weltproduktion uss. Weed de Rööp eijjekoch, kritt mer Röbekruck. Zockerööpe wääde em janze Vüürjebirsch, dä Kölsche Bucht unn Zülpischer Börde anjebout. De Zockerrööp weed off och Zockerknoll oder eefach nur Knoll jenannt, un ene Buur, der Zockerknolle aanbout, der es ene Knollebuur."}
{"id": "11044", "contents": "En fc-Schreff eß ëijn fun de fc-Schreffte, dat sinn Äwëijteronge fun de Computer-Modern-Schreffte fö affrikkaanische Shproche. Di Affköözung fc steht für African Computer Modern. En de Joohre 1990 beß 1992 hät dä Jörg Knappen di fc_Schreffte jemaat un en Metafont opjebout. Se folləje do T4-Kodėerung, di 256 Schreff_Zëijshe hät. Se ungershtözze all di affrekaanische Shprooche, die mieh wi en Milljohn Minsche schwaade, un di de lattëijnische Schreff bruche. Dadd_es, wat_se bëijem Department of Education fun de USA de „krittische Sprooche“ nänne. De fc_Schreffte sin en frëij ßoffwäer un sinn unger dä GNU General Public Licence fun de fsf för Jeeder_ëijn doo un důnn nix koßte. Jörg Knappen: „Fonts for Africa: The fc Fonts“, TUGboat 14/2, 1993, 104. (ob_änglesch)"}
{"id": "11074", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Dat Thiaterstöck Romeo und Julia vum William Shakespeare jitt et och op kölsch. Dä Hermann Hertling es ene Deechter, dä op kölsch schriev. Un he hät och jet zo kamelle bei de Kumede. Dat es e kölsch Thiater. Dä Hermann hät dä ärch bedrövte Verzäll üvver Romeo un Julia vum Shakepeares Will en et Kölsche üvversetz. Dobei spillt dat Stöck hückzedaachs zwesche Kölle un Bonn. Familije Montenjü hät Knies met Familije Kappeslett. Beids sin riche Kappesbuure, die sich jäjesiggich nit usstonn. Am Engk vun däm Stöck kummen Romeo un Julia en dr Himmel. Un ungen op dr Ääd jit et sujar e Happy End: Se dun metenander Fridde schleeße; un dat dann öntlich met Kölsch bejeeße. Hermann Hertling: „Romeo un Julia op kölsch. Ne ärch bedrövte Verzäll vum Shakespeares Will, zesammejepaasch op e paar Sigge“, Freiburg im Breisgau, 2001. ISBN 3-933483-70-0"}
{"id": "11100", "contents": "De Sülz es ene Fluss, dä zwei Quelle hät. Die lijen allebeids em Berjische Land. De Kürtener Sülz kütt südwesslich vun Wipperfürth us dr Ääd un flüüß donoh an Kürten verbei. De Lindlarer Sülz kütt vum Hauerberg en dr Nöh vun Marienheide un flüüß an Lindlar verbei. Bei Lindlar-Hommerich kummen die zwei Flussärm zosamme. Dat Flüssje schlängelt sich wigger durch Overath-Untereschbach un Rösrath. Un en Lohmar, koot noh de Autobahnbröck, münd de Sülz en de Agger, die dann späder en de Sieg eren stüss. Insjesamp kummen för de Sülz esu öm die 48 Kilometer zosamme, wammer am Hauerberg aanfängk ze zälle. Eimol em Johr, em Mai, jitt et en Hoffnungsthal op de Sülz ene siefnaaße Buhei met knatschjecke Lück, die nit Bang sin, dat se öntlich naaß jemaat weede. Nevve orjenal Zinkbadebüdde sin och Büdde met löstijem Aanbau dröm eröm zojelosse. Domet dat Janze kein drüje Aanjeläjenheit bliev, weeden die Metmaacher zosätzlich öntlich naaß jemaat, wie ehr aan demm Beld nevvenaan sinn künnt."}
{"id": "11118", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Prummetaat unn Quetschekooche sinn rheijnische Spezialitäte, die beij keijnem Kaffeeklatsch em Sommer fähle dörfe. Me kann se och als \"Rheinische Pizza\" bezeijchne, denn dä Deijsch weed janz ähnlich jemaat. Zonäx määt me uss Mäll, Häff, Milesch, Botte, Zucke un_ne_ner Pries Salz e_ne söße Häffdeijsch, dä me für zirka fuffzehn Minutte jonnlätt. Donoh rollt me dä Deijsch rond uss, dat_e jenau op_e Koocheblech pass. Während dä Deijsch jejange eß, hat mer jenooch Zick Prumme ode Quetsche ze entsteijne, die jetzt, vun ussen aanjefange, kreisförmisch en dä Deijsch jedröck weede. Wäm'mer en d'r Mette aanjekumme eß, lätt me die rüühe Prommetaat noch_ens fönef Minute jonn, un back se dann zirka 20 Minutte em vürjeheizte Backowwe. Noh_em affköhle streut me Zucke gemisch met Zimp doröwer un serveet dat Janze met_e_nem Klätsch stiefer Sahn un_e_ner jooden Tass Kaffee."}
{"id": "11133", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Dat Röggelche eß e dunkel jebacke Brütsche uss Röggemäll un en kölsche Spezialität. Et witt em Paar aanjeschobe jebacke, domet me et besser deijle kann. Röggelsche werde nur unzerdeijlt verkouf. Dä Ursprung vum Röggelsche hängk domet zesamme, dat die Kölsche fröher kee Jeld hatte, öm sich düür Weizemäll ze koufe, un su hätt me die kölsche Brütsche uss däm billijere Röggemäll jemaat. Em Jäjensatz ze fröher hann die mietste Röggelsche hückzedaach e_ne kleenere Röggemällaandeel vun 10 bis 20 %. Röggelsche met Ahlem Holländer, Öllisch un Mosstert kritt me en Kölle als Halver Hahn serveet."}
{"id": "11141", "contents": "La Düsseldorf is en Bänd in Düsseldorref jewäese. Ir Jründung woor 1975, zick ättwa 1981 hätt mer nix mieh vun inne jehoot. Mer zäält se en de Neu Deutsch Wäll. Mer künnt saare dat ir Füürjängere pärsonäll wie mussikaalisch die Bäännz Kraftwerk un Neu! jewääse sinn. Wi di han se jans lang Stöck en dä minnimal music Aat jemaat. Do woore ävver och emmerens widde Rockellmänt met bäj. Op es ennem jevalle, dat se zwa senge dääte ävver winnisch Tex hate. Et wooren öff blohß nur äjnzel Wööt en dorjennäjn vunn Schprooche un Paßasche en jaa käjn Schprooch. Do bäj koohme lang nur inßtrummentaal Paßasche. Wälsche met ööhndlisch Rythmuss un emmer widder jedraarene, allso alles en allem dorren jehüürijje Afwählungk. 2. La Düsseldorf (Plaat) heeß och dä Jonge ir eeßte Plaat. dä Klaus Dinger däät senge, de Jitta schpille un en de Tasste jriife. dä Thomas Dinger woor am Senge un am Klappere. dä Hans Lampe däät trommelle, dat Klapperzeuch bedeene, un de Elläktrokrohm em jang hallde. Führ „La Düsseldorf“ woor: dä Klaus Dinger bäj Kraftwerk, dä Thomas Dinger bäj Neu!, dä Hans Lampe bäj Neu!. Noh „La Düsseldorf“ dat möße mer noch erus krije. 1976 - „La Düsseldorf“ 1978"}
{"id": "11142", "contents": "Dä Ruhrpott is e Jebiet in Nordrhein-Wessfale in däm vill jruße Städt op eenem Pleck stonn, un wo bis in_et 20. Jahrhunnert vill jeschuff weede moot. Vür allem in dä jruße Koll-Berschhwerke. Ävver esu allmählisch sin die erschöpff un de Berscharbeijder mooten andere Berofe liehre. Die jrüßte Städt im Kollepott sin Äßße, Dortmund, Duisburch, Bochum, Jelsenkirche, Möln, Ovverhause, Bottrop un Moers. Di Lück fun doo saare och dä Pott, un de huue Doitsche, „Das Ruhrgebiet“ do füüer. Di schwaaden en jannß eijen Shprooch, et Ruuer Platt. Commons: et Ruhrjebeedt – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dämm Regionalverband Ruhrgebiet sing Websigge (op döütsch) Regionalkunde Ruhrgebiet (op döütsch) Route Industriekultur (op döütsch) Dä Unni Bochum ier Lenk_Sammlung (op döütsch) Bibliothek des Ruhrgebiets (op döütsch) Literatur aus dem und über das Ruhrgebiet (op döütsch)"}
{"id": "11207", "contents": "E Joohr Null häd et ni jejovve. Süsh och de Sönderfäll bejem Dattum."}
{"id": "11214", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Bei der Akademie för uns kölsche Sproch ka' mer Kölsch liere. Lügg, die sich doför intresseere, künne kölsche Originale, Stadtgeschichte, Literaturkunde, Grammatik un Brauchtum studeere. Am Engk vum Semester gitt et dann Note: metgemaht ööntlich bestande god bestande ärg god bestande De Akademie hät usserdäm en Standard-Orthographie för et Kölsche vörgeschlage, die miestens op die Schrievgewennde vun dä ahle kölsche Deechter wie Willi Ostermann angelehnt es, ävver och jet moderniseet es; för e Beispill schleiht die Akademie nit vör, Wööder wie es, Gass usw. met ß ze schrieve, wie der Ostermann dät. En Kuntrass met de ander geläufige Schrievwiese för et Kölsche schriev mer dä ahle G-Laut, dä zo andere Laute gewoode es, immer \"G\", wenn mer si Kölsch an de Regele vun der Akademie anpass: god nit jod, Dag nit Daach. Üvver aachzehndausend Endräg gitt et em Mundartwööterboch vun der Akademie. All die kölsche Wööt, die mer hüggzedags gebruch, sin dodren orthographisch opgeschrevve. Die Sprochwesseschaffler han sugar de internationale Lautschreff (IPA) met erengebraht. De Kootgrammatik vun der Akademie, die De kölsche Sproch heiß, liehrt"}
{"id": "11223", "contents": "En Pump (Pomp) eß en Maschien, wo mer jät met bewäje kann, wat mer sönß och schödde kann, ävver och Luff. Bänzin, Jertraide un Määhl, Bier un Wing, Stöbb, dat weed all met Pumpe bewääsh. Rin in dä Silo, rus us däm Silo, rin en dä Kahn, en der Waaren, en der Tank oder zom Verjaaser, övverall sin Pompe am Werreke. Me kann Pompe noh verschiedener Aarte endeele. Et jebräuchlichste ees die Endeilung noh däm Funktionsprinziip. Dat Funktionsprinzip erkläärt an dem Beishpill vun Wasser en_ener Kolevepomp: En Kolevepump besteijt us enem Zylinder, enem Koleve, enem Rückschlachventill, eh bischje Rühr un enem Pompeschwengel. Dä Pompeschwengel is vun bouven an dem Koleve befestich un kan dä en enem Rühr erop un eraf bewäje. Jeijt dä Koleve jetz erope, dann widd en däm Roum unger däm Koleve ene Ungerdruck erzeuch. Dodorch widd Wasser dorch eh Rühr anjesauch. Bewäch sich dä Koleve jetz noh unge, widd dat Rückschlachventill opjedröck un dat Wasser kann en dä Roum över däm Koleve jelange. Ändert dä Koleve jetz widder sing Richtung widd dat Wasser över em wigger huhjedeut, weil dat Rückschlachventill zoh jeijt un dat Wasser nit zeröck loufe kann. En Verdrängerpomp verdrängk also emmer ene bestimpte Roumeenhalt."}
{"id": "11237", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Luhme es e Städtche em Rhing-Siech-Kreis. Et lich zwesche Rösrod em Norde on Siechburch em Süde. E paa Ongescheede zwesche'm Kölsche on Luhmere Platt: E Luhmerer Mundartwörterboch jit et noch net. Äve dea Bernhard Walterscheid-Müller hät am Eng von sengem Boch Lohmarer Mundart in Reim und Prosa övve 900 Wöd opjeschrevve. Kiek och noh de Wenker Säz op Luhmere Platt un de Swadesh Lėßß för et Luhmere Platt. Dat Wappe hät zwei Deel. Ovve süüt me de Berjische Löwe. Net nue en Luhme vengk me dat Deer em Stadtwappe. Wemme sech de Wappe em Berjische Land beluet, dann jit et dodren dökes ne rude Löwe. Onge süüt me die Stell, wo de Sülz on de Aache zesammekumme. Bernhard Walterscheid-Müller: Lohmarer Mundart in Reim und Prosa. Lohmar 1983. ISBN 3-924268-00-2 Websek vom Städtche Städt un Jemeinde em Rhing-Sie-Kring Alfter · Sankt Augustin · Bornem · Eitorf · Hennef · Honnef · Königswinter · Luhme · Meckem · Much · Nöngkerchen + Seelschet · Nidderkassel · Rheinbach · Ruppichteroth · Sieburch · Swisttal · Troisdorf · Wachtbersh · Windeck"}
{"id": "11244", "contents": "Em Boverbärjische Kreiß wo mer en de älldere Zigge et Pukkelije Land för jesaat han, lijen: Muschbich Waldbröl Nümbrecht Jummersbach Lenkeln Wipperfürth Radefürmwald Hückesware Wiehl Bärrschneushtadt Engelskirche Marienheede Reichshof Dä Kriiß hüüert bëij de Landschaftsverband Rheinland un lidd em Regierungsbezirk Kölle. Dem Kriiß sing Fowalldong sez en Jummersbach. Shtädt un Jemëijnde em Boverbärrjische Bergneustadt · Engelskirchen · Hückeswagen · Gummersbach · Lenkeln · Marienheede · Muschbich · Nümbrecht · Radefürmwald · Reichshof · Waldbröl · Wiehl · Wipperfürth Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch · Rhing-Sie-Kriiß en Siiborsh Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter"}
{"id": "11245", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Mer schrieven et Johr fuffzich vör Christus. Üvverall en Jallie han de Römer sich breid jemaat. Üvverall? Enä ... do jitt et e klein Dörpche met luuter widderbööschtije Einjeborene, die denne Römer alle naslang en ööntliche Traach Prüjel verpasse. Die Rabauke Asterix un Obelix dun et leevs Römer vermöbele. Dä wetzije Verzäll üvver die Klopperei vun denne zwei Pooschte met de römische Zaldate jitt et och op kölsch. Asterix op Kölsch: Nr. 1: Däm Asterix singe Jung. (Der Sohn des Asterix). ISBN 3-7704-0468-8 Nr. 2: Brut un Spillcher. (Asterix als Legionär). ISBN 3-7704-0478-5 Nr. 3: Asterix un dat Kleo. (Asterix und Kleopatra). ISBN 3-770-42290-2"}
{"id": "11340", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ketteplöck (Taraxacum sect. Ruderalia) es en miejöhrige Planz uss d'r Familisch von de Korbblötejewääße (Asteraceae). Die miejöhrige Planz witt zwesche 10 un 30 cm huh. Ihr Blädder sehe säjezahnartisch uss, un driewen rond öm_en Poohlwuurzel uss. Aam Engk vom leere met Mileschsaff jefüllte Stengel setz_e'ne jääle Blötekopp, dä nur bei Sonneleesch opjeht. Blöhe deet de Ketteplöck von April bis Oktober. Wenn dä Ketteplöck verblöht es un Sohme jebildt hätt, zeich sich die sujenannte „Pustebloom“ met dä Kinder jään spille, indäm se dä Sohme öwe de Wiss bloose. Ketteplöck es fass öwerall ze finge. Hä wiers op suure Wíese, langs de Wääschränder un en Jäärde in Europa, Asien un Nochtamerika. En de Bersch wiers'e bis zirka 2.800 m öwer NN. Die Stängele sen drinne hool, un ed_es en Aat Millesch dren, die jeftisch es. Äwev de Blädder, vür allem, wänn se jung sen, kamme esse un e'ne Schloot druss maache, ode se en de jrööne Schloot donn, öm de Jeschmack jätt aanzehäwe. Dat schmeck jood un es schwer jesond. Commons: Löwenzahn – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Inhaltsstoffe des Löwenzahns Fast alles über"}
{"id": "11345", "contents": "Dat lateinische nomen nominandus weed affjekööz med N.N. oddo n.n. un dat steijt för ene Name, dä noch ze nenne eß, zom Beijshpill wenn enne Poßte bėkannd eß, ävver eß noğ unnbikannd oddor unsėshor, wä dä nu krijje weed, dann steijd en dä Päsonnal-Lėßß, odder em Vüülesungs-Forzäijshniß dä Här, oder de Frou, n.n. dren. Ander Bedeutunge fun NN → NN (Watt ėßß datt?)"}
{"id": "11527", "contents": "Der firte Meij. Opstand ä Carúpano em Joohr 1962. Abraham de Oliveira wood em Joohr 1889 jeboore. Ronald Golias wood em Joohr 1929 jeboore."}
{"id": "11567", "contents": "Möllem aam Rhing woor en Stadt aam Rhing, op d'r Schäl Sick aan de Möndung fum Shtrunderbach jelääje. Drömröm woor dä Landkriiß Möllem aam Rhing. Em Joohr 1914 wood dä opjelööß, un Möllem noh Kölle ennjemëijndt. Ed_eß zick dämm_e Veedel em Norrde fun Kölle. Noh_m zwëijte Wëlltkreesh wood_et dor Namens_Jäver för dä Shtadtbezörrək Möllem, och der nüngkte jenannt, fun Kölle. Do eß e klëijn Ëkshe fum aale Lanntkriß widdo dren forsammt. Müllem is nett (op deutsch)"}
{"id": "11587", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wilhelm Schäfer (* 22. Dezämber 1936 en Kölle; † 11. Juni 2006 doselbs) wor enne Kölsche Buur us Widdersdörp un hät övver fünnefundrissich Johr de Jeißböck vum FC jrußjetrocke un op se opjepass. Schäfers Willi hät met sing Frouw Hildejard ene Buurehoff en Widdersdörp em Weste von Kölle onderhaale un hät do sick Hennes III. all die Jeißböck vum FC ongejebraat. Wie er gestorve ess, woor et ald Hennes VII., der op sing Hoff gelääf hat. En all der Johr hät hä der Jeißbock zo alle Heimspille vum FC in Müngersdörp jefahre un em Stadion aam Bändche erömjeführt. Nur 2001 hädder dat für sechs Wooche nit jedurf, weje dä Muul- un Klaueseusche, die zo dä Zick en Deutschland omjingk. Trotzdämm dat hä et nit esu wirklisch wullt, ess hä vill in de Ziedunge un och en de Flimmerkess jewesse, zom Beispill wor hä beim Raabse Stääf un beim Schmitze Harry, wu hä dä Bock de Lück jezeech hät. En de letzte Johr hät hä dä Bock mieh deswäje bei sich jehatt, weil hä dat Dier leev jehat hät, un nit so weil hä su ne jruße"}
{"id": "11636", "contents": "Dä feezente Jannowaa. Vinzenz Liechtenstein stervd em Joohr 2008."}
{"id": "11637", "contents": "Dä fuffzente Jannowaa. Boris Tadić weed em Joohr 1958 jeboore. Bradley Barron Renfro stervd em Joohr 2008. Jason MacIntyre stervd em Joohr 2008."}
{"id": "11639", "contents": "Dä nüngzente Jannowaa. † Alexander Petscherski stervd em Joohr 1990"}
{"id": "11640", "contents": "Dä nüngzente Febrowaa. „Mir all sin Kölle“ wooh em Joohr 2007 dämm kölsche Ruuse Mondachß Zoch sing Motto."}
{"id": "11642", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Dä Vinxbach es ene wesslijje Nävvenfloss fum Rhing. Hä lidd en Rhingland_Pallz. Dä Vinxbach kütt fum Adert, leuf an Bovver-, Meddel-, Ungervinxt fobëij, dorsch_Schalkemisch un Künnishßfëld, wigger_erraf dorsh Waldorf un Jönnerschdorf un dann em Boren op Lützing aan, jëijdt_tann bëij_de Bursch Rheineck en dor_Rhing_erinn. Dadd_eß koot ungerhalləf fun Brohl un e jannz Shtöck bovverhalləf fun Breisish. Wi de Römer noch am Rhing hächshe dääte, woo bem Vinxbach de Jränß zwesche Bovver-Järrmanije, Germania superior, wat e Shtöck Nöchtlish fun_de Allpe aanfing, un Niidor_Järrmanije, Germania infrior, wat_tann beß an et Meer jingk. Wëjl do et bovvere Järrmanije am Eng woo — op lateinisch finis, en Engk, en Jrënß — wood dä Bach alld domohls_esu jenanndt, un do kütt och sing Name fun hük her. Jäz markeerd_er de Jränßlinnije zwesche de ripuarische oddo meddefränkėsche Shprooche em Norrde, un em Süüde de muuselfränkėsche Shprooche. Di zvëij Shprooche_Jroppe sin fovanndt, se jehüüre beejds_en de meddeldeutsche Shproochejroppe. Fo de Weßßeschaff_fun_de Shprooche hät dä Vinxbach Pate jshtannde, un de su_jenannte Vinxbach_Linnije där Name jejovve, di zwesche dä zwëij Shprooch_Jebeedte foleuf."}
{"id": "11645", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Fronleichnam, dat aam zweite Donnerschdaach noh Pingste jefiert wierd, es et färweprächtichste Fess von de katholische Kirch un es de Eucharistie jewidmet. Die meddelhuhdeutsche Öwersetzung von \"Corpus Christi\" met \"vron lichnam\" för \"Liev vom Herr\" joff dämm Fess singe Naam. Aan dä traditionelle Fronleichnams-Prozession durch bloomejeschmöckte Stroße nämme Honoratiore, Handwerker un Jemeindemetjlieder deel. En de Mett von dä Prozession jeht unger'nem Baldachin de Pastur met e'ner staazen Monstranz, en dä et Allerhelichste ussjesatz es. Am Engk von dä Prozession wierd de Eucharistische Sääje jejowe un et Te Deum jesunge. Fronleichnam hätt me ze-iersch em Bistum Lüttich jefiert, en de Nopperschaff em Erzbisdom Kölle es dann späder 1279 de ierschte Fronleichnamsprozession jejange. Hückzedaach es Fronleichnam en dä mietste katholische Länder e'ne jesätzliche Fierdaach. En Müllem en Kölle jeht aan Fronleichnam die beröhmte Scheffsprozession Mülheimer Gottestracht, bei dä et Allerhelichste op e'nem jeschmöckte Scheef von de Köln-Düsseldorfer, bejleit durch kleene Scheffe, bes aan die ahle Stadtjrenz von Kölle jefahre weed. Op dä Scheff un aan dä Ufer vom Rhing weed jebääd un de Herrjott en de Monstranz met Jlockelügge un Böllerschöss jejröß. Op dä Dörpe em Vürjebirsch schmöcke"}
{"id": "11657", "contents": "Dä Nominativus absolutus eßß ejjentlejj en jrammatikalische Konstrukzie vun dä aale Jriische. Datt eßß esuh en Aat Ablativus absolutus wi beij däm Lateiner, äwwer em Nominativ. Em Öcher Platt eßß et äwwer jätt janz anderet. Et heijß, dat dä Ööscher nid mieh wi eijn Fall kenne doot. Datt eßß dä Nominativ. Hä säät: Dor Honk beijß dor Ööscher in dor Beijn'. Datt eßß dor Nominativus absolutus en Oche."}
{"id": "11658", "contents": "Dor Noppeney es em Öcher Fastelovvend unn em Öcher Schängsche dor Polizist. Noppeney es ou ene aue Öcher Noom."}
{"id": "11688", "contents": "UKW wooh en Bänd uß dä Neu Deutsche Wäll (NDW). Medmaacher send Thomas Schütze, Peer Gerlach, Andreas Schwarz-Ruszczynski, Peter Hubert un Andreas Koch."}
{"id": "11705", "contents": "Der zvëijte Jannowaa. Hela Felenbaum-Weiss wood em Joohr 1924 jeboore."}
{"id": "11709", "contents": "Der drette Jannowaa. Elisa Bonaparte wood em Joohr 1777 jeboore. Franz Reichleitner stervd em Joohr 1944. August Macke wood em Joohr 1887 jeboore.1994 kütt noh nüng Uhr ovens op RTL de irste Folge der Polizeiserie \"Die Wache\" mäid in Kölle"}
{"id": "11710", "contents": "Der drette Febrowaa. Dr Blasiusdaach weed jeviird. {{*| Serge Tonnar wood em Joohr 1970 jeboore."}
{"id": "11713", "contents": "Der feete Jannowaa. Bernhard Kohl wood em Joohr 1982 jeboore. Kyla wood em Joohr 1981 jeboore."}
{"id": "11714", "contents": "Der feete Febrowaa. In Kölle jeht 1951 et irste mol de Schull-un Veedelszösch. Ludwig Erhard weed em Joohr 1897 jeboore. Erich Hermann Bauer stervd em Joohr 1980."}
{"id": "11717", "contents": "Der fönnefte Jannowaa. Konrad Adenauer wood em Joohr 1876 jeboore. Michel Velleman wood em Joohr 1895 jeboore. Frank-Walter Steinmeier wood em Joohr 1956 jeboore. Öt Konzentratiunslajer Vught wood em Joohr 1943 vädisch."}
{"id": "11718", "contents": "Der fönnefte Febrowaa. Charlotte Rampling wood em Joohr 1946 jeboore. Pascal Paoli stervd em Joohr 1807."}
{"id": "11795", "contents": "Der zehnte Jannowaa. {{†| Eduard Cave stervd em Joohr 1754."}
{"id": "11798", "contents": "Der achzehnte Febrowaa. Louis Marie Billé wood em Joohr 1938 jeboore."}
{"id": "11799", "contents": "Der drëijenzvanzishßte Febrowaa. Alexius II. wood em Joohr 1929 jeboore. John Quincy Adams stervd em Joohr 1848."}
{"id": "11800", "contents": "Der fönevunzvanzishßte Febrowaa. Karl may wood em Joohr 1842 jeboore."}
{"id": "11801", "contents": "Der sägsenzvanzishßte Febrowaa. Betty Hutton wood em Joohr 1921 jeboore."}
{"id": "11802", "contents": "Der sibbenenzvanzishßte Febrowaa. {{*| Eduard Cave weed em Joohr 1691 jeboore."}
{"id": "11803", "contents": "Der aachunzvanzishßte Febrowaa. Dat is der letzte Daach em Fëëbrowa uußer em Schaltjohr. Elsa Scholten wood em Joohr 1902 jeboore. Jean-Denis-François Camus wood em Joohr 1752 jeboore. Marie Johanna Erika Glässner wood em Joohr 1890 jeboore. Marco Weiss wood em Joohr 1990 jeboore."}
{"id": "11804", "contents": "Der zvëijunzvanzishßte Febrowaa. Larissa Mabel Riquelme Frutos wood em Joohr 1985 jeboore. George Washington wood em Joohr 1732 jeboore. Alexander Petscherski wood em Joohr 1909 jeboore. Erdbebe ä Christchurch em Joohr 2011 em Joohr 2011."}
{"id": "11807", "contents": "Der ellefte Jannowaa. Edmund Hillary storv em Joohr 2008. José Bello Lasierra stervd em Joohr 2008. 11.JANNOWA 1999 Op de Privatlsender SAT 1 kütt de Pilotfilm zu \"SK Kölsch\""}
{"id": "11843", "contents": "De Regionalverkehr Köln GmbH, affjekööz RVK, ess en Ungerneeme met Setz en Kölle, wat em VRS en joode Aandëijl fun de Buß Linnije en de Ömjäävung ußßerhalləf fun de jruuße Shtädt bedeene dëijt. Em Joohr 1976 jejründt, entshtundt de RVK GmbH, wëijl de Baan Bußße un de Poßß Bußße zosammejelaat woodte. En de Joohe fun 1978 beß 1995 woo de RVK enne Besezz däm Konnzärrn Vereinigte Bundesverkehrsbetriebe GmbH, affjekööz VBG. Zigk 1996 eß de RVK jäz fun divärrse Shtädt un Këijse övvernumme woode un dänne iere ÖPNV Ungerneeme han de Aandëijle krääje. Dröm jehüüert hä hügk — zo jlishe Dëijle — dä Fokierß Bedriiver: de Elektrische Bahnen der Stadt Bonn und des Rhein-Sieg-Kreises de Kreisverkehrsgesellschaft Euskirchen de KVB de Bovver Bärrjėsche Fokijerß Jesällschaff dä Rhing Bärjische Krëijß de Rhing Ërrf Fokijerß Jesällschaff de Rhing Siish Fokijerß Jesällschaff de SWB Bußß un Baan Mem Joohres Affschloßß fun 2001 hät dä Regionalverkehr Köln 371 Omnibußße sin ëijen jennanndt, un hät dozo noch 316 Bußße fun anndere Besezzer (su jenanndte Sub Ungerneemer) loufe jehatt. Dä Houp Aandëijl fun dä Fobinndunge em RVK jonn övver t platte Land, wo nidd esu fill Lügksher wunne. Aanfange un ennde dunn se allodings öff jenooch en de"}
{"id": "11863", "contents": "Et Tüüürelüürelüssje dat woor en Määdsche dat wood vunn dän Jonge ußß däm Veedel esuh ärsch jetriezt datt mer de fiese Möpp hück noh verkammesööle möjje wollt. Se hau dat ärm Deng zwesche sesch jenumme unn sinn med verschränkt Ärm um et erömmjestoe unn haue dat Keng ned erußßjeloe. Dat Määdsche hätt mittemangs drinjeseßße unn kunnt ned joe. Do hätt et in de Büx jemaat. Dovunn verzällt en aues Ööscher Leed: Tüürelüürelüßche ußß dä Klapperjaßß, wovör hatt et Kengsche et Büxje esuh naß? In dä Klapperjaßß en Oche stoht hück en Bronne dä an dat Döneken erennert. Tureluurs es Holländisch un heiß övrijens Jeck."}
{"id": "11877", "contents": "Reissdorf, sprich Rajßdorrf, jenou jesaat, Reissdorf Kölsch, eß en Kölsch Bier, wat en Kölle en dä „Privat-Brauerei Heinrich Reissdorf & Co.“ jebrout weed. Bes 1998 em Vringsveedel diräg beim Krankehuuß, zick dämm en Ruudekirche. Dat wor ene Schlaach för dat janze Veedel, datt die Brouerei plattjemaaht worde es: die däten all in dä Alteburjer Stroß wonne... https://www.reissdorf.de/ — Dem Reissdorf sing Websigg (op deutsch)"}
{"id": "11887", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Olive Emilie Albertina Schreiner (* 24. Määz 1855 en Wittebergen en Südaffrikka; † 11. Dezember 1920 in Wynberg och en Südaffrikka) woor en Schriiveren en Ängland_un Süüdaffrikka. Sëij woor_et sibbente Kinnd vun ennem Mißßjonar_uß Deutschlannd_un Doochter fun enner Doochter fun ennem änglishe Paßtuur. Em Joohr 1881 trogg_et noh Ängland_un fingk doh et Schriive aan, med joode Äffollje. Et eetßte Booch „The Story of an African Farm“ vun 1883 — op deutsch med däm Tittel „Geschichte einer afrikanischen Farm“ erruß_jekumme — jilldt alls_enne halləv_autobijojraafische Roman. Hä kohm unger däm Künßßlo_Nam Ralph Iron errußß. En de Joohre zwesche 1907 un 1913 däät se widdo en Südaffrikka lääve, en_De Aar. Em Joohr 1911 kohm en annder Booch, „Woman and Labour“, esußß, wat jood opjenůmme woode es. Olive Schreiner woohr_en Feminißßtin, en Sozjilißßtin, un woohr jääjen de Kirrəsch]. Se wooh orr_en Fruünndin fum Eleanor Marx, däm Karl Marx sing Doochter. Se woohr_em Füürshtanndt fun de Democratic Federation, enne Sozzjlißßte-Foäijn, wo shpääder de Labour Party druß wood, di_jet hügk_noch jitt. Werrəke fun Olive Schreiner (op ënglėsh) Övver et Lääve, et Werrək fun Olive Schreiner, un Böösher drövver (op ënglėsh)"}
{"id": "11917", "contents": "Die Affköözung BVR shtëijt för dat ÖPNV-Ungerneeme Buß_Fokeer_Rhinglandt en Dößßeldorrəf, un dat hëijs_op deutsch Busverkehr Rheinland GmbH. Et hädd_em Joohr 1989 am 1. Oktober singe Betriib_ob_jenumme, noh de Neu_Jrönndong. Et ess_en Doocheterungernämme fun de Deutsche Bahn un hüüert bëij dänne em Konnzärrən dä DB Stadtverkehr GmbH met sezz_en Frankfochd_am_Main. De BVR eß en de Fokiehrßforbünde — VRR un VRS — en Nochtrhing-Wäßßfale dren. De offizzjälle Websigge fum BVR"}
{"id": "11995", "contents": "Et Ave Maria (Sett jejröß Maria) eß dä lateijnische Aanfangk vun e'nem Jrundjebädd vun d'r katholischen Kirch, öm Maria de Mamm vum Jesus Christus unsem Heijland aanzeroofe. Dat Jebädd hätt zweij Deel: Dä ierschte Deel besteht uss däm Jroß, dä de Erzengel Gabriel beij de Verkündung vum Herr aan Maria jerisch hätt (Luk. 1,28), suwie uss däm Jroß vum Elisabeth als Maria zo Besöök kom, wie et Elisabeth mem Johannes en Ömständ wor (Luk. 1,42). Dä zweijte Deel eß em 15. Jahrhundert aangehange wudde, öm e'ne Beijstand en d'r Duudesstond zo erflehe. Et Ave Maria jehüürt noh em Vatter unser zom mietzjesprochene Jebätt vun dä Christe un eß och Bestanddeijl vum Ruusekranz. Et Ave Maria eß vun vell Komponiste zo alle Zigge vertont wudde. Die beröhmteste Melodieë, die jään beij Huhzigge jespillt weede, stamme vum Franz Schubert un Charles Gounod. Weijl Ripoarisch (Mittelfränkisch) un Holländisch (Niederfränkisch) vell ählere Sprooche als et Deutsch sen, läss sich dä Täx uss'm Holländische vell besser öwersetze, als dä Täx uss'm Deutsche."}
{"id": "12148", "contents": "Dat Wöötsche deci… odder Deci…, odder dezi…, odder Dezi…, affjekööz d, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e zeentel, oddo 10−1."}
{"id": "12149", "contents": "Dat Wöötsche Centi… odder Zenti…, affjekööz c, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e hunndotßtel, oddo 10-2."}
{"id": "12151", "contents": "Dat Wöötsche micro… odder Micro…, affjekööz med däm klëijne jriishishe Boochshtaf µ, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Millohnßtel, oddo 10-6. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12152", "contents": "Dat Wöötsche nano… odder Nano…, affjekööz med däm klëijne lattëijnische Boochshtaaf n, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Milljartßdel, oddo 10-6. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12153", "contents": "Dat Wöötsche pico…, odder Pico…, piko…, odder Piko…, affjekööz med däm klëijne lattëijnische Boochshtaaf p, stëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Billjoonßtel, oddo 10−12. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12154", "contents": "Dat Wöötsche atto…, odder Atto…, affjekööz med däm klëijne lattëijnische Boochshtaaf a, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Trilljohnßtel, oddo 10-18. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12155", "contents": "Dat Wöötsche zepto…, odder Zepto…, affjekööz med däm klëijne lattëijnische Boochshtaaf z, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Trilljartßtel, oddo 10-21. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12156", "contents": "Dat Wöötsche yocto…, odder Yocto…, odder yokto…, odder Yokto…, jocto…, odder Jocto…, odder jokto…, odder Jokto…, affjekööz med däm klëijne lattëijnische Boochshtaaf y, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Kwadrilljohnßtel, oddo 10-24. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12162", "contents": "Dat Wöötsche femto…, odder Femto…, affjekööz med däm klëijne lattëijnische Boochshtaaf f, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Billjartßtel, oddo 10−15."}
{"id": "12163", "contents": "Dat Wöötsche milli… odder Milli…, affjekööz med m, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e dousenztel, oddo 10−3. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12165", "contents": "Dat Wöötsche deka…, odder Deka…, affjekööz med dä klëijne lattëijnische Boochshtaven da, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et zeenfache."}
{"id": "12166", "contents": "Dat Wöötsche hecto'…, odder Hecto…, oddo hekto…, odder Hekto…, affjekööz med däm klëijne lattëijnische Boochshtaaf h, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Hunndotfache, oddo 102."}
{"id": "12167", "contents": "Dat Wöötsche peta…, odder Peta…, affjekööz med däm jruuße lattëijnische Boochshtaaf P, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Billjardefache, oddo 1015. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12168", "contents": "Dat Wöötsche yotta…, odder Yotta…, jotta…, odder Jotta…, affjekööz med däm jruuße lattëijnische Boochshtaaf Y, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Kwadrilljohnfache, oddo 1024. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12169", "contents": "Dat Wöötsche zetta…, odder Zetta…, affjekööz med däm jruuße lattëijnische Boochshtaaf Z, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Trilljardenfache, oddo 1021. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12170", "contents": "Dat Wöötsche exa…, odder Exa…, affjekööz med däm jruuße lattëijnische Boochshtaaf [E, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Trilljohnfache, oddo 1018."}
{"id": "12171", "contents": "Dat Wöötsche giga…, odder Giga…, affjekööz med däm jruuße lattëijnische Boochshtaaf G, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Milljardelfache, oddo 109."}
{"id": "12172", "contents": "Dat Wöötsche mega…, odder Mega…, affjekööz med däm jruuße lattëijnische Boochshtaaf M, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Milljohnefache, oddo 106. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12173", "contents": "Dat Wöötsche kilo…, odder Kilo…, affjekööz med däm klejne lattëijnische Boochshtaaf k, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Dousendfache, oddo 103. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12175", "contents": "Dat Wöötsche tera…, odder Tera…, affjekööz med däm jruuße lattëijnische Boochshtaaf T, shtëijdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Billjohnefache, oddo 1012. Luur do_noh och bëij de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore"}
{"id": "12288", "contents": "Dä Vesuf eß enne Wulkahn en Ittalije. Dä Ittalljäner sät do Vesuvio für. Hä lit tiräg näve Nejapel wi mer om Belld süüt un bedroht aktoäll öm de nüng Milljohne Minsche. Et weed domet jeräshnet, datte bahl, zweshe hück un en joot 100 Johr, widder ußbräsche weed. En de meddlere Römerzick hät e ald zwej Städt met dausende Lück un Vieh un alle Schtrooße un Hüüser lebendisch bejraave, Pompeji un Herkulaneum."}
{"id": "12328", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Minsh, op Stolberjer Platt weed van önö Mänsch jösproche, es ö Lääveweese, dat zo d Seujödeere jözalld weed un en d Ochtnung Primate välld. Hä weed d Famelisch Hominidae zojöschrävvö un jöhüüd d Aart Homo a. Dr Mänsch weed met Homo sapiens jönau bözeechnet, wobeij Homo vöör Mänsch steehd un sapiens dorop häwiißd, dat hä Jrips (Vorstand) had. Kikkd mo sisch dat Ärvjott van d Mänschö a un vorjlischd öt met anger Läävewese, dann välld op, dat d nökßde Vorwandte van d Mänschö d Aape send. Ävver och do weed ongescheede. Schimpanse, Orang-Utans un Jorillas send nööder vorwandt als anger Aape. Dr Mänsch had sisch ävver net mä van önö Vöörvaar van d Aape äntwäggöld. Hä had sisch och sälvs en d leitzde Dusönd Joohre jöändert. Dat vüürde dozo, dat dor Homo sälvs en Äntwäggälongsrei opstalld. Su entstänge un vorjänge vorschiidene Zootö va Mänsche. Janze Reihö bouwde sisch op, woorö d beitzde, di öt övver Jahrhondöde joov, iih sö wärm va noch bässörö aavjölöst woodö. Sälvs dor Mänsch van öt 21. Jahrhondöt weed erjöndwann net mi"}
{"id": "123553", "contents": "Wilhelm Opel, aff 1917 von Opel, (* 15. Mai Joohr 1871; † 2. Mai Joohr 1948) wor eijner vun dä Jründer vun dä Autofabrik Opel en Rüsselsheim beij Frankfurt am Main. E Zweigwerk is Anfang d'r 60er Johre en Bochum jebaut wudde, öm em Ruhrjebiet dä Opel Kadett ze baue. Noh dämm de Konjunktur net mi fluppe däät, hätt dat Werk off in de Zeidung jeshtande met Oppständ vun de Belegschaff, weilset zomaache wullte. Se boue hück dä Opel Zafira un dä Opel Astra en däm Werk, un dä hät sisch nit jot verkauf, en ziklang. Jez jeiht et. Bej Opel en Bochum ärbede se zik 1962 un et sin wal öm de 6000 Minsche noch do. Opel Club Opel News"}
{"id": "124012", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Kerpen (och Kerpe) es e Stadt ca. 20 km wesslish vun Kölle un 40 km össlish vun Oche, wo de A4 un de A61 sish krütze. Kerpe selvs wor ald em fröhe Meddelaltor bekannt (871 in en Urkund „villa Kerpinna“ jenannt). Dozo jehüürt och noch et Dörp Langenich elans dä Neffelbach (dä jitz en Kerpe ungerrührt eß, zewäjens däm Jerüsh un däm Huhwassor). Jet össlish vun Kerpe fleess dä Neffelbach en de Erf, su kammer Kerpen/Erft vun Kerpen/Eifel (bei Gerolstein) ungerscheide. Kerpe wood derzicks och Künningskerpe jeheeße, wal dr en Oche jekröönt Künning op dr Reis vun Oche noh Kölle hee en Palz hat. De Häre vun Kerpe sin er ald dovör kaisertreu jeblevve. Noh dä Schlaach bei Worringe 1288 eß Kerpe brabantsch jewoode un kom esu 1522 ungor de Herrschaff vun Spanie. 1712 (noh däm Spansche Ervfoljekreesh) wood et en eijene Herrschaff met singe eijene Rejierung, beß 1794 de Franzuse kome. 1814/15 wood et preußish. 1941 hät Kerpe et Stadträäsh kräje. De Jesellevattor Adolf Kolping eß en Kerpe jeboore, am 8. 12. 1813. [1] Wie 1975 die"}
{"id": "124015", "contents": "Et Maaß_Rhingländesche oddo Rhing_Maaßländesche ess_en Shprooche- oddo Dijaläk_Jebeed en däm su jenannte Rhing_Maaß_Drëijeck un betrik sesch op de Söd_Oßß_Nederfränkesch Shprooche zwesche däm ungere Rhing un däm Maaß. Georg Cornelissen 2003: Kleine niederrheinische Sprachgeschichte (1300-1900) : eine regionale Sprachgeschichte für das deutsch-niederländische Grenzgebiet zwischen Arnheim und Krefeld : met een Nederlandstalige inleiding. Geldern/Venray: Stichting Historie Peel-Maas-Niersgebied, ISBN 90-807292-2-1"}
{"id": "124042", "contents": "De Hausmeister Krause, is en Fernsehn-Fijur us Kölle. In jeder Follje mäht'e lustije Saache un säht lustije Sprüch wie: „Um Jottes Wille!“ oder „Hörnse mal, is doppelt esu laut!“ En dämm Spell „Hausmeister Krause – Ordnung muss sein“ op Sat.1 jitt dä Tom Gerhard uß Ovveroth en dousende Follje der Flappmann. He shpelld ene Huusmeißter en Kalk em moderne Neubou uß der 60jer/70jer Johre, Famillijevatter med en vo'hiiroht Frouminsh un zwei Pänz em Allder zwesche koot füür... un nit jannz äwaahße. Hä eß em Dackelverein, met jröhne Unniforme wie de Schöze odder en Faßtelooventßjarrd, met shtramm shtonn, un noh onge tredde un noh bovve pukkelle, ävver schweer övverdrėvve höflesch."}
{"id": "124051", "contents": "Hee die Siet es op Düsseldorwer Platt (mih Sije Düsseldorwer Platt) on jeschrevve wie et jekallt wöhd (mih Sije jeschrevve wie se jekallt wähde) Die Jeschecht vom Schneider Wibbel spellt en die Ziet, wie dä Napoleon sech et Großherzogtum Berg onger dr Naal jeresse hät. Dä Schneidermeister Anton Wibbel kunnt de Franzose nit ligge. Un eines Owens hätte em besoffe Kopp janz laut öwer dä Napoleon herjetrocke. Dat hatt ne französesche Offizier metjekrett. Dä Wibbel moht för vier Woche em Kaschott. Hä hatt äwer kin Loss, die Strof afzesetze. Anstell von demm Wibbel es dann sinne Jesell Zimpel nohm Kaschott jejange. Dä Wibbel dorf sech för vier Woche nit blecke losse. Un dann kom et angers wie jeplant: Dä Jesell sturv em Kaschott. Un all die Lütt jlöften, dä Wibbel wör dot. Dat Wonder von dr Auferstehung vom Wibbel kunnt sin Frau erkläre: „Dat es ne Wibbel, äwer nit dä Anton selech, sonders demm sinne Broder Schambaptist us Hamburg. Un domet ehr dat och weßt, mr zwei wolle hierode!“. Heinz Jürgens: Schneider Wibbel, nach dem Bühnenstück von Hans Müller-Schlösser, in: Met eene Penning dörch Düsseldorf, hrsg. von Rainer Hartmann u. a., Düsseldorf 1994, S. 65-68, ISBN 3-928234-18-8"}
{"id": "124056", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Weihnachte fiere de Christe de Jeburt vom Jesus von Nazaret, en dämm se de Messias, d'r Sonn vom Herrjott, senn. Et eß nevve Ostere un Pingste et wichtichste Fess vom Johr. En d'r Wesskirch mem Gregorianische Kalender wierd et am 25. Dezember, en d'r Osskirch mem Julianische Kalender am 7. Januar jefiert. Weil Weihnachte en d'r Kirch e Huhfess eß, fängk et met e_ner Waach medden en d'r Naach, d'r Chrismett, aan. En Kölle wierd dat besonders fesslich jemaat: kuurt vür zwöllef fängk d'r Decke Pitter vom Dom aan ze lügge, un all Kirchejlocke von d'r Stadt stimme noh un noh en singe Klang en. Fass met Weihnachte verbunge eß d'r Hellichowend, aan dämm me met d'r Famellisch öm d'r Chrisboom met_e_nem Krippsche setz, sich beschenk un joot eiße un drinke deet. En d'r Kirch, em Radio, em Fernsehe un och zehuus wierd de Weihnachtsjescheech vürjedrare: (1) Domols, en dänne Dare, doh erleet de Kaiser Aujustus e Jesetz, dat se de janze Welt opschriewe un zälle sollte. (2) Et wor et ierschte Mol, dat se jezällt hann, un wor zo dä Zick, als Quirinus de Övverschte"}
{"id": "124118", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Herzogdom Bersch (Ducatus Montensis) wor e Jebiet vom Helije Römische Reich deutscher Nation em östliche Rheinland. Et bestond vom 11. Johrhundert aan beß 1806, donoh noch wenije Johr als Jrußherzogdom. Bersch wor lang mem Herzogdom Jülich un och met andere Jebiete am Nidderrhing en Personalunion verbunge. Haup- un Residenzstadt wor Düsseldorf. Et Herzogdom Bersch däät sich öm 1800 öwer e Jebiet von 2.975 km² met 262.000 Minsche erstrecke un looch op d'r räschten Rhingsick zwesche em Vess Recklinghause, em Reichsstiff Esse, d'r Reichsabtei Werde, d'r Grafschaff Mark, em Herzogdom Wessfale, em Kurfürstedom Kölle, em Fürstedom Moers un em Herzogdom Kleve. Sing Jrenze verleefe em Wesste (met kleene Ussnahme) am Rhing entlang, em Norde beß aan de Ruhr, em Südde vom Petersbersch bei Köningcksswinter durch et Sibbejebirsch de Sie erop. De Ossjrenz erjooff sich durch der ländliche Öwerjang zo d'r Grafschaff Mark, unjefähr op e'ner Lenisch Schwellem - Wipperfürth - Jummersbaach. Hück jehürt Bersch zo de Rejierungsbezirke Düsseldorf und Kölle. Zo dämm ehemolige Herzogdom Bersch säät me och \"Bergisches Land\" un die mietste Lück denke, dat dat von der ville Bersch en dä Jägend köm. Dat"}
{"id": "124120", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Land Kurköln (och: Erzstiff un Kurfürstentum Köln) wor eent von dä sibbe Kurfürstentümer vom Hellije Römische Reich Deutscher Nation. Et wor dat weltliche Herrschaffsjebiet von de Erzbischöff von Kölle un eß vom vell jrüßere Erzbistum Köln ze ungerscheide. Dat Kurfürstentum bestond vom 10. Jahrhundert beß zom Reichsdeputationshauptschluss em Johr 1803 un däät von 1512 aan zom Kurrheinische Reichskreis jehüüre. Sing Käänjebiet looch links vom Rhing zwesche Rheinberg em Norde un Andernach em Südde. Kurkölle däät aan et Herzogtum Berg, Herzogtum Jülich, Herzogtum Geldern un Herzogtum Kleve jrenze. Sing prachvolle Residenzstadt met jrußem Schloss wor zick 1597, für fass 200 Johr, Bonn. Die Minsche, die en Kurkölle lävve dääte, woren Kölsche, dronke Kölsch un sproche Kölsch. Die Färwe vom Land wore ruut un jrön, die beß hück em kölsche Fastelovend ze finge sinn. Et nordöslich jelägene Vest Recklinghausen wor'en Exklav vom Kurfürstentum. Et Herzogtum Westfalen haupsächlich et Sauerland däät och zom Herrschaffsjebiet vom Kurfürs jehüre, doch konnt dat Jebiet sing Eejenständigkeit un e paar Sonderrechte bewahre. Erzbistum Köln Herzogtum Berg Herzogtum Geldern Herzogtum Jülich Herzogtum Kleve Grafschaft Mark Herzogtum Westfalen Vest Recklinghausen"}
{"id": "12416", "contents": "En Schörreskaar es en Kaar us Holz. Domet ka'mer schörje. Soll heiße: Domet ka'mer schwer Lassde schiebe. Die Kaar hät vürre e Radd un es komplett us Holz jemaat. De Buure han met denne Kaare fröher schwer un sperrije Lassde nohm Maat jebraat. Et soll och ad ens vürjekumme sin, dat se späd ovends ene Besoffski met su en Kaar noh Heim jeschörch han. Hückzedaach jitt et jecke Lück, die met denne ahle Kaare Weddrenne veraanstalte. Alle naslang triff mer em Berjische Land op en Kirmes met enem Schörreskaarerenne. Dan weed de Stroß för de Autoverkier jesperrt un die Kaare han Vürfaht. Wie flöck die Kaare de Stroß erav jöcke ... dodrop kütt et janit esu aan. Die Kaare weede staats erusjeputz un löstije Fijure un Spröch draan- un dropjebaut. Dat jefällt denne Lück, die om Trottoir stonn un zoluure. Am Engk vun demm Spektakel kritt die schönste Kaar ene Pries. Et Brauchtum vum Schörreskaarerenne fingk mer allemolde em Berjische Land, ävver och dröm eröm. Zom Beispill en: Wahlscheid (Lohmar), Bensberg, Düsseldorf-Urdenbach, Herkenrath, Köln-Rath, Kürten, Langenfeld, Marialinden, und Rösrath. Georg Geist: Rösrath und seine übermütigen Schörreskaar-Jonge - Wie in unserer Zeit eine Idee zur volksnahen Tradition werden kann, in: Rheinisch-Bergischer"}
{"id": "124167", "contents": "Et Herzogtum Geldern wor e Jebiet vum Helije Römische Reich deutscher Nation. Et däät em Norde aan de Zuiderzee, em Oste aan et Fürstbistum Münster, et Kurfürstentum Köln suwie de Herzogtümer Kleve un Jülich jrenze, un em Südde aan et Herzogtum Limburg, em Weste aan et Herzogtum Brabant un de Vereinigte Nidderlande. Commons: Guelders – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "124169", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Heiliges Römisches Reich wor die offiziell Bezeechnung von däm Herrschaffsjebiet von dä Römisch-deutsche Kaiser vom Meddelalder beß zom Johr 1806. Dä Naam von däm Reich hätt me em Meddelalder dovon affjeleit, dat me sich op die Tradition vom antike Römische Reich beroofe wollt. Dat Helije Römische Reich eß d'r Ursprung dä jetzije Nationalstaate Deutschland un Österreich. Zor Ungerscheidung von däm 1871 jejröndete Deutsche Reich säät mer en d'r historischen Forschung och Altes Reich. Dat Reich hätt sich em 10. Johrhundert unger dä Dynastië von d'r Ottone uss dämm ahle karolingische Ostfrankenreich erussjebildt. Dä Naam Sacrum Imperium eß schon 1157 un dä Tittel Sacrum Romanum Imperium 1254 ierschmols urkundlich beläsch. Zick em 15. Johrhundert däät sich allmählich dä Zosatz Deutscher Nation entwickele. Weil dat Reich ene övvernationale Charakter hatt, konnt et sich nie zo'nem moderne Nationalstaat, wie m'r en hück kennt, entwickele, sondern eß immer e monarchisch, ständejebungenet System uss Kaiser, Reichsständ un wenije jemeinsame Reichsinstitutione jeblevve. Schon aff d'r fröhen Neuzick wor dat Reich politisch nimmie fähich sing Maach un Jebiet durch Kreesch ze verjrößere. Doher hätt me dä Rääschsschutz un de Vriddenswahrung als eijentliche Zweck"}
{"id": "124177", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) D'r Ahleberjer Dom es'en fröhere Kluhsterkirch unn jehührte zo ner Apteij von demm Zisterzienserurden. De Kirch leht omm Ahleberch, nitt wigg fott von demm Platz, wo im Fröhmiddelalter de Stammburch vun den Jraafen vun Berch jestangen hätt, mit denn singen Steenen d'r Ahleberjer Dom uch deelwies mitjebout wuurden is. Ahleberch selver is enn Ue'tsdeel vun d'r Jemeend Odenthal em Berjische. De Kirch würd zwar hück Dom jenannt, is äver kinne Bischofskirche unn jehührt zum Erzbistum vum huhhillijen Kölle, äver jenausu zo d'r Rheinischen Landeskirche, weil ett hück enn Simultansakralbou is. Em Joahr 1259, jenau jenommen am 3. Mährz 1259 wuurd unger demm Jraaf Adolf IV. vun Berch doamit aanjefangen, de Kirch, de mer hück Berjische Dom nennen dunnt, ze boue. Wä sisch denn Dom aanluuren deht, dä ställt fast, dat häh im jotische Stil jeboud wuurden is. Em Chor sinn de äldesten Finster ze fingen. Watt doabäi uppfällt, is, datt de äldeste Finster noch kinne Färven hannt, datt äver mit fallend Alder de Finster immer bunkter un kräftijer jemoahlt sinn. Em Joahr 1803 koom ett zo d'r Säkularisierung, datt däht heeßen, datt d'r Besitz vun denn"}
{"id": "124180", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Schabau es jet för ze drenke, dat us verjoren Jesumms jebrannt weed. Schabau hätt normal zwesche 36% un 42% Alkohol. Hä kann us Obs (z. B. Prumme, Quetsche, Mirabell oder Äppel), Beere, Jetreide, Trester oder Woozele jemaat weede. Mer kann de Schabau och us diverse Schabausoote zesammemixe, zem Beispill Appelkorn, Bessen Jenever, oder zem Beispill och wat dä Weßfälinger jän drink, dat es dä Saure Paul. Wenn dä Schabau kei Färv hätt es et ene Klore, zem Beispill Koon oder Quetsch. Et jitt Schabau för ze kippe un för ze nippe. Rungerschlotze moss mer de Koon, langsam drinke doot mer en Marc. Wat ene Schabau es, rejelt hück de EWG-Verordnung Nr. 1576/89 des Rates vom 29. Mai 1989 zur Festlegung der allgemeinen Regeln für die Begriffsbestimmung, Bezeichnung und Aufmachung von Spirituosen. Die jitt et leider nit op Kölsch. Schabau kütt vum lateinische vinum sabaudum (Savoyer Wing). Sigg em 18. Johrhungert säät mer en Kölle och Schnaps. us Ops: us de Maische: Quetsch, Mirabell, Keesch vum Saff: Calvados us Druve: vum Trester:"}
{"id": "124206", "contents": "Poppelsdörp es e Stadtdeil, wat zemmesch mittesch en Bonn jeläjen es. Et jrenz aan Kessenesch, Ippedörp, Endenesch, de Wesstadt un de Södstadt. En Poppelsdörp jit et en janze Reih vun Jeschäftscher un Restorangs. De Autobahn jeit drek doosch Poppelsdörp doosch un em Sommer ka'me sesch em Melpad de Sunn op et Heenz schinge losse. Commons: Poppelsdorf – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "124207", "contents": "Endenesch litt zemmesch wigg boven. Wa'me do ropwell, muss me zoeesch ne janze Wääsch beeschop hinger sesch läje. En Endenesch jitt et ääsch vill klein Jässjer un me kütt sesch do vür, wie op em Dorp. Et jesellschafflesch Levve spillt sesch vür allem aan un op em Foßballplatz av. Dä FVE es janz jruß."}
{"id": "12428", "contents": "Röbekruck eßß en Sirrup ußß eijnjekoochte Zuckerrööbe. Hä mööt 78 % drüjje Substanze hann, dä Rääß eßß Wasse. Bei 18 °C mööt mer en op dor Bruud schmiere künne. Röbekruck wääd op dor Bruud jejäßße, met Rievkooche odde och en dä Zauß vumm Suurbroode. Dä Weßßfaale doot et en sing Pumpernickel. Et eßß vüür allem do beleev wo dä Zuckerrööbe op dä Acker stonn. Äwwer mer krijj_et övverall en Deutschland em Suppemaat. Fröhe wout dat Krouck doheijm jeprötsch, wat och lecke' wor. Da date se dann och allehand lecke' Zeusch wie Äppel und Birre drinschmiesse, su dat fas jede Mam im Rhingland do e eijen Rezept hot, wat se dann jeheim halte deit. Hück kütt dat Krouck quasi all us dem jleichen Pott em Vüürjebirsch, wat de em Lade als Grafschafter Goldsaft koope kannz."}
{"id": "12431", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en Markename. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Grafschafter Goldsaft eßß en Rööbekrouck ußß dä Grafschafter Krautfabrik Josef Schmitz KG en Meckem. Hä eßß beleevd vüür allem op dä Vüürjebersch. Op däm Eijmer, wo dat Krouck drin eßß, süt mer en Bursch. Datt eßß de Tombursch beij Meckeheijm. Leider dörfe mer die he nit zeije, hät de Firma jesät."}
{"id": "12449", "contents": "Dor Öscher Bösch es en 2300 ha jruußer Bösch dä zor Stadt Oche jehüürt. Et es dä aue Bösch vunn dä Riischstadt Oche plus dä Bösch vunn Burtscheid, Forst unn sigg 1972 em Süüde dä Mönsterbösch med 750 ha. Dä Öcher Bösch' wood 1882 ömjemoodelet för dat de Öcher Lück heä op Jück joe kunnte. De Bäum sollte 80 beß 100 Johr waaße bevüür mer se schlääsch. Domohls woode ou Wäjje, Schutzhütte unn Bänke aanjelejjt. Hück hätt hä 53 % Loubbäum unn et sulle mieh wädde. Dä Ööscher Bösch lijt 220 beß 400 m üver NN. dä Mulleklenkes dor Waldfriedhof Bildchen unn Köpfchen Diepenbenden dor Entenpfuhl de Hüjeljräber op däm Klausbersch Amplische Websigg op huhdeutsch"}
{"id": "12479", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dää Kölner Dom es dat, wat die Touriste en Kölle aanluure wulle. Wäm et doobej nit schlääsch wede kann, dää kann en ejnem von denne Türm (dämm \"Südturm\") huhklimme. Anjefange han se met däm Jebau em Johr 1248. Fäädich jewoode sin se dann 1880. Di Kerch es 157 Meter huh, un bess 1884 joov et kejne Jebau in dää janze Wält, dää hüjer woor. Ääwer dann hann se dann in Ulm noojelaat un dat Ulmer Münster met 161 m im Johr 1890 fädischjemaat. Nirjens hann die zigg däm kejn hüjere Kerch jemaat. In Spanië hann se dann ooch noch ens noojelaat. Däm Antoni Gaudí (1852-1926) singe Templo Expiatori de la Sagrada Família weed dann, - wenn di dää Jebau 2026 fädischmache -, 170 m huh, meet 13 m mii, dää Dom dann op Platz dreij stelle, wenn mer dää Chicago Temple (173 m) und di Hassan-II.-Moschee (210 m) net miträchne dät, ääver dat sin joh kejn Kerche. Dää Dom es 144 Meter lang un hät dat hüschste Jewölbe em Meddelscheff meet 43 Meter un 35 Zentimeter. Et jitt bloß drei op der Ääd, die noch jet"}
{"id": "12506", "contents": "Unger Äßbaa Ongerzeusch voschtejt mer Ongerzeusch för zem Äße. Ehr jleuvt nit, daddet dat jitt? Jiddet: Di Pluute sen usennem äßbare Mattrijal jemaat, unse sin doför jedaach, dat mer se singem Leevste vum Liev erunger fodere kann, wämmer sesch am nööher kumme eß. Esu weed der Fisternöll, ußjetrokke, un et jit jenooch Jelääjehejte, ande schöönßte Schtelle et Bütze, et Nüggelle unnet Lötsche] aanzefange. Dat määt Loss op mieh! Et jit Lück, die schengke sesch esujet unger sesch. Et sull ävver och Minsche jevve, die maache sejjun Allen Freud drus un donnet, ätwa bej Huuhzicksfiere, künne och jolldene sinn, aan e Paar unger ier Frünnde voschenke. Die äßbaa Pluute kannsde fö Männer un för Weeschter hann. Jemaat wääde se övvuß Schellatiin, wo dann Foderfärve dren sinn domet mer jet süüht, un Arroma för der Jeschmak. Daddeß dann esu äänlesch wie Wingjummi. Ävver do kann och Zockerzeusch 'enjeniiht' wääde, un Äßpapier, un Feddere uß fresche Zockewaddeschtökelsche. De Schnettmußte föht äßbaa Ongerzeusch sen desellve wih föjewöönlisch bej de Ongerwäsch un bej Reizwäsch üüplisch."}
{"id": "12510", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Stolbersch es ä Städtsche em Rhingland in de Nöhde va Oche. Jenauer jesaat litt Stolbersch in dr Kreijß Oche. De Nobbore ringseröm (wenn man no et Ührsche jeht) dat sind d Öcher, de Aischwieler, de Lüh us dr Kreijß Düre, us Simmorraath un di va Ruetsche. Ä Stolbersch jiddet völl Bösch in dr Süüde öm Shpazeere ze jo, öm ze loofe, raadzefahre öf för anger Saache (wo ne anständije Mensch nit drövver sprescht). Völl van die Dänger kasst d en d nöh van der Breenijerberch maache. Mo kann ävver och op Bärsch klömme för eraafzekicke, zem Beijshpill van dr Donnerbersch, wo enne Sendemaaß van dr WDR es. Wie övverall im Rhingland jiddet och in Stolbersch völl Rän. Ävver de Stolberjer han trotzdämm jo Senn! Dat meeste Wasser op dr Ääd es in dr Vichtbaach. In dr „City“, wie man hü esu schünn sädd, kammer de Bursch akicke jo un drej au Kersche: St. Lucia (nävver de Bursch, van de Schwatze) un zwej va de Blaue, de Vauelsangkersch und de Kersch op dr Finkebersch. Donävver kann moch sisch"}
{"id": "12516", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Mallich kennt dat Märche vum Rudkäppche. Vun däm Verzäll jitt et och en kölsche Parodie. Dat Rudkäppche wonnt dobei met singer Moder en en Eijedumswonnung en Kleineichen. De Bestemo litt krank em Bedd un ehre Köhlschrank es leddich. Dat Rudkäppche schnapp sich et Mofa un jöck noh'm Supermaat, öm Lambrusco, Brüdche un andere Saache ze besorje. De Jroß läv en dr Nöh vun Hoffnungsdal en enem kleine Hüsje. Om Wäch dohin kütt dä Wolf verbei. Dä Strunzbüggel fäht ene Porsche. Un dann kütt, wat kumme moss: Dä fiese Kääl deiht schleeßlich die Jroß un dat Rudkäppche vernasche. Johannes Sievers: „Rutkäppche“, in: „Der Papp verzällt Märcher“ - Märchenparodien auf Kölsch. Kölle 2006. Sigge 27-31. ISBN 3-7616-1996-0"}
{"id": "12525", "contents": "Lenkeln es en Jemeinde im Westen vum Oberberjischen Land im Nuudrhing-Westfale un litt etwa 30 Kilometer ööstlich vun Kölle. Lenkeln litt zweesche 7°15' un 7°28' östlicher Läng suwie 50°58' un 51°5' nördlicher Breite. Städte dee an Lenkeln jrenze sin Gummersbach, Wipperfürth un Overath, Nachborjemeinde sin Engelskirchen, Marienheide und Küürden. Dr Roht dä Jemeinde hät 36 Sitze, 19 davon sin dä CDU, 10 dä SPD, 4 den Jrööne und 3 dä FDP. 1808–1809 : Georg Klug 1809–1815 : Johann Joseph David Friedrichs 1815–1836 : Franz Alexander Court, Bürgermeister för Lindlar, Engelskirchen un Hohkeppel 1836–1839 : Heinrich Schade, Adolf Nelles, Johann Heinrich Bau, kommissarische Bürjermeijster 1839–1844 : Johann Heinrich Bau 1844–1846 : Friedrich Bremmer, kommisarischer Bürjermeijster för Lindlar, Engelskirchen un Hohkeppel 1846–1851 : Friedrich Bremmer, Bürgermeister für Lindlar, kommissarischer Bürjermeijster för Engelskirchen 1851–1890 : Wilhelm Hofstadt 1890–1897 : Adolf Mausbach 1897–1918 : Johann Pfeiffer 1919–1925 : Joseph Kelleter 1926–1934 : Dr. Fritz Jung 1934–1945 : Fritz Bergerhoff 1947–1949 : Karl Stiefelhagen (CDU) 1950–1956 : Wilhelm Fischer (CDU) 1956–1975 : Josef Bosbach (CDU) 1975–1979 : Josef Vollmer (CDU) 1979–1999 : Siegfried Sax (CDU) 1999–2004 : Konrad Heimes (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster 2004–2011 : Dr. Hermann-Josef Tebroke (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster 2011–hügk : Georg"}
{"id": "12548", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bänsberch, op Huchdütsch Bensberg, es e Veedel vun Jläbbisch, watt upp Huchdütsch Bergisch Gladbach heeßen deht, em Berjische Land. Dröm eröm fingk mer Küürden, Overath, Rösrath un Kölle. Bänsberch jitt et alld zick 1139. Se han en Urkund us dä Zigg jefunge. Un do steiht Wicherus de Benesbure als Zeuje dren. 1101 es et Berjische Land en de Besetz vun de Jrafe vun Berch jekumme. Die hatten en Bänsberch en Burch. Die wor däm Kurfürs Jan Wellem nit jod jenoch. Däm Jan Wellem sing Frau, dat Anna Maria Luisa, dät sich üvver de miserabel Heizung beklare. Deswäje hätte 1703 e neu Schloss baue losse. Dat jov Arbeid un trok vill Lück noh Bänsberch. Noch mieh Arbeid jov et dann em 19. Johrhundert em Berchbau. En neu Technik för de Verhüttung dät et müjelich maache, de Zinkblende ze notze, die se beslang nit notze kunnte. Dat jov noch ens Arbeid ze basch. Hückzedaachs kammer em Berchbau nix mieh verdeene. Et längs han se am Lüderich en dr Ääd noh Ääz jebuddelt. 1978 han se de"}
{"id": "12558", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Shprooche Fochsho Morris Swadesh hät sijj_en Lėßß met Wööter usjedaach, de Swadesch Lėßß. Do schtonn 207 Wööter dren, un mer schriif ėmme nevven_ennannder, wi däsällve Bejreff, oddo dat sellve Dėng, enn_enno anndere Shprooch hëijß. Allso esu, wim_mer hee em Bëijshpill sinn kann. Di kam_mer bruche, öm kloo_ze_krijje, wi noh dat zwëij Shprooche sesh sinn, un in dämm Fälldt hat hä och domet jeärrbëijdt. Dat es orr_en goode Lėßß med Wööt di bëijm Schwaade em Alldach et allermiiz_jebruch wääde un enne Jrunnt_Shtock fö_de ungoshėedlishßte Shprooche bėllde. Wäm_mer di paa Wööt liehrt, do kam_mer ald aanfange, sejj_en dä Shprooch ze foshtänndijje. För enne allo_ierzte Aanfang, do hellfe ëijnem Wööt mieh, wi wäm_mer ald de Jrammatigg_un_do Sazbou künne däät. Jelääjentlich kütt mer sujaa baal der_oohne důrrjet Lääve, wi dat uns eetzte rheinische Ittakker-Imis en de 1960-Joohre fürjemaat hann. Hä däät en ënglėsh ärrbëijde, esu hät dä Swadesh sing eetze Lėßß op ënglėsh nidderjelaat. Ävver klooh, et jitt_se enzwesche en alle jruuße Shprooche. Jeede Dä Loßß hät, sing ëijen Shprooch jät ze dokkemnäntėere, schnapp sesch esu en Lėß_wo alld_en Shprooch dren shtëijd_di hä kann, un loßß jëijd_et, de ëijene"}
{"id": "12564", "contents": "Swadesh Lėßß — Woröm driihd_et sesh_hee? Swadesh Lėßß/ (met nix dren, fö_ze kopėere un ußzefölle) De Swadesch Lėßßte"}
{"id": "12584", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ne Vulkahn is ene Erhäävung vun dä Äädkrus, uss welscher die sojenannte Magma odder umjangsshproochlisch Lava eruskütt. Et jivv dreij verschiddene Sorte vun Vulkahne. De eetste is dä Schich-Vulkahn, he is jleichzeitisch uch dä jefährlischste Form vun Vulkahne, weijl sinne Magma dicker is als die vun de sojenannte Schild-Vulkahne un deshalb im Schloot stecke bliff. Beij en_em Schild-Vulkahn is dat Magma flössijer un löppt deshalb aan de Sick vun dä Kraterrand eraff un bildet Schilder. Dä dridde Vulkan-Art sin de sojenannten Äsch- un Schlackekejel. Se werden nit so jrooß wie de rischtije Vulkane, un bestehen uss uss_em Vulkahn eruskommende Pyyroklasstika, dat sin kleene Stauvpachtikel. Fass 95% vun alle Vulkahne op de Wällt sin Schicht-Vulkahne, äwwer 90% dä aktiiwe Vulkahne sin Schild-Vulkane. Et hätt vor 20.000 Johr uch ens Vulkahne in der Eifel jejääve, de letzte, dee erlosche is, woor dä Laacher See beij Koblenz. Uss villen sin Maare jeworde, un uch hück süsste noch_e paar Krater."}
{"id": "12586", "contents": "En Inßtrumännt is jät, womit man Töne odder Jeräusche erzeuje kann. Et jivv verschiddene Arte vun Inßtrumännte: De Mennsche donn schun lange mit Inßtrumännte Mussikk maache. Domit aanjefange hannt de ahle Jriesche vor 5000 Johr. Se hannt op_enem Saiteninßtrumännt jespillt. Op de Abboritschinies in Australije schun vurher et Diddscheriduu hadde, is nit bekannt. Övver de Ahle Röömer kohm die Mussikk dann nach Europa Tasteinßtrumännte (Klawier, Tschembaloh, Süntheßiser, Akkordeon etc.) Saiteninßtrumännte (Jitarr, Jeije, Kontrabass, Braatsch]e, Tschello, Mandoliin, Laute etc.) Blasinßtrumännte (Trompeet, Posaun, Tuuba, Flööt etc.) Perkussive Inßtrumännte (Trommel, Pauk, Schlaachzeuch, Becke etc.)"}
{"id": "12592", "contents": "Lithium es_ene sojenanntes Alkalimetall. Et kütt in der Natuur nörjentwo rein vor, man kann et ävver in Amblygonit (Li Al (PO4) F) un Kryolith (Li3 Na3 [AlF6]2) finge. Jrüttere Vorkomme jivvt et in Chile, in de USA un in Nigeria. Dä Kryolith loch ens in Jrönland errum, is ävver schon all fott. Verwende doot man et in d'r Industrie bei d'r Hershtällung vun Akkus. Lithium reajiert hefftisch mit Waßßer, dobej ennsteht Lithiumhydroxid (LiOH). Deswäjje muss man uch heftisch oppaßße, wenn dat Zeuch irjentwo in reijner Förm rumliescht. Jivv man e Stück Lithium op Wasser, dann doot dat römspringe wie Jeck; wie de angere Alkalimetall uch."}
{"id": "12597", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Kaasch is ene Stadt in Nordrhing-Weßßfale un litt beij Nüss. Em Foljenden wööd zwische Kaasch un Büttsche ungerschiede. Dat heiß dat usser bei d'r Schull un d'r Politikk de Date un Fakte für Büttsche in_ne separaade Aatikkel besproche weede. 1218 wööd Kaasch (amplisch: Kaarst) et eetste Mohl erwännt, do hees et Carlesforst. Worum jraat Carlesforst, is bis hück noch nit janz jeklärt. De inne saache, et küüm vun Karl dem Jrooßen, de angere saache, et kütt vun jet angisch. Inne Dreißischjährije Kriesch wood Kaasch uch in Mitleideschaff jezoje. Een Mohl sin die Hesse jekumme, han de Pfarrer jelünscht un de Kirsch verusselt. 1877 hät Kaasch sin eetste Ihserbaan bekumme, wat et Jewärbe un de Industrie nach Kaasch jebracht hät. 1936 woode Kaasch un Büttsche zum eetste Mohl zesamme jeleesch, dat wood nach_em Kriesch ävver widder rückjängisch jemaat. 1975 ävver woode se dann ahls widder zesammejedonn, wat de Büttscher övverhop nit jood fande, weijl se bis dohinn selbstständisch wohre und dat uch blivve wullde. Büttsche verloor nit nur sinne Selbstständischkeit, se hadde uch e Dreddel vun der ihrem Territorium afzotreede (an Kooschebröök un Willisch). Noch hück sin de Büttscher"}
{"id": "12598", "contents": "Benedikt XVI. bürjerlisch Joseph Alois Ratzinger (jeboore am 16. Apprell 1927 in Marktl am Inn) is d'r 265. Paps vun d'r Katholische Kirsch. He is Paps sit de 19. Apprell 2005, wo'r vum Konklave jewäält wood. Sinne Voorjänger woor Johannes Paul II.. 2 Joor nach d'r Jeboot zooch de Familie eesch naach Tittmoning, dann naach Aschau, un als_er 11 woor, naach Traunstein. 1941 wood_er vun d'r Hitlerjugend injezooche un 1944 zum Arbeijtsdinnst innet Burjenland nach Ößtrish jeschick. Danach hätt_er vun 1946 - 1951 Theolojie studeet un woot am 29.Juuli 1951 zesamme mit singe Brooder Alois Ratzinger zum Priester jeweiht. Im Juni 1977 wood'r dann vun Paul VI. zum Kardinaal ernannt. Benedikt XVI. woor bis zuletz_ene enge Vertrudde vun Johannes Paul II.."}
{"id": "12613", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Jläbbisch es en Stadt em Berjische un de jrößte Stadt em Rheinisch-Berjische Kreis. Zick däm 9. Aujus 1895 es Jläbbisch en Stadt. 1856 wonnten hee jraad ens 5.000 Minsche. 2006 fieren se en Jläbbisch et 150-jöhrije Stadtjubiläum. Üvver 110.000 Lück wonne hückzedaachs en Jläbbisch. Jläbbisch es Kreisstadt vum Rheinisch-Berjische Kreis zick 1933. 1932 han se die ahl Landkreise Wipperfürth un Müllem zesammejelaat un dodruss ene neue Kreis, der Rheinisch-Berjische Kreis, jemaat. Em Meddelalder han die Lück em Berjische nor der Usdrock Jläbbisch jekannt. Domet mer dat Städtche nit met andere verwähßele kunnt (zom Beispill Mönchengladbach) han die Preusse 1863 dat Bergisch vür däm Gladbach dozo jeschrevve. Zickdäm heiß dat offiziell Bergisch Gladbach. Der Usdrock Schäbbisch Jläbbisch weed vun Lück jebruch, die usserhalv wonne un die Jläbbisch jewöhnlich üvverhaup nit richtich kenne. Dat Schläächmaache hät eijentlich keine sachliche Hingerjrund. Mansche jläuve, der Stussverzäll weed trotzdäm jään jemaat, weil et sich esu schön reime"}
{"id": "12619", "contents": "Niederfränkisch is ene Jrupp vun Shprooch, die vun Lück am Nidderrhing, östlisch vum Rhing, in de Neederläng un in de flämische Teile vun Beljie un Frangkrisch jeshproche weede. De Jrenz zwesche däm niederfränkische un däm ripoarische Shproochruum in Döitshlandt wööt durch de Uerdinger un de Benrather Linie jekennzeichnet. Dozwische jitt_et en Reih vun Mischforme zwische däm Niederfränkische un däm Ripoarische. Dat heeß, dat de Lück die nördlisch vun d'r Uerdinger Linie wohne, für \"Ich\" op Hochdöitsch vun d'r Usshprooch nit \"Ich\" odder \"Isch\" saare, sondern \"Ik\". Süüdlisch vun d'r Benrather Linie wööt zwische \"make\" un \"mache\" ungerschiede. Beide Linien sin im Rheinischen Fächer zusamme mit noch vill angere shproochlische Trennungs-Linie opjeführt. De niederfränkische Dialeck in Döitshlandt un et hüggije Neederlängische han ville Jemeinsamkeede, die man uch op Anhieb erkenne kann. Se kumme all vum Salfränkische, dat im Meddelalder ene jängije Shprooch im Handel woor. Doch dat hätt disse Lautverschiebung ja nit mitjemaach. Un weijl Neederlängisch uch_ene niederfränkische Shprooch is, jivv_et dadurch de Verbindung züm Neederlängische. De foljenden Dialekte weede kinner Shproochjruppe zujeordnet, weil se sowohl Elemente vum Nieder- als uch vum Mittelfränkische (Ripoarisch) enthalde donnt. Dat sinn: Südniederfränkisch: (Krieevel, Mönsche-Jladbach, Kaasch, Meerbusch, Viersen, Heinsbersch); Dat däm ierschden Punkt doarnäwe keen"}
{"id": "12637", "contents": "Düsseldorfer Platt eßß dä Limburssh Dialäkk dä mer en Düsseldorf schwaadt. Orijinaal eßß et eijentlich Süd-Niederfränkisch. Dä Sproochwesseschaftler Schorsch (Georg) Wenker hät de Jrenze em 19. Johrhundert zwesche Ripuarisch (Kölsch) on Platt jetrocke, unn zwar entlang dä „Benrodher Leenje“ lüppt die Jrenze. Ever enzwesche hant sech de Dialekte ziemlich anjenähert, so dat mr en Düsseldorf jeläejentlich so ne Art \"Mischmasch\" tösche Kölsch (Ripoarisch) on Orijinal Düsseldörwer Platt schwaade hüert - äwwer et jöv noch jenoch Ongerschied, zom Bejspeel saren die Kölsche \"maache\", en Düsseldorw es dat äwwer \"maake\". Ook sare se en Kölle \"loss\" (losse mr dr Dom en Kölle), enen eschten Düsseldorwer schwaad \"lot\" (lot os noch en Altbier drenke). Manch eine nennt och dat, wat hück jeschwaadt wet, et Düsseldorfer Rheinisch, son neumodische Art von Regiolekt , un lößt dä Bejrefff Düsseldorfer Platt für dat aahle Platt, wat nööter am Berjesch es. Alfons Houben: „Do beste platt - Düsseldorfer Mundartbrevier“, Triltsch Verlag, Düsseldorf, 1988"}
{"id": "12638", "contents": "Jean Claude N'Kolde Kibala eßß en kongolesischer Trooßdorfer, dä föör en Wahlkreis en Mwanga em Kongo kandideet. Domet eßß hä worscheijnlijj dä eäzte unn eijnzijje rhingländijje Bundeswehrzeldat, dä em Kongo föör et Parlament sisch hätt opstelle loße. Jean Claude N'Kolde Kibala wood en Kamituga em Konge jeboore unn eßß als Student noh Deutschland jekomme med enem Stipendijum vunn dä Bundeswehr. Do wood hä Oberleutnant unn hätt sing Studium als Ingenjör aafjeschlosse. Sigg dämm lääv he en Trooßdorf med sing Frou un sing Pänz. Leijder hätt hä sing Wahlkreis ned könne jewinne, äwwer hä well och künftisch in dä kongolesische Politik blieve."}
{"id": "12648", "contents": "Et fiftyfifty ess_en Jallerie en Dößeldorrəf. Dä jemëijn_nözzijje Laade weed fun de Ärrme Brööder fum Hillije Franziskuß bedrivve. Wat enjenůmme weed, at krijje de Obdachlose. Esu woodte ald öm de 2000 Minsche widdo en Wunnunge jebraat, beß 2005. Ußßerdämm weed_en Shtrooße_Zëijdung met däm Name fiftyfifty jemaat, di Minsche en Nuut en dä Shtädt Düsseldorf, Düüsbursh, un Ëßße un drömröm fokoufe dunn. Bikannte Künnßßlo, wi dä Jörg Immendorff, Jünther Uecker, Otto Piene, Markus Lüpertz, et Katharina Sieverding, un dä Felix Droese hann wëllshe fun ier Wërrəke fö_di Jalleri jeshtiff un dänne domet jehůllfe. Fiftyfifty-Galerie Övver dr Orde"}
{"id": "12650", "contents": "De fiftyfifty iss_en Shtrooße_Zëijdu]], di weed_en Düsseldorf jemaat un en dä Shtädt Düsseldorf, Düüsbursh, un Ëßße un drömröm fun Minsche en Nuut un Obdachlose fokouf. Do hinger shtish ein jemëijn_nözzijje Jallerie fun de Ärrme Brööder fum Hillije Franziskuß."}
{"id": "12704", "contents": "Dä Ortsdel Düsseldorf-Vennhuse litt em Oste von de Stadt Düsseldorf en dä Näh von demm Nidderberjesch Langk on litt am södlech Arm von de Düssel. Vennhuse bestand bes vör eeneje hundert Johr nor us e sompech Jebeed, woher och dä Naam vom Stadtdel (Venn es e nooddüütsch Wood för Somp) röhrt on wood och ensprechend spät on och dann ääsch allmöhlech besiedelt. 1809 weed Vennhuse, onger Aanleedong von de napoleonesch Hääschaff, en de Börjermeesterei Jerreshem injejleedert, wozo och Ludeberch, Erkrod, Bruchhuse, Ongerbach, Dorp on Morp jehööde, on 42 Johr späder, em Johr 1851, en de \"Samtgemeinde Gerresheim\" zosammejefass. 1872 bekohm Vennhuse en Bahnhof, dä sech aan de Jrenz zo Eller em Weste vom Stadtdel befand on doför jedacht wor, de Arbidder en de nohjeläjene Fabrike, wie zom Beispell de Jerreshemer Jlashött, zo brenge. En de 1970er Johre wood dä Bahnhof vom Netz jenomme und dient nu onger dem Naam \"Kulturbahnhof Eller\" als Könstleratellier. 1909 erfohr Jerreshem on dohmet och Vennhuse, Ongerbach on Ludeberch de Injemeendong noh Düsseldorf. Ääsch zor Weldweedschafskris, de von 1929 bes 1933 anhielt, leeße sech jrößer Masse von Börger en denne Stadtdel nidder. Hütt zählt mr dott 10.373 Inwohner (Stangk: 2000). Een Jros vom Areal mäkt dä"}
{"id": "12705", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Kumede es e kölsch Thiater en Kölle. Aanjefange met däm Thiaterspille han se 1947. Dat woren domols ärm Zigge, wo vill Lück de Muul mem Hölzje opstippe däte. För die Hungerligger wor'et wichtig, dat se och ens laache kunnte. Doför han se de Kumede jejründt. Zickdäm jitt et jedes Johr e neu Stöck. Aanjefange mem Spille weed mieschtens em Oktober. Vun do aan jit et 24 Vörstellunge bes ein Woch vör Rusemondag un en jede Vörstellung kumme beinöks 500 Lück. Esu öm die 20 Thiaterlück vum Heimatverein Alt-Köln zeije allemolde en dr Aula vum Berufskolleg Perlengraben ene löstije Schwank. Die Veraanstaltung weed orjaniseet vum Heimatverein Alt-Köln e. V. - Verein zur Pflege kölnischer Geschichte, Sprache und Eigenart, gegründet 1902. Dat sin die Lück, die em Momang en der Kumede sin: Övver dat Thijater (op dütsch)"}
{"id": "12995", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Schablon:Clear De Stadt Langefääl (Rhingland) litt em Bundesland Noordrhing-Weßßfaale un is ene Mittlere kreisangehörige Stadt vum Kreis Mettmann em Regierungsbezirk Düsseldorf. De Stadt Langefääl litt em Sööde vun Düsseldorf, em Weste vun Solinge un em Noorde vun Levverkusse un em Oste vun Monnem am Rhing. Langefääl es us denne beide Ootschafte Richroth un Rösroth jemaaht woode. Die wore fröher dürsch e lang Fääl ( vun do kütt och dä Nome) usenanger. Et Rääsch sech Stadt ze nenne krooch Langefääl 1948. Hück jid et en Langefääl de Veedel: wat zesamme 58.713 Lück määht (2006). In Langefääl - \"do jeijht de Poss af, do es dä Löw loss!\" Dä Sproch es en Aanspeelung op et Wappe vun Langefääl - dä Berjische Löw steijht för de Jrafschaf Berch un dat Posshoon zeijsch op de lang Tradition em Posswäse vun dä Stadt. Et Geschichsbooch vun Langefääl jeit bis in de Johre vun 1100 zoröck. Et ältzte wat mer esu römstonn han, is dä Türm vun dä Kirch vum hillije Määtes en Richroth. Dä han se öm 1150 opjestallt. Dat Langefääl es us denne Kirchspeele Richroth un Rösroth jemaaht woode. Richroth"}
{"id": "13015", "contents": "Lange Ongerwäsch oddo lang Ongerzöüsh dat sin Bozze un Himmpe di mer op do Hugk drääsh, unge_de Bovverwäsch. Fö_jewööhnlesch määt mo dadd_em Winnto, wänn_et esu kalld_eß, datt_mo sönß friire däät."}
{"id": "13033", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Dat Büdche es wo do ding Fläsch Kölsch unn ding Zeijdung koufe kannz. Dat hätt mieß ou noh am Ahmd op unn esuh kannz do wann dä Suppemaat ad zo hätt immer noh enz Büdsche jonn. Eßß äwwer ou jemöötlische do, kannze med däm Weed noh jed schwaade, kannz ding Honk med erinn bringe, dat jäät em Suppemaat nämlijj ned. Unn manschet Bödschen hätt denn ou noh Fritten ode sunz jet för ze eßße. Kannze dann sitze zwesche däm TV unn däm Bierrejaal unn en schöne Pommes ruut-wieß eßße."}
{"id": "13034", "contents": "Dä Vatikan eß däm Papß singe eijene Staat. Hä eß de kleijnße Staat op de Wält. Et sinner nuur e pah Hüßje en Rom, enne Plaz un de Dom. Ofizjäl heijße \"Dä hille See\" op Latteinisch. Et es de einzijje Staad ußerhallefun Arrabije dä et Waalrääsch fö Froue noch nit hät un de Trännung fun Schtaad un Kirresch nit well. Ed eß de eezte Staad en Europa jewääse, dä ald em Meddelalld mem Häkße Fobränne opjehüet hät. Hä eß unge de rischßte Staate op de Wält, beedß in Jäld prokopp un en Jäld pro Kwadrahtmehte jemäße, ävver singe Ömmsaz em Jooh eß unge däm fum Ääzbischhoff fun Kölle. Hä eß eijne fun dä fier Shtaate wo dä offizjälle Baaß fum Staat och dä Bövverschte fum Jleuve eß, un de eijntzijje, wo dä onnoch pollitesch un dipplemaatesch jät ze sare hät. Commons: Vatikan – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta"}
{"id": "13146", "contents": "Benratha Linnie is do wur_et reschtije Rhingland uphürth un_et_Ußßland aanfänck. Dat deijlt onsere klee Welt vum Reßß. In da Wesseschaff nennt ma su jet Isoglosse dat heßß e_ne_Sproochjrenze. Jennseits von da Benratha Linie saaren de Lück maken anschtatt, wie et rechtisch heß, maache. Alsu diese Isojlosse lööv von Eupen in Bellijen noh Oche, un jenau dursch_Düsseldorf, durch denne ihre Stadtdeel Benrath wu_noh diese Isojlosse och benannt_is. Dann lööv se noh Kassel un wigga noh Nordhausen, Aschersleben un Dessau. Wigga jeijt_et noh Berlin un endlisch no Frankfurt (Oder). Wigga jeijt et dann nit mieh weil da_noh de Lück ledischlisch Polnisch schwaade. Jenseits von da Benratha Linie shwaade de Lück Niederdeutsch. Op onsere Sigk weed Ripoarėsch jeschwaad ävver ooch Huhdoitsch, wigger ungen. Eijentlesch ist so ne Isojlosse ene jrenze zwesche zweij verschiddene Shprooche. Ävver he_is_it ne jrenze zwesche zweij ungascheedlische Dialekte. It jit ooch Wesseschaffler de mejnen dat uns Sprooch in Üührdinge uphürth. Do lööv nämlisch de Üührdinga Linie duresh. Dat_eß die Isojlosse die dat Ik, wat dorövva jesaat wird, von onserem Ish trennt. En Landkaat mem akeraate Fe_Louf vun dä Bännroother Linnėsch en der Jääjend öm Ooche med Aanmerkunge (op Meederländėsch)"}
{"id": "13153", "contents": "Up diese Sigk kannste Shprischwochte un Redewändungen upshrivve, wenn_de_welsche kennß. Ävver denk daraan dat dat Ripoarésche Shprischwochte sinn sulle. Wenn do dann noh loss häß kannste jern och noch denne iehr Bedeuton upschrivve. Dat äärme Dier. - mejnt dat et Dir nit joht jejt. Du häßß key loss mieh un_e_su jet Dat kannste keynem Ésl in et uhr schödde. - Dat säät ma_we_ma_ren Alt Bier vasehentlisch jedrunke hät. Maach_mer_keijn Fisematentsche. - Dat mejnt bliejv mr Dreu. Maach_mer_keijn Fisematente! (Drohung) - Maach kenne Dress sunß_jit_et_jet. Dä hät doch eijn aan der Mötz. - Den kannste nit erenst nehmme. Dä hät_jo en Ääz am wanndere — Dä minsch kannze och_ned äänz nämme. Dä esse_nen Kläftikum — Dä besök Desch, ävver dann jejte nit mie heijm, un Do krissen un krissen nit loßß. Dä kläf wi_ne Keujummi — Esu äänlish, ävver dä hängk Dor onnoch om Ballsch do_bej."}
{"id": "13174", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Annemie, ish_kann_nie_mih: Dat sääste in Kölle zo Ding Vrouw, wenn_et_jet_jit wat Dish uprääsch. Ooch wenn ding Vrouw Isabell heß udda su ähnlisch. Wenn ma ehrlisch_is, säät ma dat nur weil_et_schö_kling. Also, Du jeijst övver dem Alder Maat in Kölle un do kütt su ne Kieskopp. De frooch dish in jebrochenem Ripoarėsch wu dann da Dom is. Du sääß: \"drieh dish ad_ens_üm Schmaal, do sißßt_en_doch.\" Un dä verstonnd Dish nit. Wenn de dat dreij mol jesaat heß, säß' zu ding Vrouw: \"Annemie, ish_kann_nie_mih\" un jeijst wigger. So jebrooch ma dat. E beßje äänlesh eß ouch: Marie, ming Droppe!"}
{"id": "13180", "contents": "Wän enne „Marie, ming Droppe!“ säät, do hättä washejnlesh jraad jäd jehoot, watte ned jlöyve kann esu beklopp kydded emm füo. Dat well hejße, Esch hald et em Kopp ned uß ov och Mih Häz määt dat nit med, wi kamma nur! also schlemm, schlemm. Wä et reshtish jood maache well, dä drieht de Oure, määt e Jeseesch wi wänn de Zaanaaz mem Boora küdd, määt wi wän e baal ömkippen dejt, sträg de ejen Arm uß an läät fum andere de Hand op sing Jesesh, klapp fellejsh noch hallv en sesh dsesamme un houch med de läzde Kraff, dat: „Marie, ming Droppe...“ -- wänn jäz kej Hüllep küt, jo da eß dä am Äng un ma künne en bejraave loohße. Dängkß_De. Jo, un_esu eß dad och jemejnt. ed ess en Aat ze saage, esch halden dat hee nit mih uß. Och wän jaa kej Marie do bej eß, och wä ja kej Deenßboote hät. Esu äänlesh eß: Annemie, ish kann nie mih"}
{"id": "13251", "contents": "Ene Zwerchplaneet ees ene Himmelskörper, dä öm en Sunn kreis, äver net dat Zeusch dozoo hät ene richtije Planneet zo sin. Jenau han die Weßßeschaftler vun de IAU dat am 24.8. 2006 esu defeniert: Ene Zwerchplanett ees ene Himmelskörper, dä sisch op ener baan öm ene Steern befink, över jenooch Masse verfüch un dodurch en annähernd runde Form hät, die Ömjebung singer Ömlaufbaan nit bereinich hät un keeijne Moond ees. Dä bekannteste Zwerchplaneet ees dä Pluuto. Seit singer Enddäckung wor hä emmer als Planneet jeführt wudde un ees jetz neu eenjedeelt. Dä de Sunn am nöchste Zwerchplaneet ees Ceres. Hä fingk me em Asteoridejüddel zweesche Machß und Veenuß. Am wiggste vun de Sunn entfeernt ees Xena oder och 2003 UB313, wie dä noch offizielle Name lück. Xena litt em Kuiperjöödel. Et witt en nächster Zick dorüvver beroode op ed noch mieh Zwerchplaneete jitt. Kandidate dofür sin foljende Objekte: Vesta, Pallas, Hygiea, Orcus, Quaoar, Sedna, 2005 FY9 All die jenannte sin bees jetzt als Asteroide jeführt, erfüllen äver warscheinlich die Vorraussetzunge für ene Zwerchplaneet."}
{"id": "13256", "contents": "Eh Veedel ees ene Deel vun ener Stadt. Miistens sin et nur eh paar Strößche en däne de jlische Zoort Minsch liv, oder wo en bestimpte Bouwiis verwendet wudde ees, oder wo meh einfach nur Stulz drop ees dat me us eeiner Jejend kütt. De Jrenze vun enem Veedel sin nit für jeden ze erkenne un sin ov ungerschiedlich zo dä Jrenze vun Stadtbezirke wie se offiziel eenjedeelt sin. En veele Städt jitt ed berühmte äver och berüchtichte Veedel zem Beishpill: Kölle Severinsveedel, Fringsveedel etc. Bonn Rejierungsveedel, Nordstadt etc. Baanhofsveedel Studenteveedel Verjnüjungsveedel Künslerveedel Elendsveedel (jitt ed zem Jlück nitt üverall)"}
{"id": "13274", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hesse litt en de Medde vun Dütschland, op et Jebiet betrocke met 21.115 Quadratkilometer et sibbegrüßte. De Landeshaupstadt es Wiesbade, de jrüßte Stadt vum Land es Frankfurt am Main. Commons: Hessen – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe"}
{"id": "13283", "contents": "Hee di Siet is_op Schälser Platt (mieh Sije Schälser Platt) unn jeschrieve wie et jekallt wött (mieh Sije jeschrieve wie se jekallt wäede) Et Schälse is e Dörrep, dat zick 1975 beij Jlabbach jehüert. Dovüür jehuede Schälse met Jiesekereke nohm Rheedt. Janz vröer joev et e Amp Jiesekereke-Schälse, datt huede bejm Kreis Jlappach-Lank. En de Nohberschaff lick Jiesekereke, Meerkamp, Stennesse, Lebberesch, et Steevent, Schlisch, Nöenhoeve on Waat. Em Schälse läeve jet mieh wie 2300 Lüüt. Dä wässlische Deel vom Schälse huet vröer, also bess die Franzuese koeme, bej Deck (op hochdeutsch: Dyck) on heesch dässhalleff Decker Schälse. Opp die anger Siet lick Horster Schälse, dat vröer bei Kurkölle huet. Noch hüüt kalle die Lüüt vom Decker Schälse vom \"angere Dörrep\", wenn se et Horster Schälse mejne. Ömjekiet es et jenauso. Wo jetz jenau die Jrenz tösche die zwei Deele ess, ess komplezeet. Jedenfalls jehüert die Schloss-Deck-Stroot beim Decker Schälse un die Horster Stroot beim Horster Schälse. Beijm Horster Schälse jehüere och die Hoonschafte von de Hu-esch: Duuvehött, Leppershött, Looshoff on Stadt. En Schöll jivv et alt önjevier vittzich Joer nemmieh, 1969 hant se die alde Volleksschöll an de Katzebuer-Stroot tojemäck. Jätz mötte die Blaare memm Buss nohm Jiesekerke vaare. Näeve"}
{"id": "13290", "contents": "Dä Shprooche Fochscho Georg Wenker hädd em Joor 1876 dömet aanjefange, singe Atlaß fun de döütsche Shprooche ze schaffe. Dozoh hätt e unge di Säz jebruch. Di sulle hëlleve, de Ungescheed zwesche de Shprooche en de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte en Döütschland klooh op ze zëije. Di weede in jeede Sprooch fun jeedem Öötsche övversazz, ojeschrevve un zigk dämm dat mööschlėsh eß, och toonmäßėsh oppjezëijschnedt. Op di Aat un viiß ëntschtund enne riisijje Schaz an Weßße övver di Shprooche, dä fö Shproochfojlëijshe, fö t Dokemämtėere fun de Foänderonge aan de Shprooche un ier Äntwekklong, un för t Faßßläje fun Shproochejroppe und Shproochjränze, un och noch fill mieh jebruch wääde kunndt, un noch ėmmer jebruch weed. Dänn dämm Wenker sing Ärbëijdt jëijdt wiggo, och wänn dä Mann sellver ald lang dud eß. Im Winter fliegen die trockenen Blätter in der Luft herum. Es hört gleich auf zu schneien, dann wird das Wetter wieder besser. Tu Kohlen in den Ofen, damit die Milch bald zu kochen anfängt. Der gute alte Mann ist mit dem Pferd(e) auf dem Eis eingebrochen und in das kalte Wasser gefallen. Er ist vor vier oder sechs Wochen gestorben. Das Feuer war zu heiß, die Kuchen sind ja"}
{"id": "13291", "contents": "Dä Shprooche Fochscho Georg Wenker hätt fö singe Atlaß fun de döütsche Shprooche di Säz hee ußjedaach, fö de Ungescheed zwesche de Shprooche fun de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte op ze zëije. Dä Affshnidd_es_op Kölsch (mieh Sigge met kölsche Affshnėdte) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (Anndere Sigge met so_n Affshnėtte) Op Kölsch hëijße de Wenker Säz: Em Winter flėjje de drüjje Blädder en de Luvv eröm. Et hüet jlish op med schniije, dann weed et Wëddo widdo bäßßo. Důnn Klütte en do Ovve, domet de Millesh baal mem Koche aanfängk. Dä joode ahle Mann eß me m Pääd o m Iiß ennjebroche un ėn et kaale Waßßo jevalle. Dä / Hä eß füer fier oddo sääß Woche jeshtůrrve. Dat Füer wo ze hëijß, de Kooche sin jo fun unge jannz schwazz fobranndt. Dä / Hä ėß de Ëijo emmo oone Sallz un Päffo. De Fööß dom mer (esu doll) wih, ėsh jlöüv, di ha ėsh (mer) kapott jeloufe. Ėsh ben sellvo bëij dä Frou jewääse, un ėsh hann ed er jesaat — un se däät sare, se wůlld et och däer ier Dochter sare. Ėsh well ed och nid mieh widdo donnn. Ėsh schlonn Der jlish me m Kochlöffel jëd öm de"}
{"id": "13296", "contents": "Dä Shprooche_Fochscho Georg Wenker hätt fö singe Atlaß fun de döütsche Shprooche di Säz hee ußjedaach, fö de Ungescheed zwesche de Shprooche fun de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte op ze zëije. Op Cleefs hëijße de Wenker Säz: In de Wenter fliege de dröge Bläer in de Logt heröm. Et hört glick op te schneje, dan wöärt het Weer wiär bäter. Dütt Koale in den Aofen, dat de Melk [....] an te koaken fängt. De guje alde Mann es met et Pärd dör het Iss gefalle en in het kalde Water gefalle. Heij es vörr vier of säss Wäke gestörve. Dat Führ woar te heet, de Kuuk sin jör onder ganz schwart gebrannt. Heij ett de Eier ömmer ohne Salt än Päper. De Füht dönn min sehr, [...], ek glööv, eck häv se dörrgeloopen. Ek sin be de Frau gewäß, än häv et öhr gesät, än se säh, se woll et öhr Dochter sägge. Ek well et oak nitt märr weer duhn! Ek schlon ou glick met de Kookläpel öm de Ohre, du Aap! Worr goat ge hen? Solle me met oü goan? Et es ne schlächte Titt. Min liev Kind, bliv hier onder stoan, de quoaje Ganse bitten oü dood."}
{"id": "13298", "contents": "Dä Shproochefochscho Georg Wenker hätt fö singe Atlaß fun de döütsche Sprooche di Säz hee ußjedaach, fö de Ungescheed zwesche de Sprooche fun de ungescheedlijje Jääjende un Lannschaffte op ze zëije. Op Huhdöütsch hëijße de Wenker Säz: Im Winter fliegen die trockenen Blätter in der Luft herum. Es hört gleich auf zu schneien, dann wird das Wetter wieder besser. Tu Kohlen in den Ofen, damit die Milch bald zu kochen anfängt. Der gute alte Mann ist mit dem Pferd(e) auf dem Eis eingebrochen und in das kalte Wasser gefallen. Er ist vor vier oder sechs Wochen gestorben. Das Feuer war zu heiß, die Kuchen sind ja unten ganz schwarz gebrannt. Er ißt die Eier immer ohne Salz und Pfeffer. Die Füße tun mir (so sehr) weh, ich glaube, ich habe sie (mir) durchgelaufen. Ich bin selber bei der Frau gewesen und habe es ihr gesagt, und sie sagte, sie wolle es auch ihrer Tochter sagen. Ich will es auch nicht mehr wieder tun / machen. Ich schlage dich gleich mit dem Kochlöffel um die Ohren, du Affe. Wo gehst du (denn) hin? Sollen wir mitgehen (mit dir gehen)? Das / es sind schlechte Zeiten. Mein liebes Kind, bleib hier unten"}
{"id": "13313", "contents": "Jiesekereke es ene Deel von Jlabbach. Bess 1975 huet Jiesekerke ävver beijm Rheedt (wat hüüd och zu Jlabbach tellt). Et hätt bald 16.000 Innwohner un besteht uut Jiesekerke, Schälse on Meerkamp."}
{"id": "13316", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Aischwiele es änne Shtadt em Rhingland zwesche Oche un Kölle. Jenauer jesaat lick Aischwiele em Kreijß Oche. De Noobore ringseröm (wenn man wie et Ührsche jeiht) sin de Öcher, de Würscheler, de Alsdörper, dr Kreijß Düren un de Lüh us Shtolbäärsh. In dr \"City\", wie man hück esu schönn sädd, kammer prima enkoofe, wenn eenem Ooche odde Düre zo weg fott es, und de Türm vun dr Bursch en Nootbersch odde en Kinzweejle aaluure un de aal Kersch St. Pitter un Paul. Joot fiere kamme inet Schnällejeisje un op dr Maat. In Aischwiele jiddet vell Burje, Bösch un Enkoofsmööschlischkeede. Dat mieste Wasser op dr Aischwiele Ääd es in dr Eng un in dr Blausteinsee. Aischwiele hät dr jröößte Ruusemoondaachszoch noo Kölle un Mainz. Fröjer han de aal Löck jejlööv, dat mer et naats net vun Kinzweijler no Hehlroot zu Voos odde alleen joon sullt. De Buure en Hehlroot woren ööstisch on kunde sech en ne \"Stöpp\" verwandele, dat woër ne Wärwulf, on dann dooten se anger Löck duud bieße on opfresse. Puttes, Soorbrode un Riesflam. Peter Kremer: Wo das Grauen lauert. Blutsauger und kopflose Reiter, Werwölfe und Wiedergänger"}
{"id": "13355", "contents": "Dat OmegaWiki ess en ellëtronesch Wööterbooch em Internet. Et weed jän med OW affjekööz. Ed eß em Opbou, un sůll enß e Nohkixel wääde, wo mer alle Wööter en alle Sprooche medd en Äklierong en alle Sprooche, un dänne ier Övversäzong en alle Sprooche nohluure künne sull. Un noch enne Houfe mieh Ennfommazjone un Daate zo jedem Woot. Opjeboud_eß_dat_Jannze op dä Söüle: Et hadd_en Web_Sigk, woh mer sesh de Wööterbooch_Date, un e paar Sigge dröm_eröm, aanlure un enjëvve kann. Et eß e Wiki, wo ville Minsche jemëijnsam draan werreke künne, un ier Weßße ennjävve, su dadd_et zosamme jenumme widdo aan dii errußjejovve wääde kann, di dornoh froore. Et hädd_en rellazjonal DaateBank, woh de jannze Wööter un denne ier Daate dren stääshe. Dat määt, dat mer di joot en jeede Aat fowënnde kann, di mer met däm Täx fun de nommaale Wikkiß nedd_esu joot_künndt. Em OmegaWiki sing Ennjangß_Sigk Em OmegaWiki sing Sigk övver de Kölsche Shprooch Infomazjon övver de Aanfäng op Metta_Wikki (op änglesch) Et Blog fum WiktionaryZ singe Kommißßjon (op änglesch) Et Blog fum OmegaWiki singe Kommißßjon (op änglesch) GEMET"}
{"id": "134256", "contents": "Dat Woot poppe steit för en Saach, wo nen anständije Mensch nit drövver sprisch. Dodröm jo'me do och nit wigger drop en. Et enzije, wat noch ze sare bliiv, es, dat dat Woot us'm Kölsche kütt un sesch jetz att en dä janze Bundesreppeblik usjebreit hät, sudat dat jeder versteit un och selvs benötz. Poppe don Mann un Frou, miihßdenß jedenvallß, wann se sesch janz besönndeß jään han. Vörher un hengerheer un zweschedren weed öff jeknuutsch un jebütz. Dobëij kritt dä Mann enne Shtiive un dä kütt en dä Frou ier Funz. Wann hä dobëij affshprez, ävver och sönß, han di zwëij en Schangß, dat se e Kinnk bemm Poppe zeuje. Wä dat net well, nemmp de Pill, ene Pariser, odder de ůnfrůchbaare Dääsh."}
{"id": "134263", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Vatter unser eß et wichtigste Jrundjebätt von de Christe, dat von Jesus Christus persönlich vürjesproche wudde eß, wie me bädde soll: Uuse Vatte em Himmel jehellisch soll Ühre Naam sin. Ühr Köningkreich soll komme, Ühre Will soll passere, em Himmel wie op d'r Äärd. Jätt uus jeden Daach uus Brut. Un verjätt uus uus Schuld, suwie me dänne verjäwe, die uus jätt jedonn hann. Un stellt uus net op de Pröfung, äwe erlüüst uus von dämm Öwel. (Denn von Üsch eß et Köningkreich, die Kraff un die Praach, en Iwichkeet.) Amen. Et „Vatter unser“ en e nem andere ripoarische Dialek: Vatter User, dä Do beß boven em Hemmel, Dinge Nam es hillisch! Ding Risch sull zo uns kumme! Dinge Welle es Jesetz, em Hemmel un up de Äed. Et dääschlesch Bruud jev ons och hück widder. Un vorjiv ons ons Scholde, esu wie mier och ons Scholdije verjeve donn. Dunn ons nit en Vorsoochong brenge, söndorn nemm dat Übel fun ons fott. Do bes dä Här, et es Ding Risch, un Ding Maach, un Ding Härleschkeid en Ieweschkeid, Ame. Et „Vatter unser“ op Borbecksch Platt"}
{"id": "134270", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Viktor Dyk wo ene tschechische Deeshter, Prosaschrriver, Dramatiker, Politiker, un Rääshßanwallt. Hä wood am 31. Dezember em Johr 1877 in Pšovka bei Mělník jeboore un es aam † 14. Mai em Johr 1931 op de Ensel Lopud en Jugoslawien jeshtorve."}
{"id": "134271", "contents": "Et Elsa Scholten (* 28. Febrowaa 1902 in Homberg (hück e Veedel vun Duisburch), † 14. Oktoober 1981 in Kölle) wor en Schauspillerin un dät zo d'r Stammbesetzung vum Millowitsch-Theater jehüre. Besonders belieb wor se bei de Lück wäjen ihrem esch kölsche Humor. En dä Stöcksche beim Millowitsch dät se mietstens die Roll vun dä Fraue met Hoor op de Zäng, äwer jrußem Hätz, verkörpere. Wer wesse will, wie et fröher en der ahl kölsche Veedele zojejange eß, der sollt sich unbedingk dat Stöck „Em Nachtjackenveedel“ anluure. „Et Fussig Julche“ „Em Nachtjackenveedel“ Beröhmte Kölsche op Meloote"}
{"id": "134274", "contents": "Jesus Christus (griechisch Ἰησούς Χριστός (Iēsous Christos, Jesus, dä Jesalefte)) dat es unsere Härjott. Hä wod vun singer Mutter, dä Maria, jebore, obwohl die noch jar nit met enem Mann zesamme jewäse wor. Nen Engel wor dä Maria erscheene un hatt ehr jesat, dat se e Kind op de Welt brenge wöd un dat dat dä Messias un de Küning vun Israel wör. Wie dä Jesus jebore wor, moote singe Vatter un sing Mutter met em flöchte, weil dä Küning vun Israel vürhatt, all Pänz ömzebringe, domet dä Jesus nit Küning wäde künnt. Wie e su drissisch Johr aal wör, hät dä Jesus aanjefange, dä Minsche ze predije. Hä sat enne, dat et enzichwichtije em Levve de Leev wör: de Leev zo Jott, de Leev zo dä andere Minsche un och de Leev zo sich sellevs. Vill Lügg hann em Jesus jejläuv un sinn dä neue Liehr jefollech, ävver mänche vun dä Jode hät die Liehr nit jefalle un se hann sich zesammejedonn, dä Jesus aan de Römer verrode un me hät en jequält un aam Eng dutjekrüzich. Nohdäm wat mir Christe jläuve, es dä Jesus för unser Sönde jestoove un aam dretten Daach widder vun dä Duten operstande. Keesche"}
{"id": "134298", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Vings es e Veedel vun Kölle, dat op de Schäl Sick em Oste vum aachte Stadtbezirk vun Kölle lidd. Zur Zigg wunne övver 11 500 Minsche in Vings. Vings es op dä Schäl Sick jeleje un jrenz an Kalk, Hühebirch, Uustem un Jrembirch; markante Jrenze sin hee de Bahnstrecke un dä Vingster Ring. In ner Schenkungsurkund vum Etzbishof Heribäät vun Kölle wood Vings als Vinhem et etze Mol im Johr 1003 erwäähnt, ävver et jitt Vermutunge, dat et schon zur Römerzigg bestund un d´r Name sich vun dem lateinische Wood Vinitor für „Winzer“ avvleit. Och sprich dofür dat die heutije Kuthstrooß schon in d´r Römerzigg als Deil vum Handelswääch Frankfurt noh Antwerpe bestund. Övver Jahrhunderte woor Vings e ländlich Dorf mit vier Buurehöff, vun dänne hück nur noch dä Vingster Hoff als Eijentumswohnanlage besteht. Dä Otsmittelpunk wor dä heutije Heßhofplatz, dä direk am Vingster Pool (dämm Dorfteich) looch. Im Johr 1825 hann 275 Lück in Vings jelääv, durch de zoonemmende Industrialisierung im benachbaarte Kalek öm de Jahrhundertwend schon 3300. Vun 1867 bess 1900 jehüürte Vings zo Kalk, 1900 wood dat Dorf dann für zehn Johr zur"}
{"id": "134301", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ossheim oder Uustem (ofizjell: Köln-Ostheim) es e Veedel vun Kölle, dat lidd op de Schäl Sick em Oste, ed jehüürt zom aachte Stadtbezirk vun Kölle. Zur Zigg wunne fass 11 000 Minsche in Ossheim. Ossheim wor lange Zigg nur e Buuredorf wat zo Merrem jehührt hät. Et loch an d´r Grenz vum Herzogtum Berg noh Kurkölle, deshalb wor do nit vill los. Eets 1710 hät dä Pfarrer vun Merrem, dä Gottfried Krautwigh, us singem eigene Spardösje dä Ossheimer et Servatiuskapellche jebaut. Im Protokoll vün dä Weihung steht et eetste mol jet vun nem Dorf namens Ossheim drin. Am Anfang vum 20. Johrhundert, sin allerhand Arbeider von dä Fabrikke in Kalk un Müllem noh Ossheim jetrocke, denn durch die janze Industrie wohr in dä Industrieplätz nie mieh vill Platz för Wuhnunge. Dat klein Kapellche wor dä Ossheimer Katholike 1906 nit mie jroß genoch, deshalb han se et avjerisse un jäjenövver de Servatiuskirch jebaut. Ach johr spääder, am 1. April 1914 es Ossheim zosamme mit Merrem noh Kölle einjemeindet woode. Die Stadt Kölle hät schon 1904 dofür jesorch dat Ossheim ne Anschluss an de Stroßebahn jekrääje hät. Domit"}
{"id": "134338", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) E Pongk, Punk, hallef offezjäl Pfund es e hallef Killo, e Jeweech. Jraad om Maat kriß de vun de Buure et Zeuch en Ponk on nid en Killo afjewoore."}
{"id": "134395", "contents": "De Autobahn A 57 jeit vun Kölle noh Nühß. de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571 A573 A602 A620 A623 A643 A648 A650 A652 A656 A659 A661 A671 A672 A831 A861 A864 A952 A980 A995"}
{"id": "134396", "contents": "Worringe es dat Veedel em allerhüühste Norde vun Kölle, et jrenz aan de Rhing un häd do enne Have, et jrenz aan de Stadt Dormare, e beßje aan Hackebroich un aan die kölsche Veedelle Roggedörp-Thenhove (ofizjel: Roggendorf-Thenhoven), Fühlinge (offizjel: Köln-Fühlingen) un Langel un es med dänne em sechste Stadtbezirrk vun Kölle, dä em Weste vum Rhing jelääje es. Worringe es berüühmp bei de Kölsche zig dä Schlaach vun Worringe, wo de Kölsche met Hüllp vun ußerhallef, dä widderölijje Ääzbischhoff Siechfried vun Westerbursch loss woote, dat wor aam 5. Juni em Johr 1288. Worringe häd enne eijene Autobahn-Aanschloß. Et häd och enne Haldestell fun der S-Bahn un enne Haldestell fun der Bahn, di_sen ävver zosamme jelaat. Worringe häd och üvver 70 Fastelovensvereine un häd Köllens drittjrößten Sportverein, de SG-Köln Worringe. In Worringe jibt et mehrere Kinderjaade, zwei Grundschoole und ein Hauptschool. De mießte Lück wissen jar nitt, dat Worringe eins zu Frankrish gehöt hätt, dat wor zo de Französische Revulotion, dat wor um 1794. Worringe wor ens äh Fischerdörp, heugzudach hätt et enne resege Chemiepark vör de Döör stonn. In Worringe is jedes Johr zur selve Zick a Kirmes, wu se all hin jonn, wenn se nichts zo donn hann, dat"}
{"id": "13471", "contents": "En Stadt (vunn althd. stat, Oot) dat es, wo Minsche noh zesamme wohne, mieß do wo sisch Vorkehrswäjje kreuze. En Stadt hätt en eijen Vorwaltung (di sezz em Rodhus) un Vorsorjung. En Stadt of och ein Jemein hänn eijen Rääßstruktur un Huhheizrääschte, anners wi en Dorp. De Lück, di in en Stadt läwwe, sinn mieß zimlij ungerschidlisch, watt tüppisch för en Stadt es. De ääzte Städt hänn sich ad om 9000 v. Chr. jebildet, domohls em Nohe Ooßte un en d'r Türkeij. Die ääzte Stadt, vun dä ma jet weiß, es Jerischo. Wischtije Städt em Rhingland sinn: Bonn Düsseldorf Kölle Oche"}
{"id": "13475", "contents": "Huf eßß en klenk Dorp beij Oche, of vielleish nid emohl sonder nur en Houfe Hüüser. Huf lijjt zwesche Vetschau unn Richterich. Et jitt Lück di saare eijjentlijj gehüürt et zo Vetschau, weijl se de jleijsche Bolzplatz brouche. Huf lijjt nid wigg vunn dä aale Zeche Karl-Friedrich. Zwesche Huf unn dämm Berschwerk lijje Hüüser di föör de Ingenjööre vunn dä Zesche jebout woode sinn."}
{"id": "13476", "contents": "En Höönerouch kritt mer, wëm_mer Schohn drääht, di_ze ëng_sin, di ëijnem de Ziije quädsche donn. Wäm_mer dat lang jenooch dëijd_tann weed do enne Knubbel waahße, e Horren uß Horren, wat jenoujenumme bloos_en janz, janz decke Hugk eß."}
{"id": "13500", "contents": "Lili eß an Band uß Kölle. Se spille en Aat nöüje millde Punk un Rock un mer merrek ine aan, dat se Spass am Spille hann. Ier Plaate Fėrrma, de Capitol, die bëij EMI en Kölle hüüere, läät inne en ierem PR Mattrijaal en dä Muul: „Wir sind Lili. Wir rocken bis die Kerfte brennt, zwei, drei Akkorde, die sicher jeder von euch kennt. Wir haben den Feingeist nicht gepachtet, dafür sind wir unendlich laut und jede Melodie von uns klingt irgendwie geklaut.“ Aanjevange sull dat hann medd enne Aanzëijsh ennene Mussik Zëijschreff. Wää dat opjejovve hätt, wat dren schtunndt, un wat fö n Zëijschreff, dat weßße mer nėt. Do drop sulle sesh dann di fier eetze Bännd medjleedo jemälldt han. Dat woore all Wievere. Wiso di fundte, dat se blooß fürwiijend Fraulück wööre, dat mööd uns enß ëijne kloo maache. Jedenfallß noohme se dat alls enne Jrunnd, fö sesch Lili ze nänne, ußßodämm wöö t schön koot un kööhm emmo fädd op de Plakaate, säät di Plaate Firrma. Dat sůll em Joohr 2001 jewääse sinn. Die fier hatte Shpaßß meddenand, un shpellte en Kölle un drömröm, un em Ruhrpott. Däm Anke aan de Trommele wood tat ze fill, und"}
{"id": "13502", "contents": "Dä Name localhost hät ungo tcp/IP dä Kompjuto wo mo dran es, odo jrad drop es. Op do äjene Rääschno küt mo no met dä IP Addräßß 127.0.0.1 un di eß nommahl op dä Name localhost jemäpp. Bäj IPv6 eß dat di [[::1]], di doselve Deenß däjt. Hät mo do enne Sörvo am loufe, da kammer dä med localhost aanredde, zem Bäjshpell esu: telnet localhost 1024 ftp localhost http://localhost:8080/wiki/Main_Page Beddent weed dat all janz jenousu wi wann dat enne anndorre Rääshno wö. Op dö Protokoll Ebene jäjt dan dat Klajent Projramm med däm äjene Räschnor jenau esu öm wi wän dat enne beleebijje Räschnor em Ingernet wöhr. Mer bruch jaa käjne Zojangk noh'm Ingernet do för, et es jenooch, wämmo om äjene Süstem en loopback device ennjereshd hät. Dat es e shtök software wat sesh wi et Ingernet sellve benimmt, ävvo do bäj di Daate, di mo imm shek, jlish wido zerrög jit, als wi wän se fun drusse jekumme wööre. Jebruch weed das jähn fö de äijene Räsho uß ze probeere ih dat mo dänn aan et näz hängk, ävvo och fö Projamme ze täste befüür mo se errus jit. Mansh äjno hät et och leevo wan hä käjn"}
{"id": "13504", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) De Zeche Carl-Friedrich woor zwesche 1920 unn 1926 en Steinkohlenzech en Oche-Richterich. Et woor de wääßlischste Zech op däm Jebiet vunn däm watt hückzedaach den Bundesrepublik Deutschland es. Et eßß nid allzevill erußßjekomme ußß dä Zesche. Däswäjje hätt mer se 1927 opjeloh. 1995 wood se renoveet unn jätz es do en kleij Jewervjebeet. Datt watt mer hück Karl-Friedrich-Straße nennt, jangk vunn Laurensbersch övver Jrünental (beij Richterich) beßß noh Huf. Do fingk mer och aale Ingenieurshüüser von dä Zesche. De Zeche Carl Friedrich hück"}
{"id": "13510", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Venlo is ing sjtad en jemingde i jen provins Hollesj Limburg in 't Holles. 't Ligk jans in 't Zude teëje de Dütsje jrens aa; Venlo ligk neet wied va Jladbach (Moenchengladbach). De sjtad Venlo hauw in 2016 37.497 Iwoeënere, en de jemingde hauw op d'r ieësjte aprel va dat joar 100.630 lüh. De inwoeënere va Venlo kalle 't Venloer Platt, e Limburgisch-Berrjisches Platt, dat jet voot hat van 't noardelije Kleverlands. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "13519", "contents": "De Füürhangshtüüer oddo Jadingeshtüüer eß draan schold, dat_te Lügg_en Holland koum Jadinge für de Finster hann. Wi bëij dënne fröer enß dä Künning en Shtüüer op de Füürhäng ähovve hätt, do sinn de Lück hen_jejange, hann de Füürhäng affjehange, un han dämm Künning enne Furrel jezëijsh. Do sen dė Holländo beß hügk bëij_jeblevve — wann_De jäds_do eröm löüfß, kannß_De övverall en de nakkijje Finßtere_erinn_luuore, un dänne Holländo bëijem Ëßße oddo bëijem Färrnseje zoluuore. Wämm_mo ävver jäz noh_söök, wann dat wooh met dä Stüüer, un wi dä Künning jehäijße hät, do fingk mer erruß, dat dat esu jaa nit jewääse sinn kann. En Finsto_Stüüer hädd_et enß jejovve, ävver dat met dä Füürhangshtüüer eß bloos_enne nëtte Fozäll jewääse. Klingk trozdämm_joodt. Woröm dė Lügg_en de Nederläng nu koum Jadinge hann, weßße mer jäds_ävvo non_nit."}
{"id": "13553", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Monika Kampmann (* 19. Juli 1946 en Kölle) es e ech kölsch Mädche. Et mäht un singk Leeder, och en kölsche Mundaat. Dat Monika es knatschjeck op Saache met en lila Färv. Ov Höt, Wöbche oder Botze ... däm Monika sing Klamotte sin meeschtendeils lila. Wann dat Monika op dr Bühn optritt, dann hät et jedes Mol e klein Höckerche dobei. Et es allemolde datselve Höckerche. Dat es en Aanjewende met Fazung. Met däm Höckerche hät dat Monika bei jedem Optritt de optimal Position, öm de Schrumm ze zuppe. Op die Aat un Wies kritt et tirektemang dä richtije Avstand zwesche däm Setz un däm Foßbänkelche, un moss nit lang erömprobiere, wie et de Jitta halde soll. Zick 1976 steiht dat Monika op dr Bühn un singk jäje Unjerechtichkeite, Diskriminierung un Kreech. Miestens zesamme mem Ingrid Ittel-Fernau. Dat Ingrid es däm Monika sing Managerin und spillt om Klavier. Die zwei triff mer alle naslang op musikalische Veraanstaltunge, wie zom Beispill em Kölner Senftöpfchen oder"}
{"id": "139511", "contents": "ISO 639-6 ess_enne ingenazjonale Shtanndat dä jraad_opjebout weed. Hä jehüüert en de Rëij fun de ISO 639 Schtanndatß, di sesch all med de Minsche ier Sprooche beschäfftejje, di_jet eesu jitt. De ISO 639-6 eß besönndoß jood zem Aanwënnde, wann_et öm jëtt_jëijt, wat automaatesch löüf. Domet, dat_te Kompjuterre emmo mih enjesazz weede, eß do Bedarrəf am waahße, dat mor de Shproochejroppe, Shprooche, Dijaläkte — de su jenannte Sprochweßßeschafflijje_Jäjeshtänndt — joot, reshtesh, un jenou, äkänne un zotėere kann. Dat weet ėmmo weshtijjo. De ISO 639-6 weed op de Stanndads_op_boue, di alld_do sinn. Dat hëijß, Kënnzeijshe, oddo Affköözonge uß de älldere Norrme weede övvonůmme un ennjebout. Förr_e Bëijshpell, de ISO 639-3 schriif eng för Ënglesh, de ISO 639-6 weed, wi_de ISO 639-1, en schriive. The ISO 639-6 eß aan am Pëijle, dat se winnishßdenß öm de 25 Dousend fun unsere 'Sprochweßßeschafflijje_Jäjeshtänndt' affbellde kann, wat_schunn_enß enne_jruße Fochtschredd_eß, jäjeöver bloß 7643 Shprooche un Shproochejroppe uß dä ISO 639-3 ier Lėßß. Öm domet joot hantėere ze künne, well mer di_jenn_en sujenannt hirarscheshe Shtroktuho daashtälle. Di_weed am ëijne Äng de Shprooche_Famillėje ënthallde, unn_am anndere Ängk Dijalägkte, di_mer nur schwaade dëijt, un di nidd_enß Ëijne op_schriif."}
{"id": "139571", "contents": "Ene Ussdrock ess ene Bezejschnong för en Woot. Et weed jään bej Saachen vowändt, die esu ene Aat Laboaat ess, nor dat et mejß ej woot es."}
{"id": "139579", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä nöüje Fernsetorrem fun Kölle wood aanfangß der 80er Johre fun de Minnsche en Kölle ned esu aanjenumme. Mer saat, hä däät dem Dom en der Seesh shtonn, der Hemmel zostëlle, et Shtadtbelld foschengliere, un wat nid_all. „D'r Pimmel vun der Poss“ han de Bläck Fööss övver inn jesonge. Ävver de Poßß un en kölsche Zëijdong hann enne Wettbewerreb ußjeschrevve för enne schöne Name för dat dönne Denge un enne Prëijß ußjesazz. Su kohm dann dä Name Colonius obb_et Tappee, hät de Waal jewunne; un dä eß beß hück janz sëbbsfoshtänndlesch jewoode, un Jede kännd_un brurr_en."}
{"id": "139664", "contents": "Esperanto es de am wiggesten verbrejt intonationaal Plansprooch. Ihr Noom lejt sisch vum Pseudonym af, unger dämmm Ludwik Lejzer Zamenhof (im Düggschen manschmool: Ludwig Lazarus Samenhof) 1887 de Jrondlaache vun d'r Sprooch veröffentlischte. Sing Absesch wor et, ene lejsch erlierbaare, nüütraale Sprooch för de ingernationaale Kommunikation ze entwickole, die äwwo anndere Sprooche nit äsätze sulld. Zamehoff hätt ene ingonationaal Sproochjemejnschaff jemaat, die dat Esperanto sigghär för ville Zwäcke anwändt: Vür allem för Rejse, Breefrüngkschaffto, ingonationaale Träffo on kulterällen Usdousch (Literatuur, Mussik u. a.). Bald fand diss Sprooch uch Verwänndong in Radiosendongen un spätter im Ingonet. Wikipedia op Esperanto Sigg opp Esperanto öwer de Ripoaresche Sprooche"}
{"id": "139674", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Aijelstain oddo Ëijelstëijn ess_en Shtrohß en Kölle un dat Veedel dröm_röm, un di Poods_an der irem Ëngk → Ëijelshtëijnßpooz. Di Shtrohß litt hük zwesche em wääßlijje Ëngk fum Houpbaanhoff, oddo Zint Urrsella, un de Ëijelshtëijnßpooz. Se eß ëijn fun de ählßte kölsche Shtrohße, do sinn ald de ahle Römer drövver noh Nüüß jetalləp, un zerröck, wobëij_se dann ier Shtadtmoere ald tiräk füer sesch soohche. En de römesche Zigk looch der Aijelstain ußerhalləf fun de Shtadt un woh de Heershtroohß noh_m Norde fum Rhingland beß aan_et Meer. De Römer hatte do en Süül med ennem römesche Legions_Oodler shtonn, di bleev beß lang noh 1200 do aam Plaz. Fun däm Stëijn med däm aquila, wi_mer op Lattëijn fö_dä Oodler säät, küdd_och dä Name Ëijelshtëijn her. Em Meddelalldo woohte de nöüje Shtadtmoere jebout, di beß 1881 shtundte, un doh woh dä eygelsten oddo Eigylstein dann jraad zwesche dä ahle un dä neuje Moore. Em drüxeente Johondot hees_et dann alld eigelstein un och egelstein. En dä Zick loche drömröm wall en de Houpsaach noch de kölsche Boore ier Felldere. Em feezeente Johondot däät mer eygilsteyn schriive un em sëxeente"}
{"id": "139688", "contents": "E Dier es ene Hungk, en Katz oder söns jet, wo Levve dren es un wat sich vun allein bewäje un erömhöppe kann. Planze künne dat nit: sich vun dr Stell bewäje. Wa'mer dat esu well, dann es och dr Minsch e Dier. Jedem Dierche sing Pläsierche (Och et kleinste Dierche soll singe Spass han.) Et ärm Dier krije (Wann einer e bedröv Jeseech mäht.)"}
{"id": "139690", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Van d Graafschafter Krautfabrik Josef Schmitz KG en Meckenheim kütt dä Grafschafter Goldsaft, es en Röbekruck un weed vür allem op dem Vörjeberch jejesse. Op däm Eimer, wo dat Kruck drin es, süht mer ene Burch. Dat es de Tomburg bei Meckenheim."}
{"id": "139737", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Nohkaate es jet, wo mer hingerher, wann en Saach avjeschlosse es, noch ens vun vürre aanfängk. Beim Kaatespille jitt et en Rejel: \"Nohkaate jilt nit\". nohkaate in: Adam Wrede: Neuer Kölnischer Wortschatz, Zweiter Band, K-R, S. 235"}
{"id": "139755", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee di Sigg es em Öskerchene Platt (mieh Sigge em Öskerchene Platt un jeschrevve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeschrevve wii_mer_t_shprish) Öskerche (amplisch: Euskirchen) ös dat Stättsche, wo all Löck sare, dat se am Fohs von de Eefel wonne dääte, weil se kenn Eefele senn wolle on die jebirjische Landschaft iersch hönge Öskirche ahnfängk. Dat Städtsche ös at siehr alt. Stadtrechte hann se zöngk 1302, on die hann se von Walram dämm Rude jekräje, der wor Jraf von Montjoeu (Monschau). Jedes Johr dorschten se ne Maaht afhahle, der heesch Semme-Jödde-Maht (Simon-Juda-Markt) on wied bös höck am letzte Waucheengk em Oktober afjehahle. Die ahle Stadtmuue ös och noch möt e paar kuerte Stöcke erhahle, on Tüernche jitt et och noch ze sehn von domols. Ussedämm jitt et e schön Stadtmuseum möt vell interessante Saache von domols em decke Tuern, tireck növve de Määteskirch. Öskerche litt aam Veybach su schön wie Kölle am Rhing, su vezällt os Fastelovendsleedche, wat he in jedem Saal jesonge wied. Selevsveständlich litt Öskerche och ahn de Ereff, ävve die flüss usseneröm on ös deshalev net su wichtich, ausse für bestembte Betriebe, die jenau aan der Baach jebaut"}
{"id": "139797", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Loffschlang oddo Luffschlang ess enne dönne Shtriife uß Papier. Fö jewöönlesch wääde se als enne Reng opjerolld onger de Lück jebraat. Dobëij sinn di esu lëijsch jewekkeld dadd et janz ëijfarr eß, dat mer se med e beßje Puhßte dorresch de Jäjend blohse kann. Mer kann ävver och et Äng memme un zweschwe de Fengere faßßhallde, dä Reng fott schmiiße, un domet di Luffschlang sesch op rolle lohße. Der Name hann se wall, wëijl se dorrsch de Luff fleeje sulle, un wëijl se lang senn, un en Schlange Linnije optredde — sönß sinn se weder uß Luff, noch lebänndesch, allso ken nommaale Schlange. Äfonge hät mer se alld längo, dat sull enne Bälliner Drokker mem Noh Name Demuth jewääse sinn. Fellëijsch enne Fowandte fum aahle Litfaß. Künnd och sinn, dat di Idee fun de Luffschlange uß Schina bëij onß ennt Land jekumme eß, dat wëijß mer nidd esu jenou. Luffschlange weede bëijm Fiere jebruch, besöndoss op Silvëßto, op Faßteloovend, bëij Jebootßdaare, op Bedriifß Fiere, un wänn do Papß noh Kölle kütt. Jään dëijt mer och op janz jewöönlijje Paatiß domet strunze, dat mer de Bud"}
{"id": "139839", "contents": "Et Worfmatrial em Kaanevall sen eez ens Kamelle. Ävver och: Kamelle, kamelle, Strüüßjer Keujomie Lotscher Keubongbongs Schokkeläädsche Pralineschaschtele Liebesperle Nüggelle Bäbi-Fläsche Plastikbeschersche Bällsche Spaaschweinsche Tütsche me Jummibärsche Pafömmfläschelsche Kaate Papiersche Kofetti Loff-Schlange Klopapierrolle Spreewaldjurrke Bützje un noch mieh ... un dat küd all vom Zoch up de Löck un en de Finstere jefloore. Wä et fäng hät jlöck jehatt. Die Fastelovendsjecke bezahle ihr Worfmatrial sellver us de eijene Täsch. Tonne vun Worfmatrijal weede jedeß Johr op der Zochwääsch jefahre un ferdeijlt. Am Eng hät dann de Shtadtrejnijung dä Spaß möt dämm wat övverisch blievt."}
{"id": "139884", "contents": "Hee di Sigg es em Öskerchene Platt (mieh Sigge em Öskerchene Platt un jeschrevve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeschrevve wii_mer_t_shprish) Rita ös ne Naam von ene Hellije us Meddelitalije. Die hätt en Cascia, 150 Kilomete nordösslich von Rom, em 14.Johrhondert jewonnt on jelövv. Jebore ös se 1367 als Doete von Antonio on Amata Lottius, die at net mieh jong woere, wie se dat Mädsche kräsche. Ejentlich ös se op der Naam Margerita jedööf. Rita ös en Afkürzung von dem Naam. Se wor ald als kleen Mädsche e onjewöhnlisch Köngk. Et wied vezallt, dat ihr als Bäbi e paar Beje en de Mongk jeflore senn on nix schlömmes dobei passiert ös. Se wollt jäen en et Klueste john, ävve die Äldere hann se em Alte von 14 Johr möt enem Kähl us Roccaporena naamens Ferdinando Mancini vehierod, der e fies Jemöht hatt on off onbeherrsch on wöhdisch woer. Böss dat et 18 woer, dorsch se noch deheem blieve. Donnoh hätt dann et bej öm jewonnt on jeliert, ön jern ze hann. Och häe ös möt de Johre röjije jewohre. Se hätt möt dem dann zwei Fente jekräje. Em Johr 1401 hann se ihr de Mann dann duet heemjebraht, on keene woss, wie"}
{"id": "139891", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Bëijshpell för en Addrëss_em Ingernet: http://ksh.wikipedia.org/index.html Affstände noh de Punkte dääte se kapott maache! Klempe oddo Klämmpe dëijt mer, wäm_mer bëijm Schriive fojeßß, Zwescheröüm ze loohße. Dat paßßėd_Ėijnem besöndoß lëijsch noh Saz Zëijshe, allsu Pungk un Komma, un wäm_mer et fun de Maschine Schriiverëij esu jevënnd_eß. Et eß ävve fun de Tüppojrafi hä jesinn nit reshtesch, un süüt och nid_esu jood_uß. Nu künnte moderne Kompjuto- un Saz Süßteme dat outomatesch wido fott maache, un mannsche donn dat och, ävver lang nit alle, besöndoß nit em Ömfeld fum Internet, woh jo öff Adresse jeschrevve wääde mößße, wo Pungkte dren sin, wo këijne Affshtannd do henger jehüürt. HAN DISH JO SU LE EV.BESÖCK MISH BA HL.DING KALLIMÜSJ Klëmmpe bëijm SMS Schriive. Mer kritt mieh enn_et Dißpläj. Et Plëngke"}
{"id": "139898", "contents": "Ajuja eß e ne ahle kölsche Ussrof als Zeiche, dat me Spass hätt Fastelovend ze fiere. Ajuja, ajuja, jetz jeht et widder ajuja, jetz jeht et Loss. Treck im e paar, treck im e paar, treck im e paar mem Reeme, ich hann dämm Mädche nix jedonn, et wor ze stärk am Rääne."}
{"id": "139907", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Ene Fisternöll es jet, wat keiner metkrije soll. Wann jet stell un heimlich zwesche enem Kääl un enem Frauminsch läuf, dann han die zwei e Fisternöllche. Un weil mer jo tolerant sen, jo, dat kammer och bei Lesbische un Schwule Lück sare. Dat Minsch, oder der Minsch, wo mer ene Fisternöll met hät, för der sät mer och: „Dat es minge Fisternöll“ oder mer denk sich: „Ich jon bei minge Fisternöll hück Ovend, wann et dunkel weed“ un freut sech drop. Och DAT stemmp nit. Et hät och nix ze donn mit \"fils à Noel\". Nun auf Hochdeutsch weiter: Das Wort kommt von \"fistan\" (Mittelhochdeutsch): sich beschäftigen, herumbasteln. Und esu is in Düsseldorf (!) och en Fisternöll einer, dä im Keller irjendwat erömbastelt. (Quelle: Peter Honnen)"}
{"id": "139908", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Ene Fisternölles es ene Minsch, dä stell jet am zosammeknuve es, ohne dat et jruuß opfällt."}
{"id": "139910", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Et Bärbelche es en Fijur usem Hännesche-Thiater. Dobei hät dat Bärbelche e besonder Verhäldnis zom Hännesche. En denne Stöckelche för de Pänz es dat Bärbelche et Schwesterche vum Hännesche. En denne Stöcke för de Jruuße hät dat Bärbelche alle naslang e Fisternöllche met däm Käälche."}
{"id": "139952", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Gerhard Jussenhoven (* 30. Januar 1911 en Kölle; † 13. Juli 2006 en Kölle) wor_e_ne deutsche Komponiss un Musikverläjer, dä besonders durch sing kölsche Fastelovendsleedche bekannt jewudde eß. E paar Leedche die hä jeschriwen hätt, könnt m'r su manchem Blötschkopp un Lossmichstonn aan et Hätz läje, zom Beispill: Met uns määt kejner d'r Mollie mie Met uns määt kejner d'r Mollie, Mollie, Mollie, Mollie mie, op e ne Schnäuzer op e ne Bart, op en Brill op en Plaat, met uns hann se lang jenoch de Aap jemaat, met uns määt kejner d'r Mollie, Mollie, Mollie, Mollie mie! ode: Denk wie Joldschmitz Denk wie Joldschmitz Jung, der Jung wor schlau, denk wie Joldschmitz Jung, der woss genau, wenn Du dich ärgers donn andre sich freue, dröm loss die Blötschköpp dr Nachen dir deue. Denk wie Joldschmitz Jung, denk wie Joldschmitz Jung, wenn d'r ejner aan d'r Wimpere klimpere will! andere Leedche: Saarens Blootwoosch Äwer Wieverfasteloovend jeht et loss Die Hüsjer bont om Aldermaat Do steht e ne Schutzmann Colonia du wunderschöne Stadt am Rhing Dat Jlockespill vum Rothuusturm Die hinger de Jadinge stonn un spingxe Immer"}
{"id": "139954", "contents": "Blötschkopp - E ne Kopp met e nem Blötsch (Jäjendejl von Büül) eß nimmie rond. Un dä Blötsch em Kopp könnt sich op et denke usswirke. Deshalef säät me em Rheinland für e ne Minsch, dä e bißje jeketsch] eß."}
{"id": "139957", "contents": "De Marseillaise eß de Nationalhymm vun d'r Französischen Republik un dä Tex vun d'r ierschten Stroph hejß su: Allons enfants de la Patrie, Le jour de gloire est arrivé! Contre nous de la tyrannie, L’étendard sanglant est levé, L’étendard sanglant est levé, Entendez-vous dans les campagnes Mugir ces féroces soldats? Ils viennent jusque dans vos bras Egorger vos fils, vos compagnes. Aux armes, citoyens, Formez vos bataillons, Marchons, marchons! Qu’un sang impur Abreuve nos sillons!"}
{"id": "139971", "contents": "Jadinnge sinn halfdörchsichtije Vüürhäng, die mer vür et Finster hängk. En kradisch Frauminsch steiht hinger de Jadinnge, luurt op de Strooss, besüüht sich, wat de Lück esu don, un säht: \"Nu süch ens aan!\". Dorüvver han die Kölsche Gerhard Jussenhoven, Komponess un J. Schlösser, Dechter ad vür'em Kreesch dat Leed geschrivve: \"Die hinger de Jadinge stonn un spingxe\". Em Johr 1980 hät de Kingsize Dick zesamme mit De Bläck Fööss dat Leed unger dem Name \"Die hinger de Gadinge stonn\" neu opjenomme, arangjeet vun Werner Dies. (Orjinalplaat: Copyright 1980 Emi Electrola GmbH, 1C 056-46200)."}
{"id": "139983", "contents": "Spingxe säht me em Rheinland, wenn me heimlich jätt beobachtet, öm aan Informatione ze komme. Spingxe (oder Spingkse) säht mer in Kölle für klammheimlich usem Ourewinkel ze luure, oder us enem Versteck klammheimlich jet ze beluure, wat die Beluurte nit spetz krijje sulle. Pänz en d'r Schull maachen sich e ne Spingxzeddel, domet se bei e ner Klassenarbeijt heimlich op die Lösung spingxe könne."}
{"id": "139991", "contents": "E Pißpott ös enne Äemmer, wo mar drop sett, öm ens ze sicke oder och ze drieße. Awa och för en Pöatsche föar de Babis seeit ma dat. Manfred Klauda: Geschichte und Geschichten vom Nachttopf, München, Nachttopf-Museum, Commons: Nachttöpfe – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "139998", "contents": "En en Kumbe dejht der Minsch jet errinn zem opbewaare. Do es Millsch, Kamelle, Jelld un Bleejschtev, Ööl, Zupp, Mammelad, Kompott, Promme, Schloot, un wad ned all, en de Kumpe aanzetreffe. Ävver nid all op eejmohl! En enem ööhnlije Huushalld es dat fing sotteht un et sinne och jähn underscheedlije Kumbe för de Saache. Et Essen un de aner Sache dejt me net zosamme. Ävver föllejsch fingk mer ene Schlössel ens zwesche de Bleejschteff un Raddierjummis. Och Jummis un Wäscheklammere woode bej uns em Huus fröje en Kumbe ubjehovve. Kumbe sin us Ton, Schtejnjot, Schtejn, Jlas, Postelling, och ens us Hollz, un neuerdings us Plastic."}
{"id": "139999", "contents": "De Klüttemann brengk uns de Klötte, et Heizööl un wat do zoh jehüöt, fö em Winte et Huus wärm ze stoche."}
{"id": "1400", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Kirchroa is ing jemeende en ing sjtad in 't zuudoste va Hollendsj Limburg. De lu kalle hei 't Kirchröadsj, inne Ripuarische dialek, wie óch i Bóches, Zumpelveld en i Vols. Jet jans angesj wie de mieëtste Limburjer kalle. De sjtad hauw óp d'r 31e jannewaar va 2019 45.699 i-woeënere. D'r Burjemeester is 't Petra Dassen-Housen van 't CDA. Ieëmoals woare 't Duutsje Roa (Herzogenrath) en Kirchroa tsezame ing sjtad mit d'r naam Roa. De sjtad bejon rónks-erum 't kloeëster va Rolduc tse wase. Allewiel likt de jrens mit Limburg en 't Duutsj durch Roa en sjeit Kirchroa va Roa (Herzogenrath). Tsezame mit Heële, Lankjraaf en, a jen angere zie va de jrens, Oche en Roa, is Kirchroa ing min of mieë anee jewase jroeëssjtad woeëde. De jemeendets Roa en Kirchroa weëde hu tse daags de \"Europasjtad\" of \"Eurode\" jenómpd. Nit wied doa-oave likt Oche. De sjtad hat jing jesjiechte wie jroeëse handelssjtad, woadurch me i Kirchroa ummezuns zal zukke noa vöal auw jebäuer. Zie is vuur 't wiechtiegste deel noa d'r krig entsjtange - de"}
{"id": "140005", "contents": "Einige Umzüge im Kölner Karneval woden Kappenfahrt genannt, en Begriff us dem vörigen Jahrhundert un jetzt aus der Mode."}
{"id": "140035", "contents": "Die Feuerzangenbowle eß der Titel von e'nem Roman uss dämm Johr 1933, dä von Heinrich Spoerl verfass wudde eß. Dä Tittel von dämm Roman kütt dovon, dat zo Beginn von dämm Roman en Häärerond bei e'ner Feuerzangenbowl Jescheechte von ihre Schullzick verzälle. Dä junge erfolchreiche Schriffsteller Johannes Pfeiffer eß op sing Vründe eifersüchtig, weil hä nur von e'nem Huuslehrer alles beijebraat bekomme hätt. Dorop beschleeße die Vründe, dat dä Pfeiffer noch ens verkleed in en richtige Schull jonn soll, öm all die Streech nohzeholle, die sing Vründe fröher op d'r Schull jemaat hann. Jesaat, jedonn, hä jeht op die Schull, spellt sing Streech un hierot am Engk die Dochter vum Direktor. Die bekannteste Verfilmung eß us öt Joohr 1944 met Heinz Rühmann un Paul Henckels. Een von dä bekannteste Szene uss däm Fillem, eß die Szen mem Lehrer Crey, jenannt \"Bömmel\": Die Pänz en d'r Klass verstecke sing Schohn, als hä en Dampfmaschin erkläre will: \"Da stelle me uns e mal janz dumm. Watt is en Dampfmaschin? ...\" Als hä am Engk von d'r Physikstond bemerk, dat die Pänz im die Schohn nit zeröckjäwe wolle, blief hä su lang setze, bis die Pänz im die Schohn zeröckjejowe hann. Hä verläss"}
{"id": "140036", "contents": "Jesocks säät me em Rhingland enß für Minsche, fun dänne mer jlöüv, di dääte sesh en e'ner schläächte Jesellschaff opphallde, odde med lääve; un och fö Volek, wad_om Land eröm_am_trecke eß, un wat me nit maach. Äänlejje Ußdröck sind Pack un Jesindel."}
{"id": "140037", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Paul Henckels (* 9. September 1885 en Hürth bei Kölle; † 27. Mai 1967 en Kettwig, hück Essen-Kettwig) wor e'ne deutsche Theater- un Filmschauspiller. Paul Henckels fing sing Laufbahn noh em Besöök vun d'r Huhschull für Bühnekunß am Düsseldorfer Schauspielhaus aan, un wo doh als Schauspiller, Bühnerejissör un Theaterdirektor tätig. Sing ierschte Frau wor Cecilia Brie (* 1884 en Breslau, † 1984 en Villa Gesell, Argentinien), och en Schauspillerin, met dä're drei Pänz hatt. 1921 hieroat he singe Schauspillerkollegin Thea Grodtzinsky (* 1893 en Düren, † 1978). Över dousend Mool häd he met singe Frau em Theater dat stöck „Schneider Wibbel\" van de Schriever Hans Müller-Schlösser uus Düsseldorf jespelt. Von 1936 beß 1945 wor'e am Preußische Staatstheater Berlin unger Gustaf Gründgens aanjestellt, un hätt och dat Schlosspark-Theater en Berlin metjegrönd. Typisch für sing Fillemrolle wor singe rheinsche Akzent un die Fixierung op Rolle als Muuzepuckel ode leesch verdötschte Häär. Unverjesse eß sing Darstellung vum Lehrer Bömmel em Fillem Die Feuerzangenbowle. Zitat: \"Wat is en Dampfmaschin? Da stelle mer uns janz dumm ...\" En d'r 1950er un 1960er Johre troat Paul Henckels och en Fernsehsendunge op, z."}
{"id": "140040", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hürth es en Stadt em Rhein-Erft-Kreis, Regierungsbezirk Köln, Nordrhein-Westfalen. De Stadt Hürth es ene Zesammeschloß vun de Dörper Fischenich, Kendenich, Hürth, Kalschüre, Hermöllem, Effere, Stotzem, Gleuel, Berroth, Knapsack, Sielsdörp, Alstäde un Burbich möt rungk 56.000 Inwohner. Sei litt westlich vun Kölle zwesche Vürjebirch, Vill un Jrönjürdel. Ursprüng jonn bes en de Kelte- un Römerzick. Met de Klütte kom de jroße Zick vun de Industrie. Vill Koll wood afjebaut. Späder och ze Strom jemaht. Hückzedachs es die Stadt för de chemische Industrie un Filmstudios bekannt. Zwesche dä Dörper es Buureland. Dat weed jood jenuz, un jitt vill her. Et es en wärme Jäjend, hät jenooch Rähn un ene fette Boddem uß Löß. Hee un do es e klein Waldstöckche. Dörper en de Shtadt Hürth Alstäde · Berreroth · Burbich · Effere · Fischenich · Hermöllem · Hürth · Jleuel · Kalschüre · Kendenich · Knapsack · Sielsdörp · Stotzem Städt un Jemeinde em Rhein-Erft-Kreis Bebber · Berchem · Brühl · Elsdorf · Erftstadt · Frechem · Hürth · Kerpen · Pullem · Wesseling"}
{"id": "140139", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Stadtwerke Bonn weede od met SWB affjekörz. De SWB-Konzään eß met rond 2500 Aanjestellte, verdeelt op die Standöört Bonn, Siegburg, un Adenau eent von dä jrüßte Wirtschaffsungernehme em Jebiet Bonn/Rhein-Sieg met e'nem konsolide Johresömsatz von öwe 450 Millione Euro. Die Dochterjesellschaffte sen em öffentliche Nahverkehr, en d'r Energie- un Wasserversorjung suwie en d'r Abfallwiertschaff tätich. M'em Wahnbachtalsperreverband (WTV) versorje de SWB rond een Million Minsche em südliche NRW un Norde von Rheinland-Pfalz met Drinkwasser. De SWB GmbH als Holdingjesellschaff rejelt de jesamte kaufmännische Aanjelegenheite für die Konzäänjesellschaffte. De SWB jehüren ze 100 Prozent d'r Stadt Bonn. Zom Konzään jehüre die Dochterjesellschaffte SWB Energie un Wasser, SWB Bus un Bahn, SWB Mobil, SWB Service, SWB Verwertung, de Jesellschaft für Energie un Jebäudemanagement (EMG), SWB Regional en Adenau suwie de Verkehrsbetrieb Wessfale-Süd (VWS) en Siegen. Usserdämm sen die SWB aan zahlreiche öwerije Ungernehme en d'r Region beteilich. Wahnbachtalsperreverband (WTV) Stadt Bonn SWB Energie un Wasser SWB Bus un Bahn SWB Mobil SWB Service SWB Verwertung (Jesellschaft für Energie un Jebäudemanagement) (EMG) Verkehrsbetrieb Wessfale-Süd (VWS) de SWB sen an Ungernehme en d'r Region beteilich"}
{"id": "140152", "contents": "Leissenich is ene Oort am Nordrand von d'r Eifel, der zor Stadt Mechernich em Kreis Euskirchen jehürt. Leissenich litt onjefär en de Medde von Meichernich, Öißkirshe un Mönstereefel. Die aal römische Eifelwasserleitung no Kölle un die Autobahn A1 jeht direk am Ortsjebiet vorbej. „Liif on Sięl“ us der Reihe „Geschichte im Kreis Euskirchen“, Wörderboch un -löseboch us de Antwieler Senke vun Hermann Jupp Kesternich onger Hölp vun Ä. Geusen un dem Wöderebochclub, 1989 „Wält un Ömwält“ us d'r Reih „Geschichte im Kreis Euskirchen“, Wörderboch us d'r Antweiler Senke von Hermann Jupp Kesternich onger Hölp vun Ä. Geusen un dem Wöderebochclub, 1995, ISBN 3-9802996-5-1 Webseite des Ortes Lessenich (Op Deutsch) TuS Veytal (Op Deutsch)"}
{"id": "140176", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Föösch (och Fürs, bëij Froulück Fööschdėnn) eß enne Adelijje, dä fum Meddelaalder beß en de Kaiserzigg_erinn och en de Pollitigk] un em Land als_enne Hächscho öv_enß jät ze saare jehat hät. Dat wood_en Deutschland noh_m Ëngk fum nünxeente Johunndot zo janz affjeschaff. En Kölle woore_de Minsche jät flöcker, un hann, wat de Shtadt aanjingk, dat alld zirka sibbehundot Joohr ierter jemaat."}
{"id": "140186", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Pingste oddo Pingxte vom Griechische „πεντη κοστή (ἡμέρα)“, op latteinesch: pente coste (hēmera), fiere de Christe fuffzich Daach noh Ostere. Kirchlich jesenn eß et dat Fess vom Hellije Jees, dä övve de Apostele kom, als se met de Modderjoddes Maria en Jerusalem en e'nem Saal sohße un jebätt hann. Unger em Hellije Jees versteht de Bibel de schöpferische Maach von allem Lävve. Hä eß noh de kirchliche Lier en de Welt jescheck wudde, öm Person, Woord un Werk von uusem Herrjott Jesus Christus lebendich ze haale. Pingste jilt deshalef als Jebuurtsdaach von d'r Kirch. Zwesche Hemmelfahrt un Pingste trecke om Land och hück noch Bittprozessione övve de Felde, öm für jood Wädde un en joode Äärnt em Somme ze bädde. Commons: Pfingste – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Chrisliche Fierdääsch Weihnachte · Dreiköninge · Äschermettwoch · Palemsondaach · Jröndonnersdaach · Karfriedaach · Ostere (Pooschte) · Himmelfahrt · Pingste · Fronleichnam"}
{"id": "140187", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ostere, d'r Ostersonndaach eß für de Christe et hüxte Fess em Johr. Aan dämm Sonndaach fiere se, dat Jesus Christus von de Duude op-erstande eß. Et eß et ählste Fess von de Kirch un jeht op et Passah-Fess von de Jüdde zeröck. Fröhe däät me die Naach vür Ostere waache, öm op et Morjeruud ze waade un sich su op dat huhe Fess enzestimme. Deshalef wutt dat Fess „Eostro“ jenannt, watt em Indojermanische „Morjeruud“ bedück (Althuhdeutsch „Ostarun“). Ostere wierd am Sonndaach noh em ierschte Vollmoond em Fröhling jefiert, fröhstens am 22. Määrz, spädestens am 25. April. Weil 2008 d'r ierschte Fröhlingsvollmoond op Fröhlingsaanfangk feel, wor Ostere 2008 schon am 23. Määrz. All bewäächliche Fessdääch werde vom Ostersonndaach uss berechnet: (D'r Fastelovend), Äschermettwoch, de Karwoch, Christi Himmelfahrt, Pingste un Fronleichnam. Och die andere Sonndääch em Johr sen als Fierdaach von d'r Woch zom Jedenke aan d'r Ostersonndaach jesetzliche Ruhedaach. Commons: Easter – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Chrisliche Fierdääsch Weihnachte · Dreiköninge · Äschermettwoch · Palemsondaach · Jröndonnersdaach · Karfriedaach · Ostere (Pooschte) · Himmelfahrt · Pingste · Fronleichnam"}
{"id": "140211", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dottedörp eß'e Dörp em Stadtbezirk Bonn von Bonn un litt direk am Foß vom Venusbersch."}
{"id": "140212", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Duisdörp eß'e Dörp vom Stadtbezirk Hardtbersch von Bonn."}
{"id": "140213", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Freesdörp (op deutsch: Friesdorf) eß'e Dörp vom Stadtbezirk Bad Godesberg von Bonn un litt direk zwesche Jodesbersch un Dottedörp."}
{"id": "140216", "contents": "Droansdörp es_e Veedel von Bounn un litt em Wëste fum Norde Reschdong Allefde, woor_enß e ëije Dörrep med Buurehöff jewääse un jelld zem_Dëijl hügg_alls_enne sozzjahle Brënnpunk."}
{"id": "140217", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Jrau-Rhingdörp es_e Veedel von Bounn un litt am Rhing op der Shtadt ier Sigk jäjeövver dem Kemper Werth un der Siishmöndong."}
{"id": "140470", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Jringkopp oddo Gringkopp säät mer för enne Minsch, dermiihtß för_ene Panz odder_e Bäbi, wat fill_am Jringe eß, öff, oddo lëijsh_un jään_et Jrėnge aanfängk. Ävver och onger de Aahle fingk mer enß Jringköpp."}
{"id": "140473", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Jringkopp oddo Gringkopp eß enne Kopp, fö_jewöönlesch en Shtëijn jehoue, oddor_e Jeseesch, wat mer aan Hüüserwäng fingk, ann Ëkke als_enne Ziioroot, un aan Jivvelle un fröjer och öff övver de Këller_Ėnnjäng. Dann woore di esu jemaat, dat mer enne Fläschezoch, e Siel un Roll, un esu jët_draan maache kunnt, un di dääten se miihz en der Muul hallde, wann_se wi_j_enne Kran ennjesazz woodte. Esu koohme zem Bëijshpöll Balle, Sägg_un Keßte un wadd_och emmer en de bövvere Schtögg_en de Hüüser, bëij_de Kouflügg_un de Hänntlo. För de Këllo han di fö jewöönlesch ëijfach nur der Muul oppshtonn, dä eß dann nur deev_un rongk noh enne jemaat, këij Zäng, këij Zong un nix drenn. Dadd_eß, domet mer ene Shtang oddo enne Boum oddo Ballëke dren döüje kann, womet mer dann schwere Saache un Laßßte, wi Stöcker Bier un Wing, en dä Käller_eronger lohße kann, un_de lëddijje och widdo erop. De Jringköpp' aam Bou hann de Shtëijnmäzze emmer jannß besönndoß schön jemaat. Esu e Jeseesch, däät dan zem Bëijsjpell fun dä Aanshträngong un dä Qwaale fozëlle, dim_mer hät, wäm_mer esu Jeweeshte aan Liene aan de Schnüßß hange hät. Decke"}
{"id": "140482", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne köllsche Kraat eß en Kraat uß Kölle. Wä hädd et jedaach. Mer weed nit äwaade dörrve, dat te Kölsche jet besönndoßß sinn, su wääde en Kölle jenou esu Kraade zwesche sinn, wi en anndere Jäjende, Städt, un Jemëijnde. En Kölle hät mer ävver en joode Schangß alld allëijn do dorrsch alls enne Kraat aanjesinn ze wääde, dat mer uss em reschtijje — oddo fokiierte — Feedel kütt — wim mer t nimmp. Wat fö n kölsch Veedelle dat jäz sinn sůlle? Dat weßße Mer zwa, ävver dat foroode mer Üsch hee doch nit."}
{"id": "140487", "contents": "Enne Nüggel schtischt mer de kleine Kinder in der Mongk, domet sen hallde un nit eso brölle un krische dun. Däer Nüggel soll enen Ersatz sin. Lödschen se an der Schpitsen von der Mämmen sinse jo jlögglisch, avver de Mam avver nit, ode an der Fläsch lödschen wäeren leever, avver der Nüggel mämense ouch, domit se der Daumen bemm Lödschen schonen. Der Nüggel häet drei Deil: Een Ring zom Hallde, en Schief, domet däer Sehver drunger uußder Seesch blievd, un en Jumistück füer in der Mongk zem dun. Kam mer och käuje, avver de Kleen heen jor nor kein Beißerschen unso dun sem nix. Wär Fasteloobends-Jeck is tut sisch ouch schunnens enen Nüggel umhange. Dofför krit mer extra gruuße Nüggele em Lade. Die hann off ene Schief dran wie ene Bierdekcel eso jrooß. Allso die nohjeammte gruoße Nüggel füer de Jruote. Commons: Pacifiers – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Övver Nüggele"}
{"id": "140492", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Kaffebonne sen die fermenteete un jeröstete Kääne von de ruude Kaffeebeere, die aam Kaffeestruch waaße. Dä Kaffestruch wiers haupsächlich en dä Länder am Äquator en Süddamerika un Afrika."}
{"id": "140494", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Malz eß jekiemp Jetreide (Jäärsch ode Weize), bei dämm sich die Stärek beim rösste en Zucke ömjewandelt hätt. Jäärschte-Malz un Weize-Malz bruch me haupsächlich zom Bierbraue, me kann äwe och Kamelle un Ersatzkaffe doruss maache. Commons: Malz – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "140545", "contents": "En Holland es et Hondenbier jenou dat, wat de Naam säät, jät ze Suffe för der vierbejnije Frünnd. Terrie Berenden uß Zelhem häd_det ärfonge. Dat Hungkßbier weed uß Malts un ennem Äxtrak uß Rende jemaat. De Brouerei uß Zelhem bräud ed er, och wenn do ja keine Alkohol dren eß. Se verkoufe ed als e „Hondenbier“ unger där Marke „Kwispelbier“ dat kütt vunn dämm holländesch „kwispel“ wat esu jät is, wi wäm mier sare „wiggelle“ oder „der Stätz wedelle looße.“ Denne Hüngk em Oot scheind et ze schmecke. Jetz soll et en janz Europa aanjebodde wäede. Op http://interjeck.de/stories.php?story=07/01/24/9996440 künnder enne Hungk bejm Bierdrenke aansünn."}
{"id": "140672", "contents": "Ene Bezeischnung nimmp mer wämer wat oon Name het, odde me wiss inn net. Dan secht ma nit \"där Här Jan-Joseph Jömmischnee\", der Name wiss ma jou net, sünders ma secht \"et fiese puckelisch Krademinsch wat keeine lige kan, met där Schriff 'Jüppsche' op singem Ti-schöht\". Dat is dan kenne Name äever en Biezeeschnung. Un esu kammer ouch wess, wäe et eß."}
{"id": "140725", "contents": "Am Sonndaach Laetare (uss_em Latteinesche övversaz heiß dat: „freu Dich“) dämm mettlere Faastesondaach hann die Christe de Hälef von d'r Faastezick hinger sich. Zick Äschermettwoch wor die Zick von Zeröckjetrockenheet jepräch. Aff dämm Sonndaach Laetare solle die Christe äwe fruh dämm Palemsonndaach entjäjesehe, dä für de Enzoch vom Jesus Christus en Jerusalem, dämm singe Opferduud un domet d'r Erlüsung vom Minschejeschläch steht. Beß en et 19. Johrhundert troat am Sonndaach Laetare d'r Paps en Rom met e'ner joldenen Ruuß vür et Volek. Su wollt hä op die bevürstohnde Karwoch hinwiese. De Ruuß jilt als Sinnbild vum Jesus Christus, un deshalef wierd d'r Sonndach Laetare och Ruuse-Sonndaach jenannt. En Kölle hät sich am Ruuse-Sonndach 1822 et Fesskomittee jetroffe, un vereinbart, dat 1823 am Mondaach vür Fastelovend ne Fastelovendszoch durch Kölle trecke soll. Doruss eß dann späde de Russemondaach m'em Ruusemondaachszoch entstande. Su hängen Fasteleovend un Ostere, dat hüxte Fess von de Christe, wie e Zwillingspäärche zesamme. Un deshalef eß de Kirch uss'em Fastelovend och net wegzedenke. Zick 2006 jeht d'r Proklamtion vom Dreijestiern suja en feierliche Miss em Kölner Dom op Kölsch vürruss."}
{"id": "140775", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Tennisschläjer brud dr Mänsch beij öt Tennisspelle. Vreuer woode Rahme us Holz jebrudd. Dat ändernde sisch en d 1980er Joohre, Aluminium övv Stoohl ersatz dat Material. Hüü notzt mo glasvorstärkde Kunststoff (GFK), ävver och Keramik, Titan un Aramidfasere wääde äjösatze. D Schlaachfläsche beständ us Tennissii, di en dr Rahme jespannd weed un s ä Form van ö Schachbredd voll maad. Mo ongerscheed 2 Zoote va Tennissii. Di enn bösteed us Naturdärm un kutt meetstens va Kööh. Dä Nachdeel van di Sii es, dat si flott risst un düür es. Dr 0815-Speller brudd s normalerwiiß net. Dä nämmt sisch Konstsiij, di meetstens us Nailon jemaad weed. Di Koppjrüüde van d Schläjere weed ä viir Jrüüde ongerscheede. Meddlere Jrüüde Meddleplus Jrüüde Övverjrüüde Supr-Övverjrüüde D Jreffe van d Schläjer hand ongeschiidliche Forme un Ömväng. Ö Jreffband sorchd dovör, dat dr Speller dr Schläjer jott apakke kann un dr Schweeß en d Hand opjesuchd weed. Commons: Tennisschläjer – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Böspanne von Tennisschläjer"}
{"id": "140825", "contents": "Pöbel & Gesocks iss en Oi!-Band as em Ruhrpott. Se han sesch 1979 onger dämm Name Beck's Pistols jejröndt. Aanfangs do 90er Joohre hann se et eetßte Allbumm op der Maat jebraat: „Pöbel und Gesocks“ met Shtökke us de Aanfangsdare, un woodte domet bëij ennem jrüüßere Puplikum bėkannt. De Bänd dorref iere Name nit mieh bruche, nodämm de Brauerei Beck GmbH & Co. KG sesch do jäje om Rääschß wääsch fowaare daaht. Bëij de Beck's Brauerei woor nämmlij jenne Shteff med ennem Bänd-Ti-Shööt bëij de Ärrbëijd opjefalle, un dat däät dänne Bövvere do nit paßße. Dann dahten se en Ömmfrooch en dä Bänd ierem ëijene Fanzine „Scumfuck Traditions“ affhallde, un dobëij wood dann „Pöbel und Gesocks“ do nöüje un emmer noch akktowälle Name fun dä Bänd, noh ëijenem fu dä iere bekannzte Leeder. Trevor - Jittar un jesang Jennes - Bass un Jesang Timo - Schlagzeuch Willi Wucher - Jesang Di Bänd hät e paa Plaate jemaat. Pöbel und Gesocks — LP/CD 1990 Es war einmal… — CD 1995 Singles Lockruf der Wildnis — 7\" 1991 Trabbirainer — 7\" 1992 (Split mit Lokalmatadore) Live Penis — 7\" 1993 diverse Samplerbeidrääsch Schönen Gruß — LP/CD 1994 Oi!-Punk Pervers — LP 1996/CD"}
{"id": "140836", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Senk eß en Verdeefung en d'r Joss, wo d'r Rään afflööf. Fröher wor dat e einfach Loch aam Stroßerand, hück hann die Senke all ne Senkendeckel uss Stahl. Senk säät me äwe och für e'ne Minsch, dä net en et Bier speie deet: „Dä süff wie en Senk.“"}
{"id": "140838", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Seiver och Seewer säät me em Rheinland für die Flüssigkeet em Mond. Dat säät me äwe net nur, su lang dä em Mond blief; nä, och dä Seewer dä sich beim Spille en Trööte sammele deet, oder wat ungen en d'r Pief zesammelööf, eß Seewer. Seewer säät me äwe och für domm Jeschwätz: Verzäll me doch net su e'ne Seewer! Hür doch met dingem Seewer op! O Mann, Ding jeseewer jeht me hück öwer de Jeduld!"}
{"id": "140860", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Jemeende es d kleenste räumliche Vorwaltungsorjanisatiun ä Dütschland. Ön Jemeende kann op si Jebiid bestämme, wo öt lang jeed. Dat bedüüd, dat hör dat Räät zosteehd, jätt z entscheede. Dat heeschd ävver och, dat ön Jemeende vöör alles zoständich es, watt en öt Jebiid välld. Dörch dat Waaße va Jemeendens wood völl neu jekroomd un di Zaahl had sisch döck jeändert. Besongisch en di Bundesländer, di vreuer zo d DDR jehoote, bleed komm jätt, wi öt woch. Ön Övversischd övver d Zaahl van d dütsche Jemeendens en di enzelne Bundesländer jitt di Tabell: Zo d Opjaave van ön Jemeende jehüüd öt, sisch öm dr Möll z kömmere, d Strooße saubr z halde un d Daate van Persune, di op öt Jebiid van d Jemeende lääve, op z nämme. Anger Denger wi Sport, Theatr un d Usstattung va Böchereie kann van ön Jemeende waahrjenomme wääde, brud di ävver nett. Öt hängd van öt Jeld aav, dat ön Jemeende had. Jeld kütt dörch Stüür zo d Jemeende. Su es di Jewärbestüür ön Quell, öm di sisch d Jemeendens"}
{"id": "140882", "contents": "E Motto eß äänlesch wi en Övverschref, odder enne Waahlshproch. Et wed ävver nit immer unbedingk bovvedröver jeschrevve, wi en Övverschref, un et wed öf jewäähßeld, häd alls-enne köötere Beshtannd, wi-enne Waahlshproch. En Seßijohn em Karneval hät e Motto, de nääkßte Sessijon hät dann en annder Motto. En Forannshtalldung hät öf e Motto, suwije „Hük danß de Bärin mem Bär“ förrenne Danß-Ovend med Damewahl em schöönßte Danß-Kaffee (Tanzcafé Brömmel) nörtlish der Alpe. En Handlung kann unger enem Motto shtonn un shtattfienge. Da heiß et dann „Dä hät däm zwei mol eine jekleev, noh däm Motto ‚dubbelt jekleäv hällt besser.‘“ - oder eso en där Aat. En Motto kann oresuwat wi en Thema sin, wenn-et förre-beishpel öm et Shpille jeehjt, dann hät me enne Rolle-Shpell-Ovent med em Motto - ov Thema - „Meddel-Allder“ un de Lück jevve al de alde Rettere un Borsch-Frölleins un jöke öm Päd erüm, unso. Dat Woot „Motto“ küdd_ussem_Lattëijnesche, muttum hëijß do esu fill wie e Jemorrmelle, wat mer esu für sesh henn säät."}
{"id": "140899", "contents": "Wen mer zorück jonn in et Joohr 1223, do wor Kriel nur ene Hoff, dä mit singe Ländereie dr Kirresch Zint Gereon in Kölle jehot hätt. Mit dr Zick wore et e paar Hüsje mih, un et wor e Dörp, zo demm och et nevvenaan jeläjene Deckstein zälle dät. De mießte Lück wore domols Buure un kannte von fröh bis spät nur Plackerei, Sonndags jinge se bedde in ener Holzkiresch, do wo Hück et „Krieler Döömsche“ druss jewoden eß. Dröm heröm in Lind dat wor e Veedel wat et Hück nit mih jitt, jov et mit dr Zick noch en Hääd mih Hüser un Höff, dr „Platzhoff, dr „Kitschburjer Hoff“, dr „Kleinjohanneshoff“, dr „Mönchshoff“ un dr „Decksteiner Hoff“ (eetzte Urkund im Joohr 1316). Dat Ritterjut „Hohenlind“, et „Tönnishüsje un e paar Mülle, nöhmlisch de „Decksteiner Müll“ un de „Pletschmüll“. En Müll wor nit eije, dat wor vum Müller jepaach, se hatten ene sujenannte „Zehnte“ an die do Bovve ze jevve (jenau wie Hück). Kän vum janze Kireschspill wor dr Hoff Kriel, nit zoletz dorüm jov et do för all Zänkereie et Jereech. Dat han se ävver im 15. Joohunndot noh Zint Gereon in Kölle verlaat. Esu jing et üvver Johrhonderte"}
{"id": "1410", "contents": "Wilhelm „Willi“ Ostermann jeboore am 1. Oktober 1876 en Möllem aam Rhing (hückzedaach Köln-Mülheim); jestorve am 6. August 1936 en Kölle) woor eene vun dä joodjeliggenste un erfolgreichste Kölsche Leedermaacher un Karnevals-Komponeeste. Ostermann es en dä elderlichen Wonung en Möllem als Sounn vum Peter Ostermann, dä bej de Iisebahn wor, un singer Frau Gertrud, geb. Paas, jeboore. 1878 troock de Familisch noh Düx, wo singe Vatter en bessere Stell jefunge hat. Düx wor domols Garnisonsstadt, un su kom Willi Ostermann schon vun Kindsbeen aan en Kontack met Militärkapelle, die durch de Düxer Stroße troocke, un däät schnell Spass aan dä Musick finge. Vun 1883 bes 1891 hätt_e de katholische Voleksschoull en Düx besööck. Wejl hä e klee Füssje wor, jowen die Pänz em schnell de Spetznaam \"Ostermanns-Fuss\". Schoullkamerade dääten späder öwer inn sare, dat hä alt in de Schoull neujelierte Saache nohmaache, un immer de neuste Fastelovendsleedscher usswendisch wesse däät. Noh singer Schoullzick hätt Willi Ostermann en Liehr em Elektrohandwerk aanjefange, äwer se noh paar Moont affgebroche, wejl e Krach met singem Mejster jekrääje hätt. Doropp häät_e en_ne_ner Düxer Druckerej Stereotüpör un Galvanoplasticker jeliehrt. Bes 1900 moss_e singem geliehrte Berof nohjegange sen, jenaueres wees me äwer net. Zick 1895 wor"}
{"id": "1411", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Noodrhing-Wäßßfaale litt em Wäßßte vun Dütschland un es met öwer 18 Mellione Enwohner et bevölkerungsreijchste Bonndesland vun Dütschland, op et Jebiet betrocke met 34.080 km² et viertgrüßte. De Landeshoupshtadt es Düsseldorf, de jrüßte Shtadt vum Land es Kölle. Em Norde vun Noodrhing-Wäßßfaale litt et Wäßßfaalische Tiefland. Em Oste et Sauerland, et Bërjėsche Lanndt un et Siejerland em Södoste, met vell Böum un huhe Bersch vun 500 bes öwer 800 Meter. Em Wäßßte hamme de Eefel und der Niederrhing. In de Midde von Noodrhing-Wäßßfaale litt et Ruhrjebiet mit dä Shtädt Bottrop, Jelsenkirshen und Herne, suwie Marl am Nordrand, Dortmund, Hamm und Hachen im Oste, Bochum, Essen, Overhuse und Möllem aan de Ruhr in de Midde un Duisbursh im Wäßßte. Wiggersh hammer im Norde Mönster, im Oste Bielefeld und Paderborn, im Südde Seije un im Södweste Bonn, Kölle, Oche, Mönschejlabbach un Kreiwel. Usserdem die bërjėsche Städt Wuppertal, Remsched un Solinge, zojoderlez vun Köln der Rhing araff de Landeshoupshtadt Düsseldorf. Noodrhing-Wäßßfaale jrenz em Norde aan Niddersaxe, em Oste aan Hesse un em Südde aan Rhingland-Pallz. Em Weste jrenz et aan et Köningkrejch vun Beljie un em Nordweste aan et Köningkrejch dä Nidderland. Em Jäjesatz zo"}
{"id": "1412", "contents": "De Kölner Bucht määt_e_ne Deel us vum rheinische Äärdbävvejebiet, dat sich vun Basel bes_e_rop en de Beneluxstaate erstrick. De Kölner Bucht litt net aan_e_ner Jrenz zwesche zweij Kontinentalplaate, wo söns Äärdbävve opträdde, söndern kritt vun d'r afrikanische Plaat södlich vun Italie Druck aff, die jäjen de eurasiche Plaat dröck un dä Druck wiggerleite deijt. Su kütt_et en Meddeleuropa zo Äärdspannunge, die sich aan schwaache Stelle wie d'r Kölner Bucht als Äärbävve entlade, un dä Bodem jedesmol öm e paar Zentimeter affsinke loosse. Wessenschaffler halden et för möchlich, datt en d'r Kölner Bucht Äärdbävve bes zo e_ner Stärk vun 6,4 op d'r Richterskala stattfinge könnte. Grundsätzlich kame sare, dat me aff_e_ner Stärk vun 5,0 en Deckung jonn soullt, un aff 5,5 ne_mie stonn un wegloofe kann. 1223 Bävve beij Kölle 1348 Bävve beij Altenbersch 1640 - Äärdbävve met Epizentrum en de Jäjend öm Düren. Wie stärk et woor, wees me net. Kleenere Schäde aan Hüüser in Düren un Kölle. 19. Februar 1673 - E Äärdbävve läss_e_ne Deel vun de Burg Rolandseck enfalle. 1755 - Kleene Äärdstüss in dä Jägend öm Ooche 18. Februar 1756 - Bes dohmols et vermutlich stärkste Äärdbävve en Meddeleuropa met_e_ner Stärk von 8 op d'r Mercalliskala. Et"}
{"id": "141902", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr AMK1 es önö Protyp, dem Mercedes-Benz herjestalld had. Dat Auto weed en öt Museum va Benz ussjestalld. Mercedes-Benz werkd völl an d Vorbesserung va Autos. Völl Denger wääde entweggelt, di mo ni op d Strooß z see kidd. Dozo jehüüre besongisch d Motore ävver och janze Autos vöör z. B. dr Wenkkanal wääde väädisch jemaad, damet s ö paar Daach, Wäche övv Mond vöör Vorsuche jebrudd wääde könne. Domet dat ävver net alles op dr Schrott land had sisch Mercedes övverlaad, d beijdste Stöcker en ö Museum us z stelle. Su entstänge Räum, di völl van d Jeschichte, di jo au Zitt ävver och d Neuentweggelunge va Benz ömvasst. En di Räum weed och dr AMK1 usjestalld. Watt jezeechd weed, dat es ö selverjrau Modell. Beij dr AMK1 bestäng dä Opdrach an d Deßaijner, d Technik un öt Schünne ä Äklang z bränge. Besongije Wääd wood dobeij op öt Vaarwerk jelaad. D Konstruktöre sollde d Fantasi spelle losse. Watt jeschaffd wood, kutt sisch see losse. Öt send net mä d Vleueldööre, di en öt Oohr valle."}
{"id": "141903", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carl Friedrich Benz (* 25. November 1844 ä Mühlburg beij Karlsruhe; † 4. April 1929 ä Ladenburg) woch önö Injeniör, Ärvänger un enne van d ischde, di Autos entwäggelnde, önö Autopioneer. Carl wood am als Karl Friedrich Michael Wailend jeboore, dämm sing Mamm hod ö Küddelche met önö Mann, oohne met däm vorhiirod jewääh zu se. Ö Joohr no Karls Jeburd hiirode s ävver Johann Georg Benz un Carl noom dr Naam Benz a. Singe neue Papp storv 1 Joohr spiidr ävver Carl bleed beij singe Naam, ändernde ävver dä Vöörnamm va Karl Friedrich Michael ä Carl Friedrich. No öt Studium ä Karlsruhe hiirode Carl am 20. Juli 1872 öt Berta Ringer. Öt Pärche braad 5 Kenger op d Welt. Nävver sing Famelisch spelld öt Werk vöör Carl ön jruuße Roll ä si Lääve. Carl wood önö Pioneer beij d Entweggelung va Autos. Als Carl avong, sisch öm Automotore z kömmere, do joov bo janüüß. Wä Spass dora hott, dä moot sälvs vrekkele un dat däng Carl Daach un Naat. Hä hod sing kläng Garach, ön Werkstatt,"}
{"id": "141905", "contents": "Dat änglesche Woot File, dat schpresch mer wi „Faiəl“, bedügg em Ojinaal villerlei, ene Oodner för Akte, ene Faahshtriife op der Shtrohß, un nöüerdingß och en Dattei, wat sesch uß däm Akteoodner entweckelt hät. Bëij unß han de KompjutoShpezjalißte dä nöüßte Bejreff övvonůmme un han johrelang nur fun „File“ jeshwaadt, beß dat dä Dütsche en Övversäzong jefonge hät, un zigk dämm sarre mih un mieh „Dattei“ doför."}
{"id": "141908", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) De Aff es önö 65 Kilometer lange Floßß än d Bretagne dat heescht ä Frankreich. Sing Quäll litt en d Nööhde va Paimpont. Bei Glénac läuft si Wasser en d Oust. Scheffe könne op’m bes La Gacilly vaare. Dat litt doraa dat d Franzuuse dr Canal de Nantes à Brest jebout hand. Dat Bevaare jeet ävver mä met kläng Boote, vöör jruuße Scheffe es d Aff nät deep jönoch. Do, wo de Aff en d Oust läuft, entstäng ö jruuß Moor. Wä öns do woch, dä weeß, dat öt do nävver völl Möggö un Vleeje och önö hoov sälde Deere jitt. Besonginsch bekannt es di Jäjend vöör Veuel. De Aff bëij La Gacilly De Aff möndt hee en d Oust"}
{"id": "141911", "contents": "De Neederländesche Sproch, kott och mä Neederländesch udder Nedderlängsch, mieschtendeels Holländesch udder Hollängsch jenannt, es en jermanische Sprooch, wat en de Nedderläng on en Belje jekallt weed. Et es - von de Historie betrach ene Knubbel von Sproche us em ahle Frankesch odder Saal-Frankesch. Noh de lange Zick, dat de deutsche un de nedderlängsche Sproche jetrennt wore, nämmich zigg de 1400-er Johre on noch mieh noh dä europäesche Opdeelong vom Wiener Kongress, ess et Nedderlängsch en äje Sprooch jewudde. De Dialekte en Limburch on aam deutsche Nedderrhing sen ävver su ähnlich, dat mer dodren fass jar nit merk, op welche Sigg von de Jrenz se däheem sen. Trotzdäm ess dat Standardnedderlängsch natürlich en äje Sprooch met enem äjene Wordschatz on ener äjene Jrammatik. De Nederlandse Taalunie deet reguliere, wie et Neederlans jeschrevve on jekallt weed. Die Bestemmonge dovon jelde och en Belje."}
{"id": "141991", "contents": "Peter Kreuder (* 18. Ojjoß 1905 en Ooche un † 28. Juni 1981 en Salzbursch) woh enne Komponiß, Pijaniß un Dirijänt un hät för ättlijje Orsjästere, Opere, Operette, Mjuusikelle un knapp 200 Filme de Mussik ußjedaar un opjeschrevve, esu Stöcker övver 4000, di mer en sengem Nohlaßß opjevonge. Hä wohr für un noh'm Kreesch bekannd un beliep, mer häd em ettlije flotte Schlarer zo verdanke, zem Beispill „Bel Ami“ un sinne Jeneratjone-Hit „Ich brauche keine Millionen“. Söök „Peter Kreuder“ im Kattalooch bëij de → Deutsche Bibliothek Peter Kreuder dä Pitter Kreuder bei de Meisel-Verlare (op döütsch)"}
{"id": "141999", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Adolf van Egmont wood jeboore en Jrave en Noocht_Brabant om 12. Fäbrowa em Joohr 1438, un eß jevalle en Doornik aan de Schëllde em Hënnəjou amm 27. Juni Joohr 1477. Adolf wohr enne Sonn fumm Arnold van Egmont, dämm Hächzoch van Jelldere, un de Catharina van Kleeve. En dämm Opvoljer_Shtrigg fumm Hächzochdom Jelldere hätt_e em Joohr 1465 singe Fatto jevange jesaz un wohd_dann sëlləvo do Hächzoch. Em Joohr 1468 hätt_e de Schlaach fun Straelen jääje et Hächzochdom fun Kleeve jewonne, ävver dä Hächzoch fun Bůrrjonndt, Brabant, Limbursh un Luxemburrsh un zojlish Jraaf fun Flanndere, de Artesië, Bůrrjonndt, Henegouwen, Holland, Zeeland un Namen, do Kaal dä Kühne, hädd_enn Arnold tozdämm en sing Amp zoröckjeholldt. Em Joohr 1471] wood dä Adolf ėn Hesdin funn_emm jefange jenomme. Nohr_em Kaal dem Starke singem Duud_em Joohr 1477 wood hä fon de Flamens widdo bevrëijdt. Hä jėngk ävvo norr_em sellve Joohr kapodd_em Kreesch_als_enne Aanfööhrer fun_ennem fläämėsche Heer, nohdämm de Shtaaten_em Jellderland enn jraad widdo nöü als ihre Hächzoch aanäkanndt hatte. Sėnge Nohvoljo bleev dohderwääje do Arnold, sėnge Fato. Dä Adolf woohr fon 1463 aff, med_enne Doochto fun dämm Hääerzoch Kaal demm Eezte"}
{"id": "142523", "contents": "De Minsche en de Ömjävong saare Aapefelse för dä komije Knubbel jans bove en Bänsbersch om Bersch. Wi die Stadt noch för sej_allein wohr, wohr_et et neue Rådhuß. De Bänsberjer woore stols op dat unejale Dinge uß Bettong. Dä Bou es nähmlesch vonennem weltberöömpte Arschitäk, demm Bööm, dä enn en der 60er Joore do henjesatz hät. Et hät enne nix jenotz. Wie esu fille Jemeinde öm Kölle, die noch flöck jebout hann, hät der Dößßeldorver se dann doch affjeschaff. Et aale Schloß mem nöüje Roothuuß — Jemoolt op dat Huuß em Milchborntalwääsch 7b Bleck fom Sööde op dä Bersch von Bänsbersch: Rääschs_et Neue Schloß"}
{"id": "142576", "contents": "Huusmeister odder Huußmejßto sinn de Froue, odder Männo fun Beroof, di sesch drom kömmere donn, dat en_ennem Huuß alled_esu flupp, wi_mer dat bruch. För dä Berohf bruch mer bëij ons_em Land këij Ußbelldong, ävver öff han de Huußmëijßterre en jröößere Boute un Kompläxe oddo Betriibe e Handwerk jeliehrt."}
{"id": "1449", "contents": "En Klütt es e schwatz Dinge, wat mer en der Ovve dejd för doh ze bränne, wem mer et wärm hann well. En Klüdd es etwa hallv esu fill wi enne jevöönlijje Muurziijel, wi mer se fum Boue kännd. Klütte weede heezolandt beij Rhingbraun jemaat. Do betrigg dä Klüttemann sing Klütte, un di schött e oddo drääht e beij uns en der Käller wäm mier de Klütte krijje. Dad es fö jevöönlisch eij Mool em Jooh, un mir hoffe, dat mer em Frööjooh no jädd övverisch hann, weijl em Winnte Klüüte kooufe fill düürter es wi em Summer. Esu lang wi mer der Ovve aan hann, jeijt de Mamm der Daach övver ens en de Källor un deijt doh de Klütte fum jruuße Houfe en enne Klütteschtändo stivvelle, un dä weed dann doh unge praat jestalldt. Dat määt se esu fill, wi se läddijje hätt. Wänn dann der Papp des Oovens fum Deens heijm kütt, un och di jruuße Pänz, wi se fun der Ärbeijd un fun der Schull kumme, joh doh nimmp jeede esu enne Stänndo med erop, su lang noch eijne doh schteijd, un brängk en nävve der Ovve. Esu ham mer emmer jenooch Klütte för ze schtoche"}
{"id": "145551", "contents": "Ene Kreech, dat es en Zituazion, wo zwei Armeeje (dat senn Vereenijunge vun bewaffente Männe un Fraue), een jäjen de andre, op Läven un Dut kämpfe. Dat Kämpfen hät miehstens politische Ursaache un et jeht hüggzedaach met schwiehre Waffe, zom Beispill Jewehre, Rakete un Panzer. Do ka'me vill met kapottmaache un der Minsche vill met aandunn, aam Liiv un och aan der Siel. Ussedäm es dat Janze och ärch düür. Wäjen däm allen senn die allemiehste Lügg nit för der Kreech. Ävver et schingk esu ze senn, dat me der Kreech och nit emme verhindere kann. Zwei jroß Kreech hät et en Europa zweschen 1914 un 1918, un dann widde zweschen 1939 un 1945 jejovve. Die zwei Kreech wäden och der Irzte un der Zweite Weltkreech jenannt, will se sich övve de janze Welt hen usjebreit hann. Zigg 1945 ha'me bei uns keene Kreech mieh jehatt, ävver et jit jrad en Diskussion, ov dat wat unse Soldate en Afjanistan maache, ov dat ene Kreech es. Ernst Friedrich: Krieg dem Kriege, 1924 Commons: Kreech – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Kriege der Neuzeit – Informationen zu den Kriegen seit 1600 von Markus A. König, mit chronologisch geordneten"}
{"id": "145565", "contents": "En Bundesland es en Dütschland pä Jrondjesez enne Deejl fun dämm Shtaat. Mer hann jez em Momang zwëij Zoote, de su jenannte Shtadtshtaate un de su jeannte Fläschelänndo, un et Saarland, dat eß esu do_zwesche. Mansche sare esu jet bruch kei Minsch, äver afjescheschaf krije_me_se nit, dat will och keine Minsch hann, jeck wa? Esu lijje uns Bunndeßländorre fodeejlt Schleswijj-Holsteijn Meckleborsch- Vüürpommere Hamborsch Breme Needersachse Brandeborsch Bälliin Sachse-Anhalt Noodrhing-Weßßfaale Sachse Thüringe Heßße Rhingland-Pallz Saarland Bajore Bade-Wöötebersch De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe"}
{"id": "145585", "contents": "De Ruude Kolonie es e Veedel von Troisdorf. Offizzjäll hëijs et Trooßdoorf Wess."}
{"id": "145586", "contents": "Die Bewonner von Alerott — hög bëij Troisdorf — wäde Sandhase jenannt."}
{"id": "145587", "contents": "Alerott (amplisch Altenrath) es e Dörp en de Nöh fon de Sii. Hög es Aleroth en Veedel va Troisdorf"}
{"id": "146174", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Annfangß fun de kreßßlijje Zigk hät Kölle enne Bischhoff jehatt. Zick 795 woren et dann Ääzbėschhöff. De Ääzbėschhöff fun Kölle woore beß enn_et Joohr 1803 erinn och Kurfööschte em hillije römesch Rëijsch fun de deutsche Nazjohn un dääte der deutsche Kaiser met wääle. Dann hät dä Napoleon inne dat kapott jemaat. Zigg_em 30. Säptämbo 1850 wooren et beß jäz och fö_jewöönlesch dermiihtß Kaddinäl. et Äärzbißdomm Kölle Kurkölle https://web.archive.org/web/20120206070403/http://www.erzbistum-koeln.de/erzbistum/erzbischof/eb_liste.html – De jannze Lėßß (op deutsch)"}
{"id": "146301", "contents": "En Priimzalzwelling senn zweij Priimzale wo janz noh beijeneijn sin, un dat heijß, ed eß jenou eijn Zahl zwesche inne. Dat es nattörlisch en jrahde Zahl. E paa Beijschpell för Priimzahlzwellinge sin: 3 un 5 17 un 19 41 un 43 2381 un 2383 Mer weße, dad et onbrejränz vill Priimzahle jit, ävver mer weße beß hück nit sescher, wie vill Priimzalzwellinge do dronger sin, un op beij dänne ööhnswo noh bovve Schluß eß. Emmerhen jidd et: 2003663613 × 2195000 - 1 un 2003663613 × 2195000 + 1 Dat sin Zaale met 58711 Dezzimahlschtelle."}
{"id": "146313", "contents": "Rouen iß de Houpshtadt vun de Huh-Normandie. de Musée maritime fluvial et portuaire iß de maritime Museum vun der Shtadt Website vun der Shtadt (op franzüüsesch) Rouen Tourist Office (ob änglesch) et Främbe_Fokėėeß_Bürro fun Rouen (op döüjtsch) Commons: Rouen – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "146333", "contents": "Knooppunt Arnhem-Nijmegen, affjekööz: KAN, eß der älldere Name, Stadsregio Arnhem-Nijmegen der neue, ävver de Äffköözong eß de sellve jeblevve. Wi onß der Name sääht, eß dat en Jääjend, wo de Shtädt Arnhem un Nijmejen bëij sen, un noch öm de 20 Jemëijnde dröm eröm, faßß all uß de Provinß Jelderland en de Nederläng, tiräk aan de deutsche Jränß jelääje. De KAN eß ëijn vun de deckßte Shtädteknubbel en de Nederläng ier Randstadt. Hee lääve op 1000 km² 736.107 Minnsche. Di Shtädd un Jemëijnde do hann sesch zom KAN zosammejedonn, öm ier Stadt_Äntweklong, der Verkehr, un ier Weetschaff zesamme ze förrderre."}
{"id": "146347", "contents": "De Patteji des Demokratischen Sozialismus, kooz PDS, neuerdings ooch de Linkspartei jenannt, is en Partei in Deutschland. Dä Chef vun derre is dä Gregor Gysi us Berlin. Isch meen dä Jung hätt, trotz singe verjangehit in dä DDR, wo_rer ooch ad pollitisch aktiv jewwese is, schwer jett drupp."}
{"id": "146445", "contents": "Dä Eipbach is nevven d'r Sigg un is joot 10 km lang. Da Eipbach kütt vun Kircheib, jeit durch die Eitorfer-Schwiz. Eitorf hät och singe Namen vum Eipbach un wurd fröher Eypdorf jenannt. Dä Name Eip kütt von \"Ap\" un kütt vun dä Kelten. Da steit für fließendes Wasser Fröher wor dä Inmündung vum Eipbaach en de Sie nevven d'r Brückenstrooß."}
{"id": "146452", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Breenijerbersch, dä amptlich Breinigerberg heescht, es e van 19 Stadtdeele, di zo Stolbersch jehüre, wat enn van de jrüüdste Städt em Kreiß Oche es. Dr Breenijerbersch jehüüd en dr Bezörk Kölle. Op dr Bersch wonnde am 31. Dezember 1999 jenau 971 Lüü. De hüüdste Stell is dr Schlangebersch em Naturschotzjebiet Schlangebersch. Hä es 276 Meter huch. De Hauptstroß, die jenau dörch dr Breenijerbersch jeht, verbengt Breenich mit dö Kreuzung am Nahtijällche. Im Oste vam Breenijerbersch vängt dr Stolberjer Bösch met dr Schlangebersch a. Dä es bekannt dörch sing Jalmeiveilcher un all die anger Blomme, die mä do wahse, wo Jalmei em Boohm is. Vreuer woore ob dr Bersch völl Kulle. Doren hodde sö no Jalmei jebuddelt, öm doruss ä Stolbersch Messing zö mache. Sälf hü merkt mo noch an Name wie dr Bleiweg, dat he no Erz jejraave wood. Unjeväär 100 Joohr vöör Christi Jeburt hant he at die Römer jeläävt. 25 Münze un Reste van Hüüser had mo he jevonge. En de alt Hauptschüll, die 1988 zojemaat woode es, had dr Heimatverein ö kleng Museum"}
{"id": "146522", "contents": "De Musée maritime fluvial et portuaire iß et Museum övver de Jshichte vum Hafen un vun der Shifffoort in Rouen. Website vum Museum"}
{"id": "146529", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Jalmeiveilchen jitt et komm ob de Welt. Ävver ä Stolbersch hammer a paar Stelle, do waaßt de Blomme. Jede Stolberjer kennt die kleng Planze, di an a paar Stellen at em Vrüschjohr blöhe. Wä Jalmeiveilcher see well, da kann no dr Breenijerberch komme. Op dr Schlangeberch do stönd öne Hoof. Äver och ä 'Bösbisch op dr Brockebersch un än dr Bäresteen waahße die kleng Planze. Damet die waahse könne moss jenoch Jalmei em Bohm se. Die hell jähl Blöte kammer net översee. Dr botanesche Name va ät jähl Jalmeiveilche ös Viola calaminaria un öt lilla Jalmeiveilche heeß op botanesch Viola guestphalica. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch)"}
{"id": "146537", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jalmei vängt mor ä Stolbersch a völl Stelle. Op dr Breenijerberch hands se över mie als Hondet Johr op dr Schlangebersch no Jalmei jejrave. Äver och op der Brockebersch ä Bösbich send noch völl Kulle us die Zitt. Ä Wäth es öt net janz a su schlemm äver och do sitt mor noch, dat die Lü Jamlei gesoht hand. Wo Jalmei en die Äd es, do stönd hü noch Jalmeiveilcher. Die send zwar hüchst selde äver jedde Stolberger kennt die un die Stolberger vreue sich över die Lü, die komme, öm sich die a zö kicke. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch)"}
{"id": "146548", "contents": "All Day I Dream About Sports — der jannze Daach ben esch övver Shpocht am Dräume — sull enne änglėsche Reklameshproch för dä Krohm fun Adidas sin, dänn dii der Minsche fokoufe welle. Dat eß ävver net wooar. Dä Saz woot net fun de Werbe_Shtrateeje jefonge, dän hann sesch Shpaßßmaacher ußjedaach, wëil dä en dänne iere Köbb_op dä Name „Adidas“ paßße dähjt. Dä sollt nämmle_j_e Akronüm do_fun sin. Ävver dat es och nit der jrond, worrömm Adidas Adidas hëijß. Dä Name hät nix med Änglesch ze donn, dä wood en der 1920er Joohre jans_op Deutsch uß däm Adi Dassler singem Name jebeldt, dä dä Lade doomohls en Hächzore_Aurach en Franke jejröndt hät."}
{"id": "146648", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bösbisch, amptlich heechd dat Büsbach, es e van 18 Stadtdeele, di zo Stolbersch gehüre. He wonne unjevär 7.200 Lüüh, wie se engs 2005 jezallt hant. Wä vreuer ä Bösbisch woch, da wood van der Apt e Mönster do he jeschekt, denn dä hot jät verbroche. Dä mood an dr Flaasbach wirke. Mo kütt sare, dat wat Australie vör de Ängländer woch, dann woch Bösbisch vor di van öt Kluster ä Mönster. Dat soll ävver net hesche, dat ä Bösbisch mä Verbrescher wonnde, dat jedder jet usjevresse hot. Öt joov och a paar Bure he. Dat wore ävver ärm Schinnöster. Di kutte Dach und Naat wirke. Risch woode di dobei net. Morjens melke, över daag op de Velder un Ovens werm melke. Elektrisch Lett hodde die noch net un wenn öt düster wood, dann jeng öt in dr Püss. Su es Bösbisch jewaaße. Bes 1935 paassde di ä Bösbisch op sich selvs op. Donoh jehoote de Bösbijer zo Stolbersch. De au Börgermeesterei jitt öt hü noch. Mä weet hü do net mie jewerkt. Do kan moch viere. Hü"}
{"id": "146651", "contents": "Ja dat Stolberger Platt, dat es ön Sproch, die kutt va Härze. Mo sprecht di weil mo Stolbersch jähr hat, weil mo stolz op sing Heemöt is. Mo kann völl dozo sahre wiesu di Sproch asu ess wi se ess. Jo, wer wonne noh a Holland, hand völl wööd övvernomme äver dat es jo mä öne klenge Deel von oss Sproch. Dat Stolberger Platt is dat, watt os he ussmaat. Dat Stolberger Plat, dat send wer, wer Stolberger. Komm no he. Alle Lü vorstönd et, völl Lü spreche et. Hühr et dich a. T Stolberjer Plat shtött töösche de Schprooche öm t eröm, et sin Ähnleschkeite un Öngerscheet noh dene, di öns nohm eine öns nohm angre hen john. Dat Stolberjer Platt is en Ripoarėsch (Shprooch) Peter Rösseler: „Wörterbuch der Stolberger Mundart“, 100 Sigge, Alsdorf, 1998, ISBN 3-928877-01-1 Mucco: „Stolberger Stilblüten — Eine nicht immer ernstzunehmende Sammlung op Stolberger Platt“, 63 Sigge, Stolbersch, 1974"}
{"id": "148423", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Bareschesser jehüüt zo Bösbisch wie dr Dom zo Kölle. Dat janze vong 1907 a. Jussenz Hein woch em Jesangsvörein un wii di dat asu jöwänd wore jänge sö donoh op ö Bierchö of zwei drei. Do joov öt jo dr Ketschebursch noch. Hein jäng dann met a paar Lüüh övver de Hauptstrooß. Hüh heecht di Konrad-Adenauer-Strooß. Se koome bes unjeväär an de Eck wo öt no d Azena jeet, jenau jäjöövver van dr Empt. Do moot Jussenz Hein öns op dr Klo. Ävver do woch nüüß zö vänge. Op emoll soch hä jätt. Vöör a Huus do stäng ön Bach. Dat es ön jruuße Jrüll us Stee. Dorenn hant sö vröuer Bunne äjömaat. Dä Hein soch di Bach un hott si Klo vonge. Di Angere sore dat un dr näkßde Dach hot Bösbisch mä noch e Jöspräsch. Öt duurde net lang, do woss mo dat och ringsörum un de Lüüh sproche van de Bösbijer mä noch als d Bareschesser. Dat is bes hü osu. Önö Bösbijer es önö Bareschesser. 1994 hant d Bösbijer ö Denkmoll kräje."}
{"id": "150182", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ketschebursch, amptlich heecht di Ketschenburg, wor än va Stolberschs Brouwerei. Öt joov a paar en öt Stättsche. Suffe kutte de Stolberjer at immer jott. Dobei es d Ketschebursch dö bekanndste un woch öt längste Bier am maache. Bröckmanns Chris hot 1817 met öt Bier ajevange. 1985 mahde se de Ketschebursch zo. Öt luhnde sich net mii. Ävver mo kutt ön Zitt lang noch Ketschenbursch Pilz koofe. Än Brouwerei ä Münche hot dat Rezept jekooft. Ävver dat es nu vorbeij. Öt jitt ke Ketschenburjer Bier mi. An a Paar Wetschafte hange ävver immer noch Schelder va Ketschenbursch. Völl Lüüh sahte, dat mo dat Bier mä drenke kutt, wenn mo Kopping jähr hott. Angerö krääte nett jenoch dovan. Öff öt an öt Wasser us der Baach looch? Isch kann öt üsch nett sahre. Hü wirke di vam Wasserwerk en dat vreuer Brouwereihuus. Önnö Deel hand se avjerisse. Em Joohr 2008 ändernde sich noch ens jätt öm d Ketschebursch-Brouwerei. Ön Prevatpersun koovde dat Räät op, Ketschenburjer Biir brouwe z dörfe. Seijd di Zitt jitt öt dat Biir wärm ä"}
{"id": "150914", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Vichtbaach, amptlich heecht ö Vichtbach, es önö Baach, dä dörch Stolbersch leuft. Dr Vichtbaach kütt va Rütsche. Do heescht ö äavver noch Jrölisbaach. Vorbei jeet öt a Rott un Mulartshött, dann kütt ö över dr Zwivöll no d Veet. An öt Nahtijällche kütt Wasser us Musbösch dozu un a Binsfeldhammer och noch us d Rüss. A dr Dalli es ö ä Ovverstolbersch, leuft dürch d Statt un verlätt se wärm ä Ongerstolbersch. En d Velau kütt ö met dr Mönsterbaach zösamme. Doruss weet donoo d Inde. Dat Wasser van dr Vichtbaach hand sö at vreuer jebrutt. Ä Mulartshött hödde sö öt vör de Hött nüüdisch, op de Veet un ä Stolbersch öm Messing un Koffer zö mache. Do se all dat Wasser brudde wooch öt dreckisch wii Sau. Öt stonk un d Änte em Baach kütte änö leed do. Vische joov öt komm noch em Baach dovöör ävver völl Ratte. Watt hänger dr Preem un dr Dalli Baach woch, dat hott met Wasser net"}
{"id": "151424", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Adler-Appöthek es Stolberschs äldste Kupferhoff. Mo vängt öm en d Burschstrooß 21, önö Steeworf van d Bursch vott. Dat Huus, mo erkännt öt an dr joldöne Adler över dr Äjang, es övverings öt ischte dat no d Bursch us Stee jebout wood. Öt stammt va Schleichers Lennad (op Huchdütsch hosch dä Leonhard Schleicher). Dovöör sahre och völl Lüüh doraa dr Schleicher Hoff. Jebouwd wood dä 1575. Unjeväär zweihondöt Johr spiider, im Joohr Joohr 1750 wood us dä Kupferhoff d Adler Appöthek. Dat woch änn va Söve Appötheke, die öt em Kreijß Oche joov. De Ankörö, die dat Huus zösamme halde un us d Bouzitt van dr Kupferhoff stamme, di jitt öt hüü noch. Anger Saache hat moch en de leitzte paar hondöt Johr jeändert. Hüü darf moch dat Huus net mi ömboue. Öt steht onger Denkmalschotz. Bess no dr Zweide Weltkresch woch en dat Huus immer ön Appöthek. Hü wonnö do Lüüh drenn. Ramm, Hans-Joachim (Redaktion), Mühlen, Hammerwerke und Kupferhöfe im Tal der Vicht und ihre Besitzer, Beiträge zur Stolberger Geschichte Bd. 23, Stolberg 1998, ISBN"}
{"id": "151425", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Kupferhoff Schaat (op Huchdütsch weed vam Kupferhof Schacht jesproche, stammt us öt Joohr 1600. Kupfermeester Lennad Schleicher, dä vöör sich önö Kupferhoff in de Burgstross jebout hot, de Adler Appöthek, boude dat Huus vöör sing Känger. Dä besteht ejentlich us 2 enkele Höff, änö es de Schaat, d Zweide es d Krautzenhoff. Hü sitt dat Huus angisch us als vreuer. Dä Ängang över dö Bröck es neu un woch damols van d Sie. Moch hatt ävver noch anger Saachö jöändert. D linke Vleuel es va 1808, da rääte va Ängß Achzehnde Jahrhondöt. 1719 wood us dä Kupferhoff ön Dochfabrik. Dr Chef woch öne Kupfermeester van Asten, Matthes met Vörnaam. 1874 bouwde se wärm öm un maade ön Verwahrschüll vöör Kenger doruss. Ön Zitt lang hödde se ön Böcherei do ongerjebraat, spiier ön Schüll. Va 1986 a kammo do jott eiße. Ramm, Hans-Joachim (Redaktion), Mühlen, Hammerwerke und Kupferhöfe im Tal der Vicht und ihre Besitzer, Beiträge zur Stolberger Geschichte Bd. 23, Stolberg 1998, ISBN 3-926830-12-3 (ä Huchdütsch) Commons: Kupferhoff Schaat – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön"}
{"id": "151426", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Kupferhoff es ön Messingfabrik, wi sö vreuer ä Stolbersch stäng. D Kupferhöff stamme us d Zitt als mo ä Stolbersch völl Messing maade. Bes z 1300 Mann wirkde vöör d Fabrikke. Dovöör joov öt a paar Jrönd. Ichtens hodde se ä Stolbersch almei. Op dr Breenijerberch an d Schlangebersch, dr Brockebersch un ä Wäth hand sö övver a paar Hondött Johr donoo jejraave. Suu wi di Messing maade brudde di völl mi Jalmei als Koffer. Völl Koffer koom us dr Harz. Öt woch winnijer Werk Messing he ä Stolbersch zö maache. Mo brudde net a zuvöll Jalmei zö schleeve. Zweidens hod mo ä Stolbersch jenoch Wasser, öm us dat Messing Plaate zö houe. Stolbersch hott jo d Vichtbaach, d Mönsterbaach un dö Inde. Dreidenz hott d Eifel jenoch Holz öm Vüür vöör di Öffent z mache. Dat janze vong onjeväär 1570 a. Kupfermeester Schleichers Lennad bouwde de ischte Fabrik un singe Kupferhoff der Schleichers Hoff, dämm moch hü als d Adler Appöthek kennt, stäng en d Nöh van d Bursch. Vöör d damollije Zitt woche de"}
{"id": "151427", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kupfermeester woch önö Fabrikant va Messing en de Zitt tösche ongeväär 1570 un d Medde van öt 19. Jahrhondöt ä Stolbersch]]. Dö Kupfermeestere koome us Frankreich, de meedste trocke no Oche. Als Ävangelische hodde sö do ävver Probleme un koome no Stolbersch. He vonge sö dat vöör, watt sö vöör öt Werk brudde. Jalmei, Wasser us d Baache un Holz. Dozo koom, dat ä Stolbersch völl Lüh Werk sohte. Alles paaßte öm he zu bliivö. Dr ischte Kupfermeester, dä no Stolbersch koom wör Schleichers Lennad (op Huchdütsch Leonhard Schleicher). Hä bouwde 1585 dr Ischte Kupferhoff en de Burgstross. Än d beidste Zitt hott Stolbersch bess zo 40 Kupfermeestere. D bekanntste Kupfermeesterfamelisch wore d Famelisch Beck, d Hoeschs un Lynens, Mewis un Momma. Net zö verjeiße send Pelzer, Preem (op Huchdütsch Prym), Schardinel, Schleicher un van Asten. D Zitt van d Kupfermeester jäng am Äng vam 19. Jahrhondöt z Äng. Dr Jalmei jäng us. A paar van d Kupfermeestere bleeve ä Stolbersch. Dozo jehoode d Preeme. Ramm, Hans-Joachim (Redaktion), Mühlen, Hammerwerke und Kupferhöfe im Tal der Vicht"}
{"id": "151458", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dö Eng oder Inde es önö Baach ä Stolbersch. Hä leuft en d Ruur. D Stolberjer saahre, dat ö do avängt, wo d Mönsterbaach un d Vichtbaach zösammekomme. Dat es en d Velau. Usserhalb va Stolbersch saahre de Lüü, dat öt kenne Mönsterbach jitt und dat dr Mönsterbaach un d Inde öt selbö es. Dat dr Rest van d Welt an dr Mönsterbaach Inde sätt, dat stürt d Stolberjer net. Vöör os kütt dr Mönsterbaach us Mönster. Watt dovöör litt, dat interessert us net. Dr Mönsterbaach öff d Inde kütt va Bäljö, öm jenau zö see va Rähre. Va do us leuft dat Wasser dörch Mönster, Stolbersch, Eischwiller no Wisswiller, a Jüllich vorbei un dann en d Ruuhr. Wi moch sisch vörstelle kann, kommö an a paar Stelle anger Bääch zo dat Wasser us Bäljö. Dat send dr Fobisbaach, d Bechheimer Baach, d Iterbaach, d Holzbaach un ä Stolbersch dr Vichtbaach und dr Saubaach. Spiir komme do noch dr Fenksbaach, dr Omerbaach, dr Otterbaach un dr Wehebaach dozo. A paar kleng Bääch han isch jetzt övverschlaare. Dat"}
{"id": "151496", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Mönsterbaach es ene Baach dä dorsch Stolberch leufd. Dr Mönsterbaach kütt wi dr Naam at sätt üs Mönster. Dat dr Rest van d Welt an dr Mönsterbaach d (Inde) sätt, dat stürt d Stolberjer net. Jeht moch wiir öropp an d Quell, dann kütt mo bess no Bäljie. Ävver asu witt kikke d Stolberjer jo nett. Vöör os kütt dr Mönsterbaach us Mönster. Watt dovöör litt, dat interessert us net. Dr Mönsterbaach hat normalerwiis net völl Wasser ävver manchmoll da kütt ösu voll zösamme, dat d Jedau onger Wasser steht. D janze Bändö sänd dann änö See. Ävver dat es en d leitzte paar Johr net mi asu döck vörkomme. Di Alde verzelle noch, dat se vreuer an öt Währ jöschwomme send. Ävver hü maat dat kenne mi. Stolberch hat jo ön Schwömmhall. Normalerwiis leuft dat Wasser van dr Mönsterbaach reuisch durch die Jedau. Isch denk, mo soll noch schrieve, dat öt do noch sälde Veuel un anger Deere jitt un dat dat Wasser a d Dattele (ä Huchdütsch Tatternsteine) vorbeileuft. Mönsterbösch passeert öt und kütt"}
{"id": "151506", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wä mer vum Suffe mullt, dä moss wesse, dat hät bei Mänsch un Deer ne angere Senn. Wat versteht mo onger Suffe? Völl drinke. Mii drenkö als nüüdisch wör. Drenke bes dat mo net mii wees, wat mo sätt. Im Rhingland do denke völl Lü, dat jeraad öm de Karnevalszitt völl jedronke, ja jesoffe wääde darf. Mo kann dann d janze Kroom öm sisch öröm verjeiße. Lääve, wi mo öt immer öns jähr deng. Anger Lü saahre dojäje, dat mo dovör net völl suffe moss. Isch denk, beede hant Räth. Isch schriiv dat och mä, damet mo weeß, wat met Suffe jemeent es. Isch well net entscheede, öf mo suffe moss öf net. De Medizin hät ongorsoht, wat bei öt Suffe e d Mänsch vörjeiht, un se hant jevonge, dat mansch enö vam Suff schläät wärm vott kütt, un aavelläsch vöör dr Alkohol es. Dat lit an de Jene, un dodraa, wi sing Älldere mät dr Alkohol ömjejange send. Deere, di jruuße Schlöck maache un völl Wasser op eimoll ä sesch erin trecke könne, doora sätt moch,"}
{"id": "151508", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Dattele (ä Huchdütsch weed van d Tatternsteine jesproche) send en d Jedau un jehüüre zo Stolbersch. Sö jehüüre zo ö Naturschotzjebiet. Wä dä klänge Wääsch van dr Brand us an d aue Kupferhoff Jedau vorbei jeht, dä sitt se op emoll op d lenke Sii. Do es ön unjeväär vönf öff säähs Metr huch Steewand. Alles decke Kaie. Op dr ischte Bleck vällt önö do janett völl op. Steen wii a völl anger Stelle och. Kikkt mo sisch di ävver nöödr a, dann sitt mo, dat di aussännt wi Petong. Un jenausu ess et. Mä hat kenn Mischmaschiin d Petong jemaat. Hä stammd us d Natur. Dä stammt us d Kohlezitt un ess unjeväär 320.000.000 Joohr alt. Damols joov et he önö jruuße breeö Floss un ö Meer. Dä Floss braat völl kleng Steen mit sich. Do wo hü d Jedau es, do woch vreuer ön deepe Stell en ö Meer. Dat Jeröll van d Floss völlde dat Louch op. Irjendwann koom do Klenn drop un dä hat alles zusammejebacke. Dat wood ösu hell wi Petong."}
{"id": "152209", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Toki Pona ess en Kunnß Shprooch, dä Name häijß övvosaz: „Schöne Shprooch.“ Wëijl mer en dä Shprooch ävver këijn Jrooßbochshtave schriive dëijt, ußo en Främmpwööt, schriif se sesch sëllver toki pona. Toki Pona ess et eetß öffentlesch fürjeshtallt woode meddsen em Joohr 2001. Et Sonja Elen Kisa hät dat jedonn, un dat hat sesch di Shprooch och ußjedaach. Et ess en Övversäzzerėn uß Torronto en Kannada en Ammärrika, un ess en studdeete Shprooche Weßßeschafflorėn noch do bëij; jeboohre ess et em Joohr 1978, woohr allsů noch rėshtesh jung, wi t dė Shprooch objebout hät. Hee iss et „Fatter Onser“ op toki pona, övvosaz fom Pije: mama pi mi mute o, sina lon sewi kon. nimi sina li sewi. ma sina o kama. jan o pali e wile sina lon sewi kon en lon ma. o pana e moku pi tenpo suno ni tawa mi mute. o weka e pali ike mi. sama la mi weka e pali ike pi jan ante. o lawa ala e mi tawa ike. o lawa e mi tan ike. tenpo ali la ma en ken en pona li pi sina. Amen."}
{"id": "152891", "contents": "En der Brouwereje hän vröjo Bierfesilbero jeärrbejt. Enne Bierversilberer (dütsch:Außendienstmitarbeiter) hät met däm [räuje sälfs nix ze don jehat. Hä woach äver och nit en de Foarwalldong un däät och nix jrooß bestemme, woach ävver enne weschtijje Mann. Doaför woah dä mem Päd, odder der Kotsch, odo op schustos Rappe, shpäeder med de Bahn un dann mem Mopped oder Automobil ongerwäächs un däät Affnämmer för et Bijo fenge, un möt däänne de Foardrääsh över et Belivvere usmaache, un womööshlesh och et Jält ennämme. Dat heijs, enne Bijofosilboro hät us Bier Silberjeld för de Bräuerei jemaat, dröm han se dä Berof or esu jenoomt. Hück zer daachs heest mer de Biervosilbrer jans oon ongerscheed va de Brangsch eefach enne Außendienstmitarbeiter, wi langwijelesch."}
{"id": "155271", "contents": "Die Autobahn 293 (affjekööz: BAB 293, A 293), dat eß de Stadtautobahn fun Oldebursh em Oldeborjesche. De A293 jëijd_am Krüz Oldebursh-Nocht fun de A29 af, un gëijd_aam Dreieck Oldebursh-Wëßß en de A28 övver. Aan de Ußßfaat Oldebursh-Nadorst zwëijsh de Nochtangjënte af, di de Oldeborrjesche Veedele Ohmstede un Nadorst med_te A28, un med_te A29, verbėndt. Wäm_mer fum Sööde op dat Outobaan_Krüz Oldebursh-Nocht aan kütt, do kam_mer op de B211 övver Loy noh Brake faare. de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571 A573 A602 A620 A623 A643 A648 A650 A652 A656 A659 A661 A671 A672 A831 A861 A864 A952 A980 A995"}
{"id": "1555", "contents": "Christoph Kolumbus (ital. Cristoforo Colombo, span. Cristóbal Colón, port. Cristovão Colombo, enjedeutsch Kolumbus; * waahrscheinlisch zwische_em 25. Aujuss un_em 31. Oktoober 1451 in Jenua; † 20. Mai 1506 in Valladolid) wor ene italienische Seefahrer em Deenst vum Spanische Könich. Unjewullt hätt hä dä Europäer dä Wech in et bis dohin unbekannte Amerika eröffnet. Hä hatt führ no Wääste zo sejele öm vun Europa noh Ossasie ze kumme. Dobei komm hä 1492 op en_er karibische Insel erruß. Hä seleves hätt bis ze singem Dud doran jeglöv, dat hä dä Wääch noh Hingerindie enddeck hatt. Sing fröhere Bezeichnung als dä europäische Enddecker vun Amerika witt höck koom noch jebruch. Dat litt doran dat hä nitt dä iirtzte Europäer wor dä noh Amerika jekumme is. Doch sing Faahte em Auftrach vun dä spanische Kroon hann bewirk, datt et Weltbild vun dä Europäer sich unheimlisch jeändert hätt un dat die anjefange hann de Neu Welt zo kolonisiere. Et iss un witt veel över inn deeskoteert, weil ob dä eene Sick hätt hä mit veel Mood un Enddeckerdrang sich un sing Mannschaff in jänzlisch unbekannte Jewässer jefüürt, ob dä andere Sick hätt hä domit och quasi Schold an dämm Völkermord dä Indiaaner im Zoch vunn"}
{"id": "1559", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Johannes Paul II., bürjerliche Naam Karol Józef Wojtyła (* 18. Mai 1920 en Wadowice bei Krakau, Pole; † 2. April 2005 em Vatikan) es am 16. Oktober 1978 zom 264. Paps von de Römisch-Katholische Kirch jewählt wudde. Sing Pontifikat vom 16. Oktober 1978 bes zom 2. April 2005 hätt net nur die Endphas vom Kaale Kreesch enjeleit, sondern och die Zick donoh stärk jepräsch. Su ka' me hück dovon ussjonn, dat am Daach von singer Wahl dat Engk vom Kommunismus un de Widdevereinijung vom ahle Europa vürjezeichnet wor. Johannes Paul II. wor dä Paps met de längste historisch beläschbare Ambszick noh em Pius IX. Singe Vürjänger wor Johannes Paul I., dämm sing Pontifikat nur 33 Daach jeduurt hätt. Singe Opfolger es Benedikt XVI. Am 1. Mai 2011, em Barmherzigkeitssonndaach, es Johannes Paul II., och „John Paul the Great“, „Johannes Paul dä Jruße“ ode en Ahnlehnung aan Karl dä Jruße (* 2. April 947) „Karol dä Jruße“ jenannt, en Rom sellisch jesproche wudde, wat et Volek ad bei singe Dudemiss om Petersplatz am 8. April 2005 met dä Wöörd „Santo subito!“ („Hellisch, äwe plötzlich!“) jeroofe hatt. Von"}
{"id": "156579", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Als_enne Freßklötsch, Frässklötsch, Fressknütsch bezëijshnet mer enne Minsch dä önjewööhnlesch fill un öff freß un süff, un och jähn förr_e Jelare ze krijje eß. För jewöönlejj_ess_enne Frëßklötsch och enne minsch, dämm singe Lihf enne jeweßße Ömfang hät, dä dozoo paß."}
{"id": "156788", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Sprochwesseschaffler Georg Wenker hätt für singe \"Atlas von de deutsche Sproche\" sich e paar Sätz ussjedaach, domet me die ville Dialekte ungereneen verjliche kann. Em Winte fleeje de drüe Blaade en de Luff eröm. Et hüürt jlich op ze schneie, dann wierd et Wedde widde besse. Don Kolle en de Owwe, domet de Melesch bahl koche deet (ze koche anfängk). Dä joode ahle Mann eß me'm Päärd o'm Ieß enjebroche un en dat kahle Wasse jefalle. Hä eß vür vier ode sechs Woche jestorwe. Dat Füür wor ze heeß, die Kooche sen jo ungen janz schwatz jebrannt. Hä deet de Eie emme ohne Salz un Peffe eiße. De Föß do'me (su ärsch) wie, ich jlööf, in hann se me durchjeloofe. Ich ben selewe bei der Frau jewääse un hann et ihr jesaat, un se säät, se däät et och dä Dochte Ich will et och nimmie widde don/maache. Ich schlaren d'r jlich m'em Kochlöffel öm de Uhre, du Aap. Wo jehs du (dann) hin? Solle me metjonn (met de jonn)? Dat / Et sen schläächte Zigge. (Ming) Leev Könd, blief hee ungen stonn, die dreckelije"}
{"id": "158949", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Autobahn 555 (affjekööz: BAB 555, A 555), dat eß de Fobendong zwesche em Fodëijlo-Kriis_en Kölle un dämm en Bonn un angersch_eröm. En de Zick fun de Bonner Republik wood se och dr Diplomate Schnëllwääsh oddo, ußerhallef_fun Bonn, de Diplomaate_Rënnbahn jenannt. Di Shtroohß wood ald en de Joohre 1929 beß 1932 jebout un eß domet de äälste Autobahn, di mer noch hann. Am 6. Oujoßß 1932 en betriip jenomme, woor se eetß en „Kraftwareshtrohß“ oohne Kreuzonge un med ëijnem Raßßplaz. Se hädd_och nur zwëij Faa_Spuure jehatt un wood beß 1958 formëll als_en Land_Shtrohß jefööt, un dann en en Autobahn ömjewidmet oohne dat aan däm Bou jet jemaat woode wöhr. Domohlß moote Autobahne noch këij Meddelshtiife hann. Dä kohm aff 1964, wo de Autobahn Kölle-Bonn op drëij Spure med Meddeshtriife un Shtandshtriife ußjebout wood — beß obb_e paa nüssellijje Shtöcksher am Aanfang un am Ëngk, un aale Bröcke. Dä Ußbou wohr dann em Joohr 1966 janz fäädesch. En der 1990-er Joohre han se op dä A555 enne Fällt-Fosooch jemaat, öm de Maud_op Autobaane ußzeprobėere, un dat mer di och automatesch ensammel künne sůllt. Spääder woote of Fällt-Fosooche"}
{"id": "159165", "contents": "Sibbeschlöfer hamme am 27. Juni, dä als Wedderlosdaach für'et Wedder von de nächste sibbe Woche, alsu vom Somme, jillt. Schingk aan dämm Daach de Sonn, soll et ne heeße un schöne Somme jäwe. Räänt et aan dämm Daach, soll et ne räänije un durchwaaße Somme jäwe. Dä Naam hätt dä Daach von e'ner Lejend, dat sibbe Bröde rond 200 Johr lang en e'ner Höll bei Ephesus jeschloofe hann solle un su de Christenverfolgung öwerläff hann, Noh ahlem Voleksjlaube soll me op Sibbeschlöfer Ießekruck jäjen Koppping äärnte un em Huus drüë. Övver dr Sibbeschlöfer"}
{"id": "160255", "contents": "De Outobahn 565 (koot: BAB 565) A565 verbindt de Outobahne A59 un A61. Se löüf zwesche em Drëijek Beuel unn_em Krüz Meckem, krüz der Rhing em Norrde fun Bonn, woh se och de A555 treff, un jëijd och e jood Shtöck dorresch de Shtadt. de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571 A573 A602 A620 A623 A643 A648 A650 A652 A656 A659 A661 A671 A672 A831 A861 A864 A952 A980 A995"}
{"id": "165556", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Zwiivöll, amptlich heescht dat Veedel va Stolbersch Zweifall es e va 19 Stadtdeele un hott Ängß 2008 (do hant sö öt leitzte mol jezallt) jenau 1.646 Lü, di he wonnde. Mo weeß net jenau, wii dr Zwivöll a singe Naam kütt. Enn Erklärung wöör di, dat dä Höttemeester, dä em 13. Jahrhondöt op dr Zwivöll ö Hammerwerk boude, net jenau woss, wozo dr Zwiivöll jehütt, z Jüllisch öf z Monschau. Hä wooch em Zweifell. Hüüzödach jehüüt dr Zwivöll zo Stolbersch. Wä öns dörch d Eefel veehrt un dörch dr Zwiivöll kütt, da söll sisch d ävanjellische Kerch va 1683 akikke. Dr Altach uss wisse Marmor sitt doll us. Nett verpaaße darf moch, dat Kluster op dr Zwiivöll zo besöcke. Dr Spetznaam van d Zwiivöller es Eeschekülle. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau |"}
{"id": "165702", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Kluster Maria Regina op dr Zwivöll jehütt dr Karmeliterorden, dat heescht dr Orden van os leev Vrau op dr Karmelbersch. 1954/1955 boude 12 öv 13 Nonne zösamme met Hölp van Stolberjer un besojisch Zwiivöller dat Kluster op öne Hövvel. Öt ess änä van d schünnste Stelle, di dr Zwiivöll z beene hat. D Nonne hant vorsproche, dat Kluster nie opzöjävve. Jeld verdehne se dodörch, dat se Hostie backe un bo a jedde Kersch vorkoofe. En d leitzte Zitt hat dr Orden ä Rom versoht, dat Kluster zo zö maache. Ävver d Nonne jävve net op un dönt alles, öm wiir do lääve zö könne. D leitzde Nonn hat Ängß 2022 dat Kluster vorlosse. Öt wood an önö Prevatmann vorkoovd un es ke Kluster mi. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch)"}
{"id": "165704", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Veet, amptlich heecht dä Ort Vicht es änö va 19 Stadttdeele, dii zo Stolbersch jehüüre. Als moch Ängs 2005 jezallt hat, wii völl Lüü do wonne, do kohm moch op 1900. D Veet litt tösche dr Zwiivöll un d Kreuzung am Nahtijällche. Dr Naam Veet kütt van dr Vichtbaach, dä a zwai Ställä dörch dr Ocht läuft. Mo nämmt a, dat at d au Römer he jelääft hant, denn öt joov ön Römerstrooß no Breenisch, di övver d Veet jäng. Sescher es op jedde Vall, dat 1322 de Veet „Feischt“ hosch. Suu steet öt en au Bösch. 1537 baude de Stollewerks Bröhr zwei Wasserrähr vör ön Öl- un Koormölle op de Veet. Raitmeestere, di us IIsor Plaate maade, joov öt op dr Junkershammer, Neuenhammer un Plattenhammer. Tösche 1755 un 1757 maade Erdbebn op d Veet völl kapott. D Veet jöhüüt va 1972 a zo Stolbersch. Op de Veet jitt öt völl Lehm. Dat es dr Jrond dovöör, dat mo di van de Veet d Leemjörresse nennt. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) Ööt un Veedelle"}
{"id": "165706", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Leemjörresse es dr Spetznaam vöör d Veeter, dii, dii en öt Stolberjer Stadtdeel Veet wonne. A völl Stelle op d Veet jitt öt Leem. Da kütt, su denke d Lüüh, van dr Vichtbaach, dä dörch d Veet läuft un dä Leem he aavjelahne hat. Vam Joohr 1935 a jitt öt op de Veet dr Karnevalsvorein „Närrische Leemjörresse“ un wä op d Veet Karneval viire well, da kennt dat Lättche „Alaaf d Veet“. Doren kütt an a paar Ställö Leemjörres vöör."}
{"id": "165707", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Eeschekülle es dr Speetznaam van d Lüüh, di op dr Zwiivöll wonne. Dr Jrond es, dat dr Zwiivöll medde än dr Bösch litt. Vreuer woore dat meestens Eesche. Dat Holz wood jebrutt, öm öt z vorstouche, öm öt zo sääje. Völl Holz wood jebrutt, damit d Kupfermeestere ä Stolbersch un di en d Hammerwerke Holzkoohle hodde un werke kutte. Selves hüü send d jrüütze Firme op dr Zwiivöll Sääjewerke. Jäjenövver vreuer hant sich a paar Dengr jeändert. Eesche jitt öt nämmi völl he. An de meetste Stelle waaße Dänne. Dr Naam Eschekülle hant de Zwiivöller ävver selv hü noch."}
{"id": "165729", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Autobahn 542 affjekööz: BAB 542, A 542) fobenndt op de Shääl Sik dat Autobahnkrüz bëij Langefääl fun_de A59 un löp_beß nëvve Monneem aam Rhing. Dä Aanschloß do jelld allsenne Förlöüfijje. Jeplaand_eß — oddo woohr — do och norr_en Bröck övver der Rhing noh_m wëßlejje Uufo, on_e Outobaahn-Shtöck beß aan de A57 bëij Worrenge; dää Plan löüf onger däm Name A54 un jëijd_och em Oßte noch jët wigger, hä lėdd_ävver ėm_monag op Iiß, esu lang wi nu jaa kėij_Jëlt_do_fö_dooh eß. de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571"}
{"id": "165740", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kurow (Kurów) es ön Stadt ä Pole un litt em Südosten van öt Land. Mor vängt öt an d Kurowka, önö Floßß en Powiat Polawski (powiat puławski). Kurow wood tösche 1431 un 1442 jejrönd. Em 16. Jahrhondöt wooch öt dr Meddelpunkt van dr polnische Calvinismus. Bes 1660 wächselnde d meedste Lüüh ä Kurow no dr Arianismus. 1831 hodde d polnische Soldate ojer Dwernickis Jupp, önö Jeneral d russische Soldaten jeschlaare. Em Zweide Weltkresch veele völl Bombe op Kurow. Wojciech Jaruzelski wood ä Kurow jeboore."}
{"id": "165758", "contents": "De Outobahn 562 (koot: BAB 562) A562 verbindt de Flochhave-Outobahn A59 un de B9 am Rerierongsveedel zwesche Bonn un Jodeßbersh. Se löüf qwasi fum söödlijje Ëngk fun de A59 am Schloß förbëij övver de bönnsche Södbröck (offizzjäll de Konrad-Adenauer-Brök) övver der Rhing, dorresch de Rhing-Au un krüz noch de Jodeßbërrjer Allee B9, iih dat se dann medd_enne Behellevs_Ußfaat aan de Baahnlinnije fun Kovvelenz övver Jodeßbersch un Bonn noh Kölle ophüüert. Commons: Bundesautobahn 562 – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571 A573 A602 A620 A623 A643 A648 A650 A652 A656 A659 A661"}
{"id": "165759", "contents": "Rhingbrök B36 Autobahnbrök A61 Konrad-Adenauer-Brök B37 Kurt-Schumacher-Brök A650 Theodor-Heuss-Rhingbrök A6 Nibelongebrök B47 Iisebahnbrök B42 A60 (S)-Bahn (S)-Bahn Schiershtëijner Brök Theodor-Heuß-Brök A643 Paffedorver Brök A48 Konrad-Adenauer-Brök = Södbröck A562 Kennedybrök B56 Friedrich-Ebert-Brök A565 Rodekėrchener Autobahnbrök B40 A4 Södbrök Vringsbrök Düxer Brök B55 Huenzollerebrök Zoobrök B55a Möllemer Brök B51 Leverkusener Autobahnbrök A1 Fleher Brök A46 Willy-Brand-Brök = Södbrök B1 Hammer Iesebahnbrök Kniebrök Overkaßeler Brök Theodor-Heuß-Brök B7 A52 Mündelheemer Bröck B288 Iisebahnbrök x Autobahnbrök A2 Friedrich-Ebert Brök Autobahnbrök A42 Rhing-Brök A58 Rhing-Brök B67 Rhing Brök (Emmerich) B220 Commons: Rhingbröcke – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Rhing – en Fotto-Jalleri fun de Quell beß noh de Möndong – un teshneshe Daate fun de Bröcke"}
{"id": "165769", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Balkan es dr Shpeznaam van d Lüüh vam Breenijerberch. Erkläre ka moch dat janz flott. Dat vong en di Zitt a als dr Breenijerberch noch äne echte Dreckshuck woch. Vöör mii als hondöt Joohr hodde se de Bööm jevällt, dr Schlangeberch woch önö jrußße Hoof Dreck, Stolle hott mor jejraave. Moch soot Jalmei. Överall woch Dreck, Kaie loore röm, dr Schwaam van d Schrütte maade d Luff en dat Louch tösche dr Breenijerberch un d Waldschenk jrau un jriiß. Wää he lääve un werke moot, dä hott öt schwoch. Kenne kannt öm di Zitt dr Balkan ävver de Lü stallte sich dr Balkan ösu vöör. Doher sahte se an d Breenijerberjer de Lü vam Balkan. Selves hü sprecht moch noch övver dr Balkan, wänn moch dr Breenijerberch meent. Dr Karnevalsverein vam Breenijerberch heecht „D Balkanese“. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch)"}
{"id": "165771", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Karnevalsverein vam Breenijerberch heecht D Balkanesen. Öt es kloch, dat dat van dr „Balkan“, dr Spetznaam vam Breenijerberch kütt. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch)"}
{"id": "165772", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Sekksowallitäd ov Sexoallitäät eß ene alljemëijne Bovverbejreff, dä för ëttlijje Teeme_Kompläkße jenůmme weedt: De Sexuallität vum Minsch findt iere Ußdrok op ene breede Skaala fůn Aate sesch ze Verhallde, jevöhlßmäßejje Zoshtänd, un Praktėkke en Kultuur un Jesëllschaff. En de miihßte Jesëllschaffte han de Minsche ier Sexoallitäät met divärrse jesälschafflijje Norme jerääjelt. Di donn faßlääje, wat mer maache moß un darref, wat jähn jesinn, un wat nit nommaal udder janz verbodde eß. Dobei deiht sesch dä Dëijl fůn dem Minsch sing Säkßoallitäät en dr Jeschesch ėmmer widder wandelle, zosamme met de Rellijoohne, un wat de Minsche Jläuve, met de Kulltuur."}
{"id": "166124", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vänwääje, amptlich heescht dat Venwegen, es seijd 1972 ö Stadtdeel va Stolbersch. Als Ängß 2005 jezallt wood, do wonnde 1.491 Lüü ä dat Örtche. Wä sisch Vänwääje op de Kaat akikkt, dä erkännt, dat ön Hauptstrooß, d L 12, dörch Vänwääje läuft, ajövange an dr Hönigerhoff bes no dr Birkenhoff, wo mo jott eiße kann. Rääts un Lenks van dii Strooß send a paar kleng Ströößjer. Mo weeß net jenau, wo dr Naam Vänwääje herkütt, nämmt ävver a, dat önö Wääch va Mönster en öt Venn vreuer dii paar Hüüser d Naam joove. Op jädde Vall hosch Vänwääje 1303 at Venweghe. Tösche 1794 un 1972 jehood Vänwääje zo Münster, koom dann ävver zu Stolbersch. D Kersch, di als Denkmaal jeschötzt es, heescht St. Brigida un wood 1784 ejeweid. Vänwääje hot ön eje Schüll, di van Vänwääjener un Breenijerberjer Känger besood wood. Vöör ö paar Joor wood di ävver zojemaad. D Schüllkänger mösse hüzödachs no Breenisch en d Schüll jo. Wä no Vänwääje kütt, dä söllt sisch dat Kluster Huus Maria em Venn akikke. Dozo jehüüt ön Kirsch,"}
{"id": "166129", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ä Stolbersch kännt jädder dr Vowelsänger. Vör di, di net us Stolbersch komme moss mo saahre, dat dr Vowelsänger amptlich Vogelsänger heescht. Hä wooch önö Mann, dä op dr Hammerbersch läävde. Dr Jesang van d Väuel op dr Bersch (un domit es nävver dr Hammerbersch och dr Finkebersch gemeent) joov häm dr Naam Vowelsänger. Manche Lü saahre och, dat dr Vowelsänger met d Väuel zösamme jesonge hott. Ö Denkmool nävver öt Rothuus maat d Stolberjer op dr Vowelsänger opmerksam. Ävver öt jitt och ö bekannt Leddche ä Stolberg, dat „Dr Vowelsänger“ heescht. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) D Sie va Stolbersch (ä Huchdütsch}"}
{"id": "168941", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Breenich. op Huchdütsch weed va Breinig jesproche, es ö Stadtdeel va Stolbersch un hott Ängs 2005 jenau 4987 Äwohner. Domit es Breenich e van d jrüützte Stadtdeele, di zo Stolbersch jehüüre. Ö Ortsdeel va Breenich es dr Breenijerberch, dä ävver och als Stadtdeel va Stolbersch zällt. D Breenijerheed jehüüd och zo Breenich, äs ävver net unavhängich un weed immer z Breenich jerechnet. Kikkt mo en d alt Bösch, dann sitt moch, dat Breenich 1303 öt ischte Mol optaucht. Ävver d au Römer kannte Breenich at als „Britiniacum“. Reste va Hüüser un va Öffent us di Zitt hat mo jevonge. Ön Strooß, di van d Franzuse, damols hosche di jo Gallier un van Bälje koom, jäng dörch Breenich un dr Breenijerberch övver Gressenich un Düre no Kölle. Janz vreuer, dat heescht va 817 a, jehoote di paar Hüüser, di spiir Breenich woote, zo Mönster, jenau wi Bösbisch und dr Brand. D Kupfermeestere holpe d Breenijer dozo, Werk z vänge. An dr Schlangeberch soohte se Jalmei in d Kulle un Stolle. Dodörch koom Jeld no Breenich. Em Dreeßichjöhrige Kresch,"}
{"id": "169412", "contents": "Vertell doch mal is en Schriefwettbewerb, dä fum NDR all Joahre eijmoal jemaat weed. Dat eetste Moal joav et Vertell doch mal em Joahr 1988. De Jescheeschte fun de Jewenner weede alle Joahre met 1000, 750, 500 un tsweemoal 250 Euro beloont. De 25 beste Jescheschte brengk der Wachholtz-Verlaach als e Booch erus. Em Joahr 1994 hett di Aksjoon der Neederdütsche Literaturpries fun de Shtadt Kappelle kreje. em Joahr 1996: „Lege Tieden“ — Leije Tide / Leije Zigge em Joahr 1997: „Dat leve Geld“ — Et leeve Jelld em Joahr 1998: „Glück hatt“ — Jlöck jehatt em Joahr 1999: „Besöök“ — Besooch / Besöök / Besooht em Joahr 2000: „Dat eerste Mal“ — Et eetste Moal em Joahr 2001: „Wat den een sien Uul…“ — Wat däm Eijn sing Uuhl … em Joahr 2002: „Kinner“ — Kenger / Pänz em Joahr 2003: „Fieravend“ — Fieroavend em Joahr 2004: „Ünnerwegens“ — Ongerwähß em Joahr 2005: „Wat ’n Malöör“ — Wadd-e Mallöhr! em Joahr 2006: „De Familienfier“ — de Famillije-Fier em Joahr 2007: „Bi Nacht“ — Bej Naach / Et naaks de Jewennerjescheeschte bej Wachholtz (op hoochdütsch)"}
{"id": "18", "contents": "Ripoarėsch Sprooche eß enne Bovverbejreff för Sprooche ussem Rhingland uß dä Jääjend zwesche St. Vith, Aahwieler, um Kirchroa, Nüss, Düsseldorf, Jläbbisch, Waldbröl, Siburg, Remaren, met Oche, Bonn un Kölle dren. Et jitt enne Houfe Ripoarėsch Sprooche, jood mii wi 120, un fass övverall sin se sesch jannz äänlėsj, wenn et de Nohpere sin, un de Ungersheed weede emmer jrüüßer, wënn_se wigger usseneeijn sinn. Esu jet weed og e Dijalekskontiinuum jenannd. Fun de Ripoarische Sprooche un Sprooche-Jroppe, un di Sprooche wo mer_et nit jannds_esu jenou saare kann, de su jenanndte Jränß_Dijalägte, eß hee enß enne kümmerlijje Aanfang fun_enne Lėßß do_fun, noh_m Allfabeet zotteet Janß oohne Frore sinn dat hee ripoaresch Sprooche: Öcher Platt Aalerödder Platt Bachemer Platt Berchemer Platt us Trooßdorf-Berchem Berchemer Platt (da jit es zweierlei vunn), jetz is dat Platt us Berchem an de Erf jemend Berjesch Platt Bóchezer plat, Bocheser Platt Bönnsch Bënnroother Platt Beueler Platt Breisiger Platt Breyeller Platt Dürener Platt Düsseldorfer Rheinisch Jodesberjer Platt Efeler Platt Öhskirschene Platt Aischwiele Platt Holper Platt Hommersch Höttener Platt Jömelejer Platt Jülicher Platt Kaaschter Platt Kirchröadsj Kölsch Kölsch (linksrheinisch) Kölsch (rechtsrheinisch) Landkölsch Lemiersj, Lemiersjer plat Luhmere Platt → Luhme Muusböcher Platt Mücher Platt Nüsser Platt Zumpfeldsj, Zumpelvelds Rotinger Platt Sieburjer"}
{"id": "181413", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Jröne Minna säät mer em Volleks_Monnd für enne Polizei_Waare. Dä Ußdrock küdd_oss_em Bälliineresche en Oßß_Deutschland un woohr do alld föör_em eetßte Wëlltkreesch jeleufėsch. Mer kann en zem Bëijshpell enn dämm Roman fum Erisch Käßßner: „Emil und die Detektive“ fenge. Kloohr shtammp_e uss_en zick, woh de Schmiier noch med jrööne Autos ungerwächs wore."}
{"id": "181672", "contents": "En Pol-Ënt ess en Ënt, e jöön Outo, med en wiiße Oppschreff: „Pol-Ente“ wadd em Kinderprojramm fum Deutsche Fërnseen en der 1960-er un 1970-er Joohre eröm jefaahre eß. Dat woor en Quatsch-Senndong, med fill Klamougk, woh de Pänz jät draan ze Laache hann sollte. En dämm Fėllem de Pänz konnte sesch donevve benämme, bleeve ävver doch der moralesche Seejer. Mansch ëijne sääd och, et woohre Jescheeshte uß de anti-autoritäre Bewääjong, wat wall nor hallev schtemmp, ävver sesher eß, dat dä Blööh en dä Sëndong e beßje ärrəsch doof, un schlääsch fun kappee wohr. De Fillemsche shpellte em Wëßte fun Bälliin, allso em domohlijje Wäßbällin. Nattölėsch wohr „Pol-Ente“ en Schpellerëij med däm Woot „Polente,“ wat dohmohlß norre Schemmfwoot wohr, un wo mer Ärrjeer wäje krijje konnt, wam mer et am fallsche Plads em fallsche Momännt jebruch hät. Jrööhne Minna"}
{"id": "182867", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Horumersiel, dat es ö kleng Örtche ä Ostfriesland. Öt jöhüüt zo d Jemeende Wangerland, ävver d meetste Lüü kenne Horumersiel zösamme met dr Naam Schilling, dat onjeväär 2 Kilometer dovaa vott litt. Horumersiel hat ö bessje mii als Duuzend Äwohner, ävver meetstens lääve mii Lüü do, denn völl Turiste vorschleet öt no do. Horumersiel vängt moch op dö Landkaat onjeväär 20 Kilometer nördlisch va Wilhelmshaven. Ö tischte Moll taucht dr Naam Horumersiel em Joohr 1542 op. Dat Kastensiel wood no Horumersiel vorlaat. Wat moch a Land braat, dat versorschte dat janze Hängerland. Tösche 1960 un 1965 bouwde moch völl öm, un dr Haafen wood vorlaat. Wä dörch dr Ocht jeet, däm vällt ö Scheff op, dat medde en dr Ocht litt. Öt es dat Küstewachboot W 19, dat moch sich he akikke kann. Commons: Belder us Ostfriesland – (ä Huchdütsch)"}
{"id": "183238", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bo jädder kennt Otto Walkes ävver winnije kennen dat Otto-Huus. Wä öns no Emden ä Ostfriesland kütt, dä moss öns no dr Haafe vaare. Direkt nävver dö Stell wo de Boote loosvaare, di ön Haafenrondvaart maache, do steht öt Otto-Huus. Em Joor 1986 hat Otto öt he bouwe losse. Dat Museum zeecht dat Lääve van dä Mann us Ostfriesland an d Nordsee. Op zwei Etage kann mo sich akikke, wat hä jemaat hat, kritt völl z laache un a paar van sing Filme send och noch z see. Wat Kenger un Äldere vreut es, dat mo dat Jeld, om sich dat a zo kikke och noch bezahlö kann un wä noch jät övverich hat, dä kann onge em Museum och noch a paar Denger koofe. Commons: Belder us Ostfriesland – (ä Huchdütsch)"}
{"id": "184679", "contents": "Et Schaltjoohr ess eine Dag länger wie de angere Joohre. Dröm hät dat och der 29. Fääbrowa, där hän de angere Joohre ned. Jeeds veehte Joohr ess e Schaltjoohr, zig em Paps Jrejohr singe Reform vun em Kalendr. Der hät dat aajevange, öm dat Joohr med dr Sonn besser zom Einklang zer bränge. Schalldjoohre han 366 Daare. Emmer, wann de de Joohreszahl dorsch 4 deile kanns, un et blief nix överisch, dann es dat Joohr e Schalltjoohr, ußer der Joohonndotte, di mer nit dorresch 4 deeijle kann. Nevebei: Et johv nit ens 1/4 esu vill histooresche äijschnisse om 29. Fääbrowa, wie an anger Daare em Dorschnet - wi kütt dat wall? Nevvebei: Mansche Minsche han nur alle 4 Joohre ens enne Jobootsdaach, weilse am 29.Fääbrowar jeboore senn - di ärm Söck."}
{"id": "184697", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mohammed Sahir Schah (* 15. Oktober 1914 ä Kabul; † 23. Juli 2007 woch tösche 1933 un 1973 dr Könnig va Afghanistan. Sahir Schah kütt van d Paschtunen un singe Stamm, d Mohammedzai läävde en d Nöh va Kandahar. D Paschtunen hodde öt Saarö seiht öt achtzehnde Jahrhondöt. Als Kenk wood Sahir Schah bei d Franzuuse ärtrocke un wood spier, dat heecht met achzeh Jooch, ä Afghanistan Minister vöör dr Kresch un öt Erträcke va Kenger. Als singe Papp am 8. November 1933 ömjebraat wood, do maadö sö Mohammed Sahir Schah zom Könnig. So richtisch z saare hott hä ävver net, denn Prenz Sardar Mohammed Hashim Khan, dat woch singe Onkel, maade häm öt Lääve ärsch schwoch. Isch 1964 änderde d Loya Dschirga, dat es ä Afghanistan öt Parlament, öt System un Sahir Schah kutt als Könnig rejiere. Sahir Schah woch am 17. Juli 1973 en Italie ä Kur, als öt Millitär putschde un hä als Könnig am 24. Aujust 1973 aavdanke mood. Mohammed Sahir hiirode am 7. November 1931 Homairah Begum (* 1918; † 2002). Di"}
{"id": "185054", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wilhelm Schäfer wooht jeboore am Zwannzischßte Jannowaa em Joohr 1868 en Ottrau en Hëßße-Naßßou, un eß jeshtorrve am nünkßeehnte Jannowaa em Joohr 1952 en Üvverlinge aam Boddesee. He woohr enne Liehro un ennen preußesch-deutsche Deeschto. Singe Fatter woohr enne Schooh Maacher en Ottrau en Hëßße-Naßßou. Do jeboohre un oppjewahße wooht dä Sonn eetß enne Läährer aan eene Scholl, beß em Joohr 1896. Hä kräät dann en Shtipëndijom fun dämm Forlaach Cotta, öm en de Schwëijz un en Fangkrisch ze shtuddėerre. Fun 1898 aan wohr hä dann enne freije Schriiver en Bällin. Em Joohr 1900 eß hä noh Vallendaa, also widdo noh Hëßße, ömjetrokke, woh hä beß em Joohr 1915 bleev. Fun 1918 beß zo singem Duud em Joohr 1952 hätt e en Bodman-Ludwigshave am Boddesee jelääf. Hä hät Dramaß, Novëlle, un koote Prosa jeschrevve. Singe Shtil wohr wat mer natoralleßtesch nännt un med völkesche un nazjonaale deutsche Ëllemänte dorschsaz. Fun 1900 beß 1920 hätt e en Zäjtschreff eruß jebraat, der Preußße ier „Die Rheinlande“ — de Länndere aam Rhing — womet uurshprönglejj enß enne pollitesche Zwäck fofollsch woode woohr. Em Schäfers Wellem singe fröhje schreffte woohre"}
{"id": "186155", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ne Paijass eß en decke Strühpopp, die em Rheinland aam Engk von d'r Kirmes verstoch wierd. Dä ärme Kääl moss für all die Saache büße, die de Lück öwer de Kirmesdääsch aanjestallt hann. Singe Naam kütt von de Franzuse, denn en Frankreich heeß e'ne Strühsack \"paillasse\". Singe Kolléch vom Fastelovend, dämm et ähnlich aan de Kraare jeht, heeß Nubbel. Met Paijass ka'me äwe och e'ne Kääl beschriewe. \"Dä fuhle Paijass setz de janzen Daach en de Wiertschaff un eß am suffe.\" Peijaß"}
{"id": "186195", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) George Tabori heescht ejöntlich György Tabori un wood am 24. Mai 1914 ä Budapest jeboore. Hä storve am 23. Juli 2007 ä Berlin. George Tabori schreev Stöcker vöör öt Theater. Hä woch Änglander, lävvde ävver seid 1999 ä Berlin. Hä wood als zweides Kingk van Cornelius Tabori un sing Mamm Elsa ä Budapest jeboorö. Weil singe Papp nett glood, dat George met si Schriive Jeld verdehne kutt, braat hä hem no 1932 no Berlin. Hä vong ön Lier em Hotel Atlon spiir än ö Hotel ä Dresden. George woor önö Jüdd un woch jezwonge Dütschland z verlasse. D NS zwong häm dozo. Isch jäng hä no Budapest, spiir no Ängland. Tösche 1939 un 1941 werkte hä ä Sofia un Istanbul. No dr Kresch werkte hä vöör d BBC. 1947 jäng hä no Amärika wo hä övver veezisch Jooch bleed un Bösch schreev. Dozo jehoote Bösch vöör Filme va Alfred Hitchcock. Ön äng Vröndschaft vorbong häm met Elia Kazan. 1955 woch hä öt ischte Mol Rejisseur. 1971 koom George Tabori zoröck no Dütschland. Hä weerkte an öt Theater"}
{"id": "186205", "contents": "Der Benediktiner ier etztet un äälsted Kluuster es Monte Cassino in Italie. Et word fom Hillije Bennedik selfs fönefhondertnüngenzwanzisch jejrönd un litt oppem Bersch. Dä Bennedik och, der is in dä Kluusterkirch em Keller bejrave. Singe Orde hät e ald em Medelallder över janz Europa un der nahe Oste usjebreid, un dä wohr noch enne mäschtije Orde för över douusend Joohre, un för allem weschtesch för de Mesjohn en Europa, wo hä draan met jewerrek häät. dem Klusters sin Houmpäjdsch (op deutsch) övver Monte Cassino (op ettalljähnesch)"}
{"id": "187034", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Swetlana Jewgenjewna Sawizkaja * 8. Aujust 1948 ä Moskau) es ön vreuöre russische Kosmonautin. Swetlanas Papp Jewgeni Sawitzki wooch önö doll Pilot em Zweide Weltkresch un en van di Övvischde van d Luftwaffe ä Russland. Hä hat sing Dooter jeholpe, Pilotin z wääde. 1972 maade se hör Diplom an d Huchschüll va Moskau. Di wahrhalsijö Vrau wood tösche 1975 un 1978 Testpilotin un stalt a paar Rekorde op. So wood Swedlana am 22. Juni 1975) met ö Tempo va 2.683 Stondekilomiter d flottste Pilotin, di öt bes dohin jöjovve hod. 1980 wood Swetlana Kosmonautin. Zweimoll es sö met Raketö en dr Hemmel jeschosse woode un hat do 20 Dach vorbraat. Öt wooch och noch önö dreide Fluch jeplant, ävver dä hat ni stattjevonge. Swetlana kräät ö Kengk un dorf nät mi vleeje. 1989 wood Swedlana en öt russische Parlament, dö Duma, jewäält un vertreent do d Interesse van öt Voolk. spacefacts.de: övver t Swetlana Sawizkaja (ä Huchdütsch)"}
{"id": "187177", "contents": "Stoche deet me em Winte wenn et kalt eß, domet de Wonnung wärm witt. Dat Woord eß e altkölsch Woord un mem englische \"stoke\" verwandt. Dat heeß e suvell wie \"en et Füür steche\", \"et Füür opstoche\". Wenn jätt verstoch wierd, dann wierd jätt zo Eisch verbrannt. Dat Woord darf me äwe net met versteche un verstoche (verstecken) verwääßele."}
{"id": "187348", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Stadtdeel Veet-Breenijerberch, op Huchdütsch weed va Vicht-Breinigerberg jesproche es öt kleenste Stadtdeel va Stolbersch. Veet-Breenijerberch jöhüüd zöm Kreiß Oche. Als moch öt leitzte Moll jezallt hat, do koom moch jraad op 42 Lüü. Völl mee weet öt hüü och net see. Di paar Hüüser liihe jenau tösche d Veet un Breenijerberch. Völl dovan sujaar medde en dr Bösch. Wä dat Stadtdeel söckt, da moss no d Kreuzung an öt Nahtijällche komme. Do komme d Strooße va Breenisch, Muusböch un d Veet zösamme. Öm de Plei stönd d meetste Hüüser, di Veet-Breenijerberch usmaache. Watt d meetste Lüü ävver wesse, es dat völl Busse van de Kreuzung avvaare un boo jädder kennt dä Eck als Veet-Dreieck. Amptlich heecht dä Vicht Dreieck. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje |"}
{"id": "188219", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wenau es ö kläng Örtche dat zom Kreijß Düüre jehüüt. Öt litt an d Jränz zor Shtadt Stolbersch em Kreijß Ooche. Wenau äs ö Deel van d Jemeinde Langerwehe. D nächste Nobbere send Hamisch un Heistern ävver och Gressenisch un Scheevhött send net witt vott. Va 1794 bes 1815 jehood Wenau zo Eischwiller ävver donoo kräät Düüre dat Örtche zojeschlaare. Wä no Wenau kütt, däm vällt direkt do Kersch op, di zom Kluster Wenau jehüüt. Jäjennövver van d Kersch litt ö kläng Kapällche van dr St. Rochus."}
{"id": "188281", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Kluster Wenau litt ä Wenau un wood töschen 1120 un 1122 van d Prämonstrantenserinne jejrönt. Di Ordenslüüh koome us d Jäjend va Namur ä Beljie, öt Jeld dovöör koom us Limbursch. 1561 wood bo dat janze Kluster dörch ö Vüür kapottjemaat. Ävver d Prämonstrantenserinne hant öt wärm opjebout. Em 17. un 18. Jahrhondöt wood dat Kluster janz ömjebout un öt es nu asu, wi moch öt hüü see kann. Ävver 1802 had Napoleon dat Kluster opjelöst. Met öt Klusterlääve woch öt vorbei. 1804 wood us dat Kluster d Pfarrkersch St. Katarina, di och hüü noch do steht."}
{"id": "190011", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Hellije Rochus *6. Aujust 1295; † 16. Aujust 1327 weed och St. Rochus jenannt. Eejentlich hosch hä Rochus va Montpellier. Än ön Lejende weed verzallt, dat hä bei ön Piljervaard völl pestkranke Lüü jeholpe hatt. Rochus va Montpellier es önö katholische Hellije un en d Kersch weed dr 6. August em Jedächtnis a häm jeviirt. Hä wood als rische Sohn ä Montpellier, dat litt bei d Franzuuse, jeboore. Als hä met 20 Jooch sing Äldere verloor, do hat hä öt janze Jeld verschenkt un es en dr Orden van dr Franz von Assisi äjötroone. 1317es hä no Rom jepiljert un hat ongerwääß völl Pestkranke jeholpe. 1322 woch hä op dr Wääch Heem no Piacenza un wood selvs pestkrank. Kenne hat häm jeholpe. Hä jäng en ön Hütt un Ängele solle häm jesond geflecht ha bes hä wärm wiir wandere kutt. D Pest hott häm ävver asu verändert, dat häm kenne mii erkannt hott un moch hem vöör önö Spiun jehalde hat. Hä koom vöör vönf Joohr en ö Jevängnis i hä storv. Isch als hä duud"}
{"id": "190541", "contents": "En ne Altreucher es eijentlesch ene Minsch, dä fun Berofs wääje met ahle vereuschte Saache handelt, un enn Altreuchereij bedrief. Och Minsche die nix wegwerfe könne oder aal Saache sammele, nennt me off Altreucher."}
{"id": "190815", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Hahnepooz ov Hahnentor eß de wäßleschßte fun der aahle Shtadtpooze fun Kölle uss_em Meddelalldor, un shtëijt jäz noch — dëijlß widdor opjebout — aam Ruddolfplaz dem Verkehr un der Shtrooßebaahne em Wääsh, die fun de Oochener Shtrooß un Richard Wagner Shtroohß en de Shtadd_erinn op der Nüühmaat aan odder övver de ZäzillijeShtroohß un retuur wolle. Commons: Hahnentorburg – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "191062", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Napoléon Bonaparte (* 15. Aujust 1769) ä Ajaccio op Korsika; † 5. Aujust 1821 op St. Helena. Hä woch önö Staatsmann un Veldhäär. Em singe Name weed op Franzüüsesch wie [napoleɔ̃ bonɑpɑrt] (IPA) ußjeshproche. Napoleon wood als Napoleone Buonaparte ä Ajaccio op Korsika jeboorö. Sing Äldere woore Carlo Buonaparte un Laetitia Ramolino. Hä hott Zwölf Jeschwistere wobei hä dr Zweitäldste woch. Napoleon besoot d Schüll ä Ajaccio un hott Spass am Läse un an Jeschichte. Singe Papp hott vreuer davöör jekämpft, dat Korsika van d Franzuuse unavhängisch wood. Dä Jedanke hat Napoleon lang em Kopp jehatt. Napoleons Papp schaffte öt, dat Napoleon bei öt Militär van d Franzuuse usjebeld wood. Em Dezember 1778 koom hä zösamme met singe äldere Brooch no Autun, öm do d französische Sproch richtisch z liire. Ö Jooch spiir jäng hä als jonge Soldat no Brienne, öm do usjöbeld z wääde. Hä koom bei di ange jong Soldate ävver net jott a. Än d Schöll wooch hä mä em Rechne un en Jeschichte jott. En ö paar Fäscher wood hä isch jar net"}
{"id": "193795", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carolinensiel es ö kläng Dorp ä Ostfriesland. Öt litt em Kreijjs Wittmund ä Niedersachse. Carolinensiel wood 1730 jejründ. Öm 1500 hand d Fürstin Christine Charlotte va Ostfriesland un Anton Günther va Oldenbursch, dä och dr Häär va Jever wooch, ajövange, öt Land äzödeische. 1729 wooch öt Ädeische z Äng un jenoch Land jewonne. Öt Land, op däm Carolinensiel hü litt, wooch jewonne. Am 16. März 1730 woode d ischte Stöcker Land an d Buure vorpacht. Dat wooch d Jeburtsstond va Carolinensiel. Carolinensiel litt siihr wenkjeschötzt, un dat maade dat Stättsche zom beitste Haafe va Ostfriesland. Besongisch Koor, Jömöss un Ädäppel woode vorschefft un Hoolz un Koohle a Land braat. En di sövve Joohre no 1806 sorchte Napoleon met sing Kontinentalsperre dovöör, dat dr Haafe bo kapottjäng. Sing beitzte Zitt hott Carolinensiel en d Medde van öt 19. Jahrhondöt. Bo 60 Scheffe loohre em Hafen un 2 eeje Werfte boude Scheffe. Övver 50 Kapitääne voore öruss. Iisch als Dampfscheffe flötter woore, jäng d Zitt va Carolinensiel z Äng. Hü es Carolinensiel önö Turistenort. 1983 wood Carolinensiel als Nordseebad"}
{"id": "197000", "contents": "Den Holländern ihr Provins Drenthe litt en et Noord Oßte van dat Land. Dä ier Houpshtad es Assen. Doa schwaadt ma Nedersaksėsh un sät Drenthe ov Drentie doa för. De Profinß jränz em Norde aan de Profinß Jroninge, em Oste aan dat doütsche Bunndeßland Needersakße, em Sööde aan de Profinß Overijssel un em Wäßte aan Friesland. De Neederläng ier Profinnze Drenthe • Flevoland • Friesland • Gelderland • Groningen • Limburg • Noord-Brabant • Noord-Holland • Overijssel • Utrecht • Zeeland • Zuid-Holland"}
{"id": "198264", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carlo Maria di Buonaparte (* 29. März 1746 ä Ajaccio; † 24. Februar 1785) woch dr Papp va Napoleon I.. Met 14 Joohr storv singe Papp, un singe Onkel Archidiakon Lucciano Buonaparte kömmerde sisch öm häm. Carlo studiirde 1762 ä Pisa d Juristörei un hiirode Laetitia Ramolino am 2. Juni 1762). Net lang no d Huuchzitt sooht Carlo Kontakt zo Pascal Paoli, önö korsische Aführer un Rebell. Hä wool häm als Jurist zor Sii stoh un wood als Jesandte no Rom jescheckt, öm do vöör d Unavhängichkeet va Korsika z sprääche. Dr Papst hott Korsika Jenua jölinnt un mä hä kutt övver Korsika entscheede. Ävver öt koom angisch. Am 15. Mai 1768 vorkoofte Jenua Korsika an d Franzuuse, un va do a kämpfte Paoli jäje Frankreich. Carlo di Buonaparte jäng met sing Famelisch en d Bersch un wood önö Partisan. E Jooch spiidr jreffe d Franzuuse weer a, un Paoli vorloor, Carlo di Buonaparte heelt länger dörch. Am 23. Mai 1769 braate d Franzuuse häm ö Anjebot met Graf Vaux z verhandele. Vaux vorsproch alle Rebelle Vreede"}
{"id": "198792", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Filippo Antonio Pasquale de' Paoli (Pascal Paoli) (* 6. Aprel 1725 ä Stretta/Morosaglia; † 5. Februar 1807 ä London) woch önö korsische Revulutionär. Dr Papp va Paoli woch önö Art Rejierungschef op Korsika als dat noch onger dr Könnig Theodor I. ön Monarschii woch. Wä d Jeschicht va Korsika kennt, dä weeß dat d Insel nät lang on Monarschii woch un als Paoli 1755 us Neapel no Korsika zöröck koom, da wooch öt met d Monarschii at vorbei. Paoli kämpfte als Aaführer van d Girilla jäje Jenua, dat do öt Saahre hott. Heebei hott hä övverraschönd völl Erfolsch. Paolo versoot ön Demokratie ä Korsika äzöfüüre. Heebei holp häm Carlo Buonaparte. Hä wooch Paolis rääte Hand un versoot, ä Rom vöör Korsika z spräche. Singe Jechner änderde sisch als Jenua am 5. Mai 1768 Korsika an d Franzuuse vorkoovde. Paoli kämpfde va do a jäje Frankreich. Isch al 22 000 Mann van dr Graaf Vaux akoome moot hä opjävve. Am 9. Mai 1769 joov hä op un jäng en öt Exil no Ängland. Ä London storv hä am"}
{"id": "199192", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ajaccio es d Hauptstadt van d Insel Korsika. Em Joohr 1999 wonnde ä Ajaccio onjöväär 52.800 Lüüh. Öt jehüüd zo Frankreisch. Ajaccio litt em Weste va Korsika. Em Joohr 1492 wood Ajaccio van Lüüh us Jenua jejrönd. Ävver öt duurde bes en öt 17. Jahrhondöt un 18. Jahrhondöt, bes moch övver Ajaccio avong z mulle. Dat hott met de Franzuuse z do. 1768 övvernomm Frankreisch d Insel un Ajaccio wood ön wischtije Statt, 1811 ön Art Hauptstadt. Napoleon wood ä Ajaccio 1769 jeboore. Va 1982 a es he öt korsische Parlament. En de Stadt Ajaccio jidd_et ene Fooßballverein, dä AC Ajaccio. Office Municipal du Tourisme d'Ajaccio – vöör Turistö ä franz. un änglisch"}
{"id": "199252", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Maria Laetitia Ramolino, völl saahre och statt Laetitia Letizia (24. Aujust 1750 ä Ajaccio op Korsika; † 2. Februar 1836 ä Rom). Sö woch d Mamm va Napoleon. Laetitias Papp woch änö van d Rische of Korsika un woch ön Zitt lang Chef van d Jarnisuun ä Ajaccio. Als hä storv, do hiirode Laetitias Mamm ö zweide Moll, desmoll Franz Fesch, dä us d Schweiz koom. Laetitia Ramolino hiroode am 2. Juni 1764 ä Korsika Carlo Buonaparte. Sei helt immer zo häm selvs als hä met Pascal Paoli jäje Frankreich kämpfde. Laetitia bleed su lang öt jäng op Korsika. Dobei holp hör dr zweitäldste Sohn Napoleon, dä d Famelisch Jeld scheckte. Als Frankreisch Korsika verloor mood Laetitia d Insel vorlosse. Laetitia kreet 13 Kenger, 8 övverläävde ävver mä. Öt woore öt Alder no: Joseph Bonaparte, Napoléon Bonaparte, Lucien Bonaparte, Elisa Bonaparte, Louis Bonaparte, Pauline Bonaparte, Caroline Bonaparte un Jérôme Bonaparte. Laetitia vorstäng sich net jott met her Schweierdooter Josephine un koom doher och net no d Krönung van hörre Sohn zom Kaiser. Letitizia storv am 2. Februar"}
{"id": "199301", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jenua amptlich heecht dat Genua, es ön Statt ä Italien un hat onjeväär 650.000 Lüüh em Centrum un knapp 800.000 en d Nöö wonne. Ävver öt jitt och ön Provinz met dr selbe Naam. Jenua litt em Nordwesten va Italie en d Regiun Ligurien. Dr Hafen va Jenua es ene van d jrüütze an öt Meddelmeer un wä ön Kreutzvaart maad, da vängt di meetstöns em Hafen va Jenua a. Ävver och völl Contäner wäde he vorlaane. Wä öns no Jenua kütt, dä soll sich d Altstatt akicke. Öt es zwar völl vorvalle ävver d Altstatt es en van d jrüütze am Mittelmeer un öne Besökk wäät. Offizielle Siij van öt Fremdenverkehrsamt us Jenua (Op Ėtalljänėsch)"}
{"id": "199416", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Christine Charlotte wood am 21. Oktober 1645) ä Stuttjart jeboore un storv am 16. Mai 1699) ä Bruchhausen. Dat litt än d Grafschaft Hoya. Se rejiirde Ostfriesland no dr Duud van höre Mann övver 25 Joohr un jallt als kenn joo Herrschörin. Christine wool immer mee Macht ha, mo kutt met her net vernönftisch mulle un sei joove z völl Jeld us. Met 17 Joohr hiirode Christine am 10. Mai 1662 Georg Friedrich von Ostfriesland. No 3 Joohr storv Georg ävver. 3 Kenger kräät Christine van häm en di kotte Zitt. Di 2 Mädscher storve, ävver dr Christian Eberhard wood ö paar Mond no dr Duud va singe Papp jeboore. Christine vorsoot Ostfriesland wi önö klänge Tyrann z rejiere. Dabei koom öt bo zo önö Bürjerkresch. Als dr Kaiser dat merkte sorchte hä dovöör, dat Christian Eberhard flötter an d Rejierung koom. Dörch d joldene Linisch, amptlich sprecht moch van d „Goldene Linie“, wood d Jrenz tösche Ostfriesland un Oldenbursch neu jetrocke ävver öt holp och, neu Land an öt Meer zu jewänne. Ö Nokikksel övver Ostfriesland"}
{"id": "200392", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Nahtijällche, ejentlich heescht dat jo Nachtigällchen, kennt ä Stolbersch jedder. Öt wooch seit Iwichkeete ö Restorang, looch ävver ön Zitt läch. Wä öt sökkt, da moss no d Kreuzung van d L 12, di van dr Breenijerberch no Muusböch jeet, un d Strooß, dii d Veet met Stolbersch verbängt, komme. Dat es d L 238. Jedau do litt öt. Ävver wä no Veet Dreiäck vroot, dä weet richtisch jescheckt. Dä Besetzer van öt Nahtijällche hat en d leitzte Zitt a paar Moll jewääßelt. Ön Zitt lang, su saate völl Lüü, joov öt he dr beitste Suurbroone va Stolbersch. Hüü kann moch öt Nahtijällche miite, wenn jätt z viire es."}
{"id": "200473", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ernst Ingmar Bergman (* 14. Juli 1918) ä Uppsala; † 30. Juli 2007 op Fårö) woch önö Regisseur us Schweede. Ingmar Bergmans Papp woch dr Pastuur Erik Berman, sing Mamm hosch Karin Bergman. Met 19 Joohr jäng hä no Stockholm un studiirde Literatuur. Dat leev ävver net wi hä sisch dat vörjestallt hot un hä maade dat net bes zum Äng. Ingmar hot at immer Spass an öt Theatr un jehood zo ön Studentejrupp, di Theatr maade. Hä woch do d ischte Hölp van dr Rejissör. Än di Zitt koom dr Film op un hä vong och domet a. Nävver si Wärk met Filme werkte hä völl an öt Theatr, wobei hä besongisch ä sing Heemöt Helsingborg un och ä Göteborg un Malmö völl werkte. Va 1963 bes 1966 woch hä dr Chef van öt Theatr ä Stockholm. Tösche Joohr un 1985 woch Bergman am Residenztheatr ä Münche. 1995 trock hä sisch janz vam Theatr zoröck. Ingmar woch vönfmoll vorhiirod un hott nüng Kenger. Bermans driinde övver 35 Filmö un schreev och Driiböch zo 6. Ä Dütschland"}
{"id": "203060", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Suurbroone es ö Eiße, dat öt öm Rhingland dökk jitt un janz einfach z maache ess. Watt brutt moch dozo? 1 Kilo Päädfleesch, jätt Essisch, 2 Lorrbeerbläär, 2 Nelke, 2 Öcher Prente, 1 Ölsch, jätt Botter, Appelkrutt övv Röbbekrutt, Peffer un Salz. Dat Päädfleesch weed zösamme met önö joe Schoss Essisch, 2 Lorrbeerbläär, 2 Nelke un ösuvöll Wasser vör önjöväär 3 Daach kööl jehalde, dat dat Fleesch emmer janz en di Brööh steht. Aaf un zo moss moch öt at öns driine. No di 3 Daach weed jebroone. En önö Pott weed Botter ußjölosse un dat Ölsch ajebroone. Dozo jitt moch dat Fleesch op dat moch jät Peffer jitt. Salz kütt isch spiidr dorop. Moch broont öt so lang bes dat öt jätt värv kitt. Dono jitt moch ön joo Tass van di Brööh dozo un vüllt dann asu völl Wasser dozo, dat moch jönoch Zaus kitt. Di Lorrbeerbläär un di Nelke komme och dozo. Dann bröckelt moch di 2 Öcher Prente en de Pott un unjeväär 1,5 jruuße Läffel Appelkrutt. Wä wäll, da kann och noch"}
{"id": "203807", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jérôme Bonaparte wood am 15. November 1784) ä Ajaccio jeboore un storv am 24. Juni 1860 ä Paris. Jérôme woch dr jöngste Brooch va Napoléon Bonaparte. Hä jöhood zo d französische Marine, jäng dann ävver no Amärika, wo hä ä Baltimore sing Vrau kännelierde. Öt woch Elizabeth Patterson. Sei krääte ö Kengk Jérôme Bonaparte-Patterson, dä ävver spiir Jérôme Napoléon Bonaparte jönannt wood. Napoléon Bonaparte akzeptierde di Hiirood net un annulierde se. Dörch Frankreischs Politik öm 1800 entstäng ö Könnigrich Westphale neu, dat öt bes dohen noch net jjejovve hott. Jérôme wood dr Könnig. Em Laufe van d Zitt mood hä ömträcke, wora ö Vüür Schold wooch. Sii Schloss brannt aav. Dr Könnig hott önö komische Spetznaam. Öt Volk nannt häm „Könnig Lostisch“. Dr Jrond woch dä, dat hä mä ännä dütsche Satz saare kutt und ä wooch: „Morje wärm löstisch“. Jérôme hott en di Zitt 3 Kenger met sing Vrau Katharina va Württembersch. No d Völkerschlacht va Leipzisch em Joohr 1813 wood öt Könnigrich Westphale opjölöst Als sing Vrau storv hiirode Jérôme ä Italie Giustina Pecori-Suárez. Prenz"}
{"id": "203859", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Invalidendom wood tösche 1679 un 1708 va Jules Hardouin-Mansart jeboud. Dr Könnig va Frankreich hod dä Opdraach jejovve, Vorletzde us dr Kresch ä Heime ongerzöbrenge. Dr Invalidendom jöhood zo di Hüüser un Kersche, di dozoo entstange send. Ävver öt sollt net mä ön normal Kersch wääde. Dr Könnig woohl och ha, dat he d Helde us dr Kresch jeiirt woode. Us dä Jrond joov öt Böreiche vöör öt normale Volk un vöör d besser jestallde Lüü. En dr Invalidendom woode völl bekannde Lüü bögraave. Su litt Napoléon Bonaparte en d Kersch. No singe Duud op St. Helena ärlaupde d Ängländer d Franzuuse isch 1840 Napoleon en dr Invalidendom z begraave, 19 Joohr no singe Duud. Ävver och noch angere us d Famelisch Napoléon send he begraave. Su litt Napoléons Brooch Joseph un och Jérôme he. 1940 wood dr Sohn va Napoléons I., Napoléon II. och he begraave. Adolf Hitler soll dovöör jesorcht ha, öm singe jooe Well vöör d Franzuuse z zeeje. Zo d Famelisch va Napoléon komme noch völl anger Persönlichkeete, di he begraave woode."}
{"id": "203905", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) St. Helena es ön Insel un litt em Südatlantik. Im Joohr 2016 hod öt 4.534 Äwohner. St. Helena jehüüd zo d änglische Jebiite ä Övversee, weed ävver zösamme met Ascensoin un Tristan de Cunha verwalt. D Insele liie öf Dusende Kilometr usseree. Wenn moch övver St. Helena spreecht, dann moss moch bedänke, dat d Insel mä 122 km² jruuß es un entstange es dörch vulkanische Aktiviteit. St. Helena speelt an sisch komm ön Roll ävver eemoll hand d Lüü övver d kleng Insel jesproche. Napoléon Bonaparte wood 1815 van d Alliierde heehänn en öt Exil jescheckt. Em Joohr 1821 storv hä och op d Insel. St. Helena wood van d Portujiise entdeckt jehüüd ävver seijd 1833 zo Ängland. D Sii van d Rejiirung ä Änglisch Commons: St. Helena – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark"}
{"id": "203948", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Muusböch, amptlich heecht dat Stadtdeel va Stolbersch Mausbach, jehüüd seid 1816 zom Kreijß Oche un hott Ängs 2005 insjesamt 4.700 Äwohner. Öt litt tösche Jressenich un Veet Dreieck, dö Kreuzung am Nahtijällche. Mo weeß, dat Muusböch us ön fränkische Siedlung entstange es. Spiir had öt zo Mönster jehood. D Kupfermeestere notzde dr Jalmei em Boom un hand do jejraave. Tösche 1809 un 1919 entstäng d jrüütze Kull, Diepenlinchen jenannt. Wä no Muusböch kütt, da sollt öns an dr Muusbier Hoff vorbeijoo. Dä äntstäng öm öt Joohr 1000 dörch dr Apt va Mönster. Dr Hoff wood zwar 1689 kapott jemaat, ävver 1730 va Alfons Suys, önö angere Apt, wärm opjebout. Dürch singe Wappestee kräät dr Hoff dr Naam Bursch va Muusböch. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt"}
{"id": "205597", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Provinz Jenua litt än d Regiun Legurien. D bekanntste Stadt es sescherlich Jenua selves ävver di anger jruuße Städte send Rapallo (30.000 Äwohner), Chiavari (25.000 Äwohner), Sestri Levante (20.000 Äwohner), Lavagna (13.000 Äwohner) un noch a paar klennere. Met övver 600.000 Lüü es d Stadt Jenua d wichtigste Stadt van d Provinz un d Houpstadt."}
{"id": "205820", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Joldene Linisch, amptlich heecht di Goldene Linie vam 22. Dezember 1666 wooch ön Jrenz tösche Ostfriesland un Oldenbursch. Sei entstong em 17. Jahrhondöt un besteht hüü noch als Jrenz tösche d Kreijse Wittmund un Friesland. Dr Jrund vöör di Jrenz wooch, dat öt bei öt Ädeische kenne Stritt tösche Christine Charlotte va Ostfriesland un Graf Anton Günther va Oldenbursch jävve sollt. D Jrenz leef jenau van d Aavang van dr Deisch tösche d Insele Spiekeroog un Wangeroog. Trotz di Jrenz hat öt noch ön Zitt lang Stritt tösche di 2 Städte jejovve. Dä wood isch Joohr 1743 beänd als Oldenbursch 11 000 Taler a Friesland zahlde. D Laach van d Insele hat sich verschobe un de Joldene Linnisch läufd hüü dörch Spiekeroog. Museumswäsch Carolinensiel (ä Huchdütsch) Dütsche Sielhafenmuseum ä Carolinensiel (ä Huchdütsch)"}
{"id": "205854", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Schomet es ee va 19 Naturschutzjebiet en d Nöö va Breenisch. Öt litt em Kreijß Ooche bei Stolbersch (Rhingland). Vreuer woore dat 4 Steebröch. En di janze Jäjend hand s vreuer Blaustee jebroche. Däm brudde s vöör d Hüüser, ävver och öm Kalk z bränne. Enn van di Kulle hat moch janz zojeworpe, un moch erkännt nüüß mi dovan. Ävver die angere send noch jott z see. Ä änn van di Steebröch es hüüzödach önö See. Vreuer jänge d Kenger dorän schwömme, ävver hüü hat Stolbersch jo ö Schwömmbad. En di Kulle stönd selde Planze, un Orchidee jitt öt do och. A manche Stelle vängt moch och Fossilie."}
{"id": "207100", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Weeth, amptlich heecht dat Stadtdeel va Stolbersch Werth, jehüüd va 1972 a zom Kreijß Öche. Dat Dörpche hat unjöväär 1.000 Äwohner. Weeth litt tösche Gressenich, Muusböch und dr Donnerberch. Bes Joohr 1794 jehood Weeth zu Nuthberch. Op Huchdütsch heecht dö Ort Nothberg. Donoo koom öt bes 1815 zu Jressenisch. 1816 ändende sich dat wärm. Weeth wood dr preußische Landkreijs Oche zojeschlaare. Va 1972aa jehood öt dann zo Stolberg. An d Hauptstroßß litt Medde en öt Örtche de Kerch St. Josef, die 1949 entstange es un ön Notkerch ersatze hat, di us öt Joohr 1918 ersatze hat, die 1944 dörch dr Kresch kapott jemaat woode woch. Seid 1953 es Weeth ön eeje Jemeinde. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet"}
{"id": "207600", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Köpper eß enne Shprong en et Wasser, woh bëij der Minsch mem Kopp föraan un lang ußjeshtrëk — fö_jewööhnlesh de Ärm och, un de Häng övver em Kopp zosamme jelaat, platt wi bem Bedde — en_t Naßß enndouch. Dat määt me dermiihtß em Schwömmbad, kam_mer ävver em Prizip och övverall donn. Oohne Bademëijsto un Shprongtorrem eß dat allodengß och jevääolesh. Jenou_esu, wam_mer de Ärrm aan de Sig_vum Körrper läät, un de Häng net et eetß et Wasser dëijle. För de miihßte Schwemmprööfonge sen Köper jefordot, un Rettongßschwömmer un Bademëijster mößße se künne. Bëij_em Rëte ess_et joot, med Aanlouf esu wigk wi mööschlesh ze kumme, wëijl me do met flöcker eß wi met Schwemme. Bëijem Wettschwömme weede de allomiihtßte Wëtbewärrbe med ennem Köpper als Shtachtshprong bejonne. Och dobëij eß wigk föraankomme un dan donoh tirëk_loß_schwemme könne en joode Saach. Et jit jannze Mëijstoschaffte em Torremsprenge, woh Köpper en alle Warijazjohne jezëijsh un bewertət wääde. En de miihßte Fäll es et dobëij besönndoß joot, wam_mer besönder jlat un jraad en et Warrer erinn jitsh un et winnish oddo jaa nit spretz. Dr Weitköpper_Olümpia_Rekocht lett bei 19,05 m"}
{"id": "208414", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Breenijerheed, di amptlich Breinigerheide jenannt weed, es ö Ortsdeel va Breenisch un jehüüd domet zo Stolbersch. Öt litt en d Nööh va Vänwääje, Mönster un Dorp. Breenijerheed litt em Kreijs Oche. Öt weed zo Breenisch jezallt. En d leitzde Monde wood övver d Breenijerheed völl jesproche, do önö Steebroch en d Nööh va Mönster verjrüüßert wääde soll un direkt a d Jrenz van d Breenijerheed kütt. D Lüü, di do wonne, maache sisch Sorsch, dat dörch di Explosiune di Hüüseer kapott jönnt. Et es ävver noch net entscheede, wi jruuß dat Louch van dä Steebroch wääde weed. Angisch als dat Breenijer Ortsdeel Breenijerberch zällt öt net alleen. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "209529", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Caroline Bonaparte wood am 25. Määz 1782) ä Ajaccio op Korsika jeboore un storv am 18. Mai 1839) ä Florenz. Caroline hosch eejentlich Maria Nunziata Carolina Buonaparte. Dä volle Naam wood ävver säldö jebrutt. Caroline wooch d jüngste Schwester va Napoléon Bonaparte. Van Ajaccio us jäng se 1793 no Frankreich un hiirode 1800 Joachim Murat. 1806 wood se de Jruußherzogin va Kleve un och va Berg, 1808 Könnigin va Neapel. Caroline vorstäng sich jott met Clemens va Metternich, önö Feind va Napoléon Bonaparte. Dat woch d Rache dovöör, dat hörre Sohn Napoleon Achille Murat net dr Nachfoljer va Napoléon wääde kutt. Napoleon II. woch jeboore woode. Carolines Mann wood, su wi öt dr Könnig Ferdinand IV. ajeordnet hott, erschooße. Caroline ress us un jäng no Österreich. Sei läävde do als Jräfin von Lipona un trok spiir no Tries, storv ävver am 18. Mai 1839 ä Triest."}
{"id": "210293", "contents": "Enne Shpeznaame eß ene Name för Minsche, die alld jedäuf wohre, udder förren Saach, wo sesch Andere spääder doför ußjedaach han. Janz öff maach mer dä Speznaam besser känne, wie dä Deufnaam. En Kölle jiddet de Lanxess-Arena. Ävver frooch ens noh'm Henkelmännsche. Loor et aan, un do weeß wesse, worüm se et esu jennannt han. „Henkelmännsche“ es enne Spetznaame för die Hall. En Kölle hät die Müllers Aap jellääev. Ävver wie hät dä reschtesch jeheiße? Peter Müller. „Müllers Aap“ es däm singe Spetznaam jewääse. Em Vrings-Veedel lääf dä Schang Jülich. En singem Paß steiht „Jean“. Dat is ähnlich, evver nit et selve. Böckderök Wau Wau han de Päntz ene Frou nohjeroofe, die evver Anna Maria Zaudig jeheiße hät, un ald zick 1876 dud es. An dä eijentlesche Name er-ennert sesch kein Sou mieh, evver „Böckderök Wau Wau“ un dä Furrel kennt der Kölsche höck nooch. De Mussiker, die Hip-Hop un Rap maache, do sen Spetznaame janz jeläufig. Mar es dä Jan Philipp Eißfeldt vell bekannter unger dämm Name „Jan Delay“, evver och als „Eizi Eiz“ un „Boba Ffett“. Dä bikannte düütsche Rapper „Samy Deluxe“ heeis mem börjerlesche Name Samuel Sorge. Bekannt es he evver bloß unger singe Spetznaame Samy Deluxe,"}
{"id": "211110", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Aotearoa es dr Naam van Neuseeland en d Sproch va d Maori op Neuseeland. Öt es ävver kenne offizielle Naam dovöör. Jätt jenaues weeß moch net. Ävver öt jitt a paar Theorie, dönen moch no jo kann. Donoo steht dat Wood vöör „Dat Land van d wisse Wolkö“. No ön Lejend soll dr Naam su entstange see: Ä Mädsche, d Dooter van dr Entdäkker Kupe söll an dr Horizont jätt Wisses jesee ha. Sei reef: „He ao! He ao!“ Dat bödüüt „Ön Wolk!“ Dörch dat watt se jesee hott, wood d Insel van öt Great-Barier entdäkkt. Bes hüü heescht di en d Sproch van d Maori „Aotea“, watt „Wisse Wolk“ heecht. Als d Maori speer noch ö jrüüßer Stöck Land vong, do nannte s dat „Aotea Roa“. Ön anger Theorie kütt van d Wolkö, di övver d Bersch op d Nord- un Südinsel va Neuseeland z see send. Di sitt moch döck iidr als dat Land selvs. Dr Naam kööm van d Wolkö. D dreide Theorie kütt van dr Schnei op d hoch Bersch. D Äwanderer van"}
{"id": "211249", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wallhegge, op Huchdütsch heeche di jo Wallhecken, woode vöör mii als 2.000 Joohr ä Ostfriesland at jevonge. Do maade de Lüü zom Schotz jääje weld Deere jruuße Züng öm d Hüüser. Di woore zwar mä us Stäcke, di zösammejestoche woode, ävver di Dänger woore bes zu 10 Meter huch. Hüü jitt öt en un öm Ostfriesland unjeväär 6.000 Kilometer Wallhegge. D meetste send us Eesche un anger Strüch. Dorän vängt moch Hömmele Insekte un Väuel. Wallhegge stönt op kläng Wäll us Ääd, Steen öff Torf. Dat es dr Jrund, dat s jeschötzt send un öt vöör öt Aafhaue no § 33 van öt Naturschotzjesätz us Niedersachsen Stroofe jitt. Moch vorsöckt sujaar, wärm mi Wallhegge anzöplanze. Dat Land Niedersachsen hat övver 7 Joohr 2,75 Milliune € vöör di Buure jejovve, di de Wallhegge besser pfleje un neue anplanze. Ön Sii övver Wallhegge (a dütsch)"}
{"id": "211280", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Oliver Norvell Hardy wood am 8. Januar 1892 ä Harlem en dr Staat Georgia en d USA jeboore un storv am 7. Aujust 1957 ä Hollywood. Hä woch önö Schauspieler, dä zösamme met Stan Laurel ä Dütschland als “Dick un Doof” bekannt wood. Met 10 Mond storv Olivers Papp un hä läävde met sing Mamm zösamme, di en ö Hotel ä Milledgeville werkde. Oliver hott Spass an öt Sänge un noom spiir Ongericht an öt Konservatoriom ä Atlanta. 1910 kräät hä dr ischte Kontakt zo dr Film, da jo do isch opkoom un versoot ä Filme opzöträäne, watt ävver isch 1914 fluppde. Singe ischte Film, dem hä ä Jacksonville driihnde, woch Outwitting Dad. Töschebee hott hä sing ischte Vrau Madelyn Saloshin kennejeliirt un jehiirod. 1921 liirde hä Stan Laurel kenne un driihnde met hem dr Film The Lucky Dog. Bes 1927 maade hä övver 270 Filme. D meetste send dovan verloore jejange. 1927 maade Oliver met dr Produzent Hal Roach önö Vortrach un werkte va do a met Stan Laurel zösamme. Met häm entstonge noch öns 106"}
{"id": "211301", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) 2866 Hardy es önö Asteroid, dat heecht önö klenge Planet, dä öm d Sonn vlütt. Hö jehüüd zo Asteroide, di sich en önö Bereisch bövänge, wozo völl Asteroide jehüüre. Dem nännt moch doher och dr Hauptjüüdl. 2866 Hardy wood am (7. Oktober 1961) van dr beljische Stäärekikker Sylvain Julien Victor Arend us Ukkel entdäckt. Hardy vlütt ä 4,97 Joohr eemoll öm d Sonn. Dr angere Naam vöör (2866) Hardy es 1961 TA,1973 AR3, 1981 RR2. Singe Naam kräät dr Asteroid van dr Schauspieler Oliver Hardy."}
{"id": "214522", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wikkitex nännt mer en ennem Wikki dat Forrmaat fun däm Qwälltäx fun de Sigge un der Qwëlltëx selləfß. Wann en Sigg_em Wikki aanjezëijsh weed, als_en Sigg_en_dä Wëpßaijt, dann süüht mer nit dä Wikkitäx, sönndon dat html, wat de Wikki_ßoffwäer druß määt. '''Wikkitex''' nännt mer en ennem [[Wikki]] dat [[Forrmaat]] fun däm [[Qwälltäx]] fun de [[Sigg (Wikki)|]]e, un der Qwëlltëx selləfß. Wann en Sigg_em Wikki aanjezëijsh weed, als_en Sigg_en_dä [[Wëpßaijt]], dann süüht mer këijne Wikkitäx, sönndon dat [[html]], wat de Wikki_[[ßoffwäer]] druß määt. E Bëijshpell förr_enne Wikkitëx. Koot jesaad_eß dä Wikkitäx süühd_onjefäär_esu simpel uß, wi_j_e_Shtök Papier med de Schriifmaschin jeschrevve. Dojääje süüd_en Wäpsigk iihr_esu uß, wi_j_e Booch med ongerscheedlijje Tüppe fun Schreffte, on Belldscher, un esu_n Schöönhëijte. Di shtonn zwa em Wikkitëx med dren, ävver als Kloortëxt_Kommandoß, un nit ußßjefööhrt, wi en_de Wëbsigk. De ongerscheedlijje Wikkis — jenoujenomme dänne ier ßoffwäer — hann_e beßßje ongerscheedlijje Kommandos för_en_de Wikkitëx. E paa Bëijshpell för tüppėsche Kommandß, di_de_miihßte kėnne donn, senn di_hee: Am Aanfang fun_enne Rëihj: === Üvverschreff === — määhd en Övverschreff, de Aanzahl fun dä =-Zëijsche sääht, wi klëijn dat_se eß. * — määhd enne Affschnedt med_ennem Punkt"}
{"id": "215379", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Norderney es änn van d sövve Ostfriesische Insele un jehüüd zom Kreijs Aurich. Zösätzlisch es Norderney och ön Stadt, di op d Insel litt. Norderney hat unjeväär 6200 Äwohner. Met öt Boot kütt moch va d Norddeich Mole in ön joo Stond op d Insel. D nöödste Nobberinsele send Baltrum un Juist. Norderney es 15 Kilometer lang un an d breedste Stell 2,5 Kilometer breed. Vöör völl Tuuriste es dr 14 Kilometer lange Sandstrand dr Jrond, op d Insel z komme. D Süden und dr Oste va Norderney jehüüre zom „Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer“. Norderney entstäng isch em 16. Jahrhondöt. Öt weed ajenomme, dat em Joohr 1362 d Insel Buise, di an di Stell looch, bei ön Flut ussöree broch. Ee Deel, d Insel Buise, wood immer kleener un löösde sich irjendwann janz op. Zo d selbe Zitt wochs dä zweide Deel Insel, die spiier Norderney wood. 1550 tauchte dr Naam öt ischte Moll als „Norder neye Oog“ än d Bösch op. Am Aavang läävde d Lüü op d Insel van öt Vange va Vesche, spiier koom d"}
{"id": "217518", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Oberbergische Volkszeitung — affjekööz OVZ — iss_en Dareß Zëijdong föer der Bovverberjesche Kriiß. Se eß och de Lokalußjoov fun de Kölnische Rundschau för_t Bovverberjesche. De Houp_Redaxjohn fun de Bovverberjesche Follks_Zëijdong sez en Jummersbach, un se hann norr_en Uuße_Redaxjohn en Waldbröl. Der Folaach sez en Kölle, dad_eß der Heinen-Verlag, dä_t, wie de Zëijdong, zig 1949 jitt. No jehööt dä Folaach, dä lang ëijeshtänndesch woohr, enzwesche dem DuMont Schauberg, dä och der Shtadtanzeijer un der Express määht. Dröm livvot de Bovverberjesche Follks_Zëijdong jez zig 2004 och Atikkelle för der Shtaddanzëijer övver_t Bovverbërrjesche, un der Shtaddanzëijer med singem Bovverbërjesche Aanzëijer hät këij Lokalredaxjohn mih. de Bovverberjesche Volkszeidung Onlain (op deutsch)"}
{"id": "217769", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Élisa Bonaparte wood am 3. Januar 1771 ä Ajaccio op d Insel Korsika jeboore un storv am 7. Aujust 1820 en d italiänische Stadt St. Andrea bei Triest. Elisa, di met volle Naam Maria Anna Elisa Buonaparte hosch, woch d äldste Schwester va Napoléon Bonaparte, di övverläävde. Elisa wood am 1. Mai 1797 d Vrau va Félix Baciocchi, önö korsische Aristokrat, va däm Elisa sisch ävver spiir trennde, em Joohr 1805 d Prinzessin va Piombino un Lucca, 4 Joohr spiidr Jruußherzogin van d Toskana wood."}
{"id": "217771", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lucien Bonaparte (* 21. Määz 1775 ä Ajaccio op Korsika; † 29. Juni 1840 ä Viterbo, Italie) hosch ejentlich Luciano Buonaparte. Hä woch dr Brooch van Napoléon Bonaparte. Lucien wood ä Frankreich usjebeld. Als hä no Ajaccio zöröckkoom, ongerstötzte hä d Jakobiner un wood änä van döörö Chefs. Hä jäng ösu witt, dat hä suujaar singe Vöörnaam va Lucien ä Brutus ändörde. Do hä Robespierre ongerstötzte, koom Lucien am 27. Juli 1794 än öt Jevängnis. Bo hödde se häm jököppt, ävver met d Hölp va Napoléon bleed öm dat erspaart. Lucien hiirode Christine Boyer, di zwei Kenger kräät, ävver 1801 storv. 1799 woch hä Enneminister un va 1800 a Botschafter ä Spanie. Lucien sorchde dovöör, dat en dr Appelsine-Kresch Portujal ajejreffe wood. Dodörch wood Lucien önö rische Mann, watt singe Brooch Napoléon vöör öt Vräcke ärchde. 1803 hiirode hä ö zweide Moll, desmoll Alexandrine de Bleschamp. Met hör kräät hä 10 Kenger. Als hä met Napoléon Krach kräät, jäng Lucien no Italie, hott sich ävver en dr Kopp jesatze, no Amärika z joo. Dobei wood hä ävver"}
{"id": "217773", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mildred va Minster † 13. Juli 734 weed en d Bösch och Mildrith öff Mildryth jenannt. Sö es ön änglische Hellije. Mildred, hör Jeburtsdatum es net bekannt, woch d Dootr van Könnig Merowald va Magonset un d Prenzessin Ermenburga von Kent. Mo nämmt a, dat sei en d zweide Hälfde van öt Sövvende Jahrhondöt jeboore wood. Dat Kluster va Minster hodde d Äldere va höör op d Insel Thanet ä Kent jöjrünt. Mildred wood Nonn en dat Kluster, hör Mamm woch do d Abtissin. Em Joohr 735 övvernomm Mildred dat Amt. Mildred storv am 13. Juli 734 un hör Reliquiö woode övver 300 Joohr en öt Kluster opbewahrt, spiir no Canterbury jebraat, wo sö irjendwann kapott öff vorloore jänge. Dr Jeburtsdach va Mildred, dr 13.7. es en d katholische Kerch dr Jedänkdach va Mildred va Minster. Öt Lääve va Mildred"}
{"id": "217775", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pauline Bonaparte (* 20. Oktober 1780; † 9. Juni 1825 ä Florenz, Italie) woch ön Schwester va Napoléon Bonaparte. Met 13 Joohr woch Pauline jezwonge, met hör Mamm un hör Jeschwistere no Frankreich zo jo. Pauline hirode dr Jeneral Charles Leclerc d'Ostin. Di zwei jänge no Haiti, öm önö Sklavenopstand neer z schlaare. Charles wood siihr krank un storv a Jelbfieber. 1803 hiirode Pauline noch enz, desmoll Camillo Borghese. Met 44 Joohr storv Pauline Bonapart a Krebs. Seij wood in d Jruft van d Famelisch Borghese begraave."}
{"id": "217778", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Scheevhött, dat jo amptlich Schevenhütte heecht, es seijd 1972 ö Stadtdeel van Stolbersch un jehüüd zom Kreijs Oche. Dr nächste Ort es Gressenich zo dem öt vreuer ön Zitt jehood. Hamisch un Jürzenisch jehüüre op Dürener Sii zo d Nobbere. 788 Lüü wonde Ängs 2005 än dr Ort. Scheevhött litt em Tal van dr Baach Wehe, dä a paar Kilometer dovöör us d Wehebachtalsperr kütt. Dr Ort litt bo janz em Bösch, watt öm vöör völl Lüü asu schünn maat un zm Spazeere älaant. Ä Scheevhött hat moch at us d Iiserzitt Denge jevonge ävver och d Römer hand jeläävt. Övvend us di Zitt woode damals bei dr Bau van d Talsperr nojewesse. En ö Schriive vam 28. Oktober 1525 weed ö itschte Moll jeschrävve, dat ä Scheevhött ön Iiserhött steht. Dr Naam hat sich a paar Moll jeändert un es isch seit d Medde van öt 18. Jahrhondöt so wi öt jetzt es. Ängst 19. Jahrhondöt jäng öt Höttewerk ä Scheevhött z Äng. Dat looch doraa, da töt Holz usjäng un öt Transporteere van öt Iiser"}
{"id": "217780", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ävangelische Stadtkerch va Jever jehüüd zo d Denge, di mo sisch als Tuurist va Friesland akikke moss. Sei steht op dr Kerchplei medde en d Altstadt. Op dr ischte Bleck merkt moch, dat di Kerch en a paar Stilrischtungen jebout woode es: Modern, altjotisch un neujotisch valle direkt op. Dat litt doraa, dat d Kerch ö paar Moll aafjebrannt es: 1382, 1532, 1738 un 1959. Jeddes Moll wood d Kerch wärm neu opjebout, un zwar en di Art, di zo di Zitt modern woch. Jlöcklicherwiis hat dat Dengkmool va Edo-Wiemken di janze Femperei, dat heescht 2 Bränd, unbeschaad övverstange un bleed erhalde. Övver d Kerch"}
{"id": "217782", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Edo Wiemken dr Äldere storv em Joohr 1415. Wann hä jeboore wood, dat es nett bekannt. 1350 schaffde hä öt als ischde Häuptling, di 3 Jäjende Wangerland, Östringen un Rüstringen onger änä Hott z brenge. Öm dat sescher z maache, befästichte hä Jever. En d Ävangjellische Stadtkerch va Jever hat dr Ururenkel sing Doohter, Maria va Jever, ö Dengkmool vöör hööre Papp boue losse. Öt steht en d Verlängerung van d Kerch un hat 2 Bränd övverstange. Völl Lüü halde dat vöör ö Wundr. Övver öt Denkmool va Edo Wiemken dr Jöngere-"}
{"id": "217783", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Rur es önö Floßß, dä dörch di 3 Länder Bäljö, Holland un Dütschland läuft. Van d Quell bes no d Mündung bei Roermond es d Rur 170 Kilometer lang. Zom Ongerscheed van dä Floßß met derselbe Naam em Ruhrjebiit hat d Rur, di us de Eefel kütt, kee „h“ en dr Naam. Völl Lüü saahre och doraa d Eefel-Rur. Ävver mo moss bedänke, dat sisch d Naam isch öm 1900 va Ruhr no Rur ändernde. Ö paar Örtcher draare in dr Naam emmer noch dat „h“. Dozo jehüüre Einruhr un Erkensruhr. D Quell van d Rur es op d beljische Sii van öt Venn bei Sourbrodt, ävver at no onjeväär 15 Kilometer läuft se övver d Jrenz un kütt no Monschau. 25 Kilometer wiir weed dat Wasser en dr Rursee, dr zweitjrützte Stausee va Dütschland jesammelt. Zo d Stauseen jehüüre d Oleftalsperre, dr Urftstausee, d Rurtalsperre und dr See va Obermaubach. Dat Rurwasser läuft dann dörch d Städteregiun Oche, Düüre un Heinsberch. Donoo vorlässt öt Dütschland un läuft"}
{"id": "217784", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kupferhoff Ruusedahl, da op Huchdütsch Rosenthal vängt moch zämlisch jenau en d Medde va Stolbersch. Hä litt an d Rothuusstrooß en önö klenge Park nävver d Stadthall. D Hoof Ruusedahl wood em Joohr 1724 jeboud. Dr Opdrach koom va Kupfermeester Lennad Schleicher, enne va d bekanndste Kupfermeester, di Stolbersch hott. Baumeester woch Rilmann Roland us Mönster. Roland sollt met d Kupferhoff suu jät richtig jruußes op d Bee ställe, womet dr Lennard ajävve kutt. Op dä Plei vöör d Kupferhoff stäng d Fabrike, die, so kutt moch en ald Ongerlaare nokikke, wiss jestreche woore. Ruusedahl wooch en d leitzte Joohre zämlich vorvalle, wood 2006 verkoovt un wärm ä Ordnung jebraat. Hä es hüü änä van d schünnste Kupferhöff, di öt ä Stolbersch jitt. Commons: Kupferhoff Ruusedahl – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "236271", "contents": "Dat Gaffel ov Jaffel is e lecker Kölsch. Die vun Jaffel spunsore de FC Kölle. Jaffel is e superjeilet Kölsch. De Firmefärv vun Gaffel is wieß un bloo, äver dat mät nix. Dä Naam Gaffel kütt fellëijsh fun der ahle Jaffelle, di_j_en Kölle zigg_em Meddelalldo met forwalld_on rejiert hann; angerschwoh hät mer do_fö de Zünff jehatt, di_sen_jannz äänlesch."}
{"id": "238074", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Grolsch heechd ejentlich Koninklijke Grolsch N.V. un es ön Brouwerei ä Holland. S litt en d Nööde va Enschede. Grolsch es d 21. jrützde Brouwerei van d Wält un öt Biir weed ä 70 Länder vorkoovd. Dat Grolsch Biir es bekannd dörch sing jrön Büjelflasch, en di öt vorkoovd weed. Janz vreuer, dat woch em Joohr 1615, brouwde Willem Neerfeldt si Grolsch-Biir ä Groenlo, dä och onger d Naam Grol bekannd es, wo hä öt ischde Jebäude häsatz. Grol joov dann och öt Biir singe Naam. Dat Jeschäff leev ösu jott, dat em Laufe van d Zitt ön zweide Brouwerei-Huuß en d Nööde va Enschede entstäng. No ön Explosiun am 13. Mai 2000 wood d janze Brouwerei an di Plaatsch, wo s hü steehd, vorlajert un der Aavangsstandochd Groenlo opjejovve. Dat Biir weed no öt dütsche Reinheitsjebot jebrouwd. Domet es Grolsch d enzije holländische Brouwerei, di dat maad. D zweidjrützde Brouwerei va Holland wood am 20. Määz 2008 dörch SABMiller övvernomme. D Hauptbiire va Grolsch send öt Pils, öt Altbier un öt Bockbiir, dat ävver mä zm"}
{"id": "240310", "contents": "Hexe-Köbes is ene Fijuor uß Bronngse en Jläbbisch bouve-n-op-e Houp-shtrohß shteiht e. Un orr-en Wehtschaff do en de Nöhde dräht dä sällve Nahme. Do könn-der-em jraduut en-et jeseeish keike."}
{"id": "247366", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling College Rolduc woar ing sjoeëlejemeensjaf i Kirchroa mit gymnasium, atheneum, havo en vmbo. De jemeensjaf tselde ónjeveer 2.400 lierlinge, versjpreid uvver versjillende locaties i Kirchroa, nemliech 't Tsentroem (Hoots en Rolduc) en Kirchroa-Wes (d'r Campus en 't Elbereveld). Vanaaf 2001 vele alle sjoeële vuur ’t voortjezats ongerwies i Kirchroa onger College Rolduc. Vruijer woare ze versjpreid uvver zieëve versjiedene sjoeële. In 2009 woeëd de sjoeël ópjeheëve en same mit 't Eijkhhagen College oet Lankjraaf ópjejange in 't Charlemagne College. College Rolduc is ing van de aodste óngerwiesinsjtellinge i Nederland. Óp Rolduc woeëd al vanaaf 't 12e joarhónged les jejoave. Vuur lierlinge die e zoeë ruum meujeliech aabod va sjproache wille, is d’r 't gymnasium, dat ziech van ‘t atheneum óngersjied durch de lesse Jrieks en Latien en doaneëver de lesse uvver d’r Jrieks-Romeinse koeltoer. Umdat ’t Latien zoeë wiechtiech is vuur ’t liere va vreëm sjproache, weëd ’t óp de brugklas vuur ’t janse vwo (gymnasium en atheneum) aajeboane. Jraat wie wiskunde vroage de klassieke sjproache e jroeës analietiesj vermeuje. Uvverijens zunt de meujeliegheete vuur ’t vervolgongerwies vuur gymnasium en atheneum ’t zelfde. Óp de locatie Elbereveld"}
{"id": "249889", "contents": "En sojenanntes Alkalimetall es en Zoot fun scheemėsch Ellemännt, wad en jeweße Ähnlėshkëijt med der Metalle hät, ävver för jewööhnlesch fill rejakßjohnfreudijer eß. Dröm kumme Alkalimetalle en de Natuur nörjentwo onnjebonge vöör, ävver mer fengk se aan rëijshlesch Stëlle en scheemėsche Fobendonge. Jebruch wääde se en dô Ėnndůßtrii en fillfälltijje Wëijse, zum Bëishpell määt mor Battriije un Akkuß druß. De miihßte Alkailmetalle sinn metallesch uß, sin avver wëijsch, noh wëijscho wi Blëij, un loohße sesh joot schnigge. Wäm_mer e Shtöck Alkalimetall puur hät, un lööht dat en_et Waßßer falle, dann oppjepaßß, flöck de Oure zoo, un fott_rënne. Dat Zeuch fäng op der Momënnd aan wi jeck op dämm Wasser eröm ze titsche, ze brënne un jefftisch Jaaß ze bellde. De Alkalimetalle sin: Natrium Kalium Rubidium Cäsium Francium (doll radioaktiv) Beryllium Magnesium Calcium Strontium Barium Radium (doll radioaktiv)"}
{"id": "254846", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Naturschotzjebiit Schlangeberch litt en d Nööhde van dr Breenijerberch un domet am Rand van d Eefel. Op d Kaat vängt moch öt ö paar Kilometr va Ooche. Dat Jebiet es mä 108 Häktar jruuß un beehnt jät, dat moch ä Dütschland koom ehrjönz vängt. He jitt öt em Boohm Jalmei un op dr Schlangeberch entstäng ön Jalmeiflora met Planze, di öt sonst komm öns op d Welt jitt. Dr Naam hat dat Jebiit van dr Schlangeberch, önö klenge Hövvel, dä mä 276 Meter huch es. Dr Ongerjrond va dat Naturschutzjebiit es Kalkstee. Dä entstäng he voor unjeväär 400 Million Joohr als alles Deel van a Meer wooch. Uß d Muschele entstänge he decke Schichte va Kalk. En d nächste 200 Milliun Joohr hoff sisch dä Boohm, dr Kalk koom no ovve un wood aavjedraahre övv vottjespollt. Öt litt 200 Milliun Joohr zoröck, do woode Metallsalze en di Läuscher van dr Kalk jespollt. Öt belde sisch Ärze wi Zenkbländ, dr Markasit övv Bleijlanz. Do öt ävver op di Ärze räände, jänge di och zm Deel kapott un"}
{"id": "256639", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Luciano Pavarotti (* 12. Oktober 1935 ä Modena; † 6. September 2007 ä Modena). Hä woch änä van d beitste Tenöör, di öt joov. Pavarotti koom us normale Vorhältnesse. Sing Äldere woore Bäckerslüü un hä wood z’isch Liihrer, ongerichte ävver mä 2 Joohr. Do singe Papp och ön joo Stemm hott, braat hä Luciano öt Sänge beij. 1956 entscheed hä sisch, met öt Sänge Jeld z vordeene un woohl öt zo singe Beroff maache. Hä studierde ä Modena un spiir ä Mantua Jesang. Dat Studium woch ävver ö suu düür, dat hä övver 6 Joohr nävvebeij Versescherungen verkoovde. Sons hött hä net studiere könne. 1961 jewonn hä dr ischte Priiß en önö Jesangswettbewerb. Dä bestäng doruss, d Roll van dr Rodolfo ä Puccinis Oper [[La Bohème än öt Theater va Modena z spälle. D Opführung woch önö jruuße Erfolsch un hä wood ä völl Opernhüser äjölaahne. Su koom hä no Amsterdam, Wien un no Zürich. Lucianos Stemm entweggelnde sisch em Laufe van d Zitt. Us dr lyrische Tenor wood önö Sänger vöör dramatische Stöcke. Jö mii hä"}
{"id": "257464", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Sinus vorsteht moch dat Vorhältnis va 2 Siihe en ö rechtwenklisch Dreieck. Un zwar weet beim Sinus dat Vorhältnis van d Jejenkathete (di litt dr Wenkel jäjenövver) zo d Hypothenuse (dat es dat lang Stöck en öt Dreieck dat dr rääte Wenkel jäjenövver litt) bestemmt. Wä ävver met d Mattematik z do hat, dä weeß dat do völl met Formele jewerkt weed un wenn moch dat en ön Formel schriivd, dann sitt dat su uss: Sinus van dr Wenkel = Jejenkathete van dr Wenkel Hypotenuse {\\displaystyle {\\mbox{Sinus van dr Wenkel}}={\\frac {\\mbox{Jejenkathete van dr Wenkel}}{\\mbox{Hypotenuse}}}} Dat nächste Beldche zeecht noch öns de Wenkele en dat Dreieck un de betroffe Siihe. Rächnet moch nun d janze möjjelije Wenkel dörch, dat heecht alles van 0° bis 360° un zeechnet sisch dat op ö Stöck Zeechenpapier op, dan sitt dat su us wi op dat nächste Beldche: Mo kann jott erkänne, dat bei dat Vorhältnis immer jätt tösche 1 und -1 öruss kütt. Dat janze leevrd ön Kurv, dö Sinuskurv. Interaktive Animation zur Definition von Sinus, Kosinus und Tangens am"}
{"id": "257848", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Computertomographie es ohne dr Computer un ö jooh Rötschenjerät net meuölisch. Dat CT, dat es dat kott wood dovöör, maat us hondede Röntschenbelder ö neu Beld un dat zeecht dat Objekt ä drei Dimensiuune. Damet dat Janze klappde brudde s de Hölp van önö österreischische Mathematiker. Dat Rechenjenie woch Johann Radon. Dä stallt ö Reschenvorvahren op, die Radontransformatiun. Domet kutt moch Körpere ohne dobei d Belder kapott z maache, berechne. Och öt Ännere van d Körpere kutt moch domet berechne. D ischte Opnahm met ö CT maade s 1971. Dovöör krääte d Wessenschaftler 1979 dr Nobelpriis. En d leitzte Joohre hand s völl an dat Vorfahren jewirkt un su kann moch hüü och van a schlaarend Hätz Belder opnämme. Bei öt normale Röntsche sitt moch do, wo d decke Knouche send dr meetste Schatte op dr Film. Watt moch net entscheede kann es, wi öt en dr Knouch ussitt. Bei öt CT wääde völl Belder us alle mäueliie Richtunge jemaat. Domet kann moch d Informatiune övver öt Ennere van dr Knouch kriie. Dozo brutt moch ävver"}
{"id": "261495", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Stättche Paimpont litt en d Bretagne un domet ä Frankreisch. Wä öt op d Kaat söckt, dä moss no dr Bözirk Ille-et-Vilaine sökke. Ä Paimpont lääve mä onjeväär 1.500 Lüü. Önö jruuße Deel van dr Ort litt em Bösch un moch vängt och a paar See en d Nööhde. Wä weerke well, dä mööd önö Buur se, denn völl mi kann moch do net maache. Op öt Jebiid va Paimpont es d Quell van dr Aff. Öt weed vorzallt, dat völl van d Jeschichten öm dr Könnig Arthur en dr Bösch va Paimpont spelle. Wäm öt erjendwann öns no Paimpont vorschleet, dä soll öt sisch net nemme losse un sich dat us öt 7. Jaahrhondöt stammende Kluster „Notre-Dame va Paimpont“ akikke. Öt luuhnt sisch. Offizielle Webpräsenz der Gemeinde (französisch)"}
{"id": "262747", "contents": "Hundsangen, det is en Ort im Wesderwald. Hier wohne übber 2200 Leut. Hundsangen Hompätsch"}
{"id": "264432", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Donnerbersch, op Huchdütsch weed vam Donnerberg jesproche, es ö Stadtdeel va Stolbersch un hat onjeväär 5.600 Äwohner. Hä litt em Nordoste va Stolbersch un litt onjeväär 260 m övver dr Meeresspeijel. Dr Donnerbersch jehood bes 1935 zo Aischwiele un koom do iisch z Stolbersch. Dodörch dat dr Donnerbersch em Zweide Weltkresch stratejisch wischtisch woch, wood do och völl jeschooße un kapott jemaat. Su mood d Kersch St. Josef janz neu jeboud wääde. Änst van d 40er Joohr boude Flüchtlinge d Siedlung Donnerbersch op. Wä ä Stolberch an dr Donnerbersch denkt, däm vällt dr Sändr van dr WDR än. Em Joohr 1993 wood d alde van önö neue Sändr ersatze, dä 231 m huch d WDR-Projramme usstrahlt. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch"}
{"id": "264434", "contents": "Kölsch-Marke: 1.FC Kölsch (vun Küppers) ABD Kölsch (us Dormaren) Agrippa Kölsch Augustus Kölsch (us Barschem) Balchem Kölsch (†1974) Bartmann's Kölsch (us Vreischem) Baum Ur-Kölsch Beckmann (us Solinge) Beckmann Köbes (us Solinge) Beckmann Kölsch (us Solinge) Bergisch Löwen-Bräu Kölsch (us Kölle!) Bischoff (us Brühl) Braumeister Kölsch Bröcke Kölsch (us Ohligs) Bürger Kölsch Conradin Kölsch Cramer Kölsch (uß Wollersheim bëij Nideggen) Creischer Echt Kölsch (†1960) Dom Kölsch Echt Kölsch (versch.) Echt Kölsch aus d. Schreckenskammer Kölsch Schreckenskammer Kölsch Felskrone Kölsch (us Barschem) Früh Echt Kölsch Früh Kölsch Früh Kölsch Alkoholfrei Funke Kölsch (us Hitdorf) Garde Köslch (us Dormare) Ganser Kölsch (us Levverkuse) Ganser(s) Kronen (echt) Kölsch (us Levverkuse) Gaffel Kölsch Gatzweiler Echt Kölsch ussem Birrebäumche (†1983) Geißbock Kölsch (nur ne Name, hät noch nie eine jedrunke) Gereons (Bräu) (echt / dat kölsche) Kölsch Germania Kölsch (us Hersel) Giesler (echt) Kölsch (uß Brühl) Gilden Kölsch Gildenbräu Echt Kölsch (†1961) Original Gilden Kölsch Ur-Gilden Kölsch Naturtrüb Glocken Kölsch Grenadier Kölsch (vun Bindig, Ffm) Hahnen Bräu Echt Kölsch (†1958) Hänneschen Köln (Kölsch) (1991) Hellers Kölsch Herzog Kölsch (us Hilden) Hopfen Blut nach Altkölnischer Art (Gh. u. Br. Vogel) Hüchelner Urstoff Kölsch (unfiltriert) (us Hücheln) Jakob's Kölsch (us Dormare) Jürgen's Kölsch (Jubiläums-Kölsch 1990) (us Dormare) Jürgen's"}
{"id": "264436", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Roma-Dengkmool steht an dr Hauptbahnhoff va Stolbersch un soll doraa erinnere, dat am 2. März 1943 va di Ställ us, dat heescht van dr Hauptbahnhoff, 5 Zijeunerfamelie en öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau gebraat woode send. Öt woore d Famelie Laschisch, Markowitsch, Todorowitsch, Wassikowitsch un Todorowitsch. Alle 37 Persuune woode do ömjebraat. Känne övverläävde."}
{"id": "265643", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Marrk Traugott Simon Kölsch hälld_ennen Jetränke_Jruß_Hänndlor_uß Kriiwel aam ongere Rhing, der Trinkgut („Drenk_Joot“) Dä lööht sesch fum Sünner en Kölle e Bier för die Marrək bräue. Em Kaßte op Fläsche jetrokke brängk hä dat zig nöüßtem för e Drettel winnjo onger de Lück — en singe ëije Läde, ävver nuur ußerhallef_fun Kölle. Hä hädd_och annder Kölsch_Zoote em aanjebott, ävver äävenß düürter. Dat „Traugott Simon“s eß e reschtisch Kölsch noh de Kölsch-Konvention von 1986. Ed_eß ävver met Affseesch nit wi dat Ojinaal Sünner jemaat, och wänn_et bemm Sünner jemaat weed. Et sůll jët milldo_sinn, un_esu „flößßesh“_schmekke, wi_j_et Reisdorf, sare manshe Lück. Och bëij de Ettikätte künnd_ëijnem schwendelėsh wääde, esu_wi_di do her kumme; un mansch ëijne dëngk fəllëijsh bëij sesh: Och, do hät joh der Früh, odder dem Reisdorf singe Ettikätte_Mooler Pate jeshtannde. „Bierfestung Köln steht offenbar vor dem Fall“ (op Deutsch) fum Jiido Hachtmann, 27.08.2007]"}
{"id": "265695", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Alljemeen Ziidung es d äldste Ziidung, di öt ä Namibia jitt un jlischzittisch d eenzije en d dütsche Sproch. D Ziidung maade met öt ischte Blatt am 22. Juli 1916 op. Damols hosch s noch „Der Kriegsbote“ wat dorop häwiißt, dat d Ziidung vöör d Soldate em Ischde Weltkresch ä Südwest jemaat wood. Dr. Kresch wood vorloore, de Ziidung bleed. Dr. Naam änderte sisch en „Alljemeen Ziiding“. D Ziidung weed met unjeväär 5.500 Stöck opjölaat ävver öt jitt och ön Internät-Ussjaav. Bo jedde dä d dütsche Sproch ä Namibia vorsteeht, kitt ö Exemplaar un och no Südafrika wääde Ziidunge jöscheckt. 1991 kräät d Ziidung önö neue Häär. Stefan Fischer koovde dr Vorlaach un maade völl Denger moderner. Alljemeene Ziiding online"}
{"id": "266406", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Finsterau es ö Stadtdeel va Stolbersch un es ävver och ö Ortsdeel van dr Zwivöll. Öt litt tösche dr Zwivöll un Mullartshött. D meetste Hüüser va Finsterau, un öt send mä ö paar, di do övverhaupt stönd, send en dr Bösch jebout. Doher sitt moch op dat Beld och komm jät. Wä Finsterau sökkt, dä moss övver d L 238 vaare. Di jeeht langs dr Vichtbaach. Dä es do jo noch kleen un övver d Bröck es moch flott. Ävver mo moss net z völl erwaade. Usser önö Hoof Holz, önö Tennisplei un ö paar enkele Hüüser sitt moch net völl. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "266427", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Velau es ö Stadtdeel va Stolbersch un jeet en öt Stadtdeel Steinfurt övver. Isch 1935 koom d Velau zo Stolbersch. Bes dohin hat s zo Aischwiller jehood. Singe Naam kreet d Velau van dr Kupferhoff Velau, dem dr Kupfermeester Schleichers Lennad do em Joohr 1819 boude. Us dem wood spiir d „Ischte Zenkhött va Oche“. Dr EBV hat di nohär opjekooft. Bekannt woch d Velau dörch dr alde Schlachthoff, dä do stäng. Dem jitt öt jetzt nät mi. Hü stönd do modern Jeschäfte. Dr Mäddelpunkt vöör völl Lüü van d Velau es d Franziskus-Kersch, di en dr Bersch hängt. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "266443", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Dippeliinchen es ö Stadtdeel va Stolbersch un och ö Ortsdeel va Muusböch. Öt litt em Nordweste van dr Ort, direkt op dr Bersch. Vreuer joov öt he Berschbau, un moch hat no Jalmei jejraave. Hü send dö meetste Kulle zojeworpe woode, un öt hand sisch völl Fabrikke he neerjelosse. So vängt moch dat Industriejebiit van Muusböch he. Met dr Berschbau vonge at dö au Römer aa, un en dö Mädde van öt 19. Jahrhondöt woch dö Kull Dippeliinchen siihr bekannt. Bo jädder us dö Jäjend vong he Werk. Ävver dat es hüü vorbei. Iisch 1972 koom Dippelinchen zo Stolbersch. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268000", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Spunser oddo Sponso eß enne Minsch oddor_en Ojjanėsazzjohn, der_miihtß en Ferrma, woh Jälldt för enne joode Zwäck o_fö zem Ongershtözze jitt. Dat nännt mer Spunsore un jehööd_en_der Berëijsh fůn_de „Öffentlėshkëijtß Ärrbëijdt,“ wim_mer hück fö_de Reklame säät."}
{"id": "268877", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Koohlbösch, amptlich es dat dr Kohlbusch, es ö Stadtdeel va Stolbersch. Dr Naam kütt van dat Wood Koohle, denn vöör dr Koohlbüsch wooch vreuer ön jruuße Hald met Klütte. Di jitt öt ävver hüüzödach nett mi. Dr Koohlbüsch besteht mä us ö paar Strooße un jrenz direkt an öt Stadtdeel Hamm. Em Norde van dr Koohlbüsch läuft d Inde. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268878", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Stadtdeel Hamm jehüüd zo Stolbersch. Öt litt tösche d Stadtdeele Mönsterbösch un Atsch. Hamm besteht mä us a paar Strooße. Em Weste va Hamm läuft d Inde an öt Veedel vorbei. Do litt och d Nepomicasmölle. Hü es dat ävver känn Mölle mi. Dat es ö Woohnveedel woode. Hamm jränzt direkt an dr Koohlbüsch un öt es schwooch z saare, wo dä aavängt un Hamm ophüüd. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268879", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Fleuth es ö Stadtdeel va Stolbersch un ö Ortsdeel va Muusböch. Öt besteht mä us ö paar Strooße. Vöör di, di en d Nööhde wonne, es Fleut mä dodörch bekannt, dat öt op dr Wääch no Sösseldell litt. Do kann moch jott spazeere jo. Ön Soldatedenkmool met önö klänge Kerschhoff va Soldate us dr Ischte un Zweide Weltkresch litt op önö klenge Hövvel. Isch 1972 koom Fleuth z’samme met Muusböch zo Stolbersch. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268880", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Möllö es ö Stadtdeel va Stolberch un hott Ängs 2005 unjeväär 6.500 Lüüh. D Möllö es dat, wat moch och Ongerstolbersch nennt, mä dat do noch ö paar Strooße dozo komme. Bekannt es d Mölle dörch d Salmstrooß, enn van d Haupteekoofsstrooße ä Stolbersch. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268881", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Bejreff Ongerstolbersch, op Huchdütsch weed va Unterstolberg jesproche, steeht vöör d Deel van Stolbersch, dä onger dr Bastinsweiher avängt un ömfasst hauptsächlich d Mölle un önö Deel van d Rothhuussstrooß un d Stadthall. Ongerstolbersch es kee Stadtdeel va Stolbersch sondern mä önö Sammelbejreff. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268883", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Liester es kee richtisch Stadtdeel va Stolbersch ävver öt es ö Veedel dovan. Öt litt tösche Mönsterbösch un Bösbisch. Industrie jitt öt op d Liester kenn. Do weed mä jewonnt. D Medde stellt d Kersch do. D Pfarr heescht St. Hermann Josef Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268888", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Duvventr, op Huchdütsch weed vam Duffenter jesproche, litt äm Norde va Stolbersch un s ö Veedel dovan. Duvventr litt tösche dr Donnerbersch un Eischwiller. Isch seijd öt Joohr 1935 jehüüd Duvventr zu Stolbersch. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268890", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mönsterbösch litt äm Weste va Stolberch un s ee van sing Stadtdeele. Ängs 2005 hott öt 7000 Lüüh. Bes 1935 jehood Mönsterbösch zo Bösbisch. Donoo koome s beede zo Stolbersch un ställe Stadtdeele dova do. Bekannt wood Mönsterbösch dörch d Zenkhött un en d leitzte Joohre dörch öt DLRZ, öt „Dienstleistungszentrum“. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268891", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Atsch es ö Stadtdeel va Stolbersch un litt Richtung Wööschele. Wichtisch wood d Atsch dörch d Steekoohle, di s do öm 1850 avjebout hand. Domet wooch öt ävver 1870 vorbei. Hüü lääve onjeväär 4.000 Mänsche en d Atsch Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268892", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dorp, amptlich heescht dat Stadtdeel va Stolbersch jo Dorff, es önö van d kleenste Stadtdeele, di Stolbersch hat. En d Bösch taucht Dorp 1178 öt ischte Moll op. Damols jehood öt ävver noch zo Mönster. Us singe Naam „Dorff“ leitet d Wessenschaft aav, dat Dorp dörch d Franke em 4. övv 5. Jaahrhondöt jejründ woode es. Bewiise kann moch dat ävver net. Seit 1867 hat Dorp ön eeje Kersch. Dr Pastuur storv ävver vöör a paar Joohr un su moss dr Brennijer Pastur ä Dorp d Messe halde. Ön Schöll hott Dorp bes 1968. Hüü z dach mösse d Dorper no Breenich en d Schüll joo. Va 1935 a jehüüd Dorp zu Stolbersch. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268893", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Birkejang amptlich heecht dä Birkengang un es ö Stadtdeel va Stolbersch. Seit 1935 jehüüd dr Birkejang dozo, vreuer woch hä ö Deel va Eischwiller. Singe Naam hat dr Birkejang va d Birke, di vreuer do stänge. Birke wosse op dr schlääte Boom, dem s do vonge. Vreuer hott mo op dat Stöck Land no Koohle jesoot un och jevonge. Dä Dreck wood irjendwo häjekippt un känne kömmerde sisch mi do dröm. Op dat Stöck Dreck wusse mä Birke un di hand dr Birkejang dr Naam jejovve. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268894", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Münsterau es kee Stadtdeel va Stolberch ävver ö Ortsdeel van d Veet. Vreuer wooch d Münsterau bekannt dörch sing Reitwerke „Plattenhammer“ un „Neuenhammer“. Do wood, wi dr Naam at sätt, met metall jewirkt und at woore d Konkurrente zo d Kupfermeester ä Stolbersch. Mä hotte di net asu völl Fenninge wi d Kupfermeestere. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268895", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ovverstolbersch, op Huchdütsch weed va Oberstolberg jesproche, es ö Stadtdeel va Stolbersch un hott Ängs 2005 onjeväär 7.600 Lüü.. Vreuer wooch Ovverstolbersch dörch völl Verkiir jörpäächt ävver hü es alles vöör d Mänsche jemaat. Dr Steewääch äs ön Fuußjängerzoon woode un en d äng Strooße van d Altstadt kann suwisu komm ö Auto vaare. Dr Vichtbach läuft dörch Ovverstolbersch. Ä övverstolbersch stönd däldste Hüüser van d Stadt un mee als 100 send jeschötzt. So steht en d Klatterstrooß öt äldste Huus va Stolbersch us öt Joohr 1529. Dat wooch dr Stamsetz van d Weetze. D Adler Appöthek us öt Joohr 1575 stand janz en d Nööde. Net z vorjeiße s d Bursch, di d Medde va Ovverstolbersch es un va wiids jesee wääde kann. Ä Ovverstolbersch hüüt d Eurejiobahn an dr Altstadt-Bahnhoff op. Övv d irjendwann bes no Breenich dorchvaare kann, s noch net entscheede. Mä wenn ä Stolbersch Stadtfäst s, dann darf s aav un zo öns vaare. Ässelsjaas Klatterstrooß Dr Plei D Enkerei Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch"}
{"id": "268896", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Steinfurt es ö Stadtdeel va Stolbersch un litt em Norde. Dirät dorra schlösst sisch d Velau a. Steinfurt litt nävver Eischwiller. Zo Steinfurt jehüüd d Stolberjer Kläranlach. 1990 wood än d Steinfurt ö Industriejebiit opjemaad un völl van d Ännahme, di Stolbersch hü hat, komme us Steinfurt. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268897", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gressenich es ö Stadtdeel va Stolbersch, wozo öt seid 1972 jehüüd, un än van d äldste Siidlungen en d Jäjend. 2600 Lüü wonnde Ängs Joohr 2005 do. Onger dr Naam „Grasciniacum“ kannte d au Römer Gressenich at, un dat wooch em Joohr 842. Mo nämmt a, dat d Römer he at Berschbau bedrevve hodde. Räste woode op jädde Vall jevonge. Su kütt dr „Hemmoorer Emmer“ us en Produktiun ä Gressenich. Sälvs d Franke kömmerde sisch öm Gressenich, un öt Kluster ä Mönster hott och jruuß Interesse an dat Dörp. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268898", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Brand es ö Stadtdeel va Oche. Öt litt em Süüde van d Stadt un jränzt a Mönster. Dr Brand hott bei öt leitzte Zälle 18.000 Lüü. Dr Brand besteeht us „Brand“ sälvs, dr „Vröng“, „Niederforstbach“, öt „Brander Veld“ un „Rollef“. Öt Simbol van dr Brand es dr Brander Stiir, dä (su saare völl Lüüh) op di Deckköppischkeet van d Brander häwiise söll. Angere saare ävver, dat dat öne Häwiis op öt Corneliushöör va Mönster see söll. Wä weeß at, wat richtisch es. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll"}
{"id": "268899", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Messing es ön Lejiirung us Koffer un Zenk. Mo ongerscheed bei Messing no d Värv. Jö mii Koffer dren es, jö bonter weed öt. Am meedste bruche s CuZn37. Dorän send 37 % Zenk. 50 % Koffer söllte ävver immer em Messing see, sonst brescht öt z flott. Bei Messing jitt öt vöör d mischunge verschiidene Naame. Su sprecht moch van Kartuschmessing. Dat wood vreuer vöör d Kurtusche em Kresch jebrutt. Joldmessing had ön joldene Värv. Dö Struktur van dat Messingjitter sitt ösu us: Dobei moss mo ävver bedänke, dat sisch di Struktur ändert, je mii sisch dat Verhältnes va Koffer un Zenk ändert. Önö bekannde Härstellungsorte vöör Messing wooch Stolberch. Do hodde d Kupfermeester ö Monopol op d Messingherstellung."}
{"id": "268901", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Koffer es ö chemisch Element un ee van d wischtischste Metalle, di öt jitt. Öt hat ön Ordnungszaahl va 29, watt bedüüt, dat öt 29 Protone ä singe Käär hat. Koffer es ö reativ weech Metall un önö jooe Stroomleiter. Dodörch es öt en d Elektronik komm z ersätze. D Mänsche känne Koffer at ön Iwischkeet. Öt woch net schwoch damet ömzöjoo un Werkzüsch us d Brongßezitt bewiißt dat. Herjestallt weed öt us Kofferkiss (CuFeS2). Dörch önö lange Prozess entsteeht doruss Koffer. Met Stroom weed dat janze dann noch jereinischt."}
{"id": "268902", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Emden es dr westlichste Haafen va Dütschland un litt an d Nordsee. D Stadt jehüüd zo Ostfriesland un hat nävver önö schünne Haafen ön schünn Äkoofsstrooß. Öt Otto-Huus litt och ä Emden."}
{"id": "268904", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mönster es ö Veedel va Oche un jehüüd seit 1972 dozo. Dat Städtche wood 814 jejründt. Entstange es öt als ö Kluster. Önö Nachfoljer va Karl dr Jruuße, öt woch Ludwich dr Fromme, hat dovöör jesorscht. Em 9. Jahrhondöt koome d Hellichdömmer no Mönster, di och hüü noch bei d Hellichdomsfahrt usjestallt wääde. Zo di Zitt waahst dat Kluster stärk un kitt völl Land zojesproche. 1802 es öt met d jruuße Zitt van dat Kluster vorbei, denn d Franzuse löse öt op. Isch 1906 weed dat Kluster weer neu jejründ. D Benediktiner kömmere sisch doröm. Mönster hat hüü 3720 Äwohner. Öt Kluster va Mönster"}
{"id": "268905", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Museum Zenkhötter Hoff es ö Museum, dat zeeje söll, wi sisch d Industrii ä Stolberch entweggelt hat. Onger dr Bejriff Industriijeschischte läuft dat Janze. Dat Jebäude, dat ä Mönsterbösch steet, stammd sevß us öt Joohr 1830 un wooch vreuer önö Betrieb van d Zenkhött. 1991 koovde d Stadt Stolbersch öt op un maade ö Museum doruss. Em Jebäude weed jezeecht, wi Zenk gemaad weed un watt mo doruss mache kann. Ävver och drusse stönd allerhand Denger, die met d Industrii va Stolbersch z do hand. Völl Firme hand öt Museum net mi jöbrudde Saache jöschänkd. Dat Museum ongerdeeld sisch ä drei Abteilunge. De ischte had met Zenk z do. Jezeecht weed, wo dä härkütt, wi mo däm jöwännt. Alt Övvent send do nojeboud. Ä Filme kann mo sisch a kikke, wi dat en d Industrii jemaad wood. Ävver och d Jevaare send dojestallt. Ä alt Ziidunge weed jezeecht, wi sisch d Jöwännung va Zenk ä Stolberch usjewerkt hat. Ziidungen zeeje, wat op dr Buschebersch passerd es, Belder va kapotte Köö un öt Vorboot, Jömöss us dr"}
{"id": "269093", "contents": "Fisterenöll is_ene_heijkele Aanjelejenheet. Ävver nur wenn de ooch eijn Vrouw ov Man häß. Esu weed verzallt: Fisterenöll jeiht op dat französische « fils de nöel », wat op Huhdeutsch „Christkind“ heiß, zoröck. Maria kräten Jesus - dä jo dat „Kresskind“ eß - noh „unbefleckter Empfängniß“. Et eß desderwäje nit zo sage, wä dä Vatter vun däm Klein wor. Dät einer - miehschtens de Eldere - zo enem Frauminsch sage: \"Fang mer (mit däm) bloß keine Fisterenöll aan.\", su hatten se Sorsch, dat Ihr Döchtersche ohne et ze welle schwanger wäde künnt - schlemmstens ohne dat mer ene Vatter für dä kleine Weckelditz finge künnt. Wi jewööhnlesch säät mer och „minge Fisternöll“ för ene Minsch, med dämm mer e Fisternöllsche am Loufe hät."}
{"id": "273297", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Leed vum Möllemer Böötche hät der Karl Berbuer 1936 vür'em Zweite Weltkreeg jesunge. Deswäje hätte och ööntlich Knies met de deutsche Over-Reichs-keit krääje. Refräng: Heidewitzka, Herr Kapitän Mem Möllemer Böötche fahre mer su jän, mer kann su schön em Dunkle schunkele wenn üvver uns de Stääne funkele Heidewitzka, Herr Kapitän Mem Müllemer Böötche fahre mer su jän. Eimol em Johr dann weed en Scheffstour jemaht, denn su en Faht, hät keinen Baat. Eimol em Johr well mer der Drachenfels sin wo köme mer söns hin? Liebchen ade, mer stechen he mem Möllemer Böötche endlich en See, un wenn et ovends spät op Heim ahn dann jeiht, dann rofe mer vör luter Freud: Heidewitzka, Här Kapitän... Volldampf voraus! Et jeiht d'r Rhing jetzt entlang met Sang un Klang, de Fesch wähde bang, met hundert Knöddele dat litt klor ob d'r Hand, wink uns et blaue Band. Süch ens d'r Schmitz, met singem Fitz, die sin ald jetz su voll wie an Spritz, hä fällt dem Zigarettenboy öm d'r Hals brüllt met'ner Stemm su voller Schmalz: Heidewitzka, Här Kapitän... Jung, ob dem Scheff ham'mer ald Windstärke 11,"}
{"id": "273299", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Daniel Schneidermann (* 5. Aprel 1958 ä Paris) es önö Ziidungsschriiver us Frankreisch. Meetstens schriivd Schneidermann övver d Medie ä Ziidunge, di emol d Wääch örusskomme. Bes zm Joohr 2003 woch hä Fernsehkritiker un werkde vöör d Ziidung „Le Monde“, di häm ävver spiir örussworp. Hü vänngd mo sing Atikele en d Ziidung „Libération“. Och em Fernsehe es hä at öns z se. Nävver öt Fernsehe werkd hä och jäähr em Internet. Och do vängd mo sing Artikele. Tout va très bien, monsieur le ministre, Belfond, 1987, ISBN 2-7144-2069-9 Où sont les caméras ?, Belfond, 1989, ISBN 2-7144-2308-6 Sing Wööd övver Wikipedia"}
{"id": "274041", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Ruerdepachtemang woohd op ojjinahl franzüsesh Département de la Roer, un op deutsch Rur-Departement jenannd. Nohdämm se dat Jebeed ä_ovvert hatte, han de Franzuse dat Rurdepachtemang onjeväär öm dä Floß Rur eröm un bess_aan der Rhing ennjeresht. Dat wohr_em Jooh 1794 jewääse. Sabine Graumann: Französische Verwaltung am Niederrhein. Das Roerdepartement 1798-1814. Essen, 1990. https://web.archive.org/web/20070926235432/http://www.genealogienetz.de/vereine/wgff/aachen/Mairien_im_Departement_La_Roer.pdf"}
{"id": "274698", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Zint-Pitter-fun-Mailand-Brooderschaff jidd_et en Kölle minnßdenß zick 1396, woh se dä kölsche Fobonndbreef med ongerschrevve un beseejelt han. Washëijnlesh eßß_e ävver fill älldo. Ejal, de Broderschaff fum Zint Pitter uß Milano wohr domohls dann en Jaffel, die fun de Bierbräuer. Hück wööhret esu jät äänlėjjet wi en Jewärrekschaff medd_en aanjeschloßße Handwerrekßkammer fö Bräuer. Dröm säät mer inne och dat Motto „Ëijneschkëijt määt Kölsch“ noh. Wi de Franzuse de Jaffelle en Kölle afjeschaff han, wi_se_t Rhingland besazz hatte, han_se em Zint Pitter fun Mailand sing Broderschaff su ze saare övversėnn. Di hatte sesch alls_enne bloß nur rellijööse Foëijn ußjejovve, esu ze sare foshtoche. Dröm jidd_et se noch hück, un se fiere och noch alle Joohre widder et Patronatßfëßß; do jonn_se en_de Kirresch, noh Andreas, un noh de Mëßß donn_se zosamme Ëßße un se drenke sesh e Kölsch odo zwëij. Dat eß ėmmer aam nüngenzwannzeschßte Apprell fun jedem Jooh, schunn zigk sescho övver sibbehondert Jooh."}
{"id": "295061", "contents": "Much eß e kleeijn Shtëdtsche em Bovverberjeshe. Enne Houfe Ööt un Dörpshe dröm eröm jehüüre hüg_offizjäll med_do_bëij. Much litt hügg_em Rhing-Siech-Kreis em Rejierungsbezörk Kölle un et hüürd_en der Landschaffsfobanndt Rhinglandt. Em Faßteleer rööf mer en Much Alaaf! ald wi_j_en Kölle."}
{"id": "2995", "contents": "Di .au Domain Administration (affjekööz: auDA) forwaldt .au — fun Außtraalije di Top Level Domain. Do hinger stish jez dat Australian Network Information Centre (affjekööz: AUNIC) alß nic un bedrief dat jannze Shpill met dä Domäijns. De Sigg för .au bäij de iana De Sajt fum .AUNIC"}
{"id": "306634", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Tellefoon oder Telefon eß ennen Apparat för met ze tellefonėerre. Et es e su jenannt Entjerräät. E Tellefon es aan enne Lëijdong, oddo nojodingß och aam ängk fun_enne Funkfobėndong, do zwesche ess_e Tellefon Näz. Övvor dat Näz wääde Tellefonaate formedeldt. Fun ëijnem Tellefohn zom anndere kam_mer schwaade. Dat Tellefon hädd_e Mikkro ennjebout, wadd_uß dä Tön fum Schwaade elläktrėsche Ėmpullse määt. Di könne dann övver de Dröht oddo övvo dä Fongk wigoojejovve wääde. Dat Tellefon aam annde Ëngk fon dä Fobenndong hädd_enne Loutspräsho ennjbout. Dä weed med dä elläktrėsche Ėmpullse jeföödot, di do erėnnkomme, un esu wääde widdo Töhn un Schall druß. Dat Woot „Tellefoon“ eß e Kunnß Woot. Et eß jebėlldt uß de jriishėshe Wööt τῆλε (têle) fö „wigk“ oddo „fääan“ un φονή (phonē) fö „Shtemm“, alsů „Fään_Shtemm“. Op döütsch hëëijs_et och „Fäänshpräscho“. Bëij de Poßß un de Täshniko och „Fäänshpräschapparat“, affjekööz: FeAp. Wam_mer fun „et Tellefon“ schwaadt, esu en dä Aat „…do nemm doch et Tellfon un sach mer dat dorresch!“, do mëijnt mer och enß dat jannze Süßteem uß dä Tellefoone, em Näz, un de Fomeddollong zosamme. Telefonbuch : Beiträge zu einer Kulturgeschichte"}
{"id": "310062", "contents": "Ene Tünnes es ene Minsch dä mer nit besöndes för voll nämme kaan. Wä jän e bezje aan de sig ston blieet, nit esu doll jät heer mäet, velleisch zo späet köt un och söns als Mann nit su kiviehf drob es, do sääht moh Tünnes för. Wannt en Frou es, da sääht moh Tring. För Man un Frou zesamme, sääht moh Troone, ävver dat es annonfösesch noch jät mieh vie Tring un Tünnes, wah."}
{"id": "3121", "contents": "Der Eezte Jannowaa eß och dä Neujooßdaach. Spencer Tunick wood em Joohr 1967 jeboore. Hermann-Josef Kaltenborn wood em Joohr 1921 jeboore. Öt Flöppe wood ä Dütschland em Joohr 2008 vorboone. 1972 wid noh de \"Ooche-Jesetz\" de Landkreise Ooche, Düre un Heinsbersch nühjestaltet: Kornelimünster an Stadt Ooche, Monschau an Kreis Ooche, Arnoldwelere, Bezbuir-Kufferath, Birjel, Birkesdorp, Echsz-Konzedorp, Hove, Jürzenich, Lengesschdorp, Melwilre, Merke un Needeau an Stadt Düre, Jülesch mit Linnich an Kreis Düre 1973 kumme de Brite un Däne in de EG 1975 wid Kölle mit de Einjemendunge von Porz, Rodekirche un Wesseling für angethalf Joar (18 Mond) zur Millionestadt. Rheydt kütt an Mönchegladbach. Jläbbesch un Bensbersch kumme zusamme. 1977 kütt de Jemende Kettenis an de Stadt Eupen in Ostbeljie. 1986 war de Nühjoarsansproch vum Kanzler Kohl nit orijinal, sunde vum lertzte Joar. 1988 jeht RTL-plus zom irste mol vum Kölle us op Sendung."}
{"id": "312351", "contents": "Allerhellije (op Lateinėsch Omnium Sanctorum) eß e ne huhe Fessdaach, dä von de Katholische Kirch am 1. November bejange wierd. An dämm Fessdaach wierd all Hellije, äwer och all dänne Minsche jedaach, die em Stille e hellich Läwe jelääf hann, un die offiziell nie hellich jesproche wudde sen. Noh ählste kölsche Fesskalendere eß Allerhellije ad zick em 9. Jahrhundert en Kölle als Fierdaach bezeusch. De Orthodoxe Kirch fiert ihr Allerhellijefess am ierschte Sonndaach noh Pingste. De Evangelische Kirch hätt de Hellijeverihrung affjeschaff, deshalef eß Allerhellije nur en katholische Jäjende von Deutschland och jesetzliche Fierdaach. Bevür et de Zentralheizung joof, wor et em Rheinland Tradition, aff Allerhellije de Wohnung ze stoche un de Wintermäntel aanzetrecke. Am Daach noh Allerhellije fiert de Katholische Kirch Allersiele."}
{"id": "312399", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Am 2. November, Allersiele (Lateinisch In Commemoratione Omnium Fidelium Defunctorum), jedenk de Katholische Kirch all verstorvene Siele (Minsche). Zo dämm Daach schmück me om Kirchhoff de Jräver un määt Öhllämpche aan. Weil Allersiele en de mieste Länder keene jesetzliche Fierdaach eß, määt me dat äwe schon am 1. November, Allerhellije. Allersiele ka'me verjliche mem Duudesonndach von de Evangelische Kirch ode mem staatliche Volkstrauertag."}
{"id": "3125", "contents": "Der eezte Määz. Em Joohr 1700 hatten de Shveden noch dä julijanishe Kallendo un wullte no m jregorijanishe Kalläno wääßelle. Do fü feel dä Shalltdaach uß, dat häijß, et joov in däm Joohr in Shveede käjne 29. Febrowaa un do für jlish dä eezde Määz. En Finnlandt unn ennem Däijl vun wat hück Norrveejen eß woo dat orr esu, di shtundten doomools onn och unger em shveedische Künning singem rejimäng. Leßß met Sönderfäll bem Dattum"}
{"id": "313788", "contents": "Em Fastelovendsverein hät me vil Poßte un Pößje ze verdeele, domet de Metjleeder ire Spaß un ier Freud han. Der Literat es ene janz weschteje för die Vereine, die en Setzung maache, un weed öf ongerschäz, un es och med reschtesch Ärbött verbonge. Dr Literat loohrt un hööt sesch de Redde un de Künnßler aan, lang ieh dat die optredde, un bout et Projramm zosamme för de Setzung. Hä moß wesse, wie sing Vereinskolleje un de Jäß drop sen, wann wat jespellt wöd, jesaat weed, un wann de Zojabe komme dörve un wann nit - weil söns et Projramm dorjenande jeröht. Dat hät dä Literat ald all akorat jeplant, lang befür de Setzung ahnfänk, un hä loohrt dernoh, dat dat och all flupp. Hä hängk aam Händie, un weiß woh Stau es, un wä jetz em Taxi sez op däm Wääech en 'sing' Feßhall, wann de Setzung alld am loufe es, un hät kei Rouh, beß dr letze Optred henger em lit un övver de Bühn es. Dä Literat es ävver och dä de Klöpp vun de Kolleje kritt, wann en Redd nit aahnkohm, de Jecke nit jelaach han, ode jans fies, dr Kardinal zu schwaz jemoolt wod un dat"}
{"id": "313856", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ernest Mühlen (* 8. Juni 1926) wood ä Ettelbrück jeboore un es önö Politiker us Luxemburch. Mühlen wooch va 1973 bes 1979 ö Metjleed van dr Jemeenderood va d Stadt Luxemburch un tösche 1979 un 1982 dr Staatssekretär vöör Finanze. Donoo maade hä als Menester vöör d Buurö Karriäre, wooch beijöordnete Finanzmenester un va 1984 bes 1989 Avjöochtnete em Europaparlament. Töschö 1989 un 1991 woch Mühlen luxemburjer Avjöochnete. Doraa schloss sich ön Zitt a wo hä Luxemburch en d Europäische Bank vöör dr Neuopbau un Entwicklong ä London vortroon. Öt Jruuße Bundesverdienstkrüzz Jruußkrüzz van dr luxemburjische Ordre du Mérite"}
{"id": "314259", "contents": "Eiße sät me em Rheinland für Saache, die me eiße (esse) deet. Dat Woord schingk nur om Land bekannt ze sen, denn en Kölle sät me Esse. Eiße eß et Jäjendeel von Vooder für de Dier. Eiße ka'me zo dä ahle Wöörd zälle, die langsam usssterwe."}
{"id": "314406", "contents": "Alfons dä Ampmann wohr enne Type en ennem Leed fun de Bläck Fööss, wat och „Alfons dä Ampmann“ heijß. Dat kohm 1980 op dä Plaat D'r Rhing erop - D'r Rhing eraf eruß. Do jeihdet em fröhlesche Jesang öm dä Alfons, dä sisch em Amp e Brüüdsche eß, de Blöömsche jißs, ussem Finster loohrt, de Zeijdong liß, un all esu en Saache. Un sönß eß hä der „Fachmann för Jrundsatzfrore fun der Verwaltungsstruktur“ un hälld med singem Bretzel der Säßel wärrem."}
{"id": "314661", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Konrad Hermann Joseph Adenauer (* 5. Januar 1876 ä Kölle; † 16. Aprel 1967 ä Rhöndorf), wooch va 1949 bes 1963 dr ischte Bundeskanzler van d Bundesrepublik Dütschland. Zosätzlich woch hä tösche 1951 un 1955 Ussemenester. 1904 hiiroode Adenauer Weyers Emma. Sei krääte 3 Kenger. Emma storv am 6. Oktober 1916. Adenauers zweide Vrau wood Aujuste Zinsser, met hör hott hä 5 Kenger. Aujuste storv 1948 dörch jätt dat d Jestapo vorursacht hott. En d Weimarer Republik jöhood hä d Zentrumspartei a un wood 1917 övvichte Bürjermeester va Köllö. Adenauer wood als dreides Kengk va Johann Konrad Adenauer un sing Vrau Helene jeboore. Nodäm hä öt Jümnasium ä Köllö aavjeschlosse hott studierde hä ä Freibursch un spiir ä Bonn d Wesseschaft van öt Räät un van dr Staat. Do wood hä Metgled va d Kathollische Studentöbewejung Freibursch, va Münche un och va Bonn. Singe ischte juristische Aavschluss fluppde 1897, dr zweide 1901. Dann vong hä ä Bonn a z werke un wood Assessor, spiir de zweide Hand von önö Anwalt ä Köllö, Kruses Hermann. 1906 troon Adenauer"}
{"id": "314702", "contents": "En Content Management System (CMS) essen Software wo mer Enhallde (content) med forwallde kann."}
{"id": "314703", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ludwich Erhard wood als Ludwig Wilhelm Erhard am 4. Februar 1897 ä Fürth jeboore un storve am 5. Mai 1977 ä Bonn. Hä woch önö Politiker van d CDU, tösche 1949 und 1963 Menester vöör d Weetschaft und donoch noch bes 1966 Kanzler va Dütschland. Ludwich wood em Joohr 1897 als Kengk va Wilhelm Philipp Erhard un däm sing Vrau Aujusta ä Fürth jeboore. Öt Abitur schaffte hä nät un jäng no d Mittlere Reife aav, maade ön Liihr un kämpfde em Ischde Weltkresch. 1918 wood hä asu schwoch vorlätzt, dat hä 1919 usscheed. Kott no Heem studiirde hä ä Nürnberch Weetschafts- un Sozialwesseschaft. Doraa schloss hä noch ö paar Studie va anger Fäscher a. 1923 hiirode Erhard öt Schustich Luis. Sei krääte ö Mäddche, dat Lisbeth hosch. Jott usjöbeld koom hä no sing Äldere, di jo önö Betrieb hodde und övvernomm dem. Dat leev och bes dr Schwazze Friddach em Joohr 1928 alles kapott maade. Öt bleed hm nüüß mi un hä wood wessenschaftliche Hölp, spiir och Chef van ö Institut ä Nürnberch. Wiir braade hä"}
{"id": "314709", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Met Krick deet de Lehrer en de Scholl op de Tafel schriewe."}
{"id": "314726", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Völzer en sjteët i jen Hollesje sjpelling 't Völzer plat is e Ripoarisch dialek dat weat jemoeld i Vols, ing kling sjtad die liet never Oche, mer dan an de Hollendsje zie va jen jrens. De sjproakjrens mit de Limburgse dialekte, of ooch jenannt isoglos, verlauf ziesj dursj en t'n weste va de jemingde Vols. Dit weat de Benrather Linie jenannt. 't Völzer plat hat nag veul voet van 't Öcher en 't Kirchröadsj. Kenmerkend veur 't Völzer plat is d'r iesj/miesj-klank, die vuur sjpreisje. In Lemieësj, drei kilometer va Vols, zet mer al ich, mer vuur zaare nog iesj. Wat or opvelt, is dat vuur eijentlisj jing boochsjtab G kenne in ozzer sjproar. De G weat erzats dursj ing aat van J of ing aat va hals-klank. In Oche zaat mer, dat 't beste Öcher plat jekalld weat i Vols. Websick va d'r Heemkundekring Sankt-Tolbert Vaals, mit jet Völzer wöad en oesdrök"}
{"id": "314785", "contents": "Dä Brauch, dat de \"Helije Zinte Kloas\" am 6. Dezember de Pänz besöke deet, eß em Meddelalder entstande. Domet deet me aan de hl. Nikolaus von Myra erinnere, dä em 4. Jahrhundert en Kleinasië jelääf un ärm Lück beschenk hätt. Nikolaus von Myra eß de Schotzhelije von de Scheffsfahrer un Seelück. De echte Nickelaus kütt mem Hans Muff un dräät Kleeder wie e'ne Bischhoff met Mitra un Bischoffsstab. Dä falsche rut-wieße Nickelaus ode Weihnachtsmann hätt Coca-Cola öm 1920 für Werbezwecke erfunge. En Holland fiert me de \"Sinterklaasavond\" am 5. Dezember janz besonders. Ne als Bischoff verkleete Mann kütt d'r Legend noh extra mem Scheff uss Spanië un brengk dä Pänz de Jeschenke met, die en Deutschland am Helije Ovend et Chrisskind brengk. Uss Holland kütt och de Spekulatius, dä me en de Adventszick un Weihnachte eiße deet. Nikolaus von Myra"}
{"id": "314929", "contents": "Spekelatius eß e alt Weihnachtsjebäck, dat me nur en Holland, Beljië, em Rheinland un Wessfale kennt. Regione, die sprochlich eng verwandt sen. Die Plätzje bestonn uss e nem Mürbdeech, dä en Spekelatiusforme met weihnachtliche Motive jedröck wudde eß. Am bekannteste eß de Jewüürzspekelatius, dä von Kardamon, Jewüürzneleke un Zimp singe typische Jeschmack kritt. Botte- un Mandelspekelatius werde äwe och jään jejeiße. Dat Woord Spekelatius kütt vom lateinische speculum, dat heis Speejel, weil me dä Deech en Backförmsche dröcke deet, die jenau speejelverkiert jemaat wudde sen. Spekelatiusforme jitt et als jeschnitzte Holzbrädde für kleene Menge, ode als jefräßte Metallrolle für Spekelatiusmaschine, durch die dä drüe Deech jedrieht wierd."}
{"id": "315934", "contents": "En Ėtaalije litt dänne ier Houpstadt Rom en de Rejjohn Latium. De Etalljäner saare Roma för se. De Stadt hät öm de 2.8 Milljohne Bewonner. Se litt am ongere Louf vum Tiber op bëijde Sigge. De Stadt hädd en jruße Forjangehëijt un eß för de Pollitik, de Kulltuur un de Kunnß ëijn fun de wėshteshßte, di mer han op de Ääd. Dr Houpsetz fun de Katoolėsche Kėrrəsch mem Paapß un de Basillika fum hillije Pitter sExemplum latinumen im Fattikahn, dad ess enne ëijenshtänndije Zwärrsh Shtaad meddsen en Rom. Rom eß et Ziel fun dousende Pilljere un Turißte jedeß Joohr, ed eß fůll fon Wält Kultur Ërv Shtökker, säät de UNESCO. Noh dr Övverlivverong wood de iiewijje Shtadt Rom am 21. Apprell em Johr 752 för Kreßtuß jejröndt. De Jrönger woore zwëij Booschte, Romulus un Remus, di woore alß Puute ohne Ëlldere opjewaahße un fun enner Wöllvėnn jeshtelld un opjetrokke woode. Donoh wood Rom en winnije wie sibbehondert Johr alß Houpshtadt fum Römesche Rëijsh esu jät wi de Wälthoupshtadt fun de Antike, un en övver hallev Europa un wigk ömm et Meddel Meer eröm däät mer de Römer ier Shprooch, et Lattëijnesche, kalle un schwaade, un däät kräftesch Shtüür noh Rom"}
{"id": "315944", "contents": "Ene Moond is ene Himmelskörper dä öm ene Planet kreis un mit dämm zesamme öm en zentrale Sunn wandert. Onß Ääd hät jenou ëijnne Moond, dä Moont (Symbol: ), unsere Moond jenannt, un fun dämm eß hee de Rädd. Für ze sehe weveel Moonde et in unserem Sunnesystem jitt loor he: Leßß mit de Moonde vun unserem Sunnesystem Ooser Moond bruch für en Umrundung vun ooser Ääd unjefähr 28 Daach. Dobei hält hä ne middlere Avstand vun 384 405 km. Für een Ömdrehung öm sich seleves bruch hä och 28 Daach. Dat bedöck, dat mir emmer die jliche Sick vom Moond sehe. Dä Moond eß for sesh allëijn jenomme düüßter un hädd_en meddel_jriise Färv_ävver de Sonn schingk drop, un esu künne mer en sin, esu lang wi es naaks dr Hemmel düüßter jenoch do_fö_eß, un esu lang als wi de Sonn fun do schingk, wo se och op di Sigk treff, di mir emmer am Belooere sėn. Dat wääßelt nattölesh övver dė 28 Dääsh ëijmohl öm däjannze Moond eröm. Dä Moond hätt die Eijenart dat hä vun de Ääd us emmer anders ussieht. Dat sin die Moondphase. Neumoond zoonemender Halevmoond Vollmoond avnemender Halevmoond Dä Moond is dä einzichste Himmelskörper dä"}
{"id": "3160", "contents": "Der ellefte Febrowaa eß och dä zwëijenfeezishßte Daach em Joohr. Sergei Michailowitsch Eisenstein stervd em Joohr 1948. Joseph DeCamp stervd em Joohr 1923."}
{"id": "316237", "contents": "Pälzisch is de Schprooch, di wu in de Pallz gerädd weed. Paa Varijante jidd_et ävver ußerhallef: et Pälzersch en Nochtwäßß-Nochtrhing-Wäßfaale un et Pennsylvania-Deitsch en der USA, un en jannze Aanzahl em Oßte beß noh de neuje Shtaate en Meddel Aasije. De pällzesche Dijalägte em Oßte senn ävver mihtß nit wik fom Ußshtėrrve. Am Pälzisch eß de Huhdütsch Loutverschiebung ëinhfach föbëijejange un hät nix jedonn. Wi mir sare se en de Pallz: Pääd (Pääd), Peif (Pief), Appel (Appel) —tüppisch sin Schprösh wi: „In de Palz geht de Parre mid de Peif in die Kersch.“ Unser Vadder im Himmel Doi(n) Nåme soll heilisch soi, Doi Reisch soll kumme, Des wu du willschd, soll kumme wie im Himmel, so aach uff de Erd Unser teglisch Brood geb uns heid, un vergebb uns unser Schuld genauso wie mer denne vergewwen, wo an uns schuldisch worre sin. Un duh uns ned in Versuchung fiere, sondern erlees uns vum Beese. Weil dir es Reisch g(e)heerd un die Kraft und die Herrlischkeid in Ewischkeid. Aamen. Unser Vadder im Himmel Dei(n) Name sell heilich sei, Dei Kenichsherrschaft sell kumme, Dei(n) Wille sell gschehe uf de Erd genauso wie im Himmel. Geb uns heit das Brot, was mer de"}
{"id": "316293", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Krippsche werde Weihnachte en de Kirch un zehuus unger em Chrissboom opjestallt. Met jruße un kleene Fijure versök me de Weihnachtsjescheech darzestelle, su wie se beim Lukas em Evangelium nozeläse eß. Et ierschte Krippsche soll de Franz von Assisi jemaat hann. Hä wollt domet dä Lück, die net läse un schriewe konnte, dat Jeheimnis von d'r „Menschwerdung Gottes“ nöhte bränge. Em Rheinland eß et Tradition, dat me am ierschte ode zweite Weihnachtsdaach met de kleene Pänz aan dat jruße Krippsche en de Kirch jeht un bädde deet. En Kölle jitt et en de Weihnachtszick e'ne „Krippenweg“, op dämm me sich schön ahl Krippsche en kölsche Kirche beluure kann. Kölner Krippenweg Commons: Krippsche – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "3163", "contents": "Dä ellefte Määz. Joachim Fuchsberger wiid 1927 in Stuttjart jeboore. Betty Hutton stervd em Joohr 2007. Em Joohr 2011 woch ä Japan dat Sendai-Ärdbebe."}
{"id": "3165", "contents": "Der elvte November. Öm 11 Uhr 11 weed de Karnvelssessjoon fum Fastelovend äöffnedt. Johann Altfuldisch wood em Joohr 1911 jeboore. Fred Niblo stervd em Joohr 1948. Dr Düxer Bahnhoff wood em Joohr 1913 opjemaad."}
{"id": "316934", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) E Weckelditz un e Weckelditzje es e Ditzje wat noch en de Wendelle litt, un wat mer noch weckelle moß. En dämm Allder sen de Puute söß wie Zuckerhätzje, mer moß se einfach jän han. Esu lang wi esu e Ditz noch nit op et Pöttche jon kann, moß et jeweckelt wääde. Aanfangs kann et jo noch nit setze, un schunn jaa nit loufe, jo nit ens kruffe. Wann dat Klein ävver aan ze kalle fänk, dann es och die Zick för op et Pöttche nit mieh wick, stonn un jon künne de Pänz dann ald. Wann eine öphürt, e Weckelditz ze sin, dat is janz ungerscheidlich. De eine wolle et janz doll, de andere wade jän noch af un loße sich fläje. Met zwei Johr äver han et de miehßte henger sich. Bei Jeläjeheit wed ald och ens för ene äählere Panz un för ene Erwahßene „Do benimmps Desch wi ene Weckelditz“ jesaat, wann sesch eine besonders doof aanstellt un selvs nix künne well. Krank ahl Lück weede af un zo ens widder wie de Weckelditzjer, wann se verliehre,"}
{"id": "317233", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Op der Baas moß De hüre. Der Baas deit bestemme. Wat der Baas sät, dat weed jedonn. Wä sage soll un kann, wat jemaat weed, wie et jemaat weed un wo et lahns jeiht, dat es der Baas. Der Buur es der Baas om Hoff, de Knäächte un de Määchte don op inn hüre. Em Betrieb es et der Meister, ov der Meisterknääch bei de Handwerker druße. En der Schull es der Rekter der Baas vun de Lihrer. En de Kirch sen et de Pastör, ävver över denne ston de Beschöff, un do drövver der Paps; un dä eß unfählbar. Der Päsident es em Verein der Baas. Em Hushald es öff de Mam der Baas. Beim Kammiss hät mer och en janz Litanei, wä der Baas un däm singe Baas es, vom Ufz bes noh'm Jeneral. Andere Name för der Baas sen Direkter, Vörstand, Vörsetzer, Führer un Jeschääfsführer, Rot, je nohdämm, wat_fürr_ene Lade oder Firma dat jrad es. Ne Handelshär es der Baas von singe Aanjestellte. Un ene freie Kaufmann es villeich ene Laufmann, ävver singe eije Baas. Der Baas"}
{"id": "3187", "contents": "Der zvöllefte Febrowaa eß och dä drëijenfeezishßte Daach em Joohr. Anna Povlova weed em Joohr 1881 jeboore. Adolf von Egmond wood em Joohr 1438 jeboore. Elise Aulinger stervd em Joohr 1965. Mae Marsh stervd em Joohr 1968."}
{"id": "3188", "contents": "Dä zwöllevde Jannowaa Cornelis Harold Riedewald wood em Joohr 1933 jeboore. Melanie C wood em Joohr 1974 jeboore."}
{"id": "320566", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Am 28. Dezember bejonn de Christe de Daach von de Unscholdije Pänz. Dä Daach soll aan die Pänz von Bethlehem erinnere, die de Könning Herodes noh de Jeburt vom Jesus duudmaache leet, weil'e Angs öm singe Posste jekrääje hätt, als imm drei Weise uss'em Morjeland, de Drei KönigeDrei Könninge, von e'nem neujeborene Könning verzallt hatte, dä en Bethlehem jeboore senn sollt. Hückzedaach wierd och dä Pänz jedaach, die wäjen Krankheet ode Kreech fröh jestorwe senn. Ne ahle Brauch eß, dat Eldere am „Daach von de Unscholdije Pänz“ ihr eejen Pänz en de Kirch bränge un sääne loße."}
{"id": "320572", "contents": "Dat Short Messaging System is e Ding wo de dinge Partner en Noochrischt schicke kanns die dä uch direkk lässe kann. Dat janze klapp üvert Handy. Do musste die janzen Boochstove indäue und dann die Tellefonnummer injäve und dann kütt die Noochrischt bei demm op et Handy. Un esu häste en SMS verschick."}
{"id": "3212", "contents": "Dr 1. FC Köln weed em Joohr 1948 jejründt. Charles-Louis-Ferdinand Dutert stervd em Joohr 1906."}
{"id": "3213", "contents": "Dä drüxeente Jannowaa Alfred Ittner weed em Joohr 1907 jeboore. Walter Zimper stervd em Joohr 2008."}
{"id": "321339", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Op Dreikönninge am 6. Januar, och Dreikönningsdaach jenannt, fiere de Christe en de Oss- wie en de Wesskirch dat Huhfess von d'r Erscheinung vom Herr „Epiphanie“. An dämm Daach hann noh'm Evangelium vom Mattes drei Weise uss em Morjeland, griechisch Anatolië (Μάγοι από ανατολών, „Magoi apo anatolôn“), et Jesuskind besök un imm Weihrooch, Jold un Mürre dajebraat, weil se nem Stään jefolesch wore, dä öwe Bethlehem stonn jebliwe es. Dat Stäänzeiche däät noh ahle Prophezeihunge bedügge, dat dä neue Könning un Messias jeboore es. De Hillije drei Künninge wooren, esu hëijs_et, ennem Shtän jefollesch, dä inne der Wääsh noh Betlehemm jwiise hätt. Hück weed dä jähn als_enne Komeet met enem Shtätz jemohlt un foshtannde. Dofun eß ävver em Ojinaal nix jesaat, un de Weßßeschaff jläuf hück och miehter aan jët am Naach_Hemmel, wat mer nit fun övverall op de Ääd joot hät beloore künne. Ne ahle Brauch es, dat zwesche Neujohr un Dreikönninge kleen Pänz, de Stäänsinger, durch de Stroße trecke, für ärm Lück sammele, un öwe jede Huusdür met jeweihte Krick de Aanfangsbuchstabe von Christus Mansionem Benedicat (Christus sään dat Huus) schriewe, für Zweidausenddröckzehn: 20"}
{"id": "322012", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Hofbräuhuus es en van d bekanndste Weetschafte, di öt ä Dütschland jitt. Öt steet ä Münche un heecht amptlich „Hofbrauhaus am Platzl“ watt ozu völl heecht wi Brouwerei op dr Maat. Ävver dat Hofbräuhuus jitt öt at ärch lang. 1589 vonge s domet a un seit di Zitt hat dat Huus at völl erläävd. Wat vöör ongevöäär 500 Joohr domet aavong, dat dr Adel nät özu völl Jeld vöör Biir bzaale woohl braat en d nächste Joohr önö Hoof Jeld än. Wä hüü en öt Hofbräuhuus jeet, dä jeet en d Schmemme, dat es önö Saal vöör unjeväär 1000 Lüü, di do eiße und drenke könne. Öt weed at völl do jesoffe ävver d Köböse hand dat at jodd em Jreff. Moch darv net vorjeiße, dat bes zo 35 000 Lüü op dr Tach op ö Biir komme. Ävver d Schmemme es mä önö Deel van öt Hofbräuhuus. Do jitt öt och noch önö Festsaal. Do kann jeviird wääde. Wä jätt koofe well, da kann dat och maache. Op d rääte Sii van dr Ängang ex"}
{"id": "322125", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wä än d Vöörweihnaatszitt nö Köllö kütt, da darv dr Scheffsweihnaatsmaat nät vorpaaße. Dä eß angisch als dr gruuße vöör dr Dom övv dä op dr Neummat. Watt derekt opvällt es, dat moch bezaahle moss, öm sisch dat a z kikke. Ävver op all d Etaje van dat ömjeboude Scheff send Ständ opjebouwd un öt jitt önö Hoov z luure un z koofe. Wä jätt drenke well, da kann dat och do. Vöör Jlüühwing un ö Wööchje weed op d övvichte Etage van öt Scheff och jesorcht. Manchmol duucht öt jätt, i moch op öt Scheff jo kann, denn ön kleng Schlang steeht döck an d Kass ävver aavhalde soll dat kännän."}
{"id": "32216", "contents": "De Bachemer Bach es en rechte Seitenbach vun de Ahr un unjefähr aach Kilomete lang. Hä entsping nördlich von Romischbisch un schlängelt sich bess Baachem, beits Deil vun Bad Neuenahr-Ahrwiele, in nördliche Richtung. In Bachem jeht et dann in de Ahr un dann wigge in de Rhing."}
{"id": "323023", "contents": "Lessenich/Meßdorf is ene offizjälle Stadtdeil em Weßte fun der Bundesstadt Bonn. Hä litt öm fönnef Killometer ußerhallef vun de Shtadtmedde. Hä shtüß em Oßte aan Duisdorf, üvver_et Meißdörver Fälld_erövver em Nochtoßte un Norrde aan Endenish un Dronsdörp, wat all bëij Bunn hööt, un em Wäßte aan de Jemeinde Allefdte. Dä offizjälle Stadtdeel eß öm de 1,46 km² jruuß. Bewunndt weed hä fun felleijsh 3900 Minsche, un hät domet öm de 2670 Minsche pro km². Wi do Name säät, zerfäält dä offizjälle Stadtdeel in di zwëij zimmlesch ëijene Dörpe Leißenish un Meßdorp. Ene vichtuälle Rondjang dörsh Leißenich un Meßdörp"}
{"id": "323207", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Flöppe deet e'ne Flöpper, wenn e en Pief ode Zerätte flöppe deet. Zick em 1. Januar 2008 eß en janz Deutschland de Flöpperei durch e Flöppverbott en öffentliche Enrichtunge verbodde. Och su manch Flüppche moss jätt zom Flöppe hann."}
{"id": "323739", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Willelm Busch (* 15. Aprel 1832 ä Wiedensahl; † 9. Januar1908 ä Mechtshausen) woch önö Dichtr, dä öt vorstäng op drollije Aart un Wiis d Lüü jät klooch z maache. Dozo brudde hä döck Beldr. Völl saate, dat hä d Komics domet ervonge hott. Busch wood als sövvendes Kenk jeboore. Met nüng Jooch kömmerde sich singe Onkl om häm. Dä wooch Pastuch ä Ebengötzen, ö kläng Örtchö bei Jöttinge. Dä braat häm alles dat beij watt moch ösu brütt, öm z övverlääve. Singe Vrönd wood Erich Bachmann. Di Vröndschaft helt öt Lääve lang. Völl Lüü saare dat d Jeschichte di Wilhelm Busch vorzällt dat Lääve van di zwei Känger weerjitt. Su soll d Möllö van Max un Moritz di van Erichs papp jewää se. Willelm studiirde met 15 Jooch Maschinebau ä Hannover. Ävver dat fluppde net un hä hood op un vong öt Moolö a. Dovöör jäng hä z isch no Düsseldorp, dann no Antwerpe un zm Schluss no Münche. Do tronn hä dr Kunstvorein Jung Münche beij. Em Joohr 1865 vorkoofte hä d Rääte van si"}
{"id": "323740", "contents": "Ovverhouse, och deutsch Oberhausen, es en Shtadt em Ruuerjebeet. Em Dezämbor 2007 wore 217 108 Minnsche me'm eezte Wunnsetz en Ovverhouse jemeldt. In Ovverhouse weed unter onderem Borbecksch un Königshardter Platt jeschwaadt. et CentrO dä Gasometer et Schloss Ovverhouse de König-Pilsener-Arena Commons: Oberhausen – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons de Websigge fun der Shtadt Ovverhouse (op deutsch) et Theater en Ovverhouse (op deutsch) Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve ·"}
{"id": "323960", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wä va Steiff sprecht, däm valle d Täddybääre en. Ävver Steiff s jo völl mi. Steiff s en Firma ä Giengen an der Brenz, ön Firma, di öt seit 1880 jitt und va Marjarete Steiff jejründ wood. Z isch wood he mä Krom us Velz jemaat. Dat Spellzüsch koom isch spiidr dozo. Hü maad Steiff bo mä noch Plüschdeere. Bes 1970 wood he och Holzspellzüsch jeboud. Ävver och hü maache di bei Steiff noch Kängerkleer. Wä a Steiffdeere denkt, däm vällt dr Knopp en öt Uhr ä un tatsächlich hat jäddes Stoffspellzüsch va Steiff önö Knopp em Uhr. Dat s öt Markezeeche va Steiff. Ervonge hat dat Franz Steiff em Joohr 1904. Övverings jilt Steiff als dr Ervinder van d Teddybäre un völl Experte jävve Steiff räät. Richard Steiff söll dem ervonge ha. Bes hü es Steif en d Hand van d Famelie. Insjesamt hand 53 Lüü do jet z kamällö. Em Joohr 2005 maade Steiff ö eeje Museum op, dat sisch „D Welt va Steiff“ nennt. Websi van d Steiffs"}
{"id": "323962", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D indische Firma Tata hat dr Tata Nano vörjestalt. Ät es em Moment öt belligste Auto da töt jitt. Dr ischte Warel wood am 10. Januar 2008 ä New Delhi op dr Auto Expo vörjestallt. Dr Chef van Tata Motors Ratan N. Tata saat, dat dat Auto en d bällichste Art 100 000 Rupiö dat send ungeväär 1700 Euro kosten weed. Dat Auto kütt em Oktober 2008 op dr Maat un weed en verschiedenö Versiune aajeboone. Met 33 PS brutt dat Auto ungeväär 5 Liter Sprit un veerd 100 Stondekilometr flott. En d ischte Joohre weed dat Auto bo mä ä Indie vorkoovt. Donoo plant Tata no Europa un och no Asiö un Afrika z vorkoofe. Wat vöör d Dütsche wichtich es: Bosch levvert dörch sing indische Firma önö jruuße Deel (70 %) van d Deele vör dr Tata Nano."}
{"id": "323974", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Monschau es ö kleng Stättche en d Eefel. Öt litt siihr idüllisch en öt Rurdaal tösche Imgebroch (op Platt: \"Imschenbruch\") un Höfe. Monschau jehüüd zom Kreis Oche. Monschau litt en d Nööde va d belgische Jrenz. Dodörch erklärt öt sisch och, dat Monschau at önö Hoof anger Naame hot. Dozo jehüüre Munioy, Monjoje, Monsyoge, Můns Yoia, Munzoyge, Muynzie, Monyou, Moynschawe, Monzwauwe un Monschauwe. Seid 1918 heescht dr Ocht Monschau. Monschau es ön au Doochmacherstadt un en van di Attraktiune ä Monschau, dat Ruu Huus, es d Wonneg van ene van di Hääre, di damols öt Saare hodde. Hüü es Monschau ö Stättche, dat nävver jet Industrie meetstens dörch Turissmus jeprächt es. En d Wääch es öt ärch reuhich ä Monschau, ävver dat ändert sisch samstachs und sonndachs. Dann es he dr Bäär loos. Völl van d Turiste kikke sisch d Mostödtmöllö a. Do weed jezeecht, wi Senf jemaat weed, un mo kann he tösche önö Hoof Zoote wäähle. Ävver och Denger wi Senfpraline jitt öt he. Websi va Monschau"}
{"id": "324107", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Edmund Percival Hillary (* 20. Januar 1919 ä Auckland; † 11. Januar 2008 ä Auckland) wood als zweides Kenk va drei ä Neuseeland jeboore. Hä woch dr ischte Mensch, dä öt schaffde, dr hüxte Bersch van d Wält, dr Mt. Everest huch z klömme. Dat maade hä zsamme met d Hölp van Tenzing Norgay, önö Mann us Nepal. Nö d Schüllzitt liirde hä öt Klömmö en d Bersch va Neuseeland, di Alpe (Nüüseeland) heesche. Hä jäng 2 Joohr no d Universität ä Auckland bevöör hä wi singe Papp Imker wood. En dr Zweide Weltkresch woch hä en d Luftwaffe va Neuseeland. 1948 schaffte hä öt zsamme met Harry Ayres als ischter dr Mont Cook övver d Süüdsii örop z klömme. Am 29. Mai 1953 schaffte Hillary öt met sing Expeditiun, di 1951 opbroch, dr Mont Everest, da 8850 Meter huch es z besteeje. Op d Spetz van dr Berch vong hä ke Zeeche, da töt vreuer öns önö Mensch do jewää woch. Ovve maade hä dat beröhmde Beld va Enzing Norgay, dä onger sisch dr Rest van"}
{"id": "324733", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vincenz Liechtenstein (* 30. Juli 1950 ä Jraaz; † 14. Januar 2008 ä Waldbach en d Steiermark) woch önö Politker us Österreich un jehood d Volkspartei a. Rischtisch hosch Vinzenz jo Vinzenz Prinz va Liechtenstein un woch dr äldste va 5 Kenger. Singe Papp woch Heinrich Prinz van un zo Liechtenstein, sing Mamm öt Lisbeth va Österreich. Vinzenz studiirde Räät an d Universität va Jraaz un maade do singe Doktoch. Hä hiiroode öt Leenche va Cossé-Brissac un di zwei krääte 2 Kenger, öt Adelheid va Liechtenstein un öt Hedwich va Liechtenstein. Ävver di Ehe heeld net iiwich und donoo hiiroode hä Roberta Valeri Manesa. Vinzenz woch äne van d Jründer van d JES-Studenteninitiative, jehood ävver och der Kattolische Famelienverband a un d Sudetendütsche Landsmannschaft a. Vinzenz jehood dr Bundesroot va Österreich an un woch tösche 2004 un 2006 Avjeordneter van dr Nationalroot. Vinzenz Liechtenstein storv am 14. Januar 2008 ä sing Wonnig ä Jraaz. Övver Vinzenz Lichtenstein"}
{"id": "324734", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) José Bello Lasierra (* 13. Mai 1904 ä Huesca; † 11. Januar 2008 ä Madrid), däm s och Pepín Bello nannte, wooch önö spanische Intälläktuelle. Bello hod ön schünn Kenkheed. Hä wox beij sing Äldere un Vrönde op. Met 11 Joohr besood hä ön Schüll vöör aajooende Künstler. Do liirde hä Salvador Dalí, Luis Buñuel und Federico Garcia Lorca ävver och Rafael Alberti känne. Bello studiirde Medizin, woohl Doktor wääde, wood ävver Intälläktuelle. Hä moolde net völl un de Lüüh saahte va häm, dat hä önl Künster oohne Wärke woch. Bekannt wood hä dörch Kunstvoranstaltunge, die hä orjanisiirde. Bello storv am 11. Januar 2008 ä Madrid. Öt Lääve va José Bello"}
{"id": "32474", "contents": "Reviertalk ess_en Websaijt wo_t öm de Shprooch un_de Wööt ußß_em Ruhrpott jëijt. Zigk 2005 kam_mo do nohlësse, wi dä Kumpel un sing Nohfaare schwaadt, also et su jenannte Ruhrdöütsch, wad_e Jemänge uss_em aale Wäßßfäälėsch un Döütsch un dä divärrse Dijalägkte uß dä Ööt un Shtädd_un dä domoolije Ėnnwandoro ier Shprooche wooh, un enne janz ëijenne Rejolägk jewooden_eß. Pro Daach kritt die Websigg_öm de 6 Wööto_oddo_Ußdrögk, 2 beß 3 Bëijspell_Sätz, 1 Belld_unn_en ¼ Ton_Dattëij dobëij. Se hädd_em eezte Joohr wo_t_se joof alld mieh wi 20000 Besööko jehadd_un Och wann dė Äklieronge fö_dat_all op Huhdöütsch senn, määd_et doch Shpaß, do_enß erömm_ze_lässe, un op de Äänleschkëijte un de Ungerscheed zwesche däm Ruhrpöttlerėsch un unß Ripůarėsche Sprooche ze luuere. http://www.reviertalk.de/ — Lexikon der Ruhrgebietsterminologie — (op döütsch un Ruhrdöütsch)"}
{"id": "324776", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Walter Zimper (* 29. Aprel 1942 ä Markt Piesting; † 13. Januar 2008) woch önö österreichische Politiker van d ÖVP. Walter studiirde an d Universität va Wien un wood spiir Chefradekteur von öt Niederösterreischische Volksblatt. Va 1970 a woch hä en dr Jemeenderoot va Markt Piesting un tösche 1975 un 2002 dr Börgermeestr. 1980 jäng hä en d övverrejionale Politik un wood vöör 2 Joohr Landesparteisekretäär van d ÖVP. Dürch Kuddelei woch hä jezwonge, si Amt neer z lääje. Va 1974 bes 1982 woch Zimper Avjeordneter van dr Landtach va Niederösterreich. Öt Lääve beschrevve van d ÖVP"}
{"id": "324954", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bradley Barron Renfro (* 25. Juli 1982 ä Knoxville (Tennessee); † 15. Januar 2008 ä Los Angeles) woch önö amerikanische Schauspeller. Renfro woss beij sing Oma op. Vöör dr Film wood hä 1994 entdäckt. Hä driinde „Dr Kliänt“ va John Grisham. Spiir soch moch häm ä Filme, die gedriihnt woode, öm domet Jeld z verdeene ävver och en Filme, beij dönö öt Jeld nät ösu wichtisch es. Dozo zallte d Filme „Sliipers“ us öt Joohr 1996 un „Dr Mussterschüller“ va Stiiven King. Dä stammde us öt Joohr 1998. Ävver öt koome noch änö Hoov anger Filme dozo. Singe leitzte Film driihnde hä 2006. Dreimoll hot hä kromm Denger jedriihnt un mood dovör en öt Jevängnes. 2002 maade hä ön Kuhr jäje Droje, di hä jenomme hott. Jeholpe hod dat ävver net lang, denn 2005 koom hä dovör wärm hänger Jitter. Am 15. Januar 2008 wood Renfro duud ä sing Wonneg en Los Angeles jevonge. Sii Lääve"}
{"id": "324956", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Don Jorge de Bagration y di Costafiorita (* 22. Februar 1944 ä Rom; † 16. Januar 2008 ä Tiflis hosch ä Werklichkeet Giorgi Bagration-Muchrani. Hä hod sisch selbves zm Chef van öt Könnigkrisch Jeorgiö ernannt. Seit 1980 woch hä dörch dr Motorsport bökannt. Hä woch dr enzije Sohn van der vreuere Fürst va Jeorgie Irakli Bagration-Muchrani un d italiänische Jräfin Maria Antonietta Pasquini dei Conti di Costafiorita, wood ävver jeboore als di at jeflohe woore. Sing Mamm storv bei sing Jeburt. Sing zweide Mann wood d Infantin Maria de las Mercedes va Spanien. 1959 von hä met dr Motorsport a, voohr Motorrähr un seit 1963 Rennwaarels. Zweimoll voohr hä ösu jaahr ö Formel 1 Auto. Önö Michael Schumacher wood hä net. Änö va sing jruudste Ärfolje hot hä 1970 als hä dr Vizemeester bei dr COPA BRASIL Championship ä Braliliö wood. 1982 trock hä sisch us dr Motrosport zröck. 1995 jäng hä no Jeorgie zröck un boude sisch do si Huus. Do storv hä och am 16. Januar 2008. Öt Lääve va Jorge de Bagrations (engl.) De"}
{"id": "324957", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jason MacIntyre (* 20. September 1973 ä Lochgilphead, Schottland; † 15. Januar 2008 ä Fort William, Schottland) woch önö Schottische Rennradvaarer. MacIntyre liirde als Beroff Druckr un Litograaf. Met 18 Joohr vong hä öt Radvaare a un met 23 Joohr jewonn hä at d Tour of the North ä Irland. Hä maade 3 Joohr Paus ävver dono jewonn hä bo jäddes Joohr irjendwo Jold. Zsamme kräät hä 13 schottische un änglische Titele. 2006 wood hä Meester em änglische Strooßezittvaare. 2007 packde hä d 10 Meile en ön neu Rekordzitt. MacIntyre woch vorhiirod un hod Zwillinge, di 1999 jeboore woode. Hä storv am 15. Januar 2008 bei önö Unvall. MacIntyres Websiij"}
{"id": "325068", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Niederoßem es en Veedel vun Bierschem. In Niederoßem läve fas 6000 Mintsche. Dat Dörp litt circa 20 km. westlich vun Kölle, up en höhe vun 80 metern üver NN. Im Norde vum Fürjebirch. In Niederoßem steht dat jrößte Braunkohlekraftwerk vun janz Deutschland. Städt un Jemeinde em Rhein-Erft-Kreis Bebber · Berchem · Brühl · Elsdorf · Erftstadt · Frechem · Hürth · Kerpen · Pullem · Wesseling"}
{"id": "325242", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) E Jehösch (Pl.: Jehöschte) säät me em Rheinland für e Huus, en Wonnung odde andere Behausunge, en dänne Minsche läwe."}
{"id": "32546", "contents": "Dr. Ludger Stratmann (jeboore am 23. Juuli 1948 en Verl) lääf en Ëßße zigk dämm dä zeehn Joohr all eß. En Bottropp hätt e bess enn et Joohr 2002 erėnn alls een edojelohßene Aads en Praxeß fö alle Kaßße jehatt. Di hätte dann opjejovve. Zigk dämm eßß e blooß noch em Kabbarëtt zerjang. Em aale Europahuus am Kenneyplads en Äßße, do hätt e med sėngem Broodo zesamme et „heitere medizinisch Kabbarëtt Thijater“. Dat löüf zig 1994. Alß Jupp Stratmann spöllt hä och zigk Joohre em Fërrnseje fum WDR un RTL, zem Bëijshpöll Klamaug un Kabbarett enno Knëijp med Ruhrpoot Ambijënnte, em Stratmanns. Do klopp hä Shpröch, wi: „Mach mich nich datt Blut am klumpen!“, „Bonn war früher die Abkürzung für Bundeshauptstadt ohne nennenswertes Nachtleben.“, „Für manchen ist die Zigarette danach jetzt schon wichtiger, als der Sex davor.“, do trett hä sällvo op, spellt dä Weet, un sääht sing Kolleje aan. Söök „Ludger Stratmann“ im Kattalooch bëij de → Deutsche Bibliothek Jupp Stratmanns Kneipentheater im Pott — bëijem WDR -— (op döütsch) Et Stratmanns Thijater em Europahuß en Äßße — (op döütsch) Doktor Stratmann — Heiteres Medizinisches Kabarett — (op döütsch) Commons: Ludger Stratmann – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön"}
{"id": "326330", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Eurolang is ene kleejn Nohreshteajentur, di sėsh op dat Teema Sproocheminderheijte un nazjonale Minderheijte in de Europäəsche Unjon kůnzentreert hät. Anjefange hät dat mėt Eurolang em Joohr 2000. Dė Idee kohm vun dämm Europäəsch Bürro för de winnijer jebruchte Sprooche. Eurolang deit vör allen över europäjsch Politik un över de Politik vun de Medjleedßshtaate vun de Europäjesch Unjon berėshte, di_j_enne Ennfloß op de Minderheijte hann. Eurolang will och de Minnerheijten onnerenannder bëßer vernezze un de Minderheijte un de europäjesch Fowalldong en enne bëßere Kůntak brenge. Wepsajt vun Eurolang (op englesch)"}
{"id": "326453", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Letsche odder Litsche dëijt mer wat mer nit esu jood fėngk, oddo wat nit esu jood aankütt. Dat bedügk dann, zem Bëijshpell, dadd_en Oppföhrung dorreschfälld, oddo e Booch nit jekouf weed, oddor_enne Minsch jät schääl aanjeloohrt weed, wëij hä jët jesaat hät. Wi dä Ostermanns Will noch lääve däät, do wohr en Kölle jood jelėgge, un de Lück mochte sėng Krätzjer un Leedscher. Ävver wi hä jët ällder wohr, do häd et inn enß noh_m Sööde he jetrokke, un hä häd e Kupplee obb_et Zillertal jemaat. Dat hät hä och em kölsche Faßteleer aanjebraat. Do han_se_n jelitsch. Dat kohm bëij de Lügg_en Kölle nėt aan. Dä Ostermann, säät_me, eß dat schwer aanjekomme. Ävve de Kölsche hann_en trotzdämm leev, un sėnge singe Leeder beß hück_ze_daachß. Dat stemmpt esu niet; et wor der Jupp Schmitz (Schnäuzer) met singem Leed: Der Hirtenknabe von St. Kathrein im Johr 1963, dä se bei dä Sitzung jelischt han wejen däm Kostüm, dat hä anjehat hät. Enne anndere Fozäll och uß däm kösche Faßteleer wohr et Mottoleed fum Joohr 2004, wo et Marie Luise Nikuta jesonge hät. Dä Zohüürer bemm Höhner_Kunnzäät hädd_et nit"}
{"id": "326456", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Lėtsche, oddo och Jletsche, un su jët wi j ene Letsch donn, dat eß wat paßßeere kann, wann jët jlatt un lėtschesch eß, un do dröm onjewolld en Bewäjong küt, wat mer nit hät han welle, oddo woh mer nit met jeräschnet hatt, un och nomaal nit drop jevaß wohr. Saach, do häss e Shtöck Sëijv en de Baade Bött, Do wells et jriife, ävver et jitsch Der uß de Häng un eß fott. Do jëijt Ëine uss em Huuß, un drußße es Ëijs un Schnii, do letsch dä uß, un sez sejj op dr Brezzel. Auwieh! En Kölle hatte se bes lang en et nüngkßeehne Johonndod erinn en koote Shtrohß, Op der Letsch, di jing fun der Trangkjaßß nohm Domhovv erop, neve dem Dom singe Wäß Pooz. Wann et naaß wohr, un em Winter wohr dadd en woohre Letschbahn. Wam mer wëijß, dat jët joot flutsch un janß lëijsch un prima löüf, do säät mer och enß „looß letsche!“ för „looß jonn!“, winnischßdenß en Kölle. Lėtsche loohße kann dröm och sin, dat mer jäd affshpoolt, wat bekanntermooße joot fun der Hand jëijt, zem Bëijshpell enne"}
{"id": "326484", "contents": "Uetersen (gesprochen ([ˈyːtɐzən] (IPA)) is en Shtadt an de Floss Pinnau. Et is ovenreshts vun Hammborsh un unte de Kreijsshtadt Pinneberg. Bekannt is de Shtadt duch sin Kloster un de Rosarium (Rosenpark). Commons: Uetersen – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "326920", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jrovvötsnäähl es önö Ußdrock, dem moch selvs en öt Stolberjer Platt mä noch sälde hüüt. Dr Jrund es, dat öt ö ussstervend Wood es, dat mä noch di janz Alde ä Stolberch känne un bruche. Onger Jrovvötsnäähl vorsteet moch 2 ongerscheedliche Saache. Eemoll es dat jätt us d Kösche. Nälke, di moch vöör dr Suurbrone brutt, wääde van d Alde Jrovvötsnäähl jenannt. Vreuer hood moch döck, dat äne saad: „Dönn och 2 Jrovvötsnäähl dozo. Dann schmaad öt bässer“. Hü saare d meetste, dat moch 2 Nälke dozo do söll. D zweide Saach, di Jrovvötsnäähl see könnö, es dr Soom van dr Vliidr. Manche saate och an dr Vliidr selvs Jrovvötsnäähl. Dat hüüd moch hü och net mi, denn d Lüü, di dat Wood känne, sterve us."}
{"id": "327878", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Barack Hussein Obama, Jr. (* 4. Aujust 1961 ä Honolulu, Hawaii) wor de 44. Präsident von d USA. Hä jehüüd d Demokratische Partei a un wor dr Nachvoljer va George W. Bush un dr Vörjänger va Donald Trump. En öt Joohr 2004 wood hä Senator vöör dr Staat Illineus. D Afraamörikaner es domet dr vönvte schwazze Senator, däm d USA jehatt hand. Em Februar 2007 joov hä sing Kandidatur bökannt un sing Ärjebnisse beij d Vöörwaahle spräche dovöör, dat hä jo Möjjelichkeete hat, vöör d Demokrate als Präsident z kandideere. Barack Obama wood ä Honolulu, dat litt op Hawaii, jeboore. Singe Papp koom us Kenija un hä jehood zo dr Stamm van d Luo. Sing Mamm woch ön wisse US-Amörikanerin. Sing Äldere hiirode op Haweij zo ön Zitt, wo Schwazze un Wisse noch nät ä jedde Staaht van d USA hiirode dorfe. Sing Äldere leete sisch scheede un Barack jäng zsamme met sing Mamm, di töschebee önö Ölmännäjer us Indonesiö jehiirod hott, no Jakarta. 2 va sing Jeschwister woode do jeboore, enn, Maya, hat spiir ä Heidelberg"}
{"id": "328811", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hillary Diane Rodham Clinton wood am 26. Oktober 1947 ä Chicago en dr US-Bundesstaat Illineus jeboore. Damols hosch se noch Hillary Diane Rodham. Sei es ön Juristin on Politikörin van d Demokratische Partei. Tösche 2009 un 2013 woch se Usseministerin von dr Vereenichte Staate va Amerika Tösche 1993 un 2001 woch hörö Mann Bill Clinton dr Präsident von dr Vereenichte Staate va Amerika un Hillary d Först Leidi. Tösche 2001 un 2009 woch Hillary Senatorin van dr Staat Nju Jork. Hillary kandideert vöör d Demokrate vöör d Präsidentschaft en öt Joohr 2008, joov ävver spiir op. Ooch en öt Joohr 2016 kandidiertse sie vöör de Demokrate vöör d Präsidentschaft, ävver verlor. Donald Trump es dr republikänische Nachvoljer va dr Demokrat Barack Obama. Hillary woss als Hillary Rodham ä Park Ridge en dr Staat Illineus op. Sei jehüüd zo ön methodistisch Famelisch. Hörö Papp jöhod ön kleng Firma. Hillary jäng no öt Elite-Kolledsch. Dat es enn van d bekanndste van d Sövve-Schwesterö-Schülle. Hörö Doktor schreev Hillary övver „Saul Alinski“.En d Sövvezijer Joohre studiirde Hillary Räät an d Jeil"}
{"id": "328823", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Heimisch (amplisch: Heimbach) es en Stadt im Süde vom Krees Düre. Et es die kleenste Stadt in NRW. Et hät öm de 4.800 Eenwonnere un bestejt us de Ortsdeele Bleis, Düdeling, Hasefeld, Heerjade, Heimisch selvs, Huse und Vlatte. En dr Käänstadt selvs lävven 1.200 Lück. Heimisch is ene aanerkannte Luftkurort. Di Stadt litt in enem enge Daal aan dr Rur. Dä Floß witt op em Stadtjebèt zwejmôl opjeschtout on beldt deswäje zwej Sìe. Dr Rursì Schwammenouel es dr zwejtjrüetsde Schtousì in Dütschland. Di jìhe Bärresch, vun denne Heimisch omjävve es, senn bes zo 525 m hù. Se senn met Böisch bedeck on jehüre zom Deel zom Nazionalpark Eefel, dä vun drej Sigge aan de Stadt jränz. Medden en dr Stadt litt op enem jìhe Vääls di Burresch Hengebach, di dr historische Kään vun Heimisch es. Öm di Burresch eröm träcke sech di enge Strôße on Jaesse vun dr Altstadt, di nô’m Zweede Wäältkrèch wedde em aale Faachwärrekstil opjebout wôede es. Heimisch is an Düre aanjeschlosse"}
{"id": "328825", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Donisl es hü z taachs en van d bökanndste Weetschafte va Münche. Völl jönt do noch lävver hen als no öt Hofbräuhuus. Em Joohr 1315 stäng do vreuer ö Huus e dem Wing verkoovd wood. Doher kütt och dr Naam Wingstrooß, dem öt hüü noch jitt. Ävver moch kutt do net mä koofe, öt wood och önö Hoof do jödronke. Su wi sisch dat vöör ön Wingweetschaft jehüüd. Dat änderde sisch 1715. Do vonge s öt Zappe va Biir ä Münche a un en dr Donisl stänge s däm ä nüüß no. Damols hosch di Kneip „Zo d alt Hauptwach“. Singe Naam Donsil kräät d Weetschaft dörch Dionysius Haertl. Dat woch önö stattbökannde Weet, dä tösche 1760 un 1775 sing Lüüh ösu jott vorsorchte, dat singe Naam övvernomme wood. Hü jitt öt he net mä ö joo Biir. Moch kann och jott eiße. Öt jitt zwar ke Hämmche öv Flönz ävver ön halv Hax söll mo sisch net entjoo losse. Un dozo spellt ovvens och noch immer d Musik. Op önö Balkon setzt ene un spellt"}
{"id": "328826", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Aujustinusbrouwerei es d äldste Brouwerei, di öt noch ä Münche jitt. D Weetschaft dr Aujustinuskeller van d Brouwerei litt en d Haupt-e-koofsstrooß, direkt tösche dr Stachus un öt Roothuss. Wi ösu döck vonge d Mönsche met öt Biirbrouwe a un onjöväär 1328 laate d Aujustinus-Mönsche ä Münche domet loos. Uss e Biir woode önö janze Hoof. Dat jäng jott bes 1803. Do woode d janze Klustere dörch d Säkolarisirung zo jemaat. Biir wood prevat wiir jebroud. Va 1829 a deng dat d Famelisch Wagner. Hü jehüüd 51 % van d Firma ön Stiftung, d Rest es op önö Hoof Lüüh vordeehlt. D Aujustinusbrouwerei maad 8 Zoote Biir. 2005 woode 950 000 Hektolitr vorkoovd. Öt meedste jäng no Bayere. En dr Aujustinuskeller kann moch jott eiße un a jo Biir jitt öt och do. Sij van öt Aujustinusbräu"}
{"id": "328827", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Stachus däm och völl Lüüh als dr Karlspleij ä Münche känne es en van d bökanndste Ställä van d Stadt. Tösche Roothuus un Bahnhoff am Äng van d Fuußjängerzoon litt d Ställ. Singe Naam hat hä va Eustachius Föderl, dä do va 1755 a ön Weetschaft, dr Stachusjaade, hot. Dörch d Karlspootz jeet öt derekt dörch d Kaufingerstrooß no dr Mariepleij. Wä jäähr Jeschäfte kikkt, dä es he jenau richtisch. Ävver völl Jeld moss moch metbrenge. Wä emmer noch net all sing Fänije usjejovve hat, da kann dat onger d Ääd do, denn onger dr Stachus send Hömmele va Jeschäfte. Op d anger Sii jeet öt no dr alde botanische Jaade un dr Justizpalast. Der Stachus – Wo München modern wurde, MünchenVerlag GmbH, ISBN 3-937090-14-2"}
{"id": "328844", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Justizpalast ä Münche litt en d Nööde van dr Stachus un nävver dr Alde Botanische Jaade. Öt es ö Jerichts- un Vorwaltungshuus. Jeboud wood öt en d Joohre tösche 1890 un 1897. Dr Architekt woch dä us Münche stammendö Fritz va Thiersch. D Künstler saare dat öt em Neubarock jemaad wood. Vreuer stäng an di Ställ ö kleng Schlöößje, dat se Clemensschlöößje jenannt hodde. Ävver dat jitt öt net mi. Nävver dr Justizpalast wood öt „Neu Justizhuus“ jesatze. Dr Justizpalast wood jo bald z kleen. En d Nazi-Zitt maade dr Folksjerichtshoff en dr Justizpalast sing Schauprozesse. Jäje d Lüüh van d „Wisse Ruuse“ wood he vorhandelt. Övver d Justiz ä Bayere"}
{"id": "328846", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Ußdrock oddo Wëndong mutatis mutandis weed ußjeshproche mutatīs mutandīs, allso med lange „i“s, eß Lattëijnėsch. En jraad_linnije Övversäzong op Kölsch wöhr: „med dä Saache (ald/noch) jeänndott, di_j_et Ännderre nüüdėsh hann.“ E beßje mieh esu jesaat wi de Minsche de Schnüß schwaade, wöhr_et: „met_de nüüdėjje Ännderonge.“ Dobëij eß fö_jewöönlėsh ald jesaat woode, wat dat dann för Ännderonge wöhre, wam_mer dät „mutatis mutandis“ bruche dëët, oddo et es su_wi_su kloh, un mer wëijs_et uss_em Zosammehang. Wat dat sinn soll weed ävver nit ëijnel opjezallt — dat wöhr ze ömshtändlesch — sönde mer wëijs_et em Övverblėk. Wä dä Ußdrock mutatis mutandis bruch, dä dëngg_un wëijß dat sing Zohüürer oddo Lësser forschtonn, wat med dä Änderonge em Prėnziip jemëijnd_eß. Et kütt öff enn_ennem Zosammehang för, wo mer draan dëngk, dat mer op enne Aanzahl vun Ongerscheede en dersëllve Aat zwesche däm wat doför jesaat wood, un dämm wat nu jesaat weed, obacht jevve soll — och, oddo wann se janz fill Äntshpreshonge hann. Dä Ußdrock weed jään en de Wesseschaff, Weetschaff, un bëij de Rääschß Jeliehrte jebruch, öm enne Tëx, ne Affschnet, oddorr_enne Saz op enne nöüje, äänleshe, Zosammehang"}
{"id": "328868", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wä no Münche kütt, da well sisch sescher ö paar Ställe jenau akikke. Dozo jehüüd dr Stachus, öt Hofbräuhuus, dr Donisl un sescher och öt Roothuus am Mariepleij. Wat all di Ställe vorbengt es enn Strooß. Öt es d Kaufingerstrooß. D Kaufingerstrooß es enn van de äldste Strooße ä Münche. Singe Naam hat d Strooß van Chunradius Choufringer, dä do ö Huus jehat ha söll. Ävver dat woch öm 1239 un litt at ösu lang zöröck, dat manche net dora jlööve. Alles es voll va Jeschäfter un mo kann koofe, wat töt Häzz bejeehrt un dr Jeldbüll herjitt. All d jruuße Kaufhüüser vängt moch an d Kaufingerstrooß. Besongisch schünn es öt en d Zitt vöör Weihnachte. Do send völl van d Hüüser met bonte Lampe vorseeh un öt sitt ö su richtisch kuschelisch us. Enn Attraktiun hat de Ställ wo die Kaufingerstrooß op dr Stachus stüsst. En d Wääche vöör Weihnachte weed do ön jruuße Iisbahn opjeboud un hondede Lüüh send do met Schlittschoon ongerwääß. Äldere met nön Kenger jenau ösu wi Kenger alleen. D Kaufingerstrooß en"}
{"id": "328869", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Roothuus va Münche litt an dr Mariepleij un domet an d Kaufingerstrooß un en d Nööde van öt Hofbräuhuus. Va do us kann moch no öt Donisl speue. Ösu noo es dat. D U-Bahn häld jenau dovöör. Dr Häär van öt Roothuus es dr Bürjermeester. Dr Stattroot hat och singe Sitz doren. Jeboud wood dat Roothuus tösche 1867 un 1909 va Hauberissers Schorsch en dr neujotische Stil. Wi mo sitt, hat öt ewisch jeducht, i öt vädisch woch. Em Zweide Weltkresch hand sö dann wärm önö Hoov dovan kapott jemaat, dat dann wärm jefleckt wääde mood. Ön besongisch Attraktiun es öt Jlockespell en dr 85 Meter huhe Turm. 85 Jlocke spelle, wobeij 43 Fijuure sisch do ovve driine. muenchen.de: Öt Neu Roothuus"}
{"id": "328870", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Medde en d Kaufingerstrooß ä München litt an önö Eck öt Dütsche Jacht- un Veschereimuseum. Wä sisch dat Museum va drusse akikkt, dä hält dat mi vöör ön Kerch. Dat litt dodra, dat do vreuer ön Kerch van d Aujustinermönche woch. Ävver dat es at lang her. 1934 hand sö dat opjemaat. Wä sisch dovöör enteresseerd, dä kann sich övver 500 Deere bökikke. En dr Zweide Weltkresch hodde sö di jott vorstoche. Wat nett vorstoche woode woch, dat es jeklaut woode. Ävver d Münchener hand noch öns Flupp jehad. Hü luhnd öt sisch önö Bleck örä z wärpe. Övver öt Museum"}
{"id": "329341", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) John Sidney McCain III wood am 29. Aujust 1936 ä Coco Solo en d Zoon van dr Panamakanal jeboore. Hä es önö Politiker us d USA. McCain jehüüd zo d Republikanische Partei. Va 1987 a es hä Senator en dr Staat Arisona. Em Joohr 2000 kandideerde hä vöör öt Präsidenteamt, vorloor ävver jäje George W. Bush. 2008 probeerd hä öt noch ens un desmol hat hä d beidste Schanse onger all de Republikaner. Hä, önö Pilot us der Viätnam-Kresch, woch ö paar Joohr ä Viätnam en Jevangeschaff. John McCain es dr Soohn va John S. McCain, Jr. un Roberta Wright McCain (* 1912). Hä woch en d Panamakanalzoon jeboore woode un hat noch zwei Jeschwistere. John besood en de ischte Joohre Schülle van öt Militär. No dr Zweide Weltkresch trock hä met sing Famelisch no Norß Virjinija, dono wärm a paarmoll dörch d USA, dänn singe Papp wood a völl Ställe äjösatze. Äm Vijetnam-Kresch woch hä Pilot beij d Marine. Am 29. Juli 1967 entjäng jä mä knapp singe Duud. Dörch Explosiune van ön amerikanische Rakeet wood"}
{"id": "329342", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dmitri Anatoljewitsch Medwedew, op Russisch schriivd sisch dat Дми́трий Анато́льевич Медве́дев, es önö russische Politiker. Hä wood am 14. September 1965 ä Leninjrad jeboore, ön Stadt di hüü weer Sangkt Petersburch heecht. Präsident Putin schlooch häm am 10. Dezember 2007 als singe Nachfoljer vöör watt hä dann och wood. Dimitri es met Swetlana Medwedewa (* 1965) vorhiirod un hat enne Sohn Ilja (* 1996). Putin un Medvedev weerkde at ä Sangkt Petersburch zösamme, sei kannte sich jott. Ängs 1990 holde Putin häm no Moskau. En de nächste Joohre klomm Medwedew immer mii d Karriäreleer öropp. Su wood hä dr Chef van Gaßprom, d jrützte russische Ölfirma. Bes vör kottem kannte völl Russe häm ävver kom. Medwedew woss en ön janz normal russische Famelisch en önö klenge Ocht beij Sangkt Petersburch op. En d Universität van d Stad studiirde hä Räät, maade singe Doktoch un werkde dono an d Huchschüll. Nävvebeij woch hä en ö Komitee vöör uswärtije Saache en de Börjermeesterei va St. Petersburch tätich. Dat Amt wood spiir va Putin jeleit. 1999 wähßelde Medwedew no Moskau"}
{"id": "329343", "contents": "De Kirrshelük sare Parramänt för de Saache med dänne se en de Mäß un de Kirsh eröm loufe, un di se do bruche, also de Mäßjewänder, Altaa-Dööscher, Sholen, un es en Saache."}
{"id": "329344", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Aue Botanische Jaade litt en d Nöödö van dr Stachus un hänger dr Justizpalast en d Stadt Münche. Dä Jaahde wood tösche 1804 un 1814 va önö Fitze Lu von Scheck a jölaat. Ö paar Moll hat mo noch vorsooht, dä Jaade z vorschönöre un hat Pavilljons dozo jeboud. Önö schünne Äjang kräät dä och noch ävver als dr „Neue Botanische Jaahde“ entstäng, do vorloohr hä sing Wichtichkeet. Hü jönt noch völl Lüüh jätt do spazeere. Völl setze an dr Neptunbrunne un losse öt sich jott joo. Neptunbrunne Neptunbrunne"}
{"id": "329350", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jädder kennt dö Frittebuud un jädder hat sisch do at öns jett jöhold. Ejal övv öt ön Fritt met Mostöd övv Majonees, ö Wööchje, ön Cürriwooch, Schaschlik övv ö halv Häähnche woch. Wat sö all jömeinsam hand, es, dat öt do flott jeed un moch sisch öns vöör ö paar Minütte met dö Schäff van dö Buud ongerhalde kann. Cürriwooch Schaschlik"}
{"id": "329722", "contents": "Dae Hennes is eine allt Jeissbock di de F.C. vur 50 Johr jeschenk jekriet haett. Danach wora imma beim Spill dabei un is jez ne Art Masskottche. Fotos van Hennes"}
{"id": "329723", "contents": "Christoph Daum is ene Foossball Träiner, jeboore am 24. Oktober 1953 in Zwickau. 1971 aanjefange bei Hamborn 07 1972 Eintracht Duisburg 1975 1. FC Köln 1981 Träiner vun dä Amatöre vum 1. FC Köln 1985 Co-Träiner 1. FC Köln 1986 - 1990 Träiner 1. FC Köln, 1990 in Kölle eruss jeschmisse 1990 - 1993 Träiner VfB Stuttgart, 1992 Deutscher Meister 1994 - 1996 Träiner Beşiktaş Istanbul, 1994 türkische Pokal jewonne, 1995 türkischer Meister 1996 - 2000 Träiner Bayer 04 Leverkusen, 2000 eruss jeschmisse wäjen Kokain 2001 - 2002 Träiner Beşiktaş Istanbul 2002 - 2003 Träiner Austria Wien, 2003 österreichischer Meister un österreichischer Pokal jewonne 2003 - 2006 Träiner Fenerbahçe Istanbul, 2004 türkischer Meister, 2005 türkischer Meister 2006 - 2009 noh lang Jedööns widder Träiner bei singem ahle Club, dem 1. FC Köln 2009-2010 is hä wigge noh Istanbul zu Fenerbahçe, do hätt hä nämlisch de Kohle für jrosse Spiller 2011 - Träiner Eintracht Frankfurt Christoph Daum is zum zweite Mohl verhieroot, is Vatter vun 4 Pänz, un wohnt zesamme mit singer zweite Frau Anjelica Camm-Daum in Kölle. Jehieroot hann se im Mittelkreis]] vum Müngerdorfer Stadion."}
{"id": "329724", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Forps Liis ställt va 1987 a jäddes Joohr d rischste Lüüh op d Wält zsoamme. Könnigshüüser un Diktatore wääde net opjönommö. Orijinaalliis va Forps (änglisch)"}
{"id": "329777", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Höffje nennt me de Kloh, weil me fröhe de Plumpskloh em Hoff ode Jaade hatt. Wenn die Lück ussträdde moote, saaten se: \"Ich jonn/moss ens op et Höffje!\""}
{"id": "329800", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Burch Vouwelsang litt en d Eefel an dr Uftsee un en d Nööde va Jmünd. S entstäng kott vöör dr Zweide Weltkresch. D Burch stammt us d Zitt van d Nazionalsozialiste. Di hodde vassjestallt dat hön Lüüh väälde, di onger öt Volk jo kutte un do d NS-Paruule propajeerde. Di Lüüh woohl d Partei öra trecke. Dat sollt op Burch Vouwelsang passeere. En ön Jäjend en dr usser ärm Buure känne läävde woohle d Nazis jät jruußes opbouwe. Su entstong d Burch Vouwelsang. 500 Junker sollte he en d Idioloji van d NS jeschülld wääde. Nävver Burch Vouwelsang entstong ösu och ön Burch ä Sonthofe un en ä Krössiinsee ä Pommere. D viirde wood zwar jeplant ävver net jeboud. Wä koom no Vouwelsang? D NS hod sisch dat ösu vörjestallt, dat dr idiale Junker jenau ösu ussoch wi dr idiale Ariör. Dat hosch dat sing Vorjangeheet bis 1800 arisch see moot. Hä mood vorhiirood see un unjeväär öm d 25 Joohr alt. Och sing Vrau mood bis 1800 arisch see. Lüüh met Probleme watt d Jesondheet"}
{"id": "329801", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kokokkölö heeche op Huchdütsch Herbstzeitlose. Jedde dä jäähr spazeere jeet, dem valle d blau Blööte em Herbst op. S ständ meestens mädde em Bend un send schünn us. Öm di Zitt vleeje jo och noch Hummele öröm un döck bösökke di d Kokokkölö. Jeet moch ö paar Mond spiidr dörch d sälve Jäjend, dann sitt moch van d Blööte nüüß mi. Mä noch opvallend jrön Bläähr stönd öröm. Op jätt moss opjöpaaßt wääde. Kokokkölö send jeftisch un söllö net ajöpakt wääde. Dat moch di net eiße darv brutt moch net z saare. Dat Jeff va Kokokkölö voraädert dat Ervjut un kann bösongisch vöör Kenger schlemm see. Doher: Vängere vott va Kokokkölö. Mä öt Oohr darv do dra jo. Övver d Kokokköl"}
{"id": "329810", "contents": "Teufelsbraten en uusem Platt \"Düwelsbroade\" eß e'ne zweideelije Fernsehfillem vom Hermine Huntgeburth uss em Johr 2007, en Produktion von de Colonia Media em Aufdraach vom WDR un ARTE. Die Jescheech erstrick sich öwe elef Johr von 1951 beß 1962. Hildegard Palm, de Haupdarstellerin, eß am Aanfang vom Fillem fönef Johr un am Engk vom Fillem säckszehn Johr alt. Dä Fillem spillt em \"fiktive\" Dondorf aam Rhing zwesche Kölle un Düsseldorf jeläje, net ze verwääßele met dämm echte Dondorf, e Dörp von Hennef aan d'r Sie. Deshalef sen och die mietzte Opnaame in Kriefeld un Duisbursch jedrieht wudde. Dä Fillem drieht sich öm et Heraanwaaße von e'nem intilijente Mädche, dat sich uss em kölsch-katholische Arbeedermillieu von de \"Wirtschaftswunderjohre\" befreië will. Et kleene Hildegard, Dochter von e'nem Arbeeder un e'ner Botzfrau, wierd von singer Famelisch, en dä och noch de Jrußäldere un en Tant läwe, \"Düwelsbroade\" jeschanndt. Weil dat opjeweckte Kind neugierig eß un unbedingk läse un schriewe liere will, wierd et von dä Fraulück un singem verbetterte Vatter als schwatz Schof von d'r Familesch behandelt. Nur beim Opa, der imm de Stipp hält, vürläse un verzälle deet, fingk et Tros. Met 10 Johr kütt Hildegard op de Meddelscholl. Do liert et"}
{"id": "329833", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) E'ne Kiepekääl hätt me fröhe ne Kääl jenannt, dä met e'ner Kiep om Rögge un Köref en d'r Hand öwe et Land jetrocke es, un dä Lück Wäsch, Kleede un andere Saache, die em Haushalt nüdisch wore, verkoofe däät."}
{"id": "329834", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Unger 'nem Pastur von lat. Pastor \"Hirte\" versteht me en d'r Katholischen Kirch e'ne Mann, dä noh'm Theologiestudium zom Priester jeweiht wudde eß, un sing Schöfje en d'r Pfarrjemeind leite darf. En d'r Evangelischen Kirch 'ne Mann ode en Frau, die Theologie studiert hann, un en Kirchenjemeind met ihre Schöfje leite dürfe."}
{"id": "330439", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Makhdoom Syed Yousaf Raza Gilani (* 9. Juni 1952), ä Urdu weed dat مخدوم سيد يوسف رضا گیلانى ) jeschrävve, es dr zwövde Premiemenester va Pakistan. Jä woch vreuer dr Spräächer van d Nazionalvorsammlung. Menester es hä och öns jewääh. Am 25. Mai wood hä va dr Präsident Musharraf voreidicht. Hä es dr ischte Premiemenester da us ön Jäjend kütt, wo Sareike jesproche weed. Gilani es och dr zweide Vörsetzende van d Pakistan Piples Parti. Gilani kütt us ön Famelisch die völl Jeld un Äfloss hat. Hä wood a Karachi jeboore. Hä jäng no ö paar jo Schülle un maade do önö joe Avschloss. En d Politik werke hä sisch langsam huch un wood tösche 1985 und 1986 Menester. 1988 troon hä d Pakistan Piples Parti beij. En d Zitt van Benazir Bhutto woch hä Menester vöör d Turiste un dono Menester vöör öt Werk. En di Zitt wood hä och dr Sprächer von d Nationalvorsammlung. Dat bleed hä bes Februar 1997. Em Februar 2001 koom hä en öt Jevängnes. D Militärrejierung worp häm Kuddelei met öt"}
{"id": "330447", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Juri Alexejewitsch Gagarin, ä Russisch schriivd sich dat Юрий Алексеевич Гагарин, wood am * 9. Määz 1934 ä Kluschino ä Russland jeboore un hä storv am 27. Määz 1968 ä Nowosolowo. Gagarin woch önö russische Kosmonaut und r ischte Mensch em All. Juri Gagarin wood en öt kleng Dörp Kluschino jeboore. Singe Papp woch Zemmermann, sing Mamm koom van önö Buurehoff. Hä hott zwei Brööhr un enn Schwester, di alle 3 jözwonge woode, ä Dütschland z werke. S koome wärm jesond no Heem zröck. Hä liirde en ön Jesserei, studiirde dono ävver Jessereitechnik. Am 3. Juni 1955 liirde hä ä Saratov öt Vleeje, koom no d russische Soldatö. Do bösoot hä d Schüll vöör Vleejer ä Orenbursch. Zwei Joohr spiidr hiirode hä Valentina Gorjatschowa, 1959 wood sing ischte Dooter Jelena jeboore, 1961 sing zweide, öt Galja. Tösche 1960 un 1961 wood hä usjebeld, öm Kosmonaut z wääde. Am 12. April 1961 jäng öt loos. Si Raumscheff Wostok 1 vlooch ä 108 Minütte öm d Ääd un koom en öt Woljajebiid wärm örav. Bes 1963 woch Gagarin dr"}
{"id": "330464", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kosovo s öt neuste Land ä Europa. Dä vreuere Jugoslawische Deelstaat wood dono önö Deel va Serbie. Am 17. Februar 2008 had hä sisch vöör onavhängisch erklärt. Seid di Zitt es dr Kosovo d Republik Kosovo. Serbie hat dat nett a erkannt un nennt dr Kosovo wiir d „Autonome Provinz Kosovo un Metochien“. Ön Reih va Staate akzepteert d Unavhängigkeit, önö jruuße Deel deet dat nett. D meetste hand sisch noch nett entscheede. Seid dr Kreesch em Kosovo em Joohr 1999 hot d UNO övver dr Kosovo z saare. Dr Naam Kosovo weed em Dütsche als Amselfeld, wat Mällebend heecht, övversatze. Ejentlich heescht dat „zo d Mäll jehüürend“. Kosovo litt mädde em Balkan un hat kenne Zojang zo öt Meer. Op d en Sii jrenzt dr Kosovo a Albanie, an anger Ecke a Montenejro, Serbie un em Nordoste a Mazedonie. Dr Mällebend woch immer enn vöör d Buure wichtije Regijun. Schnei op d huch Berch rondöröm un dotösche Land vöör d Kööh un d Jeeße, wenn dr Wenkter dovör sorchte, dat en d Berch kenne lääve"}
{"id": "330803", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Johannes Kepler wohr enne Weßßeschafflo. Hä hät fum 27. Detßämber 1571 beß aam 15. Novämber 1630 jelääf, en de Houpsaach en dohmohlß Düütschland un wat hück Östrisch eß. Hä hät janß besönders bëijedraare, dat en sing Zick de Ääd em Ovendland nit mieh als_en Schief aanjesinn wohd, un de Planeete sesh nit nur en de Relitäht, söndonn och en en de Köpp fun de Minsche öm de Sonn ze driije aanfenge. Hä wohr ene Mattemaateker, Aßtronohm, un Aßtroloore. Em Sibbezeehnte Johungert wohd de Aßtronommie ömjekrämpelt, un der Keplers Johann hät doh enne jruuße Aandeil draan jehatt. Noch hück kallt mer fun däm Kepler singe Jesäzmäßeschkäijte fun de Planeete ier Bahne, di shpääder norr_ens neu nidderjelaat woode sin, ävver opjebout sin op däm Kepler singem eije Wärrek, dä Bööcher: Astronomia Nova (de neue Astronomieh), un Harmonices Mundi (de Wält ier Harmonieje), un … wat he sällver op Lattein jeschrevve hatt, de Shprooch fun de Weßechaff en singe Zick. Däm Kepler sing Jesätz fun de Planetebewääjung wohr de Jrundlaach, op dä shpääder Leibnitz un Isaac Newton et alljemäijne Jesätz fun de Jravitazjuhn jefonge un opjeshtallt han. Volker"}
{"id": "330818", "contents": "Enne Faaßteloovenß-Zoch geiht em Fasteleer dorrsch der Oot. De Jecke schtohn aan de Sigge näve däm Zoch un sen raderdoll noh Kamälle. Em Zoch siner och Jecke un drare ier Koßtühme op, schpille Mussick, mansche danze, rigge, schwänke un schmihße met Vaahne. Och Ware vahre med, un ob däm hüüßde un bontßde Waare es dr Prenz, de Prenzässenn oder wä am Oot am et miehß verääht öß äm Kaanewall."}
{"id": "330825", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bierfrangke ess_en Jääjend_en Frangke en Bajore em Söd_Oßte fon Dütschland, woh de Lück em Schnett leever Bier wi_Wing drengke. Dad_eß en de Houpsaar_en Boverfrangke un Meddelfrangke dr Vall. Näve dä Jääjende öm de Shtaädt Bambersh, Hoff, Kullembaach, Ërrlange un Nörrenberrsch jehööd_och dä Fangkewalldt doh bëij. Sescher weed_doh hee un doh Wing aanjebout, ävver doför hann_se och enne Houfe Broueräje doh. Besöngish en Bovverfrangke med singe zweihunndot Brouwerëje un de frängkesche Schwäjz med ier övver hundot Brouereije, di_zemm_Deeijl zėmmlesch klëij sen. Bovverfrangke, et Häz fun Bierfrangke, hät dubbeld_esu fill Brouerëije wi jeede anndere Rejjohn en Bajore, mieh Brouerëije wi jeedes Bundesland fon Dütschland sönß, un mieh wie jeede Shtaad_en Europpa. Med 5511 Bewonner pro Brouerëij jidd_et nööhnzwoh söns_en_de_Wälld_esu_fill Brouerëije pro_Kopp wie_j_en Bovverfangke. Et sällve jellt pro Quadrahtmeete. Dä Bezirrek Bovverfrangke hät ävver och mieh Brouerëije wi jeedeß Land op de Ääd ußer jood/knapp hallv_esufill wi Rußßland med 404 Brouwerëije, un Schiina med 420 Brouwerëije, unn_em Ammilandt med sėng 1383 Brouwerëije. Keij Wonder, esu jet konnt sesh nur entwekkelle, wann de Minsche wörreklėsch_Shpass_am Bier_Drenke hann! noh Bierland Oberfranken (op dütsch) noh de Handwerkskammer für Oberfranken (op dütsch) Bamberger-Bier"}
{"id": "330909", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wingfrangke eß de Jääjend en Frangke en Bajore em Söd Oßte fon Dütschland, woh de Lück em Schnett leever Wing wi Bier drengke, un woh och dä Fangke ier Wing aanjbout weed. Dad eß en de Houpsaar en Ongerfrangke un Dëijl fon Meddelfrangke dr Vall. Näve dä Jääjende öm de Shtaädt Bambersh, Hoff, Kullembaach, Ërrlange un Nörrenberrsch jehööd och dä Fangkewalldt doh bëij. Sescher weed doh hee un doh Wing aanjebout, ävver doför hann se och enne Houfe Broueräje doh. Besöngish en Bovverfrangke med singe zweihunndot Brouwerëje un de frängkesche Schwäjz med ier övver hundot Brouereije, di zemm Deeijl zėmmlesch klëij sen. Bovverfrangke, et Häz fun Bierfrangke, hät dubbeld esu fill Brouerëije wi jeede anndere Rejjohn en Bajore, mieh Brouerëije wi jeedes Bundesland fon Dütschland sönß, un mieh wie jeede Shtaad en Europpa. Med 5511 Bewonner pro Brouerëij jidd et nööhnzwoh söns en de Wälld esu fill Brouerëije pro Kopp wie j en Bovverfangke. Et sällve jellt pro Quadrahtmeete. Dä Bezirrek Bovverfrangke hät ävver och mieh Brouerëije wi jeedeß Land op de Ääd ußer jood/knapp hallv esufill wi Rußßland med 404 Brouwerëije, un Schiina med 420"}
{"id": "331332", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Michel Fourniret (* 4. Aprel 1942 ä Sedan, Frankreich) weed aajöklaacht, önö Seriemörder z see. Hä werke als Aarbeeder em Bösch. Am 30 Juni 2004 wood hä aajeklaacht, sääs Mädcher entfüührt, missbrudd un ömjebraat z haa. Spiir joov hä noch mi Morde zo. Dr Prozess jäje häm vong am 27. Määz 2008 a. Ö urdeel es noch net jesproche. Och sing Vrau weed beschöldicht, met j holpe z ha. 1987 hod hä at öns jeseeiße. Damols wäjö Vorjewaltijung van ö 14 jööhrich Mädche. Hä sold 7 Joohr en dr Bau ävver no ö paar Mond koom hä op Bewäärung wärm vrei. Hä trock va Frankreich no Beljä. Am 26. Juli 2003 vorsoot hä ö 13 jööhrich Mädche z entvüühre. Dat jäng häm övver dörch d Lappe un zeechte häm a. D Polisse schnappte häm un hä jestäng önö Hoof Morde. Em enkele joov hä Vorbräche an voljende Kenger un Vraue zo: Isabelle Laville (17 Joohr alt) Fabienne Leroy (18 Joohr alt) . Jeanne-Marie Desramault (22 Joohr alt). Farida Hellegouarch Elisabeth Brichet (12 Joohr alt) Natacha Danais (13"}
{"id": "332092", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Airbus A380 es öt jrüützte Fluchzeuch, dat öt op d Welt jitt. Jemaat weed öt va Airbus. Dat es Europas Herställer va Fluchzeuje met Setz ä Frankreich. Zösammejesatze weed dr A-380 ä Toulouse, d Möbölö vöör Ennedrenn komme us ö Werk en d Nööhde va Hamburch. Dr ischte Fluch maade dr A-380 am 27. Aprel 2005. Bes Ängst Määz 2008 woode 192 Stöck böstalld, ußjelävverd hat Airbus besher ävver mä 3 a Singapur Ärlines. Dora sitt moch dat s ärch hänger d Zitt her send. Öt Ziil va Ärbus woch öt, mi Passajiire als en dr Jumbojet z transporteere. Dodörch solld öt Vleeje vöör d Jesellschafte bellijer wääde. Damet dat möjjelich weed, woode neu Stoffe äjösatze. Nävver öt Aluminium notzde Ärbus vöör allem FCKW, dat es jätt Koohleäähnliches. Voor allem s öt leeht un nät kampott z kriihe. Sonst es ävver och völl neu un besser woode. Su send d Düüse jrüüßer un stärker als alles wat öt bes jetzt jejovve hat. Enn Düüs sucht en enn Sekunde angerhalv Tonn Loff a un dat beij önö"}
{"id": "332094", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat su jenannte Ubiermonument fon Kölle weed en de Böösho och dr Haavetorrem jenannt. Dä eß aan de Ëck fon de zwëij Shtrohße „Aan de Malzmöll“ un „Möllebach“ e beßje söödlesh fom Hüümaat; dad_eß hük meddsen en Kölle. Wi dat Dėnge jebout wood, wohr dat allerdengß praktėj ußerhallef fon de Shtadt, di dohmohlß noch de Oppidvm Vbiorum — de römėsche Ubier_Shtadt — wohr. Dä Bou weed zwesche em Johr 4 un för nüng noch Krėßtoß jewääse sėn, alsu öm joot 40 Johr ier alß wi dat dohmohlijje Kölle dann endlejj_als_en römėsche Shtadt zor Colonia Claudia Ara Agrippinensium (affjekööz: CCAA) ähovve wood. Ed_eß äählßte römesche Bou uß Shtëijn en Kölle, un ëijne fon de äählßte Kwaaderboute em Norrde fon de Allpe, wo mer fon weßße, wann dä jebout woode eß. Et Ubiermonument wood 1965 zohfällėsh äntdëk, wi mer e nöü Huuß boue wollt, un beß 1966 ußjebuddelt. Et es hük konsäveet. Mer dëngk enzwesche, dat Monumënt der ongere Dëijl fon ennem Torrem eß, dä bëij en Beveßtijong fon de Ubiershtadt noh de Schlaach fon Varus un Hërrmann aam Teutoburjer Walld (Schlaach von Varus un Hermann aam Teutoburjer"}
{"id": "332095", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Morgan Tsvangirai (* 10. Määz 1952 ä Buhera) es önö Politiker us Simbabwe öt vreuere Rodesie. Vreuer füührde hä d Jewerkschaft a. Hüü es hä dr Chev van d Oppusitiun MDC. Tsangirai koom us ön Müürischfamelisch un had dr MDC met opjebouwd. Hä es enne van d jrüützde Jeschnere van Mugabe, dr Präsident. No d Waahle va 2000 joov öt Krach en d MDC. Dat holp Mugabe, wi mo sisch vörställe kann. En d dorop voljende Joohre hott hö Hömmölö Probleme un völl sproche va d Vorletzung va Männscherääte jäjä häm. Su wood ha am 11. Määz 2007 no ön Vorhaftung schwoch vorletzt. Em Määz 2008 treent wärm jäje Mugabe a. Michael Bitala en d Süddeutsche Ziidung Nr. 61, 14. Määz 2007, Sii 4 Övver Tsvangirai Noch mi övver häm"}
{"id": "3321", "contents": "Liberty Hyde Bailey stervd em Joohr 1954. Dr Raumsond Venera 7 land em Joohr 1970 op d Venus."}
{"id": "3322", "contents": "Der fuffzeente Febrowaa eß och dä sëgsenfeezishßte Daach em Joohr. Irena Sendler wood em Joohr 1910 jeboore.Jupp Schmitz wood em Joohr 1901 jeboore. † Alfred Noss stervd em Joohr 1947."}
{"id": "333009", "contents": "Fisematente kütt noch us dä Zigg als de Franzuhse Kölle besatz hatte. Do däte die Soldate nämlich emmer der Mädsche nohrofe: \"Visitez ma tente\", wat es su vell heeß: \"Kumm bei misch bei\". Watt natürlich net emmer one Foljen blehv. Wenn dann die jong Madämmscher es ovens us dem Huus jinge reefe die Äldere hingerhä: \"Un denk drahn: nix Visite ma tente!\" Dorus wudd dann med der Zigg Fisematente. Dat es en schöne Jeschisch, schtemmp äver nit. Dat Woot joov et schun 1499 (visimetent) und heeß „övverflößijen Buhai“, jetz op Hochdeutsch, \"überflüssiges Getue\". Cronica van der hilliger Stad van Coellen, de su jenannte Koellhoffsche Chronik, Kölle, 1499 Peter Honnen: „Alles Kokolores? - Wörter und Wortgeschichten aus dem Rheinland“, Greven Verlag, Köln, 2008, ISBN 978-3-7743-0418-5, Sigg 10 Fisematente"}
{"id": "333225", "contents": "Onger dämm Düsseldorver Rheinisch faßß mer enn Ripuarische Dialäk uß Düsseldorf. Im Sööde von Düsseldoov da schwaadense schunn lang en Soot Ripuarisch. Dat hatte der Georg Wenker, schunn lang ußjeforsch. Äver uß Benraath un Jarraath kohm dat Kölsche över de 130 Johre sik dämm en der Dösseldorver Norde un hät domet et Düsseldorver Rheinisch jebeld. So schriev jedenvalls der Heinrich Spohr, in sengem Booch „Das Düsseldorfer Rheinisch“. Dat Vereinshuus von de Hans-Müller-Schlösser-Akademie es om Stiftsplatz. Do ka'me om Owend dat Düsseldorwer Rheinisch liere. Hans Müller-Schlösser wor ene Heimatdeechter (* 1884 in Düsseldorf, † 1956 ebenda). Bekannt jewoode es he met singem Böhnestöck „Schneider Wibbel“. Düsseldorver Rheinisch \"Das Düsseldorfer Rheinisch\"(2006) ISBN 3-89978-058-2"}
{"id": "334497", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Këijl oddo Wërrkzeushkëijl oddo Schpalltkëijl ess_e Wërrkzeush, wat mer fö_jewöönlesh me_m Hammer öhnzwoh zwesche oddo errin_klopp. Domet kam_mer en Saach schpallde, zem Bëijshpell_e Shtöck Hollz, ävver och Schtëijn un alleß mööshleshe. Esu enne Këijl kam_mer och onger jät deue, oddo dronger_errin kloppe. Domet kannß_de dad_e beßje ėn de Hüh krijje, woh_De_n dronger dëijß. Enne Kėijl nur aan ëijn Sigk onger jät jebraat dëijt dat Denge noh de annder Sigk kėppe. Zojooder läz kanns_De enne Këijl och woh hen lääje, woh jäd_obb_en_drop zoh löüf, en Döör zem Bäijshpell. Wann dä Këijl huh_jenoor_eß, un di Döör schweer_jenooch, dann rötsch di doh nit drövver, un bliev aan dämm Këijl shtonn. Esu kamm_mer se op- un och zoohallde. Enne Këijl ess_en Shpezjaalfall fun de Schėive Eebene, di_mmer och fun angerschwoh her kënne dëijt. Dė Ußprääjong eß beweeschlesch un kann en jeede Reschtong ennjesaz wääde. Füssikaalėsch belooət, werrek op dat breede Ëng fun dämm Këijl en Kraff, di fon_em en zwëij Kräff opjeshpallde weed, di sënkrääscj_op dä zwëij lange Sigge fon dämm Këijl shtonn. De Nozze fon däm Këijl en de Meschanėg_eß en Funkßohn fun dä Länge fun däm Këijl"}
{"id": "334533", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Andernach, och Annenach op platt, eß en Stadt am Rhing met joot 30.000 Inwohners. Dä Stadt wohr em Meddelallder jaanz em Süüde vum Kurfürstentum Kölle. Mer sprech äwwer net Ripoarisch, mer sprich Muselfränkisch. De Römer han Annenach jejründt met dem Namen Antunnacum. Hück liecht de Stadt en Rheinland-Pfalz. Commons: Andernach – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "334537", "contents": "Joseph Rodefer DeCamp weed och enß auch Joseph De Camp jeschrevve. Hä eß am 5. November Joohr 1858 in dä Shtadt Cincinnati en der USA jeboore un am 11. Februar Joohr 1923 en Boca Grande en Florrida och en der USA jeshtorrve. Hä wohr enne Moler. Sing Shtiilreshtonge wore der Tonalėßmoß un dä Ėmprëßjonėßmoß. Hä hät zosamme med Frank Duveneck en Boston shtuddeet un jengk en de zwëijte Hällevde fon de 1870er Joohre noh de Akademie der Bildenden Künste en Münsche en Dütschland. Donoh bleev hä en Zigg_en Florrënnz en Itaalije. Em Joohr 1883 jengk_e widdo noh Boston. Hä woohde e Medtjleed_en_de Boston School, di_j_onder dä Lëijdong fon Edmund Charles Tarbell shtundt un däät sejj_obb_et Porträ_Mole konzëntrėere. En der 1890er Johre nohm hä der Tonalėßmoß op un däht en dämm Shtil mohle. Em Joohr 1897 woor_e bëij dä Jrönder fon dä ėmprëßjonėßtėsche Jropp, di sesch de Ten American Painters nänne däht, dat heesch „Zehn amerrikaanesche Mooler“. E Füüer hädd_em en sėngem Atteljeh en Boston e paa hondert fon singe fröhe Bellder jekoßß, do wohre faßß all seng Landschaffßbellder dobei. The Cellist, 1908 The Blue Cup, 1909 The Kreutzer Sonata, ömm 1912 beß 1914 The Steward, öm et Johr 1919 eröm"}
{"id": "334539", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Bevoh Orr vun Pullem injemeindet wode es, woh dat de kleenste Jemeinde us Deutschland. Do shtet ene ahl Häärehus im Jebüsch, ann dem keeener mi jet donn daaf odda donn will. Sons is do nit vill aussa nem Hoff, an dem do jode Sache kreß. In de sibzijer Johr hann da im Jebüsch noch ene paa Hippis jelääv, üm do in Rooh ihr Hasch zu rooche. Die sin abba wedder fott odda injeschloove. Dat weß he keena su jenau. Dörper, Veedelle un Ööt en de Shtadt Pulem Brouwieler · Donswieler · Fremersdörp · Jeye · Ingedörp · Manshtede · Orr · Pulem · Sinnersdörp · Sinter · Shtommele · Shtommelerbösch"}
{"id": "334540", "contents": "Hasch isse 'ne Düvelszeush, dat do en 'ne Zärette drieß un dann roche däß. Eez wäd do shlääsh, un dann höös do üvverhop ni mi up zu futtere. Illejal es 't nich' mehr. Commons: Hashish – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Haschischsorten: Mü övver Hasch (Änglisch) Guardian Unlimited: \"Ketama Gold puts Morocco top of Europe's cannabis league\" - Zahl z Hasch (Änglisch).)"}
{"id": "334633", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et RheinEnergieStadion, weed uch noch Müngersdorfer Stadion jenannt, is et jrößte Stadion vun Kölle. D'r passe 50 000 Lück in und et is et Stadion vum 1. FC Kölle."}
{"id": "334658", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Charles Chaplin (* 16. Aprel 1889 ä London; † 25. Dezember 1977 ä Vevey, Schweiz) woch önö änglische Schauspeller un Rejisseur. Hä produzeerde ävver och sing eje Filme un jolt als änä van d beitste Komiker, di öt jöjovve had. Hä woch öt Kengk va Charles Spencer Chaplin un öt Hanna Härriet Chaplin, di beede Künstlere woore. Kott no d Jebuurt va Charlie trännde s sisch. Do sing Mamm nät jesond woch, vorbraad Charlie d meetste Zitt ä Heime. Met 5 Joohr troon Charlie öt ischte Moll en ö Teatr op. Sing ischte Titlroll kräät hä 1901 als Elfjööhrije. 1913, dat woch beij ön Reiß dörch d USA, wood Chaplin vöör dr Film entdäkkt. Hä driinde sing ischte Filme vöör d Kiistoun Filmjösällschaft (Keystone). Dat jäng ävver net lang jott. Hä kräät Krach met Mäck Sennett. Chaplin woohl sing Fijur „Dr Trämp“, watt ösu völl wi „Dr Römmdriiver“ heecht, öruss stelle. Do dä beij öt Voolk jott akoom, wood Chaplin och Rejissör, schreev d Driibösch un maade dr Schnett - alsu alles, watt vöör önö Film wichtisch"}
{"id": "334659", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Hewa Bora Airways es ön Vluchjesellschaff us dr Kongo. D Fluchlenisch vlütt no 14 Städt. Hewa Bora Airways entstong 1994 us 3 Jösellschafte, Zaire Airways, Zaire Express un Kongo Airlines. Dr schlääte Zostand van d Vluchzeuje woch dr Jrond dovöör, dat d EU Hewa Bora vorboon, en Ländr van d EU z lande. Hewa Bora Airways hat 11 Maschinö, 9 Boeing 727, 1 Lockheed L-1011 un 1 Douglas DC-9. Met dönö vlütt d Jösellschaft no d Städte Gemena, Goma, Kananga, Kinshasa, Kisangani, Lubumbashi, Mbandaka un Mbuji-Mayi. Als d EU öt noch zoleet joov öt och noch Vlüüje no Brüssel, Douala, Johannesburg, Lagos, Lome un Abuja. Am 15. Aprel 2008 stürzde d DC-9 beij dr Start ä Goma ab. 20 Mänsche storve. Hewa Bora Airways — Siij van d Jösellschaff"}
{"id": "334808", "contents": "De Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland e. V. säät se eß en freje un unaffhängeje Intrëvertreddung för islamesche Studënte en Dütschland. Se süht sesch sellver als en islamische Institution. Weil der ier Affköözung MSV esu öff förkütt, kööze se sesch sellver jähn met M.S.V. aff. Dä Verein wood 1964 ėn Münche jejründt, sez ävver enzwesche em hillije Kölle. Dä es och Metjleed_en_de Islamische Jemeinschaf en Dütschland, affjekööz IGD — do drövver saare di Schlapphööt fun em Ennemenester fun Noodrhing-Wäßfaale singem Verfaßongßschoz en Düsseldorrəf, dat doh de Muslimbroderschaff iere äjjėpptesche Afflääjer, äver schwer et Sare hann soll. De Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland es och em dä Föderation Islamischer Organisationen in Europa dobei, affjekööz heiß dat FIOE, un en de International Islamic Federation of Student Organization, dat heiß „De Studente ier Ojanisazjuhne iere ėngernazjonale Bund“, un se don et met IIFSO äffkööze. Dä Baas fun dä M.S.V. es ene jeweße Ibrahim El-Zayat un singe Shtällfoträdder es dä Mehmet Sabri Erbakan, dä doför ens dä Jeneralvörsėzer en de IGMG jewääse eß. De M.S.V. övver sesch sellver op islam.de (op dütsch) Islamismus – Instrumentalisierung der Religion für politische Zwecke, dä Bereesh övver der Zosammehang zweschen M.S.V. un IGD (op dütsch)"}
{"id": "334845", "contents": "Köbach (och Köbich) (50° 51' 26\" N, 7° 23' 19\" O) jehürt zo der Jeming Nöngkerchen-Seelschet. He läve 113 Lück (Stand: 30.06.2005). Unjefähr ⅓ dovun is noch keen 20 Johr alt. He in Köbich entspringk uch der Baach, der jenau esu heesch wie dat Dorp. Nit wigg dovun aff (3–4 km) flüüß der dann in de Bröl. Noch jet nöhrter, nur e paar hundert Meter nordöstlich, ald bei de Mücher in der Nopbarjemeend jit et och e Dorp, wat Köbich heesch. Wenn et e Fest jit, Huhzik, Kommunion, … küt dat janze Dorp zosamme un mat dat Huus, wo et jet zo fiere jit, parat. Et weed e Kranz us Tannejröhn jebunge un um de Pooz jehange. In Köbich jit et e Wääschkrüks bzw. Bilderstöckche. All siebben Joohr küt de Fronleichnams-Prozession vun St-Anna in Hermedt he durch dat Dorp. Dann wid dat Krüks un de janze Hoff jeschmück, mit Fähncher, Blöömcher, un süß noch jet all. Op dem Krüks steht: Rette deine Seele Errichtet zur Ehre Gottees von den Eheleuten Albert Franken u. Elisabeth Franken geb. Herchenbach aus Köbach 1919 Een historisch Jestallt von Köbich is dä Ritter Göttscheid, der Namenspatron vun de neue Jrundschool in Nüngkirche jeworde is. Kölner"}
{"id": "334850", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Bröl, och Brölbaach jenannt, eß e knapp 45 km lang Bächelche un mönd bei Hennef en de Sie. Bröl eß ävve och e'ne Stadtdeel von Hennef. Ahle Hennefer saare: „Die Lück wonnen en de Bröl“. Bekannt eß de Bröl durch et Bröltalbähnsche, e Schmalspurbähnche, dat fröhe vom Bahnhöffje en Bonn-Beuel övve Hangelor, Niddeplees, Buußdörp un Hennef noh Waldbröl jefahre eß. De Berjische Jung säät immer: „Zwesche Wupper, Agger un de Bröl, wonne Minsche met Jeföhl.“"}
{"id": "334853", "contents": "Achterhoeks, dat spresch mer Aachterhukß, es enne Sproochejropp en de Nederläng. Wi dä Name schonn säät, kallt me se em Achterhoek, däm Stöck fon de Provinß Gelderland em Oßte van de jeldersche Eijssel, beß noh de Jrenß fun Dütschland. En däm Jebeed jidd et vill foschiidenne Dijalägde, di all beij et Achterhux jezallt wääde. Em Norde un Oßte eß dat däm Jrafschafter Platt em düütsche unn em Twentß odder em Sallands us de Neederläng zemmlesch äänlesch, di doh aanjrenze don. De weßßlijje Dijalägde wääde och ald beij et Oß Vellühwß jeräschnet un komme jedd obb et Jelldersche. En faßjelaate oddo offizjäl Schriifwiiß han se em Aachterhuks nit, ävver em weesentlesche bruche se wall all deselve Aat, ier Sprooche ze schriive un bochstabbėere, un dat eß noh de Jrundrääjelle vom Nederlängsch esu wi mmer et schwaadt, ävver med Saache uss em Dütsch dobeijenomme, woh dat Nederländesch nit rik. Et Aachterhuukß zallt zem Nedersaksisch fon de Nederläng un domet zo de Nederfränkesche Sprooche fun de kontinentaale Weßjerrmaanėsche Sprooche. Jraad wi de Sprooche op der ander Sik fon de Jrens bess errop noh Duisbursch un Mölm däät mer et Aachterhoks noch en de spääde Prüüßezick onger dä Bovverbejreff fan et Düütsch Nederlängsch faße."}
{"id": "334900", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Fernando Armindo Lugo Méndez (* 30. Mai 1951 ä San Solano, önö Bezirk va Paraguai es önö Bischoff van d kattolische Kersch. Hä weed dr neue Präsident va Paraguai. Lugo wood at met 19 Joohr Liirer an ön Volksschüll. No ö Studium va Teolojii wood hä 1979 Pastuur. Als Missionar jäng Lugo ängs van d Sövvezijer Joohre no Equador. 1983 jaachde Alfredo Strössner häm us öt Land. Hä jäng no rom. 1994 koom hä zröck un wood Bischoff va San Pedro, d ärmste Jäjänd va Paragai. 2005 jäng Lugo en d Politik. Dr Präsident vorsoot dörch ön Änderung van d Vorfassung länger dr Övvichte z bliive. Dat paaßde Lugo ne tun hä troon d Oppusitiun beij, joov sing Stell beij d Kersch op. Dat maade öt meujelich, dat hä vöör öt Präsidenteamt kandideerde. Hä wood dr Kandidat van d Oppusitiunsparteie, di sisch zsamme jedoo hödde. Lugo kräät 40,8 Prozent van d aavjöhovve Stemme. Dat reichte, öm neue Präsident z wääde. Övver Fernando Lugo\""}
{"id": "335067", "contents": "Kevelaer (jesproche „Käwela“ mem rheinische Dehnungs-e) es e klee Städtche am ungere Niederrhein em deutsche Jelderland. Näwen Altötting en Bayere es Käwela eene von de wichtischste Marienwallfahrtsoorte von Deutschland. Besonders em Erzbisdom Kölle un en de Nohperschaff en Holland witt do e „Gnadenbild“ von de Luxemburjer Modderjoddes, de „Consolatrix Afflictorum“, veriehrt. Jedes Johr zo Maria Himmelfahrt am 15. Aujuss trick fass et jesamte Rheinland noh Käwela, öm do de Modderjoddes en Käärz aanzemaache. Em Mai 1987 wor suja de sellije Paps Johannes Paul II. en Käwela, öm d'r Modderjoddes en Kääz aanzemaache. De Originalfijur von de „Consolatrix Afflictorum“ steht en de Kathedral von Luxembursch. Et Gnadenbild von Käwela, de Modderjoddes von Luxembursch De Gnadenkapell, usse De Gnadenkapell, drinne De Kathedral von Luxembursch, öwer em Altar de „Consolatrix Afflictorum“ „Consolatrix Afflictorum“, von de Luxemburjer „Uewen léif Mamm (Uns leef Mamm)“ jenannt Basilika Luxemburjer Modderjoddesoktav Shtädt un Jemëijnde em Kriiß Kleve Bedburg-Hau · Emmerish · Issum · Jeldern · Joch · Kalkar · Kerken · Kävelaer · Kleff · Kranenburg · Rees · Rheurdt · Straelen · Uedem · Wachtendonk · Weeze"}
{"id": "335071", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Unger 'nem Dötsch versteht me em Rheinland e'ne Minsch, dä e bissje verdötsch eß un en kleene Macke hätt. Dötsch eß ävve kee Woord, met dämm me schänge deet, sondern it eß ironisch, jootjemeent. En Övverraschung eß, dat de Professor Adam Wrede en singe Böcher dat Woort add en de fuffzijer Johre für Kölle als ussjestorve kennzeichnet, während et om Land hückzedaach noch emme jebruch wierd. Em Kölsche säät mer hückzedaachs ävver noch off jenoch: „Dad ess_enne Verdötschte.“"}
{"id": "335118", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Dalai Lama, wat op Ripoarisch ösu völl wi “Öt Meer va Vorstand” heecht, es önö relijiüse Titel, dä ävver och met d Welt z do had. Denn do heecht dat och, dat hä en d Welt z saare hat. Dat stämmt ävver hü z daachs net mi, denn d Situatiun ä Tibet maat dat onmöjjelich. Beij d Budiste es dr Dalai Lama önö hue relijiüse Titel. Em Moment es dr Mönch Tenzin Gyatso dr 14. Dalai Lama. Em Budismus es dr Dalai Lama dr wärm en öt Lääve als Mensch zröck jekommene Nirmanakaya. Hä had Metleed met d Mensche. Als Mensch es hä komme, öm Angere en dr Schlamassel z hälpe. Nüüdich hat hä dat net. Hä kütt och en dr Kreiß van d Reinkanatiun äträäne ävver dorop vorzichtet hä. Dr neue Dalai Lama es d Reinkanatiun van dr alde Dalai Lama. Dat heecht, dat dr 14. dood se moss, eh mo no dr 15. söcke kann. Mönche vange no dr Duud a un söcke onger d neujeboore Kenger, di op ön opvällije Art jeboore woode."}
{"id": "335314", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tenzin Gyatso (* 6. Juli 1935 ä Taktser en d tibetische Provinz Amdo), dat schriivd sisch ä Tibetisch བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ wood als Lhamo Dhondrub jeboore. Hä jehüüd d Gelug-Schüll a un es seid 1940 dr 14de Dalai Lama Tenzin Gyatso wood en ö kleng Dörp jeboore un woch et zweide Kengkvan Dekyi Tsering un Chökyong Tsering. Se hodde ösu völl Knöpp dat mo sem als risch bezeechne kütt. Hä hod noch 4 Brööhr un 2 Schwestere. Enne Broohr un enn Schwester send at duud. Als hä zwei Joohr alt woch wood hä van 2 Mönche als d Reinkarnatiun van Thub-Idan-rgya-mtsho weererkannt. Met 4 Joohr wood hä en dr Potala-Palast no Lasa jebraat un met 6 ½ Joohr zom 14 Dalai Lama jemaat. Singe offiziälle Naam es Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso, wat op Ripoarisch ösu völl wi Hällije Häär, jüddije Häär, metvöölende Vorteiliger van ö Jejloode heescht. Met 15 Joohr wood hä och dr weltliche Häär va Tibet. Tenzin Gyatso vorsooht ö jooh Vorhältnis zo China z ongehalde un es döck dörch öt Land jereißt. Beij"}
{"id": "335384", "contents": "Et Engornät es in der frööhe 1970-o Johre ärfunge woohde. Ußjedaach han et sich Lüe, di föret Pänntojonn jeärrbed haa. V. Cerf wohr enne weschtijje Maa dorbei, un och dor J. Postel. Me sääd och „et Internet“ wöö et „Näz fun de Näze“ dohmohls. Hük nemmee wischtisch, woohr 1 Enternet en IP-Subnetz un „Dat Internet“ ejmool „alle IP-Subnetze“ un och „alle Compjutor un Compjutornäze, die överhoup zesame hange dunn.“ En der 1980-o Johr kohm dat Engornät unger der Fachlüü op, un en de 1990-o Johre en de Bewölkerung. Da all bei de Amis jet ijerter wi en Europpa, eets en Finland, dann England un dann och bei uns en Holland und Döötschland. Hük ess_et uß de moderne Kommenekazjohn nit mieh fotzedängke, un mer krit alle Naaß langs enn Adräß em Engornät unger de Naaß jedeut."}
{"id": "335403", "contents": "Melanie Jayne Chisholm eß enne Sengerin vun London, jeboore en Merseyside bei Liverpool am 12. Jannowaa 1974. Vun 1994 bis 2001 eß se e Mitjlied dä änglesche Pop Bänd Spice Girls, donoh wor se dann enne solo Sängerin. Ire bėkannßte Leeder sinn „Never Be The Same Again“, „I Turn To You“, „Next Best Superstar“ un „First Day Of My Life“. Jez jraad tritt Melanie en Kannada op. Se wor schoh oft Kölle un andere Shtädte em Rhingland wie Bonn oder Düsseldorf besuche. 1999 Northern Star 2003 Reason 2005 Beautiul Intentions 2007 This Time Offizjälle Websigge op döütsch Sigge op änglesch Sigge op änglesch"}
{"id": "335953", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Southern Sudan Air Connection (SSAC), op Ripuarisch heecht dat “Vluchvorbindung van dr Südsudan” es ön Vluchjesellschaft us dr Sudan. Öt jitt s isch van dr 31. Januar 2007 a. Jevloore weed met 2 Vluchzeuje. D SSAC vlütt va Juba d Stätte Rumbek, Bentiu, Yambio, Awil, Malakal, Wau un Bor a. Dabei weed ön Beech 1900C un ön Dornier 228 bönotzt. Di enn Maschin hat Platsch vöör 18, d anger vöör 19 Lüüh. Am 2. Mai 2010 meld d Jesellschaft önö Aavsturz van ön Beech 1900 onjeväär 375 km va Juba vott. Dat Vluchzeuj woch van ön Delejatiun van vreuere Rebelle van d Sudans Piples Libereition Muvment (Sudan People’s Liberation Movement) jelinnt woode. Öt solt va Wau no Juba vleeje. Met en d Maschiin woch Dominic Dim, önö vreuere Vorteilijungsminestr us dr Südsudan. Hä koom zsamme met noch 18 anger Lüüh öm öt Lääve. D Siij övver dr Aavsturz"}
{"id": "335960", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wat d Kommenahlwahl is, äföllt dr Forfaßongßopdraach noh_m Atikkel 28 Afsaz 1 Saz 2 fom Jrondjesäz fann Düütshlannt. Noh dämm möße d Landkriise un d_Jmäjnde en_Foträddong fom Follek hann. D Wahle för de Kommenahl_Foträddonge hallde mer — wi de anndere Wahle och — noh de Jronndsäz fon de alljemäjne, fräije, jehäjme, jlische, un onmeddlbaahre Wahle aff. D Rääjelong förr_et Wähle en d Polletek eß söns_em Lanndesjesäz jemaat. Dröm eß och et Beld fon de Ußjeschtalltong fon d Wahle ongerscheetlesch, Z fenge eß: En Fönnefprozänt-Rääjell hann_se nit en alle Bonndeßlänndere. En Aanzahl fon de Kommenaalwahlrääschßoodenonge hann d Mööschleschkäijt ze Kommoleere un z Pannascheere. Un och de Wahlperrijoode, se jonn fon 4 beß 6 Johr, sen all ongerscheedlesch. Et aktiive Waahlrääsch krit mer zem Deel ald avv_em Allder fun 16 Johr. Sönß sen och d Ußlänndere med_enno Shtaazbörjerschaff fon ennem EU-Schtaat waahlberääschtesch, noh dämm Atikkel 28 Afsaz 1 Saz 3 fom Jronndjesäz fann Düütshlannt. D Kommenahlwahle ämööschlesche wäje de bejränzte Mateerije fom Kommunalrääsch och Wählerjroppe, wo nit dr Schtattoß fon_ene Pattäij han, aan de Wahle deejlzenämme. Dat sen de su jenannte Roodhuuspattäije. Pattäije un Wählerjroppe, di nit in"}
{"id": "335979", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Equadorian Guinea National Guard, watt op Ripuarisch ösu völl wi “D Nationaljarde van Äkwatorial Juinea” heecht es ön Vluchjesellschaff us dr afrikanesche Staat Äkwatorial Guinea. Dr National Guard had ö paar Vluchzeuje un Hubschrauber. Dat send em Enkele: enne A109 Hubschrauber, enn Boeing 737, enn Ce-337 Skymaster, enn Falcon 50, enn Falcon 500, zwei Enstrom 480B, zwei L-39C Albatross, enne Mi-17 Hubschrauber, viir Mi-24V Hind Hubschrauber, zwei Su-25 Frogfoot (dat heecht op Ripuarisch Su-25 Vreuchevöss) un zwei Su-25UB Frogfoot. D meetste Vluchzeuje un Hubschrauber wääde d Vorteilijung van öt kleng Land äjesatze. Am 16. Aprel 2008 stürzde en Antonow 32, ö Vrachtvluchzeuch met 2 Propällere, aav. Desmol soold di Antonow ävver mä Lüüh transporteere. Dat Vluchzeuch woch op dr Vluchhaave va Beta jestart un op dr Wääch no d Anabon Insele. Do es öt ävver net mi akomme. Beij d Landung, öt hott ärsch jeräänt un jestürmt, rutschde de Maschiin van d Baahn. 13 Lüüh koome dobeij öm öt Lääve. >"}
{"id": "336045", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gajewniki-Kolonia, op Polnesch weed dat ɡajevˈɲikʲi kɔˈlɔɲʲa ussjesproche, es ö kleng Dörpche en dr Bözirk va Gmina Zduńska Wola. Dat litt en öt Jebiid va Zduńska Wola County, Łódź Voivodeship ä Zentralpole. Gajewniki-Kolonia es onjeväär 4 km östlisch va Zduńska Wola un 38 km südwestlich van d Rejiunshauptstadt Łódź z vänge. Övver Gajewniki-Kolonia Gajewniki-Kolonia"}
{"id": "336046", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Züklon Nargis woch önö Wirbelstorm em Indische Ozean. Dä Storm entstong ö paar Daach öm dr 27. Aprel öröm. Va do a trock hä dörch dr Ozean, wood öns schwächer un dann wärm stärker. Op sing Tuur troff hä jenau op öt vreuere Burma, dat hü z Daachs Mianmar heecht. Jenau d Medde van dr Storm soot sisch singe Wääch övver Rangun, d vreuere Hauptstadt. Sing hüxte Jeschwindigkeet loch bei 215 Kilometer en d Stond. Am 3de Mai löößde sisch dä Storm wärm op. Mo ka sisch vörstelle, dat Nargis en di paaar Daach önö Hoof kapott jemaad hat. Öt vong ä Sri Lanka, öt vreuere Zeilon a. 4500 Famelie vorloore d Heemööt, 3 storve. Ä Mianmar hand övver 21.000 Lüüh hön Lääve vorloore. Hondötdusende stönd do onö ö Daach övver dr Kopp. D Voreinte Natiune hand vorsoot z helpe ävver dat es schwoch. Mianmar hat ön Militärrejiirung un es ärm. Öt wood jedoo watt jäng. Ä Thailand es bes hüü nüüß övver Duude bekannt ävver onjeväär 1000 Lüüh mösse sisch ön neu Wonnog sökke."}
{"id": "336121", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Israel es önö Staat em Nahe-/Meddlere Oste un litt tösche Äjüpten, Jordanie, Sürie un dr Lebanon. Zosätzlich jrenzt öt an dr Jasa-Striif un öt Westjordanland. Dr Jolan stellt och ön Jrenzjäjend do. Dozo jehüüd och dr See Jenesarett. An sing Jrenz liihe 3 Meere, öt Meddlmeer, öt Duude Meer un janz an d Spetz em Süüde öt Ruuh Meer. Dat Land jehüüd zo d kleng Länder en dr Meddlere Oste. Va Nord no Süd messt öt mä 470 km, an d breedste Stell send öt jeraad öns 135 km. Dat Land lädd sisch ä vorschiidene Zone ädeele. D Köste, di vöör d Buure wi jebakke es, d Höövöle en d Medde van öt Land met dr joohe Boom en ö paar Täler, dat Land öm dr Jordan met jönoch Wasser un d Negev-Wüste, wo bo nüüß waahßt. Dat janze Land hat onjeväär 7,6 Milliun Äwohner. D jrützde Städt send Jerusalem, Tel Aviv un Haifa. Ä völl Städt lääve d Jüdde un d Lüüh arabische Härkonft eng z samme, watt döck Probleme maat. Onjeväär 80 % van d"}
{"id": "336146", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Top Level Domain .post em Internet jidd_et nit, ävver se eß förjeschlaare un eß zick Joohre am dispotėet wääde. De UPU uß Bärn en de Schwäijz, dat eß de ėngernazjonaale Fe-ëijnejong fun de Poßß-Deenßte, de Universal Postal Union, hät dänne bëij de ICANN, de Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, sejaat, se wollte se hann un dääte se sponnserre. Se soll beschränngkt sėn, esu dat nuur offizjäll staatlesche un rejonaale Poßßforwalldonge fun Ländere Ongerdomains krääte, un privaate Ongernääme, woh se en äähnlijje Lëißtong onger Lizänz brääte. Se hann sej_och en Aat ußjedaach, wi se Ongerdomains op de zwëijte un drette Eebene forjävve wollte. Dat ess_e_beßje komplizėert, un mer soll uß dä Name sinn künne, en wat förr_enem Shtaad_e Ongernäähme aansäßesch eß. Wat jenou, kam_mer en däm Aandraach (onge bëij de Wepsigge) nohlässe. Aanfangs hatte mer sesch jeëijnesch, dat mer shpäzdenß em Johr 2005 zo enne Ëntschëijdong övver et Ėnnreschte komme wollt. Dat eß ävver beß hüg nit paßėet. dä Aandraach för .post bäij de ICANN en de Faßong fon 2004 de Äjnejong övver et Shponnserre, fö .post zwesche de UPU un de ICANN fon"}
{"id": "336149", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En de Schimii un en de Füsėk un Täschnėk kallt me fon Faase, wam_mer en Aanzahl fun Zohshtännd hät, wo e füssekaalesch Süßteem wat mer janz nommaal aanluuere odo aanpakke kann, shtökkewieß odo berëijschßwiis_em ëijne odde anndere Zoshtand eß, un ennerhallef fon esu ennem Zohshtand sen de füssekaalėsche Ëijeschaffte zemmlesch ejaal, ävver zwesche dänne ongerscheedlijje Zohshtänd, oddo Faase, do sen se janß unejaal. Nemm aan, Do häß Waßßer un Öhl en e Jlaaß jeschodt, un jet jewaadt. Dann häß de en Dingem Süßteem, dämm Jlaaß, fö jewöönlesch onge dat Waße lijje, un bovve dat Öhl drop schwemme. Dat sin zwëij Zohshtänd, un zwëij foschiide Faase. Dat jannze Öhl hädd_en ëijnhëijtlijje Deeschte, Mollekulaa Struktue, Bräschongsindex för_t Leesch, un esu wigger. Dat Waßo do_dronger och. Ävver die drëij jenannte Ëijeschaffte sen zwesche dä Faase, zwesche em Waßo un em Öhl, janß foschiide. Dat süüht mer och joot, sönß könnt me die zwëij en däm Jlaaß med de Oure jaa nit ussenannder_hallde. Mer han allso hee zwëij Faase en dämm Jlaaß. Faase könnt mer ald enß met_e Agrejaatzohshtänd en Fobendong brenge. Kloh könne Faase ongerscheedlijje Ajrejahtzohshtänd han, moß ävver"}
{"id": "336150", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Chaitén es önö 1122 m huhe Vulkahn ä Chile. Hä litt mä onjeväär 10 km van dr Ocht Chaitén vott. Dä Vulkan es lang nett mi ussjebroche. Ät ka see, dat dat 400 Joohr her es. Jätt Jenaues weeß moch nett. Am 2. Mai 2008 hat öt dann op eemoll jeknallt un dä Vulkan es ussjebroche. Ön riisije Wolk us Eisch es bes zo 20 km huch en d Looht jedraare woode. Di Explosiun volchde önö Hoof Ärdbebe. En d Jäjend wood dr Notstand ussjeroffe. Övver 3000 Lüüh woode ä Secherheed jebraat. Di Eisch van dr Chaitén vloch bes no Arjentinie. Opnaahme un Videos van dr ussbrächende Chaitén"}
{"id": "336163", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Nahe Osten es dat Jebiit, dat usserhalb va Europa öt vreuere Osmanische Reich ussmaade. Öt ömfasst d Länder van d Arabische Halvinsel un Israel. Mo es sisch net klöschtich, övv dr Iran dozo jehüdd. Dr Bejreff Meddlere Oste weed döck vöör dr Nahe Oste jebrudd, weil dat d Övversetzung van dat Änglische Wood Middle East es. Dat stämmt ävver net ösu janz met dr Senn va hüü övverree, denn onger dr Meddlere Oste vorstänge d Ängländer dr Iran, Afjanistan, dr Kaukasus un öt Meddlere Asie. Kloor vassjelaad es dat alsu net. Em Enkele ömfasst dr Nahe Oste d Länder Türkei, d Iran, d Irak, Kuweit, Bahrein, öt Oman, Saudi Arabie, Katar, d Vereenichte Arabische Emirate, dr Jemen, Israel, d palästinensische Jebiite (Jasa-Striif un öt Westjordanland), Jordanie, dr Libanon, Sürien, Züpern un Äjüpte."}
{"id": "336164", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Chaitén es ö kleng Örtche van em Joohr 2003 onjeväär 3000 Äwohner. Öt litt em Süde va Chile. Wä Chaitén op d Kaat söckt, dä moss onjeväär 200 Kilometer em Süüde va Puerto Montt kikke. En d Nööde va Chaitén vängt moch ö paar Vulkane. Dr Chaitén hat dörch singe Ussbroch em Mai 2008 va sich rede jemaat. Risch send d Lüüh ä Chaitén nett. S lääve van dr Veschvang und van d paar Turiste, di sisch d schünn Jäjend akikke komme. D Websiij van öt Örtche"}
{"id": "336210", "contents": "Die Sie is op Krieewelsch (Angerte Sieje op krieewelsch) on is jeschrieewe xxxxxx (Angerte Sieje jeschrieewe xxxxxx) Rheinisches Grundgesetz op Krieewelsch Artikel 1 Et es, wie et es. Artikel 2 Et kütt, wie et kütt Artikel 3 Et hät noch ömmer joot jejange Artikel 4 Nie es nix – on ömmer es jett! Artikel 5 Kenne w’r net, bruuke w’r net, fot doemöt! Artikel 6 Wat soll dä Quatsch?! Artikel 7 Doe küess jooe jedder kuome … Artikel 8 Dat häbbe w’r noch nie suo jemäkt! Artikel 9 Alles könne kann’r kinne! Artikel 10 Lot mar luope … Zosammejeshtallt vom Arbeitskreis Mundart em Verein für Heimatkunde e.V. Krefeld von Krieevel Rheinisches Grundgesetz (Archiv) Et kölsche Jrundjesetz"}
{"id": "338172", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Irena Stanisława Sendler (* 15. Februar 1910 ä Otwock; † 12. Mai 2008 ä Warschau), hosch op Polnesch Irena Sendlerowa. Sei woch ön polnische Vrau, di dr Weerstand jäje d NS ä Pole ohne Angst öm öt eeje Lääve ongerstötzt had. Dörch hör Hölp es et onjeväär 2500 jüddische Kenger jelonge, dr seschere Duud z entjoo. Irena, op Ripuarisch heecht dat dann Ireen, woch ön Krankeschwester. Dodörch woch öt hör möjelich, Zojang zo öt Jetto ä Warschau z bekomme. Dobeij soch s wi schläät öt d Mensche do jäng. Dörch hör Kurasch schaffde s öt, völl Kenger us öt Jetto öruss z schmuggele un s ä Klüster övv beij Familije onger z brenge. 1943 wood Sendlers Ireen van d Jestapo jeschnappt un jefoltert. Dobeij woode her beede Been jebroche. Trotzdem hat öt Ireen kenne Naam van d Kenger vorroone. Ireen wood zm Duud vorurdeelt un isch en d leitzte Minütte fluppde öt hör, z entkomme. Öt läävde bes zom Äng vam Kresch onger önö valsche Naam. 1965 wood öt Ireen va Yad Vashem jeiirt un kräät dr"}
{"id": "338173", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Ärdbebe ä Sichuan vong am 12. Mai 2008 statt. Jenau öm 6:28 UTC rummste öt. Dat Epizäntrum loch önjeväär 1500 Kilometr ä südwestliche Richtung va Peking vott. Dat Zäntrum von öt Ärdbebe woch ca. 10 Kilometr onger d Ääd und 90 Kilometr van d Milliunestadt Chengdu vott. Öt hodd ön Stärke van 7,9 . Doropp volchde noch stundelang klenger Bebe, ö paar erreichde de Stärke va 4,5. Di Zood va Ärdbebe richte normalerwiis gruuße Schäde a un och desmoll kann dova ußjejange wääde, dat önö Hoov kapott jemaat wood. D Chinese hand zwar direkt Hölp en d betroffene Jäjende jescheckt ävver völl Lüüh send schwooch z erreiche. Öt weed domet jerechnet, dat ävver 50.000 öm öt Lääve komme send. Commons: Ärdbebe ä Sichuan 2008 – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Övver öt Ärdbebe"}
{"id": "338179", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Boris Tadić (* 15. Januar 1958 ä Sarajevo) s önö serbische Politiker. Va 2004 a es hä dr Präsident va Serbie. Tadić es vorhiirod un dr Papp va 2 Kenger. Tadić jelt als önö Vrönd va dr Beitrett zo d EU un d NATO. Hä well si Land reformiire un op önö westliche Standard brenge. Tadić, d och dr Vörsetz en d Demokratische Partei va Serbie hat, studiirde ä Beljrad, troon 1990 sing Partei bei un wood 2004 dr Vörsetzende. Zwei Joohr vörher woch hä Menester vöör Telekommunikatiun en öt damalije Jugoslawie. Spiir wood hä Vorteilijungsminester va Serbie un Montenejro. Em Juli 2004 jewonn hä d Waale un wood zm Präsident jewäählt. Beij d Waahle am 11. Mai 2008 jewonn hä em zweide Waahljang jäje Tomislav Nikolić."}
{"id": "338329", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tuvalu es önö Staat em Pazifik. Bes zo sing Onavhängichkeet am 1. Juli 1978 hosch hä Ellice Islands watt moch op Ripuarisch Ällis Ailänd usssprecht. Tuvalu litt östlich va Papua Neujuinea un nördlich va Neuseeland. Övversatze heecht Tuvalu ösu völl wi „Aach Insele“. Dat bedüüt, dat aach Insele bewonnt woore. Hü z Daachs send dat ävver at 9. Enn koom dozo als öt op di 8 z voll wood. Tuvalu hat mä ön Jrüüde va 26 km². D hüxde Ställ van öt Land es mä 3 –5 Metr övver öt Wasser. Dat bedüüd, dat Tuvalu, wenn dr Meeresspeiel astecht, vorsuffe weed. Dat maad Tuvalu önö Hoov Kopping. D ischte Europäer koome 1567/68 us Spanie no Tuvalu. Ävver komm äne hat völl övver di paar Bröckcher medde em Pazifik nojedaat. 1819 joov dr Amerikaner Peyster d Insel Funafuti dr Naam Ällis Ailänd. A Bord va si Scheff woch önö Hoof Pröll va önö Edward Ällis. Doruss wood dr Naam va d janze Jruppe va Insele. Em Laufe van d Zitt koome emmer döcker Ussländer no Tuvalu. Völl maade"}
{"id": "3389", "contents": "Der sekzeehnte Dezemmber. Dä sexeente Detßämbo eß dä Nomen0daach för et Adelheit. Max Linder wood em Joohr 1883 jeboore."}
{"id": "3390", "contents": "Der sexeehnte Jannowaa eß och dä sexeehnte Daach em Joohr. Oscar Herbert Pfeiffer wood em Joohr 1902 jeboore."}
{"id": "341821", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Am 13. Mai 2008 komm öt zo 7 Anschlääch en 12 Minütte ä Jaipur, d Hauptstadt van dr indische Staat Rajastan. Dobeij koome 67 Mänsche öm öt Lääve. Övver 200 woode, zm Deel schwoch vorletzt. Kenn Jrupp hat sisch zo di Anschlääch bökannd. Jeknalld hat öt an dr Badi Choupar, d Polissestatiun Manak Chowk, en d Johari un Tripolia Äkoovsstrooße. 2 angere jänge än d Jäjend va Choti Choupar un Kotwali huch. Öt weed vormuut, da tön Orjanisatiun us Bangladesch, d „Aktiun vöör dr Islamische Jihad“ dohänger stecht. D indische Rejiirung reev zr Rauh op und weed d Anschlääch wiir ongersökke. Ussjangsspärr no önö Anschlaach ä Jaipur, Indie"}
{"id": "342334", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) George Walker Bush (* 6. Juli, 1946 ä New Haven) es dr 43. Präsident van d USA. Tösche 1995 un öt Joohr 2000 woch hä dr 46. Juverneur van dr Staat Texas. Singe Papp, George H. W. Bush, woch och US-Präsident. Sing Mamm heecht Barbara Bush. George woss als äldstes va 4 Kenger van George H. W. Bush un Barbara Bush op. Hä besood d Jongeschüll van d Philips Akademie en dr Staat Mässachusetts un jäng dono no d Yale University, wat op Ripuarisch Hochschüll va Jeil heecht. 1968, dat woch en d Zitt van dr Vietnam Kresch, troon hä d Nationaljarde beij. Hä vlooch Vluchzeuje övver Texas. Ongerlaare us di Zitt liije en öt Prevatarchiv van d Famelisch Bush un send d Öffentlichkeet net zojänglich. 1974 vorloor hä em Alder va 28 Joohr wäje Alkohol am Steuer dr Vührersching. George besood d Universität va Harvard un jäng dono en d Ölindustri, di sing Famelisch völl Jeld jebraat hod. 1977 liirde hä Laura Welsch kenne. Seij hiirode un leete sisch ä Midland, dat litt ä Texas neer."}
{"id": "342336", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Laura Bush (* 4. November 1946 ä Midland, en dr US-Staat Texas hosch als onvorhiirode Vrau Laura Lana Welch. Seij s d Vrau van der 43. Präsident van d USA George W. Bush. Laura Bushs Papp woch Harold Bruce Welch (1912 – 1995), hör Mamm es Jenna Louise Hawkins (* 1919). Öt Laura woch Liireren ä Dallas un Houston. An d Universität maade sö önö Avschloss en d Wesseschaft van d Böschereie. Laura liirde 1977 höre spiidere Mann kenne. Seij hiirode am 5. November em sälve Joohr. D Zwillinge Barbara un Jenna Welch woode am 25. November 1981 jeboore. Öt Lääve van d Först Ladiis em Wisse Huuß"}
{"id": "342339", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Anschlääch vam 11. September 2001 jehüüre zo d vorheerendste Anschlääch, di Terroriste en Amerika ußjevüürd hand. Jeplant woode di Anschlääch van d Jrupp al-Kaida. Et ka komm jesaad weede, wivöll Lüüh hönn Lääve beij di Anschlääch vorloore hand, ävver öt weed va onjeväär 2600 jesproche. Völl wääde ni jevonge wääde. Am vreuje Morje, öt woch jenau öm 8:46 Uhr, raasde dr Fluch AA-11 en dr Nordturm van öt World Treid Centr ä New York. Öm 9:03 troff öt zweide Fluchzeuch, Fluch UA-175, dr Südturm. Ä Washington troff dr Fluch AA-77 öt Pentajon. Öm 10:03 raasde UA-93 en ö Veld beij Pittsburch. Mo ka sisch vörstelle, dat d 2 Türm van öt World Treid Centr direkt brannte. Watt kenne erwaad hot, passeerde öm 10:28 Uhr. Dr Nordturm stürzde enn. Öt duurde bes 17:20, eeh och dr zweide Turm zsammebroch. Dat Fluchzeuch, dat öt Pentajon troff, ress en drei Jebäudedeeler ö su jruuß Louch, dat ee Huuß janz zsammebroch. Zo di Zitt woch dr Fluch UA-93 at entfüührt, un öt weed ajenomme, dat dä öt Wisse Huuß treffe"}
{"id": "342343", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld Vröstöck em Jröne stammt van dr französische Mooler Édouard Manet. Hä mohlde dat em Joohr 1863. Hü hängt öt em Musée d'Orsay ä Paris. Manet vorsood, dat Beld em Joohr 1863 vöör ön Ausställung dr Pariser Salon a z beene. Dat Motiv, ön nackde Vrau tösche 2 bekleede Männer, woch ävver ön Vreschheed en d Oohre van d damalije Zitt un d Usssteller leende öt aav. Sujett passeerde ävver net mä Manet. Och anger Mooler woode zöröck j wesse. Dova ervoor Napoleon III. un hä entscheed, dat all di Belder, di di anger Musee aavjelehnt hodde, en dr Salon des Refusés gezeechd wääde sollte. Öt Volk koom kikke, völl laade, völl reechde sisch sujar dorövver op. Dat Beld zeecht Manets Broohr Eujin un singe spiidere Schwojer Ferdinand Leenhoff. Di Vrau vööre em Beld es Louise Meuran. Dat Beld solld an sisch Dr Vlotte Viirer heeche, watt erklärt, watt do jemoold wood. Övver Manet un öt Beld"}
{"id": "342346", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Eurotransplant es ön Orjanisatiun, di em Joohr 1967 va Jon van Rood jejründ wood. Se had d Opjaav, vöör d Vorteilung va Orjane z sorje, di zur Transplantatiun a stönd. Zo d Länder, di ajeschlooße send jehüüre Dütschland, Belgien, Luxemburg, Niederlande, Österreich, Slowenie un Kroatie. All Krankehüüser weede informeert, subald ö Orjan zur Vorfüjung steeht. Su hat Eurotransplant tösche 1967 un 2007 vöör 122.000 Lüüh orjane vormeddeld. Eurotransplant"}
{"id": "342349", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) El-Qaeda es ö Nätzwerk va Terroriste, di a völl Ställe op d Welt Anschlääch usjevüürd hand. Am bekanndste send di Attentate op öt World Treid Centr un öt Pentajon, d Anschlääch vam 11. September 2001. Dobeij storve onjeväär 2600 Mänsche. Öt wood vreuer dova jesproche, dat Osama Bin Laden d Orjanisatiun leite däng. Hüü z Daachs jlöövd moch dat net mi. El Qaeda hat ön eeje Dünamik entwäggelt, di kenne enkele Chef mi nüüdisch hat. Völl enkele Jruppe sollte onger dä Naam zsammejefasst wääde. Dat Jeld, dat jebrudd weed, stammt döck us dr Handel met Droje. Ävver och öt Jäld van Osama Bin-Laden, dat send onjeväär 300 Milliun Dollar, steeht d Orjanisatiun zor Verfüjung. Aajevange hat dat domet, dat d Russe no Afjanistan koome. Öt entwäggelde sisch önö Weerstand jäje di Soldate. Dozo jehood Osama Bin-Laden, da vorsoot, us Pakistan öruss, Afjanistan vrei z kriie. Langsam woss dä Weerstand jäje anger Natiune. Dozo jehoote och d USA. Öm di Ziile z erreiche, vong el-Qaeda a, Anschlääch z vorübe. Dozo jehüüre: Vorsoode Anschlaach op öt World Treide Centr"}
{"id": "342651", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dwight \"Ike\" David Eisenhower (* 14. Oktober 1890 ä Denison (Texas); † 28. Määz 1969 ä Washington D.C.) woch tösche 1953 un 1961 dr 34. Präsident van d USA. Ike, op Ripuaresch sprecht mo dat Aik us, önö Amerikaner dütscher Herkonft, wood als dreides Kengk va David Jacob Eisenhower un Ida Elizabeth Stover ä Denison jeboore. Am 11. Juli 1916 hiirode hä öt Mamie Geneva Doud (1896 - 1979). Met hör kräät hä 2 Kenger, wobei e at vrüsch storv. Am 14. Juni 1911 troon hä öt Militär beij un jäng no d Militärakademi va West Point. Di schloss hä 1915 met Ärfolsch aav. Donoo klomm hä en d Räng van öt Militär hüüdr und wood 1917 Käptn. Bes 1941 reichde öt zm Stapschef van d 3. US-Armee un Aik wood sujar Brijadejeneral. Em 2. Weltkresch jäng dä Opstiich wiir. Hä wood önö Viir-Stääre-Jeneral un woch sujar vöör dr D-Dei, d Invasiun en d Normandi, zoständich. No dr Kresch övvernomm hä dat Amt als Militärjuverneur van d US-Soldate en öt besätzde Dütschland. Wi öt völl Amerikaner jäng,"}
{"id": "342652", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) John Adams (* 30. Oktober 1735 ä Braintree (Massachusetts); † 4. Juli 1826 ä Quincy) woch dr ischte Vizepräsident un dr 2. Präsident van d USA. John woch dr Sohn van önö Imijrant us Ängland. Vorhiirod woch hä met Abigail Smith. No ö Studium ä Harvard wood hä Räätsvordriiner aver hä schreev och Bösch. Watt opvällt es, dat Adams kenn Zäng mi hodd. Dörch öt Piife hat hä di all vorloore. Dö hä kee Jebess draare woohl, hodde völl Lüüh Schwirichkeete, häm z vorstooh. Dozo koom, dat hä och onger Depressiune lett. Adams ongerstödzde dr Zosammeschloss van 13 damols existeerende Kolonie un maade Washington dr Övvichte van öt Militär. Öne Deel van dr Text van d Onavhängkeetserklärung stammt och va häm. Adams werkde och an d Verfassung van dr Staat Massachusetts met. Beij d Präsidentewaahle va 1796 besiichde hä Thomas Jefferson on wood dr Nachfoljer va George Washington. Adams hod öt net eefach. Se maade öt häm ärch schwoch un hänger d Kulisse wood jäje häm jemängelt un mo kann sisch vörstelle, dat hä no di 4"}
{"id": "342667", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ecser es e Dörb_em Kriiß Pesht en Unnjann en de Nöhde fon Budapesht. Dä unnjarrėsche Name Ecser shpresh mer äänlesch wi Ätshär [ˈɛʧɛr] (IPA). Dat Dörp hät och noch enne slovaakėsche Name, dä eß Ečer, un et lääve och en Minderhëijt fun Slovaake doh. Ecser lidd_en södoßte fon Budapesht, noh bem engernazjonaale Flochhave Ferihegy. En de Nohberschaff sen de Ööt Maglód, Vecsés, Gyömrő, un Üllő. De Outobahn M0 löüf en de Nöhde fom Dörp laanß. Et litt och aan de Iisebahn 120a, di Budapest un Újszász un Szolnok fobengk. Et eezte jeschrevve Zöüshnėß fon Ecser eß fom 15. Dezämmbo 1315, ävver dat Dörp johv_et alld_aff 896, woh de Unjann en dämm Landt aankohme, woh se hügk noch am lääve sėn. Mer ferzallt sesch e Lejënndt, donoh hät dä Jroß_Prėnz Árpád fon de unnjarresche Shtämm dämm Oot sėnge Name jebraat. Wi hä nämmlesch noh dämm Name fun däm Plaz frohchte, wo hä sesh jraad_enß förr_en Raßß nidderjeloohße hat, do kunnte emm de Ëijnhëijmesche Bewonner dä nit fozälle. Drömm saat hä zo inne: „Doot dä Plaaz noh dämm Ëijscheboum nänne, dä hee shtäijt.“ Op Onnjarresch hëis_en Ëijsh cser."}
{"id": "342699", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) William Jefferson „Bill“ Clinton (* 19. Aujust 1946 ä Hope en dr Bundesstaat Arkansas woch va 1993 bes 2001 dr 42. Präsident van d USA. Hä, ö Metgled van d Demokratische Partei, es dr Nachvoljer va George H. W. Bush un dr Vörjänger va George W. Bush. Bill es seid 1975 met öt Hillary Clinton vorhiirod. Chelsea heecht sing Doohter. Hä besood d Huchschüll ä Georgetown un liirde Weetschaftwesseschafte un jäng dono vöör 1 Joohr no oxford ä Ängland. 1973 maade hä singe Avschloss an d Yale-Universität. Do liirde hä öt Hillary kenne. En di Zitt vong hä ä, sisch politisch z bötätije. 1976 wood Bill Justizminester un zwei Joohr spiidr Juverneur va Arkanas, ö Amt, dat hä met 1 Ongerbrächung bes 1992 bökleede. En dat Joohr entscheed hä sisch vöör öt Amt als Präsident z kandideere. Beij d Waahle vam 3. November 1992 fluppde öt Clinton 43 % van d Stemme z kriije. Domet schlooch hä singe Vörjänger George H. W. Bush, dä mä 38 % ärheld. Clinton kömmerde sisch völl öm d Ennepolitik van d"}
{"id": "342703", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) George Herbert Walker Bush (* 12. Juni 1924 ä Milton (Massachusetts) – 30. Novemmber 2018) woch tösche 1989 un 1993 dr 41. Präsident van d USA. Hä es dr Papp va George W. Bush. Georges Famelesch, op Ripuaresch heecht dä dann Schosch, söll op dütsche Usswanderer zröckjo, Lüüh, di van önö Burehoff ä Norddütschland koome. Hä besoot d Phillips-Huchschüll un jäng kott dono no d Marine. Em 2. Weltkresch wood hä Marinepilot un vordeende sisch önö Hoof Orde. Als wärm Vreede en d Welt koom, studiirde hä an d Yale-University, watt moch Jeil-Juniversiti ussprecht. Am 6. Januar 1945 hiirode hä Barbara Pierce un kräät met hör 6 Kenger. George vordeende met Öl önö Hoof Jeld. 1962 wood hä dr Vörsetzende van d Republikanesche Partei, steech doren op, wood 1966 Avjeordnete van dr Bezirk Juston em Repräsentantehuus un widderhollde dat 1968. Tösche 1971 un 1971 woch hä Botschafter beij d UN un övvernomm zosätzlich noch Hömmele anger Ämtr ä Politik un Weetschaf. George wood 1980 a Ronald Reagans Sii Vize-Präsident van d USA. 4 Joohr spiidr, em Joohr"}
{"id": "342704", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) James Monroe (* 28. Aprel 1758 ä Westmoreland County (Virginia); † 4. Juli 1831 ä New York City woch tösche 1817 un 1825 dr 5. Präsident van d USA. Monroe studiirde Räät, mood dat Studium ävver dörch dr Unavhängichkeetskresch ongerbräche. Hä schloss sisch d Republikanische Partei a un bövrönde sisch met Thomas Jefferson. Tösche 1794 un 1796 woch hä Jesandte ä Paris. 3 Joohr spiidr wood Monroe Juverneur va Virginia. Singe jrüützde politische Ärfolch errong hä 1803 als hä ä Paris d Onavhängichkeet va Louisana ushandelnde. 1814 wood hä Menester vöör dr Kresch. Dat wood nüüdisch, denn d USA un Ängland kämpfde jäjenee. 1816 jewonn Monroe d Präsidentschaftswaahle un troon 1817 si Amt a. D Waahlärfolsch widderhollde hä 1820. En Monroes Amtszitt veele ö paar wischtije Denge. Spanie koovde Florida un Missuri troon d Uniun beij. Dä Staat wood vreij va Sklave. Am 3. Määz 1825 övverjoov Monroe si Amt an John Quincy Adams. Hä storv am 4. Juli 1831 ä New York. Öt Lääve va James Monroe - ä Änglesch Lėß met_de USA ier Prëssidënte George"}
{"id": "342730", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ronald Wilson Reagan (* 6. Februar 1911 ä Tampico, Illinois; † 5. Juni 2004) woch tösche 1981 un 1989 dr 40. Präsident van d USA. Hä woch dr Nachfoljer va Jimmy Carter un wood spiir va George W. Bush aavjelößt. Jlichzittich woch hä a paar Joohr lang Juverneur va Kalifornie un önö vreuere Schauspeller. Sing Äldere woore Jack un Nelle Reagan. Hö woch öt 2. Kengk en ön ärm Famelesch. At en d Schöll vang hä met öt Schauspellere a. Si ischte Jeld vordeente hä als Sprächer em Radio. Hä sproch dobeij övver Sport, wobeij hä völl övver Beißball saare kutt. Uss si vreuer Hobbi, öt Schauspellere maade hä önö Beroff. Vöör d Felmindustri driinde hä seid 1937 övver 50 Felme. Tösche 1940 un 1948 woch hä met Jane Wyman vorhiirod, leed sisch ävver scheede un hiirode 1952 Nancy Robbins. Em Alder va 54 Joohr leed hä sisch zm Juverneur va Kalifornie wäähle. Öt gelong häm, Kalifornies Scholde aav z bouwe un d Jesetze övver öt Wasser a z paaße. Ön zweide Waahl fluppte. Hä woch jott"}
{"id": "342731", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) James Earl \"Jimmy\" Carter Jr. (* 1. Oktober 1924 ä Plains äm Staat Georgia) woch tösche 1977 un 1981 dr 39. Präsident van d USA. Hä jehood d Demokrate a un woch dr Nachfoljer va Gerald Ford. Aavjelöst wood hä va Ronald Reagan. Hä woch öt Kengkva James Earl Carter un sing Vrau Bessi Lillian Gordy. 1946 hiirode hä öt Rosalynn Smith. Sing ischde Joohre vorbraat hä beij d Marine op vorschiidene Scheffe. Knöpp hodd hä dörch Äädnöss un Boomwoll, di sing Famelesch abouwde Jimmy had 3 Sööhn, Chio, Jeff un Jack u nenn Doohter, öt Amy. 1960 jehood hä zm Senat va Georgia un kandideerde 1966 vöör dr Juverneursposte watt ävver net fluppde. Isch 1970 hodd hä Ärfolsch. Als kleng Sensatiun wood sing Ästellung bökannd, dat en Amerika d Zitt van d Rassetrennung vorbeij es. No d Watergate-Affäre und r Bruddel däm Richard Nixon un Gerald Ford hängerlosse hodde woch öt vöör Jimmy Carter net schwoch, sisch wäähle z losse. En d Ussepolitik wooch dr Vredensschluss va Kämp David em Joohr 1978 tösche Israel un Äjypte"}
{"id": "342732", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Lewinsky-Affäre ömschriivd ä Küddelche, dat dr vreuere Präsident van d USA Bill Clinton met ö Deenstmäddche em Wisse Huuß jehadd hodd. D 22-Jööhrije Vrau Monica Lewinsky weerkde ön Zitt lang em Wisse Huuß. Bill Clinton hodd d ischde Zitt aavjesträdde, jät met hör jehadd z ha. Dat Janze eskaleerde ösu witt, dat d Oppositiun en d USA vorsood, dr Präsident sujar aav z sätze. Dat fluppde ävver net. Watt d Ziidunge schreeve"}
{"id": "342733", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Leonel Antonio Fernández Reyna (* 26. Dezember 1953 ä Santo Domingo) es dr Präsident van d Dominikanische Republek. Als Kengk va José Antonio Fernández-Collado un Yolanda Reyna-Romero wandernde hä en d USA uss, besood d Schüll ä New York un jäng spiir wärm no d Demokratische Republek. Dabeij liirde hä d spanische Vüührer Juan Bosch kenne, met däm hä zsamme d PLD jründe. Hä klomm en d Hirarschi van d Partei emmer hüüdr un kandeerde 1994 vöör öt Amt als Vizepräsident van d Republek. 2 Joohr spiidr fluppde öt sujar, Präsident z wääde. Dat Amt bökleed hä seid di Zitt. Am 16 Mai 2008 wood hä vöör ön 3. Amtszitt jewäählt. Övver Leonel Antonio Fernández Reyna"}
{"id": "342810", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) En dr Staat Kuwait joov öt am 17. Mai 2008 Waahle. Stämme dorfe 360.000 Lüüh aavjeävve. 275 Kandidate kämpfde öm di 50 Mandate. Doronger woore 27 Vraue. Nüüdisch woode di vörjetrocke Waahle do öt Krach en di ald Rejiirung jejovve hod. No Uszällung van d meetste Stemme erjitt sisch foljend Ärjebnis:"}
{"id": "342844", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Millard Fillmore (* 7. Januar 1800 ä Cayuga County em Staat New York; † 8. Määz 1874 ä Buffalo, N.Y.) woch tösche dr 10. Juli 1850 un dr 4. Määz 1853 dr 13. Präsident van d USA. Hä woch dr Vize-Präsident va Zachary Taylor. Als dä storv, wood hä dr neue Präsident. Ä sing Amtszitt joov öt mä a paar wichtije Ereichnisse. Dozo jehood d Expeditiun van Matthew C. Perry, di vöör d Öffnung va Japan sorje solld. Dr Kompromess va 1850 woch dat anger wichtich Ereichness. Domet solld sescher gestalld wääde, dat d jrüüßer jewoode USA zsamme jehalde wääde kutt. Öt es övverlävvert, dat Filmore ärch op sing Jesondheed jekekke hat. Hä drunk kenne Schabau un hat ni jepeffe. Fillmore op d Siije van öt Wisse Huuß - Englisch Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James Monroe | John Quincy Adams | Andrew Jackson | Martin Van Buren | William Henry Harrison | John Tyler | James K. Polk | Zachary Taylor | Millard Fillmore"}
{"id": "342845", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Franklin Pierce (* 23. November 1804 ä Hillsboro en dr Staat New Hampshire; † 8. Oktober 1869 ä Concord) woch tösche dr 4. Määz 1853 un dr 4. Määz 1857 dr 14. Präsident van d USA. Dr studiirde Räätsvordriiner woch tösche 1829 un 1833 ö Metgledd van öt Staatsparlament. Spiir steech hä en öt Repräsentantehuus un dann en dr Senat op. No n Ongerbrächung kandideerde hä 1852 zm Präsident. 2 Mond bevöör hä si Amt aatroon, storv singe Sohn beij önö Onvall. Dat vüürde dozo dat hä öt Suffe avang un d Nerve at kapott hod, i hä övverhaupt loßlääje kutt. Pierce hod Depressiune un hong an d Flasch. Pierce stärkde d Positiun van d USA. Hä koovde mi Land dozo. Dat woch jott vöör d Weetschaf. Si Vorhalde sorchde dovöör dat dr Bürjerkresch nöher koom. Em Joohr 1869 storv hä. Sing Lävver wooch kapott. Sii Lääve, beschrävve vam Wisse Huuß Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James Monroe | John Quincy Adams | Andrew Jackson"}
{"id": "342846", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zachary Taylor (* 24. November 1784 ä Barboursville en dr Staat Virginia; † 9. Juli 1850 ä Washington (D.C.)) woch vam 4. Määz 1849 bes zm 9. Juli 1850 dr 12. Präsident van d USA un önö bekannde Jeneral. Hä, önö ußjebelde Soldat kämpfde em Kresch va 1812 un beij Kämpfe, di zm Kresch met Mexiko vührde. 1848 wood hä als Präsidentschaftskandidaat opjestalld un kutt jewänne. Hä, önö Südstaatlr un Besetzer va Sklave, storv övverraschend am 9. Juli 1850. Öt kann a jenomme wääde, dat hä an ön Lävensmeddelevorjeftung storv. Z völl Keesche un kald Zdrenke hodde vöör Dörchvall jesorcht. Dozo koom Bräche un Fiibr. Si Lääve Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James Monroe | John Quincy Adams | Andrew Jackson | Martin Van Buren | William Henry Harrison | John Tyler | James K. Polk | Zachary Taylor | Millard Fillmore | Franklin Pierce | James Buchanan | Abraham Lincoln | Andrew Johnson | Ulysses S. Grant | Rutherford B. Hayes | James A."}
{"id": "342847", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) John Tyler (* 29. Määz 1790 ä Charles City County, Virginia; † 18. Januar 1862 ä Richmond, Virginia) woch tösche dr 6. April 1841 un dr 4. Määz 1845 dr 10. Präsident van d USA. John koom us ön rische Buureschfamelesch un woch önö Räätsvordriiner. Hä woch at dr Vize va William Henry Harrison. Als dä storv röckde hä op un wood Präsident. Dat woch öt ischte mol, dat ösu jätt en d USA passerd woch. Als John sisch jäje ön Nationalbank usssproch, worp häm sing enge Partei, d Whigs, öruss un hä wand sich d Demokrate zo. Spiir maade hä sujar dr bekannde Südstaate-Demokrat Calhoun zm Usseminester. Ä sing Zitt veel d Eenijung tösche d USA un Ängland övver d Jrenz tösche dr Staat Maine un Kanada. Am 4. Määz 1845troff häm dr Schlaach un hä storv. Sii Lääve Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James Monroe | John Quincy Adams | Andrew Jackson | Martin Van Buren | William Henry Harrison | John Tyler"}
{"id": "342848", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Martin Van Buren (* 5. Dezember 1782 ä Kinderhook (New York); † 24. Juli 1862 en d selbe Stadt) woch tösche dr 4. Määz 1837 un dr 4. Määz 1841 dr 8. Präsident van d USA. Van Buren stammde us ön Famelesch, di us Holland äjewandert woch. Martin wooch önö Räätsvordriiner. Em Joohr 1812 wood hä Senator va New York un ö Metgledd van dr hüüxde Jerichtshoff. 1821 fluppde dr Sprong en dr US-Senat, 1829 wood hä dr Ussemenestr va Andrew Jackson, en sing zweide Amtszitt sujar Vize-Präsident. 1836 kandideerde hä vöör öt Amt als Präsident. 1837 troon hä si Amt a. Hä maade ö jodd Wärk ävver d Weetschaf jäng öt net jodd un hä wood ke zweide Moll jewäähld. Hä vorloor 1940 jäje William Henry Harrison Si Lääve, beschrävve vam Wisse Huuß Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James Monroe | John Quincy Adams | Andrew Jackson | Martin Van Buren | William Henry Harrison | John Tyler | James K. Polk | Zachary"}
{"id": "342849", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Biodiversitäts-Konventiun, op Huchdütsch weed von d Biodiversitäts-Konvention jesproche, es önö van ön UN-Ongergrupp erstallde Vortrach zo d Ömwelt. 190 Länder send di Konveniun beijjetrööne, 168 hand dä Vortrach ongerschrävve. Dr Schotz van d jruuße Zaahl va Zoote en d Natur Öt Notze van di Zoote vöör d Mensche Watt mo doruss maache kann Em Enkele heecht dat, dat di völl Zoote opjeliißt wääde un övverwacht wääde mösse, dä Schotz moss sescher jestalld wääde un d Wesseschaf moss zsammewerke, öm di Ziihle möjelichst flott öm z setze. Jetroffe weed sisch ävver net mä doröm. Och d Finanze mösse sescher jestalld wääde. Alle 2 Joohr treffe sisch d beijetroone Länder. Em Mai 2008 woch dat 9. Treffe, desmol ä Bonn. D Konventiunstext ä Dütsch"}
{"id": "342894", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Andrew Jackson (* 15. Määz 1767 en d Waxhaw Siedlung, dat litt tösche d Staate North Carolina un South Carolina; † 8. Juni 1845 en d Nööde va Nashville, Tennessee) woch tösche 1829 un 1837 dr 7. Präsident van d USA. Hä woch dr Jründer van d Demokratische Partei en d USA. Hä woch öt Kengk van dr Alde Andrew Jackson un sing Vrau Lisbeth, di s all öt Betti nannte. Di woore us Irland en d USA jekomme. Andrew werkde seid si 16. Lävensjoohr als Räätsvordriener. Ä Tennesse maade hä su jooh Werk, dat hä bald en d Vorsammlung koom, di d Vorfassung va Tennessee opstald. 1798 wood hä Richtr an öt övvichte Jericht. En di Zitt kräät hä Kniiß met dr Präsident van d USA Thomas Jefferson. Dat jäng ösu doll zo, dat hä sisch ön Zitt lang us d Politik zörocktrock un op singe Buurehoff zöröckjäng. Do passeerde jät. Beij ö Duell wood hä schwoch vorlätzt, 2 Räbbe woode kapott jeschooße, si Häzz bo jetroffe. 1812 wood hä dr Chef van d Milizze va"}
{"id": "342895", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Francisco Javier López Peña (* 30. Mai 1958 ä Galdakao (Vizcaya) – dat litt en d Nööde va Bilbao - es önö Führer van d baskische ETA, ön Ongerjrondorjanisatiun, di d Onavhängichkeet van öt Baskeland dörchsätze well. Dä 49 jöhrije Francisco es och onger d Naam \"Bartolo\", \"Zulos\", \"Pierre\" un \"Marcel\" opjetaucht. Hä läävde ön lang Zitt em Ongerjrond, ö Joohr soll hä och ä Kuba ongerjetaucht se. Sescher es, dat Francisco beij d Vorhandlunge tösche d ETA un dr spanesche Menesterpräsident Zapatero dobeij woch. Als no önö Anschlach em Dezember 2006 d Vorhandlunge ongerbroche woode, soll Francisco em Juli 2007 öt äng van d Wafferou ajeordnet ha. Seid onjeväär 2006 soll hä dr Kopp van d ETA see. Am 20. Mai 2008 wood hä en ä Bordeaux van d Polisse vassjenomme. Jätt over Francisco Javier López Peña"}
{"id": "342907", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Micheil Saakaschwili * 21. Dezember 1967 ä Tiflis) es önö jeorjische Politiker un seid 2004 dr Präsident van öt Land. Hä wood als äldstes va 3 Sööhn va singe Papp Nikolos Saakaschwili un sing Mamm Guili Alsania. Micheil studiirde Räät ä Kiew. 1992 werkde hä ön Zitt lang ä Norweje un spezialiseerde sich dono op ät Räät va Minderheete. 1994 trock hä en d USA wo hä ä Washington singe Doktor maade. Saakaschwili es met d Holländerin Sandra Roelofs vorhiirod un hat 2 Kenger. Hä sprech 4 Sproche. 1995 troon hä en d Politik va Jeorjie en un hä wood Avjeordnete en öt jeorjische Parlament. Och do klomm hä hüüder bes hä 2000 Vizepräsident van d Parlamentsvorsammlung van dr Europarood wood. Tösche 2000 un September 2001 woch Saakaschwili Justizmenester va Jeorjie. Dat Jlöck häld ävver net lang a. En d Medde va 2001 jreff hä anger Menestere a un kutt bewiise, dat seij jeschmiird woode wore. Dat joov ösu völl Kniiß, dat hä zöröck troon. 2002 wood hä Vörsetzende van öt Böndnis „Tiflis oohne Schewardnatse“, dä damols"}
{"id": "343159", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Richard Milhous Nixon (* 9. Januar 1913 ä Yorba Linda, Kalifornie; † 22. Aprel 1994 in New York) woch önö Politiker us d USA. Hä jehood d Republikaner a un woch dr 37. Präsident däm öt Land hod. Völl Lüüh weed Nixon dörch dr Wotergeit-Skandal em Jedächtnes bliive. Richard woch öt Kengk va Francis Anthony (\"Frank\") und Hannah Milhous Nixon. D Mann stammde us Dütschland. Hä wood sträng no d Rejele van d Kwäkr ertrocke. Dat heecht: Keine Schabau, och kee Biirche, kee Spelle, kee Danze un och kee Schubbe. Richard hod noch 4 Brööch (Harold, Arthur, Donald un Edward), va dönö Harold em Aldr va 4 Joohr jestorve woch. Nixon studdirde Räät. Singe Droom, ön Stell beij en van d beitste Kanzleie ä New York z kriie, fluppde net. Hä werkde mä en ö kleng Büro ä Kalifornie, dat önö Vreund jehood. Dobeij liirde hä sing spiidere Vrau Pat kenne. S hiirode am 21. Juni 1940. Em Zweide Weltkresch woch hä beij d Marine. Do liirde hä och singe spiidere Ussemenestr William P.Rogers känne. 1946 wood"}
{"id": "343160", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gerald Rudolph Ford, Jr. (* 14. Juli 1913 ä Omaha, Nebraska; † 26. Dezember 2006 ä Rancho Mirage, Kalifornie, woch tösche 1974 un 1977 dr 38. Präsident van d USA. Geralds Papp hosch Leslie Lynch King, Jr. Als sing Äldere sisch scheede leete un sing Mamm neu hiirode, kräät hä dr Naam va singe neue Papp, dä Gerald Rudolff Ford hosch. Hä studiirde Räät an d Uni va Jeil. 1936 werkde hä en dr Jellowstoonpark als Oppaaßer. Em Zweide Weltkresch woch hä beij d Marine. 24 Joohr lang, dat heecht va 1949 bes [1973 woch Ford ö Metjledd van öt Repräsentantehuuß. No d Ärmordung va Kennedy vorsoot hä en ön Jrupp öruss z kriie, wat do passeerd woch. Als dr Vize va Richard Nixon, Spiro Agnew zöröck troon, wood hä dr neue zweide Mann. No dr Wotergeit-Skandal un dr Röcktrett va Nixon övvernomm hä dat Amt un woch tösche 1974 un 197 dr 38. Präsident. En sing Amtszitt jäng öt d Weetschaf net jott. D Inflatiun maade d Amis zu schaffe, denn öt Jeld jäng en öt"}
{"id": "343189", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt U-Boot Nr. 361 woch ö U-Boot us China. Öt wood en d 60er Joohre jebouwd, woch 76 m lang un hod 8 Torpedos em Sack. Beij ö Manöver am 16. Aprel 2003 hod öt Probleme. Dobeij storve 70 Lüüh. Seij woode vorjeft. övver öt Onjlöck"}
{"id": "343191", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ismail Haniyya ( 1962 / 1963 en ö Flüchtlingslajer en dr Jazastriif; 31. Juli 2024 en Teheran. Hä woch dr Menesterpräsident en d Autonomijebiite van d Palästinenser. Hä es önö Hamas-Vührer. Sing Äldere moote em Joohr 1948 en ö Lajer beij Jasa vleehe, wo hä opwuss. Hä studiirde ä Jasa arabische Böch. Dobeij kräät hä Kontakt zu do Onavhängigkeetsbewejung. 1987 un 1988 sooß hä wäje d Intifada zweimol hänger spanische Jardinge. 1989 widderhollde sisch dat. Hä solld vöör 3 Joohr en öt Jevängnes, wood ävver no dr Libanon aavjeschoobe. 1996 koom hä zröck un steech en d Spetz van d Hamas op. Hä vortreend d Vörstellung, dat Israel bestoh darf, wenn öt sich op d Jrenze va 1967 zöröcktreckt. Usserdäm sollte d Palästinenser dat Räät ha, en hön Heemat zröck zu jo. Em Joohr 2006 wood hä Menesterpräsident. Am 15. Juni 2007 wood hä van dr Präsident Mahmud Abbas aavjesatze. Jätt övver Haniyyas beij d Tagesschau"}
{"id": "343276", "contents": "Schmiier säät mer em Volleks_Monnd für de Pollizëi. Dat Wort kütt oss em Rotwelsche un is bis hück jeleufėsch. Man säät Schmiier, weil dä Pollizëi immer un överall „Schmiere stonn“ muss."}
{"id": "343740", "contents": "Et Millowitsch eß e Tiater en Kölle aan de Öchener Shtrooß nit wigk fom Ruddolfplaz. Singe Name es enne Famillijenaam, un dänne jehüüerd_et och. Em Millowitsch weede miihtß löstije Shtöck op Kölsch un äänlėsch jeshpellt, ävver et tredde och diverse Bänds uß dä Jäjend op, un Kinno han se do orr_ald jemaat. Et hät Plaz för övver 380 Minsche. Kaate kritt mer schlääsch, ävver me moß bloß zwesche knap 20 un 24 Euros berappe. Millowitsch-Tijater et Volkstheater Millowitsch (op dütsch)"}
{"id": "343776", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Platt säät mer en de Houpsaach em dütsche, em Norde un en der Medde, em nederländėsche, em fläämesche, em limborjėsche, en dä friisėsche, un en fowandte Shprooche'röüm för de ëijnhëijmesche, lokaale Shprooche, Diajläkte, ov Streektaalen. Dat iss en zimmlijje Fillfalt fon Jermaanėsche Shprooche, di fom aahle Oßßpreußesche beß noh'm Seeländėsche bahl fufzeenhondert Killomeeter fun Oßß noh Wëßß un fon henger de dänesche Jrenß beß nohm Tüürėngerwald un aan de Muusel un de Saa öm de fönnefhonndert Killomeeter fun Nocht noh Sööd ömfaß. En der Nederläng un em nit-franzüüseschproochijje Belljie saare se plat för alle Dijaläk, odder Streektaale, die nit et standaatmääßejje Nederlängsch sin, ejaal wat, also de Nederfänkėsche Shprooche, de Nedersakßėshe Shprooche, de Wëßß Friisesche Shprooche. Doh donn de Minsche „plat praate“ odder „plat praote“ — dat es et sëllve, wie wäm mier Platt kalle odder Platt schwaade, odder och wann se em Norde in Dütschland „Platt snake“ don. En Holland, em Limborjesche un och en Flandere hëijße de ëijnzel Shprooche öff noh ierem Oot oder enne Jääjend, esu wi et Frysk, et Groningsch, et Klefs, et Limburgs odder Limburgs Plat, et Jömelejer Plat. Em Norde"}
{"id": "343790", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Pochtojal wohr fůn Aanfang 2002 beim Euro-Jëld dobei. De Euro Mönze uß Pochtojal sen beß jäz nur nohm eetze Desain fům Euro op der Maat jekůmme, un de Pochtojeese han_er och e paa Jedëngkmönze eruß jebraat. De Euros uß alle Länder, di_j_en han, sen op ëijn Sigk all ejaal. Dė ejaale Sigk eß beschrevve bei de Euro Mönze. De Euro Mönze uß Pochtojal han drëij ongerscheedlijje Jeshtaltonge för de drëij Jroppe noh de Mönze ier Wääte. Se sin ävver zemmlėsh äänlėsh, indämm datt se all Sijelle fůn älldere pochtůjiisėsche Künninge drop afjebelldt han, en ennem Kriiß uß sibbe Fëßtonge un fönnef Wapeshellder med Sėlver Mönze un dat Woot „Pochtůjall“. Dat eß all äänlesh met dämm, wat mer op däm Wappe fůn Pochtůjall un op dä Faan fůn Pochtůjall beloore kann. Och dobei sen de EU ier 12 Shtääne, un dat Johr wann_se jeprääsch wode sin. Dä Vitor Manuel Fernandes dos Santos hät di Dėnger ėntworrpe. Uß Portůjal jidd_et bloß Jedëngkmönze met 2 € Wäät. de Zentraalbank fůn de EU övver de pochtojeesesche Euromönze Banco de Portugal de Zëntralbangk fun Portůjal) (op portůjiisesch) de Euro-Enfomazjon Websigge övver"}
{"id": "343798", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Nederläng wohre fůn Aanfang 2002 beim Euro-Jëld dobei. De Euro Mönze uß de Nederläng sen beß jäz nur nohm eetze Desain fům Euro op der Maat jekůmme, un de Holländer han_er och e paa Jedëngkmönze eruß jebraat, ävver nur ëijn di_j_en der Euro Zohn ußerhallef fon de Nederläng och föt_t Bezahle douch. En Holland un Finnland wääde zigg_em Septämbo 2004 këij nöüj 1-Cent-Shtökker un 2-Cent-Shtökker mih jemaat. Zwa kam_mer se noch bruche, ävver en der miihzte Ladejeschäffte krit mer se nit mih eruß, un wat mer ėnnßjesammp zo bezahle hät, weed_op der nöhßte 5-Cent-Bedraach jerůndt. Ëijnzel Priise könne ävver dorjouß noch met kromme Cent-Bedrääsh jemaat sėn, un wä met Plaßtikjëlld odo Baajëldloßß bėzaahle well, dä zahlt alß der akkoraate Bedraach. De Euros uß alle Länder, di_j_en han, sen op ëijn Sigk all ejaal. Dė ejaale Sigk eß beschrevve bei de Euro Mönze. De Euro_Mönze uß de Nederläng han zwëij ongerscheedlijje Jeshtaltonge, ëijn för de Zënt_Wääte un en annder för de Euro_Wääte. Se sin ävver zemmlėsh äänlėsh, indämm datt se all et Künnejėn Beatrix fůn Nederland|Beatrix, de Künnejėn fůn de Nederläng, em Proffihl, met de Oure"}
{"id": "343839", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Windows Glyph List 4, fö jewööhnlesch affjekööz als WGL4, di nënnt mer och der Pan europäjėsche Zëijschesaz. Dat eß en Sammlong uß 652 Zëijsche, di fon de nöüjßte Bedriifsüsteme fun dä Ferrma Microsoft komme solle, un em Unicode dren sėn. Der Senn dohenger eß, en Rėschschnuur ze jëvve för dė Lück un Fėrrme, di Schreffte bou, wo mer de natörlėshe Shprooche fun Europpa med opschriive kann. Fö allem jeijd et do bëij öm Schreffte, di j e Zëijsche, odder enne Jlühf, fon mööshlėshß jeedem Schreffzëijshe uß alle Shprooche han. Schreffte, di dat han, künne fun sesch saare, dat se WGL4-kompatiibel sen, un mer kann domet reschne, dat se met ene jroße Aanzahl Projramme zosamme shpelle. Zick 2004 sen de WGL4 Zëijshe de ëijnzėjje wo fon sescher sėnn soll, dat se met dä nöüjere Väsjohne fun de Microsoft Windows. Mansh Unicode Zëijshe maach et nit jävve om neu inshtallėete Standaad-Windows-9x — zemm Bëijshpell Ameenėsch un Je'orrjėsche — odder op Stanndatt-Linux — zemm Bëijshpell en Indėsche Devanajari — odder op Windows-XP — zemm Bëijshpell Ättijoopėsch odder de Ruuneschreff — ävver de Europäjėsche WGL4 Jlüfe sen op alle"}
{"id": "343879", "contents": "Anna-Maria Ravnopolska-Dean (Анна-Мария Равнополска-Дийн) (* 3. August 1960) eß enne Komponistin und Harfenistin vun Buljarije, jeboore en Sofia. Di Sigge va Anna-Maria Ravnopolska-Dean"}
{"id": "343881", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) John Quincy Adams (* 11. Juli 1767 ä Braintree, Mässäschusets; † 23. Februar 1848 ä Washington D. C.) woch tösche dr 4. Määz 1825 un dr 4. Määz 1829 dr 6. Präsident van d USA. Jlischziitich woch hä dr 2. Jong van dr 2. Präsident däm öt Land hod, John Adams. D Präsidentschaft looch su z saare en d Famelie. No ö Studium ä Holland trock öt häm no Amerika] wo hä ä Harword Rääd studiirde. Sing ischte Jröschelcher vordeende hä ä Boston. 1974 vortroon hä si Land als önö Botschaftr ä Portujal, va 1797 a ä Preuße.1802 wood hä en dr Senat va singe Staat Massachusetts jewäählt. Singe Droom, Präsident van d USA z wääde, fluppde en dat Joohr ävver noch net. Hä vorloor d Waahl, joov ävver net op, en d Politik d Trapp öropp z klömme. Em Joohr 1803 wood hä vöör d Föderaliste en dr Senat jewäählt. 6 Mond spiidr joov hä si Amt ävver op. Hä hod Kniiß met sing Partei krääje. Ävver dat Stangk-op-Männche Adams bleed en d Politik, wood Botschaftr"}
{"id": "343885", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Duude Meer es önö See tösche dr Staate Israel, Jordanie un öt Westjordanland. Dä Naam bedüüt ösu völl wi „Meer us Salz“. Angere övversetze dat och als „See us Täär“. Dat Duude Meer es onjeväär 600 km² jruuß un litt deeper als dr Meeresspeiel. Jemeiße wood dat ävver eenich es mo so sisch net woode. Öt koome Zahle tösche 396 un 420 Metr öruss. Op jedde Vall es dat d deepste vrei zojängliche Stell, di d Natur hat entstooh losse. S jehüüd zo önö Jraav, da va Afrika kütt un en dat Louch ußläuft. Wä an öt Duude Meer denkt, dä sitt vöör sing Oohre Lüüh em Wasser liihe on sisch z bewääje. Dat litt an dat Salz, dat sisch em Laufe van d Joohre do jesammelt had. Hü z Daachs es en dat Meer jätt wi Brööh, di wi Honich dörch d Häng leuft. D Wesseschaft hat ußjerechnet, dat 33 % Salz en öt Wasser send. Suffe darf mo dat Wasser net. Öt wood vassjestallt, dat dä Wasserspeiel immer mi senkt. Dat litt dora, dat"}
{"id": "343887", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Reichsdaach steeht ä Berlin. Ä häm es hü z Daachs d Rejiirung onger j braat. Dat Jebäude wood tösche 1884 un 1894 no d Pläne va Paul Wallot jeboud. Hä entstäng em Stiil van d Rennessangß. En jruuße Roll spelld dr Reichsdaach at en d Weimarer Republik, wo öt Parlament van öt Dütsche Reich do taachde. Em Joohr 1933 laate d Nazis em Reichsdaach önö Brand. Dem schoobe s d Kommuniste en d Schoon, ävver spiir kom öruss, dat sei dat woore. Domet woohle s mä hön eje Positiun stärke. Dörch dat Vüür wood önö jruuße Deel kapott jemaad. Dä Rest mood em 2. Weltkreesch dra jlööve. No dr Kreesch looch dat Jebäude zwar em Weste, ävvr ösu nooh an d Muur, da töt komm jebruud wääde kutt, un öt duurde bes 1970, eh öt wärm vornönftisch ussoh. Als Parlament wood öt ävver noch nett jenotzt, do dat jo noch ä Bonn taachde. Jeändert hat sisch dat, iisch als d Muur veel. Entscheede wood am 20. Juni 1991, dat d Rejiirung no Berlin ömtreckt. Va do"}
{"id": "345564", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Stojan Župljanin (* 28. September 1951), watt sisch en d serbische Sproch Стојан Жупљанин schriivd, wood ä Maslovar jeboore. Dat litt ä Bosnie-Häzzejovina. Hä woch dr Chef van d bosnische Polisse un weed hü z Daachs als Kreschsvorbrächer jesood. Hä woch en dr Bosnie-Kresch Chef van d Polisse un woch domet och vöör d Jevangenelajere zoständisch. Do vormut weed, dat hä schöldich es, bosnische un kroatische Dörper kapott un d Lüüh ömjebraat z ha, weed hä wäje Mord a janze Volksjruppe jesood. Hä soll sisch a Vorbräche jäje d Menschlichkeet schöldich jemaat ha. Dr internationale Jerichtshoff vöör öt vreuere Jugoslawie van d UN söckt häm. Hä woch önö jooe Vreund va Radovan Karadžić, dä och jesood weed. Am 11. Juni 2008 wood hä va Polisse jeschnappd. Hä held sisch en d Nööde va Beljrad op. Kott dono hand z häm an dr Strafsjerichtshoff afjeschobe. Zupljanin jevange"}
{"id": "349106", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Kieler Wääch es ön Rejatta, di vöör Sejelscheffe jäddes Joohr ä Kiel stattvängt. Öt es d jrüüdste Voranstaltung, die öt vöör d Scheffe op d Wält jitt. Aajevange hat dat am 23. Juli 1882. Va do a vängt jeddes Joohr ä Kiel de Rejatta statt. Watt vöör di Kieler ävver dozo jehüüd es ön jruuße Kermes un ö Vüürwerk, dat sisch jeweiche hat. D Kermes es öt jrützde Volksvest va Nordddütschland. Ävver d Kieler Wääch hold net mä d Kieler us d Löucher. Och Hömmele Turiste, jeddes Joohr send dat öm d 3 Milliune, wälle sisch dat Spektakel akikke. Watt d Lüüh no Kiel träckt send d Rejattas. D meetste vange an d Schilksee a ävver och dr Wääch an d Förde entlang jehüüd dozo. An di Rejattes nemme öm d 5000 Sejelboote deel, wovan onjeväär 2000 beij Rejattes metmaache. Bekannt un döck em Fernsehe jezeecht weed d Windjammerparaad. Dobeij vaare d jruuße Segelscheffe, doronger döck d Jorch Fock an d Köste vorbeij un zeeje sisch öt Volk, dat met Stative un Kameras alles vasshäld. Jätt"}
{"id": "349549", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Scheff Princess of the Stars, watt op Ripoarisch Prinzessje van d Stääre heecht, es ön Fäähre, di d Filipino Scheffvaahrtsjesellschaf jehood. Se voor Sträkke tösche d Insele van d Filipine. Am 22. Juni 2008 sunk öt Scheff beij önö Teifun. Öt Princessje wood 1984 jeboud un fassde 23824 BRT. Öt Scheff woch 181 m lang un 29,40 m breed. Dr Deepjang looch beij 6,78m. Wenn d Fäähre jott met Lüüh volljestoppd weed, dann paaße 1992 Mensche dorop. Am 21. Juni laat dat Scheff va Manila aaf un voohr Richtung Cebu City. Öt weed ajenomme, dat tösche 700 un 800 Mensche a Bort woore. Am spiihe Ovend van dr 21. Juni sand dat Scheff önö Notruf. Öt hod Ärjer met d Maschine en dr Sturm krääje. Dat woch en d Nööde van d Sibujan Insele. Zr Hölp wood ö kläng Boot jescheckt ävver dat kutt mä noch vasstelle, dat en öt Scheff ö Louch woch, öt zm Deel at onger Wasser woch un önö Hoof Duude em Wasser schwomme. Mä ö paar Lävende woode vonge. Dr Funk"}
{"id": "351087", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Am 24. Juni fiert de katholische Kirch de Jeburtsdaach vom Johannes dämm Dööper, dä noh em Lukas-Evangelium (Lk 1, 26-38) jenau 3 Moont noh Maria Verkündigung un 6 Moont vür Weihnachte fassjeläsch wudde eß. Dä Daach eß och de Mettsommerdaach op de Nordhalefkuurl von de Erd, un su werde en de „Johannisnaach“ vom 23. op de 24. Juni machmol noch „Johannisfüür“ affjebrannt. En Skandinavië eß dat ne janz huhe Fierdaach, weil do de Sonn an dämm Daach net unger jeht. Jesus Christus, de Modderjoddes un Johannes dä Dööper sen öwrijens die einzige drei Minsche von dänne de Kirch de Jebuurtsdaach fiere deet. All andere Namensdaare werden om Duudesdaach von de Helije jefiert. Am Johannisdaach steche de Buure zom letzte Mol em Johr Sparjel, domet sich die Planze beß zom nächste Johr erholle könne. Och de Johannisdruwe (Johannisbeeren) hann vom Johannesdaach ihre Naam, weil se öm dä Daach rief sen un jeplöck werde könne. Spät Ovends ka'me em Jaade de Johanniswürmche (Glühwürmche) fleje sen."}
{"id": "353229", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Robert Gabriel Mugabe (* 21. Februar 1924 ä Masvingo, Simbabwe) woor dr Chef van d ZANU-Partei un va 1987 a öt Staatsovverhaupt van dat Land. En d ischte Joohre wood hä als Spräächer van dr Süde va Affrika ajesee ävver dat ändernde sisch en d leitzte Joohre. Mi un mi hood mo häm vöör önö Diktator dä d Weetschaf va si Land äraavweetschafte deed. Hä wood am 21. November 2017 aafjesetz. Mugabe wood en öt vreuere Rodesie jeboore un studiirde an d For-Här-Universiti. Dono maade hä si Studium an önö Hoof anger Stelle ä Afrika wiir un werkde zm Deel och do. Ä Jana liirde hä sing Vrau Salli kenne, di ävver 1992 storv. Mugabe hiirode spiir sing Sekritärin. Em Joohr 1960 koom Mugabe no Rodesie zöröck, vortoon ön marxistischö Ästellung un wood Chef van dr radikale Vleuel van d ZANU-Partei. Hä koom vöör 10 Joohr en öt Jevängnes un kämpfde dono jäje d Wisse ä si Land. Als d Ängländer d wisse Rejiierung dörch ön schwazze ersatz, wood Mugabe am 4. Määz 1980 zm Premiemenester jewäählt."}
{"id": "357394", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Apartheed vorsteht moch di Trennung va Rasse, wi sö ö Südafrika praktizeerd woode woch. Dat bedüüt, dat dr Kontakt tösche Schwazz un Wiss beschränkt weed. Ä Südafrika joov öt at lang ön Trennung tösche Rasse, watt ävver met di Stämm z do hod, di do läävde. Besongisch schlemm entweggelnde sisch dat ävver, isch als dö Wisse en öt Land koome. Als öm 1910 dr Staat Südafrika jejründ wood, stäng vass, dat mä dö Wisse Rääte ha sollte. Su wood dä Staat opjebouwd. Ö Waahlräät joov öt mä vöör dö Wisse. Schwazze un Asiate dorfe dat net. Ävver dorop beschrängde sisch dat Onräät net. Och Jeschäfte, Weetschafte, Busse, Abteile va Zösch, Stöcker van dr Strand, Parkbänk un völl mi Saache wore mä vöör Wisse un dorfe va Schwazze net jenotzt wääde. Dat di Situatiun Kniiß beij dö Schwazze hervörreef, kann moch sich vörstelle. Besongisch schlemm wood dat dörch dö uss Holland stammende Buure ussjeläävd. Öt entstäng önö Hass tösche di Volksjruppe, dä öt Lääve bo onmöjelich maade. Schwazze woode ä Taunshipps aavjeschoobe, wo sö irjendwi dörchkomme moote."}
{"id": "357413", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nelson Mandela (* 18. Juli 1918 ä Mvezo, Transkei, Südafrika, † 5. Dezember 2013), dä eejentlich Rolihlahla Dalibhunga Mandela hosch, watt ösu völl wi „Aaß van önö Boom“ heescht, woch vreuer enne van d bekanndste Jechner van d Apartheed un dr 1. schwazze Präsident va Südafrika no öt Äng van d Apartheed. Nelson jehüüd öt Volk van d Xhosa a, studiierde un wood Räätsvordriiner. Hä vorbraad 27 Joohre en ö Jevängnis va Südafrika. Mandela woch dreimoll vorhiirod un hod 6 Kenger. Dörch sing Zojöhürichkeet zo dr Stamm Xhosa jehood hä och zo öt Könnigshuus van Thembu. Hä vorbraad ön schünn Kengkheed oohne jruuße Schwiirichkeete. No Kniiß met d Rejiirung van sing Provinz vorloor hä si Amt un si Jeld. No si Studium wood hä Räätsvordriiner un vong a, sisch en d Politik jäje d Apartheed z bötätije. 1942 troon hä dr ANC beij. No dr Siij van d NP wood hä dr Chef van der ANC. Hä wood vorhafft, ävver spiir vreij jesproche. Dörch önö Vörvall em Joohr 1960, beij dem Schwazze erschooße woode, entscheed Mandela vöör"}
{"id": "357425", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Frederik Willem de Klerk (*18. Määz 1936 ä Johannisburch, Südafrika - 2021), dä op Ripuarisch de Klerks Wellem hesche wööd, woch va 1989 bes 1994 Präsident van d Republik Südafrika. Hä woch dr leitzte Präsident van ö sisch bekännend Apartheedrejiim. Wellem woch dr Jong va Jan d Klerk, önö Senator en öt Parlament va Südafrika. Hä studiierde on wood spiir Räätsvordriiner. Willem hiirode 1969 öt Marike un hodd met hör 2 Sööhn un 1 Doohtr. Seijt si Studium jehood hä d „Nänional Pati“ (NP), ön Apartheed ongerstötzende Parteij, a. Ajevange 1969 klomm hä en d Politik hüüdr un hüüdr. 1978 wood Wellem en öt Parlament jeroffe un bkleede a paar Menestrposte. 1989 löößde hä Botha als Vörsetzende van d NP aav. Em Herbst van öt sälve Joohr wood hä och noch Staatspräsident. 1989 leed hä sisch als leitzte Präsident onger ö Aparheedsrejiim wääle. En d Zitt va sing Präsidentschaf zerveel d Apartheed. Ajevange hod dat met Jespräche tösche d wisse Rejiierung un dr ANC, öt Vreijlosse va Jevangene, doronger Nelson Mandela, d Möjelichkeed, Schwazze en d NP"}
{"id": "3590", "contents": "Der aachzeehnte Jannowaa eß och dä aachzeehnte Daach em Joohr. Huang Xianfan stervd em Joohr 1982."}
{"id": "361421", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Südafrika es önö Staat ä Afrika. Öt litt an d Spetz em Süüde van öt Ärddeel. Südafrika had Köste an dr Atlantik un zm Indische Ozean hen. Sing Nobbere send Namibia, Botswana, Simbabwe un Mosambik. Swasiland darf och net vorjeiße wääde. En d Medde van öt Land bvängt sisch dat Könnigkrisch Lesoto. Ä Südafrika lääve völl Völker, aajevange met d schwazze Stämm ävver och Äwanderer us Asie un Europa. Dat bedüüd, dat Südafrika önö Multi-Kulti-Staat es. Lang Zitt wood öt Lääve dörch d Apartheed jelenkt, di d Bure met hön Nationale Parteij NP am Lääve jehalde hodde. Ävver als Wellem de Klerk öt Rudr a Nelson Mandela övverjoov, wood us dat Land önö demokratische Staat met önö Hoof Schwierichkeete. D Weetschaf va Südafrika es d beitstentwäggelde ä Afrika. 2500 km Köste, ö Plato en ön Hüüde va 900 – 2000 m un Bärch met Spetze, di an d 3500 m komme, prääje öt Beld. Dodörch entstönd vorschiidene Wäärzone, di öt Planzewaxdom bstämme. Wüsteplanze waaße en d Kalahari, di a Namibia jrenzt, tropische Planze stönd dojäje em Nordoste"}
{"id": "361448", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Simbabwe es ö Land em südlich Afrika. Öt entstäng us öt vreuere Rhodesie. D derekte Nobberstaate send Südafrika, Botswana, Sambia un Mosambik. D jrüützde Stätte send Harare mit 1,6 Milliun Äwohner un Bulawajo, watt va ca. 653.337 Lüüh bewonnd weed (2012). I jans Simbabwe wonne ca. 16 Milliun Lüüh. D Sommere ä Simbabwe send wäm un vöch, en d Wenktere bliid d Temperatur beij 25°. Ävver en d hüüdere Jäjende kann öt sujar Vrooß jävve. Jraßland mit enkele Bööm maache dr jrüützde Deel van d Landschaf us. Dr hüxde Bärch va Simbabwe es dr 2.592 M. huhe Inyangani. Dr jrützde Deel van d Simbabwer jehüüd zm Volk van d Shona. Donävver leeve ävver och völl Ndebele em Land. Di Zaahl van d Wisse em Land nomm immer mi aav. Hüü z Daachs send dat mä noch onjeväär 28.000. Dat vüürde ävver zo jruuße weetschaftliche Probleme. Ee van d jrüützde Probleme, di öt Land hat, es Eids. Dodörch sterve ösu völl Lüüh, dat d Zaahl van d Simbabwer net mi steecht, sujar vällt. Öt weed dova ussjejange, dat"}
{"id": "365540", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Lord’s Resistance Army (LRA) es ön halvmilitärisch Armee, di em Joohr 1987 jejründ wood. Dr Chef es Konys Jupp. LRA kämpft em Norde va Uganda jäje d Rejiirung va Yomeri Museveni. Öt Ziil soll see, önö Jottesstaat z jründe. D LRA wääde schwoch Vorbräche vörjeworpe. Watt d LRA well es irjendwi net klooch. Öf öt Relijium z do hat – wä weeß dat. D Vorbräche, di d LRA bjange hat, spräche dojäje. Ongerstötzung vong d LRA vreuer em Süde van dr Sudan. Hü z Daachs komme d Staate Kongo un d Zentralafrikanische Republik dozo. Em Joohr 2005 erleed dr Internationale Jörichtshoff önö Haftbeveehl jäje Konys Jupp. Em Aujust 2006 wood önö Waffestellstand beschlooße. 2 Joohr spiidr, em Februar 2008 wood önö Vordrach ongerzeechnet. Dörch önö Vordrach, dä am 10. April 2008 ongerzeechnet wäde sold, wöch önö 20 jööhrije Kresch zo ö Äng komme. Bes hü satz Kony Jupp sing Ongerschrevv ävver noch net doronger."}
{"id": "365611", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Opstand va Soweto vong am 16. Juni 1976 statt. Hä jelt als ö Sümbol vöör dr Kampf jäje d Apartheed. En dat Stattdeel va Johannesburch Soweto koom öt zo önö Opstand als d Bure plaande, öt Afrikans als zosätzliche Sproch en d Schülle vör z see. Als d Kenger van d Schülle ä Soweto op d Strooß jänge, schloore d Polisse zo. 575 Lüüh storve, anger Quelle spräche va völl mi. Di Onrouhe duurde bes 1978. Ö Denkmol wood vöör enne Duude, Hector Peterson, opjestalld. Övver dr Opstand"}
{"id": "365652", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Inyangani es önö Bärch ä Simbabwe. Hü z Daachs hat hä dr Naam “Nyangani“. Met 2.592 m es dat dr hüüxde Bärch van öt Land. Inyangani litt en dr Nyanga Nationlpark un domet onjeväär 280 km va Harare vott. Dr hüüdere Deel van dr Bärch es met emmerjrüne Bösch bewaahse. Dat litt an d Hoof Rään, dä do tösche Mai un Aujus vällt. Dr leitzte Schnei es do em Joohr 1935 jevalle. Kikkt mo sisch de Stehen a, dann ställt mo vass, dat dat meest Stehen us Vulkanussbröch un Sandsteen es. Inyangani jehüüd zo ö Plato . Wä öns Klömme well, dä kann dat do doo. Op dr Inyangani liie d Quälle va 4 Flöss. Dr Nyamuziwa, dr Kairezi, dr Ozdi un dr Pungwe kütt va do."}
{"id": "365661", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Botswana es önö Staat äm südliche Afrika. D Nobberstaate send Südafrika, Namibia, Angola, Sambia un Simbabwe. Öt woch öt vreuere änglische Protäktorat Bechuanaland. 1961 wood öt Land onaavhängich. Botswana es onjeväär 600.000 km² jruuß un had 2,25 Milliun Äwohner (2016). Domet es öt ee van d am winnichste böwonnde Länder van d Ääd. Ee van d jrützde Probleme, di Botswana hat es Eids. Onjeväär ö Veedl van de Lüüh es dora erkrankt. Öt send ösu völl Botswaner dörch Eids jestorve, dat d Zaahl van d Äwohner zöröckjäng. Dr jrützde Deel van öt Land es Wüste. D Kalahari litt maad völl van öt Land us. Dat erlächt och, wisu d Temperature tösche 35 un 20° liie. 6 bes 9 Monat em Joohr es öt drüüh. D Amtssproch es Änglisch, d meetste Lüüh spräche ävver och d Bantusproch Setswana. Jeld kütt dörch dr Bärchbau, Turismus un vorkoovd Vleesch en öt Land. Diamante bränge 70 % van d Knöpp, di Botswana vordeeent. Zo d bekanndste Deere ä Botswana un Turiste-Atraktiune zälle d Löve, Leoparde un d Zebras. Öm sisch di"}
{"id": "375172", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Aanliijer eß en Dütschland enne Minsch, dä sesch ongerscheidt fun fille anndere, un dat es den de Houpsaach enne joreßesche Bejreff. Ä weed_et miehtß aanjewannd em Fo'keeo. Enne ähnlijje Bejeff eß da Aanrainer un dä Aanwůnner. Wann en Shtrohß jespächt eß, un mer nit eijfar_esu doh dorresch faare darref, do jidd_et övv_en Älaupneß för de Aanlėėjer, dat se doh doch erin dörrefe för aan ier Hüüser un Wonnonge ze kumme. Do_för hät dä Deutsche ëxtra da Schelld en de Shtrohße_Fo'keeoß_Ohdenong opjenomme, wat_e alß Zosaz_Zëijshe Nommer 1020-30 fööhre dëijt. Drop shtëijt: „Anlieger frei“ — „Aanliejer zohjelohße“. Jede, dä do wonnt odder jät ze donn hät es ennen Aanlėėje, och däm Aanlėėjer odder däm Huußhär odder Ëijedöömer senge Besooch. Sojaa dä Besooch, woh dä noch nix fun wëijß odder dä dä jaa_nit hann well. Dä Besooch kann oohne Aanhallde wigger faare, wann hä merrek, dat singe Aanlijer wall nit doh eß. Houpsaach es, hä well, odder wollt, met dämm jät ze donn hann, odder ze donn krijje, dann eßß_e enne Aanliejer. Dat hät esu et Bövverschte Landjereesch en Bajore faßßjelaat. (BayObLG VRS 33,457)"}
{"id": "3805", "contents": "Dr Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet wood em Joohr 1913 jeschloße. Ossi Oswalda wood em Joohr 1897 jeboore. Laetitia Ramolino stervd em Joohr 1836."}
{"id": "3806", "contents": "Der zwëijte Määz. Dmitri Medwedew wood em Joohr 2008 russische Präsident."}
{"id": "3811", "contents": "Der zvannzishßte Febrowaa eß och dä ëijnunfuffzishßte Daach em Joohr. Guillaume-Charles Brun storv em Joohr 1908.Heinz Erhard wood em Joohr 1909 jeboore. Karl Albrecht wood em Joohr 1920 jeboore. Rihanna wood em Joohr 1988 jeboore. Audrey Marie Munson stervd em Joohr 1996."}
{"id": "3812", "contents": "Der zvanzishßte Jannowaa eß och dä zwanzishßte Daach em Joohr. Edmund Hillary wood em Joohr 1919 jeboore."}
{"id": "3837", "contents": "Der 21. Febrowaa eß der eenunzwanziste Daach in däm Moohnd. Daach vun de Mottersprooch (UNESCO) Gérard Desargues wood em Joohr 1591 jeboore.De Erzbischop Frings weed 1946 Kardinal.* Corbin Bleu wood em Joohr 1989 jeboore."}
{"id": "3838", "contents": "Der äijnunzvanzishßte Jannowaa eß och dä äijnunzwanzishßte Daach em Joohr. Al St. John stervd em Joohr 1963. Balduin va Luxemburch sterv em Joohr 1354. Georges Méliès stervd em Joohr 1938."}
{"id": "3845", "contents": "Der zwäjunzvanzishßte Jannowaa eß och dä zwäjunzvanzishßte Daach em Joohr. Sergei Michailowitsch Eisenstein wood em Joohr 1898 jeboore."}
{"id": "3855", "contents": "Der Dräijunzvanzishßte Jannowaa eß och dä dräijunzwanzishßte Daach em Joohr. Anna Povlova stervd em Joohr 1931. Erich Gustav Willi Lachmann stervd em Joohr 1972."}
{"id": "3863", "contents": "Der fierunzvanzishßte Febrowaa eß och dä fönnevunfuffzishßishßte Daach em Joohr. {{†| Carlo Buonaparte stervd em Joohr 1785. Peter Müller wood em Joohr 1927 jeboore."}
{"id": "3885", "contents": "Der sibbenunzvanzishßte Jannowaa eß och dä sibbe_unzwanzishßte Daach em Joohr. Dr Holocaust-Jödänkdaach weed aavjehalde. Anna Petrowna wood em Joohr 1708 jeboore. Johann Chrysostom Wolfgang Amadeus Mozart wood em Joohr 1756 jeboore. Eva Padberg wood em Joohr 1980 jeboore."}
{"id": "389093", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Fanmeilen watt op Ripoarisch Fänmaile ussjesproche weed, vorsteeht moch di Stelle, wo op Plaatsche, di d Öffentlichkeet zojänglich send, Sportvoranstaltunge op jruuße Beldscherm övverdraare wääde. Dr Jrond litt doren, datt d Stadie döck z kleen send, öm all di Lüüh z packe, di sisch di Speller akikke welle. Öm trotzdem ön Möjjelichkeed z beene, woode en d jrüützde Städde va Dütschland Fänmaile äjericht. Önö Hoov Jeld kann och do vordeent wääde, denn Wööchjer un Biir weed a jädde Äck vorkooft un wä Vaahne un Beldcher va singe Vorein koofe well, dä es jenau richtisch. Enn van d jrüützde Fänmeile va Dütschland es d Berliner Fänmaile. Di packt knapp enn Milliun Männsche. Do wood op dat Stöck tösche dö Berliner Pootz un d Siijessäul dörch dr Tiirjaade en äjericht. Dr ischte onjeväär 80 m² jruuße Beldscherm steeht an d Pootz un dann komme em Abstand va onjeväär 150 – 200 m noch mii. Beij ö Spell es dat alles voll va Sportsvrönde. Vöör dat watt op d Fänmaile aavjeet wood dä Ussdrock „Pablik Vjuing“ watt van öt"}
{"id": "3891", "contents": "Der aachdunzvanzishßte Jannowaa eß och dä aach_unzwanzishßte Daach em Joohr. Andrea Berg wood em Joohr 1966 jeboore."}
{"id": "3898", "contents": "Der nüngunzvanzishßte Jannowaa eß och dä nüngunzwanzishßte Daach em Joohr. Em Joohr 1886 melde Carl Friedrich Benz öt Auto zm Patent a. Ismail Haniyya wood em Joohr 1963 jeboore."}
{"id": "3910", "contents": "Der drette Määz. Em Joohr 1259 weed aajevange, dr Altenberger Dom z bouwe."}
{"id": "3918", "contents": "Der drißßiishßte Jannowaa eß och dä drißßiishßte Daach em Joohr. Gerhard Jussenhoven wood em Joohr 1911 jeboore."}
{"id": "3920", "contents": "Der dreijßischßte Oktoober. David Griffith es em Joohr 1894 jestorve. John Adams wood em Joohr 1735 jeboore. Commons: 30. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "3941", "contents": "Der feete Määz. Hans va Oche stervd em Joohr 1615."}
{"id": "3942", "contents": "Der veete Oktoober. Lesotho wood em Joohr 1966 onaavhängisch. Signy Aarna weed em Joohr 1990 jeboore. Commons: 4. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "394511", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Íngrid Betancourt Pulecio (* 25. Dezember 1961 ä Bogota, Kolumbie) es ön Politikerin von d Jröne. Em Joohr 2002 troon Ingrid a, ön Präsidentin z wääde. Kott vöör d Waahle wood s ävver van d Rebälle van d Ongerjrondbewejung FARC vorschläppt un 6 Joohr vassjehalde. Isch em Juli 2008 wood s van Soldate bvreit. Höör Äldere send Gabriel Betancourt (1919–2002) un Yolanda Pulecio (* 1938). Ingrid woss ä Paris op. Dat looch dora, dat Gabriel beij d UN ä Paris si Land Kolumbie vortroon. Va 1981 a woch Ingrid met Fabrice Delloye vorhiirod. Bevöör seij sisch scheede leete, hodde s 2 Kenger. 1996 hiirode Ingrid noch ens, desmol Juan-Carlos Lecompte, dä d Jröne va Kolumbie opboude. Ingrid studiirde Politikwesseschaft un trock 1989 no Kolumbie zröck. Seij woohl do jätt jäje d Schiieberei un d Korruptiun do. Dat holp höör, öm en öt Parlament z komme. Dat woch tösche 1994 un 1998. Anschlääch bleete net uss. Öt wood vorsoot si duud z schösse. Dr ischte Kontakt zo d FARC entstäng Ängs van d 90er Joohre. Seij vorhandelnde sujar"}
{"id": "394515", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Konskowola es ön Stadt ä Pole un litt em Südosten van öt Land. Mor vängt öt an d Kurowka (Kurówka), önö Floßß en Powiat Puławski (powiat puławski)."}
{"id": "394582", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Tuur d Frongß, d Nät-Ripoaresch-Sprächende saare dora „Tour de France“ es enn van d bkanndste Radtuure, di önö Radrännvaahrer vaare kann. D ischte Tuur vong 1903 statt. Van dat Joohr a jitt öt jeddes Joohr ö Ränne, ußjenomme woore di Joohre van dr Ischte Weltkresch un dr 2. Weltkresch. Vam 1. bes zm leitzte Daach duurd öt onjeväär 3 Wäche. D meetzde Zitt weed dörch Frankreich jevvare ävver och di Nobberländer komme net z kott. Bekannd un sescher dr Duud vöör önö normale Radvaarer send d Sträcke dörch d Bärsch. Em Joohr 2007 stalt sisch öruss, dat völl Vaahrer nojeholpe hodde, öm meujelischst jott do z stooh. Doping kutt bewesse wääde. D Siij van d Tuur d Frongß"}
{"id": "394808", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nofretete woch d Vrau van dr Farao Echnaton. Övversatze heecht Nofretete „D Schünne es jekomme“. Dörch dä Jipskopp en öt Ald Museum ä Berlin es Nofretete weltbekannd woode. Als jong Mädche hat Nofretete Echnaton jehiirod un met häm 6 Mädcher krääje. Wivöll Jonge zo d Famelisch jehoote es net bkannt. Angisch als beij d anger Faraos wood öt Privatlääve van dat Paar bekannt. Su zeeje Belder Echnaton, Nofretete un hör Kenger, jätt dat vörhen onmöjjelich woch. Angisch als beij vreuere un spiidere Faraos brüdde di 2 kenn Huchpriistere. Uss Steebelder va Nofretete schlosse d Jeschichtswesseschaftler, dat Nofrete selvs ön Huchpristerin woch. Övv dat stemmt – kenne kann öt jenau saare. Övver d Vorwandschaft kann net völl jesaat wääde. Öt sitt ävver ösu uss, dat Nofretete d Dootr va Chattusiel III. un d Nävvevrau va Amenophis III. woch. Dat bedüüt dat Echnaton d Nävvevrau va singe Papp hiirode. En di Zitt va Echnaton woch Nofretete ön Art va Metrejentin. Dat erkännt moch an di Art un Wiiß, wi s dojestalld es – jenau wi önö Farao. Öt jitt"}
{"id": "3957", "contents": "Dä sëkßte Febrowaa eß och dä Sibbenundrėßßishßte Daach em Joohr. Jean Jenniches wood em Joohr 1894 jeboore. Joseph Kardinal Frings wood em Joohr 1887 jeboore."}
{"id": "3958", "contents": "Der sexte Jannowaa. Fred Niblo wood em Joohr 1874 jeboore."}
{"id": "3967", "contents": "Der sibbente Febrowaa eß och dä aachundrėßßishßte Daach em Joohr. Ann Little wood em Joohr 1891 jeboore..}} Manfred Robert Stefan Bierganz stervd em Joohr 2000."}
{"id": "3968", "contents": "Der Sibbete Jannowaa. Henny Porten wood em Joohr 1890 jeboore."}
{"id": "399033", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Beij dr G8-Jipfl 2008 ä Tōyako träffe sisch Lüüh van d wischtichste Staate van d Welt. Dat send desmoll Stephen Harper uss Kanada, uss Frankreich Nicolas Sarkozy, va Italie kütt Silvio Berlusconi. Japan es vortoone dörch Yasuo Fukuda. D dütsche Vaahn weed va Angela Merkel huch jehalde. Dr Präsident Dmitri Anatoljewitsch Medwedew treent vöör Russland a, Gordon Brown vöör Ängland. George W. Bush hat enne van sing leitzte Optrette vöör d USA. Dr Jipfl vängt tösche dr 7. un 9. Juli 2008 än d japanische Stadt Tōyako statt. Öt es dr 34. van d 8 Staate. Nävver di 8 woode ävver och noch Jäste uss Brasilie, Indie, Mexiko, China un Südafrika äjelaane. Zosätzlich es d AU, d GUS, d EU, d IAEA, d UNESCO, d Weltbank und d WHO vortroone. Jemulld weed övver d Situatiun ä Afrika, d Änderonge van öt Klima un wi neu Quälle vöör Enerjie jevonge wääde könne. Zosätzlich jeet öt öm d Sescherheet watt besongisch d Käärwaffe betrefft. D Sii van dr Jipfl"}
{"id": "400791", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kupferhoff Buscheberch woch vreuer önö Kupferhoff. Hä looch ä Stolbersch, em Kreis Oche. Di jruuße Roll, di Stolberchs Messingindustrii spelld, hott och met häm z do. Dä Kupferhoff looch an önö klänge Hövvel, dr Buscheberch, dä och hüü noch dä Naam hat. Ävver hä jehüüd net zo d Stadt Stolberch, dä litt ä Bösbisch, ö Stadtdeel. Dr Kupferhoff Buscheberch wood em 17. Jahrhondöt va dr Kupfermeester Jottfred Schardinel opjeboud. Hä woch äne van d rischste Kupfermeestere, di ä Stolberch läävde. Häm jehood och dr Schmidthoff un önö Deel van dr Dollartshammer. Watt dr Kupferhoff Buscheberch ösu besongisch maade, woch sing Laach. Di Wasserräär woode dörch dr Vichtbach ajedrävve, dr Jalmei, öm Messing z maache, koom van dr Brenijerberch, un jenoch Holz joov öt en d Eefel. Uss di drei Höff Dollarshammer, Straßburjer Hoff un Buscheberch wood spiir dr Preem. Karl Schleicher: Jeschichte van d Stolberjer Messingindustri"}
{"id": "4018", "contents": "Der Aachte Jannowaa. Oliver Hardy wood em Joohr 1892 jeboore. Willy Millowitsch wood em Joohr 1909 jeboore. Robert Sylvester Kelly wood em Joohr 1967 jeboore."}
{"id": "403185", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alfred Gusenbauer (* 8. Februar 1960 ä St. Pölten, Österreich) es önö Politiker van d SPÖ un va Januar 2007 bes Juli 2008 dr Bundeskanzler van öt Land. Alfred Gusenbauer studiirde no d Schöllzitt Räätswesseschafte an d Uni ä Wien. Spiir hong hä noch ö Studium va Filosofii dra. Singe Doktor schreev hä övver d „Vreedensbewejung va Österreich“. Beij d SPÖ vong hä öt Werke a un klomm d Leer do hüüdr un hüüdr. 1999 woch hä Jeschäftsvüührer van d SPÖ ä Neerösterreich. Ävver och en d Politik fluppde öt janz jott. Vörsetzende van d Jurendorjanisatiun, 2. Präsident van d Internationale van d Sozis. Öt leev emmer bässr. Em Joohr 2000 wood hä Jeschäftsvüührer van d SPÖ un dono Parteivöörsetzende. Als öt am 8. Januar 2007 ön jruuße Koalitiun joov, schaffde öt Alfred Gusenbauer, Kanzler z wääde. Am 16. Juni 2008 wood beschlooße, dat Alfred Gusenbauer net mi länger dr Vörsetz ha solld, Werner Feimann solld häm aavlüüse. Domet ävver net jenoch. Am 27. Juni 2008 schreev Alfred Gusenbauer, dat zokönftich öt Volk övver Dänger wi dr"}
{"id": "403231", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Lidl es ön Suprmarktskett, di ä Dütschland un ä Europa zo d jrützde jehüüd. Övver 6000 Jeschäfte jitt öt ä op dr Kontinent, d Hälvde dovan ä Dütschland. Jejrönd wood d Jesellschaft at en d 30er Joohre ävver dat ischte Jeschäft, dat wi önö Lidl usssoh wood 1973 jebouwd. 1988 entstäng dr ischte Lidl beij d Franzuse. Dann jäng öt hoplahop. Su jitt öt hüü alleen ä Ängland 380 Stöck. Dr Lidl jehüüd zo d Schwarz Jruup. Dr Hauptsetz es ä Nekkarsulm."}
{"id": "4049", "contents": "Der nüngkte Febrowaa eß och dä feezishßte Daach em Joohr. Copernicium weed öt ischde mol em Joohr 1996 jemaad."}
{"id": "404967", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Kernkraftwärk Tricastin litt en d Nööhde va Pierrelatte tösche Valence un Avignon ä Frankreich. Si Wasser kitt öt dörch dr Floss Rone. Zo dat Kraftwärk jehüüd och enn Anlaach, öm us normal Uran Matereal z maache, dat ä Kraftwärke jebrudd wääde kann. Aareichere nennt mo dat. Di Aareicherungsanlach heecht Eurodif. 1980/1981 vong dat Kernkraftwärk a z werke. 4 Reaktore met zsamme 4 mol 915 MW lävvere op öt Joohr 25 TWh. Dova bliive ävver mä 8 vöör öt Volk. Eurodif vorbrud sälvs wärm 17 TWh. Dat bedüüt, dat 3 van di 4 Reaktore mä vöör Eurodif loufe. Mängel woode döcker vassjestalld. Eemoll wood z heeß Wasser övv z völl Wasser en dr Floss jeleit. Dodörch wood dä z heeß. Dat woch em Joohr 2003. Ee Joohr spiidr stalt mo vass, dat d Lüüh em Wärk net jott jenoch beij ö Vüür ussjebeld woode wore. Dr leitzte Onvall passerde am 8. Juli 2008. Radioaktiv Wasser jelangde en önö Baach. Duusendmol mi Radioaktivität als zojestange troon uss. Jätt övver öt Wärk"}
{"id": "4050", "contents": "Der nüngte Jannowaa eß och emmo dä nüngkte Daach em Joohr. Dr Südsudan stämmd em Joohr 2011 övver sing Onavhängichkeet aav. Joan Baez wood em Joohr 1941 jeboore."}
{"id": "405123", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) PKK bedüüt Partiya Karkerên Kurdistan, watt op Ripuarisch ösu völl wi Arbeedrpartei va Kurdistan heecht. Öt es ön Ongerjrondbewejung, di hörö Orsprong en d Türkei had. D PKK wood am 27. November 1978 jejrönd. Met Waffejewalt kämpfe d Metjleeder vöör önö eeje Staat. Völl Staate, doronger d EU un d USA send en d PKK ävver kenn Partei. Seij halde d PKK vöör ön Voreenijung va Terroriste. Do öt kee Land Kurdistan jitt vordeelt sisch d PKK övver ö paar Ländr. Dozo jehüüd nävver d Türkei och Sürie, dr Irak un dr Iran. D övvichte Orjanisatiun van d PKK nennt sisch seid 2007 Koma Civakên Kurdistan, watt Jemeenschaft van d Jesellschaft Kurdistans heecht. S hat ön eeje Orjanisatiun met ö Parlament un ö Jericht. Ä Dütschland entscheed öt övvischste Jericht, dat d PKK-Köpp wiir als Terroriste ajesee wääde mösse, d Orjanisatiun sälv ävver net mi. Jätt övver d PKK em Dütschlandradio"}
{"id": "405254", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Roj TV es önö kurdisch spräächende TV-Sendr met Setz ä Dänemark. Ävver Roj TV övverdrächt net mä en di Sproch, och ä 4 anger Sproche weed Projramm jemaad. Dr Naam Roj bedüüt „Sonn“ övv „Daach“ op Kurdisch. Öt dütsche Enneminestereum hat Roj TV vöör Dütschland vorboone. Öt wöch en d Orjanisatiun van d PKK, ön terroristische Ongerjrondjrupp äjebonge. Am 18. Februar 2008 stänge d Polisse vöör d Döör va Roj TV. Dr Sendr steeht onger dr Vordacht, Stüür hängerträcke z ha. 4 Milliun Euro woode ongerschlaare. Roj TV Live"}
{"id": "407781", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Asamkerch (amptlich heescht di St. Johann Nepomuk) steeht ä Münche un wood tösche 1733 un 1746 van d Asam-Brööhr jebouwd. Öt jilt als enn van d wichtichste Jebäude van dr spiie süddütsche Barock. Als d Kerch entstäng, solld öt mä ön Kapell vöör d Asam-Brööhr see. Öt fluppde, ö Jrondstöck nävver hön Huuß (op dat Beld op d lenke Siij) z koofe, un do entstäng dann d Kerch. Dör joove se dr Naam St. Johann Nepomuk. Dobeij moss mo dora denke, dat dat ön Prevatkerch woch un kee Jeld van d Stadt övv van d Kerch koom. Ävver do hodde d Münchner jätt jäje, un d Assam-Brööhr moote se d Münchner op losse. Wat beij di Kerch opvällt, dat es, dat alles op winnich Plaatsch entstäng. Ävver dat heescht net, dat alles völl jeprummt es. D Architäktur, d Molerei un d Plastik send op önee aavjestämmt. Wä dörch di Kerch jeet, dä stelld vass, dat di dreijedeelt es. Va onge no ovve weed öt häller. Dö Bänk ställe dr düsterste Äck do. Dorövver litt önö Bereich,"}
{"id": "41430", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Oktoober eß dä zeente Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö jewöönlesch bruche. Commons: October – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "41479", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Febrowaa oddo Febrewar eß dä zwëijte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche. Fö_jewöönlėjj_eß och dä Faßteloovend em Fäbroaa, wäßwääje dä och enß jään dä Jecke Moohnd jenanndt weed. Em Söde wo der Faßterleer jiviert weed, bëij_de Allemanne, do hëijß_e och noch dr Hornish un Hornung. En jewööhnlejje Joohre han der Fääbrowa, der Määtß un der Novvämmbe der sellve Wochedaaach amm Aanfang, allso han_se all_de Wochedaare un Nommere fun iere Dare jlish — ävver opjepaßß: em Schalldjoh eß dä jäke Fëbroa net mėt dobëij! De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "41495", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Novemmber oddo Novämber eß dä ellefte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö jewöönlėsh bruche. Der Novvämmbe un der Määtß han der sellve Wochedaaach amm Aanfang, allso han se all de Wochedaare för Nommere fun iere Dare jlish. En jewööhnlejje Joohre es der Fääbrowa mėt dobëij — ävver en Schalldjohre eß hä dat nit. Dä Faßteloovenß Sessjohn fängg em Novëmmbo aan, jenougenůmme aam 11. 11. öm 11 Uur 11. Dö ströme em Rhingland de Jëcke zosamme un důnn schunngkelle un fiiere. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "41714", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Jannowaa oddo Janewar eß dä eetßte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche. Singe naame hätt_e fum römesche Jott Janus. Dä hät zwëij Jeseeschto un luuort domet enn_et alldo Jooh_un ennet nöüje Joohr ob ëijmool, un moß sesh_nidd_enß ömdriije do_föe. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "418691", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wadji es önö Farao van d 1. Dünasti. Hä rejiirde va 2880 bes 2870 v. Chr., anger Quälle sprääche va 2960 bes 2930 v. Chr.. Dr Naam Wadji bedüüt « Schlang van dr Horus ». Wadjis Papp woch Djer, dr Naam va sing Mamm es net övvermeddelt. Vorhiirod woch hä met d Könnijin Meritneit. Dat Jraav va Wadji wood ä Abydos jevonge. Öt woch mä ön Kull us Leehm met ö Daach us Holz un Strühmatte. A 3 Siije wore Kammere vöör Vörrat. Di woode dr Duude metjejovve, damet hä och no singe Duud jott vorsorcht woch. Jätt övver Wadji"}
{"id": "418695", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Teti es önö Farao van d 1. Dünastie. Öt es möjelisch, dat hä dr selbe wie Atoti övv Athothis I. es. Teti had mä kott rejiirt. Völl sprecht dovöör dat dat mä 1 Joohr veleet och mä 6 Mond wore. Öt loch op jädde Vall tösche 3000 v. Chr. un 2999 v. Chr.. Teti hod ävver nät mä dä Naam. Hä hosch och Iti. Singe Horusnaam es net bkannd. Jenau wi sing Vörjänger Hor Aha kann öt see, dat hä Menes es, dä als ischde önö äjüptische Jesamtstaat opjestalld hod. Dat es ävver net sescher. Ö Jraav va Teti wood bes hüü net vonge. Öt kann zwar dova ussjejange wääde, da töt ä Sakara woch ävver vonge hand d Wesserschaftler öt noch net. Veleet litt dat ävver och dora, dat hä mä ösun kotte Zitt rejiirt hod. D Kartusch va Teti"}
{"id": "418701", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hor Ni-netjer es dr Horus-Naam van dr 3. Farao uss d 2. Dünasti. Singe Nepti-Naam woch Ni-netjer-nebti, singe Hetepsechemui Singe Naam vängt moch op önö Hoof Liißte un Seijele. Sälvs ö jroff Beld van ön Statue jitt öt noch. En d Nööhde van öt Jraav va Hetepsechemui wood ö Jraav jevonge, dat möjelicherwiiß va häm stammd. Op önö Stee vängt mo, da töt em 13. Joohr va sing Rejentschaf kresdch jejovve hod. 2 Städd woode kapott jemaat. Dat bedüüt, dat d Voreenijung van Ovver- un Ongeräjüpte noch net z Äng wooch. Wä Nachfoljer va Ninetjer wood es net klooch. Dat hod met di politische Laach z do. D Wesseschaft jeet ävver dova uss, dat Weneg dr Nachfoljer wood. Jätt över Ni-netjer"}
{"id": "418705", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hor Neb-Re es dr Horus-Naam van dr 2. Farao uss d 2. Dünasti. Singe Nepti-Naam woch Weneg. Hä rejiirde va 2825 bes onjeväär 2810 v. Chr.. Singe Naam taucht an ö paar Ställe op ävver völl weeß moch net övver hem. Su es bes hüü net bkannt, wo hä bejraave wood. Öt kann vormuud wääde, dat dat ä Sakkara woch ävver jevonge wood dat jraav bes hüü net. Op en Ennschreft van önö Hohe Priistr us di Zitt tauche d Naame va 3 Faraos op, di hä bejraave hod. Enne dovan woch Nebre. Jätt över Nebre"}
{"id": "418711", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hor Qaa es dr Horus-Naam van dr 8. Farao uss d 1. Dünasti. Hä rejiirde va 2878 bes 2853 v. Chr., anger Quälle saare, dat hä va 2820 bes 2780 v. Chr. rejeerd had. Övv Semerchet, dä jo dr 7. Farao woch, Hor Qaas Papp woch es net sescher. Öt es och möjelich, dat Anedjib singe Papp woch. Enne van di 2 moss öt jewääh see. Hor Qaa moss ärch lang rejiirt ha. Quälle zeeje, dat öt övver 30 Joohr jewääh see könne. Öt jitt Anzeechen dovör, dat öt am Äng van Hor Qaas Rejiirungszitt net ösu reuisch zo jäng. Möjelijerwiiß joov öt Kresch. Hor Qaa wood ä Abydos bejraave. Si Jraav es jott 30 mol 23 m jruuß.Ön Trapp vüührt no d Jraavkammer öraaf. 26 Nävvejrääver woode jevonge. Dat düüd dorop hen, da töt ophood, all di Bedeenstete met dr Farao zsamme z bejraave. En d 2. Dünasti woch dat janz vorbeij. Walter B. Emery: Ägypten, Geschichte und Kultur der Frühzeit, 3200-2800 v. Chr. München 1964, S. 96-100"}
{"id": "418715", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Semerchet woch dr 7. Farao van d 1. Dünasti. Hä rejiirde va 2886 bes 2878 v. Chr.. En dr Templ va Abydos steet singe Naam och als Semesu. Semerchet hat onjeväär 9 Joohr rejiirt. Watt dono övv dobeij jenau passerd es, weeß moch net. Öt weed ajenomme, dat öt Kniiß en d Famelisch jejovve had. Singe Nachfoljer wood Hor Quaa. Semerchet wood ä Abydos bejraave. Jätt övver Semerchet"}
{"id": "418718", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hor Aha woch dr 1. Farao van d 1. Dünastie. Hä rejiirde öm 3000 v. Chr.. Wesseschaftler halde häm och vöör Menes, dä als Ischte önö Jesamtstaat Äjüpte jebeld hod. Sescher es dat ävver net. Hor Aha es dr ischte Farao övver däm mo jätt jenaues weeß. Su jitt öt Täfelcher op dönö steeht, dat hä Stüür vöör Öl kassiirt had. Usserdem weed va Scheffe met Zedereholz jeschrevve. Doruss schloss d Wesseschaft, dat hä Waar vorkloppde un koovde. Hä hodd met Menes, Djer, Imaib, Rechit, Het und Saiset önö Hoov Sööhn. Jeläävd hand di all ä Sakara. Hor Aha woch dr ischte Farao, dä ä Sakara bejraave wood. Dat düüd op di äng Vorbongeheed zo sing Famelisch un zo Sakara hen. Van ö Täfelche, dat moch vonge had, es bekannd, dat Hor Aha jäje d Nubier Kresch jevüürt un jewonne had. Usserdem steeht op ö anger Täfelche, dat hä Handel met dr Nahe Oste bedrevve hod. Och ön Tuur no öt Hällichdom va Neith wood opjeschrävve. Mii weeß moch övver häm net. Öt Jraav va Hor Aha"}
{"id": "418722", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hor Hetepsechemui es dr Horus-Naam van dr 1. Farao uss d 2. Dünasti. Singe Nepti-Naam woch Hetep-Nebti. Hä rejiirde va 2853 bes 2825 v. Chr. Als hä Farao wood, hod Äjüpte ön schwoch Zitt. Hetepsechemui woch net met singe Vörjänger vorwandt, un et weed ajenomme, dat hä uss öt Ostdelta koom. Wi hä Farao wood, es net bkannt. Sälvs sing Amtszitt es mä jeschätzt. Övver häm wood komm jätt jevonge. Sälvs d Ställ, wo si Jraav es, kann net jenau bestämmt wääde. Öt weed ävver erwaad, dat öt ä Sakkara lit. Sing Zeeche woode en ö Jraav jevonge, dat 120 mol 40 m jruuß es. Dat kann ävver och öt Jraav va Nebre see. Wöch dat ösu, dann hödd mo bes hüü Hetepsechemuis Jraav noch net vonge. Jätt över Hetepsechemui"}
{"id": "418725", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Djer es önö Farao van d 1. Dünasti. Hä rejiirde va 2952 bes 2880 v. Chr., anger Quälle sprääche va 2999 bes 2952 v. Chr. Djers Horusnaam es Hor Djer. Angisch als beij sing Vörjänger es singe Joldnaam övvermeddelt. Da woch Ni-nebu. Djers Papp woch Hor Aha, sing Mamm hosch Chenedhapi. Dr Naam va enne Sohn es met Wadji övvermeddelt. Övv dr Naame va sing Doohter Meritneit woch, kann net met Sescherheed jesaad wääde. Öt Jraav va Djer wood ä Abydos jevonge. Öt hodd 318 Nävvejrääver, wo singe Hoofstaad met bejraave wood. Djers Jraav es öt jrützde, dat us d 1. Dünasti bkannd es. Djer jilt als dä jennije, dä aavong a dr Jott Osiris z jlööve. Peter A. Clayton: D Faraone. Bechtermünz Vorlach, 1994, S. 14, 21f. ISBN 3-8289-0661-3"}
{"id": "418728", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Den es önö Farao van d 1. Dünasti. Hä rejiirde va 2870 bes 2820 v. Chr., anger Quälle sprääche va 2930 bes 2910 v. Chr.. Singe Horusnaam woch Hor Den, singe Nebti-Naam Chastj. Zosätzlich hod hä önö Truunnaam. Den woch Sepati. Dr Joldnaam es net janz övvermeddelt. Dens Papp woch Wadji, sing Mamm d Könnijin Meritneit. Vorhiirod woch hä zweimol, eemol met Semat un dono met Batires. Ee Kengk hosch Semerchet. Den rejiirde siihr lang un doher kann mo saare, dat hä dr wichtichste Farao us d 1. Dünasti woch. Di ischte Joohre wood hä zwar dörch sing Mamm, di möjelijerwiis d ischte Könnijin va Äjüpte woch, bestemmt, ävver hä woch önö joe Farao. Op önö Stee, dem d Wesseschaft vonge hat, wood völl övver häm jeschrävve. Den hat als ischte Farao dr Naam „Könnig va Ovver- un Ongeräjüpte“. Dat Jraav va Den wood ä Abydos jevonge. Ön 24 m lang Trapp vüürt bes no d Jraavkammer, di dörch önö Kei vorschlooße wood. En d Zitt va Den maade d Konst va Äjüpte un d Hürojlüfe jruuße"}
{"id": "418731", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anedjib woch dr 6. Farao van d 1. Dünasti. Hä rejiirde va 2892 bes 2886 v. Chr., anger Quälle sprääche va 2910 bes 2890 v. Chr.. Singe Horusnaam woch Adj-ib, singe Nebti-Naam Meri-pi-bia. Anedjib wood dörch sing Jraavanlach ä Abydos bkannd. Di leed hä derekt nävver d Anlach van d Könnijin Meritneit bouwe. Watt d Wesseschaft Schwirichkeete maad es, dat uss di Zitt va Anedjib 3 Jrääve jevonge woode un besongisch dat Jraav S 3038 Nebitka va völl Äxperte vöör dat va Anebjib jehalde weed. D Jraavkammer un och d Vörrootsräum woode onger önö klenge Hövvel ajelaat. Dat weed als ischte Schrett zo d Mastabastruktur, dat es di Vörstuuf zo d Püramide, jeseeh. Jätt övver Anedjib"}
{"id": "419069", "contents": "Unger dämm Motto „Arsch huh, Zäng ussenander!“ hann sich em Johr 1992 kölsche Musikjruppe un Schauspiller, un e paa andere Künßler zesamme jeschlosse, öm jäje Fremdefeindlichkeit un Antisemitismus ze demonstriere. De jrüsste Demonstration, unger anderem mem Willy Millowitsch, hätt am 9. November 1992 om Chlodwigplatz stattjefunge. Ävver och de BAP, dä Jürgen Becker, dä Klaus Bednarz, de Bläck Fööss, dä Viktor Böll, Brings, dä Rolly Brings, dä Charly T., et Elke Heidenreich, de Höhner, dä Jean Jülich], L.S.E., et Samy Orfgen, Shary Reeves, et Anke Schweitzer, The Piano has been drinking, Triviatas - 1. Kölner Schwulenchor, dä [Vassilis Nikitakis, Viva la Diva, dä Bernd Winterschladen, dä Zeltinger un sing Bänd un EM:ZEH wore dobeij."}
{"id": "419070", "contents": "De Edelweißpirate woren moodije Junge uss Ihrefeld, die em Kreesch un d'r Nazi-Zick en Kölle Widderstand jeleistet hann. Leider Joddes sen se opjefloore un von dämm „brunge Jesocks“ opjehange wudde. NS-Dokumentationszentrum Kölle: Von Navajos un Edelweißpiraten"}
{"id": "420424", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Claus Philipp Maria Schenk Graf von Stauffenberg jeboore am 15. November 1907 en Jettingen, Bayere, ermordet am 21. Juli 1944 en Berlin, wor e'ne deutsche Offizier em Zweite Weltkreesch un eene von dä zentrale Widderstandskämpfer jäjen de Nazis. Hä hätt persönlich die Bomb jelääsch, die am 20. Juli 1944 de Hitler en de Luff jaare sollt un wor als Stabschef beim Befehlshaber vom Ersatzheer entscheidend aan d'r „Operation Walküre“ beteilisch, dämm messjlöckte Staatsstreich, dä e Engk vom Kreesch maache sollt, inn äwe noch en d'r selewen Naach et Läwe jekoss hätt."}
{"id": "420427", "contents": "Xena: Warrior Princess es en Amerikanesch Zeischentrickserij, de ursprüngklisch vun enem nomens Robert Tapert vör enen Kurtzoppdredt in d'r Hercules: The Legendary Journeys 1955 ussjedaach gewoode woodt. Lucy Lawless - Xena Renee O'Connor - Gabrielle Ted Raimi - Joxer Commons: Xena: Warrior Princess – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "420439", "contents": "Gouda is e ne lekkere Kies, dä nit vill stink. Hä hät singe Name vun dä Stadt Gouda en de Nederläng, wo hä häekütt, un dä ier Kiesmaat en bekannte Attraktion fö de Touriste us aller Welt es. Bei ons weed hä och un för allem Holländer Kies jenannt. Dä Kies kütt et eets en Form vun Rädder op der Maat, un et jitt inn en drei Klasse, en „Jung“ odder „fresch“, en „Meddelahl“ odder „meddel“, un en „Ahl“. Je ähler, desto düürter."}
{"id": "42092", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Dezemmber oddo Dezämber eß dä zwöllefte un läzde Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche. Zwëij wėshtijje Fäßßdaare senn em Dezämmbo, Wëijnachte (25. 12.), Sillvëßto (31. 12.), un de Azvënnz_Sunndaare. Dr Sëpptëmmbo un dr Dezëmmbo fange en jedem Joohr mem sellve Wochedaaach aan, un han dröm bes_op Sylvester alle Wochedaare un Nommere fun de Dare jlish. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "42130", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Sepptämmber oddo September eß dä nüngte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "42150", "contents": "Dä Juuli oddo Juli, oddo och Julaij eß dä sibbente Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "42191", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Juuni oddo Juni, oddo och Juuno, eß dä sëkßte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö jewöönlėsh bruche. Juno, Juuno säät mer öff am Tellefon, em Funkfäkehr un wänn_et loud eß, wo mer schlääch hüre kann, domet mer t bäßßer fersteijhd un dä Juni net esu läjsh mem Juuli ferwääßelle kann, wo di zwäij dorr_esu äänlish klinge. Dröm säät mer för dä Juuli en so ne Fälle och dä Julai. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "42245", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Meij oddo Mai eß dä fönneffte Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "42268", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Määz oddo Määz eß dä drette Moohnd em Joohr em krißßlijje Kalländo, dä mijo fö_jewöönlėsh bruche. De Määtß un de Novvämmbe hann en jedem Joohr et Fohältneß fun_de Nommere fun ierə Dare un_de Wochedaare jlish, un fange och mem sällve Wochedaach aan. Ußer en Schalldtjohre eß dä Fääbrowa och mėt_fun_de Pattih. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "424067", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Ketsch es dat watt vam Appel ävver och va anger Opß net jesse wäde kann övv wäde well. Sö bestehd meeßd us dä Kääre, dat Stellche un jätt van d Hutt. Commons: Apple cores – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "426944", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En dr Fleejeräj beschrief dä Bejreff Ground-Controlled Approach en beshtemmpte Aat ze Lande, nämmesch, dä Pilot vun_de Ääd uß met Radar un Funk „erungerschpresche“. Dat wet zemiihts aanjwandt, wann dä Pilot nit jenooch Seesch hät, fö nommaal ze lande, un och oohne Instrumente aan Bocht ußkumme moß. Affjekööz weed dat GCA, un kütt uß dä Fleejershprooch Änglisch, wi esu fill, wat met de Flejeräj ze donn hät. En dä Luffbröck noh Bällin am Eng fun de 1940-er Johre wood faß nur met maßif GCA jelandt, weil di sellfß bei schlääsch Wedder fleje moote, öm ier Pensum ze schaffe, un besöngisch, weil de Fleejer esu deesch aan deesch eronger kohme, dat dat us däm Bleckwengkel fun de Pilote jaa nit möschlesch jewäse wöhr, de Affshtänd zwesche inne för de Langunge reschtesch enzeschäze."}
{"id": "4285", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Adam Wrede (* 12. April 1875; † 21. Dezember 1960) hät Jeschichte, Jermanistik, Philologie un Jeografie en Bonn un en Münster studeet. 1896 woodt hä zo enem Metjlid vun der KDStV Novesia Bonn, ener katholische Stundenteverbingung. Vun 1903 bes 1927 hät hä als Oberlährer odder Studienrat em Schillerjymnasium en Kölle jearbeidt. Singe Doktor (Dr. phil.) hätte 1905 en Tübingen jemaat. 1915 hät hä sing Habilitation an der Kölsche Handelshuhschull jemaht, me'm Werk Südniederländische Einflüsse auf die Kölner Schriftsprache (Wie de Niederländer uns kölsche Sproch verändere). Vun 1921 aan wor he Professor aan de Uni en Kölle. Der Wrede wor e Metjlid vun der NSDAP zick 1933 un sing Publikatione widderspeejele et, för e Beispill hät hä 1936 Deutsche Volkskunde auf germanischer Grundlage geschrieben. 1960 es der Wrede jestorve. Mer kann singe Jrav om Melate-Fridhoff en Kölle finge. Im zo Ihr jit et hückzodaach en Köln-Nippes en Adam-Wrede-Stroß. Dat es janz en der Nöh vun der Flora (Botanischer Garten). Berümp es dä Mann wäje singem"}
{"id": "429930", "contents": "Münster in Wäßßfale is ene Kreijsfreije Stadt im Bundesland Noodrhing-Wäßfaale. Vun 1815 bes 1946 wor Münster Houpshtadt vun dä domalije pröißische Profinß Wäßßfale. Münster litt medden im Münsterland. Durch de Stadt fließ dä Bach Münstersche Aa. Münster is sigg 1915 offiziäll Jroßshtadt; doa wunne jetz um de 316 000 Innwohner. Münster is e jroß Dienstleijstungs- un Forwalldongsstamdocht met mehrere Huhschulle, däm Verfassungsjereechshof, däm Ovverforwalldongs-Jereech, däm Lantshaffßfobannt Weßßfaale-Lippe und ene Bezirreksrejierung. Münster hätt ene kathoolische Bischoff. Et Bistum wood 799 jejründet, un de eegste Bischoff woor dä hillije Ludjerus. Münster is amfürsish bekannt als Stadt wo der Wäßßfählische Friede jeschloße woohd (nevve Osnabrück) sowie för sing historisch Rothuus. Mer kennt et ouch als Fahrrad-Shtadt. Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Mönster Shtadt Bottrop | Shtadt Mönster | Shtadt Jellsekerrsche | Kriiß Borke | Kriiß Kooßfëlldt | Kriiß Rëklenghuuse | Kriiß Shtëijnfoot | Kriiß Waredörp Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen"}
{"id": "442603", "contents": "Hindi es en Shprooch en Indije, houpsäschlesch. Et weet ojinaal हिन्दी udder en Urdu نىقگ jeschrevve, och „hindī“ en latteinische Bochstaave. De Shprooch eß uß de Seesch fun de Shprochewesseschaff zosamme met dämm Urdu en Aat Einheit. Zwesche dä zwei jidd_et bloß e paa Wööt Ongerscheed, wamm_mer se jeschwaadt hürt. Jeschrevve wäde se ävver janz eijen. Dat Hindi en dä Schreff Hindi, wat fun dä Devnagari un fum Sanskrit affschtammp, un sesch koum dofum ungerscheidt. Ußerdämm sin di Lück, di Hindi schwaade dermiihtß Hindus, dojäje sin de Völlker, di Urdu schwade, bahl all Muselmane. Mer schätz, dat öm de 370 Millijuhne Minsche met Hindi als ier Motterschprooch opjewaahße sin, un öm der 155 Millijuhne zosätzlesch Hindi künne, wat nit dänne ier Motterschprooch es. Hindi weed in de miihßte noodindesche un meddelindesche Shtaate jeschwaadt un verstande un es en Ampsschprooch en dä indesche Bundesstaate Andamanen, Bihar, Chandigarh, hhattisgarh, Delhi, Haryana, Himachal Pradesh, Jharkhand, Madhya Pradesh, Rajasthan, Uttarakhand, Uttar Pradesh, un Nikobaren, un o_noch en Pakistan. Kalle don se Hindi ävver nevvebei och aan andere Stelle en der Welt. Em Paziffik sin diverse Afflääjer un Dialekte fum Hindi aanzetreffe, ävver och in England, met de Ennwanderer dohen jekumme, un en der USA"}
{"id": "442626", "contents": "Dä Podbielski Eischboum shteijd_en Bällin-Schalottebursch aam Olympia-Stadijon. Hä eß öm de 200 Johr alt. Singe Name hät hä fun enem Fründ un Skatbroder füm letzte dütsche Kaiser Wellem, däm Ministo fum dütsche Reisch, dämm Victor fun Podbielski. Doh, aam Shadijon, shteit se als enne Pangdang zo dämm Öölboum aam jriischesche Tempel op de annder Sigg. Nohdämm dä Podbielskis Victor 1906 zoröck jetrodde wohr, hät hä sesch em Spocht för Dütschland anggascheet, un 1912 för sing Fatterland de Olympija-Mannschaff aanjeföhrt un kräfftesch metjewerrek, dat em Johr 1913 dat dütsche Schtadijon en Bällin aam Jruhnewald jebout wood. Dat eß hück em Bezörk Schalottebursch un heiß noh paa Mol ömboue Olympijaschtadijon. De Eisch hät all dat un zwei Kreeje övverlääf, un wohd imm ze Iehre esu jenannt. Se es beß di Daare als ene Treffpunk beliep. D Podbielski Eischboum"}
{"id": "4427", "contents": "Dat Allfabeet, dat sinn de Bohstaave hingerenannder. Datt eßß allsuh kwaasi en Annenannderreijung vunn dä kleijnste Deijle vunn dä Sprooch. Erfunde hätt dat dä Phönizier. Et Schrieve woord domet so eijfach dat et jeder liere ka. Dat woor dofüür ned esuh jesinn, zem Beijspill mit dä Hieroglyphe vunn dä Äjypter, un de Shinese han dat bes hück nit hinjekrisht. Maach wigger, bee on jitt et doch mieh wie e poor Bohstave un et jitt och mieh wie dree E-Luut."}
{"id": "4428", "contents": "Dat Alaaf_Rückhol_Bändshen hann en paa wishtijje kanevalißte an iihre Uniforrme oddor Koßtüühme. Wat eß dat? Enne Jummi dä mer bovve un unge faßßmaache kann. Wo eß dat joot för? Tjaa, wenn su enne wishtijje Minsch om Paraadewaaren fiert, dann weet dämm zojejuubeldt un hä jrööß zoröck. Et sinn beijna nuur Männe, un ed jeihd_och nuur öm Männe ier Kläjde. Wink dä kandidaat, do rötsh sing Himp no bovve, jrööß_e jaa met de Häng noh Bovve, rööv_och noch „Alaaf!“ do_bäj, dann rötsch_em de jannze unniforrem_jagg_üvver der Jöödel_erop. Jäz hüüert_e op, lööt de Häng sinngke, un dann? Et Himp knubbeld övver_em Jöödel, dä Fraaß shtaud sijj_övver_em Buch ( di Lück han emmer decke Büsh, jlöüv_et mer ) un baahl süüt dä jannze kanevalißß jet fo_fröönßelld_uß. Bah nää, dat moßß nit sinn! Jez kütt dat Alaaf_Rügk_Holl_Bänndshe un tredd_en Akzjoon, wem_mer_et do_füür inne aan der ungershde Knopp fum Wööbshe un aan dä Hooke oddor Knopp meddsen zwesche de Beeijn aan de Botz määt (dä joode Shniider sääd_em Shrett, mir Nomaal_Minsche saare wall unger_em Sack, senn jo all aal Männer, felleijsh esset och jeshrummpelß) allso do weed dat Allaaf_Rögholl_Bänntshe draan jemaat. Weijl_t uß Jummi eß, trigg_et däm Joode mann sing Himp un Jack widdor noh"}
{"id": "446065", "contents": "Dr Bejriff „Zint“ odder „Zinter“ hätt janz fröher in Kölle „sent“ jeheiße, hä kütt ävver us dr lateinische Sproch un heiß do so vill wie „ad sanktas“, dat es et sellwe wie hillich. Do mer em hillije Kölle sinn, jitt et alle Nas lang en Kiresch. Jetz kütt et, die heiße dann: Zint Pitter, Zint Kunibät odder Zinter Kloos un esu wigger. Vör de Pänz kütt ejmol im Joohr dr hillije Zinter Mätes, dä es, wie mer süüt, dubbelt hillich, wor ävver trotzdemm ne jode Minsh."}
{"id": "451294", "contents": "E Pißßowa es ene Plaz, woh mer zom Pinkele hen jeit. De miihßte Pißoare en dr Welt wäde för Männer sin. Aff un aan säät mer ävver nit bloß fö dä Roum, söndern för en einzel Sickens och Pissoaa."}
{"id": "4612", "contents": "Allu eßße Metall un e shemish Ellemänt met dä Ochtnungszal 13, affjeköz Al, et weed vill em Flochzeushbou enjesäz, jlänz silvern un esset läishzte Metall waddet jitt, ävver doför ess_et öhnlish shtabihl, lööht sish ävver doch joot forme un shnigge. Commons: Aluminium – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "4615", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Altbier es en schwatzes Bier dat dä Düsseldorfer unn de Lückscher vumm Niderrhing jään drinke. Et ess övverjärisch wi Kölsch, Bönnsch, Degraa unn angere Biere vumm Rhing. Äwwer et es schwaat unn nėt helljelb wi Kölsch oder Pils. Dat Maalz ußß däm dat Bier jebrout weed bliiv jet ze lang inn dä Broodröhre unn ėßß däswäjje dunkler wi dat Maalz watt ma föör Kölsch brouch. Et schmäck och jet süßer unn krääftjer wi et Kölsch. Alt kann jeder broue, nit nur in Düsseldorf. De bekannteste Brouerei föör Altbier ėßß Diebels. Bolten in Korschebrooch ėßß dä aalste Brouerei und brout och en Ur-Alt. Altbier jitt_et och woangers op dä Welt, zem Beijspill dat Pale-Ale vunn dä Eisenbahn-Brauerei in Blumenau (Brasilien). Altbier jehüürt zo de KAP un dat jitt_et och emm Pittermännsche. Websigge vunn dä Diebels-Brouerei Schumacher uß Dößßeldorrəf Websigge fum Uerige en Dößßeldorrəf Füchschen en Dößßeldorrəf Schlüssel en Dößßeldorrəf Frankenheim Alt Brouerei Övver et Schwelmer Alt Övver et Hannen Alt"}
{"id": "462942", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Am 20. Aujust 2008 stürzde dr Spanair-Vluch JK 5022 beij dr Start ä Madrid aav. Beij dat Onjlöck koome 153 Persune öm öt Lääve. Dat Vluchzeuch MD-80 van d zweidjrützde spanische Vluchjesällschaft Spanair solld van dr Vluchhaafe Madrid-Barajas us no Jran-Kanaria vleeje. Dr iischte Vorsuch fluppde at nett, un dr Start mood aavjebroche wääde. Dr zweide Aalouf öm 14:45 Uhr wood dann zo ön Katastrof. Öt moss noch ongersood wääde, wisu d Maschiin aavstürzde. Wä öt jeseeh hat, dä sproch dovan, dat ö Triibwärch ä Brand jeroone wooch, als JK 5022 am beschleunije wooch. Kott dono broch dr Jätt ä zwei Deele. Uss d Nachrichte"}
{"id": "4631", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Altreusheräj eß dä Laden funn_ennem Altreusher. Ävver och sing Larer zäält med bäj sing Allträushereij. Sing Jeshäff, allso dat Jewärbe, däm dä Allträusher noh_jäjdt, dat kam_mer och „de Alltröüsheräij“ nänne. Typpish fö_n Alltrüüsheräij_eß, dat_se folljestůbb_eß met alle_mööshlishe Kroohm, un nuur dä Alltreusher — met Jlöck — der Dorrəshbleg_hädd_un_jät fingk. För jewöönlijj_eß dat aale Kroohm. Nit sällde hät ald däm junge Alltroüsher singe Fattor oddo Füürjänger dä Kroohm ad jekanndt. Ävver noh däm Motto: „Mier shmiiße nix fott. Hee weed nuur forkouf.“ hälld_enne joode Alltröisher sing Saache zesamme. Di Bezäjshnung Aan- un Färkouf shtäijt för dä DDR un den Oßß_Deutschen un de Bälliner iere Bejreff förr_enn Altreusheräj. Besönders de Bälliiner sare och jähn Trödler för ene Altreuscher, un Trödellladen för de Alträuschereij."}
{"id": "463457", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Betty Hutton(* 26. Fäbrowa 1921; † 11. Määts 2007 es en Filemschauspellerin us d USA. Als Sängerėn woch di Vrau och ongerwäß. Betty Hutton hät en de foljende Spellfilme metjespelld: The Fleet's In (1942) Star Spangled Rhythm (1942) Let's Face It (1943) Happy Go Lucky (1943) The Miracle of Morgan's Creek (1944) And the Angels Sing (1944) Here Come the Waves (1944) Incendiary Blonde (1945) Duffy's Tavern (1945) Stork Club (1945) Cross My Heart (1946) The Perils of Pauline (1947) Dream Girl (1948) Red, Hot and Blue (1949) Annie Get Your Gun (1950) Let's Dance (1950) The Greatest Show on Earth (1952) Sailor Beware (1952) Somebody Loves Me (1952) Spring Reunion (1957) Et Betty Hutton hät och ettlijje Leeder jesonge, di ene Hit woode: Murder, He Says (1943) (uß dämm Fillem Happy Go Lucky) Doctor, Lawyer, Indian Chief I Wish I Didn't Love You So It Had To Be You Hit the Road to Dreamland Orange Colored Sky You Can't Get a Man with a Gun Can't Stop Talking Blow a Fuse A Bushel and a Peck"}
{"id": "464461", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Amoklouf va Jabukovac vong am 27. Juli 2007 en öt kleng Dörpche Jakukovac statt. Dobeij knallde Radsosavljevics Nikela vönf Männr und viir Vraue aaf. Zosätzlich woode noch zwei Mänsche schwoch vorletzt. Isch am näxde Daach wood hä jeschnappt. Nikela wooch krank em Kopp. At zwei Mond vöör dr Amoklouf hodde s häm en ö Spital vöör Nervekranke jestoppd. Hä wood ävver vreuer entlosse on solld wärm jesond see. Nikela hodd Krach met sing Vrau un hodd se höör jetuppt. Öm 17:30 Uhr jäng hä met si Jewäähr vöör d Döör on troff drei Lüüh us d Nobberschaft, di hä kapott schoss. Ee Huus donävver maade hä dat sälve met ö onjeväär 60 Joohr alt Pärche. Hä jäng wiir un troof ön au Vrau, vroode hör, övv s a vlachische Hokuspokus jlöövd – watt s ävver net däng – un jäng wiir. Ön kotte Zitt dono schoss hä op singe Kusäng, dä dobeij schwoch vorlätzt wood. Ävver domet noch net jenoch. Säähs anger Lüüh us öt Dörp braat hä noch öm. Dono jäng hä op dr Kerchhoff,"}
{"id": "464462", "contents": "Dä Jakob Stöckl wood 1946 jeboore. Hä es Professor en Bayere un en de Millschweetschaff tätesch, un es do och ene Verbandsfunksjonähr. Hä es katoolesch. Dä Jakob Stöckl hät aan de Technische Universität en Münche op Ajraa-Inschenjör mem Schwerpunk Milschweetschaff studeet. Dat Studijum es ävver nit en Münsche sellver, sönder en Weijeshtefan. Em Johr 1973 hät hä en Weijeshtefan beim Institut för de Bedriefsweetschaffsliehr fun de Söddeutsche Versoochs- un Fochschongsaanstalt för de Millschweetschaff aanjefange. Em Joohr 1991 wood hää Assistent fun de Geschäffsleidong fun de Bayerische Milsch-Industrie-Jonosseschaff (BMI) en Landshut un es zick 1994 doh der Baas fum Vörstand. Dä Stöckls Jakub määt sesch för de Landweetschaff un de Foderweetschaff stärek, en Dütschland un Europpa. Hä es näve singem Berof och noch zick 1995 em Vörstand vum Milchindustrieverband (MIV) en Dütschland un 1996 em Präsidijum vum Dütsche Raiffeisenverband (DRV), un zick 2001 em der Vörsetzer em Kuratorium fun der Frünnde un Förderer fun Weijeshtefan. Baieresche Staatsmedallje en Selver (2006)"}
{"id": "464483", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat KZ Barth[1] woch ö Usselajer van öt Konzentratiunslajer Ravensbröck. Öt wood em Joohr 1943 en d Nööhde van dr Ocht Barth opjebouwd, öm bellije Lüüh z kriije, di vöör d Heinckel-Werke mallohrde. En d NS-Zitt jäng öt d Lüüh en d Jäjend va Barth ärsch jott. Do woode Wärke jeboud un öt koom Jeld onger d Lüüh. Su maade s am 10. Juli 1936 do önö Vluchplatz am Rand va Barth op. Dä wood meetstens va d Heinckel-Werke jenotzt, denn di hodde en d Nööhde hön Werk. Dörch dr Zweide Weltkresch woode Lüüh, di zopacke kutte emmer knapper, dä Drock op d Firme ävver emmer jrüüßer. Su moote d Heinckel-Werke flotter un flotter Vluchzeuje bouwe. Damet dat övverhaupt meujelich woch, satze s Jevangene us öt KZ enn. Dozo woode 6 Halle van dr Vluchhaafe ömzüngt, damet kenne vottloufe kutt. D ischte Lüüh, meetstens woore dat Jüdde un Zijeuner koome em November 1943, 200 Mann, öm jenau z see. Ö paar Dach doropp koome noch ens 300. Un ösu held sich dat dra. Zsamme woode do övver"}
{"id": "464484", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Joseph Robinette „Joe“ Biden, Jr. (* 20. November 1942 ä Scranton, än Bundesstaat Pennsylvania) es önö Politiker us d USA van d Demokrate. Hä es de 46. Präsident von d USA un es dr Nachvoljer va Donald Trump. Hä had Räät studeert un Senator von der Staat Delawär. Biden wood am 23. Aujust 2008 als Vize-Präsident va Barack Obama bekannd jejovve. Biden studiirde an d Universität va Newark en dr Staat Delawär un dono an d Sürakus Universität, wo hä singe Avschloss maade. 1969 wood hä Räätsvordriiner ä Delawär. Bidens ischte Vrau und sing Dootr storve 1972 beij önö Autoonvall, 2 van sing Sööhn övverläävde. 1977 hiirode hä öt Jill Tracy Jacobs. Us di Ehe stammde önö dreide Soohn. 1973 wood hä öt ischte Moll Senator. Va do a hat hä dat vönfmoll jeschafft. Am 23. Aujust joov Barack Obama bekannt, date m Vall va sing Waahl zom Präsidente, Biden singe Vize wääde solld. Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James Monroe | John Quincy Adams"}
{"id": "464509", "contents": "Dä Hans Rudolf Knipp (* 10. Mai 1946 en Möllem † am 2. Dezember 2011 en Altenkirchen) hät Leeder un Texte jeschriwe, en de Houpsaach en Kölsch. Hä däät zosamme met met singer Frau Heidi en Kölle wonne. Hans Rainer Knipp wor e'ne 68-er, denn domols funge sing jruße Erfolje aan. Dozo jehüüre: Mir schenke dä Ahl e paar Blömcher — 1968 eets vum Lotti Krekel jesunge E'ne Besuch im Zoo — 1969 e'ne Hit för de Horst Muys jewoode Buuredanz — met de Bläck Fööss e'ne Hit jewoode Ming eetste Fründin — jesonge vun de Bläck Fööss Buenos Dias Matthias — jesonge vun de Paveier Ich han de Musik bestellt — jesonge fun de Paveier Dat Wasser vun Kölle — 1983 e'ne Hit för de Bläck Fööss Mer bruche keiner dä uns säät — för de Bläck Fööss Unsere Stammboom — 2000 och för de Bläck Fööss Zesamme jenomme hät hä ald mie wie 700 Leeder jeschrevve, och för ene Hoofe andere Lück, di en Kölle odde em Faaßteleer e'ne Naam hann. Ävver och för andere Affnämmer hät hä jeärbeit. Dä Tex von dämm Tittelleed „Wartesaal der Träume“ uss dämm ZDF singer Sendung „De Weltrings vum Haupbahnhoff“, wat de"}
{"id": "464511", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger önö Fastelovenzjeck vorstehd mo önö Mensch vöör däm dr Fastelovend mi wäät es als jedde angere Daach em Joohr. Do spelld öt Wäähr kenn Roll un do moss och dr leitzde Urlaubsdaach dra jlööve. Vöör önö Fastelovenzjeck väng dr Fastelovend am 11. November öm 11:11 Uhr a. Mo trefft sisch an enn aavjesproche Stell, döck es dat dr Maat un do weed beij ö Jläsje Biir, dö Kölsche bestönd do op Kölsch, d Düsseldorper op hön Altbiir, jeschunkeld un jesonge. Dat duurd dann ö Stöndche övv zwei un dann jeet öt en d Altstadt, öm do dr Daach ussklenge z losse. D Weihnachtsdaach halde önö Fastelovenzjeck zwar van öt Schunkele aav ävver met sing Jedanke bliid hä ni witt vott van d vönvde Joohreszitt. D Daach va Vettdonnersdaach bes Veilchediinsdaach jehüüre d Fastelovenzjecke un kenne weed s dova aavhalde, 24 Stond dr Daach op Jöck z see. Vöör völl Fastelovenzjecke es dr Rusemondaach met singe Zoch dr wichtichste Daach van öt Joohr. Am Aschermittwoch es vöör önö Fastelovenzjeck dr Fastelovend z Äng un mo jeed zm"}
{"id": "464512", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dä Ussdrock Sester Pääd bedüüd, dat enne stämmisch, deck, met anger Wööd ösu jebouwd es wi d Pääder van d Sester Brouwerei ä Kölle. Bkannd wood öt Sester Pääd dörch dat Läddche van d Paveier „Beinah, beinah (hädd ich se jebützt)“. Do kütt drä vöör „Doch dat Rita häd e Föttsche su wi ö Sester Pääd“. Dat Sester Päd stäng sujar öns vöör Jerich. Am 31. Januar 1984 troon ö Pääd van d Sester Brouwerei jäje öt Auto van ön Vrau us Kölle. Dat koom vöör Jerich. D Brouwerei mood vöör dä Schade opkomme un 1950 DM zaahle. Das kölsche Liedbuch, LUND Verlagsgesellschaft mbH, 2005, ISBN 3938486007, 9783938486009, 48 Seiten Das Birkutscher-Urteil ä Huchdütsch"}
{"id": "464513", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Plenke odder Plänke deiht mer bemm Schriive, wammer Zwescheröüm tipp, wo_er kein henjehüüre, vör odder henger enem Sazëijshe odder annder esu äähnlesch Zëijsche. Henger Aanföhrungszëijshe, Klammer-Op, Trennshtesch, un mansche Bendeshtresch jehüüre bei uns kein Zwescheröüm. Vör Komma, Punk, Shtreshpungk, Roofzëijshe, Froorezëijshe, Afföhrungszëijshe, Klammer-Zoh, un mansche Bendeshtresch shtonn beij uns kei Zwescheröüm. Wann dann doh doch eine eß, weed dä och ene Plenk ov Plängk jenannt. Dat Woot kütt fum änglesche blank, wat genou „Zwescheroum“ odder Leddisch-Zëijsche bedügge deiht. Wam_mer et Jääjedeil määt, alsu Zwescheröüm fott löht, di do hen jehüüre, dann säät mer, mer dëiht „Klëmpe“. Em Dütsch sen de Zwescheröüm bem Tippe un Schriive un em Schreffsaz en der DIN 5008 jerääjellt, un mir hallde uns hee em Kölsche och do draan. Vill ander Shprooche dunn dat jenou esu uddder janß ähnlesch maache, ävver lang nit all, nit ens di och uns Lateinesche Schreffzëijshe bruche donn."}
{"id": "464525", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Et kütt wie et kütt es önö Sproch. Ä Kölle jilt „Et kütt wie et kütt“ als zweide Parajraf van öt Kölsche, manche saare och öt Jrundjesetz vam Rhingland.. Dä Sproch bedüüd, dat mo kenne Schess vöör dat ha soll, watt op enne zokomme kann. Dat lädd sisch doch net ändere. Alles weed ösu paßeere, wi öt vorjeseeh es. „Et kütt wie et kütt!“ Dä Sproch „Et kütt wi öt kütt“ woch öt Motto van dr Kölsche Fastelovendszoch em Joohr 1992. Kölsche Jrundjesetz [1]"}
{"id": "464586", "contents": "Mer seet, „die dunn sesch wie de Kesselfleker en der Hoor han“. Dat is wol so jewesse, dat de Lück, die als Kesselflicker ungerwähschs woare, sisch immer jezänk han. Un weä üvver et Land fuhr der woor wat mer hök enne Prolet für seet. Dat sin minderwertije Minsche, die fluche un suffe un dun sesch schloon, esu dëngke de Lück unger onß, di sesch fö_jët Bëßßorreß hallde. En fröjere Zigge, shpäädestens af dem 13. Johrhundert, joov_et en Ongerscheidung zwesche de sujenannte „Ihrlesche“ un de „Uniehrlesche“ Minsche bei uns em Land. De „Ihrlesche“ wore de Säßhafte, maach sin, och mieh. Wä nit säßhaff wohr, dä konnt avver nur ene „Uniehrlesche“ sin, un övver esu eine daachte de andere schlääsch. De Kesselflecker trokke fun einem Oot noh_m andere, ene Kesselflecker kunnt nit en enem Dörp levve, do hät dä nit jenooch ze donn för si Lääve. Esu däte de Kesselflecker ävver öch, wann ens zwei Pattije fun inne en einem Oot zosamme kohme, di nit zosamme ongerwähß wohre, sesch öm de Kunde strigge. Wi de Kesselflecker äävens. Peter Honnen: „Geheimsprachen im Rheinland“, Rheinland Verlag, Kölle, 2. Oplaach, 2002, ISBN 3-7927-1728-X, Sigge 12 un 13."}
{"id": "464599", "contents": "Yerkish es en künßlijje Sprooch met 256 apstrakte Sümbole för Saache un Täteschkeite, alsu och en Zeijchesprooch. Ußjedaach han se ene Professor för Psüscholloji, dä Ernst vun Glasersfeld un dä Pedro Pisani em Johr 1970. Di zwei ärbeijde em Ammiland en Atlanta, aam Yerkes National Primate Research Center, em „Nazjonale Primatefochschongzentrom Yerkes“. Do kütt och dä Name för di Shprooch fun. Met dä Shprooch un iere Sümbohle versöke de Fochscher met Primate en Aat Verständejong hen ze krijje. Doför han se en Yerkish-Tastatur aan der Kompjuto jemaat un don met däm faßhallde, wat de Dier esu för Zeijsche maache. Et Sue Savage-Rumbaugh un Duane Rumbaugh, zwei Primatolore, ungersöke, wi de Aape Lana, Washoe un Sarah sesch met dä Tastatur met de Minsche verständije donn. Aanjefange hatte die zwei Erfenger fun dä Shprooch, eets öm nur met däm Schimpanse met däm Name Lana ze experimänteere. Dat Bonobo-Ääpsche Kanzi hät Yerkish jeliehrt quasi met singe Äsatz-Mam Matata zosamme. För de eetste jwei Johr fun singem Lääve hät hä nämmlesch metkrääje wi dat Matata Yerkish am übe wohr. Dröm hät dä Klein jetz der beste Verstand för di Shprooch, fun all dä Aape. övver Yerkish (op Dütsch)"}
{"id": "465067", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Sarah Louise Heath Palin (* 11. Februar 1964 ä Sandpoint en dr US-Staat, Idaho) es seid dr 4. Dezember 2006 d Juvernörin van der US-Staat Alaska. Am 29. Aujust 2008 joov John McCain bökannd, dat öt Sarah d Vizepräsidentin wääde wööd, wenn hä Präsident van d USA wööd. Dat fluppd äver net, do Obama dr Sprong en öt Wisse Huuß jölängt. Sarah träckd sisch no Alaska zöröck. Em Juli 2009 jitt Palin bkannd, dat öt och als Juvernörin dr Postö opjitt."}
{"id": "465150", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Auschwitz-Birkenau, dat och als KZ Auschwitz II bkannd es, woch öt jrützte Konzentratiunslajer, dat d Nationalsuzialiste aajelaat hand. Öt looch en d Nööhde van d polnische Stadt Oświęcim, wo mer em dütsche „Auschwitz“ zo sätt. No Auschwitz-Birkenau woode onjeväär 1,3 Milliun Männsche jebraad, 1,1 Milliun woode en öt Lajer ömjebraad. 1 Milliun dovan woore Jüdde. Ävver och völl Zijeuner, Homos, Zeuje Jehovas un polnische Zwangsarbeedr vorloore hön Lääve en dat KZ. D UNESCO had öt Lajer zm Wältkulturerbe ernannt. Dat Lajer wood 1941 opjebouwd. Öt Ziihl woch öt va Aavang a, net mä ö Arbeedslajer z schaffe, öt sold ö Vornichtungslajer wääde. 6 Jaaßkammere un 2 Vorbrännungsövvend sollte öt schaffe, möjelichst völl Männsche ömzbrenge un all Spuure uss dr Wääch z schaffe. 1942 koome d ischte Zösch met Lüüh a. Jädde Daach woode öt mi. 1944 troffe 600.000 Männsche en öt Lajer a. D meetzde woode direkt van dr Zoch uss en d Jaaßkammer jescheckt. Zosätzlich zo dat Hauptlajer joov öt noch 39 Nävvelajere, wo Männsche jevange jehalde, jekwält un ömjebraat woode. Am 26. September 1941 joove"}
{"id": "465223", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bei et Nommannėsch weet de eijentlesche Shprooch fun de Nommandih en Frankrisch jezallt, suwi de Shprooche udder Dialläkte op ätlijje vun de Kanal-Enselle, di praktesch zom Vereineschte Künningsrish vun Jruußbretannijje jehüüre. En paa winzijje Rääßje vun däm ahle Normannesch es och en Änglandt övverisch jeblevve, ävver bloß en winnije offizjälle Säz vun dä Ritůahle zwesche dä Künnejin udder em Künning un däm Shtaat, för e Beijshpell, wann en Period vun Sezunge vum Pallamänt aanfängk. Dat Nomannesche es en Aansammlong vun ongerscheidlijje Dijaläkte. Di kumme all vum ahle Lating her, jenou jenumme vun däm shpääde, volləkßtüümlejje Dialläk, dä mer als et Vuljääerlating känne, met enem Houfe Ennflöß vun dä Shprooch vun de skandenaavesche Noomanne udder Noodmänner, di em Aanfang en dä Jääjend ze Huß wohre, di mer hück Skandėnaavije nänne. Di hät en joode Zahl Leenwööter hengerlohße, ävver et Nomannesch vun hück _ze_daachs es un bliev en Romaanesche Shprooch, och wann dat Ahl Nordesche natöörlesch en Järmaanesche Shprooch jewääse es. Och vum ahle Jallesch es noch et ein udder andere Woot em Nommannėsch vun hück ze fenge. Jallesch es en Kältesche Shproochefamillesch un woodt en enem joode"}
{"id": "465233", "contents": "Johann Christoph Winters († 5. August 1862) es dr Jründer van öt Hännesje Tiater. Als Bönnsche Jung hann isch misch met däm Hännesje Tiater usenen jesetz on dann zeiers vell jeläse on datt dann och em Karnevalistenforum.de enjestellt. Datt mieste äwwe hann isch us enem Sessionshäff von der KG UHU jeliert. Hans Pohl, Hauptfeldwebel im Bonner Stadtsoldaten Corps von 1872 _____________________________________________________________________________________________ Wenn all de Pöppcher danze ...! Wenn hück ene von Kölle sprisch, dann verzällte och janz bestimmp vom KÖLSCH HÄNNESJE THEATER. Dat jehührt zo Kölle wie de Dom odde 4711 on Tünnes on Schääl. Doch losse me zesamme ens de Zick zoröck drieje bis an de Anfang von däm janze Spellsche. Me schriewe dat Johr 1772. En onserem schöne Bonn am Rhing wurd domols ene CHRISTOPH WINTERS em Kuhle Dom jedööf. Weil me jo jätt öndlisches liere moht, es de Jung dann zeiersch Schnieder jeworde. Dat Ehrbare Handwerk der Mainzer Schneiderinnung hätt em dann am 24. Juli 1798 de Gesellebreef usjestellt. Domols stond en esuenem Breef och noch drenne wie dä Jesell ussieht. ( Et joov jo noch keene Personalausweis : Er erscheinet von Statur gross und blonedt, er ist allhier treu, still, fleißig friedsam undt ehrlich geweset )"}
{"id": "465246", "contents": "Dä Louvre ess e Musejum en Pariß. Hä heijß jenou jenumme Musée du Louvre. Dat Woot „Louvre“ weed franzüsesch ußjesproche, et klengk allsu Luuvre, met_tä Bitoonung om „uu“. Et eets op jemaat hät hä em Johr 1793. Hück hät hä 60 000 m² Plaz för jet ußzestelle. Em Johr 2007 kohme_n_er 8 300 000 Besoocher en dä Louvre. Bikannte Werreke em Luurve sin de Mona Lisa, de Fungfrou mem Kind mem Hillije Änn, de Venus vu Milo, et Booch fum Hammurabi, de Winged Victory of Samothrace"}
{"id": "465261", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Öm ennjelaate Herring ze maache, bruch me 10 Salzherring uss'em Ämmer. Die deet me dann kalt wäsche un ehne Dach wässere, domet et nett e su salzig wiird. Dann määt me se sauber und läät se zwei Dach en Essigbrö mit vell Öllesch, ähnlich wie Suurbrode. Jetz määt me de Hutt aff, schnegg se ob Stöcksche und trick de Jräte russ. Un jetz en de Sahne met Äppelstöckche un vell Öllesch. Wedder zwei Dach lang. Dozu jiddet dann Bottermelechbonnezupp met Rihvkohche. Eenfach nur härrlich. Brian Fagan; Fish on Friday – Feasting, Fasting and the Discovery of the New World, Basic Books, 2007, ISBN 978-0-465-02285-4 Ernst Schubert; Esse un Drenke em Meddelalder, ISBN 978-3-534-19897-9"}
{"id": "465266", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Villa Lynen es ö Huus ä Stolbersch. Öt wood tösche 1911 un 1913 va Robert Lynen jebouwd. Dä woch met öt Lina Lynen vorhiirod. D Lynens jehüüre zo ön ald Kupfermeestisch-Famelisch un hand och hü noch ö Werk en d Stadt. Robert woch dr Bouwhäär, singe Schwojer Carl Wilhelm Schleicher, dä och us ön Famelisch va Kupfermeestere stammde, woch dr Architekt. Robert, dä en ö anger Huus an d selbe Stell wonnde, woohl sisch met dat Huus jätt bouwe, öm aa z jävve. Wenn Bösöck kütt, dann sollt dä Oore maache. Su entstäng ö Huus us Tuffstee met Basalt un Sandstee. Ö jruuß Empfangszemmer un ö Trappehuus, dat sisch se losse kann met Venztere, di en öt Ooch valle mache dat Huus zo önö Bleckvang. Robert storv ävver 1922 un singe Jong Oscar ärve d Villa. Kött bevöör am Äng vam Zweide Weltkresch d Amerikaner koome, nomm Oscar un sing Vrau sisch öt Lääve. Dat Huss ärvde de Stadt, di doruss z isch ön Polissestatiun maade. Spiir wooch d Böscherei dorä ongerjebraad. Hi send Büros en"}
{"id": "465275", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kupfermeesterkerchhoff vängt moch ä Stolbersch. Em Joohr 1688 hand d Kupfermeestere sö häm nävver d Venkeberchkerch aajelaat. Onjeväär 100 Jrääver met schünn Jraavplaate us öt 17. ,18. un 19. Jahrhondöt kann moch sisch do akikke. Beij völl merkt moch dat dr Kalkstee at jätt kapott jemaat hat ävver öt luunt sisch, öns övver dä Kerchhoff z joo."}
{"id": "465276", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Famelisch Schleicher woch d ischte Kupfermeestischfamelisch, di öt no Stolbersch vorschlaare hat. Lennad Schleicher woch däjännike, dä 1585 dr ischte Kupferhoff, d Adler Appöthek opjebouwd hat. Ävver domet net jenoch. Vöör sing Sööhn hat hä wiir jevrasselt un noch 3 anger Kupferhöff en d Nööde van dr Vichtbach jebouwd."}
{"id": "465277", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lennad Schleicher woch dr ischte Kupfermeester va Stolbersch. Hä koom us Oche, koovde en d Nööde van d Bursch ö Jronstöck un do entstäng em Joohr 1575 d Adler Appöthek."}
{"id": "465278", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Famelisch Schardinel es ön Kupfermeesterfamelisch us Stolbersch. Dr Jottfred jolt als dr rischste Kupfermeester, däm d Stadt hott. D Schardinels läävde op dr Kupferhoff Buscheberch un leete öt sisch do jott jo. Bejraave woode sö wi all d Stolberjer Kupfermeestere op dr Kupfermeesterkerchhoff."}
{"id": "465279", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zyklon B es ö Jeff. An sisch wood öt dozo härjestallt, öm z. b. Lüüs ömzöbrenge. Ävver d Nazis brudde Zyklon B, öm domet dr Holocaust dörch z vüühre. Besongisch en öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau woode d Männsche en d Jaaskammere z Milliune met dat Jeff ömjebraad."}
{"id": "465282", "contents": "Wolfgang Overath (* 29. September 1943 en Sieburch) eß ne ehemolige deutsche Foßballspeller un zick Juni 2004 Präsident vom 1. FC Kölle. Overath hätt mem Foßballspelle 1953 en singem Heimatverein Siebursch SV 04 aanjefange. 1962 eß'e zom 1. FC Kölle jewääßelt, für dänn e zwesche 1963 un 1977 765 Spell jespellt un 287 Tore jeschosse hätt, davon en d'r Foßball-Bundesliga 409 Spell un 83 Tore. Mem \"FC\" eß'e 1964 Deutscher Meister un 1968 DFB-Pokal-Siejer jewudde. Zwesche 1963 un 1974 wutt'e 81 Mol en de Deutsche Foßballnationalmannschaff berofe un hätt 17 Tore jemaat. Overath hätt aan drei Foßball-Weltmeisterschaffte deeljenomme: 1966 en England, 1970 en Mexiko un 1974 bei uns en Deutschland. Singe jrößte Erfolesch hatt'e 1974 bei de Weltmeisterschaff em eeje Land als se em Endspeel 2:1 jäjen Holland jewonne hann un Foßballweltmeister jewudde sen."}
{"id": "465329", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Katrin Heß (* 26. Juni 1985 ä Oche) es ön dütsche Schauspellerin. Nö ön Ussbeldung ä Kölle spellde s och do an ö Theatr. Bekannt wood öt Katrin ävver dörch d Serisch Vorboone Leevde em Ischde Projramm. Do spelld öt öt Judith Hajedörp. Katrin Heß bei Verbotene Liebe"}
{"id": "465342", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Underground eß ene Klup en Iehrefeld en Kölle. Doh maache se em förmoolije Jewerbejebeet diverse Veraanshtalltunge, en de Houpsaach Mussik un Paaty met Mussik. Et miihßte dovun sin Rock, Heavy Metal, Punk un esu en Saache, zick neustem och dä Rock ’n’ Roll. Et Motto fun dä Maacher es: We deliver Rock ’n’ Roll. Dat Underground hät en Kneip, dozoh zwei Sääl, un em Sommer ene Bierjade. Di Säl sen för allem aam Woche'engk för Ver'aanshtaldunge voll. Dat Underground entstund op enem förmoolije Fabrik-Jrondshtöck. Do woh ens de Helios-Werke jewäse wohre. Bes öm et Johr 2000 wohr do och noch en Mietwerkstatt un ene Wäschsallong, woh Jeder ein hen kumme kunnt. Hück es et Underground nur noch Jastronomie un Kultur-Varaanshtallder un es en GmbH jewoode. Dä WDR hät et ein uder ander Bootleg em Underground opjenumme. Di sen dann en dä Sendung Rockpalaß em Drette jeloufe. Em Underground sing Houmpäjdsch"}
{"id": "465351", "contents": "En Kneip es en Weetschaff, wo mer ze Drinke kritt, ävver nix jruß ze Esse. En Kneipe wod vill jerouch, ävver di Flöpperei es et Neuste verbodde. Wann en Weetschaff mieh met Esse ze dunn hät, wie mim Drenke, dann säät mer Restorang för se, un nit Kneip, ävver öf jenoh weiß mer et nit esu rääsch. Domet mer se jot fingk, sin Kneipe jän op Ecke, un don domet och zo mieh Stroße op eimol jehüre, esu krijje se och mieh Jäß, weil die nit en en frembde Stroß jon müsse. Ene Jass es, wä en de Kneip kütt, öm sich do jet drinke ze jonn. Dä Weet stellt singe Jäß et Bier hen, un wat se söns bestelle. Wann dä Lade knubbels voll es, wie em Fasteleer, oder fröher noh de Kirch, dann hät dä Weet och ens ene Kellner odder en Kellnerin loufe. Künnt och ene Köbes sin."}
{"id": "465364", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Robert Lynen (* 1851, † ä Stolbersch) woch ö Kengk us d bökannde Kupfermeester-Famelisch van d Lynens. Hä woch met öt Lorsbachs Lina vorhiirod. Dat Paar bouwde em Joohr 1911 en d Stadt d Villa Lynen. Als Robert storv hat hä dat Huuß a singe Brooch vormaat."}
{"id": "465375", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ellchermölle es ön vreuöre Kupfermölle ä Bösbisch. Jebouwd wood s öm 1595. Wä dat jedoo hat weeß mo nät ösu jenau. Op önö Stee steeht dat dat Becks Wellem jewääh es, önö Kupfermeester. Dä hat ävver di Mölle net lang jehad. Dä Baach, dö Inde, hod döck net jenoch Wasser, so dat sisch dat Wasserrad net flott jenoch driinde. Ön kotte Zitt dono woode Nollde en di Mölle jeschuurd, dono Määhl jemaahle. Hü had do önö Händlr si Lajer."}
{"id": "465384", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sebastian Vettel (* 3. Juli 1987 ä Heppenheim) es önö dütsche Vaahrer en d Formel 1. Dörch singe Siich em Aujus 2008 ä Monza wood hä dr jöngste Jöwänner däm d Formel 1 bes dohen jehad hod. Sing Siij"}
{"id": "465385", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tarō Asō (麻生 太郎), Asō Tarō; * 20. September 1940 ä Iizuka, Präfektur Fukuoka) es önö japanische Politiker van d LDP. Va Ängs September 2008 a es hä dr Chef van d Rejiirung. Vörhen woch hä dr Ussemenester van öt Land. D Siij övver häm van öt Kabenett"}
{"id": "465386", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kgalema Motlanthe (* 19. Juli 1949) es önö Politiker us Südafrika. D vreuere Vize-Vörsetzende van dr ANC wood am 25. September 2008 dr. 13. Präsident van öt Land. Hä wood domet dr Nachvoljer van Thabo Mbeki. D Siij övver häm"}
{"id": "465399", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Neroberchbahn es ön bsongisch Berchbahn. S veert dr Neroberg, önö Hövvel beij Wissbade örop. Ävver dat maad di Baahn net su bsongisch. Se veerd met Wasser. En di Baahn send Tanks. Di wääde met Wasser voll loufe jelosse, un wenn di schwoch jenoch send, dann deue di di zweide Bahn, di övver ö Seel met di ischte vorbonge es, dr Berch örop. Di schwoch Bahn rollt dann d Berch öraav. Un ösu jeet dat seid 1888. Öt wood zwar öns övverlaat, statt Wasser Strom z nämme, ävver dä Jedanke hand s jlöcklicherwiiß wärm valle losse. Siij van d Neroberchbahn"}
{"id": "465403", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Neroberch es önö Hövvel beij Wissbade. Hä es 245 m huch. Bekannt wood dr Neroberch dörch d Neroberchbahn, ön Berchbahn, di dörch Wasser di Baahne op dr Berch deut. Usserdem jitt öt ön ortodoxe Kerch op dr Berch, di öt sisch luuhnt a z kikke. Wä ö ussjevalle Dröppche Wing probiire well, da kann ä Wissbade och Wing vam Neroberch drenke. Ö paar Beldcher vam Berch"}
{"id": "465406", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Op dr Neroberch ä Wissbade steht ön schünn ortodoxe Kerch. Met janze Naam heescht di Ortodoxe Kerch van d hällije Lisbet. D Kerch wood tösche 1847 un 1855 jebouwd. Öm sisch di a z kikke, moss moch zwar jätt bezaahle, ävver öt luuhnt sisch, wi d Bleck en d Spetz van di Kerch zeecht. Övver d Kerch"}
{"id": "465410", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) S wääde emmer säldener, de Baahnwärterhüüsjer. Dobeij solld bdaat wääde, dat d Mann en dat Hüssje dovöör sorcht, dat dr Zoch un d Lüüh doren sescher akomme. Daach un Naat a 365 Daach öt Jooch paaßt d Schrankewärter op, dat d Schranke zo send, wenn önö Zoch kütt un dat d Weische richtisch jestalld send. En d leitzte Zitt wääde ävver mi un mi van di Baahnwärterhüssjer aavjebouwd. Zäntrale Ställwärke schaffe öt dörch Computere noch besser op z paaße als dä Mann en dat Büdche öt kann."}
{"id": "465412", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vreuer voore d Lokomotive övverall wo öt Jleise joov ävver hü komme d Lüüh jelaufe, öm noch ön ald Dampflok z see. Am Baahnwärterhüssje wood opjepaaßt, dat alles jott jäng. Ersatze woode s z isch dörch Dieselloks. Di maade net ösu völl Dreck, brudde känn Koohle un kee Wasser. Un flotter woore so suwisu. Dann komme d Loks, di Strom brudde. Di schaffde öt en noch köttere Zitte van Stadt zo Stadt z vaahre. Strom woch immer do. Commons: Lokomotiven – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "465489", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Süd-Ossetie es ön Regiun, di tösche Nord-Ossetie un Jeorgie litt. Singe Status es net jekläärt. Jeorgie sitt öt als Deel va si Land a ävver van di jruuße Länder hat mä Russland Süd-Ossetie als eejeständisch Land akzepteert. Juri Ionowitsch Morosow es dr Premiemenester, dr Präsident Eduard Dschabejewitsch Kokoity D Hauptstadt va Süd-Ossetie heecht Zchinwali. Janz Süd-Ossetie es 3.885 km² jruuß. Mä 75.000 Lüüh lääve en dat Land. Ö paar Moll koom Süd-Ossetie en öt Interässe van d Welt. Su passeerde dat em Joohr 2008 als öt zo önö Kresch koom. Em Aujust mascheerde Soldate us Jeorgie en öt Land örenn. Dat leete d Russe ävver net zo un d russische Armee besatz Süd-Ossetie en ö paar Daach. Am 26. Aujust 2008 joov dr russische Präsident Medwedjew bkannt, dat Russland Süd-Ossetie als Staat a erkännt. Usser Nikaragua hat sisch ävver kee anger Land ajeschlooße. Övver russische Soldate ä Süd-Ossetie"}
{"id": "465490", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Eduard Dschabejewitsch Kokoity (* 31. Oktober 1964 ä Zchinwali) es önö Politiker us Süd-Ossetie. D vreuere Sportliihrer wood em Joohr 2006 zm Präsidente van öt Land, dat enternatiunal net a erkannt weed, jewäählt. Singe Opstech en d Politik flüppde dörch d Hölp van dr Klan va Tedejew. Di hand jenoch Knöpp, om hem in d richtije Ämter z hävve. Enn Hand wecht di anger un su maade Kokoity dä Klan vöör dr Zoll und r Schotz van dr Jüterverkiihr zoständich. Önö Russ weed Präsident va Süd-Ossetie"}
{"id": "465491", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zchinwali es d Hauptstadt va Süd-Ossetie. D Stadt litt em Norde va Jeorgie en dr Kaukasus. Ä Zchinwali lääve onjeväär 35.000 Lüüh un domet bo d Hälvde van d Äwoohner, di Süd-Ossetie hat. Dörch dr Kresch em Joohr 2008, beij dem z iisch jeorgische Soldate en Süd-Ossetie ä marschiirde un kott dono d russische Armee en öt Land koom, storve bo 1500 Mänsche. Usserdäm woode jruuße Deele van d Stadt kapottjemaad. D Situatiun ä Zchinwali un Süd-Ossetie"}
{"id": "465494", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Gabi Pauli (* 26. Juni 1957 ä Schweich) es ön Politikerin us Bayere. Se woch ö paar Joohr lang Chefin van dr Landroot en dr Kreijs Fürth. Em November 2007 troon se us d CSU uss un troon d Vreier Wäähler va Bayere beij. Öt Gabi wood dörch hör Kritik jäje Edmund Steuber bekannd. 2007 woohl Pauli sujar vöör dr Parteivösetz kandideere. En öt Waahlprojramm dat vörjestalld wääde solld, stäng onger angerem drenn, dat ön Ehe jedesmoll mä vöör 7 Joohr aavjeschlooße wäde solld. Dat joov Kniiß en d CDU un vüührde dozo, dat Pauli us d Parteij usstroon. Hör Siij"}
{"id": "465495", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Monika Hauser (* 24. Mai 1959 ä Thal en d Schweiz) es ön Vraueärztin un d Jewännerin van dr Alternative Nobelpriiß em Joohr 2008. Hüü läävd Monika ä Kölle. Öt Monika jründe dr Vorein „medica mondiale e.V“. Dä setzt sisch vöör d Rääte van d Vraue enn. Hauser solld öt Bundesvordiinstkrüzz vorlinnt wääde ävver Monika leehnde dat aav. Övver Monika Hauser Iehrunge fum Monika Hauser (op dütsch) Commons: Monika Hauser – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "465496", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Alternativer Nobelpriiß weed jäddes Joohr a Lüüh un Orjanisatiune vorjävve, di jätt Praktesches vöör d Mänsche deed. D viir Jewänner pro Joohr könne sisch dat Priißjeld va 200.000 € deele. Jakob von Uexküll hat 1980 dat Jeld gestiffted dat jäddes Joohr a d Jewänner ussjejovve weed. Jenau wi dr Nobelpriiß weed och dr alternative Nobelpriiß en öt Reichsdaachsjebäude va Stockholm verjävve. Övver d Orjanisatiun"}
{"id": "465497", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) medica mondiale es ön Orjanisatiun, di sisch vöör d Rääte van d Vraue äsätzt. S wood em Joohr 1993 van Monika Hauser jejründ. medica mondiale informeert ävver och övver d Situatiun van Vraue en anger Länder van d Welt. D Orjanisatiun vong domet a, dat s sisch öm Vraue en öt vreuere Jugoslawie kömmerde. Ä Bosnie bouwde Hausers Vorein ö Vrauezentrum Zenica. medica mondial woch ävver och em Kosovo un ä Albanie tätich. Ävver och ä Afjanistan, em Irak un Ujanda vängt mo Lüüh van dä Vorein. Em Joohr 2008 wood medica mondiale dr Alternative Nobelpriiß vorlinnt. Di Sii van dr Vorein"}
{"id": "465498", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Josefin Beiker, ä Änglisch hosch sö Josephine Baker (* 3. Juni 1906 ä St. Louis, Missouri, [USA; † 12. April 1975 ä Paris) wood als Freda Josephine McDonald jeboore un woch ön Tänzerin un Schauspellerin uss Frankreisch. Öt Josefin läävde als ärm Mädche ä St. Louis un ärläävde do dr Rassehass jäje d Schwazze met. Hör Mamm zwong Josefin önö Mann z hiirode, dä völl älder woch. Dat jäng at no ö paar Wääche scheev un seij leete sisch scheede. En di Zitt veel höre ischte Optrett en ö Theatr. Em Joohr 1921 hiirode Josefin ö zweide Mol. Dat heeld ävver och net. Dä Naam Beiker van höre Ekx Beikers Will beheld s ävver beij. Em Theatr fluppde alles. Met 16 Joohr troon s ä Philadelphia op. Wiir jäng öt met New York, Paris, Brüssel un Berlin. Öt Volk woch böjeistert un s sproche van d Schwazze Venus. 1937 wood Josefin Beiker önö Franzuuß. D Zitt van dr Zweide Weltkresch troon öt beij d französische Soldate op. Öt maade dr Vluchsching un werkde sujar vöör dr Jeheimdeenst."}
{"id": "465499", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Von Asten woch ön Famelisch va Kupfermeestere us Stolbersch. D von Astens hodde ä Oche net dat Räät, hön Religiun us z vüühre un so koome s no Stolbersch. Do hodd von Astens Nöll seijt 1648 at önö Kupferhoff un singe Broohr dä Häns bouwde noch enne, dr Kupferhoff Frankedaahl. Önö Deel van dr Dollartshammer jehood hönö och. Von Astens Jüll maade met Lynens Kress d Firma Von Asten & Lynen op."}
{"id": "465500", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Norberto Kardinal Rivera Carrera (* 6. Juni 1942 ä La Purísima en Mexiko) es dr Ärzbischoff va Mexiko-Stadt. Norberto studiirde, öm Pastuur z wääde un maade sujar singe Doktor. 1966 schaffde hä dat alles. 1985 maade dr Papst Johannes Paul II. häm zm Bischof va Tehuacán, un 1995 wood hä Ärzbischoff va Mexico-Stadt. Am 21. Februar 1998 noohm dr Papst häm en singe enge Kreiß va Kardinääl op. 2005 wäählde dä Kreiß Benedikt XVI. beij öt Konklaav zm neue Papst. 2013 wäählde dä Kreiß Franziskus zm neue Papst. Jätt övver hem"}
{"id": "465501", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anika Moa (* 21. Mai 1980 ä Christchurch) es ön Läddchermaacherin uss Neuseeland. No hör Schöllzitt noohm Anika an önö Wättbewärb deel, schnett jott aav un kotte Zitt spiidr schloss öt singe ischde Plaatevordrach aav. Ä Dütschland wood öt dodörch bkannt, dat öt dat Läddche song „Anchor Me“, dat op ön Plaat va Jreen Piiß drop es. Anger Läddcher heeche: Thinking Room (2002) watt „Ö Zemmer zm Dänke“ heecht Stolen Hill (2005) watt met „Önö jeklaude Hövvel“ övversatze weed In Swings The Tide (2007) watt als „Do kütt öt Wasser van d Flut“ em Ripuarische z vorstooh wöch Di Siij va Anika Moa"}
{"id": "465631", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Adolf Hitler (* 20. Aprel 1889 ä Braunau am Inn; † 30. Aprel 1945 ä Berlin) woch önö dütsche Politiker. 1921 wood hä Chef van d NSDAP un 1933 Reichkanzler van öt Jross Dütsche Reich. Hitler wood zm Diktator, woch vöör dr Holocaus vorantwortlich. Hä braad sich 1945 ä Berlin öm. Hitlers Famelisch stammde van d Jrenz zo Böhme. Hä koom öm 18:30 Uhr am 20. Aprel 1889 en d Weetschaf Pommer als viirdes va säähs Kenger zr Wält. Singe Papp hosch Alois, sing Mamm Klara. Van di 6 Kenger woode ävver mä Adolf un sing Schwästr Paula erwaahße. Di angere storve vreuer. Adolf hod ävver noch 2 unehelije Jeschwistere. Hitlers Stammboohm es net jeseschert. Su woss Hitler net, wä singe Jrusspapp woch. Hitler vorsooht immer, sing Vorjangeheed z vortusche. Als Kengk trock Hitler döck öm. Z isch no Passau, dann no Lambach un dann no Linz. Dr Berof als Zöllner va singe Papp maade dat nüdisch. Hä woch ö schläät Schüllkengk un mood sujar Schülljoohre no wiederholle. Als singe Papp storv, boohn d Schüll sing Mamm"}
{"id": "465644", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Eisch blief övverisch, wäm'me jätt verstoche deet. Fröhe hätt me de Wonnung met Klütte jestoch un moot morjens de Eisch met de Äsche-Schöpp uss'em Ovve en de Eische-Ämmer donn. Eisch moss e ahl Woord senn, dänn en de Städt saren se Äsch un Eisch."}
{"id": "465653", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Schleesėsch es ene Knubbel Shprooche, wo de Lück di se kalle, sellver doas Schläsche udder schläsisch udder Schläs'sch för saare. Et jehööt zo de Oßmeddeldütsche Shprooche un wood en Schlesije jekallt, un kütt doh hück widder e beßje op. Schleesėsch kam mer opdeile en: (Ludwig Erich Schmitt (Hrsg.): Germanische Dialektologie. Franz Steiner, Wiesbaden 1968, S. 143) Gebirgsschlesisch Mittelschlesisch Neiderländisch Westschlesisch Südostschlesisch Dat Nordböhmische jeheert deelwäis dozo. Wie der Schlesier spricht Die Sprache von Breslauern Schlesische Mundarten um Breslau Schlesische Mundarten um Liegnitz"}
{"id": "465666", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Rüerzang oddo Roorzang es en Aat Zang, di der Enshtallatör bruch, wann hä aan Rühre aam werrke eß. Et jidd_en jaanze Pöngel ongerscheedlesch jeboute Rührzange. Alle han flache Sigge för ze jriife. Di künne e nit, e beßje odder doll jeriffelt sin. Der Affschtand zwesche dä Sigge kam_mmer verändere un enshtelle, esu wigg usseneejn, wi mer_et bruch, öm en beshtemmpte Schruuf, Motter, odder et miihtß en Övverworref Motter op- odder zohdriije ze künne, di beim Anenandermaache fun Rühre, Krane aanschruuve, un esu jet, jebruch wääde. De ongerscheedlijje Aate, en Rührzang ze boue han ons janz eije Zoote en de Werrekzeusch Keßß jebraat: De „Multijripp“ eß bellesch, leijsh, flöck ze bedeene, kann bloß janz beschtemmpte Öffunge joht un jenou enstelle, un es för alles andere schääl un onjenou. Mer rötsch flöck domet aff, mer bruch joot Kraff en de Häng, wann ens en Schruuf zo faßß sez, un mer määt jähn de Motter kappott, wam_mer de Kraff nit hät, odder nit hallde kann. Ene Engländer löht sesch besser enstelle övver en Schruuf op däm eine Jreff, eß verdammp schwer, hällt der Affschtand fun singe Backe fill"}
{"id": "465687", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Braunau es ö kleng Städtche, dat op de österreischische Siih van dr Inn litt, onjeväär 15 Kilometr van di Stell vott, wo dr Inn un d Salzach zsammeloufe. Öt ischte Moll wood dr Ocht Braunau em Joohr 788 no Christi Jeburt en d Bösch opjeschrävve. Damols hosch öt ävver noch net ösu. Dat duurde bes 1120. 1260 kräät Braunau d Rääte van ön Stadt, ävver 1380 jäng öt met Braunau bärchaav. Dörch önö Brand wood bo alles kapott jemaat. Dono paßeerde dat, wat völl Städt ä Jrenznööde paßeerde. Öt joov Kreesch un öt wood jeschooße un kapott jemaad. Ävver 1889 wood ä Braunau enne jeboore, däm öt Jott sei Dank mä eemol jejovve hat. Adolf Hitler koom he op d Welt. Un dann wood 1938 noch enns övver Braunau jesproche. D dütsche Soldate mascheerde dörch öt Städtche no Österreich örenn. Dono wood öt reuisch ä Braunau. Hüü es Braunau ö modern Städtche. De Lüüh werke he wi övverall op d Welt. Wä no Braunau kütt, dä väärt met öt Auto övv nämmt d Bahn. Ävver d meetste"}
{"id": "465692", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Salzach es önö Floss ä Österreich un Dütschland. Hä hat ön Längde va 225 Kilometr. Beede Länder wääde op 59 Kilometr ussere jehallde, önö Zung uss Wasser kütt mo saare. En d Kitzbühler Alpe vängt öt met ön Quell a. Övver Välse un manchmal em Zickzack jeeht öt bes no Salzburch. Beij Heiming leuft hä dann en dr Inn örenn. Dr Naam Salzach küt doher, dat d Lüüh vreuer op dä Baach Salz transporteere dänge. Önö Transportwääch vöör Salz woch d Floss. Hüü passeerd dat ävver net mi. Mä dr Naam maad noch op d vreuere Zitt opmerksam. Jätt övver d Salzach"}
{"id": "465693", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Inn es önö Fluss ä Dütschland, Österreich un d Schweiz. Hä es enne van d rääte Nävveflöss van d Donau. Met 517 Kilometer es hä at ärch lang. Dr Inn leuft beij sing Mündung en d Donau. Dobeij hat hä manchmol mit Wasser als d Donau sälvs. Dodörch dat dr Inn uss d Schweiz kommönd, dörch Österreich läuft un dann och noch dörch Dütschland singe Wääch vängt kann mo sisch sing Roll jott vörstelle. Hä spelld zm Deel och hü noch vöör d Scheffvaart ön baschtije Roll. Ävver en d leitzde Joohre wood dörch dat Wasser van dr Inn völl Strom produzeerd, su dat Stauwääre a alle Äcke stönd. Commons: Inn – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "465707", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Projramm InterNetNews weed afjekööz med INN, als binary executable och inn, un eß ene Freeware|fräje ßööver för de news em Usenet. Dä inn wood aff 1991 fum Rich Salz ußjedaach un jeschrevve. Zick em Joohr 1996 hät dat Internet Systems Consortium — afjekööz med ISC — dä e beßje övvernůmme. Dä Russ Allbery en de Houpsaach, un andere, donn en wigger betreuje un äntwekkelle, un als en Räfferänz-Emplemäntazjohn för et Network News Transfer Protocol NNTP flääje. De ISC hälld_en och för Daun_ze_loude paraat. Hä eß unger en fräje Lizänz för Jehde ze hann, de besje shpezjälle ISC-Lizänz, di_j_en äänlesch Lizänz es, wi de BSD-Lizenz med zwäj Klauselle, jedenfalls_en Open-Source-Lizänz. Hä leuf op alle Unix-aatijje Süßteeme, allsů och met Linux un OS/X. Hä kritt un scheck de News tiräk fun un noh newsßöövere]], wam_mer se ennställd_un di_j_em dat Rääsch dozoh jevve. ene Fördraach, jehallde op de USENIX em Joohr 1992 (op Änglesch)"}
{"id": "465715", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Burch Koraidelstee, op Huchdütsch heecht di Coraidelstein, es ön vreuere Burch an d Mosel. Hü z Daachs es öt mä noch ön Ruin. Burch Koraidelstee litt beij dr Ocht Klotten. Met d Bösiidlung en di Jäjend hat öt at lang vöör dr Burchbouw a jevange. At em 3. un 4. Jahrhondöt hodde an di Ställ dö au Römer nö Stötzponkt. Au Mönze un Schärver zeechde dat. Mo kann dova ussjo, dat van d Hövvel uss, d Römer dr Floßß övverwachde. Dä Opdrach dozo koom möjelicherwiiß us Triir, wat damols ön Kaiserstadt jewä woch. Dat ändernde sisch em Joohr 395 als di no Mailand ömtrock. Domet vorloor Triir un och d römische Stötzponkte an d Mosel a Jeweet un woode spiidestens em 5. Jahrhondöt opjejovve. D Franke un d Alemanne hand s dann kapott jemaad. Dat ärkläärt och, woröm d leitzte römische Mönz va Kaiser Magnentinus us öt Joohr 395 stammd. D Burch wood em Meddelalder jebouwd. Sun Burje hosche damols Veste. Bouwhäär woch Pfalzjraf Hermann I. Dat Jrondstöck jehood öt fränkisch Könnigshuuß, zo däm och Hermann"}
{"id": "465722", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 woch ön wältwitte Kriise van d Banke. D ischte Anzeechen woore em Joohr 2007 en d USA z erkänne. Kapotte Firme, lääch Portmonees beij völl Lüüh un hoofewiiß Hüüser, di z vorkoofe wore, ävver kenne Kööfr vonge. Watt z iisch mä no ön Engenheet van d Amerikaner ussooh, wood schlämmer un schlämmer. Banke waggelde, woode vöör önö Appel un ö Ei vorkooft. Beij ö paar fluppde dat ävver net mi. S jänge kapott. Döck moot dr Staat äjriife un Jeld pompe. Ä Dütschland erwischde öt z ischt d IKB Bank un d SachsenLB. Milliarde Euro woode do en dr Sand jesatze. Ävver och d BayernLB un d WestLB schreev ruh Zahle en d Bösch. Em September 2008 troff öt d Hüpo Riöl Esteit. 35 Milliarde Euro woore nüdisch, damet do dö Döör net zo veel. Am 13. Oktober 2008 maad dr Staat Dütschland 480 Mrd. Euro locker, öm wärm Vortraue en dr Maat z brenge. D Börse schinge dat z begrösse. D USA trefft öt besongisch häll."}
{"id": "465725", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Graacher Pooz es d enzije noch erhalde Stadtpooz ä Bernkastel-Kues. D Pooz wood zsamme met d Stadtmuur em Joohr 1300 jebouwd. Damols woch öt ee va 8 Pooze, di d Schotzmuur dörchbroch. D Graacher Pooz sescherde dr Zojang no Norde aav. Janz am Aavang soch di Pooz angisch uss. Önö huhe Turm ziirde dat Jebäude, ävver dä wood van dr französische Jeneral Montalt kapott jesprängt. Dat woch 1689. Dono wood ömjebouwd. 1724 maade s us di Pooz ö Jevängnis. Spiir entstäng he ö Heim vöör Obdachluse. 1985 besserde sisch di Situatiun wärm. D Kolping-Famelisch maade ö Heimatmuseum us d barokke Bouw. Em Joohr 2002 satz mo sujar wärm hölzerne Törvleuele en di Pooz en."}
{"id": "465726", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Martins Pooz es ee va zwei noch erhalde Stadtpooze van d Stadt Cochem. Di Pooz hat och dr Naam Müüßjens Pooz. Jebouwd wood d Martins Pooz 1352 van dr Kurfürst Balduin. Hü z dachs litt di Pozz am Rand van d Stadt ä Richtung Sehl. En kleng Stroß vüürt dörch di Pooz, di ävver komm änä z see kitt. D meetste Turiste vorloufe sisch net dohen."}
{"id": "465735", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bernhard Kohl (* 4. Januar 1982 ä Wien) es önö Radrännvaahrer us Österreich. En d ischte Joohre va sing Kariäre als Beroffsvaahrer voohr hä vöör öt Tiim van d Telekom. 2007 un 2008 wäähßelde hä no öt Tiim va Jeroldstee. Föör öt Joohr 2009 ongerzeechnede Bernhard Kohl önö Vordrach beij dr beljische Rännstall Silence-Lotto. Em Oktober 2008 joov ön französische Ziidung bkannt, dat s ä Kohls Blot beij d Tuur d Frongß Dopingmeddele jevonge hand. Kohls Websiij"}
{"id": "465740", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Porta Nigra es en ahle römesche Schtadtpooz fun Trier. Dat es ene lattäjnesche Name, dä ävver eetz ussem Meddelallder shtammp, un woh mir de schwatze Pooz för saare däte. Dohmohlß hät mer ävver och et Porta Martis doför jesaat, däm Mars singe Pooz. Hück sare se en dä Shtadt fö jewööhnlesch bloß de Porta doför. Jebouwt woode eß se esu aff 180, janz jenou weiß mer dat nit. Aanfänglesch wohr di Pooz hell, ävver di Shtäijn woote övver de Johre düüster un schwatz, dat kohm fum Verweddere. Di Pooz hät övver de Zick en paa Aanboute krääje, di hück widder fott sin, un annder verloore, di se aanfangs jehat hät. Hück weed se als e Wohrzeiche fun Trier aanjesinn, un de UNESCO hät se op de Leß mem Weltkulturerbe jedonn. Mer schriive et Johr 180, onjevähr, un wat mer hück als Trier kenne, heeß noch Augusta Treverorum, dat es lattäjnesch för em Augustus sing Shtadt em Land fun de Treverer. De Treverer wohre enne järmanesche Shtamm en dä Jääjendt. Do woht ene neue Zohjang en de Shtadt fum Norde, un ene neue Ußjang, jebruch. Mer"}
{"id": "465742", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Balduin va Luxemburch och Balduin va Triir (* öm 1285 ä Luxemburch; † 21. Januar 1354 ä Triir) koom us öt Jöschlecht van d Luxemburjer. Hä woch tösche 1307 un 1354 Ärzbischoff va Triir un och noch Kurfürst va Triir. Zosätzlich woch hä och noch dr Adminestrator van d Bistümer Worms un Speier. Zo sing Zitt joov öt komm enne Kurfürst en öt Hellije Römische Reisch, dä mi z saare hot. Sälvs ä Italie vorsooht hä, d Politik z ändere. Döheem schaffde hä öt, Kurtriir dörch dr Vorbund va Triir un Koblenz ön jruuße Bedüung z jävve. Öm dat z schaffe, leet hä d Burch Trutzeltz, Burch Baldenau un d Burch Balduinseck bouwe. Sälvs vöör Kresch schräckde hä net zröck. So belajernde sing Soldate en d Eltzer Feehde d Burch Eltz. Ävver sujätt fluppde net emmer, wie dr Ussjang van d Jrenzauer Feehde zeecht. Balduin storv am 21. Januar 1354."}
{"id": "465743", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D WestLB es ön Aktiejesellschaf met Setz ä Düsseldorp un Mönster ä Westfale. S jehüüd zu d jrützte Banke ä Dütschland. Dürch Fusiun us van d Rheinische Jirozentrale un d Provinzialbank suwi d Landesbank vöör Westfalens Jirozentrale entstäng s am 1. Januar 1969. Völl anger Büros op d Wält koome em Laufe van d Joohre dozo. Öt Land NRW jehüüre d meetste Andeele van di Aktiejesellschaf. Dörch Spekulatiune, di donävver jejange woore vorloor d Bank övver 1 Milliard Euro tösche 2007 un 2008. Dat veeel en di Zitt van dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008. Dütschland had met völl Jeld jeholpe, da töt d Bank övverhaupt noch jitt un net all di Lüüh hön Ställ vorloore hand. Wi öt ävver op Dauer wiir jeet kann mo noch net saare. Offizielle D Siij van d WestLB"}
{"id": "465744", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D BayernLB es ön Jruußbank met Setz ä Münche. S es d Zentralbank vöör dr Staat Bayere. Di en d janze Wält tätije Bank jehüüd zo d jrützte Banken va Dütschland. Eejedömmer van d Bank es ön Holding, di dr Staat Bayere un önnö Bankevorbond jehüüd. Dörch dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 had d Bank önö Hoof Jeld vorloore ävver dörch usslajerung van kritsche Böreiche well d Bank dovör sorje, dat ösujätt nät mi passeere kann. D Siij van d BayernLB"}
{"id": "465745", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D IKB Bank, di och IKB Deutsche Industriebank AG es ön Jruußbank, di sisch dorop spezialiseert had, Firme Jeld z pompe. Dr Setz van d Bank es Düsseldorp. Met övver 22 Mrd. Euro en d Bilanze un 1400 Lüüh, di sisch vöör d Bank krom lääje, jehüüd s zo d gruuße. Dörch dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 kuut d Bank op eemol net mit zaahle un hött zomaache mösse. Ävver d KfW-Banke hand Jeld zojeschooße su dat dat Jeschäft flott wärm leef. Öt es jeplant, dat d Lone Star Funds Investmöntjesellschaft sisch met övver 90 % bei d IKB äkooft. D Siij van d IKB Deutsche Industriebank AG"}
{"id": "465746", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Sachsen LB, di och Landesbank Sachsen heecht, es ön Landesbank un had dr Setz ä Leipzich. Seijt Oktober 2007 es d Bank ön AG. Jejründ nö öt Äng van d DDR entstäng di Bank em Joohr 1992 un wood 2002 hondötprozentije Doohtr van d LB Bade Würtemberch. Dat bedüüde ävver am 1. April 2008 öt Äng van d Bank. Di wood dann LB Bade Würtemberch. Op Jrond van dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 had d Bank völl Jeld vorloore. D Siij van d Bank"}
{"id": "465747", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Burch Trutzeltz es ön Ruin en d Eefel. Se steeht op önö klenge Hövvel nävver Burch Eltz en d Nööhde van dr Ocht Moselkern an d Mosel. An d vreuere Burch send mä noch ö paar vorvalle Muure övverich ävver mo kann sisch noch vörstelle, dat dä klenge Hoof Keie öns ön Burch woch. Dr Burchturm es noch jott z erkenne. Kurfürst Balduin woohl singe Äfluss va si Triir no Koblenz usdeehne. Dozo vorsooht hä net mä en d Eltzer Feehde d Burch Eltz z övvernämme, hä probeerde och, dörch dr Bouw van ön Belajerungsburch, d Burch Trutzeltz, singe Jechner kläng z kriie. En d köttste Zitt wood s jebouwd. Meestens holpe d Buure us d Jäjend dobeij. Van d Burch uss wood Burch Eltz met Keie beschooße. Kattapulte hodde s op Burch Trutzeltz. 1336 schaffde d Hääre van Burch Eltz öt ävver dörch Vorhandlonge d Kniiß us d Wält z schaffe. D Burch vorloor hör Roll un vorveel. 1543 stäng at en d Bösch, dat d Burch ön Ruin es. Wilfrid Tittmann: Die Eltzer Büchsenpfeile von"}
{"id": "465759", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D IndyMac Bank steeht vöör „Independent National Mortgage Corporation“ woch d jrützte Spar- un Darleehnskass en dr Raum va Los Angeles. Jlichzittich woch IndyMac och dr sövvent jrützte Finanzeerer va Hüpotete en d USA. Dörch dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 jäng di Bank kapott. Dr Staat moot äjriife su dat winnichstens d Konde met Sparälare bes zo 100 000 $ net lääch usjänge."}
{"id": "465763", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Ärzbischoff es önö Bischoff met besongije Opjaave, dr Chef van ön Jrupp va Bischöff su z saare. Wänn mo en d Zitt zöröck kickt, dann woch önö Ärzbischoff dä Bischoff, dä än d Hauptstadt van ön römische Provinz resideerde. Ävver dat ändernde sisch em Lauf van d Zitt. Hü z dachs meent mo domet och besongisch ajesee Bischöff. Önö Ärzbischoff kitt, damet ö sisch usswiise kann önö Palladium överreicht. Ävver net mä d kattolische Kerch hät Ärzbischöff. Och beij d Anglikanische un Ävangällische känne däm."}
{"id": "465789", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Pokanoket' di och Pocasset heesche, send önö Indianerstamm. S jehüüre zo d Wampanoag-Indianer. Vreuer läävde s en d Neuänglandstaate Rowd-Ailand un Mässächusäts. D bkanndste Häuptlinge van dä Stamm wore Massasoit un sing Sööhn Wamsutta un Metacomet. Dörch dönö entstäng dr Kontakt zo do wisse Äwandorer. Z Äng jäng öt met dr Stamm dörch dr King Philips Kresch. Informatiune övver dä Stamm"}
{"id": "465793", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Sendung met d Muuß es ö Fernseehprojramm, dat d ARD vöör Kenger ussstraahlt. Ajesproche wääde solle Kenger em Alder va önjeväär 5 bes 100 Joohr un äldr. Öt ischte mol leef di Sendung em Joohr 1971. Ziihl es öt, d Kenger Spaß am Liire z vormittele. Seij solle op ön schünn Art un Wiiß liire, dat öt Vreut mache kann, jät z ervaahre. Di Sendunge komme van alle möjeliche Fernseehanstalte, dat heecht van dr WDR, dr RBB, dr SR un van der SWR. Am beitste vorsteeht mo dat, wenn ma sisch Theme akikkt, övver di je jät jezeecht weed. So wääde Vroohre beantwood wi „Woröm es dr Hemmel blau?“, „Wisu vlütt ö Vluchzeuch?“ övv „Wisu es ön Banan scheev?“. Dörch d Sendunge kann d ARD ävver och önö Hoof Knöpp vordeene, denn anger Länder zaahle jäähr düühr Jeld dovör. Nävver d Muuß em Film treent d Muuß och op d Büühn op. Önö Mänsch en ö Kostumm van ön Muuß sorcht vöör Vreud beij d Kenger vöör d Büühn. Die Seite mit der Maus"}
{"id": "465794", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Frank-Walter Steinmeier (* 5. Januar 1956 ä Detmold) es önö dütsche Politiker van d SPD. Seijt öt Joohr 2007 es hä dr dütsche Ussemenestr en öt Kabinett van öt Angela Merkel. Em Oktober 2008 wood hä als Kandidat vöör d Kanzlerschaf beij d Waahle em Joohr 2009 jewäählt. Steinmeier wood 1956 als Kengk van önö Arbeedr jeboore un studiirde Räätswesseschaf ä Jiiße. 1982 bestäng hä sing ischde Abschlossprövung, 1986 sing zweide, bleed dann ävver ön Zitt an d Huchschüll. 1992 maade hä singe Doktor met ä Werk övver „Bürjer ohne Dach övver dr Kopp – tösche Flicht zr Ongerkonft un Räät op Wonnöge, Traditiun un Zokonft van staatlisch Äjriife, öm dovör z sorje, dat Lüüh oohne Dach övver dr Kopp jöholpe weed“ . 1991 troon hä en d Staatskanzlei en, 1993 övvernomm hä d Leijtung van öt Büro va Jerhard Schrödr. Em November 2005 wood Steinmeier dütsche Ussemenestr. Als dr Müntefering zröcktroon, wood Steinmeier Vizekanzler. Sing Siij"}
{"id": "465799", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Cornelis Harold Riedewald (12. Januar 1933 ä Paramaribo, † 8. Dezember 1982) woch önö Räätsvordriiner us Surinam. Hä woch ee van d Opfere van d Dezembermorde. Hä hod ön schünn Kengkheed un jäng no d Räätsschüll va Surinam, wo hä sisch besongisch vöör Straafräät interesseerde. Spiir kömmerde hä sisch doröm, dat och kleng Firme hön Waar zo önö vornönftije Priiß vorkoofe kutte. Em Februar 1980 no önö Ömsturzvorsuch vorloor hä si Amt. No önö Jäjeputsch weed Riedewald vassjenomme un noch en d sälve Naat erschooße. Övver Riedewald"}
{"id": "465807", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Perwis Kambachsch es önö Ziidungsmänsch us Afjanistan. Hö wood van ö afjanisch Jericht zm Duud vorurdeelt. Dat Urdeel wood ävver en d Töschezitt ä 20 Joohr Klingelpötz ömjewandelt. Perwis Kambachsch hod us öt Netz van ön islamische Siij önö Artikl öraavjelaane un dm sing Ziidungskolleje zr Diskussiun jejovve. Öt jäng öm d Rääte, di Vraue em Islam hand. Öt Jericht sooh öt als ärwesse ä, dat Perwis Kambachsch sisch dörch di Texte övver dr Islam lostisch jemaat had. Hä wood zm Duud vorurdeelt. No dat Urdeel joov öt önö weltwitte Opstand. Dat Urdeel woch ävver su entstange, wi öt dr Islam zo jesteeht. Öt wood sujar van dr Senat bstäticht. Am 22. Oktober 2008 wood bkannd, dat dat Urdeel ä 20 Joohr Jevängnis aavjeändert wood. Övver dr Vall in d Ziidung Welt 20 Joohr Jevängnis"}
{"id": "465814", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Antoniuskapäll es ön Kapäll ä Mönster. S steeht op dr Wäch va Mönster no Breenich. Dat Kerchehüssje wood em Joohr 1718 jebouwd, ävver ösu richtich väädisch es dat damols net woode. Dörch ö Ärdbeebe wood öt wärm kapott jemaad. Öt had dann ön janze Zitt jeduurt, ii dr Abt va Mönster dr Opdrach joov, d Kapäll wärm op z bouwe. Dat woch em Joohr 1781. Dono had sisch ävver noch döck jätt an d Kapäll jeändert. Dobeij wood us ö Dreiäck di Form, di mo hüü op dat Beldche sitt. D Antoniuskapäll jehüüd zo en Jrupp va vönf Kapälle, di d Zentralkerch, öt Kluster va Mönster, ömjitt. Jätt övver Mönster D Antoniuskapäll Commons: Antoniuskapäll ä Mönster – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "465815", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Em Johr 1985 kohm ene Skandal op: Jlükol em Wing! Zick Johre hatte se en Ößtrisch dat Froßschozmeddel Diethylenglykol en der Wing jeschott, un en Dütschland, en de Houpsaach en de Pallz, han de Winzer der eije Wing met däm Jlükolwing uß Ößterisch verschnette. Dat all wohr verbodde. Opjedeck wood de Schweinerei nohdämm dat ene Winzer bemm Finanzamp opjefalle wohr, waijl dä maßßisch Jlükohl jekouf un dat bei de Shtüüer als Koßte för singe Bedriif aanjejovve hatt. Do han di_j_enß nohjefochsch, woröm un woh för dat dann jebruch wöhd. Eruß kohm, dat en Österisch un en Dütschland Wing jepannsch un alß su jenannte Quallitätswing] opjemaat op der Maat jebraat wood, un dat en jruße Menge. Domet di Dreßbröh wi söße Wing schmecke dät, dan di äävenß dat Di'ethylen'jlükol en dä Wing jedonn. Dat Zeusch es ene Jeschmacksverstärker, ävver nit för en et Esse un Dringke zohjelohße, un ess_en Aat könßßlijje Sößshtoff. Dä Name säät dat och, Jlükol kütt fum jriischesche γλυκως, spresch „glükos“, un dat bedügk „söß“. Dat Diethylen es ene dubbelte Alkohol. Domet weet dat Jesöffs fill söößer, ävver och äteerėsch]er, wat dänne Aromashtoffe uß"}
{"id": "465819", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Chandrayaan I es dr Naam van d ischde indische Mondmissiun. Am 22. Oktober 2008 schaffde öt dr Staat Indie sing ischde Raumsond no dr Mond z schecke. 2 Joohr lang soll di Raumsond öm osse Mond vleeje un Informatiune sammele. Wichtich es Indie dobeij ävver winnijer dä Mond sälvs. Dat Land well probeere, öv sing Technik jott jenoch es, öm ö sun Missiun met Ärfolsch dörchzevüüre. Ö 20 kg schwoch Pakätche änthäld ön Sond, di op dr Mond lande soll. No singe Start vlütt d Sond ä 5,5 Daach bes no dr Mond un vlütt dann än ön Hüüde va onjeväär 1000 km öm däm öröm. Dann jeet öt deeper öraaf bes ön Hüüde va 100 km. Zwei Joor lang soll dat duure. Commons: Chandrayaan-1 – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Siij va Chrandrayaan-1 (ä Änglisch)"}
{"id": "465835", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Kraftwärk va Heimbach litt en d Eefel. Öt jehüüd zo ön Reih va Kraftwärke, di an d Stauseee an d Rur ajelaad woode. Dat Kraftwärk stammd us öt Joohr 1905 un beträckt si Wasser us dr Uftsee. Dörch önö Stolle läuft öt 110 m deeper op d Räär van d Turbine. 1905 woch ö töt stärkste Kraftwärk van d Welt. Öt erreichde 12.000 kW. Seijt 1905 had sisch ävver önö Hoof jeändert. Di au Turbine – aach Stöck woode ajedrävve – leefe bo 70 Joohr lang un han nu ussjedeehnt. 1975 woode s ußranjiird un dörch zwei neu Turbine ersatze, di nu 16.000 kW schaffe. Di ald Maschine stönt noch en di Räum örömm un wi well, da kann önö Bleck dorop wärpe. övverhaupt moss jesaat wääde, da töt lisch luunt, van d Rondwääch öm dr Stausee ö paar Schrett no d Siih z mache un sisch di Hall met di alt Maschine öns a z kikke. Alles es osu jott erhalde, dat dat Kraftwärk en d Kunstbösch jenannt weed. Messing un Marmor vängt mo he"}
{"id": "465838", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Körperscanner es ö Jerät, dat d Zrökstreujung va Straalung nötzt (Kompton-Äffekt) on öt dodörch möjelich maad, jätt z dörchstraale. Dörch d Jebruch va Terrawälle övv Röntjestraahle es öt möjelich, dörch Dänger dörch z kikke. Op di Art un Wiiß losse sich zm Beispell vorstoche Bombe vänge. Ävver dat Vorvaahre had och Huvve. Mensche send op dr Beldschirm puddelnakß un doher darf dat Vorvaare mä beij Vreiwillije ajewandt wääde. D Polisse ä Dütschland probeere dat ävver at us. Jätt övver dr Körperscanner (ä Änglisch)"}
{"id": "465849", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Burch Eltz es ön Burch an d Mosel. Völl saare, da töt enn van d schünnste Burje ä Dütschland es. Dat Bouwwärk wood an dr Övverjang van d Eefel no öt Maiveld jebouwd. D Burch stammd us öt 12. Joohrhondöt, dat heecht öt es ö Bouwwerk us öt Meddelaldr. Öt ischte mol tauchde d Naam em Joohr 1157 em Zosammehang met Friedrich Barbarossa en d Bösch op. Us di Zitt jitt öt noch dr Bärchfriid un önö Deel van öt Wonnhuuß. Kott vöör 1268 deelde sisch d Eejedömmer dä Besetz op un Elias, Wellem un dr Theoderich, op Ripuaresch sätt mo dora dr Thei karate jäddr ö Stöck Burch. Su es dat bes hüü blevve. Balduin va Luxemburch woohl si Jebiid op d Burch Eltz z vorjrößere. Dat paaßde ävver d Ritterslüüh net un s hand sisch weersatze. Es koom zo d Eltzer Feehde. Balduin va Luxemburch bouwde sujar d Burch Trutzeltz, öm va do us Burch Eltz onger Beschoss z nämme. Oohne völl kapott z mache, vonge d Eltzer un Balduin önö Wääch un d"}
{"id": "465850", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Eltzer Feehde woch ön kotte Kresch, di em Joohr 1331 aavong un tösche Balduin va Luxemburch un d Hääre van d Burch Eltz aavjäng. Balduin va Luxemburch, d Ärzbischoff va Triir, vorsooht si Jebiid bes no Koblenz us z bouwe. Dozo laad hä sisch met viir Burchhääre ä. Dozo jehoote och d Lüüh va Burch Eltz. Su bouwde Balduin sujar ön kleng Burch, d Burch Trutzeltz, öm op d Burch Eltz schesse z könnö. Tösche 1336 un 1337 vonge d Stritthäähn önö Wääch sisch net mi länger d Köpp ä z houwe un öt wood dr Eltzer Vreede jeschooße. Julia Eulenstein: Rebelliun van d Övvermöddije\"? D Eltzer Feehde onger Balduin va Triir (1331–1337)"}
{"id": "465855", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Venus va Milo es en Statue us ö Joohr 100 vöör Christi Jeburt. S ställt d Jöttin Afrodite do. Die Statue es uss Marmor un wood öm 100 v. Chr. jemaad. Am 8. Aprel 1820 had dä Buur Giorgos Kentrotas dat jo Stück en d Nööde van ö ald jrischisch Teatr vonge. Hä sood do Keie, öm jätt z bouwe. Dä Ärm van di Statue woch at aav un kütt net mi jevonge wääde. Öt duurde ön janze Zitt, iih Dumont d’Urville di Statue beij önö Türk jeseh hod, dovör sorchde, dat d Franzuse s koofde. Könnig Ludwig XVIII. wood di dann jeschänkt un dono koom s en dr Luuvre. Commons: Venus va Milo – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "465868", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marmor es ön Zoot Steehn, di us Calcit övv us Dolomit besteet. Marmor jehüüd zo d Karbonatsteen. Marmor veel ävver net vam Hemmel. Hä entstäng, entstäng dörch önö Vorjang, dem mo Metamorphose nännt. Wann öt en d Bioloji jitt, dat jitt öt och beij d Steen, en d Jeoloji. Uss önö Ursprongsstee met winnichstens 50 % Karbonatjehalt beld sisch onger Drock va onjeväär 10 kBar un huhe Temperatur (400° C) dr Marmor. Döck sitt mo en dr Marmor noch d Karbonatknübbelcher. Marmor bsteeht us meddele un jruuße Mikrokristalle. Wöre di inzelne Kristalle saubr, dann wöch dr Marmor janz wiss. Ävver ö su saubr es dä sälde. Dodörch entsteeht d Marmorirung van dr Stee. Su jitt öt Marmor met önö schwazze, jääle, jrüne un oranje Stech. Wisse Marmor es dr wichtichste. Dä weet öt meetste jesood. Bkannd es dr wisse Marmor us Carara. Marmor weed döck vöör Konstwerke jebrud. Di wisse Värv van d Stee un di Möjelichkeet, doruss schön Fujure un Säule z mache, maad däm besongisch jott jöeichnet. Wä sisch Kerche akikkt, dä kann ö Läddche"}
{"id": "465869", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kowelenz am Meddelrhing net ze verwääßele met Kowelenz am Huhrhing es ön Stadt en öt dütsche Bundesland Rhingland-Pfalz un litt an d Mündung van d Mosel en dr Rhing. Koblenz es d dreijtjrüützde Stadt va Rhingland-Pfalz. Em Joohr 2008 hod s jätt mi als 100.000 Äwoohner. Koblenz es en van d äldste Städt, di öt ä Dütschland jitt. 1992 viirde mo öt 2000-Jööhrisch. A Koblenz jrenzt em Süüde dr Hunsröck, em Weste d Reste van d Eefel un em Norde dr Westerwald. Vöör d Turiste schünn a z kikke es öt Dütsche Äck, do wo Mosel un Rhing zsammefleeße. Usserdäm sollt sisch dä Vremde d Festung Ehrenbreitstein, öt Schloss Stolzevels sowi öt Schloss van dr Kurfürst akikke. Och dr Limes, dä va do a bes no d Donau jeet, sollt mo jeseeh ha. Vom 15. April bes zom 16. Oktober 2011 fingk en Kowelenz de Bundesgartenschau statt. Commons: Koblenz – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Stadt Koblenz"}
{"id": "465870", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Burch Hengebach es ön Burch an d Rur. Si litt op önö Bärch beij Heimbach. Ö tischte mol, dat d Burch en d Bösch beschrevve weed, woch öm öt Joohr 1000. Em Joohr 1012 joov öt at öns enne Kresch öm dat Bouwwerk. Hermann I. va Hengebach woch em 12. Joohrhondöt dr isch Besetzer met dr Naam Hengebach. 1237 hood öt ävver met d Hengebachs op. Everhards III. woch dr leitzte. Öt Häzochdom Jüllich koom met Heimbach zsamme un wood va Wellem II. va Jüllich rejiirt. Als d Franzuse dr Jraaf Jüllich ö Äng satze, veel Burch Hengebach an d Erve van d Pfalzjraave van Pfalz-Neuburch. Dat woch em Joohr 1609. D Burch jäng mi un mi kapott un wood zr Ruin. Önö Brand em Joohr 1687 joov d Burch dr Rest. Wenn mo denkt, dat öt net mi schlemmer komme kann, dann kennt mo d Heimbacher net. Em Joohr 1804 wood di Burch an ön Heimbacher Famelisch vorkooft un di maade önö Steebroch us dat ald Huuß. Irjendwann wood dat ävver bouwvällisch un dä Steebroch"}
{"id": "465871", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Primera Air, dat sprecht mo Primera Är, es ön Schartrvluchjesellschaf us Ißland. D Jösellschaf jehüüd z Aislandär met Stötzpunkte ä Stockholm, Jötburch, Dablin, Malmö un Keflavik. D Primera Air es Deel van d Primera Trävvel Jruup. Primera Air vlütt met 4 Boeing 737-800, 2 wääde Aavang 2009 noch dozo komme. D Primera Trävvel Jruup"}
{"id": "465955", "contents": "Am Volkstrauertag jedenk Deutschland met Kranznidderläjunge un e'ner Jedenkstond em Bundesdaach all jefallene Soldate, Kreschsduude un dä Opfer von Jewaltherrschaffte. Hä wierd zick 1952 jedes Johr zwei Sonndaare vür em ierschte Advent bejange un jehüürt zo de „Stille Daare“. Die offizielle Kranznidderläjung von Deutschland eß en Berlin en d'r Neuen Waach „Unger de Linde“. Andere Länder jedenke och ihre Duude: Holland am 4. Mai, am Daach vür em Befreiungsdaach 5. Mai België am 11. November, dämm Daach an dämm de Ierschte Weltkreesch ze End jejange eß Frankreich am 11. November, „Armistice 1918“ (Waffestillstand 1918) Jrußbritannië am 11. November „Remeberance Day“ USA am 11. November „Veteransday“ En England lääsch de Könnijin „at the eleventh hour of the eleventh day of the eleventh month“ (en de elefte Stond am elefde Daach em elefde Moond, am 11.11. um 11:00 Uhr) e'ne Kranz met Moahnbloome nidder, weil die „Junge“ domols op de Feldere von Flandere, wo die Moahnbloome blöhe, ze Dausende jefalle sen. Commons: Volkstrauertag – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "465969", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Werderaner Wachtelberg es ene Wing un och dä Name för e Wingjůt en de Nöhde fun Werder aan de Havel en Brandeborsch. Dat litt bëij Potzdamm bëij Bällin. Do maache se ene aanäkannte Qualitätswing un sin domet et nöchtleschste Wingjoht wat dat kann op de Wëlt. Wing aanboue dunn se en dä Jääjed ald zick Drüxehnhondertpiifendeckel, woh de Zisterzijänser iehr Rebe metjebraat han, och wann dat en dä Zick noh dämm ahle Fritz winnijer jewoode es, um mer mieh op Oopß un Druuve ömjeshteeje es. Em Johr 1985 wohr op däm Wachtelbersch bei Werder ald övver 100 Johr keine Wing för zem Verkoufe mieh jetrocke woode. Doh hät de Jächtneresche Produktionsjenosseschaff GPG Obstproduktion Werder en aahle Traddizjohn widder opläve lohße un 4.8 Hecktaa Wings neu aanjelaat. Dobei han se hee un doh noch aale verwėlderte Wingshtöck opjefonge. Zick 1991 jehööt de Winglare „Werderaner Wachtelberg“ zo de EU ierem Wingboujebeet Saale-Unstrut un es fun dä EU zick dämm offizjääl för Qualitätswing ze maache zohjelohße. Enzwesche es se op 6.5 Hëcktaa jewaahße. Dä märkesche Sandboddem es em Sommer joot för dä Wing, dä weet schön wärrem, dat han"}
{"id": "465973", "contents": "De Neue Waach steht en Berlin aan d'r Stroß Unger de Linde. Se eß unger em preußische Könning Friedrich Wilhelm III. zwesche 1816 un 1818 als Waachhuß für die Waach vom Könning un als Jedenkstätt für de Jefallene von dämm Kreesch jäjen de Napoleon jebaut wudde. Zick em Volkstrauertag 1993 deent de Neue Waach als Zentrale Jedenkstätte von de Bundesrepublik Deutschland für de Opfer von Kreesch un Jewaltherrschaff. Vür de Deutsche Einheit 1990 wor de Zentrale Jedenkstätt von de Bundesrepublik Deutschland zonächs em Hoffjaade vür em kunshistorische Museum un späder op em Nordfreedhoff von Bonn."}
{"id": "465975", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Horst Lorenz Seehofer (* 4. Juli 1949 ä Ingolstadt) en önö dütsche Politikr van d CSU). Äm Oktober 2008 wood hä och Menesterpräsident va Bayere un Vörsetzende van d Parteij. No d Schüll jäng Seehofer en d Vorwaltung un werkde sisch do huch. Bes 1980 woch hä en Landrotsampt. Prevat fluppde öt met d ischte Vrau net ösu jott. Met sing zweide had hä drei Kenger u nenn Doohtr us ö Küddelche. Seehofer läävd en ö Veedel va Ingolstadt. 1969 jäng öt met d Jong Unijon los, 1971 koom dr Beijtrett zo d CSU. Ävver och do jäng öt steil bärchop bes zm Parteijvörsetz em 2007 als dr Steuber ophood. Zweimol hod hä önö Poste als Menestr, eemol onger Helmut Kohl en d Joohre 1992 bes 1998 em Ennemenesterium un dono tösche 2005 un 2008 beij öt Angela Merkel en öt Menesterium vöör d Buure. Am 25. Oktober 2008 wood Seehofer zm Nachvoljer van dr Huber jewäählt. Seehofers Siij"}
{"id": "465976", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Viswanathan Anand (* 11. Dezember 1969 ä Madras, Indie), es önö Schachspeller us Indie. Hä woch tösche 2000 un 2002 Weltmeestr un es seijt 2007 dr alleenije Weltmeestr. Hä es seijt 1975 met sing Vrau Aruna vorhiirod. Met 6 Joohr vong hä met sing Mamm öt chachspelle a. Öt duurde net lang, dann vong hä Vüür. 1978 kekk hä sisch dat Spell tösche Karpow un Kortschnoi a un woch koom noch z bremse. Hä spelld bässr un bässr. 1993 jewonn hä d Weltmeestrschaff van d Halvstärke. Onjeväär ee Joohr spiidr troon Anand d indische Nationalmannschaff beij un reisde met dr dörch d Welt. Anand vorsood ö paar mol FIDE-Weltmeestr z wääde. Dat fluppde isch em Joohr 2000 als hä ä New Delhi singe Jechner Schirow platt maade. Dat bleed hä bes zm Joohr 2002. Em Joohr 2007 schaffde hä öt, dörch önö Siich ä Mexiko, Weltmestr z wääde. Commons: Viswanathan Anand – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Sing Siij"}
{"id": "465993", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Dochmacherhoff Offermann woch önö vreuere Kupferhoff ä Stolberch. Hüü weed öt als Wonnhuuß jenotzt. Di Hüüser stamme us öt 18. Joohrhondöt. Damols woode s als Kupferhoff jebouwd. Als öt met dr Messing ä Stolberch z Äng jäng, moote sisch di Stolberjer jätt övverlääje. Us Imchebroch koom Johann Paul Offermann en d Stadt. Hä hod do at önö Hoof Jeld dörch Doch vordeehnt un koovde dat Huuß. Kott dono äntstäng he ön Dochfabrik, önö Dochmacherhoff. Domet jäng öt onjeväär 60 Joohr jott vörra. Dann woch och dii Zitt vorbeij, un die Hüüser jänge mi un mi kapott. Avangs van öt 19. Joohrhondöt wood d vöchte Sii van dat ischte Huuß vorkooft, un ön Kneip maade op, held sisch do ävver och net iivich. En d 80er Joohre van öt 20. Joohrhondöt wood dä vreuere Hoff wärm ä Ochtnung jebraad. Sujar di ald Bröck, di d Hüüser op beede Siije van dr Baach vorbängt, wood wärm neu jebouwd un dä Plei tösche di Hüüser heescht hü no dr vreuere Eejedömmer van di Hüüser."}
{"id": "465997", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Josef, Jupp un Jüppche send ö Jesangstrio us Oche. Seijd 1985 jitt öt at dat Trio us öt Öcher Ostveedel. Di drei, ejentlich heeche s jo Albert Gehlen, Ägid Lennartz un Hubert Crott kennt mo van dr Öcher Karneval ävver net mä dann send s ongerwääß. Völl saare, dat Josef, Jupp un Jüppche d Bläck Fööss va Oche send. Di 3 trääne ävver net mä em Karneval met Läddcher op. Och öt janze Joohr övver kann mo di flott Spröch van Josef, Jupp un Jüppche hüüre. Di Siij va Josef, Jupp un Jüppche Nät mä e Karneval"}
{"id": "465998", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ouldtaimer send au Pkws, LKws, Busse, Motorräähr övv Träkkere met ö Alder va mi als 30 Joohr no öt dütsche Räät. Ä anger Länder sitt dat manchmol jätt angisch uss. Wä an önö Ouldtaimer denkt, däm valle möjelicherwiiß d Zitte va Charlie Chaplin övv va Oliver Hardy enn ävver ösun au Keste send ja net nüüdich, öm önö Oldtimer z haa. Ö Auto dat älder als 30 Joohr es, jällt at als Ouldtaimer. Völl denke, dat önö Ouldtaimer ö Auto see moss, dat jott ä Schoss es ävver dat hat domet nuuß z do. Dat Alder zällt un ön au Kess, di en önö schlääte Zostand es, kann och önö Ouldtaimer se. Mä send d meetste Ouldtaimer em Besetz va Lüüh, di sun Autos sammele, s jott flege un jäddes Stöbbche van öt Blech votthalde. Dat Alder van önö Ouldtaimer spelld ön Roll, wenn öt sisch öm d Ouldtaimerklasse jeet. Dobeij weed ongerscheede tösche De Klass A bedüüt dat öt Auto älder als va 1904 es. Mo nennt Autos van d Tüp Änchestr. De Klass B bedüüt"}
{"id": "466016", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Louise Brooks (* 14. November 1906 ä Cherryvale, Kansas; † 8. Aujust 1985 ä Rochester) es ön Dänzerin us Amerika, di och dörch Rolle ä Stommfilme bkannd wood. Louise wood en ö kleng Dörp en Kansas jeboore. Dörch hör Mamm kräät öt Kengk Spass an d Musik. Hörö Nobber däng hör jätt a, „sexual abuse“ nänne dat d Amerikaner. Dat had höör Jevööhl va Leevde jöändert un Louise saad spiir, dat öt kenne normal Leevde empfänge kütt. Louise vong öt Danze a un maade dat siihr jott. Op eemol kräät öt krach met hörö Chef un sooß op d Strooß. D Stell em Teatr woch vott. Ävver öt duurde mä ö paar Dach, do vong Louise wärm ön Stell, desmol beij d bkannd Jrupp „Ziegfeld Follies“. Dodörch wood Hollywood op hör opmerksam. Louise driinde Filme vöör Paramount Pictures. Dat woch 1925. Als Louise Charlie Chaplin kenne liirde hod öt ö kodd Küddelche met hem. Bes zm Joohr 1929 driinde Louise Brooks önö Hoof Filme ävver da passeerde dat watt völl Schauspeller vassstelle moode. Dr Tunfilm koom un"}
{"id": "466017", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Martin Klebba (* 23. Juni 1969 ä Troy) es önö Schauspeller us d USA dä och önö Stantmän es. Klebba liid onger Klengwükßigkeet. En Amerika wood hä dörch völl Rolle ä Filme bkannd. Ävver och en sujenannde Riäliti Schows troon hä op."}
{"id": "466018", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Laurent Nkunda och Laurent Nkundabatware övv Laurent Nkunda Batware (* 2. Februar 1967) jenannd es önö vreuere jeneral us dr Kongo. Hüü z dachs es hä Schäf van d Rebelle, di en önö Deel van öt Land alles op dr Kopp stelle. Va 2004 a kämpfde hä met sing RDC-Rebälle jäje d Rejiirung en öt land. Dobeij hand sing Soldate önö Hoof Vorbräche bejange. Öm dat z erkläre, saat hä dat hä d Tutsi vöör Verbräche beschötze mööd, di angere vöör hödde. Em Oktober 2008 stönd sing Soldate vöör Goma, en jrüßere Stadt van dr Kongo un send dobeij, d Stadt ä z nämme. D Siij van d Rebälle"}
{"id": "466019", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tzipi Livni (* 8. Juli 1957 ä Tel Aviv) es ön Politikerin us Israel un va September 2008 a d Vörsetzende van d Kadima Parteij. Zosätzlich es di Vrau Ussemenesterin van öt Land. Livni es vorhiirod un had zwei Kenger. Hör Äldere koome us Pole. Livni jäng at vrösch no d Soldate un werkde spiir vöör dr Mossad, dr Jeheimdeenst va Israel. Als Livni hiirode, entscheed s sisch, net mi länger dat Lääve vüüre z wälle un quitiirde dä Poste. Si jäng en d Politik. S bekleede ö paar Menestrposte. Em Januar 2006 stech Livni als Ussemenesterin op. Zosätzlich wood s Vize-Premiemenestr. Em September 2008 vorsood Livni no dr Röcktrett van Ehud Olmert, ön eje Rejiirung op d Bee z stelle. Dat fluppde ävver net un s reef no vörjetrocke Waahle. Jätt övver hör"}
{"id": "466020", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Al-Bukamal, och Abu Kamal, es ön Stadt ä Syrie un litt an dr Floss Eufrat en d Nööde zm Irak. En d Zitt van d au Römer loch d Stadt ä Mesopotamie un woch wichtisch vöör dr Handel. Völl Waach no Indie wood he vorlaane. Spiir wood öt döck ä enne Pott met Armenie jeworpe un zsamme met di Äck van d Ääd vorwalt. 1921 wood öt van d Franzuse besatze un 1946 Deel va Syrie. Seijd d Amerikaner en dr Irak vörjedronge send, jäng öt met Abu Kamal wärm bärchop. Dr Handel blööde. Am 27. Oktober 2008 hant viir Hubschrauber van d USA di Stadt beschooße. 7 Persune storve dobeij, 4 Kenger doronger. Abu Kamal Jätt övver d Stadt"}
{"id": "466021", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mohamed Nasheed (*17. Mai 1967) es dr Präsident van d Maledive, ön Inseljrupp en dr Indische Ozean. Nasheed wood dodörch bkannt dat hä en öt Jevängnis koom weil hä önö Artikel en ö Magasin jeschrävve hod. Amnesti International ernannd häm zo önö „Jevangene vöör sing Jewessensästellung“. Hä wood zwar ihhr vrei jelosse, mood ävver dann doch wärm hänger Spanische Jardinge zröck. Em Joohr 2000 wood hä en öt Parlament jewäählt. Spiir mood hä ävver wärm zröck en öt Jevängnis. Wi sisch spiir zeechde hodde s häm ävver valsche Indizie ongerjeschobe. Em November 2003 hat hä sing Hemöd vorlosse un jäng no Sri Lanka, spiir och no Ängland. En di Zitt hat hä di „Maledivian Democratic Party“ jejründ. Em Joohr 2008 vorloohr Nasheed d ischde Rond van d Waahle ävver d zweide jewonn hä met 54 % un wood dodörch jewälde Präsident va si Land. Sing Siij beij d Waahle"}
{"id": "466022", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Mathematikschiff, op Ripuaresch heecht dat öt Mattematikscheff es ö Scheff, dat Kenger un Ärwaahßene Mattematik nöödr bränge soll. Dat Scheff had dat Ziihl, jedderman Mattematik no z bränge. Op 600 qm well öt d Lüüh zeeje, dat Mattematik mi es als rechne. An önö Hoof Beispeller weed jezeecht, dat Matte zm Lääve jehüüd. Seijd em Joohr 2001 beveehrd dat Scheff, d Jenny, d dütsche Flöss un lääd do a, wo jenoch Mänche send. Op öt Scheff weed jezeechd, wat interesserd. Van d Riisewelle bes zm Packe va Päckcher ohne Platsch z vorschenke weed jezeecht, wat Vreud maad un zm Lääve van dr Mann van d Strooß paaßd. Ävver dat janze es net mä vöör Kenger jemaad. Och d älder Lüüh mösse machmol schärp nodenke, öm dr richtije Wääch z vänge. Öt Mattematikscheff"}
{"id": "466023", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Jrondschüll es ön Schüllform ö Dütschland, Österreich un d Schweiz. Orsprönglich joov öt no dr Zweide Weltkresch ä Dütschland d Volksschüll. Di wood no un no Ängs van d 60er Joohre dörch d Jrondschüll aavjelößt. Di Schüll es vöör Kenger em Aldr tösche 6 un 10, manchmol och 12 Joohre. En os Kaiserzitt nannt mo d Jrondschüll Elementarschüll. Ävver dä Ussdrock weed ä Dütschland net mi jebrud. Bes vöör kottem woode en enn Klass d Kenger us enne Joohrjang ongerricht, ävver dat hat sisch va 2007/2008 a jöändert. Ä Noodrhing-Wäßßfaale un Berlin komme Kenger us 2 Joohrjäng zsamme. Dodörch weed erwaad, dat d schlau Kenger d schlääte metrisse. Zm Ongerscheed va anger Schüllforme had d Klass en d Jrondschüll enne Klasseliihrer. Dä Liihrer söll d Klass van öt ischte bes öt leitzte Schülljoohr zr Siij stooh un vöör d Kenger dr Bezochsponkt see. Jätt övver Schülle un dr Vorband"}
{"id": "466024", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marie Doro (* 25. Mai 1882 ä Duncannon, Pennsylvania; † 9. Oktober 1956 ä New York es önö Schauspellerin us Amerika, di och än Stommfilme Rolle spelld. Als jong Mädche trock öt Marie op d Büühn un do speld s bes 1915 völl Rolle. En di Zitt koom dr Film op un 1915 driinde Doro onger dr Rejisör Adolpf Zukor höe ischde Stommfilm. Marie woch eemol vorhiirod. Dat hamoneerde ävver ne tun öt leed sisch wärm scheede. Ö zweide mol hat Doro net mi jehiirod. Hörö ischde Film jitt öt hü net mi ävver di Roll en dr Film „Oliver Twist“ us öt Joohr 1916 woch hör wi op dr Liiv jeschrävve. S kannd dat at, denn s hod di Roll op d Büühn at döck jespelld. En d 20er Joohre vorloor Marie öt Interesse an dr Film en Amerika, spelld mä noch selde, trock no Italie. Do spelld s noch ö paar Rolle en Filme, hood dann ävver janz op un trock wärm no Amerika. Do vorkroch s sisch en höör Wonnig un troon en d"}
{"id": "466043", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Met e'nem Märteszoch öm de 11. November éröm jedenke fass all Städt un Dörpe em janze Rheinland em Martin von Tours, dä de Lejend noh als römische Soldat ze Pääd em Winter met e'nem ärme Mann am Stroßerand singe Mantel jedeelt hätt, domet_e net erfriere däät. Am 10. November, em Märtesovend, trecke deshalef Pänz met selefs jebastelte Fackele hinger 'nem als römische Soldat verkleete Mann op e'nem Pääd zom Märtesfüür un singe dobei ahle Märtesleedche. Nohdämm de Märteszoch durch et Dörp zom Märtesfüür jetrocke eß, verdeelt de Sank Martin aan die Pänz Weckmänner, öm aan sing Lejend ze erinnere. Om Heemwääsch, wenn de Zoch éröm eß, trecke de Pänz dann noch met de Latäne von Huß ze Huß un jonn Schnörze. Dobei singe se aan d'r Hußdörre e Leedche un krië dofür Sößischkeete. Wenn e paar Knießköpp de Dör net opmaache, kriën se von dä Pänz 'ne Sproch nohjeroofe: „Peck dä Ahl de Oore uss ...\" Dat de Helije Zinte Märtes em Rheinland su veriehrt wierd, litt dodraan, dat de Frankekönning Chlodwig de helije Martin von Tours zom Schutzpatron öwer et janze Frankereich jemaat hätt, zo"}
{"id": "466044", "contents": "E ne Weckmann, Weggemann, ov Klooskäälsche eß e söß Brütche en de Jestalt von e'nem Mann met e'ner wießen Pief, dä me öm de Märtesdaach éröm en de Bäckereië koofe kann. Dä Weckmann soll de Sank Martin darstelle un die Pief sich uss singem ömjedriehte Bischoffsstab entweckelt hann."}
{"id": "466054", "contents": "Am Reformationsdaach, em 31. Oktober, fiere de evangelische Christe de Aanfangk von de Erneuerung von ihre Kirch. Zwar löss sich dä Aanfangk von d'r Reformation, die zor Jröndung von de protestantische Kirche jeführt hätt, nimmie jenau fassläje. Doch hätt me dohfür dat Datum vom Johresdaach jenomme, aan dämm de Martin Luther am 31. Oktober 1517 sing 95 These aan de Wittenberger Schlosskirch jeschlare hann soll. Martin Luther hatt die Opfassung kritiseet, dat d'r Minsch alleen durch joode Tate un durch en Afflasszahlung von d'r Sönd erlüß weede könnt. Obwohl en Ossdeutschland durch vierzichjöhrije kommunistische Indoktrination fass keene mie jlööf, eß am 31. Oktober en velle ossdeutsche Bundesländer Fierdaach. Em Erzbisdom Kölle ävver nett, denn als de Erzbischoff von Kölle dohmols evangelisch jewudde wor, moot_e op de Jodesbursch noh Jodesbersch flüchte, un doh hann se inn metsamt dä Bursch en de Luff jejaach. Zickdämm eß de Jodesbursch en Ruin."}
{"id": "466055", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) E'ne Hellije eß e'ne Minsch, dä vür_em Herrjott e hellisch Lävve jeführt un sing Jebodde jehaale hätt. Von imm wierd aanjenomme, dat e em Hemmel beim Herrjott eß. Jede Minsch eß noh de katholische Kirch zor Hellischkeet beroofe, ävver nur wennije führe e hellisch Lävve. Die Minsche, die öffentlich e hellisch Lävve jeführt hann, weede vom Paps offiziell hellischjesproche un krië ne Jedenkdaach. Se dürfe beim Bädde aanjeroofe un veriehrt weede. Die Minsche, die em Stille e hellisch Lävve jeführt hann, hellisch un nett bekannt senn, hann ihre Jedenkdaach aan Allerhellije. Hellije"}
{"id": "466057", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nehren es önö Ocht an d Mosel en dr Kreijs Cochem-Zell. Öt ischte mol tauchte Nehren em Joohr 634 en d Bösch op. Hüü lääve he jätt mi als 100 Lüüh. 1814 koom hä no önö Beschloss van dr Wiener Kongress no Preuße. Seijt 1947 jehüüd öt zo Rhingland-Pfalz. Nehren wood dörch d zwei Römerjrääver bekannd, di op önö Wingberch ovverhalb van dr Ocht jevonge woode. Jätt övver Nehren"}
{"id": "466058", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Römerjraav va Nehren litt en d Wingberch ovverhalb van dr Ocht Nehren an d Mosel. D Lüüh ä Nehren kannte dat au Jraav at iiwich, hand sich do ävver ni völl Jedanke dröm jemaad. Isch 1912 koom önö Paul Steiner un keck sisch dat jenauer a. 1920 koom dr näxte, maade Zeechnunge, di 1924 dozo vüürde, dat d Molereie an d Wäng opveele. Dono wood öt ävver wärm reuich öm dat Jraav. Isch 1973 wood beschlooße, dat öt neu opjebouwd wääde solld. Dobeij koom öruss, dat dat Jraav us 2 enkele Jrääver böstäng. D Nommer 1 wood 1975 vädisch, Nommer 2 ö Joohr spiidr em Joohr 1976. Beij d Werkerei maade d Handwärkr ävver Vählr un maade di alt Wasserleitunge kapott, di dovör sorchde, dat Räähnwasser van öt Jraav vottleef. Watt passerde dono? Em Jraav wood öt naaß. D Vöchtichkeet steechde a un d Molereie kutte kapott jo. Lang wood jewerkt, i dat wärm fluppde. Hü weed d Vöchtichkeet van d Loff en d Jrääver jemeiße. Decke Plaate halde Stöp un Dreck aav. D Jrääver send"}
{"id": "466059", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Halloween, watt op Ripuaresch Hallowiin usjesproche weed en d Naahd vam 31. Oktober zm 1. November jeviird. Ä Irland wood öt vreuer Halloween jeviird. D ire hand öt no Amerika jebraad un va do uss koom öt no Europa zröck. Woher dä Naam kütt un wisu Halloween jeviird weed, kann net met Secherheed jesaad wade. Öv öt van d Kelte kütt, di öm di Zitt Samhain viirde, es net klooch. Samhain besaad, dat an dä Daach d Duude met d Läävende Kontakt opnämme kutte. Angere saare, dat an d Daach mä öt Äng van dr Sommer jeviird weed. Besongisch d Kenger send a Halloween ongerwääß. Ä Kostümme träcke s va Huuß no Huuß un kriije do Klömpcher un angere sösse Kroom. D Alde schmücke öm di Zitt met Kürbisse d Hüüser. Lisa Morton: The Halloween Encyclopedia; McFarland & Company, 2003 (Ä Änglisch) Commons: Halloween – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "466060", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Neef es önö Ocht an d Mosel. Hä litt jäjenövver va Bremm op di anger Moselsiij. Neef had onjeväär 500 Äwoohner un litt op d rääte Moselsiij. D ischte Mänsche hand an di Stell, wo hü Neef litt vöör onjeväär 4000 Joohr jeläävd. Em Joohr 698 steeht dä Naam Neef ö tischte mol en d Bösch opjeschrävve. Dono wood öt reuisch öm Neef. Isch als öt Kluster Stuben jebouwd wood, koom wärm Lääve en di paar Hüüsr. Hüü es d ocht dörch d Wingabouw jeprächt. Alles driint sisch doröm. Vöör Neef wood ön Schleuß met dr Naam St. Aldegund jebouwd, öm öt Wasser van d Mosel z rejuleere. Ön Bröck vorbengt Neef met Bremm. Wingocht neef"}
{"id": "466061", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bremm es önö Wingocht an d Mosel un litt nävver Ediger-Eller, va däm öt mä dörch dr Calmont jetrennt es. Bremm had onjeväär 850 Äwoohner. Turiste komme meeßtens, öm op dr Calmont z klömme un dono ö Jlässje Wing z drenke. Schrääch jäjenövver va Bremm litt d Klusterruin Stuben. Dörch ön Bröck es Bremm met di anger Moselsiij un domet met Neef vorbonge. Övver Bremm"}
{"id": "466062", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Klusterruin Stuben woch ö vreuer Kluster van dr Aujustinerorde. Öt steeht an dr Rand van dr Ocht Bremm an d Mosel. Öt vong em Joohr 1137 a, als dr Jrondbesetzer Egelolf önö Deel va singe Besetz an öt Kluster Springiersbaach vormaade. Dorop solld ö Kluster jebouwd wääde, ä däm sing Doohter Nonn wääde solld. Seij wood d ischte Abtissin va Kluster Stuben. Dö janze Zitt ongerstäng Kluster Stuben öt Kluster Springiersbaach. Öt wood flott ajevange und 1137 stäng at ösu völl, dat di Kerch dr Hellije Nikolaus jeweiht wääde kutt. Dat Kluster woch ösu ussjelaad, dat 100 Nonne, öt weed va 100 Jongvraue övv Widwe jesproche, dorä Plaatsch hodde. Damols loch das Kluster op ön Insel, Moselärm leefe op beede Siije öm das Klusterjebäude öröm. Doher nannte sisch die Nonne, d sorores de insula beati Nicolai in Stuppa, watt ösu völl wi Schwestere von di St. Nikolaus-Insel heescht. 1140 koom noch jätt zm Kluster dozo. Su jehood d Kerch va Neef va do a zo Kluster Stuben. Dr Ärzbischoff Albero schenkte di Kerch öt Kluster. 1184"}
{"id": "466063", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ediger-Eller es önö Ocht an d Mosel. Hä litt nävver Bremm un es va d Ocht mä dörch dr Wingberch Calmont jetrennt. Öt ischte Mol taucht Ediger-Eller, dat es dr Naam van d Ochte Ediger un Eller, em Joohr 639 op. Wänn mo dono jeet, dat au Schärver us öt 2. un 3. Joohrhondöt jevonge wode, dann jitt öt Ediger-Eller sujar us d Römerzitt. Dä Deel Eller woch 5. Joohrhondöt dr Setz van öt Kluster. Önö Baahntunnel, met övver 4 km es dat dr längste Tunnel vöör d Baahn ä Dütschland, trennt Ediger van d Berch Calmont. Wä net mä wäje dr Wing no Ediger-Eller kütt, dä soll net vorsümme, sisch di schünn Kerche a z kikke. D Siij va Ediger-Eller"}
{"id": "466064", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Calmont es dr steilste enkel liijende Wingberch va Europa. Hä litt an d Mosel. Dr Calmont litt tösche d Ochte Bremm un Ediger-Eller. Met ön Hühhde va 380 m un ön Steijung va bes zo 65° jitt öt känne steilere Wingberch ä Europa. D Naam kann op ö paar Arte övversatze wääde. Eemol kann öt „wärme Berch“ heeche. Ön anger Övversätzung besätt da töt och Velseberch heeche kütt. Op d Hüühde van dr Calmont had mo ö ald römisch Helligdom jevonge. Öt soll us öt 2. Joohrhondöt stamme. Vöör völl Lüüh es dr Calmont dodörch bekannd woode, dat mo d klömme kann. Dr Alpevorein hat he önö Wääch ajelaad. Vaste Schoon soll mo dobeij a ha. Op önö Wingberch jehüüre Wingstöck. Op 13 ha weed he Riisling ajebouwd. Steillarewing nännt mo dat. Dä Berch deele sisch d Wingbuure va Bremm un va Ediger-Eller. Övver dr Calmont"}
{"id": "466065", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Mona Lisa es ö Beld va Leonardo da Vinci. Öt entstäng tösche 1503 un 1505. Hüü hängt öt en dr Luuvre ä Paris. Dat Beld es mä kläng. Jraat öns 76,8 x 53 cm messt dat op dönn Pappelholz jemoohl Vrauebeld. Dat Beld zeecht ön Vrau em Alder va 24 Joohr, di d Häng op dr Schüss zsammehält un op önö Stoohl op önö Balkong setzt. Bkannd es dat Lächele van d Mona Lisa. Öt had lang jeduurd, bes mo dä Naam van dat Model öruss krääje had. Dobeij stalt sisch öruss, dat öt Lisa del Giocondo woch, di vöör Leonardo da Vinci jeseiße had. Dat Beld wood wältbekannd, wood döck vorkoovd, koom no Paris, no Versailles un dann en dr Louvre. 1911 wood öt va do dörch dr Italiäner Vincenzo Peruggia jöklaut, dä öt heem no Italie brenge woohl. Dä wood ävver van d Polisse jeschnappt un dat Beld koom wärm zröck no Paris. Em Zweide Weltkresch hat mo dat Beld vorstoche. Mo had erwaad, dat Adolf Hitler dä Opdrach jejovve höd, öt no Dütschland"}
{"id": "466090", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) ML Mona Lisa es ön Sendung em ZDF. S had met Vraueteeme z do un soll Vraue aaspräche. Dat Projramm läuft va April 1988 a. En di Zitt had d Moderatiun öt döck jewääßelt. En di ischte Sendunge jäng öt öm Teeme wi öt Schminke. Dat paaßde d Zuschauer jaar net en dr Kroom. Doher ändernde öt ZDF d Teeme un kömmerde sisch mi öm Denge wi Kengerpornojrafie, Parajraf 218 övv Vorjewaltijung. D Siij va Mona Lisa"}
{"id": "466091", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Mammutboohm jehüüd zo d Noldebööhm un do zo d Züpresse. Beij di Mammutbööhm ongerscheed mo tösche 3 bkannde Zoote: Dr Riisenmammutboohm Dr Köstemammutboohm Dr Urwaldmammutboohm Wä sisch d Riisenmammutbööhm akikke well, dä sollt en dr Sequoia National Park vaare. Dr jrüütste Boohm kütt a 84 m Hüüde un ön Breede va 11 m. Dä hat sujar önö Naam: General Sherman Tree heecht dat jo Stöck. Dr äldste Boohm en dr Park soll 3000 Joohr ald se. Wä nit esu wick john well, ka sisch Mammutböhm en dr Schloßpark van öt Schloß Brühl akikke, di sen och nit klee, un öm de 150 Joohr ald. En d leitzte Zitt kann mo ä Dütschland och Planze va Riisenmammutbööhm koofe. Mammutbööhm ä Dütschland"}
{"id": "466092", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Klotten es önö Ocht an d Mosel. Öt litt önjeväär 5 km moselaavwärts va Cochem. Klotte litt tösche d Wingberch un d Mosel. Onjeväär 1300 Lüüh wonne he. Alle jepräächt dörch d Wing. Wingbuure un Wingkneipe jitt öt a jädde Äck. D Burch Koraidelstee litt op önö Hövvel am Rand va Klotte, kann ävver bo va jädde Äck us jeseeh wääde. Önö schünne Wääch vüührt bes do un önö angere wärm öraaf. Tafele erkläre watt öt övver dr Ocht z wässe jitt. Wä eemol ä Klotten es, dä moss öt sisch net nämme losse, sisch d Kerch a z kikke. Och d historische Fähre, di Klotten met di anger Moselsiij vorbängt, es önö Bleck wäät. Jätt övver Klotten"}
{"id": "466093", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld Jong Vrau met Perlehalsband es ö Ölbeld va Jan Vermeer. Hö moohlde öt tösche 1662 un 1665. Dat Beld es 51,2 Zentimeter huch un 45,1 Zentimeter breed. Usjestalld weed öt en d Jemäldejallerie Berlin. Ön jong Vrau steeht vöör önö Speijel, drädd ön Jack us Hermelin un had ö Halsband us Perle öm dr Hals. Usserdäm steht en dat Zemmer önö Desch met önö Hoof Pröll drop. Dat Beld soll zeeje, wi mo sisch tösche Lastr un Tujend entscheede moss. 1696 weed vorzalld, dat dr Moohler Vermeer ö Beld met dr Naam „Ön jong Vrau beijm Aatrecke, siihr schünn“ vöör 30 Julde vorkooft. Dann taucht öt isch wärm em Joohr 1809 op. Ö paar mol wähßelt öt dr Besetzer. Hü vängt mo dat Beld en d Jallerie Berlin. Piero Bianconi, István Schlégl: Dat Werk va Vermeer. Kunstkreijs, Luzern 1967"}
{"id": "466094", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ilse Aigner es ön dütsche Politikerin van d CSU. Va Oktober 2008 a es s d Bundesmenesterin vöör Ärnährong, d Landweetschaf un dr Schotz van d Vorbraucher. No d Ussbeldung liirde Aigner dr Ömjang met Radio- un Fernseher un werkde dono en ö Jeschäf vöör Elektroartikele. Spiir kömmerde s sisch doröm, wi Hubschrauber jebouwd wäde. Ilse troon en d CSU en un wood bald Vörsetzende van d Jonge Union. Va 1995 bes 1999 woch Aigner 2. Vörsetzende van dr CSU-Kreijsvorband Roseheim, dono 2. Vörsetzende van dr CSU-Bezerksvorband Ovver-Bayere. Seijd 1998 es Ilse Aigner ö Metgled van dr Bundesdach ä Berlin. Am 31. Oktober 2008 wood Ilse Aigner Nachvoljerin van Horst Seehofer als Bundesmenesterin vöör Ärnährong, d Landweetschaf un dr Schotz van d Vorbraucher, völl saare dozo och mä Menesterin vöör d Buure. Aigners Siij"}
{"id": "466095", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Wältvegansdach es önö Daach, däm d Veganiste viire. Hä vällt op dr 1. November un wood 1994 öt ischte mol jeviird. D Vegan Society had dä Daach äjevüürt, öm an hör Ziil z erinnere, dat ke Vleesch un kenn Produkte va Deere jejeiße wäde söll. Jäddes Joohr voranstalte d Veganiste Informatiunsvoranstaltunge un Aktiune ä dütsche Städte. Commons: World Vegan Day – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Weltvegansdaach"}
{"id": "466096", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Historische Fähre va Klotten es ön ald Fähre, di Klotten met di anger Moselsiij vorbängt. D Fähre weed an sisch net jebrud, bes zo d näkßte Bröck es öt net witt ävver d Vorwaltung va Klotten es öt wichtisch, di Fähre am lääve z halde un dä Fährmann maad öt Vreud, Persune, Vahrräähr un Autos övver z setze. Usserdäm wood ö Seel övver d Mosel jespannd, di d Fähre net aavdriive lätt. D Fähre veert bo jädde Daach un dat vam vreue Morje bes zm Ovvend. Jätt övver Klotten"}
{"id": "466097", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr General Sherman Tree es dr jrützde - noom Volume jerächnet - Boohm, däm öt op d Ääd jitt. Hä waaßt em Sequoia National Park en dr kalifornische Staat van d USA. Dr General Sherman Tree wood no dr Jeneral William T. Sherman jenannt. Dr Boohm zeecht dütliche Spure va Vüür ävver dat schinkt di Bööhm komm jätt us z maache. Dr Boohm es net dr hükßte Boohm däm öt jitt. Ävver dat Volume van d eene Boohm es mi als jädde angere Boohm zsamme op d Wooch brängt. D Siij van dr Boohm"}
{"id": "466098", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Sequoia National Park es önö Nationalpark en d USA. Ö litt ö Kalifornie. Dr Sequoia-&-Kings-Canyon-Nationalparks jehüüd an sisch zo 2 Parks. Sequoia un Kings Canyon send 2 Nationalparks, di ävver ösu nooh zsamme liihe, dat s z enne woode. D Park ömfasst 3.500 ha un litt op Hüüde tösche 412 un 4000 Meter. Dä Ongerscheed en d Hüüde sorcht dovör, dat öt Klima sisch ärsch ongerscheed. Dat vüührt zo ön jruuße Zaahl Planze un Deere op ön kleng Fläch. Dr Park träckt jäddes Joohr 1,5 Milliun Lüüh a. D meetste wälle sisch d Mammutbööhm akikke, di net mä ön Hüüde va 80 m ha könnö, och ön Breede bes 11 m es möjelich. Dr Park woch vreuer öt Jebiid van d Schoschone, önö Indianerstamm. Commons: Sequoia-Nationalpark – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Commons: Kings-Canyon-Nationalpark – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Sequoia-Nationalpark Webcam"}
{"id": "466099", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld D Jeburt van d Venus stammt va Sandro Botticelli. Öt zeecht d Jöttin Venus. Wä öt sisch akikke well, dä moss no d Uffizie no Florenz vaare. Dat Beld zeecht d Landung van d Venus an dr Strand va Züpere, ävver jedder nännt öt \"D Jeburt van d Venus\". Venus steeht op ön Moschel. Jöttinne welle hör önö Mantel jävve, denn dä Wenk blooßt ärch an di Äck un Venus steeht jo puddelnakß do öröm. Dä Moohler hat jenau dr Strand jezeechnet, dobeij ävver net dorop jeacht, övv ösunn Planze övverhaupt do waaße könne. Dr Liiv van d Venus es net wi en d Natur jemoohld. Dr Hals es völl z lang. Dat erinnert mi an dr Manerismus. Op jädde Vall es Venus siihr schünn dojestalld, ö nett Vrommisch hald. Dat Beld es ee van d beitste Beld van d Moohlerei ä Europa. Öt vorherrlicht dr nakße Vraueliif. D Venus de Medici, Vöörbeld vöör d Haldung van dr Liif va Botticellis Venus"}
{"id": "466100", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Bad va Diana met Aktäon un Kallisto es ö Beld van dr holländische Moohler Rembrandt van Rijn. Öt stammd us öt Joohr 1634 un had ön Jrüüde va 93,5 x 168 cm. Dat Beld zeecht zwei ongerscheedliche Denger. Op d rääte Siij weed d „Äntdäkkung van d Schwangerschaff va Kallisto“ jezeecht. Op di anger Beldsiij zeechnede Rembrandt van Rijn „Diana un Aktäon“. Beede Deele hand met d Stroofe vöör net erlaupte Kuddelei (vorboone Säx) z do. Aktöon hod op d Jacht Diana, ön Jöttin, puddelnakß jeseeh un wood als Stroof en önö Hirsch vorwaandelt. Spiir hand sing Höng dä Hirschkapott jebesse. Kallisto wääde d Kleer vam Liif jeresse. Dobeij stelle d Nümpfe vass, dat Kallisto ö Kengk erwaad. Jupiter hod ö Küddelche met hör. D Sammlung va Salm"}
{"id": "466119", "contents": "Dat Leed „Looft, Kinder, looft“ jeht esu: Zint Märtes eß ad widde hee! Looft, Kinder, looft! Wenn dä uns rooft: ich ben ad hee! Looft, Kinder, looft! Met de Lööch en de Hand, un dat Kääzje aanjebrannt, en de Stroß érob un éraff, Looft, Kinder, looft! Zint Märtes wor 'ne joode Häär! Looft, Kinder, looft! Hä hätt och all die Pänz su jään! Looft, Kinder, looft! Met de Lööch en de Hand, un dat Kääzje aanjebrannt, en de Stroß érob un éraff, Looft, Kinder, looft! Zint Märtes wolle iehre mir. Looft, Kinder, looft! Met Leecht'r un Zint-Märtes-Füür. Looft, Kinder, looft! Met de Lööch en de Hand, un dat Kääzje aanjebrannt, en de Stroß érob un éraff, Looft, Kinder, looft! Zint Märtes eß für hück jedonn. Looft, Kinder, looft! Dröm mösse mir noh Huß jetz jonn! Looft, Kinder, looft! Met de Lööch en de Hand, un dat Kääzje aanjebrannt, en de Stroß érob un éraff, Looft, Kinder, looft!"}
{"id": "466164", "contents": "Ene Zanntimeeter', Zentimeter, affjekööz met c, eß dä hondertßte Deeij fun enem Meeter. Dröm es dat Woot och zosamme jesaz uß „Centi-“ un „-Meter“. En Centimeter dëijt mer esu etwa alles messe, wat mer em Huußhalt hät, wat mer met de Häng joot bewääje kann, un wat nit all_zo kleij eß."}
{"id": "466172", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) August (Robert Ludwig) Macke (* 3. Januar 1887 en Meschede, Huhsauerland; † 26. September 1914 södlich von Perthes-lès-Hurlus, Champagne) wor e'ne deutsche Moler vom Expressionismus. Sing Neujier aan d'r Molerei wutt schon em älderliche Huß jeweck. De Vatter däät ahle Stesch sammele un Landschaffsbilder mole. Hä wochs en Kölle op, un eß 1900 met singe Äldere noh Bonn jetrocke. En Bonn hätt'e et Realgymnasium besök, un 1902 sing ierschte Aquarelle gemolt. Dier, Landschaffte un Minsche hann imm als Vürlaach jedeent. 1904 hätt'e et ierschte Skezzeboch aanjelaat. Insjesamp hätt'e en singem kuurte Läwe noch 77 Böcher produzeed. Zo dä Zick hätt'e die Bilder vom Arnold Böcklin entdeck un leet sich von dämm singer Molerei beenflusse. Späder fongk'e die Bilder vom Böcklin nimmie jood. Dat Skezzeboch öwer die Reis noh Italië (1905) zeisch stärk vereinfachte Probebilder, die mem Leesch spelle. Sing Bilder uss dä Zick sen düster un met wenisch Färwe jemolt. En Basel hätt Macke Bilder von Impressioniste kennejeliehrt, en Kunsrichtung, die domols en Deutschland kaum bekannt wor. Ierschte Bilder von imm versöke die jewonnene Endröck ze verarbeede. Bei eene von singe ierschte Reise noh Paris fongk'e"}
{"id": "466181", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Zweide Weltkresch woch dr zweide jruuße Kresch em 20. Jahrhondöt, em däm all di damalije Jruußmächde vorwäggeld woore. Bes zm Joohr 2008 joov öt kenne Kresch, ä däm ösu völl Lüüh öm öt Lääve komme send. Bes 2008 wood alleen mä en dä Kresch met Atomwaffe jekämpfd. Usserdäm, watt ävver och at em Ischde Weltkresch passeerd woch, woode biolojische un chemische Waffe bönotzt. D jenau Zaahl van d Duude us dr Zweide Weltkresch es net bkannd ävver öt weed dova ussjejange, dat tösche 55 un 60 Milliun Mensche hön Lääve voloore hand. Wä sisch jenau akkikt, wi dä Kresch aavleev, dä ställt vass, dat Kreschvorbräsche vöör völl Duude vorantwortlich woore. Völl Ziviliste twoore betroffe. Zosätzlich veel en di Zitt van dr Zweide Weltkresch dr Holocaust, watt met Konzentratiunslajer wi öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau vorbonge es. Dörch dr Holocaust storve onjeväär 6 Milliun Mensche. Dä Zweide Weltkresch vong z ongescheedliche Zitte a. Em Joohr 1937 jäng di Schösserei tösche Japan un China looß. Dat woch onjeväär 2 Joohr bevöör dr Kresch ä Europa ussbroch. Am 1. September 1939"}
{"id": "466220", "contents": "Proß! ov Prosit! sät mer für em Dringke. Mer wönsch sesch domet op Jäjeseiteschkeit, dat einem dat schmeck un jot deit. Dat ojinal Wohd prosit es Latein, wie enne Kerch, un es esu jät wi en Opvorderung, ene Befähl: „Dofür sull et sin!“ — also nit dojäje, nit ejal, nää, dofür — un datt kütt widder von proesse, pro es uns „dofür“, esse es uns „sinn“ un „wäde“. „Proß“ es nur jet kööter jesaat, wie „Prosit“. Prost in 50 Sprachen"}
{"id": "466223", "contents": "Dat Leed vom Sankt Martin eß zwar e huhdeutsch Märtesleed, äwer et jitt och en Fassung op Platt, die uss Spass jesunge wierd: Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin ritt durch Kappes un Schavur, doh kom 'ne Buur un schlooch en op et Uur. Sankt Martin äver wehrte sich un drosch imm Kappes en et Jeseesch. Huhdeutsch: Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin ritt durch Schnee und Wind, sein Ross, das trug ihn fort geschwind. Sankt Martin ritt mit leichtem Mut, sein Mantel deckt ihn warm und gut. Im Schnee saß, im Schnee saß, im Schnee saß, da saß ein armer Mann, hatt' Kleider nicht, hatt' Lumpen an: \"Oh helft mir doch in meiner Not, sonst ist der bitt're Frost mein Tod!\" Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin zieht die Zügel an, sein Ross steht still beim armen Mann. Sankt Martin mit dem Schwerte teilt den warmen Mantel unverweilt. Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin gibt den Halben still, der Bettler ihm rasch danken will. Sankt Martin aber ritt in Eil hinweg mit seinem Mantelteil. Andere net su bekannte Strofe: Sankt Martin, Sankt Martin, Sankt Martin legt sich still zur Ruh, da tritt im Traum der Herr hinzu. Der spricht:"}
{"id": "466224", "contents": "Noh em Märteszoch jonn de Pänz met ihre Fackele schnörze. Dobei singe se aan d'r Hußdörre e Leedche un krië dofür Sößischkeete. Wenn e paar Knießköpp de Dör net opmaache, kriën se von dä Pänz 'ne Sproch nohjeroofe: „Soß en Kröh op dämm Daach, peck dämm / dä Ahl de Oore uss!“ ode: „Ding Huß datt steht op Stippe, de Düwel soll et Kippe!“"}
{"id": "466230", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dagmar Metzger (* 10. Dezember 1958 ä Berlin) es ön SPD-Politikerin us Hesse un Metjled van dr Landdaach. Dagmar Metzger es ö Berliner Kengk un studiirde do Räät. S es vorhiirod. Hörö Papp es dr vreuere Börjermeestr va Darmstadt Günther Metzger. Seijd 1990 jehüüd Dagmar Metzger d SPD un seijd 1997 Stadtvorochdnete va Darmstadt. D Waahle em Joohr 2006 holpe hör en dr Landdaach z komme. Em Määz 2008 joov Metzger bkannd, dat s öt Andrea Ypsilanti net ongerstötzde. Dat joov önö Hoov Ärjer ävver Dagmar saad, dat Jewessensjrönd dovör vorantwortlich wööre. Usserdam höd Metzger hör Wäähler vorsproche, net met d Lenke z koopöreere. Hör Entscheedung bedüüde, dat Ypsilanti mä enn Stemm en d eeje Parteij mi höd als nüüdich wöch. Em Oktober 2008 ongerstötzde zosätzlich Carmen Everts, Silke Tesch un Jürgen Walter hör Meinung. D jeplaande Waahl wood aavjesaad. Persönliche Internetseite"}
{"id": "466233", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jürgen Walter (* 23. August 1968 ä Seeheim-Jugenheim) es önö SPD-Politiker un jehüüd dr Landdaach ä Hessen a. Walter studierde ä Mannheim un Frankfurt am Main Räät. Am Äng va si Studium werkde hä als Räätsvordriiner un hod seijd 1997 sing enge Kanzleij. Seijd 1987 es Walter en d SPD, z isch beij d Jusos, 1999 wood hä Landesvösetzende ä Hessen. Em Februar 2003 wood hä Vörsetzende van d Fraktiun. Dat bleed hä bes zm Januar 2003. Änttäuschd wood Walter als öt hem net fluppde Spetzekandidaat van d SPD beij d Landdaachswaahle 2008 z wääde. Zsamme met Carmen Everts, Silke Tesch un Dagmar Metzger joov hä am 3. November 2008 bkannd, dat hä Andrea Ypsilanti beij d Waahle zm Menesterpräsident va Hessen net ongerstötze weed."}
{"id": "466234", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Silke Tesch (* 5. Juli 1958 ä Dautphetal-Holzhausen) es ön SPD-Politikerin ä Hessen. Si jehüüd zo d Avjeordnete van dr Landdaach. Z iisch woch Silke Ärträkkerin un wood dono Industrikaufvrau. 1980 maade Silke önö eeje Betriib op wo s va 2000 bes 2003 dr Zweide Mann (Vrau) wood. Silke Tesch jehüüd d SPD a un woch Vörsetzende van dr ochtsvorein ä Breidenbach un d Zweide em Ongerbezirk Marburg-Biedenkopf, wo s Metgleed van dr Kreijsdaach es. Seijd dr 5. Aprel 2003 jehüüd Silke Tesch dr Landdaach ä Hesse a un es Metgled en önö Hoof Ausschöss. Bekannd wood Silke dörch ön Ärklärung, di sö am 3. November 2008 aavjoov. Zsamme met Carmen Everts, Jürgen Walter un Dagmar Metzger vorkünd sei, dat s ne töt Andrea Ypsilanti ongerstötze kütt. Dat vüürde dozo, dat d jeplaande Neuwaahl aavjesaad wood Houmpeidch va Silke Tesch"}
{"id": "466235", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carmen Everts (* 12. April 1968 ä Wilhelmshaven) es ön SPD-Politikerin us Hesse. Si jehüüd do dr Landdaach a. Carmen studdirde Räät un Politikwesseeschaf. S promoviirde 1990 met ö politisch Teema. Ön Zitt lang weerkde si vöör d Firma Nike, jäng dann ävver en d Politik. Va 1989 es Carmen Metjledd van d SPD un seijd Mai 2003 Vörsetzende van d SPD äm Kreijs Groß-Gerau. Am 3. November 2003 joov Carmen Everts bkannd, dat s zsamme met Silke Tesch, Jürgen Walter und Dagmar Metzger d Waahl va Andrea Ypsilanti net ongerstötzde. Hör Homepeidch"}
{"id": "466237", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Kommunalkreditbank Austria AG es ön Bank us Österreich. S wood em Joohr 1958 jejründt, öm Jemeindens än öt Land Kredite z jävve. En d leitzte Joohre werkde s och döck em enternational Jeschäf. Ä Österreich es di Bank mä a enn Ställ vortroone dojäje jitt öt d Bank an ö paar Ställe ä Meddeleuropa. D Kommunalkreditbank Austria AG joov 2008 onjeväär 1100 Lüüh Wärk. Em Joohr 2007 hod di Bank ön Bilanzsumm va 32,8 Mrd. €. Dat bedüüd, dat öt d aach jrüützde Bank va Österreich es. Dörch dr Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008 woch d Bank besongisch bötroffe un entscheed em November 2008, önö Kredit van dr Staat a z nämme. Övver dr Kredit"}
{"id": "466238", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz es enn van d Parteije, di öt en d Schweiz jitt. D Parteij äntstäng us d SVP. Do joov öt Kniiß, weil d Politik z räätsorienteerd woch. Besongisch en d Kantone Bern, Glarus un Graubünden jäng öt huuch her. Vreuer wooch d SVP ön onopvällije Parteij. Zo önö jruuße Krach koom öt als d SVP Graubünden us d nationale SVP ussjeschlooße wääde solld. S entscheed önö eeje Parteij, d BDP, z jrüünde. Dat braad dä Stee en öt Rolle un och anger Knatone entscheede en d sälve Wiiß vör z joo. Öm d Krafft z bündele dänge sisch d enkele Jruppe zsamme un belde am 1. November 2008 d Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz. Websiij van d Börjerliche Demokratische Parteij van d Schweiz"}
{"id": "466240", "contents": "Öwersich met de Präsidente von de Vereenischte Staate von Amerika Prof. Dr. Peter Schäfer: Die Präsidenten der USA in Lebensbildern, Komet, 2. Auflage, Köln 2005 ISBN 3-89836-450-X Klaus-Jürgen Matz: Wer regierte wann? Regententabellen zur Weltgeschichte. Von den Anfängen bis zur Gegenwart, dtv, 5. Auflage, München 2001 ISBN 3-423-32523-2 Commons: Präsidenten der Vereinigten Staaten von Amerika – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Frank Freidel/ Hugh S. Sidey: The Presidents of the United States Robert S. Summers: POTUS: Presidents of the United States http://www.amerikanische-praesidenten.de Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James Monroe | John Quincy Adams | Andrew Jackson | Martin Van Buren | William Henry Harrison | John Tyler | James K. Polk | Zachary Taylor | Millard Fillmore | Franklin Pierce | James Buchanan | Abraham Lincoln | Andrew Johnson | Ulysses S. Grant | Rutherford B. Hayes | James A. Garfield | Chester A. Arthur | Grover Cleveland | Benjamin Harrison | Grover Cleveland | William McKinley | Theodore Roosevelt | William Howard Taft | Woodrow Wilson | Warren G. Harding | Calvin Coolidge | Herbert C. Hoover | Franklin D. Roosevelt | Harry"}
{"id": "466251", "contents": "Enne Kaaskopp ode Kießkopp es ene Holländer, jenou jenumme, ne Nederlängsche. Dat säät mer em Rhingland esu, weil dä Kies vun doh no hee kütt, un weil die do kaas för der Kies sare. Et kann ens ne kleine Braßß, ne Ärjer odder e Jrummele üßdröcke, es ävver janz öff bloß löstesch jemeint."}
{"id": "466259", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) George Washington (* 22. Februar 1732 op önö Hoff Wakefield ä Virginia; † 14. Dezember 1799 op dr Landsetz Mount Vernon) woch dr 1. Präsident van d USA. At als kleng Kengk jehood George Washington zo d Rische ä si Land. Sing Äldere koome us Ängland. George hod ävver dat Pesch, dat singe Papp at vrösch storv un hä met 11 Joohr singe Halvbrooch Lawrence als Vörmond kräät. George had d Schüll net lang besood, vorstäng zwar jätt va Mattematik ävver vöör z stüüte woch öt net. Vöö Lüüh saate, dat sälvs als Jruuße George dr Vorstand va ö Kengk en d Jrondschüll hod. Hä vordeende si ischte Jeld als Vormeißer. Dat Wärk holp häm, dr Wäät va Land, wat hä emmer als dr jrüützde Besetz aasoh, schätze z liire. Met 16 Joohr passeerde jät, dat Georges Lääve op dr Kopp stald. Hä liirde öt Sarah Cary Faix känne, ön Vrau uss ö noch rischer Huuß. Singe Halvbroor Lawrence hiirode enn Doohtr, öt Ann, us d Famelisch un op eemol jehood George zo di janz Rische en"}
{"id": "466264", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Düüvel schiißt ni op önö kleene Hoof es önö Sproch, dä em Rhingland witt vorbreid es. Dr Düüvel schiißt ni op önö kleene Hoof bedüüt, dat däjennije, dä at völl had, döck noch völl mi kitt. Dobeij hand anger Lüüh dat noch völl mi vordeehnt. George Washington woch ö Kengk us ön rische Famelisch. Dörch Zovall hiirode singe Halvbrooch en ön rische Famelisch, wodörch George noch mi Jeld kräät. Zosätzlich ärvde hä van rische Vorwandte Jeld. Dovör kutt jä ävver nuuß. Hä hod mä Jlöck jehad. Dann hiirode George sälve enn van d richsde Vraue ä singe Staat un wood noch rischer. Ja, Dr Düüvel schiißt ni op önö kleene Hoof."}
{"id": "466277", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Air Labrador es ön Vluchjesellschaff met Setz ä St. John, ön Stadt ä Neufundland, Kanada. Air Labrador vlütt meeßtens d Lüüh dörch d kanadische Provinze, wenn sisch ävver Passejiire vänge, dann och no anger Länder va Nordamerika. D Jesellschaf wood em Joohr 1948 jejründ. 1983 wääßelnde dr Besetz als Roger Pike Eejedömmer wood. Em Joohr 2008 vloch Air Labrador 3 De Havilland Canada Dash 8, 4 De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter, 1 De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter Series 100, 2 Beechcraft 1900 un 1 Cessna 208. Air Labrador"}
{"id": "466278", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lindt & Sprüngli es ön jruuße Schokoladefabrik met Setz en d Schweiz. Entstange es d Firma us d Schokoladefabrikke va Rudolf Sprüngli un Rudolphe Lindt. Dobeij övvernomm di em Joohr 1899 jejründt Aktiejesellschaff Sprüngli d Firma va Lindt un doruss wood d Vereinigte Berner und Zürcher Chocoladefabriken Lindt & Sprüngli, watt op Ripuaresch Voreenichde Berner un Zürcher Schokoladefabrik Lind tun Sprüngli heecht. 1935 wood önö Vortrach met d Firma Monheim ongerschrävve, dät öt Lindt & Sprüngli ermöjelichde, sing Schokolad och ä Dütschland zu fertije. Dat maade ävver angere Fime vöör Lindt. Ische m Joohr 1988 laad Lindt sälvs kooß un bouwde ä Wärk ä Ooche. 1986 wood Lindt & Sprüngli ön Aktiejesellschaff. Övver d Firma"}
{"id": "466279", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Datei:Wurm (Floss).JPG D Wurm es önö Zofloss van d Rur un had ön Längde va 53 km. D Quäll van d Wurm litt op önö Hövvel beij Oche en d Nööhde va Steinebröck (Diepenbenden) . Va do uss jeeht öt dörch ö Bäcke va Oche Richtung Heinsberch. Do läufd dat Wasser dann en d Rur. Dat kalt un weech Wurmwasser woch vreuer wichtisch vöör d Dochmacher va Oche, denn dat wärm un häll Wasser us d Termalquälle va Oche kutte di net bruche. Zoflöss hat d Wurm och. Dr Beverbaach, Gillesbaach, Kupferbaach, Prediger Baach, Goldbaach un dr Paubaach sowi dr Kannenjesserbaach, dr Johannisbaach un dr Haarbaach lävvere vresch Wasser. Domet sorcht d Wurm dovöör, dat all das Wasser us dat Räähnlouch Oche aavjeleid weed. Di Landschaff öm d Wurm es wichtich vöör d Natur. Önö Hoof Schotzjebiite existeere öm dat Wasser öröm. Commons: Wurm – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Wurm"}
{"id": "466280", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jenna Welch Hager (* 25. November 1981 ä Dallas, Texas) es enn van d zwei Dööhtich va George W. Bush un sing Vrau Laura. D ischte Joohre no Jennas Jeburt läävde d Famelisch Busch noch ä Dallas, trock dann ävver no Austin ä Texas. Jenna vong öt studiire a un veel dobeij ö paar mol op. Eemol wood s met Schabau jeschnappd un ö anger mol koovde s onger valsche Naam Schabau, watt jo och vorboone es. Em Joohr 2004 had Jenna d Kandidatuur zm Präsidente van hörö Papp ongerstötzt. Hörö Beroff vong Jenna z isch beij d UNICEF a. 2007 schreev Jenna ö Boch „Ana’s Story: A Journey of Hope”, watt op Ripuarisch “D Jeschichte van öt Änn: Ön Reiß va Hoffnung“ heescht, un wood dodörch bkannd. Am 10. Mai 2008 hiirode Jenna Bush hörö Vrönd Henry Hager."}
{"id": "466394", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Am 11. November, dr Märtesdaach, jedenk de Katholische Kirch em hellije Martin von Tours. Die noh imm benannte Märteszöch erinnere aan die Lejend vür ca. 1600 Johr, dat de Märtes singe Mantel met e'nem frierende Bäddeler jedeelt hätt. Em Buurejohr wor de Märtesdaach e'ne besondere Daach. An dämm Daach däät me fröher de Paachzins aan de Jrondherre bezahle, für dat Land und die Felde, die me em Johr öwer jepaach hatt. Nohdämm de Paachzins bezahlt wudde wor, däät me noch öörndtlich fiere un en Märtesjans eiße. Dat am Elefde em Eelefde de Fastelovend jruß eröffnet weed, määt me iersch zick de 1970er Johre, weil me domet e paar mie Nösele maache kann. Noh de Tradition weed Fastelovend vom 7. Januar, dämm Daach noh Dreikönninge, beß Äschermettwoch jefiert."}
{"id": "466409", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Schang Jülich wor eine vun de letzte vier Edelweißpirate uß Iehrefeld, di 2010 noch am Lääve wore. Hä es am 18. Aprell 1929 in Kölle jeboore woode. Do es hä och am 19. Oktober 2011 jestorve. Em Johr 2003 förbereidt, hät hä 2004 dat Komitee för en demmokrattische UNO unger däm Club of Budapest singe Schermhächschaff met jejröndt, un wohr dann för zwei Johr do em Beirot dobei. Hä angjascheete sesch zosamme met em Gertrud Koch un em Schäfers Peter doför, dat de Minsche sesch bewoß blieve, wat em Nazidütschland jewääse es, et Jedëngke aan de Edelweißpirate oprääsch ze hallde. Doför han di Bööscher jeschrewwe, un diverse Vördrääsch jehallde, Akßjuhne un Veraanschtalltone jemaat. Dr Landschaffsfoband em Rhingland hät dänne dröm em Mai 2007 der Rhinglanddaler als en Ußzäjschnong jejovve. Am 9. Septämbo 2006 kräät dä Schang dä Severins-Bürgerpreis 2006 folije för sing Angaschemang em Vringsveedel. Hä wor dä Baas fun de klejnßte Fasteloovendsjesellschaff] en Kölle un en Eurasije, woh hä och der Prässidänt, der Litteraat, der Schatzmeister un der Kaateverkeufer eß, hä eß nämmlesch der einzije en dä Jesellschaff. Ävver die Jesellschaff schavvte_et, jedes Johr"}
{"id": "466439", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En skalėerbaa Vëkktoər-Jraffikk weed affjekööz SVG, op änglesch sät mer Scalable Vector Graphics. Dat ess_en Datei en enem Dateifommat för en bestemmpte Aat flache, zweijdėmmensjonaale Belder em Kompjuto. Di sen opjebout noh enem Shtanndat, dä dat W3C eruß jejovve un em Johr 2001 als en Emfäälung faßjelaat hät. De SVG Dattëije sen spezjälle XML-Datteije, un enthallde dröm en XML-Syntax, sen allsu uß Text opjebout, dä dat Beld beschrief. De miehßte Web-Brauser ferstonn enzwesche de SVG-Syntax sellver odder övver Plug-Ins rellatief joot. Dat Beld: hät dä Datei-Enhalt als Tex: <?xml version=\"1.0\" encoding=\"UTF-8\" standalone=\"no\"?> <svg xmlns:svg=\"http://www.w3.org/2000/svg\" xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\" xmlns:xlink=\"http://www.w3.org/1999/xlink\" xmlns:inkscape=\"http://www.inkscape.org/namespaces/inkscape\" version=\"1.0\" width=\"128\" height=\"128\" id=\"svg2950\"> <defs> <linearGradient id=\"linearGradient3573\"> <stop style=\"stop-color:#000000;stop-opacity:1\" offset=\"0\" id=\"stop3575\" /> <stop style=\"stop-color:#000000;stop-opacity:0\" offset=\"1\" id=\"stop3577\" /> </linearGradient> <linearGradient id=\"linearGradient3313\"> <stop style=\"stop-color:#cab78d;stop-opacity:1\" offset=\"0\" id=\"stop3315\" /> <stop style=\"stop-color:#cab78d;stop-opacity:0\" offset=\"1\" id=\"stop3317\" /> </linearGradient> <linearGradient id=\"linearGradient3123\"> <stop style=\"stop-color:#cab78d;stop-opacity:1\" offset=\"0\" id=\"stop3125\" /> <stop style=\"stop-color:#cab78d;stop-opacity:0\" offset=\"1\" id=\"stop3127\" /> </linearGradient> <linearGradient id=\"linearGradient3113\"> <stop style=\"stop-color:#c8c9d2;stop-opacity:1\" offset=\"0\" id=\"stop3115\" /> <stop style=\"stop-color:#c8c9d2;stop-opacity:0\" offset=\"1\" id=\"stop3117\" /> </linearGradient> <linearGradient id=\"linearGradient3093\"> <stop style=\"stop-color:#a39066;stop-opacity:1\" offset=\"0\" id=\"stop3095\" /> <stop style=\"stop-color:#a39066;stop-opacity:0\" offset=\"1\" id=\"stop3097\" /> </linearGradient> <linearGradient id=\"linearGradient3059\"> <stop style=\"stop-color:#5b4926;stop-opacity:1\" offset=\"0\" id=\"stop3061\" /> <stop style=\"stop-color:#ad9a6f;stop-opacity:1\" offset=\"1\" id=\"stop3063\" /> </linearGradient> <linearGradient x1=\"575.69305\" y1=\"497.97742\" x2=\"575.69305\" y2=\"475.66623\" id=\"linearGradient3065\""}
{"id": "466443", "contents": "En Pappnaas is en falsche Naas, zöm Verkleide für Spassmacher, Clowns un Lück em Fastelovend. Die weed üvver de Naas jesteck un is normal us ruudem Pappmaché. Hück weeden äwwer vill Pappnaase us Plastik oder Schaumstoff jemaat. Mr kann och zo Lück „Do Pappnaas“ sage, öm se als domm zo beschempfe."}
{"id": "466468", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä brettesche Bakteerijje-Fochscho Frederick Griffith hädd_em Johr 1928 dat noh ėmm benannte weßßeschafflijje Äxpirimänt versooht, wat mer hück als Em Griffith singe Versök kennt. Ungesök hät hä beshtemmpte Bakteerije (mer sare och jet ůnjenou Bazzille doför) Et woh ein fůn de eezte en singe Aat, woh bei eruß kohm, dat et müjjellėsch sin künnt, dat mansch Bakteerėjje Erbennfommazjůhne ungereijn ußtuusche künne. Dat jeiht övver ene Vörjang, dä mer de jeneetėsche Transfommazjůhn nänne deijt. Dä Jriffith hät zwei Stämm fun Pneumokokke jebruch. Domet künne sesch Müüß aanshtekke, un dofůn könne se ok krangk wäde. Dä eine Shtamm hëijß „Typ II-R“ un es nomaal unjevääerlesch för de Müüß, dä andere nennt mer der „Typ III-S“, dä määt de Müüß för jewöönlesch krangk, un se jonn sujaa draan kappott. Dä einzėjje Ongerscheed zwesche dänne Shtämm eß, dat öm dä jefääelesche Shtamm eröm en Aat Kapsel uß polysaccharide Zocker eröm es. Wat enne_dren eß, eß einfaach ene „Typ II-R“. Dat R shteiht och för „rüh“, dat S för „Saccharid“. Die Höll uß Zocker schöz dat Bakteerijum dojääje, dat et Ėmmuhnsüsteem em Weetsdier dä Krankheijtsärrääjer fenge kann, et wėrrek wi_j_en Mask."}
{"id": "466473", "contents": "Faassefeld eß e Dörp en de Jemeende Olde Iesselstreek en de Profins Jelderland en de Nederläng. De Lück do kalle en Nedersaksesch Shrooch, un nenne ier Dörp „Vasseveld“, op Nederlängsch heis_et „Varsseveld“. Faassefeld hät beinah 5800 Bewonner. Alle Johre widder jiddet em Dörp Veraanstalldonge: Nationale motorcross (em Mei) Eeuwig Erbarmen Festival/’n drom (eetste Samsdaach em Juli) men-wedstrijden (em Juli) Vassevelds Volksfeest (darde Wochend em Aujuss) Koetsentocht en Monicadag (em Juli)"}
{"id": "466490", "contents": "En Kummede ov Kumette es e Stöck fum Pädsjescherr, wat mer bruch för Päd för der Ware ze spanne. Janz sellde bruch mer et och för Oohße. Et es ene stieve Reng, udder zwei Hallefrond, di mer noh unge ussenander deue kann. Noh dämm Pääd zoh, sen de Rondonge jepölstert, öm dämm Pääd nit wieh ze donn. Ävver doför moß och de Forrem för dat Pääd paße, drom jidd_et se en ettlije Jrüüße un Forme, je noh_m Pääde äävens. Kummede läät mer em Pääd odder Zochdier öm der Hals. Wann dat Dier aantrick, drögg_et ejaal op de Bruß, op de Schollder, un beim Oohß vör dä Widderriß."}
{"id": "466557", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wäßkerrsche, op dütsch heijs_et Westkirchen, eß ene Ootsdeel vun Ennigerloh em Kriiß Waredörp em Mönstersche. Et hät öm de zwei_unne_hallef Dousend Bewůnner. Et litt em Norrde joot ußerhallef fun Ennijerlůh. Dämm Dorf Dörp sing Vüürwaal am Tellefoon eß de 02587. Mer kann ät övver de B475, un övver de A2 op de Shtrohß aanfahre. Ze sinn jidd_et dat Schloß Huus Diek, de Möll, ene Houfe Dengkmöhler, de Kerrsch un et Aschiif fum Dörp. Wäßkerrsche sing Websait"}
{"id": "466580", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jürgen B. Hausmann (* 29. Oktober) es önö Kabarretist uss Alsdörp beij Oche. Met rechtije Naam heecht hä Jürgen Beckers. Em werkliche Lääve es Jürgen Liirer an ö Jümnasium ä Wööchele vöör Lating, Jriischich un Jeschichte. At als klänge Jong troon hä en d Büdd op un bejeisternde öt Volk. Besongisch em Öcher Karneval koom hä jruuß öruss. Völl Lüüh hand häm beijm „Orden wider den tierischen Ernst“ em Fernseh at jeseeh. 1999 vong Jürgen a, och usserhalb van dr Karneval op z trääne. Dat maad hä zsamme met dr Musikker Harald Claßen. Siij Projramm op d Büühn duurd 2 Stond und döck hüüd mo sing Stemm och en öt Radio. 2006 vong Jürgen och a, em Kölsche Karneval op z trääne. „Spül' mir das Lied vom Tod“ Jürgen B. Hausmanns Siij"}
{"id": "466603", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Hershey-Chase-Experiment, watt op Ripuarisch „Hörchei-Tscheiß-Äxpöriment“ ussjesproche weed, wood dodörch bkannd, dat he öt ischte mol ärkläärd wääde kont, övv Eiwiss övv DNA (Desoxiribonukleinsüür) Informatiune enthälld, di vöör öt Vörärve wischtich send. Di Vorsuche stamme va Alfred Hershey un Martha Chase D Vorsuche va Frederick Griffith un besongisch Oswald Avery düüde at a, dat DNA Ärvinformatiune had ävver d Äxperte zwiivelde noch dora. En dä Vorsuch va Hershley-Chase woode Viire jebrudd, di Bakterie kapott maade. Di Zood nennt mo och Bakteriophage, watt met Bakteriekäuer övversatze wääde kann. Dä jrützde Deel van di Vire besteeht us Eiwiss un doren es DNA, säldener och RNA. Träffe sisch nun d Vire un d Bakterie, dann sätzt sisch d Phage met singe Stätz op d Bakterie drop. Dat kann met ön Mondfäähre vorjlesche wääde. Dobeij weed d janze DNA van d Vire en öt Bakterium jeschooße. Dat Eiwiss bliid dojäje wiir drusse klääve. Di DNA ävver, di jo nun en öt Bakterium ess, sorchd dovöör, dat mä noch Bakteriophage jebouwd wääde, di dann wärm anger Bakterie kapott maache. Hershey un Chase"}
{"id": "466662", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Äädbevve hät mer, wann der Boddem unger unsere Fööß enne Rock määt odder et Rappelle aanfängk. Dobei künne Bërje, Hüüser, un Bröcke en et Wangke kůmme un sůjaa zesamme falle. Et jitt janz höösche Äädbevve, di mer koum merrk, ävver se künne och Katastofe un schwer Onjlöcke sin, met dousende Duude, Obdachloose un schlemme Schäde. Se kumme Zostand, wann en de Ääd ier Kruß Spannonge optredde, weil de Äädplaate sesch bewääje wolle. Dat don se dann öff met enem kleijne odder jrůůße Růck, wann de Spannung rick. Dobei entshtonn sujenannte seißmesche Welle, di loufe dorsch, un öm de janze Ääd. Do, woh se her kumme, sen se am shtärkßte. Dat kann ööhnßwo deef unge en de Ääd sin. Mir merke se am shtärkßte jrad jenou do drövver, woh se de op de Ääd ier Bovverkant op der Boddem treffe, wo mir drop shtonn. För dä Plaz säät mer och „et Eppizäntrom“ fum Äädbevve. Met Seismomeetere un Seismojraafe donn de Weßßschaffler di Welle messe un opzeichne. Do han se sesch verschiidene Skale un Mohße ußjedaach, öm dänne ier Shtärk] en Zahl]e ußdrökke ze künne. Äärdbävve en"}
{"id": "466663", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kongō Gumi Co., Ltd. watt sisch op Japanesch 株式会社金剛組 schriivd, es dr Naam van ön Japanische Kontruktiuns Firma. Kongō Gumi woch d äldste Firma van d Welt. Kongō Gumi bestong övver 1400 Joohr bes s van ön anger Firma em Joohr 2006 opjekoovd wood. Öt Hauptkwarteer woch ä Osaka. Dr Fameliebetriib jäng bes op öt Joohr 578 zröck als dr Prenz Shotoku Metjledder van d Kongō-Famelisch no Japan braad, öm önö Schintu-Schrein, dä och hü noch steed, z bouwe. Dä Tempel övverstäng sälvs öt jruuße Ärdbebe van Great Hanshin em Joohr 1995. Övver d Jahrhondöde maade Kongō Gumi beij d Konstruktiun va völl bkannde Hüüser, wozo och dat Osaka Schlooß us öt 16. Jahrhondöt un dr Hōryū-ji ä Nara jehüüd, met. Ön övver 5 Meter lang Schreftroll us öt 17. Jahrhondöt vüürd all 40 Jeneratiune op, di d Firma seijd dr Avang besetze hand. Ä völl japanische Famelie koome d Schweijersööhn zo d Fameliesch dozo. Su och bei Kongō Gumi. Dr dr Naam bleed ärhalde. Doher bleed dä Naam, sälvs wenn öt ä änn Jeneratiun mä Mädscher"}
{"id": "466665", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Kriiß ä Ost-Timor va 1999 vong domet a, dat öt Militär, dat jäje d Onavhängichkeet van öt Land woch, Ziviliste ajreff un avong, Onrouwe en öt Land uss z deene, wobeij dr jrüützde Krach en d Hauptstadt Dili entstäng. D Jewalt broch us, nachdem d meetste van d Wäähler vöör ön Onavhängichkeet va Indonesie stemmde. Dobeij storve öm d 1400 Lüüh. Ön UN-Trupp, di meetstens us Australier bestäng, wood ä Ost-Timor stationeerd, öm do vöör Rouw z sorje. Em Joohr 1999 beschloss d Rejiirung va Indonesie onger jruuße internationale Drock, ö Referendom övver d Zokonft va Ost-Timor aav z halde. Portujal hod a jevange, Ongerstötzung en d EU un och beij anger Länder op d Welt z jewänne, öm Indonesie onger Drock z sätze. D Aavstämmung vam 30. Aujust joov an kloor Mehrheed vöör ön Onavhängichkeet va Indonesie (78,5 %), womet di anger Möjelichkeet, ön onavhängije Provinz va Indonesie z wääde, aavjeleent wood. Kott no d Waahle ongestötzde öt Militär va Indonesie un militante Jruppe d Idee, Jewalt un Terror övver öt Land z brenge. Dobeij"}
{"id": "466666", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Skol es dr Naam van ön internatiunal Biirmark. Brouwereie us Ängland (Allied Breweries), Kanada (Labatt), Schwede (Pripps-Bryggerierna) un Beljie (Unibra) belde ön Voreenijung, d Jesellschaf Skol International. Dat woch em Joohr 1964. Domet solld ön Mark jeschaffe wääde, di op d janze Welt z kriije woch. Dat solld öt Skol Lager see. Seijd di Zitt hand sisch döck d Eejedömmer jeändert. Skol es öt meeßt jedronge Biir ä Brasilie un wood do dörch d Brouwerei Brahma jebrouwd. Us di Brouwerei wood spiir Ambev und dono InBev. Calsberg häld d Lizenz vöör Afrika un Südamerikka. Dr Naam Skol kütt van öt Wood \"skål\", watt Tooßt heechd. Ön Zitt lang maade d Zeechetrickfijur Hagar dr Schräckliche Reklaame vöör Skol. Dr Zosammeschloss va Allied Breweries un Carlsberg ärjoov Carlberg-Tetley’s, di Skol en ön Brouwerei ä Leeds ä Ängland maad. Unilever Limited un Allied Breweries Limited Brazil's Brahma övver d janze Ääd Carlsberg maad Vreud met Skol Biir Kumpel vöör ö Biir Skol ä Africa"}
{"id": "466835", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bewosstseehnsbänder send kotte Stöcker va Bänder, di zo ön Schleif jebonge send. S wääde en d USA, ä Kanada, Australie un Jruußbritannie ävver och ä anger Deele van d Welt benotzt, öm dörch dat Draare van d Bänder op ön Saach opmerksam z maache. Dr Senn van öt Band hängd van sing Värv aav. Völl Jruppe benotze Bänder als Sümbol övv als Zeeche va Bewosstseeh. Manche Denge wääde dörch mi als enn Värv vortroone. Su stönd d Värve lila un wiss vöör Alzheimer, ruuh un blaujrüün vöör ön Störung va mi als enn Siij. D Bänder wääde normalerwiiß an d Kleer jestoche övv öm Denger wi Autos övv Antänne jöbonge. Je stärker jätt ussjedröckt wääde solld, je jrüüßer es dat Band wat z. B. öm Bööm jebonge weed. Ävver nävver Bänder wääde och döck Opkläver övv Magnete vorwand, su dat mo di jott op z. B. Vaahrzeuje klääve kann. Bänder wade och zm Zeeche van ö Jedächtnis an z. B. ön Persun benotzt. Su notzt mo di Värv van schwazze Bänder, öm an Onjlöcker z erinnere."}
{"id": "466847", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ene Mangnet ess_en Saach udder en Mattrijaal med enem Mangeneetfëld_öm sesch eröm. Dat Fëlld kam_mer nit sinn, un nit föhle, ävver wam_mer ene andere Mangneet erinn brängk, doh kam_mer sinn un fööhle, dat dä dofun aanjtrokke odder fottjedäut weedt. Ußerdämm äänlesch, ävver nidd_esu doll, maache dat mangnetiseerbaa Saache o Mattrijaalije, för e Bëijshpell kleij Shtöckelsche uß Iiser, di ävver nuur aanjetrokke wäde künne. Di Kraff fum Aantrekke un Affshtüßße hängk aan dä Shtärk fun dä draan bedëijleschte Mangneetfelder zosamme jenůmme. Dä Name Mangneet kütt uss_em ahle Jriischesch, do kenne se dä μαγνήτης λίθος, ene mangnesesch Shteijn. Mer kënne duuerhafte Mangneete, Pämanäntmangneete, di ier Kraff un ier Fëldt övver en lange Zick behallde, un mer kënne Färromangneete, di nur dann e mangneetesch Feld opboue, wann se vun enem andere Mangneet singem Fäldt dozoh aanjerääsch wäde. Zo dänne Färromangneete jehüüre de allermiihßte Metalle. Dat Bläsch en de Köhlschrangkdöör un ene Flippschaat ess_en Lejierong do druß, drömm kam_mer doh och ene Mangneet draan klääve. En annder Zoot Mangneet sen de Elläkromangneete. Tüppesche Ußföhrunge sen uß enem opjeweckelte issoleerte Droht, woh eläktresche Shtroom dorsch jeiht. Esu lang, wi dat der"}
{"id": "466860", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zo ön Reih va Anschläch ä Bombei am 26. November 2008 es öt jekomme. Dobeij wood a 12 Ställe zojeschlaare. 80 Mänsche storve, övver 900 woode vorletzt. D Anschläch woode an Ställe vorübt, wo völl Lüüh ongerwääß wore. Dozo jehood dr Baahnhoff „Chhatrapati Shivaji Terminus”, 2 Vönf-Stääre-Hotels, enn Polissestatiun un ö Kafee, wo döck Turiste setze. D Terroriste hand met Pistole öäm sisch jeschooße un Jrante jeworpe. 2 Terroriste hand 15 Jeisele en ö Hotel jenomme un drohe domet s z erschösse. Doronger send och 7 Ussläder. An ön anger Ställ woode 40 Lüüh als Jeisele vassjehalde. D besher onbekannde Orjanisatiun „Deccan Mujahideen” bkännd sisch zo di Anschlääch. Övver dr Anschlaach"}
{"id": "466880", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Clovis-Kultur es d ischde övver ön jrüüßere Jäjend sisch ärstreckende Kultur va vöörjeschichtliche Mänsche op dr amerikanische Kontinent. Dr Naam Clovis kräät di Kultur van dr Ocht Clovis än dr US-Staat New Mexiko, wo d ischde Spärspetze, di di Kultur usszeechnede, jevonge woode. Met d Hölp van d 14C-Method kutt vassjestalld wääde, dat di Mänsche en d Clovis-Kultur voor ongeväär 11.000 bes 11.500 Joohr jeläävd hand. D Mänsche us d Clovis-Kultur fluppde öt, en mä 500 Joohr Nord- un Meddelamerika z besiidele, ussjenomme woore d Iißfläsche em huhe Norde un d Iißpanzere op d Rocky Mountains. Övverlääve kutte s mä dörch d Jaacht op Mammuts, RiiseVuuhldeere un vöör allem öt Bison. Övver dat Lääve van d Mänsche weeß mo mä, dat s an d Ställe jewaad hand, wo d weld Deere vorbeij koome. Do woode Knouche vonge, di van d Jacht stamme moote. A anger Ecke vonge d Historiker Hömmele Stöcker va Stehen. Doruss wood jeschlooße, dat do ön Wärkstatt jewääh se mood. Usserdäm nämmt mo a, dat d Lüüh damols ä Hööhle dr Wengkter vorbraate."}
{"id": "466881", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet wood am 2. Februar 1913 ongerzeechnet. Öt bestonge ävver Zwiivl övv di Ongerzeechnet dat Räät hodde, vöör d Völer z verhandele. 1982 wood dr Text van dr Vordrach van d Mongolei bekannd jejovve, no dem dä bes dohen ö Jehimnis blävve woch. 2007 wood dat Schriive och en d Tibetische Sproch öffentlich jemaad. No dr Vall van d Qing Dünasti em Joohr 1911 erklärde sisch Tibet un d Monjolei onavhängich onger ö Ovverhaupt, dat önö Lama es. China had d Onavhängichkeet ävver ni zojestämmt. En d Vordrach tösche beede Länder hand sisch d Monjolei un Tibet beede akzepteert un hön Onavhängichkeet aerkannd. Dr 13. Dalei Lama saad spiir, dat hä kenne dozo ärmachtichd had, sunö Vordrach z ongerzeechne. Watt noch ön jrüüßer Roll spelld, woch, dat wedder dr tibetische Staat noch d religiüse Stelle dä Vordrach raatifizeerd hand. Wi och emmer, d Onavhängichkeet van beede Staate wood van d meetste Staate net a erkannd. Em Jäjedeel, d Staate hand emmer akzepteerd, dat China ä beede Länder z"}
{"id": "466919", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Leopold-Kafee es ö Kafee ä Bombei un lid do en dr Bzirk Kolaba. Öt es önö Träffpunkt va Turiste, di met dr Rucksack ongerwääß send, Backpacker saare s an di Lüüh. Dat Kafee Leopold made 1871 öt ischte mol op. Öt wood Ziil van d Anschläch ä Bombei am 26. November 2008. Öt Leopold-Kafee"}
{"id": "466923", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Jonge van d Via Panisperna es ön Jrupp va jong Forschere, di onger Vührung va Enrico Fermi werkde. S vonge öruss, dat Neutrone su langsam wääde kutte, dat s vöör Käärreaktore jebrudd wääde kutte, ävver och ä Käärwaffe vöör d Spaltung nüüdisch woore. Dr Naam van d Jrupp koom van d Strooß, wo öt Institut loch, d Via Panisperna. D Jrupp bestäng us Edoardo Amaldi, Oscar D'Agostino, Ettore Majorana, Bruno Pontecorvo, Franco Rasetti un Emilio Segrè. S woore all Füsiker, mä D'Agostino wooch önö Schimiker. En d ischte Zitt werkde d Jrupp op öt Jebiid va Spektroskopi, dat heecht, d Interaktiun va Ledd met Atome wood ongersood, Elektrone dörch Ledd un ähnliche Welle op ön hühere Enerjistuf jebraad un di Enerji jemeiße, di beim Zöröckvalle vreij weed. Ävver och dat Väähle va Enerjilenie en öt Spektrum no Wääßelwerkung met Atomkääre un d Elektronehüll woore va Interesse. En önö zweide Schrett ongersoote s dr Atomkäär sälvs. S beschooße häm met Neutrone un stalte vass, dat Kääre kapott jo kutte. D kapotte Kääre woode ongersood. Ävver d Metjledder"}
{"id": "466925", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Youku, ä Schinesich schriivd sisch dat优酷 un weed op Ripuaresch Juku ussjesproche, , es ö Videoportal, dat us Schina kütt. Youku jitt öt seijd öt Joohr 2006. Öt wood va Victor Ko en öt Internet jesatze. Dörch ön Jeldspritz em Joohr 2007 wood öt floot d Nommer 1 ä Schina. Em Joohr 2008 däng sisch Youku met Myspace zsamme. Do Youku öt määd öt Räät, Filme en öt Internet z sätze net ösu äng nämmt, kann mo sich d Siij us manche Länder net bkikke. Över Youku"}
{"id": "466926", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Atbara-Bröck es ön Bröck em Sudan.S vüürt over dr Floss Altbra un lidd em Süüde van d Stadt Altbara. D Bröck wood em Joohr 2004 väädisch jestald un es vöör Autos un vöör d Iisebaahn jedaahd. S had ön Längde va 440 m. D Bröck wood nüüdisch weil z völl Vorkiihr over di ald Bröck jeleid wood, di mä 50 m donävver over dr Floss jebouwd es un at us öt Joohr 1911 stammde."}
{"id": "466927", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Margherita Luti, di och La Fornarina jenannd weed, watt op Ripuaresch D kleng Bäckerin heecht, woch öt Leevlingsmodell van dr Mööhler Raffael. Völl Lüüh jönd dova uss, dat Raffael ö Küddelche met hör hod. Dat Beld van hör stammd us öt Joohr 1520. Övver öt Beld"}
{"id": "466939", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Rust Mattes wood am 1. Juuni 1968 en Wedel en de Nöhde fun Hamburchh jeboore. Uß Aarensburch bei Hamburch]] es en der Aachzijjer Johre, wie der Jorbatschoff em Krämmel aan de Mach wooah mem kleine Flochzeuch, wo hä esu jrat noch keine Sching för hat uß sine Heimat noa Moskau jevloore. Do hat hä met singe Flüjel jewackelt un es dann om rude Platz jelannt. Do hann sen dann verhaff. Hä wollt bloß jer för der Zosammehalt un de Verschtändiung vun de Völker don. Dat wooh aam 28. Mai 1987, ußjeräschnet dä „Daach fun de soffjetėsche Jrenztroppe“. Hä woch janz noah am Boddem jefloorö, un su hat hä der Radar em nid ußmaache künne, un hä woohd nit afjeschoße. Et wohr jo noch d Zick vum kahle Krech zwesche Oß un Weß. Dr Jorbatschof hat sesch jevreut un hat bei de Jeläjenheit träck zojejeffe, singe Menester för d Zaldate jeschaß un noch eine. Die kunnte suwisu nit ligge un wolt se loss han. Dä Jung wohr beim Lande meddsen en de Stadt jefillemp wohde un esu kohm di Jescheesch en de Medije un de jannze"}
{"id": "466940", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Marco Weiss, jeboore am 28. Fäbroa 1990, Sonn fun enem Juriß un ene Bewährungshelferin, es in Uelze bei Hannober opjewahße. Hä wohr 2007, unger em Merkels Angela, en de Nöhde fun Antalya en de Törkei en de Fehrie, zosamme met sine Elldere. Am enem Ovend wohr hä en de Disko. Do hät hä, su saat hä, nur e Zejsche setze welle för en Verschtändiung zwesche der Völker: hä häd e Mädsche jetrof, fungk em lekker un hät jät medder jenuutsch. Hä woch 17 un dat Denge saat, et wöhr 15. Et wohr met singe Mam uß Börminghämm en England, do och up Ferije do. Wi dat dämm sing Mam spetz kräät, dat di zwei am fisternölle jewäse woohre, do schrau se \"Verjewaltijung, mih Kind es eetz drücksehn!“ un de Pullizei kohm, un hät dä Wieß Marco verhaff. Dat Mädsche sat zwa eets, hä hätt em nix jedonn, ävver dat däät nit hellfe, se hann em fürseschshalver nit jejlööv. Hä moot för 2 / 3 {\\displaystyle 2/3} Johr in et Jevängnis en de Blech un de Törke däte der Fall esu lang ungersöke un hin un"}
{"id": "4692", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Antvärrpe (ob Nederländisch: Antwerpen, op Franzüüsish: Province d'Anvers, op Wallonish: Province d' Anvesse, op deutsch: Antwerpen) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Bellji en Europa. De Houpshtadt fun Antvärrpe eß Antvärrpe (ob flämijj u nederländisch: Antwerpen, op franzüüsish: Anvers, op deutsch: Antwerpen) De Provinß Antvärrpe jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VAN."}
{"id": "4697", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Apprill eß enne Moohnd em krißßlijje Kalländo. „Dä Apprill määt wat hä wėll“ — säät mer, un dröm deijt mer sijj_am Eezte Apprill en der Apprill schekke. De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "469775", "contents": "En Rußland un de Ukkraijne dunn se dä „Jrenz-Zaldaate-Daach“ kënne, dä fiert me aam 28. Mai en jeedem Johr, un däm singe Name wohr fröjer dä → Daach fun de soffjetėsche Jrenztroppe"}
{"id": "469785", "contents": "Et Melitta Bentz us Minden en Osswessfahle hät 1908 dä Filter för dä Kaffe opzerschödde ußjedaach, et Patent för aanjemällt, un en Minde och en Produkzijon för opjetrocke, die et noch bes hück jit. Et hät domohls met Löschpapier eröm jemaat un ehr erste Filtere wohre Blechbüxe met Löscher un Löschpapier dren, un em sing Verbesserung wohr, dat et us dä Blädder esu hallve Tüüte jemaat hat. Dr Kaffefilter"}
{"id": "469787", "contents": "Önö Azvenzkaländer zeecht en dr leitzde Mond van öt Joohr a, wi völl Daach noch bes Weihnachte bliive. Zöröck jeehd dr Azvenzkalëäder bes en öt 19. Jaahrhondöt. Dr ischde soll em Joohr 1851 jemaad woode se. D Protestante solle häm ärvonge ha. En d ischde Zitt honge s 24 Beldcher an öt Venster övv an d Döör. Angere moolde met Kreid 24 Striche an d Wand. Jedde Daach wood enne vottjeweiche un am Hellije Ovvend woch d Wand sauber vöör öt Kresskengk. Advenzkaländer Kaländer 2012 Commons: Advent calendars – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "4704", "contents": "Artificial Intelligence affjekööz AI eß dä änglishe Bejreff fö de künßtlijje Intellijännß"}
{"id": "470549", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Schmolz oo dat Schmölzje ess_ene Knubbel odder en Sippschaff. En Menge Minsche, di zosamme jehüüre. Se künnte meddeneejn verwandt sin, se künnte enn eijnem Huus wůnne, Frünnde sinn, enem Kääjelklup odder enem Fasteloovendsverein aanjehüüre. Ävver och Diere künne Schmölzjer bellde. Ene Schmolz Beije kann ëine janz schön bang maache, wam_mer nit drop jevaß es, un och Ratte un Müüß trädde öf en Schmölzjer op, odder jonn zesamme op Wanderschaff, selvs wam_mer_et nit süüht. Och bei de Flanze kam_mer dat beobachte. Wä kennt dat nit am Rand fum Jaade — do es entweeder ene Schmolz fun Maijlöksche udder jaa keij. Janz sellde, dat ens ein allëijn am blöhje es, un spääzdenß em Johr drop es dat dann och nit mieh allëijn. Wann öhnswoh ene Scheißhoufe eröm litt, do kütt tirëgg_ene janze Schwarrem Fleeje un freut sesch draan. Di föhle sesch em Schmölzje jeweß wohler.Mansch Minsche kumme oohne ier Schmölzje nit zerääsch, der eijne määt dit, der andere dat, un keine kann Alles, ävver mer kennt sesch, mer hellef sesch, un esu mëijßtert mer et Lääve jemëijnsam. Besönders wam_mer ene Enndrock maache well, un zëije, dat mer"}
{"id": "4706", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Op Silvester, am Engk vum Johr, jitt et, jedes Johr widder, en de Äujelskess dat Stöckelche Dinner for one. En ahl Madamm hät Jebootsdaach. Ävver all ehr Fründe sin allt lang unger dr Ääd. Un su muss dä Butler all die Fründe vertredde un met dä Madamm (nit nor ene) pichele. Dat dä ärme Kääl am Engk vun däm Stöck stäneharelvoll es, bliev nit us. Op die Froch vun däm Butler „The same procedure as last year?“ säät die Ahl jedes Mol: „The same procedure as every year!“. Am Engk vun de Fastelovendszick läuf allemolde am Karnevalsdinsdaach öm Meddernaach (em drette Projramm vum Wessdeutsche Rundfunk) dat jliche Stöck op Kölsch: Aschermittwoch for one. Die Akteure sin: Manes (ene Köbes) Marieche (en ahl Funkemarieche, dat Jebootsdaach hät) Die Fründe, die janitt do sin, un die dä Köbes spille muss: Schnäuzers Tünn (Anton Koberch, Ehrenpräsident a.D. der KG Alt Sülz vun 1886) Knubbels Lang (Fritz Lang Schmitz, langjähriger Knubbelführer a.D. vun de blaue Funke vun 1893)"}
{"id": "4711", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Asteoridejüddel fink meh zwesche der Ömlaufbaan vum Machß un vom Juppitter in unserem Sunnesystem. Hä besteht us över 100.000 Kleeijnstplanneete un Asteroide. Die verdeeilen sich öm de janze Sunn eröm in enem Jüddel. Dä jrüzte vun dene Kleeinstplanneete heeß Ceres. Hä hätt ene Doorchmesser von över 945 km. Domit ees hä jrüsser als mansche Moond öm de Planneete drömeröm. Der Asteoridejüddel is unjefähr 300 bis 450 Millione Kilometere breet. Et jitt zer Zick zwei jeläufije Hypotheesse dozo. 1. Urnevvel Hypotheess Als et Sunnesystem entstande ees han sich de Planneete us Material zesammejeklump, wat öm de Sunn rotiere dät. Dodorch dat dä Juppitter äver esu jruß jewudde wor konnt sich dat Material in singer nöh net zo enem eijenständije Planneet zesammeklummpe. Wejen dä Schwerkraff. So bleevten die Stücke halt kleen, äver et wutten janz veel dovun. 2. Kollissions Hypotheess Noh där Hypotheess jovv et fröhter en där Ömlaufbaan ene Planneet, där äver bei_ener Kollision met en_em Komet oder jrusse Asteroid ussernanderjebroche ees. Beets Hypotheesse werden stark anjezweifelt, wat bedöck dat keeijner su richtisch weeß, wie dä Asteroidejüddel entstande ees."}
{"id": "4712", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ene Aßteroiit, Asteroiid oder och Asteroid ees ene planneetenäähnlische Körrper dä en_ener Ömlaufbaan öm de Sunn ess. Se werden och noch als Planetoiit oder Kleenplanneet bezeichnet. Em Moment sin unjefähr 220 000 Aßteroiide bekannt. De Weßßenschaftler schätze äver, dat et över_en Million sin. Se verdeeile sich över et janze Sunnesystem. Et jitt allerdings zwei Hauptballungsräum. Dat ees dä Asteoridejüddel zweesche Machß un Juppitter un dä Kuiperjüddel, dä sich hinger der Ömlaufbaan vum Nepptuun befink. Äver och noch en andere Ecke sin Asteroide ze finge. Lang hätt me jejlööv de Aßteroiite us em Asteoridejüddel wären noh enem Zesammestuuß vun zwei Planneete entstande. Dat kann äver nit sin, weil die Masse vun dä Aßteroiide insjesamp noch kleener ees als die vun unserem Moond. Doher nimp me aan, dat dä Juppitter durch sing starke Schwerkraff dofür jesorch hätt dat sich dä Stüb un Dreck nitt zo enem Planneet zesammeklummpe kunt. För dä Kuiperjüddel ees et ähnlich nur dat dä Juppitter nit esu veel domit ze dun hätt. Ene Aßteroiit besteht em wesentlische us verschieden Jesteinsaarte. Hauptsächlich kumen Kohlenstoffverbindunge un Silikate für. Dä Keern vun enem Aßteroiit besteht"}
{"id": "471223", "contents": "En de Schlaach von Worringen wood 1288 dä Kreesch öm dä Strigg om dä Limburjer ier Ärv-Opfolsch entschiede, un Kölle kohm frei von dä Kuratel vum Azbeschhoff Siegfried von Westerburg. Dä Hääzoch fun Braabant, Johann I. hät dä Kreesch un vill Maach jewunne, un hä hät Düsseldorf zor Stadt ähovve. Ene jode Deil vun de Nederläng, vun Holland, Belljie, et Mönsterland, et Rhingland, dä Westerwaald, un et Berjesche han och jet dovun jehatt. En Worringe shtejt ene Jedengkshtejn bei de Pankrazieskersh, dä an de Schlaach ä_enere dejt."}
{"id": "4720", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Aujuss eß dä aachde Moohnd en unsem Kalländer, un dat sig joot 2000 Joohr. Dä Gaius Julius Caesar hät dä Kallender fassesu ennjeföhrt, wie je jäz norr eß, ävver dä Moohnd Aujuss es vill ällder, wohr bloos ens dä 6. un nit dä 8. Moohnd jewääse. Ä hät och fröher andersch jehejße, nämlij Sextilus, un es eets em Kaiser Aujustus vun Ruhm ze huldije en Aujus ömbenannd woode. Su jesinn ess e ne Schworer fun däm Naame Aujuß för Minsche, och wemmer se lang ald verschieden ußschprisch. Dä Sextilus hät noch 29 Daare jehatt. Met dem zäsa singem jullianishe kalländer kohm hä dann op 30 Daach. Alls ävver dä Aujußß singe neue Nahme kräät, han sen norrene Daach länger jemaat un dröm hät hä beß hück 31 Daare. En Schaltjoohre han Fävroa un Aujuß de Wochedare ejal, ußßer de letzte 2 fum Aujuß natührlish. Em Aujuss es de haißeßte Zigg em Joohr. Ed eß di Zick wo de Korn-Fellder prall shtonn un de Ärnte enjefaahre weed. Dä Aujußß hät met de längeßte Daare em Joohr un immer vill Sunnedaare dobej. De Minsche schwejßte bäj der"}
{"id": "4725", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Außtraalije jiddet och em Internet, et hät doo .au alß sing Top Level Domain. Di weed fun dä .au Domain Administration affjekööz: auDA forwaldt, un do hinger stish jez dat Australian Network Information Centre affjekööz: AUNIC) alß nic un bedrief dat jannze Shpill met dä Domäijns. De Sigg för .au bäij de iana De Sajt fum .AUNIC"}
{"id": "473023", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wisse Emijrante es öt politsche Wood dat meeßtens ä Frankreich, d USA un ö Ängland jebrudd weed, öm Russe, di va Russland en d Zitt van d Russische Revolutiun un dr Russische Börjerkresch ussjewandert send weil s jäje d Russische Politik woore, z beschriive. Önö angere Ussdrock, dä meetstens von d Usswanderer sälvs jebrudd weed es Ischde Well Emijrante. Ä Russland sälvs wood tösche 1920 un 1980 dä Ussdrock Wisse Emijrante meestens jebrudd, watt ävver önö nejative Äschlaach ha solld. Seijd öt Äng van d 1980er Joohre wääde d Russe, di öt Land tösche 1917 un 1922 vorlosse hodde, mä noch ischde Well Emijrante jenannd. Völl Wisse Emijrante hodde sisch an d Wisse Armee bteilicht sujaar ongerstötzt. Dobeij moss böacht wääde, dat dä Ussdrock döck vöör all di Lüüh jebrudd weed, di Russland vorlosse hodde. Ö paar, wi Mensheviks un d sozialistische Revolutiunäre woore zwar jäje d Bolschiwike ävver s hand ni d Wisse Armee ongerstötzt. Öt woore sujar wälche doronger, di jäje d Politik woore. Öt moss dorop häjewässe wääde, dat dat Wood Wisse Emijrant än"}
{"id": "473655", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Daniel Gottlob Moritz Schreber (* 15. Oktober 1808 ä Leipzich; † 10. November 1861 ä Leipzich) woch önö dütsche Arzt un Liirer an d Huchschüll va Leipzich. No sing Schüllzitt studiirde hä an d Universität va Leipzich. 1844 maade hä do d Heilsanstald vöör Orthopädi op. Meetstens jäng öt häm öm Kengere, wobeij hä ongersood, wi d Ömwelt op dat Lääve van di kleng Ströpp Äfloss noohm. Döck maade hä Reklame vöör Jaadens, vöör Ärme. Do sollte di sisch wärm erholle könne, denn dat Lääve en d Joohre van d aavagnede Industrealiseerung maade öt öt normal Volk ärch schwoch. Vöör häm spelt dr Kontakt zo d Natur d jrützde Roll. Nävver vresche Loff vorsood hä och d Lüüh klooch z maache, dat Spochtjeräte öt Lääve leeter maache könne. Dä Moritz Schreber hät en Idee jehatt, wie de Minsche em Ruß un Qualm en de Etagewunnunge en de Städt met dreckelije Industrie besser un jesünder lääve künnte, un esu hät hä där kleine Jade för Famillije proppajeet, dä enzwesche noh imm benannt wudd, dör Schreberjaden. Rudi Palla: Die"}
{"id": "474073", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zo önö Ussbroch va Kollera ä Simbabwe em Joohr 2008 es öt em Aujust komme. Bes Dezember erkrankde tösche 10.000 un 13.000 Lüüh a di Krankheed un bes zo 800 storve. Vöör dä Ussbroch van d Kollera jitt öt önö Hoof Jrönd. Dozo jehüüre öt Vääle va fresch Wasser en d Städte, kapotte Wasserleitunge un dä Hoof Möll, dä övverall öröm litt. Dat veel zsamme met d Räänzitt en d Jäjend un Övverschwämmunge. Aafang Dezember jänge d Wasserwärke ä Harare d Schemikalie usu n dat vüürde dozo, dat ke vresch Wasser mi en d Vöörochte jepompt wood. Di Laach wood ösu schlemm, dat Simbabwe am 4. Dezember bkannd joov, känne Usswäch mi z wesse un erlärde dr Nutstand. Ö ppar Daach vörhen hodde 3 jruuße Krankehüüser at d Pooze jeschlooße. Watt a Krankehüüser op bleed, mood bo oohne Medikamente werke. Dr Nutstand wood ussjeroffe"}
{"id": "474074", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alexius II. * 23. Februar 1929 in Tallinn, Äßtland; † 5. Dezember 2008 in Peredelkino dä met wältlich Naam Alexei Michailowitsch Rüdiger hosch, woch van dr 10. Juni 1990 bes zo singe Duud Patriarch va Moskau. Alexius wood en ön Koofmannsfamelisch ä Äßtland jeboore. Sing Äldere woore va dütsche Aavstammung. Hä wood em ortodoxe Jlaube ärtrocke. 1950 wood hä Pastuur, 1961 Mönsch un Bischoff va Tallinn. Önö jruuße Schrett no vööre maade hä em Joohr 1990 als Alexius Nachvoljer va Pimen I. als Patriarch va Moskau wood. En d Zitt va si Amt veell d Hellichsprächung va Zar Nikolaus II.. Öt bestäng dä Vordacht, dat Alexius II. ön Zitt lang vöör dr KGB jewerkd had. Alexius storv am 5. Dezember 2008 ä Peredelkino. Övver Alexius II. Patriarch Aleksij II. – Övver si Lääve"}
{"id": "474075", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Aavstämmung vöör mi Autonomi va Jrönland joov öt am 25. November 2008. Öt ärjoov sisch, dat d meetste Wäähler sisch vöör mi Onaavhängichkeet va Dänemark entscheede. Jrönland wood 1775 ön Koloni va Dänemark un 1953 ön Provinz va dat Land. 1979 wood öt ö onaavhängisch onger öt Könnigrisch va Dänemark. 1985 trock Jrönland sisch us d EU zöröck, do öt sisch net övver dr Veschvang eenije kutt. Ön janze Onaavhängichkeet weed komm hä z kriije se, do öt Land komm bstööh kütt. Jrönland woohl mi politische Äävloss. Usserdämm woohl öt Land önö jrüßere Deel van dat Jeld ha, dat dörch Öl vordeend weed. Jrönländisch solld d enzije offiziell Sproch wääde. Jrönland kitt no d Aavstämmung, di 75,54 % Jo-Stämme erjoov, voll Kontroll övver d Polissee m Land, d Jerichte un d Köstewach kriije. Dat Jrönländisch weed d enzije offiziell Sproch. Sälvs ön Eenijung övver öt Öljeld koom dobeij öruss. Dr Priiß van d Onaavhängichkeet Jrönland stemmt vöör Onaavhängichkeet"}
{"id": "474076", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ball’s Püramid es ön onbewonnde Velseinsel, di zo d Lord-Houw-Insele jehüüd. S lidd onjeväär 20 km östlich van di Jrupp. D Insel es mä 200 * 200 m jruuß, ävver d 562 m huhe Vels es vöör jäddes Oohr önö Bleckvang. Ball's Püramid woch önö vreuere Vulkan. Op ön kläng Ställ van d Insel lääve d sälde Boomhummer, ön Zood va Heuschräcke. Övver öt Klömme op dr Vels"}
{"id": "474077", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Lord-Houw-Insele send ön Inseljrupp, di tösche Australie un Neuseeland lid. D Inseljrupp jehüüd zo Australie un litt en d Tasmansche See, önö Deel vam Pazifik, dä och als Stelle Ozean bkannd es. D Lord-Houw-Insel es önjeväär 11 km lang un 2 km breed. Zsamme ömfasst d Insel ca. 15 km². Watt en öt Oohr välld, dat send 2 Bärch va 777 m (Mount Lidgbird) un 875 m (Mount Gower). D Insel woch önö vreuere Vulkan, dä sisch vöör onjeväär 6,9 Milliun Joohre us öt Meer jedeut had. Dat Klima op d Insel es wi en d Trope. D Planze un Deere op d Insel paaße sisch a Australie un Neuseeland a. Op d Insel lääve mä 380 Lüüh. Zosätzlich dörfe dat Schotzjebiid, zo dat d Lord-Houw-Insel ernannd wood, mä jlichzittisch 400 Mänsche beträäne. Commons: Lord-Houw-Insele – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Övver d Insel"}
{"id": "474078", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Johannes „Jopi(e)“ Heesters (* 5. Dezember 1903 in Amersfoort, Holland; † 24. Dezember 2011 ä Starnberg) es dr Künstlernaam va Johan Marius Nicolaas Heesters. Hä es dr äldste aktive Schauspeller, däm Dütschland em Joohr 2011 hott. Heesters wood ä Holland jeboore un maade z isch ön Liihr als Koofmann, entscheed sisch ävver met 16 Joohr Schauspeller z wääde. 1921 stäng hä öt ischde Mol op d Büühn, un 1924 soch mo häm än dr ischde Film „Cirque hollandais“. 1930 hiirode hä Louise H. Ghijs. S bleede zsamme bes z hörö Duud em Joohr 1985. 1932 vong hä als Senger a un troon ä Operrätte op. 1936 trock hä no Berlin öm, wo hä jenau dr Jeschmack van öt Volk troff. Hä kräät dr Spetznaam Jopie. Sing bkanndste Roll woch “Danilo„ us d Operrätt „D Löstije Witwe“. Heesters Vorhältnis zo Adolf Hitler woch ömsträdde. Hä troon och en di Zitt op, ävver öt jitt ke Zeeche, dat hä vöör häm woch. Us di Zitt jitt öt ö Beld, dat Heesters en öt Konzentratiunslajer Dachau zeechd. Watt hä do"}
{"id": "474079", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Simone Rethel-Heesters (* 15. Juni 1949 ä Herrsching am Ammersee) es ön dütsche Schauspellerin. Simonse ischde Film entstäng em Joohr 1965 als s en dr Film „D fromm Helene“ optroon. Damols wooch öt noch ö Schüllkengk ävver kott no d Schüll maade Simone ön Ussbeldung als Schauspellerin un troon 1966 öt ischde mol op d Büühn op. Nääver Optrette ä Teatr kutt mo Simone Rethel-Heesters och ä Sendungen wi „Aktezeeche XY – onjelößt“, „Dr Kommisar“, „Derrick“ un „Dr Alde“ see. 1992 hiirode Simone dr Schauspeller Johannes Heesters. Söök „Simone Rethel-Heesters“ im Kattalooch bëij de → Deutsche Bibliothek Simone Rethel en_do Internet Movie Database (op deudsh_on änglesh) D Siij va Simone Rethel-Heesters"}
{"id": "474080", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öno Boomhummer es ö Insekt un jehüüd zo d Heuschräkke. Dr Boomhummer weed tösche 100 un 200 mm lang un had als erwaaße Deer ön brung, ruuhbrung övv schwazze Värf. Als jong Deer es öt, öm sisch besser vorstäche z könne, jrön. D Wiffjer wääde jrüüßer als d Männcher. Dr Boomhummer es öt jrützde Stabinsekt oohne Vleuele. Vreuer läävde dr Boomhummer op d janze Lord-Houw-Insele, di 580 km östlich va Australie liije. Hüü jitt öt häm noch op d Insel Balls-Püramid, ön kleng Velseinsel, onjeväär 23 km em Oste van d Lord-Houw-Insel. Do lääve d leitzde 30 Deere op ön Fläsch va 6 * 30 m op önö klenge Boom. Va 1920 a jalt dr Boomhummer als ussjestorve, bes im Joohr 1921 24 Deere op Balls-Püramid jevonge woode. Op d Lord-Houw-Insel woode all d Deere va Ratte jevrässe, di dohen em Joohr 1918 van ö jesonke Scheff jebraad woode wore. Em Joohr 2003 entnoohm Stephen J. Fellenberg 4 Deere, 2 Männcher un 2 Wiffjer, öm met dönne neue zö träcke. Dat solld helpe, öm d Deere spiir"}
{"id": "474562", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt koom zo önö Anschlaach ä Peshawar am 5. Dezember 2008. Dobeij storve en di Stadt Peshawar ä Pakistan winnichstens 15 Männsche. Beij d Bombeanschlaach, dä dörch Schemikalie vorstärkt z see schingd, wood ö Hotel, ön Moschee un ö paar Jeschäfte kapott jemaad. D Explosiun vong statt als völl Lüüh ä Peshawar vöör önö Viirdaach äkoofe jänge un d Strooße jott voll wore. D Anschlaach vong en d Nööde van ö Zentrom van d Schiite statt. An d sälve Daach hot öt och at önö Anschlaach met Duude jejovve. Övver dr Anschlaach"}
{"id": "474566", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gangnihessou, och Ganye Hessou jenannd, woch dr ischde van d traditionelle 12 Könnije va Dahomei. Dahomei woch ö affrikanesch Könnigrisch, dat hü z daachs Benin heesch. Öt weed vorzalld, dat Gangnihessou us ön Könnigsfamelisch koom, em 16. Jaahrhondöt va Tado am Floßß Moro, ön Plaatsch di hü ä Togo litt, no Allada koom un do Könnig va Jruuß Ardra wood. Hä woch enne va 4 Brööhr. Kott no singe Duud wood si Jebiid onger di hängerblevve Brööhr opjedeeld. Dat es dr Jrund, wisu nävver Jruuß Ardra un Kleen Ardra Dahomey entstäng, dat ävver z iisch nett jrüüßer als öt Abonei-Plato woch. Va Ganye Hessou weed vorzalld, dat hä öm öt Joohr 1260 Könnig woch un dat hä va singe Broohr Dakodonou aavjesatze wood, als hä dörch si Könnigrisch reisde. Sing Zeeche woore önö Vouwel, ön Trommel un önö Jachtstäck met önö Worfstäck. Öt es net kloor, övv hä werklich önö Könnig woch. Öt es och möjelich, dat hä mä ön wechtije Persun woch, di sing Jesellschaft d Richtung dörch sing Rotschlääch vörjoov. Op jädde Vall es öt"}
{"id": "474567", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Andrea Riccardi (* 1950 ä Rom) es önö Jeschichtswessenschaftler un dr Jründer van d Jemeenschaf Sant'Egidio. Riccardi es önö Professor vöör Jeschichte un Krestedom an ön Universität ä Rom. At als Jng op öt Jümnasium jründete hä d Jemeenschaf Sant'Egidio, di sisch vöör soziale Denger un vöör dr Vreede äsätzt. Su kämpfde hä vöör önö Vreede ä Mosambik. Vöör si Wärk kräät hä önö Hoof Usszeechnunge. Su joov öt Komitee van dr Karlspriiß bkannd, dat Riccardi di Usszeechnung vöör öt Joohr 2009 kriije solld.. Zitt an d Huchschüll Roberto Morozzo della Rocca: „Mosambik. Vreede schaffe ä Affrika.“, Echter, Würzburg, 2003. d Karlspiiß 2009 jeeht a Andrea Riccardi Söök „Andrea Riccardi“ im Kattalooch bëij de → Deutsche Bibliothek"}
{"id": "474568", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jemeenschaf Sant'Egidio es ön jelejiüse jrupp van d römisch-kattolische Kersch, di em Joohr 1968 va Andrea Riccardi jejründ woode es. D Jemeenschaf kräät dr Naam no öt Kluster Sant’Egidio ä Rom. Dr Vörsetzende es Marco Impagliazzo. Wivöll Lüüh z d Jemeenschaf jehüüre ka mä jeschätzt wääde. D Zaahle liihe tösche 1.200 un 50.000, vordeeld övver 70 Ländr. Dr Meddelpunkt van d Jemeenschaf es d Bibel un öt Wood Joddes ävver och dr Vreede en d Wält un d kerchlische Jemeenschaft send d Jläubije wichtisch. Andrea Riccard, dr Jründer van d Jemeenschaf Sant'Egidio, wood dr Karlspriiß van d Stadt Oche vöör öt Joohr 2009 zojesproche. Övver d Jründung"}
{"id": "474569", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Bibel es öt Hellije Boch van d Jüdde un d Kriste, di öt Hellije Wood enthälld un dr Quell vöör dr Jlaube va beede Relijiune es. Öt es ön Zsammestellung va Schrefte, di en onjeväär 1200 Joohr entstange send. D hebräische Bibel heechd Tanach. Sälvs dr Islam akzepteerd en völl Deele dat, wat d Bibel vöörjitt. Wä dat Wood övversätze well, dä stüssd op βιβλίον, watt ösu völl wi Papürosroll heechd. En d Zitt van d ald Jriiche joov öt sälvs ön Stadt Biblos, di bkannd vöör d Papürosproduktiun woch. Nävver öt Wood Bibel vängd mo och döck dä Ussdrock Boch van d Bösch. Dat düüd op di jruuße Roll, di d Bibel vöör d Relijiune spelld. Dobeij saare d meetste Konfessiune, dat Ideö vöör d Schrefde op derekte Wäch va Jott komme send. Öt jitt ävver och Ongerscheede tösche dat, watt d Bibel vöör d Jüdde es un dat, watt sö vöör d Kreste es. Vöör d Kriste es dä Deel övver Jesus van d jrützde Roll, vöör d Jüdde driind sisch alles öm öt"}
{"id": "474588", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bohchschtahbezupp säht mer för en Zupp met Bohchschtahbenuhdelle dren. Esu Wöht, wi „Boochschtahbenuhdelzupp“ udder „Bohchstahvenöödelscheszupp“ bruch mer nit, och wann se och paße dähte. De Bohchschtahbezuppe sen et mihts op ene Bulljong jemaat, un söns jähn söns en klohre Zupp, domet mer de Bohchschtahve do dren och joht äkänne kann. „Onkel Theo erzählt von den Buchstaben“ — en söße Jesscheesch fö de Pänz met Bohchstahvezupp"}
{"id": "474727", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Burch Kinzwiller es ön ald Wasserburch ä Kinzwiller, önö klenge Ocht beij Eischwiller em Kreis Oche. D Burch wood van d Famelisch va Palant jebouwd, did at Jölände met ö paar Hötte van d Ärve van d Ritter va Kinzwiller koovde. Öm 1500 bouwde s di Wasserburch, di zo d jrüützde em Kreis Oche un Düüre wood. Em 18. Jaahrhondöt wood d Burch ömjestalld, wobeij jotische un barakke Deele zsammekoome. Töschebe had d Burch ön Zitt lang Rheinbrung jehood, di jruuße Deele aavjeresse un ömjebouwd hödde. Seijd 1981 jehüüd d Bursch vönf Famelie, di Wonnunge doruss maade. Ulrich Coenen: Architektonische Kostbarkeiten im Kreis Aachen. G. Mainz, Aachen 1987, ISBN 3-925714-11-1, S. 80–82."}
{"id": "474728", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Burch Eischwiller es ön vreuere Burch ä Eischwiller em Kreis Oche. D Burch wood em 14. Joohrhondöt. En d ald Bösch steehd drän, dat önö Frambach va Birgel em Joohr 1429 Eejedömmer woch ävver öt schingd sescher z see, dat vöör d Burch an di Stell at ö Jebäude jestange hat. En d Medde van öt 19. Jahrhondöt jäng öt met d Burch z Äng un 1845 bouwde Friedrich Englerth op d Burchreste ö Wonnhuuß. 1858 wääßelde dr Eejedömmer un d kattolische Jemeende va Eischwiller koofde Huuß un Boohm. Dorop wood öt Krankehuuß va Eischwiller jebouwd. Dat Huuß hod ön Jrüüde va 21 * 21 m. Ön Rengmuur, di 197 * 93 moss, ömfassde d Burch. Öm dat Janze woch dann och noch önö Wasserjraav met Wasser us d Inde ajelaad woode. Van d Eischwiller Burch es net mi völl z erkänne. Dr Nordost-, Süd- un Südostturm stönd noch. Sonst es alles aavjeresse övv Deel van öt Krankehuuß woode."}
{"id": "474729", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Hökkerlenisch es Deel van dr Westwall un deende dozo, Spärre vöör Panzer z see. En d Zitt vöör Bejinn van der Zweide Weltkresch bouwde öt Dütsche Reich an d westlische Siij en d Joohre 1938/1939 ön Vorteiligungslenisch op, di vorhindere solld, dat önö Jechner va Weste ävalle kutt. Op ön Längde va 76 Kilometere entstänge Hökkere us Iiserbeton, di ä Reie va 5 bes 7 Stöck jejooße woode. An d vöschde Siij steehd ön Betongmuur met önö Stacheldroohtzung. Dä solld öt Soldate onmöjelich maache, dörch z brääche. Do hänger stönd Reie va Iiserbetonsperre. Di Alleiirde hand di Drachezäng jenannd. Di Sperre op d westliche Siij send 40 cm huch, op d östliche Sii räcke s bes 2 m en dr Hemmel. Jädde Betongknubbel es met singe Nobber vorbonge. D Betongknubbele, di Hökker jenannd wäde, trecke sing övver Kilometere dörch d Jäjend. Dörchjäng woore sälde un ösu äng, dat si flott zo jemaad wäde kutte. Met d Hökkerlenisch erwaadene d Dütsche Panzere va bes zo 52 Tonne Jeweet ophalde z könne. Önö jruuße Deel van d Hökkerlenisch"}
{"id": "474787", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anjola es ö Land em Süüde va Afrika. Sing Nobbere sen Sambia, Namibia, de Republek Kongo un de Demokratische Republek Kongo. Dä Naam Anjola kütt van et woord \"Ngola\", de Titel van de Könninge van de State Matamba un Ndongo, de em 16. bes 18. Joorhondert södlisch van et historische Kongoreisch joof. An d Köste zm Atlantik litt önö Striif Land, ävver dr jrüützde Deel es ö Huchland, dat an sing hüükßde Ställ bes op 2619 m räckd. Dörch di vorschiidene Hüühde van öt Land vängd mo do ongerscheedliche Klimaregiune. An d Köste un em Norde liije d Temperature tösche 25° un 30° C. Em Huchland es öt völl köhler, un op d Spetze van d Bärch könne s sujar onger Null valle. Beij d Vegetatiun vänd mo alles vam Räänwald em Norde, övver Bende en d Medde van Angola bes zo Wüstestriife op Namibia zo. En d ongerscheedliche Jäjende lääve vorschidene Deere. Su vängd mo alles van d Elefante övver d Zebras bes zo Löwe un Floßßpääder. Op et Jebeed dat hück Angola is woore de"}
{"id": "474790", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Santur (سنتور) es ö Mussikenstrument us dr Iran, Afjanistan, dat ävver och ä Indije jespelld weed. Dat Enstrument weed ä Jruppe, kann ävver och alleen jespelld wääde. Dobeij es z beachte, dat äm Iran dat Entrument vöör d Kammermussik jebrudd weed. No Indije koom dat Enstrument isch em 20. Jaahrhondöt, wobeij öt z isch us d Mussik va Kashmir stammde. D bökanndste Spellerin van öt Santur es Shiv Kumar Sharma."}
{"id": "474791", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Onrouhe ä Jriicheland em Joohr 2008 woode am 6. Dezember dörch dr Duud van dr 15 jööhrije Alexandros Grigoropoulos ussjelöößd. Beij Onrouhe en öt Veedel Exarchia va Athen wood met Keie jeworpe. D Polisse joove Warnschöss aav un enne dovan had önö Jong em Aldr va 15 Joohr jetroffe un dä storv kott dono. Di anger Kenger saate, dat d Polisse kenn Warnschöss aavjejovve hödde. S hödde jeziild op Alexandros Grigoropoulos jeschooße. Beij di Onrouhe woode övver 30 Jeschäfte un 9 Banke kapott jemaad, 24 Polisse dobeij vorletzt. Nävver Athen woore och völl anger Städt bötroffe. Bes zm 8. Dezember 2008 entstong önö Schaade va mi als 100 Milliun Euro. Sälvs no Züpere un Ängland spronge d Onrouhe övver. Övver d Onrouhe"}
{"id": "474794", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Milorad „Rod“ R. Blagojevich (* 10. Dezember 1956 ä Chicago) es önö Politiker us d USA. Hä jehüüd d Demokratische Partei a. No ö Studium als Räätsvordriiner wood hä Rätsanwalt, spiir Staatsanwalt. 1993 jäng hä en öt Parlament van dr Staat Illineus un tösche 1997 un 2003 en öt Räpräsentantehuuß no Washington. Blagojevich wood spiir Juvernör van singe Staat, ö Amt, dat hä em Januar 2003 atroon. Am 9. Dezember 2008 wood hä van öt F B AI vassjenomme, do hä d Korruptiun beschöldicht wood, Övver häm"}
{"id": "474796", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Demokratische Republek Kongo, di och at öns vreuer d Naam Beljisch Kongo un Zaire jehad had, es önö Staat em südliche un zentrale Afrika. D Nobberstaate send d Zentralafrikanische Republek, Sudan, Ujanda, Ruanda, Burundi, Tansania, Sambia, Anjola un d Republek Kongo. Usserdäm jrenzt öt Land op ön Längde va 40 km em Weste an dr Atlantik. D Demokratische Republek Kongo es met 2.345.410 km² öt dreidjrüützde Land ä Afrika. Dova liije öm d 60 % em tropische Räänwald. Dörch öt Land flüüst dr Kongo, met 4.374 km nohm Nil dr längßde Floßß va Afrika. Met 11.8 Milliun Äwonner (2017) es Kinschasa d jrüützde Stadt van öt Land. Dono komme met Mbuji-Mayi un Lubumbashi Städt met öm 1 Milliun Lüüh. En d Demokratische Republek Kongo existeere övver 200 Sproche. Övver 50 % van öt Volk spräche dobeij d Sproch Lingala. Kikongo weed va jädde Dreide jesproche, Suaheli kann mä jedde Zeehnde. Vreuer woch dat Land ö Könnigrisch, dat ävver dörch d Portujiise em 17. Jahrhondöt kapott jemaad wood. Di notzde dat Land ävver mä, öm Sklave us"}
{"id": "474836", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Kanalinsele send ön Inseljrupp em Ärmelkanal vöör d Köste va Frankreich. S jehüüre zo Ängland un wääde als Besetz van d änglische Kruun a jeseeh. D Kanalinsele böstönd us d Insele Jörsei, Serk, Görnsei, Äldernei, Hörm un Jetau. D hükßde Ställ van all d Insele litt 109 m övver dr Meeresspeiel. Zosätzlich jitt öt noch ö paar Insele, di ävver ösu kleen send, dat do kenne drop wonnt. Als Wellem Ängland änoom, do jehoote häm och d Kanalinsele. Di Jäjende ä Frankreich jänge em Laufe van d Zitt vorloore un si Reisch bschrängde sisch op Ängland un d Insele, di bes hü bleete. Watt us d Zitt met Frankreisch bleed es d Sproch. Op d Insele bleed öt Platt, dat önö französische Ääschlach had. Em Zweide Weltkresch woode d Insele van d Dütsche äjenomme un. Jökämpfd wood dobeij net. D Äwonner hodde vörhen d Insele vorlosse. Roy MacLoughlin: Änglische Insele onger öt Hakekrüzz. D Dütsche op d Kanalinsele. Links Verlag, Berlin 2003, ISBN 3-86153-305-7 (ä Huchdütsch) Övver d Insele"}
{"id": "474837", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Leevde vorsteeht mo öt schünnsde Jevööl, dat dr Mänsch jäjenövver anger Mänsche entweggele kann. Völl Lüüh dänke och, dat öt ön Leevde tösche Mänsch un Deer jitt, watt angere ävver bestiihe. Onger dat Wood Leevde hand di vorschiedene Jeneratiune döck jätt angisch vorstange. Vöör ö paar hondöt Joohr wood en önö onkeusche Bleck at Leevde jeseeh. Hüü sid dat angisch us. En di Zitt van di Anti-Babi-Pill un di Wann-Nait-Ständs sitt mo dat met janz anger Oohre. Dr Wääßel va enne Partner no önö angere woch net mi ösu schwoch. Bejreffe wi Fikke un Poppe spelle en öt Lääve ön jrüüßere Roll als vreuer. D Möhler hand sisch vreuer döck met dat Thema Leevde bövasst. Dobeij entstänge völl Belder, di jätt dorövver ussaare sollte. All di Belder vormeddelnde dat Jevööhl, dat Leevde schünn es. Dat woch dä Mohler elemens wichtich. Aavjeronnd Forme maade jeddes Beld zo ön Vreud vöör öt Oohr. Öt jitt ongerscheedliche Zoote va Leevde: Sisch sälv leeve: Oohne dat Jevöhl vluppd övverhaupt kenn Leevde zo angere. Leevde zo önö Pachtner Leevde en d"}
{"id": "474856", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Waahle op Sark em Joohr 2008 wore d ischde, di op d Kanalinsel Sark aavjehalde woode. 28 Setze woore beij d Waahl em Joohr 2008 z vorjävve. Di Jewäählde wäde dä alde Root ersätze, da zo 50 % us jewäählde un zo 50 % us bestämmde Lüüh bestäng. Di Jewäählde besätze di Positium vöör 2 övv vöör 4 Joohr. Wä wi lang bliive kann, wääd dörch dr Zovall bestämmd. Em Joohr 2007 vong d Insel a, öt Süstem ömzöstelle. Mä su woch öt möjelisch, nätt jäje d Menscherääte z vorstüsse. Övver d Waahle D Rejiirung va Sark"}
{"id": "475627", "contents": "Rheinisches Wörterbuch, im Auftrag der preußischen Akademie der Wissenschaften der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde und des Provinzialverbandes der Rheinprovinz. Band I, A-D, hrsg. von Josef Müller, Bonn 1928 Band II, E-G, hrsg. von Josef Müller, Berlin 1931 Band III, H-J, hrsg. von Josef Müller, Berlin 1935 Band IV, K, hrsg. von Josef Müller, Berlin 1938 Band V, L-M, hrsg. von Josef Müller, Berlin 1941 Band VI, N-Q, hrsg. von Josef Müller, Berlin 1944 Band VII, R-Sch, hrsg. von Karl Meisen, Berlin 1948-1958 Band VIII, Se-T, hrsg. von Karl Meisen, Berlin 1958-1964 Band IX, U-Z, nach den Vorarbeiten von Josef Müller, Berlin 1964-1971 Adam Wrede: „Altkölnischer Sprachschatz“, Bonn, 1928. Leo Braun: „Eschweiler Mundartwörterbuch: wie me bei os sprich.“, Eschweiler Geschichtsverein, Aischwiele 2003, ISBN 3-9803354-5-3 Herbert Weffer: Von aach bes zwöllef- Ein bönnsches Wörterbuch, Hrsg. Bonner Genealogischer Arbeitskreis, Band 1, 2. Auflage, Bonn 2000. Herbert Weffer: Band 2: Bönnsches Wörterbuch, Hrsg. Westdeutsche Gesellschaft für Familienkunde, Bezirksgruppe Bonn, 1. Auflage, Bonn 2000. Johannes Bücher: Bonn-Beueler-Sprachschatz, Rheinische Mundarten, Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften, (= Rheinische Mundarten, Band 3), Hrsg. Landschaftsverband Rheinland, Amt für Rheinische Landeskunde, Band 3, Rheinland-Verlag, Köln, 1. Auflage 1986, 2. Auflage 1987, Nachdr. 1991. Anton Frambach, Norbert Esser: Erftländer"}
{"id": "477416", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lutz Eberhard Heilmann (* 7. September 1966 ä Zittau) es önö Pollitiker us Dütschland. Hä jehüüd d Parteij D Lenke a. Heilmann es dr ischde Pollitiker us d vreuere DDR, dä damols als Berof en öt Minesterium vöör Staatssescherheed jewerkd had un hüü em Bundesdaach setzt. Heilmanns Siij (Die deiht et jrad nit)"}
{"id": "477423", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Japan Cup, watt op Ripuaresch Japan Kapp usjesproche weed, es ö Ränne vöör Pääder ä Japan. Di Pääder loufe sisch op ön Sträck va 2400 m ät Häzz us dr Hals, damet dr Besetzer van dr Rännstall dovör ö Priißjeld va 4,6 Milliune Dollar jewennt. Ävver loufe darf net jedder. Mo moss dozo äjelaane wääde. Jewonne hand bes hüü Pääder us Japan, Nordamerika, Ängland, Australie, Neuseeland, Irland, Frankreich, Dütschland u Italie. Öt ischde mol wood dat Ränne em Joohr 1981 ussjedraare met Pääder us Japan, d USA, Frankreich, Australie, Kanada, Neuseeland un Indie. Dat ändernde sisch ävver bald un d beitste Pääder van d Welt woode äjelaande, öm beij dr Japan Cup z loufe. Övver öt Ränne Wä jewonne had"}
{"id": "477426", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Errol Leslie Thomson Flynn (* 20. Juuni 1909 ä Außtraalije; † 14. Oktoober 1959 ä Kanada), woch önö Schauspeller us Amerika."}
{"id": "477439", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bochstabesallat kütt en de Houpsaach zoshtand, wann enne Kompjutor, ene Kompjuto-Dröcker, odder esu jet, mem fokeehte Zëjschesaz ärbeide. Wat do ußjejovve weed, dat kam_mer dann jaa nit lässe, or nur zem Dëijl. Tüppesche Fäll bëij ons: De Ümluute sen fott. För jede Ömluut un et scharfe s stëijt jet angersch do. Mer süüht nur ene exootesche Sammlong uß koomije Zëijshe. Ene andere, selldene Fall eß, wann Ëiner op de verkeehte Taßtatuur eröm am klimpere eß, udder obb_en verkeeht enjeshtallte. Dann meint dä, hä hät dä ëijne Bochstabe jetipp, un wat eß? Ene andere kütt eruß. Der janz besonöndere Kompjutojeck säät och jän änglėsch mojibake udder japaanėsch 文字化け doför, kleng beeds onjeväär ˌmɔdʒi'bake, dat eß esu äänlesch wi Mǫschibake. Dat Woot küt och uss_em Jappaaneėsche. 文字 (moji) eß Letter odder Bochshtave, un 化け (bake) bedügg Verwandelong, udder Dorjeneijn, dat küt fun 化ける (bakeru), un dat bedügg „koßtümeet opdouche“, un „sing Form verändere op …“, un „sesch noh_m Schlääshte wandelle“. Ene andere änglesche Ußdrock unger Kompjutolück eß gibberish — mier däte Kauderwelsch sare — un dat klengk wi ˈdʒɪb.ə.ɹɪʃ. För dat, wat uns Bochshtabesallaat sönß nochbedügge kann, han"}
{"id": "477451", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Dengkmool vöör d em Nationalsozialesmus ömjebraade Sinti un Roma es ö Dengkmool, dat ä Berlin jebouwd weed un an d ömjebraade Sinti un Roma erinnere söll. D Rejiirung va Dütschland had 1992 beschloooße, dat Dengkmool z bouwe un am 20., Dezember 2007 joov och dr dütsche Bundesdaach jröön Ledd dozo. Kooße weed öt öm d 2 Milliun Euro. Jebouwd weed jäjenövver van dr Reichsdaach. D Könstler Dani Karavan weed dat Dengkmool jestalte. Öt weed önö Brunne se, dä a enn Stell ön Informatiunstafel ha weed, di övver dr Mord Täxte had. An ön Siij weed dr Text „Äjövalle Jesesch/erlosche Oohre/kald Leppe/Stelle/ö zerresse Häzz/oohne Oohm/oohne Wööd/kenn Troone“ stooh, dä van dr italiänische Roma Santino Spinelli stammd. Roma-Dengkmool ä Stolbersch (Rhingland) Dengkmool vöör Sinti un Roma: Öt jeet looß Baustart für Mahnmal für Sinti und Roma, Kölnische Rundschau online"}
{"id": "478865", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Begreff Funktionelle Analfabetismus beträckd sisch op d Onfähichkeet va Lüüh, hön Fähichkeete z lääse, z schriive un z rechne em Alldach met Erfolch äzösätze. Analfabetismus es öt Onvörmöje, eefache Sätze ä erjendenn Sproch lääse un schriive z könnö. Wä önö Analfabet es, dä kann övverhaupt net lääse un schriive, wä dojäje mä önö funktionelle Analfabet es, had ö Fönkche Gefööhl vöör öt Jeschrevvene, dat heecht öt Lääse un Schriive ä enn övv sing Moddersproch. Watt vääld es d Jenauichkeet beij d Jrammatik un Ussdrockswiiß. Met knappe Wööd heechd dat, dat enne, dä önö funktionelle Analfabet es un önö Täxt vöörjelaad kitt, ä os Jesellschaf net jott zöräät kütt un öt net packd zm Beispell önö Anträäch vöör ön Ställ us z völle. Hä kann och kenn Vordräch övv schreftliche Erklärunge vorstoh, Ziidunge lääse, Vorkiihrsschelder vorstooh, ö Läkßikon z rooth träcke övv önö Busplan lääse. Dr funktionelle Analfabetismus setzt d Möjelichkeet d Informatiuns- un Kommunikatiumstechnik z notze, äng Jrenze (z. B. beij dr Äsatz va PCs). Di, di zo dö funktionelle Analfabete jehüüre, wääde döck en d"}
{"id": "481502", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Burch Matsue es dr Naam van ön ussjevalle Burch en d Japanisch Stadt Matsue. Dr Spetznaam van d Burch Matsue es „schwazze Burch“. Öt es enn van d winnije Burje ä Japan, di noch us öt Meddelalder en d orjinal Holzbouwwiiß erhalde send. Mo vong em Joohr 1607 a, di Burch z bouwe un woch dome tem Joohr 1611 vädisch. Dat leev onger Lochd Horio Yoshiharu aav. 1638 jäng öt en dr Besetz van d Matsudaira Famelisch övver, di jäng us d Tokugawa Famelisch hervör. Völl Burje ä Japan woode dörch Kresch, Ärdbebe övv us anger jründ kapott jemaad. Do d meetsde us Holz jebouwd woore, woch Vüür önö Hauptjrond. D Matsue Burch wood no dr leitzde jruuße Kresch van öt feudale Japan entstange, watt bedüüd, da töt ni önö Kresch z övverstooh hod. Su bestönd noch völl Wäng un dr Wonnturm bes hü. Van di 12 vorblevve Burje ä Japan, es Matsue d enzije, di en d Regiun Sanin övverich blevve es. Di Burch es d zweidjrützde, d dreithükßde (30m) un d sääßdäldste van d"}
{"id": "481511", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ene Avata ess en Zoot Beld odder Fijur en Kompjutere, wat wie en Pop em Thiater för ene Minsch shteiht. Et jit se als nomaal unbewääsch Belldsche, als Animeete Jraffikke, un och met künnßlejje Shtemm, ävver dat eß sëllde. Ene Avataa kam_mer och alß en künßlesh Person, sujaa medd_en eije Persönleschkeit aansinn. Op jede Fall donn de Avataare als Shtälverträdder för en reshtijje Päsoon en de wichtuälle Relitääte opträdde. Natöörlesh kann et sin, et es jaa kein ääshte Päson dohenge söndern, en Famillisch, udder söns e Schmölzje. Aanwennde deit mer se zom Zeije en Kompjuto-Spelle, en Chats, un esu Kröhmsches, ävver och em ßööviß. Ander Aanwendunge jidd_et em teschnesche Ennsatz. Dat Woot „Avata“ shtammp uss_em Sanskrit, dämm Lattein fun de Inder. Do meint Avatāra orsprönglesch enen „Afshteesh“, zem Beishpell uss_em Hemmel, allsu wann ene Jott sech op uns Ääd erunger schwenge deiht un bei uns kütt. Dä Bejreff dun de Hindus en de Houpsaach bruche, öm övver de Inkanazjuhne fun dänn iehrem Jott Vishnu ze schwaade, dä ene weschtijje unger dänne iere ville Jötter eß. Oliver Bendel: Avatar. En: Peter Mertens: Lexikon der Wirtschaftsinformatik, Springer, Berlin,"}
{"id": "481565", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Prosit Neujohr eß ene kleine Rëjm, dä me en Kölle un em Ömland op Neujohr säät. För jewöhnlesch shtonn de Pänz ald fröh fresh jewäsche un aanjedonn för der Elldere ierem Bett un sarre: Prositt Neujohr Der Kopp voll Hoor Der Muul voll Zäng Ene Bretzel en de Häng un präsenteere dä Elldere vuller Shtolz ene freshe Brezzel, wann_t jeiht met Shtöcksher fun Mandelle drop un Maazepan dren — un dobei am leevsde esu jruuß wi_j_e Wareraad — uß söhßem Weggedeish jemaat. Un donnoh weed ene schöne Kaffe opjeschot, un de jannze Fammillesch deiht sesch öm der Desch eröm sazze un et weed feßlesch jefröhshtöck. Brezzel natöörlesh."}
{"id": "481567", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Neujoohrsjebäck weed mä z Neujoohr jebacke un soll Jlöck brenge. Seijd öt 15. Joohrhondöt vängd mo dat. Öt ischde mol tauchde öt en d Nööde va Bonn op. Neujoohrsjebäck weed us Heffdeech jemaad un ä vorschidene Forme jöbacke. Bökannd es d Brezel, di am 1. Januar morjens op dr Desch kütt. Ävver och anger Forme wääde jebacke. Dozo jehüüre Hasse, d Zöpp, Kliibläär, Värker un dr Neujoohr, ön Fijur met 2 Köpp. Döck weed Neujoohrsjebäck ävver och vorschenkd. Watt all di Forme ävver jemeinsam hand es, dat si Jlöck vöör öt kommend Joohr brenge soll. Alois Döring: Rheinische Bräuche durch das Jahr, ISBN 3-7743-0377-0"}
{"id": "481572", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Datum noh_m Kalender deiht ene beshtemmpte Daach em Johr benänne, udder ene beshtemppte Daach övvohoup, wann nämmlijj_e Johr met em Dattum shtich. Öm ene beshtemmpte Daach övvohoup ze beshtemme, bruch mer dat Johr, ene Moohnd un ene Daach en dämm Mohnd, wat zosamme en Dattum es. Jenoujenumme mööt mer och noch ene Oot dobei saare, weil de Zickzohne doför sorrje, dat nit övverall op der Ääd de Daare em sellve Momänt aanfange un ophüüre. Ußerhallev fu de Ääd betrick mer sesch fö jewöhnlesh op de Zickzon fun |England, jenou jenumme op de UTC. Öm ene bestemmpte Daach em Johr ze bestemme, löht mer eijfach dat Johr fott em Dattum. Dat es dann entweder en enem Johr, wat mer alld weiß un nit alldemohle widerholle well, udder et es et Dattum fun enem Daach, dä alle Johre wider küt, wi sä Helleschoovendt om 24. Dezämber, dä es immer doh. Dat Dattum noh_m Kalländo deiht mer en Dütschland dermiehtß noh dä Norm ISO 8601 opjeschrevve, woh et dütsche Dattumsfommaat dren nidderjelaat eß. Dat Woot „Dattum“ küt uss_em Lateinesche övver de Kanzlei'Shprooch op uns. Vun de römesche Zick"}
{"id": "481615", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Eduard Cave (* 27. Februar 1691; † 10. Januar 1754), woch önö Drukker un Herussjävver. Met d Ziidung Hääremagasin schoff hä öt ischde Magasin, dat em moderne Senn öt janze Volk enteresseerde. Als Jong van önö Schoonsmaacher wood hä ä Newton, dat lidd en d Nööde va Rugby ä Warwickshire, jeboore un hä besood do öt Jümnasium, wood ävver dova vottjejaachd, als singe Liihrer häm beschöldichd hod, jeklaud z ha. Hä werkde öns he un öns do, su vorsood hä sisch als Holzhändler, Ziidungsschriiver un Drukker. Dobeij entstäng dä Jedanke an ön Ziidung, di rejelmäßisch met schün Teme opwachde deed. Dobeij solld öt öm alles jo, aajevange vam Koofe bes zo Jedichte. Cave vorsood Drukkere ä London un Bochhändler vöör sing Idee z jewänne. Doch kenne sprong a un su packde hä öt sälvs a. Em Joohr 1731 erscheen öt Hääremagasin, dat bald en van di Ziidunge wood, di dr jrützde Äfloss hodde un am meetzde nojemaad wood. Cave wood dörch di Ziidung risch. Cave woch ö hell Köppche un satz sing janze Kraff vöör öt Majasin"}
{"id": "481623", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Zweitaktmotor es önö Vorbrännungsmotor, dä dörch 1 Zündung va 1 Totpunkt no dr sälbe Totpunkt wärm zöröckkütt. Domet ongerscheed hä sisch van dr Viirtaktmotor. Zweitaktmotorehalloooooooooo]], Häggeschiireun bo jädde Motor op Scheffe wääd ösu bedrävve. Em 1. Takt weed dä Kolbe am Totpunkt jezündt un öt kütt zo ön Explosiun en dr Brännraum. Dobeij weed dä Kolbe no onge jedeut. Beij dr 2. Takt passeerd foljendes: Op dr Wääch no onge weed das Avvjaß met Vreschjaaß ussjespold und ä Zülinder neu bövülld. Dä Kanal vöör das Vreschjaaß weed en di Zitt wo dä Kolbe no ovve saust, wärm vorschlooße, dat Jaaß dobeij dörch dä Kolbe zösammejedeut. Kütt dä Kolbe dann an d övvischde Totpunkt wärm a, dann weed noch ens jezünd un dr 1. Takt vängd va vööre a. Ongerscheede jitt öt beij di Art un Wiiß, wi dat Spöle van dä Jaßraum aavläuvd. Önö Zweitakter kann, vorjlesche met önö Viirtakter dubbel ösuvöll Leistung erbrenge. An önö Zweitakter kann net ösu flott jätt kapott jo. Önö Zweitakter ruggelt net ösu völl wi önö Viirtakter. Önö Zweitakter läuft"}
{"id": "481624", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Härremajazihn dat met änglische Orijinalnaam The Gentleman’s Magazine hosch, wood ä London dörch Eduard Cave em Januar 1731 jejründ. Caves neu Idee woch öt, jedde Mond Atikele öruss z jävve, di enteresseerde Lüüh Vreud maache soll. En öt Härremajazihn koom alles vöör, aajevange met d bellichste Priise bes hen zo Jedichte op Lating. Bevöör öt öt Härremajazihn joov, vong mo at Ziidunge, di övver sun Teme schreeve ävver mä en Oplaare va winnije Stöck. Cave woohl dojäje, dat sing Ziidung net mä van ön Handvoll Mänsche jelääse weed. S solle van öt Volk un domet van jedde, dä ö paar Jröschelcher övverich had, jekoovd un jelääse wääde. Cave, önö jooe Jeschäftsmann, woss dat ön Ziidung mä ösu jott wi sing Vordeelung op dr Maat es. Us dä Jrond sorchde hä vöör öt Vordeele van dat Magasin, su dat si Magasin spiir en d janze änglisch-spräächende Welt jelääse wäde kutt. Öt Härremajazihn en d Joohre tösche 1731 un 1750"}
{"id": "481774", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Annius Rufus woch dr dreide Präfäkt va Rom, dä ä Judäa werkde. Hä woch dr Nachvoljer va Marcus Ambibulus. Rufus vrasselde ä Judäa tösche 12 un 15 n. Christi Jeburt. Mä Flavius Josephus schriivd övver häm ö paar Sätz. En sing Zitt veel nüüß Besongisch. Josephus erwaahnd mä, dat d Zitt va Annius Rufus ä Judäa woch als Kaiser Aujustus em Amt woch. Dat kann dorop häwiise, dat öt kenn Rebelliun un kenne Opstand jejovve had. Watt d Mönze ajeet, had hä d Eejeart va Coponius un Ambibulus beijbehalde un hat kenn Köpp op öt Jeld aavjebeld. Als Kaiser Tiberius öt Amt va Aujustus övvernomm wood Annius Rufus dörch Valerius Gratus usjewäßelt. Dat moss ävver net bedüüje, dat Rufus schlääd Werk maade. Sunne Wääßel woch normal, wenn önö Kaiser storv un der neue jo Vrönde Ämter joov. Mönze va Annius Rufus Flavius Josephus, Alterdömmer van d Jüdde 18, 32-33. De römesche Shtatthalldere en Juddäa Coponius · Marcus Ambibulus · Annius Rufus · Valerius Gratus · Ponzius Pilatus · Marcellus · Marullus · Cuspius Fadus · Tiberius Iulius"}
{"id": "481775", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Valerius Gratus woch dr viirde Präfäkt, däm Rom ä Judäa äjesatze had. Hä woch dr Nachfoljer va Annius Rufus. Hä werkde va 15 n. Christi Jeburt bes zm Joohr 26 en d Provinz. Öt weed net völl övver häm jeschrevve ävver watt passeerde hot öt ä sisch. 3 Huchpriistere woode va häm aavjesatze, watt vöör d Jüdde önö Schlaach en öt Jeneck jöwäh se mood. Em Joohr 18 ernannd hä an di Stell van di drei aavjesatze Kaifas zm Huhepriistr. Valerius Gratus wood va Ponzius Pilatus jevolchd. Flavius Josephus. Alterdömer van d Jüdde 17. De römesche Shtatthalldere en Juddäa Coponius · Marcus Ambibulus · Annius Rufus · Valerius Gratus · Ponzius Pilatus · Marcellus · Marullus · Cuspius Fadus · Tiberius Iulius Alexander · Ventidius Cumanus‎ · Marcus Antonius Felix · Porcius Festus · Lucceius Albinus · Gessius Florus"}
{"id": "481776", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marcus Ambibulus woch dr zweide Präfekt Roms ä Judäa, wo hä tösche 9 un 12 n. Christi Jeburt vrasselndeÖvver häm es kom jätt bkannd. Dr Vörjänger va Ambibulus woch Coponius. Övver häm wood en d Bösch van d Römer nüüß jeschrävve, watt bedüühe kann, dat hä jo Werk maade un net opveel. En sing Zitt veel dr Duud va Salomee, d Doohtr va Herodes I.. Dodörch veele neu Jebiite a Rom un va Ambibulus wood erwaad, dat hä di onger römische Schotz nomm. D Mönze, di hä prääje deng zeechde ni Köpp va Persune, watt no dr Jlaube van d Jüdde och vorboone woch. Doher kann ajenomme wääde, dat hä dat däng, öm beij di Lüüh kenne Ärjer z provozeere. No Ambibulus koom Annius Rufus als Präfekt va Rom no Judäa. Ségolène Demougin (Hrsg.): L’ordre équestre. Histoire d’une aristocratie (IIe siècle av. J.-C.–IIIe siècle ap. J.-C.). École Française de Rome, Rom 1999, ISBN 2-7283-0445-9. Flavius Josephus, Jüddisch Alterdom 18, 31. Münzen von Marcus Ambibulus De römesche Shtatthalldere en Juddäa Coponius · Marcus Ambibulus · Annius Rufus ·"}
{"id": "481781", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ponzius Pilatus woch tösche d Joohre 26 un 36 dr vönvde Präfekt va Rom ä Judäa. Hä wood van dr Kaiser Tiberius äjesatze. Ponzius Pilatus hod, wi öt en d Bibel beschrevve steehd, Jesus Christus an öt Krüzz schlaare un ömbrenge losse. Öt es net övverlävverd wann un wo Pilatus jeboore wood, öt jitt ävver Hänwiise, dat hä us Samnium komme es. Jesechert es ävver, dat Ponzius Pilatus em Joohr 26 va Tiberius dat Amt övverdraare kräje had. Singe Vörjäjer woch Valerius Gratus, dä dat Amt tösche 15 un 26 bekleed hod. Pilatus moss dr Ritterstand ajehood ha, hod alsu ön huch Positiun beij d Römer. Öt wood övverlaad, övv Pilatus dörch Seianus, önö Huhe onger Tiberius, dä dodörch bökannd woode woch, dat hä mi wi angere jäje d Jüdde äjestalld woch, ernannd woode es. Dat kütt erkläre, wisu Pilatus döck su sträng jäje öt jüddische Volk vörjejange woch. Di Strängde kutt önö Jrond se, dat Pilatus 10 Joohr lang Judäa onger singe Fittische hod. Em Sommer van öt Joohr 36 woohl Pilatus önö Zoch va Lüüh"}
{"id": "481783", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Embken es ö Stadtdeel va Nidegge. Mo vängd Embken am Rand van d Zülpischer Börde. Dr Ocht litt op ön Hüüde va 229 m övver dr Merresspeijel. Öt jehüüd zm Kreijs Düre En d Nobberschaff va Embken vängd mo Wollersheim, Muldenau, Ginnick, dat Deel van d Jemeende Vettweis es suwi Juntersdörp, dat zo d Stadt Zülpich jehüüd. Us aue Kroom, dämm s jevonge hand weeß mo, dat en di Jäjend at en d Zitt van d Römer, Kelte, di do at Wing ajebouwd hodde un en d Zitt van d Franke Lüüh do jewonnd hand. Spiir, dat heechd em Meddelalder stänge do ö paar Höff. Ävver domet woch Embken en van d rischste Siidlunge en d Nööde va Nidegge. Dr Orsprung va Embken looch en d Merowingerzitt. als öt als Könnigshoff entstäng. Wä öns no Embken kütt, dä soll öns önö Bleck op d Wassermölle (Nicks Mölle). Do vängd mo öt jrüützde noch werkende Wasserrad van d Rejiun. En di Mölle weed noch Määhl jemaale. Wo öt lidd"}
{"id": "481785", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Coponius woch dr ischde Präfäkt va Rom ä Judäa. Hä werkde do tösche d Joohr 6 un 8 n. Christi Jebuurt. Rom hod zvöör dr Herodes Archelaos aavjesatze. Dä hodd z völl ä sing eeje Teisch jöwerkd. Als Coponius ä Judäa am Vrassele woch, vorstänge sisch d Lüüh em Land at jarnet met d Römer un öt joov önö Opstand. D Judäer woohle sisch dodörch jäje d Römer wäähre, d wi di d Welde do jöhaußd hodde. Usserdäm sollte d Römer ön Volkszäälung dörchsätze, watt d Lüüh ä Judäa jarnet paaßde. Beij d Viiröreij van öt Paschavess woode d Potze van dr Templ öm Meddernaat opjemaad. Ö paar Samariter koome örenn un worpe Knouche va Mensche en d Templ. Dat wood Coponius zr Laaß jelaad un hä mood zöröck no Rom, öm z erklääre, wi dat vörkomme kutt. Övver dat Jespräch es nüüß övvermeddeld ävver mo kann sisch vörstelle, da töt net jott vöör häm jeloufe es, denn Coponius koom net no Judäa zöröck. Hä wood dörch Marcus Ambibulus ersatze. Haim Hillel Ben-Sasson (Hrsg.): A History of"}
{"id": "481866", "contents": "Borbecksch Platt weed in Essen, Oberhausen un Bottrop jeschwaadt. Dat Borbecker Platt iß en Fränkisch-Wäßfäälėsch Dialekk (Et Neederfränkisch un Holländisch send_em e beßje verwandt). De borbecksche Jrupp „Meddsen en Borbeck“ un dä „Kultur-Historische Verein Borbeck“ welln de Shprooch lebändesch behallde, dänn_et levve nit mieh sönderlich vill Lück, di et kalle. Esu bedde se op Borbecksch et „Vatter Unser“ Hermann Hagedorn Willi Schlüter Elisabeth Holte Willi Witte Hermann Witte Josef Witte Johannes Pesch Mölmsch Platt Waddisch Platt Kettwijjer Platt de Jrupp „Mitten in Borbeck“ (op Dütsch)"}
{"id": "481870", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Echnaton woch önö Farao us d 18. Dünasti van öt Neu Reich. Hä woch dr Jründer van d neu Hauptstadt Amarna. Wann Echnaton jeboore wood un wann hä storv weeß mo net jenau. Sälvs beij d Zitt van sing Rejentschaff es mo sisch net eenich. D Zaahle schwanke tösche ca. 1351–1334 v. Chr., 1340–1324 v. Chr. (no Helck) un 1353–1336 v. Chr. (no Krauss). Echnatons Papp woch Amenophis III. un domet enne van d jrützde Faraone, di öt ä Äjypte jejovve hod. Sing Mamm, Teje, woch och ön stärke Könnijin, di höre Mann en d leitzde Joohre van sing Rejiirung ongerstötzde wo öt jäng. Dat Paar hod 6 Kenger, 4 Mäddscher un 2 Jonge. Di Mäddscher hodde allemol jo Poste kräje un besooße önö huhe Rang. Enne van di Jonge, Echnatons Broohr, woch Tutmoses. Hä wood Huhepriister. Op Belder un Statue vängd mo ävver ee Kengk ni zsamme met di angere van d Famelisch, Echnaton. Hä tauchde en öt öffentlich Lääve ni op, woch nie em Templ un beij Parade z see. Hä läävde mä en dr"}
{"id": "481880", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En dä Norme ISO 639-2 un ISO 639-3 jidd_et Koods, di sin Reserveet för der lokale Jebruch, udder op joot Änglesh: Reserved for local use. Dat sin de Koods vun qaa bes qtz ėnklusiive. Di kam_mer en singe eije Saache bruche ejaal för wat, Houpsaach, et jitt keine passende Kood en de ISO 639. Et jit kei Beschrängkunge en de Bedücknėßße, wo mer esu ene Kood för bruche kann. Allerdingß moß mer drop aade, dä darref der ëije Rääschner udder der ëije bedriiv nit verlohße, ußer mer hät sesch ußdröcklesch met Ëijnem do drööver vershtändesch, dat dä dä och krijje sull, un wat dä bedügge sull. Esu jet moß mer ävver ëxtra ußmaache. http://www.sil.org/iso639-3/scope.asp#R (op Änglesh)"}
{"id": "481884", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Könnigrisch va Tungning woch d ischde Han Chinesisch Rejiirung, di Taiwan rejiird had. Dat woch tösche 1661 un 1683. Öt woch ö Vöör-Ming-Dünasti-Könnigrisch un dörch Koxinga jejründ woode, nodäm d Machd van d Ming-Dünasti dörch d Manchu beend woode woch. Koxinga woch dr Jong van önö vreuere Pirat, dä sisch zu önö Ming Dünasti Jötreue jemaad hod; hä hoffde, dat hä sing Soldate no Taiwan schecke kutt un brudde öt als Statiun, öm China op dr Kontinent vöör d Ming Dünasti zöröck z jöwänne. Dat Könnigrisch va Tungning (t=東寧王國 |s=东宁王国) weed och manchmol öt Könnigrisch va Zheng (t=鄭氏王朝 |s=郑氏王朝) jenannd. Angere spräche van öt Könnigrisch va Yanping (延平王國). Dr Admiral Koxinga nannd Taiwan Tungtu övv Dongdu. Em Weste wood öt öt Könnigrisch va Taiwan jenannd, un d Zitt van di Rejiirung hosch Koxinga Dünasti. Em Joohr 1661 erzwong Koxinga ön Landung ä Luerhmen (t=鹿耳門 |s=鹿耳门), Taiwan. Ä winnijer als 1 Joohr besatz hä Fort Zeelandia un handelnde önö Vordrach met Frederick Coyett us, dr Juvernör va Taiwan. D Holländer övverjovve d Fästung un leede all Saache"}
{"id": "481889", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Teje (* 1398 v. Chr.; † 1338 v. Chr.) woch d Vrau va Faraoh Amenophis III. Hör Äldere wore Juja un Tuja. S hod 6 Kenger, 4 Dööhtisch un 2 Jonge, doronger Echnaton, däm s zo sing Positiun als Faraoh vorholp. En di Zitt als Amenophis III. krank woch, troff s völl Entscheedungen, di sonst dr Faraoh träffe mööd un noom domet Äfloss op d Politik van öt Land. Teje spelld ön jruuße Roll en d Politik van hör Land Äjüpte. Domet es di Zitt jemend, als Theben Hauptstadt woch, ävver och d Zitt va Amarna. Teje wood als Doohter van önö Beamte en d Provinz jeboore un steech zo ön Vrau met d meetzde Macht em Land als Könnijin un Vrau van dr Faraoh Amenophis III. op. Dobeij hod Teje noch Vlupp, denn normalerwiiß läd sisch önö Faraoh net met ö kleng Mädche vam Land enn. Dat dat passeerde, sprechd ävver dovör, dat di zwei sisch leev hodde. D Huchzitt tösche Amenophis III. un Teje woch dat Ereichnis schlääthen. Övverall wood dova jesproche. D Wesseschaftler vonge"}
{"id": "483027", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Zeltingers Plaat ( * 25. Mai 1949 un jedeuf als Jürgen Zeltinger, es ene kölsche Kraat, Mussiker, Jrönder un Namensjevver vun de Zeltinger Band, die zick 1979 op Fasteloovend vum Inßaider-Tip zom Shtadtjeshprääsh wood, un woh hä bes hück aam Senge es. Hä ess_enen bekennden Schwuulen, un hät met rckijje, päsöönlesche Leeder sing jröößte Äfollje jeviert — „Esch ben en Tunt, be käänjesund“ — „Esch ben_ne Asi met Niwoh, lessen Lürrik op em Klo“ — un esu en dä Aat hüert sesch dat aan. He es zwa nit besöndersch jruß, ävver en opvällejje un beeidrockende Äscheinung. Wo hä opdouch föllt hä dä Roum uß, un de Lück loore noh emm. Lang hät mer en koum ens oohne ene Hoffshtaad_uß flöcke Junge öm en en de Öffentleschkeit eröm loufe jesinn."}
{"id": "483066", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En QSL-Kaat ess_en schrefflijje Beshtäätejung för ene Kontak zwesche zwei Ammatörfungkere, di beeds meddeneejn övver Fungk jekallt hann. Och de Langewelle-, Medelwelle-, un Kootwell-Radiosender donn ald ens QSL-Kaate verschecke, besöngersch natöörlesch aan Minsche, di janz fään vum Sender sen. Di Kaate sen unjevähr wi nommaale Poßkaate esu jrooß. Se wääde jähn och als schön jemaate Shtöke för Sammlunge jenumme. Dat QSL ess_en Affköözung vun de so jenannte Q-Koods uss_em ingernazjonaale Morse-Allfabeet un de ingernazjonaale Tellejraffi, un bedügk doh: „Esch schekken Der en Beshtätejung övver dä Ämfang“ Commons: QSL_cards – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "483390", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Beim Blëjshtėff meint mer mem Häädejraad eijentlesch nur de Miine ier Hähde. Der Räß vum Shtevv_eß ejaal. Wie hatt ov wëijsch esu e Denge eß, määt ene jruuße Ongerscheid bemm Schrivve, bemm Moole un bemm Zëijschne uß, un och, op wat för e Mattrijaal mer övverhoup met enem Shteff loßjonn kann, dat mer henger heer och jet äkänne kann. Met han vier Jrund-Shtärke, di sen noh änglesche Bejreffe affjekööz, dat sinn_er: De Shtärk H eß ėn nüng Stärke vun H beß 9H opjedeelt, un de Shtärk B en nüng Stärke vun B beß 9B. Wie ävver jenou de jrüüßte Shtärke praktsch sinn, dat eß jetz nit jans_et sellve wa_mer sesch de ëijnzelne Blëijshteff-Maacher beloohre dëiht, dat määd_et Verjiische jet schwierėsh. De middlere Hääte woodte un wäde för allem jähn för et teshnesche Zeishne jenumme, weil se op däm raue Kattong länger Shpetz blieve. De wëishe Zoote donn sesch joot för det künßleresche Ennsaz eischne. För et Schriive sen de Shtärke zwesche 3B un H et beß. Et jit nu allederdings kei abseluut Mohß för der Häädejradt fu Blëijshteffte, un och keine Wääsh odder Shtandadt, wi me"}
{"id": "483437", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Diäsch es ene Sport. Et jidd_en zigg der frööje 1990-er Johre. Hä hät en klëijne Äänleschkëijt met dem Deschdännėß, weet ävver oohne Schlääjere jeshpellt. Mer shellt zo zwëijt, op ene Deschdennißplaat drop un drömeröm, un deiht der Prelk, der Ball vum Diäsch, mem jannze Liev en Bewääjong hallde. Et jit ene Verein för et Diäsch, der ddv, un Dütsche-, Europpa- un Wältmëijßterschaffte, un en Wëltrangleß vun de Diäsch-Shpeller, ävver koum vill Aktive ußerhallev vum nöödlijje un meddlere Wëßfaale. Dat Woot „Diäsch“ lëijdt sesh vom Wäßfäälesch platte för der Desch af. Dat Shpell wood en Mönster em Mönsterland äfonge, un et eets aan Schulle un esu jeshpellt. Et Diäsch kennt en paa shpezjëlle Bejreffe udder Name. Dä Prelk es dä Ball, met dämm dat Diäsch jeschpellt weed. Mer kann Handt spelle. Handt bedügk dobëij etwa et sëlleve wi em Fooßball, vun de Fengershpetze beß aan de Schollder, ävver oohne de Schollder sëllevs. Händschohn, Werrekzüsh, un äähnlijje Saache sin verbodde, de Häng möße nackisch sin. Wamm_er dä Prelk mem Knie spellt, dann es dat alles fun de Kneen opwääts, bes aan der Hengerschte eraan, miihts de Bovversigk vun-ennem"}
{"id": "483757", "contents": "Sig över 300 Johr wied in Jülich dä Strühmann jepreck und et Veilchendingstachs et ovends in de Rur bejrave unger vill Wehjeschrei un Jekriesche. Bis et ever su wieg is, wied dä Jong dä janze Dach dürch Jülich jedrache, bejleitet von sing Bröder un singe Pattühm. Un wie dat im Strühmannleedche jesunge wied: an jede Eck wied hä jepreck. Un wenn et üch am Veilchendingstach zu langwielich wied und ihr wullt noch jet fiere, kummt entweder dachsöver un sitt unse schöne Umzoch dürch us Stadt oder et ovends üm sibbe Uhr noh Jülich, söckt üsch ne Parkplatz un kummt noch de Rurbröck. Dann sid ihr et Bejrävnis und e schön Feuerwerk. Donoh trecke mer in et Jlashuus vum Bröckekopp Park und donn noch jet fiere."}
{"id": "483793", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Willy-Millowitsch-Medallich weed zick 2003 aan Persönlichkeite verjowwe, die sich besönders öm en saubere, zotenfreie un aanständige „Kölsche Rädd“ verdeent jemaat hann. Se eß vom Fesskomitee Kölner Karneval initiiert wudde, un en Ihrung met dä keen Nösele verbunge sen. Dämm Kuratorium von d'r Willy-Millowitsch-Medallich jehüren zorzick de Markus Ritterbach, Joachim Wüst un Christoph Kuckelkorn, Präsident un Vizepräsidente vom Fesskomitee Kölner Karneval von 1832 aan, de Josef Müller (Bürjermeester von Kölle), de Ernst Bley (Prägeform GmbH) un Stifter von dä Medallisch en Jold, de Peter Millowitsch (Schauspeller un Sonn vom Willy), de Gerhard Kock (Leiter von de Akademie för uns kölsche Sproch), de Heribert Malchers (Intendant vom Hännesche-Theater), suwie de Pastur von St. Alban Kölle, Gerhard Herkenrath. Karl Schmitz (postum) (Schmitze-Grön) 2003: Hans Hachenberg (De Doof Noss) 2004: Gerhard Herkenrath (Pastur von St. Alban) 2005: Grete Zimmermann (Hännesche-Theater) 2006: Karl Becker (Katholische Haupscholl Jruße Jriechemaat) 2007: Reinold Louis (Autor, Moderator un Kommentator)"}
{"id": "483842", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Lukas Podolski is_ene koelsche Jong, dä baal vum joode Bayern widder zom FC zoröck kütt. Bei dämm Club hätte domols sing Karrier bejonne. Wu dä Poldi 18 wor, hätte 10 Treffer in 19 Spille en dä iersten Lija för singe Club jeschosse. Nodämm dä FC aafjestieje wor, hätt dä \"Poldi\" mit 24 Tore enne jruße Deel dozo beijjedrore, dat dä FC widde opjestiehje ess. Ein Joor späde unn no dä WM esse domols zo dä Beijere jejange. Beim FC Bayern München woore äwwe nit esu jood wie in Kölle. Äwwe dö de Nationalmannschaft hätte vill Tore jeschosse."}
{"id": "483962", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Jolde Ostermann-Medallje weed zick em Johr 1967 jedes Johr bei de Prinzeproklamazjohn em kölsche Fasteleer verjovve. Krijje dun se Minsche, di sesch öm et kölsche Leedjoot verdeent jemaat han. Se es jeshtėff woode, fun wämm, weße mer nit jenou, et künnt de Shtadt jewääse sinn. Krääje han dä Orde bes jez unger diverse andere och: der Reinold Louis 1968 dä Ludwig Sebus 1970 der Kaal Berbuer dä Jupp Schmitz dä Willy Schneider 1973 et Marie-Louise Nikuta dä Fritz Weber 1976 de Willi Ostermann Jesellschaff vun 1967 e.V. 1977 dä Toni Steinjass 1978 dä Gerhard Jussenhoven 1981 de Bläck Fööss 1986 dä Hans R. Knipp 1994 der Willy Millowitsch 1997 de Hellige Knäächte un Mägde 1999 de Höhner 2002 dr Kingsize Dick 2003 dä Peter Schnitzler 2004 dä Hans Süper un dä Otto Scheiblreiter 2007 dä Fritz Pleitgen Willi Ostermann"}
{"id": "483967", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Boumschėer, Boumschier, udder Aßschnigger bruch mer em Jaade för de Böüm, udder em Bösch, udder em Forß, un_em Wald] för zem Trimme. Dat ess_en lang Schėer, woh me Äß met schnigge kann, di beß aach Zantimeeter deck sin künne. Se hät zwei lang Jreff, ov Stiile für se aanzepakke. Di sen fö jewööhnlej uß Holz un sellder us Ieser odder Allu, un minßdens ene joode hallve Meter lang. Dä Boumschėer ier Klinge sen etwa jeforremp, wi ene Zeijvėnger un ene Duume fun ejne Hand, di Shpetz op Shpetz zosammekumme. Dozwesche kütt dä Aß erin, un dann af domet! Et jidd_er Boumschiere, woh mer der eine Jreff länger maache kann. Do weet jet draanjeshtek, aanjeschruuv, odder drövver jeschovve, udder et es en Teleskop-Shtang. Di jon bes op vier, fönnef Meeter en de Hüh. Met däm verlängerte Jreff kam_mer on_noch Äß huh bovve äreishe. Domet mer ävver och schnigge kann, wam_mer en dä Hühde ene Aß jepack hät, es aan dänne Boumschiere ene Sielzoch aanjebraat, met dämm di Schier zohklappe deiht. Janz sellde nur weet dä tiräk vun enem Minsch unger em Boum jetrokke. En de allermiehzte"}
{"id": "483993", "contents": "Dat Woot Meer bruch mer för jruuße natörlijje Aansammlonge vun Waßer, die jewöhnlėsch räujisch aan ierem Plaz op de Ääd sin un blieve, och wenn se met Wedder un Jezeite aff un aan ens e besje hüüter kumme, odder sesch e besje zeröck trëke künne. De Aansammlong vun de janz jruuße Meere, die on_noch all zesamme hange donn, nënnt mer de Wëltmeere. Et eine udder ander Meer hät ene Name met Ozijan dren, andere met -see udder Jolf dat sen kleine Ungerscheede, määt ävver nit vill draan, dat mer et och met enem Meer ze donn hät. Och Stöcker vun Meere, die do draan hange donn un ööhnzwi en et Land erin shtippe, allsu Buchte, Förde, Fjorde, en Bäij (Bay), ene Jolf (Meer), en Lajuun, un wat nit all, sen för jewöhnlesch noch ene Deijl fun Meer. De Houpsaach, woh mer e Meer un all de ander Jewäßer op unsem Planeet met ungerscheide deiht es dat: Em Meer es Salzwaßer, övverall söns se Sößwaßer dren, udder Brackwaßer, udder söns en Bröh. Nuur bei dämm Brackwaßer wat zonshtand kütt, weil sesch Sößwaßer (vum Land) un Salzwaßer (uss_em_Meer) vrmesche donn, wat mer öff en Lajune un Sömf zwesche Meer un Land hät,"}
{"id": "486538", "contents": "Heinz Ganss (* 29. Dezember 1942) is es unger singem Shpezname Kingsize Dick bekannt. Hä is ene kölsche Musiker, dä kölsche Leeder jeschrivve hät un sengk. E paar hät hä zosamme met De Bläck Fööss opjenomme. Hä es ävver eijentlich dä kölsche Ostermanninterpret un deshalv hät hä em Johr 2002 och de Jolde Ostermann Medallje jekräje. Kingsize Dick King Size Dick bei Musicline.de"}
{"id": "4879", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Met Bahnhoff vorstonn weed usjesaad, dat ön Persun nüüß övv janüüß vorstehd. Dä Satz stammd us der Ischde Weltkresch. Vöör di kreschsmöde Soldate woch dr Jedanke an dr Baahnhoff d enzije Vreund, denn dat bedüde, dat sö heem dorfe. Jedder, dä övver jätt angich als Fronturlaub sproch, dä kräät mä dä Satz \"Hald d Mull, ich vorstönn mä noch Bahnhoff\" z hüüre. Bekannd wood dä Satz dörch d va Hans Fallada stammende Roman Wolf onger Wölf (op Huchdütsch: Wolf unter Wölfen. Deutsche Redewendungen: ein Wörter- und Übungsbuch für Fortgeschrittene, Regina Hessky, Stefan, 1997, Gunter Narr Verlag, ISBN 3823349600 Beim Wort genommen: Der Sprachführer durch die Welt der Redewendungen, Olga Ejikhine, 2005, ISBN 9077713050"}
{"id": "4890", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Barbaradaach, dat eß dä 4. Dezember. Et helije Barbara (Barbara von Nikomedië) soll em 3. Jahrhundert en Kleinasië, wo hück de Türkei eß, jelääf hann. Als et net dä Kääl hierode woll, dä singe Vatte vür itt ussjesok hat, leet'e et Barbara ömbrenge. An ihrem Dudesdaach solle Zweich aanjefange hann ze blöe, die se kuurz zevür en et Wasse jestallt hat. Als Erinnerung aan dat junge chrissliche Mädche, höllt me deshalef am 4. Dezember Obbszweich uss em Jaade en et Huus, stellt se en wärm Wasse, bis se dann Weihnachte ze blöe aanfange. Et helije Barbara zällt zo de 14 Nut-Helefer un eß Patronin von de Berchlück. Em Kollepott un en andere Berchbaujäjende wierd de Barbaradaach besonders fesslich jefiert."}
{"id": "4892", "contents": "Barmen iß hügg enne Veedel vun Wuppertal. Barmen hät houpsäschlisch zweej Veedel, dat iß Overbarmen (Oberbarmen) em Oßten un bovven am Berj_un Unger_Barmen (Unterbarmen) mih weßlij_un mih em Tal, un dozweschen litt Barmen di ẞittii, wenn_de su_willß. Bööse Zungen behaubten, Overbarmen köhm vun Gott Erbarmen, weil do de Lück jo so ärm wööre. Dat mach enz rischtisch jewääse sinn, eß ävver em für fürije Johundort ald nimmih esu jewääse, un do joov et Wuppertal als Name för die Stadt no ja nitt, do woh dat nur där Wupper ihr Tal. Friedrich Engels dä Sozjaliß, däm Karl Marx singe Busenfreund, Suffkumpahn un Autor fun filosoffische un polittisch-ökonomische Texte, kütt us Barmen, och dä Chirurg un Aaz, Professor Ferdinand Sauerbruch."}
{"id": "4900", "contents": "Unger Luxemburg (Provinz) forshtejdt mer_en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa. De Houpshtadt fun belljish Luxembursh eß Aalong. De Provinß belljish_Luxembursh jehüert komplättemang bej de \"Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt\" un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WLX. Commons: Luxembourg (Province of Belgium) – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "4916", "contents": "Beule_Maacher odder Beule_Maacher_Buur ess_enne Shpeznaame odder enne Nekknaame dä di Kölsche dä Lück uß Barrəschem jävve. Dat maach do_met zusamme hange dat di BM op de Nummer_Shelldere fun iier Autoß shtonn hann. Wäijel dat jo bekannt wööo, su saare di Kölsche, dat di Beule_Maacher_Buure uß Bershhäjm un drömeröm jaa nit Auto_Faare künnte un alles aantitsche un övverall Blötsche erinn_faare dääte, vör allem in dänne Kölsche iir schöön Autoß, wänn di Buure enß me_m Auto en de Shtadt erinn kööme. Ävver och de Ammpel_Pööhl dääte se rasiiere, un af un ann ens widder_en Wannd faare. Ußßerdämm mößße di Kölsche Jleuve dat di Büüle_maacher_boore di Shprooch en Kölle nit voshtonn, sönß mööte se se jo Blötsche_Maacher nänne. Ejaal wi dadd_och eß, enne kölsche Jung, un enne lächerlicher Jung, di beedß zeen Joohr dachein_daachaus de Luxemburjer_Shtroohß lang en de Shtadd_erinn zor Scholl jefaare sinn, di saare, koot füür_m Süd_Baanhoff, wo die Luxemburjer am Äijfellwall plözlish fill schmaalor weed, do wöör zirrka jeede Woch enß enne Waare en di Knajb_erinnjekraach, wo mer fun de räächte Shpur dren landt, wämmer di dräj Wääje drömeröm_ze_faare vorpass_un och_nit_shtonn bliihdt. Un_faßß ėmmer wöören_et bärreschhäijmer Buure met BM o_m Auto jewääse — so zimmlish de äjnzijje di sish nit"}
{"id": "4924", "contents": "Et Bilderboochmuseum in Trooßdoorf ees dat eeijnzichste singer Aart en janz Europa. Et befass sich met: künstlerische Bildderboochillustratioone aale un neue Bildderbööcher Künstlerbööcher Dat Bilderboochmuseum ees en dä Bursch Wissem ungerjebraach. Alle zwei Joor witt em Museum seleves dä Trooßdoorfer Bilderboochpreis verjovve. Em Joor 1982 schenk dä Trooßdoorfer Kaufmann Wilhelm Alsleben dä Shtadt sing ömfangreiche Sammlung an Bilderbööcher. Dorunger woren richtije Raritääte un Orijinalzeichnunge äver och moderne Bööcher. Die Sammlung sullt dä Öffentlischkeeijt jezeesch werde un su wudd dat Museum en de Bursch Wissem opjemaat. Die Nöh zom Shtadtwald un zo de Rehjeheeje määt et Bilderboochmuseum un die Bursch zo enem beliebts Ausfloochziel. Neve dä ursprüngliche Ussstellungstööcke vun de Alslebe Stiftung befinge sich mitlerweile och zeemlisch seltene Bööcher em Besitz vum Museum. Unger anderem sin och Bööcher vun dä berühmte Autore Helme Heine, Janosch oder Leo Lionni en de Sammlung. 1995 joov dä Jugendboochexperte Proffessor Brüggemann sing circa 2.000 Exemplare ömfassende Sammlung vun Kinderbööcher en et Museums. Et älteste Booch dovun ees us dem Joor 1498. Dat Schwizzer Päärchje Elisabeth und Richard Waldmann hatten en 30 Joor övver 800 Bööcher, Illustratioone un Graafikke zom Thema Ruutkäppsche zesammejedraache. Dovun ees dat ällste us em 18. Joorhundert. De waldmanns han dann 2002"}
{"id": "4930", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Blindtex pack mer do hin, wo jet shtonn sull, wat die Tex ußß_süüsh, wo et ävver nit drop aankütt, wat dat für ene Tex iß, un dat dä övverhoup ene Inhalld hätt. Blindtex iß nit för ze Lesse, dä sull nuur för Aanzeluure jood sinn. En tüppijje Aanwenndung fö Blindtex iß, wamm_er als_enne Säzzer en Läj_Aut voorfüühre well. Dobeij weed demonnßtreet, wie Sigge opjedeeijlt sinn, wat fö_n Schriftüüpe do nemme well, wat se förr_enne Jesammp_Enndruck maache. En Anmuutung wie mer säät. Do mußß dä Plahz för Text schunn med Schreff jevüllt wääde, sünnß wö dat nit rääsh. Allso kütt ene Blindtext erinn. Bei Sujet well me di Minsche, die dat aanluure un bejoodachte sulle, na Mööshlishkeijt jo nit aan et Lesse brenge, dorbeij dääten se uß dämm Shtantpunk vun dänne Maacher jesinn, jo blooß de Zick verplempere un dääten ier jood Werk dobbeij jaa nid_ens waanemme. Doröm han di_sish ald in de jannz aale Zick vum Aanfang vun dä Kunnß vun dä Boochdrokereij ene Knifv_ußßjedaach — die jan zwa jet jeschrivve, ävver ne Texx oone ääshte Jehalld. Wööt, die meddenander joot ußsooche, ävver jannz vüürwiijent keijn_ääshte"}
{"id": "4932", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Blissemich, udder op Dütsch Blissenbach, eß enne kläjne Oot em Bärrjishe, dä bäj de Jemäjnde Küchten jehüüert. Et sinn nuur e paa Hüüßje, ävver di hann en äijene Bußß_Halteshtäll o_m Wääsh fun Schäbbish_Jläbbish övver Herrenshtrunden un Küüoten noh Wipperfüüot, fröjer och noch wigger beß noh Jummerßbach, un et jitt och en Shtroohß doo, di dä Naame Blissenbach om Shild_dräät."}
{"id": "4934", "contents": "En Bloohß em Kopp — dat weet och ald enß en Seijfebloohß, (ävver dat iß preußßisch Huhdeutsch — odder en Rosiihn em Kopp — datt ißß wem mer jett denngk, unn jett meijnt, et jleuf, sich villeijsh drop verlööt, un mer ißß verloore, et woo nit wooh, un iß nit woo jewääse. Do säät mer hingerher, wam mer er jemerrək hätt, odder dovüür, wem mer esu enne Jeck, dä et noch nit jemmerrək hätt, wam mer dää warrne odder uss em sibbente Himmel höösh jedd erungerholle wėll op de Ääad, do säät mer do füür: „Do leeven Jott, wat hadd ijjen Bloohß em Kopp“ — Dat iß jo nit sellde, wenn De schwer Ferlieb bißß. Unn dinnge Schwarrəm, jo dämm beßß Do driss ejaal. Ävver Ding Dreum hann Der de Oure ömnääbeld, de Uure verklääv un der Fershtannt op Spaaflamm weijshjekoch. Bis dat tie Bloohß ßijj oppdeijht. Odder ne anndere Vall, Dir versöök eijner jett opzeschwaade, wat mer nit jleuf, ävver ä probbieert dat. Do weiß nit, et klingk jo wie wenn er et selv jeuve däät un jannz äänz am nemme wööer, un Do denx Der nuur: „Wat schwaad der fürr en Bloohß do heer.“ Shpezjell beijem Spekkeliiere kütt"}
{"id": "4939", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Blotwoosch eßß en Woosch uß Blot unn Suushpäck. Blotwoosch weed flöck ens met Flönz doorenandä jebraacht. Äwwä Flönz iss suh ene Aat jekochte Blotwoosch, unn de ääschte Blotwoosch eßß jeräusch. Hück weßße vill Kölsche eh ni mieh, wat Flönz es unn wat Blotwoosch. Jet äähnlijjet sinn ou Puttes in Kölle unn Öcher Puttes en Oche. Blotwoosch ka_ma jebroen met Himmel unn Ääd esse, ou med Läwwewoosch dobeij. Blotwoosch ka_ma äwwä och en Schievjeer op et Bruet donn. Dat jäht nit mit Flönz, wejl se ze wabbelich sinn doför."}
{"id": "4942", "contents": "Lück, die net richtisch enparke künne, fahre miestens e-ne Blötsch odder_en Dëll en-et Auto."}
{"id": "4947", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bonn eß en Stadt am Rhing, janz im Südde vom Kölsche Becke. Im Nordweste litt et Vürjebirsch, och Vill jenannt, un em Nordoste litt de Siech-Mündung. Noh Süüde hin sitt me et Sibbejebirsch m'em Ööhlbersch. Bonn wor fröhe de Haupstadt von Dütschland, jetz eß dat äwe Berlin jewudde, watt die Bönnsche ersch beduure, heeß ewe noh Bundesstadt. Hückzedaach hätt och de UN e paar Büros en de Stadt. Usserdämm jitt'et en Universität un e paar Fachhuhscholle. Bunn eß ad öwe 2000 Johr aal. Bonn litt meddem em Rhein-Siech-Kreis jehürt äwe net dobei. Drömm-eröm lië foljende Jemeinde und Städtche: Kaaßel (Niederkassel) Troisdörp (Troisdorf) Sank Aujustin (Sankt Augustin) Könickswinte (Königswinter) Bad Honnef Remare (Remagen, jehürt ad zo Rheinland-Pfalz) Waachbersch (Wachtberg) Meckem (Meckenheim) Alefte (Alfter) Bonnem (Bornheim) Bonn eß in vier Stadtbezirke opjedeelt, die uss dä ehemolije Städt Bad Jodesbersch un Beuel, un dä Ämter Duisdörp un Owekaassel jebildt wudde sen. Die vier Bezirke heeße: Bad Jodesbersch Bonn (Zentrum) Beuel (witt von dä Bönnsche och Schääl Sick jenannt) Hardtbersch Dottedörp (Dottendorf) Duisdörp (Duisdorf) Endenesch (Endenich) Freesdörp (Friesdorf) Kessenesch (Kessenich) Leisdörp (Lengsdorf) Öckesdörp (Ückesdorf) Röttsche (Röttgen) Ippedörp (Ippendorf) Venusberg (Venusberg)"}
{"id": "496714", "contents": "Linux, dat klengk: [ˈliːnʊks] (IPA), um_mer säät och GNU/Linux [jnuː ˈliːnʊks] (IPA) doför. Et is en friejes Multiplattform-Miehbenutzer-Bedriefsystem, dat de Linux-Kään verwende dät, op GNU basiere dät un Unix-ähnlich sin dät. Erztmals in größerem Stil ingesatzt wood dat Linux 1992 noh de GPL-Lizenzjierung von de Linux-Kään. Dat modular opgebaute Bedriefsystem wed wigger usgebaut, von Softwareentwicklern op de ganze Welt, welche bei de verschiddenen Projekte mitmache däte. Do sin dan Ungernehmen wie och Non-Profit-Organisatione un Enzelpersonne beteiljigt, die dat dan als Hobby betreivve. Im Leeve werde dann miest sogenannte Linux-Distributione genutzt, in denne dan verschiddene Software fix un feddich parat gemacht wudde sinn. Aal von denne Distributione enthale somit quasi Linux also genau gesacht de Linux-Kään. Von denne Linux-Distributionen gibt et wirklich ärch viel, evver für de aktuelle Kernel 2.2.x, 2.4.x un 2.6.x gidet immer nur en stabille, in aktiv gepflechte und en wigger entwickelte Version – dobei wird de (stabille) 2.6.16er-Zweich noh gepflegt un et wede Patches für de vorherje Versionen parat gemat. Evver viell von de Distributoren und von de versierte Benutzer mache sich de Bedriefsystemkään mehr oder wenniger für ihre Zweck selvs parat. Linux kanste quasi övveral gebruche, so op dinge Desktop-Rechner, op nen Servern, in en Mobiltelefon,"}
{"id": "496762", "contents": "E Bedriefsystem dat is de Softwäär, wodurch de dinge Rechner überhoubt ets bedrievve kaanst. Dat Dinge dät so de Bedrievvsmiddel, also esujet wie de Speicher un de Ein- un Ussgavvegeräte, alswie dat usführe von Programme stühre."}
{"id": "5006", "contents": "De Brauerei Königshof iss_en Broueräj en Krieevel-Künningshoff, di sez om ejemoolijje Jelände fun dä Rhenania un jehüot orr_ennem ejemoolijje Ärrbeijdor fun dä Rhenania. Zig dämm et Rhenania-Alt funn Krombacher_en Krützdaal-Krombach jemaat weed_un fille Krieevelsche_et nit mieh müjje, sinn_se ob_et Landfürst_Alt ömjeschwängk. Dat kütt uß da Broueräj Künningshoff un dat kritt mer en dä Shtadt övverall en de Lääde un_em Suppermaat. Ed_ess_en Krievel un Ömjävvung esu beliep jevoode, dat de Bräueräij Könningshoff' jäjen Engk 2004 iier Kappazitääte forjöößere moot un neu Tanklaarer_un Bräukäßßelle aanjeschaff hätt. Do bräue se nävven_em Alt on_noch Pils, Wejze, Expocht un mesche Radlor."}
{"id": "5048", "contents": "Brunei heesch jenaujenumme Brunei Darussallam odde ävenz برني دارالسلام, eß ennen Schtaaht em Orijändt. Et jränz op de eeine Sig an et Züüd-schineesich Meer, un an de andere fönnef Sigge a Malaysija. Brunei hät zwäi Schtöke Land un dozwesche ennen Meerbuusen, de och zo Brunei jehüüert met paa Inselsche dren. De jröözte Schtadd un Houpschtadt es Bandar Seri Begawan. Dat litt do en de medde an ennem Ärrem vun däm Meerbuuse. De Lück schwade Malayam, mer säät och Malaijisch, doo in de jannze Jääjend vun Brunei un drömeröm. En Brunei läve ätvar esu vill Minshe wi en Bunn un Joodesbersch un en dä Dörfer tiräck droömröm zosamme jenumme, dat sinn goodt 357 douwsendt. Se lääve joodt, fun Äädööhl un Äädjahß|-jahß un jleuven faßß all an Alla. Dä Sultan vun Brunai eß dä Schäff doo un hätt et Saaren. Dä Sultaan is risch un jild als dä rischste Minsch op de Äät met mieh wi zeen mool esu fill en de Täsch wi de andere nüng vun de zeen rischste Lück diejet jävve sull. Dä Shtaat Brunei eß Mitjliid em Commonwealth of Nations, vun dä UN, ASEAN, un OIC. Hä woo beß 1984 en Koloni vun Änglandt un hät sish donoh"}
{"id": "5049", "contents": "Brunei-Muara es ene Deil vun Brunei un hät de Affköözunk BN-BM."}
{"id": "5061", "contents": "De Houpshtadtregijon Brüßßel (ob_flämish u_nederländisch: Brussels Hoofdstedelijk Gewest, op franzüüsish: Bruxelles-Capitale, op wallonish: Redjon Brusselwesse, op deutsch: Hauptstadtregion Brüssel) eß en Regijon en däm Shtaat] Bellji_en Europa. De Regijon Brüßßel jehüert zo nem Dejl bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt, zo nem Dejl bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt]] un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-BRU. Se hät käjn Provinße."}
{"id": "5080", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Buch eß enne wishtijje Körperdeejl. Beijm Minsch sėzz_e övver de Beejn un unger_em Häzz. Em Buch dren eß do Maaren, et Jedärrəm, de Levver, de Niiere, de Jall un de Milltß, un jans_am Eng unge noch di Fott wo dat widder eruß kütt, wat noh_m fordaue uß_jedrißße weed. Och de Bloohß för dä Flüßßijj_Affall es_em Buch. Unß Fraulück hallde der Nachwuux för nüng Moohnde schöön kushelish wärrəm em Buch, ii datt_e op_de Wäld_kütt. Et sinn jaa_nidd_esu_vinnish Lück_di saare beij inne sööß et_Jevööhl em Buch, un_noch_mieh, di ald enß saare, se hätte E Jefööl_em Buch."}
{"id": "5087", "contents": "Dä Bund Nöüj_Döüjtschlanndt e.V. affjekööz ND, ess_enne Foäjn, dä am Äng fum Eetzte Wälldt_Kreesh jejründt woode eß, ävver do ald aale Füürlöüjfor jehatt hätt. Su eßß_e ne jannz aale Faadfindor_Foräjn, dä_t_ėmmo_noch_jitt. En Kölle sezz_e en de Jabelßbärjer Shtroohß, janz noh amm Süüd_Baanhoff aan dor Baan. Däm ND sing Houm_Päjdsh (op deutsh)"}
{"id": "509025", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Bebber is een vun de nördlischste Städtscher em Rhing-Erft-Kries un hätt unjefiehr 25.000 Einwohner. Städt un Jemeinde em Rhein-Erft-Kreis Bebber · Berchem · Brühl · Elsdorf · Erftstadt · Frechem · Hürth · Kerpen · Pullem · Wesseling Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "5093", "contents": "En Buun eß en Meuershen_odder en langen jraaden Stäijnwall, maanschmol nur en pahr Pööhl met Planke dozwesche. Et mieß sinn et ävver decke Stäijn opjeschodt, fass_ėmmer Basalldt, fum Uuver e Shtöck en enne Floßß erinn, odder enn enne Seeh, odder et Meer. De minsche maache_suj_jet, wäijl_se dänngke, dat dat hellfe däät, dat dä Shtrand odder et Uuver nid_esu läijsch fottjeshpööhldt weedt, fun de Wälle un dä Ströhmung, odder Wind_un Wätter], Huhwasse_un Fluhte. Buune sin och off nett för Angler], di säze sish do drop un han io Freud draan, dat se e jood Däijl fum Uver fott_kumme, do_hen wo_t Wasser tiifer eß un de Fesch jet winnijjer fun Wälle jeshtüührt weede. Jenausu freue sesh de Füjjel övver e reujish Pläzzje am Wasser ußße op de Buune, besönders de Mööve. Op de Ovversick fun Buune en Flößß, un ope Fördersigk fun der Buune em Meer, fun do Shtröömung uß jesinn, do weet no un noh jet aanjeshpööhlt, do sammelt sish der Sand, der Kißß, un dä Drißß dä söns_em Wasser erömschwemmp un sijj_am Uufer affsäz. Op der ander Sigk winnijer, do es_am Eng fun dä Buun norre enne Waßßo_Wirbel] — wä sijj_ußkänt, kann dä nuzze, öm uß dä Shtröömung eruß ze"}
{"id": "5096", "contents": "Bälliin, kammer och Bärliin schrieve, kölsch Berlin, amplisch heiß et och Berlin, et wor fröher de Houpshtadt vun Preuße un eß zick 1871 Houpshtadt, un zick 1990 de Bundeshoupshtadt vun Deutschland. Weijl Deutschland noh em Zweijte Weltkreesch jedeelt wuude wor, wor zonächs Bonn zweiunvierzisch Johr Bundeshoupshtadt vun d'r Bundesrepublik Deutschland un Oßß Bälin Houpshtadt vun d'r Deutsche Demokratische Republik, bes 1989 de Bälliner Muer feel und Deutschland widder vereenisch wudde es. Et Wappedier fun Bärlin ess enne kleeijne Bär, wi dä Naame alld säät. Bällin ess en ne eijene Stadtstaat un es ävver komplätt fun Brandeborsch ömjovve. De Houpshtadt fun Brandenburjj es Pozdamm, wat fröher Residenzstadt fun Bällin wor, un noch änger forbonge wi Pochz un Schäbbish Läbbish met Kölle es, doröm wullte de Pollitiker dat ald enß zosammelääje, ävver de Lück fun drenne wi druße han dat ned metjemaat un esu wood nix druß. Stadtstaat Berlin Commons: Berlin – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe das kölsche liedbuch. Lund Verlagsgesellschaft"}
{"id": "5097", "contents": "Berliner sin Kuurle uss söößem Heffdeesch en Fett ussjebacke, met Aprikose-Mammelaad jefüllt un met Zucker bestreut. Karneval ohne Berliner wör wie Weihnachte ohne Weihnachtsplätzje, deshalef zälle se och zom Karnevalsjebäck. Anders wie Muzemandele kritt mer se äwe et janne Johr öwe."}
{"id": "5110", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Büllingen litt ėn dä Belljische Provinz Lüttish, un do ėn dä ihrem Ossdejl, un eß och ene Deijl vun dä Jemeinschaff vun denne die in Belljie Deutsch schwaade dunn. Et weed op Frannzüüsisch Bullange jenannt. Unger dä Jemeinde in dä Jemeinschaff vun denne die in Belljie Deutsch am schwaade sinn, eß Büllingen hückzedach 2005 de jöößte — dat heijß vun_denne verbruch se der mießte Platz, op der Ääd. Dat kütt dovun dat dat eijentlish ene Houfe eijen Jemeijnde jewääse sinn beß do, wo se ėm Joor 1977 vun dä Belljier zosammejelaat woote. Dat wooren: Büllinge litt om Huhe Fenn. Ene jröößere Deijl dovun eß ėm Nattuurparrek vun dä nöchtlijje Eijfel drėn. Op däm ville Lant, wat all bei Büllingen beihööt, lijje etlishe Bersh, die sin esu öm 600 Meeter huh, un mieh. Op Leuters]] bej Mürringe — jenau em Norde do_vun — eß 656 Meeter huh, dä Wiieße Shtejn sujaa 689 Meeter, ävver do litt de bövverßte Shpetz jraad nit mieh en Büllinge, söndern op de andere Sick vun dä Strooß die do de Jränz markeere deijt. Om"}
{"id": "512770", "contents": "Jenau nüng Moond vür Weihnachte am 25. Määrz fiert de katholische Kirch Maria Verköndijung, dä Daach, aan dämm de Erzengel Jabriel em Maria, d'r Modderjoddes, de Jeburt vom Jesus aanjeköndich hätt. Maria Verköndijung eß eent von dä ählste Feste von d'r Kirch övverhaup. Weil fröher am 25. Määrz et Fröhjohr aanjefange hätt, jilt dä Daach em Buurekalender als wichtije Wädderlosdaach: Schingk am 25. Määrz de Sonn, jitt et em Somme en joode Äänt. Eß et am 25. Määrz kalt, hält sich d'r Fross noch vierzich Daach. Commons: Category:Annunciation – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "512844", "contents": "Hee die Siet es op Düsseldorwer Platt (mih Sije Düsseldorwer Platt) on jeschrevve wie et jekallt wöhd (mih Sije jeschrevve wie se jekallt wähde) De Brauerei im Füchsche, dat iss en alde Huusbrauerei im Häzze vun Düsseldorf! He weed dat beliebte Füchsche Ald sit 1848 jebraut. De „Fuchs“ als Zeeche de Brauerei kütt doher: Anstatt en Zohl schmückte ne „Fuchs“ dat Huus on doher Fuchs = Füchsche(n). Äwwer… Dat Huus vun de Brauerei existiert schon sit 1640 un do wurde ooch schon Bier jebraut, jedoch nit et Füchsche. De Brauerei hät ihre Name sit 1908, wo de Düsseldorwer jung Theodor König mit sinner Frau Louise dat Huus op de Ratinger Stroß koofte on de Fuchs zum Zeeche för de Brauerei machte. Su is de „Brauerei im Füchsche“ jebore! Doch de Kreech jing ooch nit eenfach an dem Huus vörbei… Esch 1950 nahm de Pitter (Peter) König wieder dat Lokal op on vun de Scharm hät et nix einjebüßt. Ab 1995 is wieder de Pitter (Peter) König am Ruder on hät dat Füchsche op de Berücksichtigung der Tradition in et neue Jahrtausend jeführt. De Brauerei im Füchschen ier Websigge"}
{"id": "514134", "contents": "dol2day is en Engornätßait un e sozial Netzwerk för Politikinteressierte. Se is europaweit et größte er Aat. En Metjleedschaf is ömesöns. Die Sick is en Mischung us Forum un Rollenspill. Umfrage un Diskussione zo politische un gesellschaftliche Theme op dä ene Sick, et Wahl vunn dä Engornätkanzler för vier Monde un Arbeid en virtuelle Parteie (linke, liberale, konservative un unspezifische) op dä andre Sick. Dä Kanzler deit organisiere: Klaaf met Persönlichkeite us dä Politik un dä Jesellschafte un hä versöhk, et Community wiggerzoentwickele. Letzte Entscheider sin äwwe de Betreiber un Eigentümer, et Redaktion vunn dol2day. dol2day is zick 2000 online. Di Engornätßait is dä Preisdräger vunn dä Grimme Online Award em Johr 2002, un hät dä Prix Ars Electronica vun 2004 kräje. Do Sprooch is Huhdütsch. dol2day (op hochdütsch)"}
{"id": "514258", "contents": "Dä Kriies Lệ Thủy litt en Bac Trung Bo, em Norrde vun Quang Binh, un em wäßßlischte Zippel fun Kiến Giang. Alle Städt un Jemeinde em Kriies Lệ Thủy vun hück sin: Two Städtcher: Kiến Giang and Nông Trường Lệ Ninh. 25 Jemeinde: Hồng Thuỷ, Ngư Hoà, Ngư Thuỷ, Thanh Thuỷ, Lộc Thuỷ, Hoa Thuỷ, Cam Thuỷ, Liên Thuỷ, Phong Thuỷ, An Thuỷ, Sơn Thuỷ, Ngân Thuỷ, Hải Thuỷ, Hưng Thuỷ, Tân Thuỷ, Xuân Thuỷ , Dương Thuỷ, Mai Thuỷ, Phú Thuỷ, Mỹ Thuỷ, Sen Thuỷ, Trường Thuỷ, Văn Thuỷ, Kim Thuỷ, Thái Thuỷ. Quang Binh Year Book and Quang Binh Province official website"}
{"id": "514259", "contents": "Dat vörmalijje Dörp Castrop es aam 1. Aprell 1926 en dä Shtadt Castrop-Rauxel opjejange. Dä Name Castrop kütt vum mönsterländesch wëßfääleshe Woot „torp“ of „trop“, wat Dörp bedügk, un dä Wööter „chasto“ of „kast“, die verwandt met unserem Kahß of Kaste, ene Speijsher bedügge. Castrop hëijß dröm, övversaz, „dat Dörp aam Koonkaßte“. Et woodt ald em Johr 834 en ene Urkund met dämm Name Villa Castorpe opjeschrevve. Em Johr 1470 hät de Hääzoch vun Kleff dat dohmohlijje Castrop zor Freiheit en singe Jrafschaff Mark jemaat. Nohdämm de Preuße jääje der Napolejon em Kreesch ungerlääje wohre un et Ruhrdepachtemang enjereschdt wohr, woodt Castrop em Johr 1808 en Mairie. Noh 1815 woodt Castrop en Börjermeisterei ov en Amp en dä Preuße ier Provinß Wëßfaale. En dämm Amp wohre och — för en Zick — Ööt uß Sodinge un Börnig, di hück bei Herne hüüre, un Mengede un Deuse, di hück bei Dochtmund jehüüre. Et beshtundt beß 1902. Uß dä Ööt Castrop, Bovvercastrop, un Behringhuuse hann se em Johr 1902 de Shtadt Castrop zosamme jelaat, die em Johr 1926 met dämm dohmohlijje Amp Rauxel onger dämm Name Castrop-Rauxel zosamme jelaat woodt. Hück jehööt Castrop-Rauxel bei dä Kriiß Recklinghuuse."}
{"id": "514261", "contents": "Quang Binh ess_en Provins vun Vietnam. Dä Phong Nha-Ke Bang Natzjonaalpark litt doh. De Provinß eß opjedeilt en Kriise: Dong Hoi Lệ Thủy Quang Ninh Bo Trach Tuyen Hoa Quang Trach"}
{"id": "514267", "contents": "Dä Phong Nha-Ke Bang ess_ene Natzjonaalpark un litt en Provins Quang Binh vun Vietnam. Dä Park hät 300 Hööle un Jrotte. Di sen zosamme jenumme öm de 70 Kilometere lang. Hä jelt als e Beishpell för de Bijodivärsizitäht. De UNESCO hät dä Park 2003 op de Leß met de Ärv vun d'r Welt jedonn. de UNESCO ier Sigge övver dä Phong Nha-Ke Bang Natzjonaalpark dämm Phong Nha-Ke Bang Natzjonaalpark sing offizjäll Webßait"}
{"id": "514272", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Datt Dorp Ue'pen (amplisch: Olpe) im Berjischen Land leht in d'r südöstlischen Jemarkung vun de Küürdener Jemeend janz im Osten vom Rheinisch-Berjischen Kräis, su 25 km östlich vum huhhillijen Kölle unn hätt hück unjefähr 800 Inwohner. Ett is jett affseits von denn jrußen Verkehrswäjen - wie zum Bäispill de B 506 - jelähjen unn jilt villen als jröhnes Häzz vun Küürden unn würd in Böchern unn sünstijen Schriften oft als Kleenod vum Berjischen Land jenannt. Zum Kierchspill Ue'pen, datt ett aff 2010 nimmie jävven deht, jehühren uußerdemm 45 Weiler unn kleenere Buurenhöff. Uch wenn de Modernisierung uch vür Ue'pen nitt haalt jemaht hätt, würd uch hück noch enn Jrußdeel von de jesamten Jemarkungsfläche land- unn böschwiertschaftlich jenutzt. D'r Ue'tsname vun Ue'pen deht sich zum eenen vun Ol udder Ohl föhr sumpfijes Jelände unn zum anderen vum aaltfränkischen Wue't apa udder epe föhr Wasser affleiten. Su setzt sich de Ue'tsname uus zwäi Wue'tstämmen zesammen, die beeds upp Wasser verwiesen dehten, watt Rückschlüsse upp denn Zoostand vun demm Jelände zoo d'r Zigg vun d'r ierschten Besiedlung zoolöäßt. Ue'pen jehührt in d'r Küürdener Jemeend zo denn ältesten Ue'ten överhaupt. Off ett schun in karolingjischer Ziet"}
{"id": "514878", "contents": "Haan issen kleen Shtädtsche nävve Hilden. Räschts danäve is Woppertal. De Bürjermeister is dä Knut vom Bovert. De Shtadt litt em Kriiß Mettmann un aan dä Bahn vun Düsseldorf un vun Kölle övver Ohligs noh Vohwinkel. Dat Örtsche Gruiten aan därsällve Bahnlinnisch wohd 1975 noh Haan enjemeindt. Shtädt em Kring Mettmann Ärkroth | Haan | Hillijehuus | Hilde | Langefääl | Mettmann | Monnem | Rotinge | Velbert | Wülfroth"}
{"id": "514892", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Braiellsch Platt, op düütsch: Breyeller Platt kalle se en Braiel, op dütsch Breyell. Dat es ene Oot zwesche em ongere Rhing un de Maaß jelääje, dä hück bei de Jemeinde Nettetal jehööt, di mer künßlesch do jeschaffe hät. Dovör wohr övver Johrhonderte en weschtijje Handelsplaaz med en Tradizjuhn vun de Buure. De Krähmer und Handelslück uß Braiel han och ein eije rottwelsche Shprooch jehat, et Krämerlating, wat sesch Heenese Vlek jenannt hät, op dütsch Henese-Fleck. Dat hät mem Braielsch Platt ävver nit vill ze donn jehat. Et Braiellsch Platt es ein vun dä Mongk_Aate vum Övverjangk zwesche em Klewerländisch, em nordlisch Limbursh, anger Nederlängsche Dialekte un dä övverijje Wäß_Meddeldütsche Shprooche (et Ripoarisch). Di woodte en de Verjangeheit och Dütschnederlängsch jenannt, äwer jets dökker Platt udder Plattdütsch. Et es em Wäste vun de Linnisch vun de eijnheijtlijje Miehzahl un em Norde vun de Benrother Linnisch un dobei em Sööde vun de Öödingsche Linnisch. Et es däsderwääje bei de wäßlijje vun de oßlemborjesche Dijaläkte, di mer och de södniderfrängkesch (Shprooch)e Shprooch nänne deiht. Et Nausch sint al de Kot jriis. (Et naaks sen all de Katze jriiß/jrou)"}
{"id": "514924", "contents": "Star Trek, esu dunn sisch sächs Seins-Fickßshen Serrije nenne, die et enßjesamp op en jaanze sevvehundert und säächsezwansch Fullje, esuvvie illef Filleme brenge. Ußerdämm jitt et onnoch esu ville Bööscher un Kompjuterspille dozoo, dat m'r_se jaanit eehz all uppzälle kann. Ääfunge hat dat janze jemand, dä Tschinie Roddenberrij_ieß. Lejder woot nie jet op ripoarisch övversätz. Die eehzte Serrije. Dej hätt op dä USS Enterprise (NCC-1701) jeshpillt, und Käpt'n Kirrek hät do beshtimp. Usserdämm joov et do denn Dockter, dänn se all Pille nannten, ävver dää ejentlesch Lennart Mäckeu jehejße hat. Usserdämm wor do dä Spock. Nit nur dat dä dä eezte Offizier un o_noch dä Weßeschaffsoffizier woor – nää, dä moot och noch Volkanijer sinn. Dat woren ejentlisch die drej Houpkaraktäre, evver et joof noch feer minder wischtije, wejl et jo süns laangwejlesch jewwoode wää: Eeztens hadden se die Juhura. Dat woo domols die eehzte Shwatze im TV, die ens en wichtisch un positief Roll kräje hätt. Dann joof het dää Paafel Tscheckoff, dat woor ene Russ. Do daafste nit verjesse, dat dat domools im Kaale Kreesch jespillt hat. Jo, un dä Hickaru ßulu. Dat wor ene Asiat, un dat wo och sellde, denn dä moot nit mit asiateschem Akßent"}
{"id": "514927", "contents": "Di Stadt Essen (op ripoarisch och Esse) es en Stadt em Ruuerjebeet un jrenz em Sööde aan et Berjesche. Essen litt aan der Ruhr un aan der Emscher. 1896 hätt de Enwohnerzahl zom ierschte Mol die Jrenz vun 100 000 överschritte. Essen es de achtjrüßte Stadt vun Dütschland un jemeensam met Dortmund de jrüßte Stadt vun´m Ruuerjebeet. Em Dezämbor 2008 wore 580 751 Minnsche met'm eezte Wunnsetz en Essen jemeldt. In Essen weed unger onderem dat Borbecksch, dat Kettwijjer Platt un dat Werdener Platt jeschwaadt. Essen es vür allem wääje singer Industriekultur un singen wichtijen Jebäuden (Essener Dom, Ahl Synagog, Museum Folkwang, Philharmonie Essen un Schloss Borbeck) Kulturhoupstadt 2010 vun Europa. Dä Essener Dom De Ahl Synagog Dat Essensch Rathuus De Zech Zollvereijn Dä Grugapark Et Schloss Borbeck Essen hätt 9 Bezörke un 50 Veedel: Stadtbezörk I: Stadtkern, Oßßveedel, Nordveedel, Wäßßveedel, Süüdveddel, Süüdoßßveedel, Huttrop, Frilledörp Stadtbezörk II: Rüttenscheid, Rellinghausen, Bergerhausen, Essen-Stadtwald Stadtbezörk III: Altendorf, Fronhuuse, Holsterhuuse, Fulerum, Haarzopf, Essen-Margarethenhöhe Stadtbezörk IV: Schönebeck, Beddingroode, Frentrop, Delfken, Gasche, Borbeck, Baukholt, Bergeborbeck Stadtbezörk V: Altenessen-Nord, Altenessen-Süd, Karnap, Vüegelheem Shadtbezörk VI: Schonnebeck, Shtoppenberch, Karternberch Stadtbezörk VII: Shteele, Kray, Freisenbruch, Horst, Leithe Stadtbezörk VIII: Heisingen, Kupferdreh, Byfang, Überruhr-Hinsel, Überruhr-Holthausen, Burgaltendorf Stadtbezörk IX: Bredeney, Schuir, Werden,"}
{"id": "515083", "contents": "Et Ruuer Platt eß dä Regijolekk vum Pott. Em Wäßte vum Ruuerjebeet eß de Shprooch mehr Rheijnėsch jeprägt, em Oßte mehr Wäßfäälėsch. Et jibt ooch Elemente uß dä polnėsche Shprooch. auf Jück ↔ op Jöck Bude ↔ Büdche u. a. Knallkopp, Dupek, Eschek, Tünnes ↔ u. a. Blötschkopp, Tünnes, Tring aus dem Lemäng ↔ us der Lamäng Knubbel ↔ Knubbel Kappes ↔ Kappes Fott ↔ Fott Fisematente ↔ Fisematente Matka ↔ Mütterchen dobrze ↔ gut Mottek (v. młot) ↔ Hammer Di Dijalekte vum Ruhrpott: u.a. dat Mölmsch un dat Borbecksch. www.linse.uni-due.de (opp Huhdütsch) www.freidok.uni-freiburg.de (opp huhdütsch) www.planet-wissen.de (opp Huhdütsch) www.kambeo.de (opp Huhdütsch)"}
{"id": "515104", "contents": "Alkohol ess eijentlich en janz lustisch Saach. In der Schemie säät ma dat zo all Kollestoffverbindunge in dänne eine Sauerstoff-Wasserstoff-Jrupp odder uch OH-Jrupp drinne ess. Ävver dä normale nitt-Schemiker säät, dat dä Alkohol dä ma drinke kann dä normal Alkohol ess. In dä Schemie heiß dä Ethanol odder Ethylalkohol. So, un jetz verzälle mer üch dat noch einmol en bissche mieh, wie dat esu in dä Wisseschaft mit däm Alkohol iss: Alkohol is en Flüssichkeit met enem fiese, brennende Jeschmack un ohne Färv. Un hä kann och janz joot brenne. Ma kennt en et esch ens vum Drinke, un doher is hä en Jenussmeddel, wie och Wing odder esu. Ävver do kanns nit met enem Auto, odder nem Schiff, Flochzeuch, Zoch, Ufo odder Panzer fahre, wenn do zo vill Ethanol jedrunke häs. It jeff Minsche, die suffe dat nit, sondern kippe dat in ehr Auto odder dä Kaming zo huus. Und de Schemiker in dä orjanische Schemie nemme dat uch als ene Lösungsmittel (uch för ehre Problemscher)."}
{"id": "515108", "contents": "Huang Xianfan (* 13. November 1899 ä Fusui, Guangxi; † 18. Januar 1982 ä Guilin, ä Guangxi) woch önö Historiker (Jeschichtswessenschaftler) us China un dr Jründer van d Bagui School. Huang Xianfan ees en Nanning en de School jejange un hätt anschließend vun 1926 bes 1935 an de Huhschool(Universität) vun Peking(Houpshtadt vun China) Jeschichte studeert. Vun 1935 bes 1937 an de Huhschool vun Tokio (Houpshtadt vun Japan) Jeschichte studeert. Vun 1943 bes 1953 Huang Xianfan woch önö Professor vöör Jeschichte an ön Universität vun Guangxi. Vun 1954 bes 1982 Huang Xianfan woch önö Professor vöör Jeschichte an ön Pädagogiske Universität vun Guangxi. Historiker: Huang Xianfan http://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/zzfq08/2008-12/08/content_16914964.htm öm der 17. Juni 2009 eröm Commons: 黄现璠 – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "515111", "contents": "Police Academy es en amrikanesch Zeischentrickserij, aff 1988 eruß jebraat vun de Warner Bros. e Ruby-Spears. Övversaz heis_et: Pullizeischoll. Ron Rubin: Carey Mahoney Greg Morton: Larvell Jones, Moses Hightower Dan Hennessey: Zed, Eugene Tackleberry Howard Morris: Sweetchuck, Professor Len Carlson: Capt. Thaddeus Harris Don Francks: Thomas \"House\" Conklin, Proctor The Good, The Bad & The Bogus Puttin' On The Dogs Phantom of the Precinct Cops & Robots Police Academy Blues A Blue Knight At The Opera Worth Her Weight In Gold For Whom The Wedding Bells Toll Westward Ho Hooks My Mummy Lies Over The Ocean Numbskull's Revenge Proctor, Call A Doctor! Little Zed & Big Bertha Curses On You! Lights, Action, Coppers! Camp Academy The Tell Tale Tooth Mr. Sleaze Versus Lockjaw Spaced Out Space Cadets Sweetchuck's Brother Karate Cop The Hang Ten Gang Nine Cops And A Baby Fish & Microchips Precinct of Wax Cop Scouts Professor Jekyll And Gangster Hyde Operation Big House Kingpin's Council of Crime Ship Of Jewels Zillion Dollar Zed The Comic Book Caper The Monkey Trial Rolling For Dollars K-9 Corps And The Peking Pooch Santa With A Badge Suitable For Framing Rock Around The Cops Prince And The Copper Now You Steal"}
{"id": "515164", "contents": "Oppeln es en Shtadt em Sööde vun Poole. Oppeln es de Houpshtadt vun dä Woiwodschaft Oppeln. Oppeln litt aan dä Oder. Oppeln jilt historisch als de Houpshtadt vun Ovver-Schlesie. www.opole.pl (op döütsch)"}
{"id": "515168", "contents": "För ene Kilt säät mer och ene Schotte-Rock. Jo wat is dat nu, dat is e Kleidungsstück, dat dät esu e bissje alswie enen Rock ussehn, effer dat wet nit von de Wiever getraje, sundan vun de Kerls, unzwar für allen Dinge in Schottlandt. Jo nu, wat ist den esu anders an ene Kilt alswie an enne Rock, außer dat de Kilt vun de Kerls getraje wet? Do is etzmol de Tarten, dat is dat Muster ob dem Dinge, he sät ma och Schottenmuster, oder Schottenkaro daför, im gegensatz zu e 08/15 Karo hät de Tarten ne Anfang un esu och e End, un begint dann spiegelverket vom nüe, da kanste also e Spegel drop donn, un dat Muster süt im Spijel genau esu us, als wenn de de Spigel widder weg däst. Nu gibt et och Röck im Taten, evver e Rock wed anders getrage alswie e Kilt, de Kilt wet fürre von links na rechts üvergeschlage, un de Rock vun rechts na links, och sinn hinge Fahlte drinne die bem Kilt vom lings na rechts lofe und bem Rock anders erüm. So, jetzt haste e Kilt und trickst dat Teil an, schöhn! Evver et süht doch irgenswie quasi"}
{"id": "517052", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Am 29. Juni wierd de Apostele Petrus un Paulus (Pitter un Paul) jedaach, die zwesche 64 un 67 n. Chr. ömjebraat wudde sen. Et eß et bekannteste Apostelfess em Kirchejohr un de Nationalfierdaach vom Vatikan. Petrus wor de ierschte, dänn Jesus als Apostel berofe hätt. Paulus, dä sich vürher Saulus nenne däät, hätt zonächs Christe verfolesch, beß imm d'r von de Duude operstandene Jesus erschinge eß. Petrus eß vom Jesus met dä Wöörd „Du beß Petrus un op dä Steen will ich ming Kirch baue.“ (Mt. 16:18) als singe Nohfoljer enjesatz wudde. Weil de Petrus op eenem von dä sibbe Hüjele von Rom, op em Vatikan, mem Kopp noh unge jekreuzisch wudde eß, hätt me do de Haupsetz von de Kirch hinjelaat. Deshalef eß jede Paps de Nohfoljer vom Petrus un de öwerschte Pastur von de Kirch. Uss Tradition weiht me de Haupkirche von de Städt un Dörpe em Petrus ode em Paulus. Och de Huhe Dom ze Kölle eß op „Sankt Peter und Maria“ jeweiht. Un sing Haupjlock eß d'r „Decke Pitter“, dä nur aan besondere Fierdääch em Johr lügge deet. En London eß de"}
{"id": "517082", "contents": "De Ahl-Kölsche Sprooch, op dütsch säät mer Altkölnisch doför, hät mer en Kölle jekallt un jeschrevve, ih dat dat Kölsch vun hückzedaachs sesch allählesch jebeldt hät. De Ahlköllsche Sprooch joov_et als de Stadtsprooch en dä Zick vun öm et 12. Joohundert eröm bes en et 18. Joohundert erin. Di Endeilung jeiht en de Houpsaach zeröck op dä Sprochweßeschaffler un kölsche Professor Adam Wrede. Dä hät ußföhrlesch de Entwecklung vun de Shprooche en Kölle un öm bei ongersöhk, un wat di för Verbendunge hatte noh de andere jruuß Dijaläkte en Dütschland. Dobei hät hä beeds e Wööterbooch för de Ahl_Kölsche Shprooch, un och för et moderne Kölsch zosamme possumenteert. Zick de Medde vum 5. Joohundert wohr de Shtadt Kölle unger en Rejjimänt fun de Frangke, die noh knapp fonnefhondert Johr röömeshe Härschaff jekumme wohre. Dat Ahlkölsche däht sesch späädeßtens em 12. Johrhondert op dä Jrundjaare vum dohmohlijje ripoaresche ahle Frängkesch un em ahle Nidderfrängkesch entweckele, wat en unser Jääjend dohmohls jekallt woodt, un däm shpääde Ahlhuhdütsch. Op dä Kölsche ier Shprooch hädd_et alsu ald em Meddelallder ene Ennfloß vom Huhdütsch jejovve. De Ahlköllsche Shprooch woodt nit bloß jeschwadt, nää, se wohr och en Schreffshprooch, un de kerschlejje un wältlejje Offizjälle vun"}
{"id": "517152", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ene Tschett of Tschät es bei uns en Aat em Internet meddeneeijn ze kalle. Dobei tip me op sing Tastatur, un wat mer schriif, dat süt ene Andere op singem Scherrem, un ömjedrriht jeiht dat och. Em Prinzipp kam_mer ävver och övver andere Näze tschätte, dat fungxjeneeht jenou esu. Dat Woot „tschätte“ shtammp vum änglesche to chat aff, wadd_esu_fill wi „e beßje Klaafe“ un „meddeneeijn Kalle“ un „sesch Ongerhallde“ bedügk. En Webßaijt övver de shproochweßeschafflijje un kommunikazjuhnsweßenschafflije Forschung övver et Tschätte (op dütsch) Bibliography on Chat Communication — en Bööschersammlung övver de ingernazjonale Fochschung övver et Tschätte (op änglesch) E Handbooch för der Lährer: Et Tschätte em Ongereesch för främp Sprooche (op dütsch) Infommazjuhne övver der Tschätt"}
{"id": "517354", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Chaat (op Hindi: चाट) es jet zem Esse, e Schößßelsche, udder ene Deller voll, met lecker jewöözte Häppsche un knackijje Plätzje met enem kräftejje Jeschmack, di mer en Indije, en Pakkistahn, un och sönß en Oßß-Aasije, för jewööhnlesch laans de Shtrooße, fun Shtänd, Büüdche, un fleejende Händler kritt. Dat Woot „Chaat“ kütt vum Hindi] चाट, dat schpresch mer cāṭ, un et bedügg „schmeck joot, joot schmecke“, un vun चाटना, dat schpresch mer cāṭnā, dat bedügg „schmecke, ich schmecken jet“, un vum Prakrit चट्टेइ, dat schpresch mer caṭṭei, un bedügg „lout Esse, un met vill Spaß Esse“. Chaat jidd et en ville Zoote. Di sen all vun jebroode Deijsch jemaat, met ene Houfe annder Zohtahte för der Jeschmack. De ojinaal Chaat sen jemölsch uß kleijn jeschnibbelte Ääpelle, en Zoot jebroode Knäckebruud, Minni-Bunne un Jewööz. Andere jähn jenumme Aate enthallde Aloo Tikkis — met Öllisch un [Kurjändersche janneet un scharf Jewööze un enem Priißje Klätschkieß] — Bhel Puri, Dahi Puri, Panipuri, Dahi Vada, Papdi Chaat, un Sev Puri. Et jit divärse Jemeinsamkeijte zwesche dä Zohtahte vun dä Väsjohne woh Dahi, udder Jockert, dren es. Dat sin jeschnibbelte Öllisch,"}
{"id": "517873", "contents": "Dä Aatikkel heä hätt dat jleijsche Thema wi Shprösh. Do wollz hülpe, datt uffzelööse? Dann kannz do di Aatikkel zesammemoodele odder drenne, wi datt dat bäßßer wöör. Leeven Pitter, spill mer jet an der Zitter. Mach et jood und schwing dr Hood. Han mer nitt, bruche mer nitt, vott domit."}
{"id": "519769", "contents": "Këttwish es en Veedel em Sööde vun Essen un litt em nüngte Stadtbezörk."}
{"id": "522545", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Islam ä Neuseeland bösteehd mä us winnije Lüüh. D ischde Moslems woore Immis us China un koome en d 70er Joohre van öt 19. Joohrhondöt. Ö paar stammde och us Indije övv wöre us Albanie un Jugoslawie vottjelaufe. Ä Neuseeland koome di tösche 1900 un 1960 a. Ävver och en d 1990er Joohre betroone wärm welche Neuseelands Boom. D ischde Orjanisatiun van Lüüh, di dr Islam ajehoote woch d Muslem Jemeenschaf va Neuseeland, di em Joohr 1950 en d Stadt Auckland jejründ wood. 9 Joohr spiir bouwde s öt ischde relijüse Huuß, 1970 ön Moschee. Konstrueerd hat di Abdul Salaam Drake, dä ä Neuseeland jeboore woode woch. D Federation of Islamic Associations of New Zealand woch d ischde Orjanisatiun von dr Islam, die ä janz Neuseeland jeschötzt wood. Hörö Präsident woch Mazhar Krasniqi, dä us öt Kosovo stammde. 2003 wood hä vöör si Wärk jöiird. Ön anger Orjanisatiun, d Muslim Association of Canterbury bouwde tösche 1984 un 1985 d ischde Moschee op d Südinsel va Neuseeland op Hüü jid öt onjevöör 46.149 Moslems op Neuseeland (2013)."}
{"id": "522613", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wuhan es ön Stadt ä China un di Hauptstadt van d Provinz Hubei. Met 6,6 Milliun Äwonner un 9,9 Milliun, wenn mo ö Ömveld äböträckt, es Wuhan d jrützde Stadt ä Zentralchina. Mo vängd öt em Oste van öt Vlachland va Jianghan, jenau do wo Yangtze un Hanshui zsammeloufe. D Stadt es us 3 Deele zsammejesatze: Wuchang, Hankou un Hanyang. S koome iisch 1927 zsamme un joove dobbeij Wuhan. Doher sprecht mo och van Three Towns of Wuhan, wat op Ripuarisch met „Drei Städt va Wuhang“ övversatze weed. Wuhan lidd op ön Fläsch va 8494,41 km², meeßd es öt flach Land mit Hövvle un Seeö an ö paar Ställe. D Monsum sorchd dovör, dat d Stadt subtropisch Wäär had. D ischde Lüüh koome onjeväär vöör 3000 Joohr en d Jäjend. In d Han Dünasti wood Wuhan ön Haafestadt. 3000 vöör Christi Jeburd vong he d Schlachd van d Ruuh Aavhäng statt. En di Zitt vong mo a, Muure öm d Stadt z bouwe. D Schotzmuure sorchde dovöör, dat öt Vorkoofe ä Wuhan sescher wood un sisch Kooflüüh"}
{"id": "522621", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Qin Shi Huang woch dr ischde Kaiser, däm öt fluppde, Chinas Völker onger enne Hod z kriije. Qin läävde tösche 259 un Joohr 210 v. Chr.. Qin wood 247 v. Chr. Könnig van Qin un bleed dat bes zm Joohr 221 v. Chr.. Dat veel en d Zitt van d Zhou Famelisch. Qin jründe d Qin-Famelisch, di ävver mä ön kotte Zitt öt Saare hod. D Qin wore d ischde Könnige va China. Qin Shi Huang leed sisch als Ischde Kaiser van dr Staat Qin aaspräche. Qin un sije Böroohner Li Si braate önö Hoov Änderonge op Jang. Su entstäng en sing Zitt d Jruuße Muuhr va China ävver och si Jraav, dat d Jrüde van ön janze Stadt hod, wood jebouwd. D Terrokotta-Soldate woode övver d janze Welt bkannd. Qin leed och Hömmele Stroße dörch si Land bouwe. D Konfutionism wood vorboone, völl Schülle aavjöresse un Bösch vorbrannt. Qin jold als önö raue Kell ävver hä jehüüd zo di Lüüh us China, di met d jrützde Roll jespeld hand. Hä schavvde öt, di völker, di hü"}
{"id": "522638", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Orsay es ö Musejum ä Paris. Öt heechd jenou jenomme Musée d'Orsay. Opjemaad wood dat Museum em Joohr 1986. Öt ömfassd 57.400 m². Em Joohr 2007 besoote öt 3 200 000 Lüüh. Övver öt Musée d'Orsay Commons: Musée d'Orsay – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "522639", "contents": "Dem Metcalfe sing Rääjel säät jät övver der Noze, dä mer vunenem Netz hät, wie Tellefonn, Fax, un Internet, je nohdämm, wivill do söns noch draan metmaache. Metcalfe es Englisch un mer spresch et wie Mett un Kalv, ävver dä Robert Metcalfe hät nur aam Rand domet zem dooe, Dä George Gilder hät die Rääjel em Johr 1993 et eets opjeschevve, un hä hät dobei jesaat, se köhm vum Metcalfe. Doh jeng et öm Ethernets. Däm Metcalfe sing Rääjel wood et eets opjeschtalld_ömm_et Johr 1980 eröm, ävver nit em Zosammehang met Metmaacher, sönders met kumpatibelle Jerääte för sesch meddenejn ußzetuusche, zem Beishpell Faxjerääte."}
{"id": "522718", "contents": "Am 29. September fiert de Kirch et Fess vom Erzengel Michael (op Hebräjesch: מיכאל; op Lateinisch Quis ut Deus; op Arraabesch: ميكائيل/ميكا „Mika'il/Mikaal“; en Platt: „Hä eß wie Jott?“) Bei all drei Relijone, die op de Abraham zeröck jonn, spelt'e en wichtije Roll. Für de Christe jilt'e als dä Engel, dä de Düwel en de Höll jestusse hätt un am Jöngste Daach met singem Schwert, joode Minsche von schläächte Minsche deele deet. Zick dä Schlaach om Lechfeld am 10. Auguss 955 eß'e de Schutzpatron vom Helije Römische Reich un Deutschland, bekannt als „De deutsche Michel“. Am 29. September fiert me och de Namensdaach von dä andere Erzengele Gabriel un Raphael. Für Buure eß de Michelsdaach ne besondere Daach, aan dämm me de Äärnt en de Schür hatt, Paach bezahle, un fiere däät. Siebursch mem Kluster om Michelsbersch hätt de Erzengel Michael em Stadtwappe."}
{"id": "522727", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Asbach es_e_ne altbekannte Weinbrandt uss Rüdesheim am Rhing. Wejl de Wöörd Konjak un Schampanjer vun de Franzuuse jesätzlich jeschötz sin, moss mer en Deutschland Weinbrandt un Säk sare, obwohl ejentlich alles et selevde es."}
{"id": "522740", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Dominik Florian Brunner wood en Ergoldsbach aam 18. Mäi 1959 jeboohre, un aam 12. Säptämber 2009 en Münche om S-Baahnhoff Fürstenried-Solln duudjeschlaare, nohdämm hä vier Pänz jäje Schlääjer en Schoz nämme wullt. Hä wohr dohmohls eine unger drei Jeschäffßföhrer vun dä Erlus AG en Neufahrn en Nidderbayere, en Ferrma, di Zijjele määt. Dä Dominik Brunner es en ner Famillesch vun Ongernehmer en Ergoldsbach opjewahße. Hä wohr e Einzelkend. Singe Vatter wohr dä Oscar Brunner. Hä schtundt zigk däm Aanfang vun de 1960er Johre en Leidungpusizjuhne en dä Erlus AG, di en de Houpsaach Daachpanne määt, wi shpääder singe Sonn. Noh singem Abituur, wat hä en Landshut jemaat hat, hät hä Juresterei schtuddeet aan de Ludwig-Maximilians-Universität en München. Donoh jingk hä bei de Erlus AG, woh singe Vatter aam ärbeide wohr. 1994 kohm hä en de Föhrungs_Etaasch vun dä Ferrma un wohr doh zohschtändesch för de Beraiche Jeld, Ojanisazjuhn, Päsonaal, Rääsch un Eijkouf. Der offizjällen Sigge vun de Erlus AG De Dominik Brunner Steftung Der Tod von Dominik Brunner - ein Fanal — ene Atikkel en de Frankfurter Alljemeine Zeidung (op Dütsch) Bayerischer Verdienstorden für Mordopfer"}
{"id": "522801", "contents": "Wä ene Schnuppe hät, dä hät sech verkält. Do leuf de Nas, un mer hät veleich Temperatuur, un mer föhlt sich nit esu, öm nit ze saage schlääsch. Schuld draan sin de Backteerije. Di flieje en d Luf eröm, un wä der Schnuppe hät, dä streut se eröm beim Hooste un beim Nieste."}
{"id": "522854", "contents": "He de Sie eß en eenem onbekangden Dialekt jeschrevve. Efeler Platt enne Bovverbejreff för Dialekte en de Efel. Wi övverall, es dat Platt bal en jedem Dörp un Städtsche eijen. Wammer kweer dorsh de Berje trik, hööt mer, wi dat Platt noh un bei angersch wit. Et verbindt dat Muselfrängkesch aam Rhing met dämm en Luxembursch em Süde un di zwei wider met däm Ripoaresch tiräg aam Rhing un däm öm Oche eröm. Et deiht sech bovve en de bäljeshe Efel mem Wallonesch un em Franzüsesch mölsche. Mer sääd em Efelplatt noh, dad et en janz ahle Sproch wör. Och wann de Efeler jood em Reise un Handel wore, sin doch koum Frembde do hen jetroke, un esu kunnte de Sproche en de Dörpcher do lang blieve, wi se wore. Drommerter Platt Eh jangs ehje Platt hätt Drommer, ob Huedütsch \"Dreiborn\" en der Efel. Do jet et noch vell Wört die uhs Eldere on Altmoder on Altvader (Oma und Opa) noch jekallt hahn, die ever langsam ussterve. Vür hongdert Johr woren noch vell Wöhrt us dem Franzüsischen die jeden Dahch jebrucht wuhre. Fritz Koenn: „Von Abelong bos Zau dich Jong - Eifeler Wörter und Ausdrücke gesammelt und kurzweilig erklärt von"}
{"id": "522862", "contents": "Hebräesch es en Sprooch, di em Ojinaal עברית jeschrevve weed, un dat moß mer vun räähß noh lengks lässe, alsu andersch eröm wi bei uns. Et klengk wi Ivrit ( aanhüüre ? / (i)). Et es en Ampsschprooch en dämm Shtaat Ißraäll, un en Shprooch us em Hillije Land em noodößlijje Zippel fun Affrika, un stammp vum ahle Hebräesch uß jenou dä Jääjend af, en Sprooch uß dä Zick vun de Römer un Jesus, di hück nit mieh jekallt weed. Mer dav_et domet och nit verwääßelle. Wann hück eine mem ahle Hebräesch aanköhm, dä däht mer en Issra'äll wall verschtonn, ävver ene Minsch vun fröher künnt mem Neu-Hebräesch vun hückzedaachs nit vill aanfange."}
{"id": "522882", "contents": "Hersel och Herschl jenannt is ein kleines Dörep am Ring e bissche nördlich vun Bonn jeleje. Bekannt is Hersel für dat Herseler Werth, die Insel im Ring, für die mittlerweile jeschlossene Germania Brauerei, die Kölsch ußerhalf vun Kölle braue durfte un och zu den Unterzeichnern vun der Kölsch-Konvention jehörte, für Bernd Stelter, der hier wohnt un dofür, dat et sowat wie dat Rheinische Jejenstück zum jallischen Dörep vun Asterix un Obelix is."}
{"id": "522919", "contents": "In Oche is direk nevve do Loußbärsh do Salvatursbärsh geleeje. Dor Salvatursbärsh is dor klindere van die zwej Bärje in Oche. Ovve op der Bärsch drup is e Kluoster dat in et Johr 996 jebaut wudde is. Noch hüüt leeve do de Oplaten der makellosen Jungfrau Maria."}
{"id": "522941", "contents": "Kessenech es e Stadtvierdel vun Bonn. Vun de Bonner Innestadt us litt et e bessje nohm Söde, et es do ävve nit wigg vun weg. Zom Beispill ka'me do vum Bahnhoff, wa'me de Linich 62 odde 61 nimmp, en e paar Minutte henfahre. Kessenech jrenz aan de Södstadt, aan Poppelsdörp, aan Dottendörp un aan de Jronau. Wa'me en Kessenich noh Westen deet lure, sitt me de Bösch un de Venusbirch. En Kessenech jit et vill kleen Weetschafte un Restorangs, aal Jässje un och e paar Siedlunge, un et es ensjesamp janz jemötlich. En Kessenech hann se och ene Foßball-Vereen un dat es Fortuna Bonn. De Fortuna spillt em Wasserland. Dat höt sich zoirz aan wie e Schwemmbad, es et ävve nit, sondern dat wor fröher e Sumpfjebiet, dat hät me drüchjelaat un do steht jetz att lang en jruß Sport-Aanlaach. En Kessenech jit et och en janze Reih Kirche, Schulle un Jeschäftche, wat esu alles zo nem aanständije Veedel dobeijehöt. De Hans Riegel sen. hät 1922 en Kessenech de Jummibärche erfunge un dann aanjefange, unge däm Nam HARIBO (HAns RIegel BOnn) Sößichkeete herzestelle. De Haupsetz vun dä bekannte Firma es hügg emme noch en Kessenech. Do dunn vill Lügg en"}
{"id": "522942", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Isaac Newton (* 25. Dezember 1642, † 20. Määz 1727), watt op Ripuarisch Isaak Njutön usjesproche weed, woch önö bökannde Füsiker, Mattematiker, Stäärekikker, Alschemis un Filosof us Ängland. Ä sing Zitt ongerscheed öt Volk noch net tösche d Wesseschaffde un d Welt van d Dänkr. Su wood alles ä enne Pott jöworpe un alle sproche van dr Filosof Newton. Va Newton stamme völl hü z Dachs als normal bötrachde Denger. So hat hä sisch met d Jravitatiun böschäffticht un hat Jösätze dovöör opjestalld, Denge di hü onger dr Böjreff klassische Mechanik valle. En d Mattematik stammt d Infinetisimalrechnung us sing Väähr. Watt öt Lett ajeehd, hat Newton ön Teorii opjöstalld, di Lett us Deelcher zösammejösatze, erkläärde. Michael White: Isaac Newton. The last sorcerer. Reading, Massachusetts, 1999. Commons: Isaac Newton – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "522977", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Bertha-Benz-Jödächtniswääch, watt op Neu-Dütsch Bertha-Benz-Memorial Route heecht, vüürd längs di Sträck ä Dütschland, di Bertha Benz em Joohr 1888 öt ischde Moll met öt va Carl ervonge Auto vooch. Dörch di jöfluppde Tuur schavvde öt Auto dr Dörchbroch. Carl hod zwar dat Auto ervonge ävver d Lüüh kömmerde sisch komm doröm. Do schnappde sisch Carls Vrau Bertha di Kess un bösood domet d Vorwandschaff. Carl woos nüüß dovan un woch sälvs platt, dat Bertha öt va Mannheim us bes no Pforzheim jöschaffd hod. Dat sproch sisch rond un öt Volk merkde dat mo ö Auto vöör jätt bruche kutt. Zwei Voreine kicke no dr Wääch. Öt send d Bertha Benz Memorial Route e.V. und dr Bertha Benz Memorial Club e.V. Beede vorsöcke, dr Wääch onger öt Volk bökannd z maache. Em Joohr 2008 wood dr Jödächtniswääch ön Veriestrooß. Dr Hennwääch vüürde Bertha dörch d Städt Mannheim, Feudenheim, Ilvesheim, Ladenburg, Schriesheim, Dossenheim, Heidelberg, Leimen, Nußloch, Wiesloch, Mingolsheim, Langenbrücken, Stettfeld, Ubstadt, Bruchsal, Untergrombach, Weingarten, Grötzingen, Berghausen, Söllingen, Kleinsteinbach, Wilferdingen, Königsbach, Stein, Eisingen no Pforzheim. Zöröck jäng öt dörch"}
{"id": "523004", "contents": "Pikardesch es en Sprooch us däm romaanesche Knubbel. Se hät Ähnleschkeijte met Franzüüsesch. Mer kallt se en de Rejoon Pikardih em Norde vun Frankrisch, em Achtowa nevvedraan, em franzüüsesche Deijl vun Flandere, un em Hennejou en Belljie, ußerdämm janz em Wäste vun dä bälljesche Rejohn Wallonih. Dat es alle laans de Jränz zwesche Belljie un Frankrisch, aanjevange e janz Shtöck vum Meer fott, beß knapp der hallve Wääsch noh Luxembursch erop. En dä Rejjohn Pickardi nänne se se Pikardesch. En Flandere un em Achtwa saren se Chti und Chtimi doför. Öm Lille un Valenciennes erö heijs_et Rouchi. Em övverije Flander saare se öff bloß verwandt, Patois. Et es ävver all et sellve. De Wesseschaff vun de Schprooche nemmp fö jewöhnlesch Picardisch. En dä ISO 639-3 hät Pikkardėsch dä alfa-3 Kood pcd. En dä andere Afdeijlunge vun dä Norrem küüt Pikkardėsch nit für. Em Johr 1990 hät de Franzüüsische Schproochejemeinschaff en Beljie de pikardesche Schprooch als en offizjäll Rejonaalschprooch aanäkannt. Domet schteihd_et zosamme mem Wallonėsch, Lootringsch, Champenois un Frongkick. Dä Staad_en Frangkrisch hät de Pikardesche Shprooch nid_esu aanäkannt. Doh han se joh dä Jrundsaz en de Polletek, dat mer kein ander Schprooch wi et janz offizjälle Franzüüsesch em Land han well,"}
{"id": "523013", "contents": "Dä Rhinglandaler heiß op Deutsch Rheinlandtaler. Et jitt inn zik 1976. Dat es en Ußzeijschnong, wo dä Landschaffsverband för et Rhingland en janz unrejelmääßejje Afschtänd aan Lück jevve deiht, di sesch för et nöödlejje un meddelere Rhingland enjesaz han un sesch öm de Minsche udder de Wesseschaff fum Rhingland verdeent jemaat han. Doderbei sin Minsche, wi der Jülichs Schang, dä Edelweißpirat, udder der „berjesche Jung“ Willibert Pauels un dä Marinus Flokstra, alsu janz ongerscheidlijje Lück, un di möße nit ens tiräg_em Rhingland wunne udder wirke — donn_et ävver fö_jewöhnlesch. En dä eetste drißisch Johr sinn_er ald övver 300 Preijßdrääjer jefonge woode. Ön Liiß met d Rhinglandahler-Träjer Herbert Ackermann, Grefrath 2004 – Grefrather Mundartwörterbuch Jolanta Altmann-Radwanska, Bonn 2005 – Historische Aufarbeitung der Zwangsarbeit 1939–1945 und Initiatorin von Begegnungswochen mit ehemaligen polnischen Zwangsarbeitern Vicente Riesgo Alonso, Bonn 2001 – Integration spanischer Einwanderer, Spanische Weiterbildungsakademie Karl Amendt, Krefeld 2009 – Bodendenkmalpflege Hans-Dieter Arntz, Euskirchen 1992 – Juden im Rheinland, 2. Weltkrieg, Ordensburg Vogelsang Musa Ataman, Troisdorf 19?? – Kurdische Gemeinschaft Bonn / Rhein-Sieg-Kreis e.V. Roman Bach Krefeld 1978 – Allgemeine Kulturpflege Bruno Bachler Duisburg 2006 – Gefangener im KZ Buchenwald, Friedensaktivist Friedrich Wilhelm Backhaus Remscheid 2003 – Aussöhnung zwischen Christen und Juden Gottfried"}
{"id": "523028", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ronald Golias (* 4. Mai 1929 ä São Carlos; † 27. Sepptämmber 2005 ä São Paulo en Brasilije) woch önö Brasillėje Schauspeller un Komiker."}
{"id": "523031", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld Badende vor einem Zelt, watt op Ripuaresch met Badende vöör ö Zäld övversatze weed, es ö Beld van dr Möler Paul Cezanne. Öt jenau Datum, wann hä dr Pinsel dovöör en d Hand jönomme had, es net övvermeddeld. Öt välld ävver en öt Äng van öt 19. Jahrhondöd. Wä sisch d Belder va Cezanne akikkd, däm välld op, dat öt mä ee va völl Belder es, di hä zo dat Tema Mensch un Liiv jemold had, dr Aavang su z saare. Dat Janze träkkt sisch övver mi als 10 Joohr. Mo kann bo saare, dat hä si Lääve lang vorsood hat, dr Mensch op ön bösongisch Aart un Wiiß do z ställe. Dörch häm koom önö Stee en öt rollo un völl anger Möhler hand sisch a häm ön Schiiv aavjeschnädde. Dat Beld hängd hü en d Staatsjalleri Stuttjard. Övver öt Beld"}
{"id": "523032", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Aachener Kaiserbrunnen woch dr jängije Naam vöör d Aachener Thermalwasser Kaiserbrunnen Aktiengesellschaft. Op Ripuaresch sätt mo dozo d Öcher Termalwasser Keiserbrunne Aktiejesellschaff. S hod hörö Setz ä Oche. Dat Ongernehme joov Ängs 2009 d Produktiun op. Dr Öcher Kaiserbrunne vüllde seijd 1884 Öcher Wasser aav. Bökannd send d Zoote Kaiserbrunnen Granus Kaiser-Perle St. Quirinus Heilwasser Chapelle Zisina Aavangs 2010 stäng en d Ziidung, dat dr Naam Kaiserbrunne an ön anger Firma vorkoovd woode woch. Di vülle bald Wasser en d Bubbele aav, di bes dohen Öcher Quellwasser enthalde hod. Dat betreffd ävver enn Zoot Wasser net. Öt Öcher Kaiserbrunne, dat dat Beld nävveaa zeecht, weed öt mä noch ösu lang jävve, wi Flasche op Lajer stönd, denn mä di Öcher Quell enthäld di Zoot Wasser, di nüdich es, öm dat lecker Wasser z lävvere, watt jebrud weed, öm ösu z schmaache. Di angere Sprudel- un Limozoote jitt öt, aavjevülld irjens angisch onger d bekannde Naam wiir. Aachener Thermalwasser Kaiserbrunnen Aktiengesellschaft Verband Deutscher Mineralbrunnen e. V. [1]: Öt Äng van d Produktiun zm 31. Dezember 2009] Aachener Thermalwasser"}
{"id": "523034", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Baad es ö Ortsdeel va Meddelberch un litt am Äng vam Kleinwalsertal und domet ä Österreich. Dat Ortsdeel bösteed mä us ö paar Hüüser un d kleng Kapäll St. Martin, treckt ävver em Sommer un Wengkter önö Hoof Turiste a. Va Baad us lätt sisch em Sommer jott wandere un äm Wengkter es öt ö Paradiiß vöör Wengktersportler. Wä met öt Auto no Badd kütt, dä moss sing Kess do stoolosse, dänn wiir kann mo net vaare. Dat Kleinwalsertal deeld sisch he ä drei Dääler, die mö z Voss z dörchwandere send. En d Nööde va Baad träffe sisch och drei Bääch, di va do a d Breitach belde, di jo dörch d Breitachklamm bkannd woode es. Önö Film övver Baad"}
{"id": "523041", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Breitach es önö Baach, dä dürch Österreich un Dütschland läuft. D Breitach kütt us öt Kleinwalsertal, wo hä dörch d Bääch Derrabach, Durabach un dr Bärgundbach, dä dörch öt Bärgundtal läuft jöbeld weed. Dat passeerd en d Nöhde va Baad. An d Walserschanz kütt hä no Dütschland. Iih hä am Illerorsprong zsamme met d Trettach un d Stillach d Iller belde deed, hat hä sisch noch dr Wäch dörch d Breitachklamm önö Wääch jösood. Commons: Breitach – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Breitach-Flussbeschreibung für Kanusportler Öt Breitachtal"}
{"id": "523042", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Breitachklamm es ön eng Stell, wo dr Baach Breitach si janz Wasser tösche Velse dörch deut. Si litt en d Nööde va Tiefenbach em Aljäu. En d leitzde 10.000 Joohr hat sisch d Breitach önö Wääch dörch dr Kalkvels vresse un dat janze Wasser leufd dörch di äng Stell, di an a paar Ställe jrad öns 2 Meter breed es. Völl Turiste kikke sisch dat Spektakel a, em Sommer un em Wengkter, wobei dat jevroore Wasser zo lang Iißzappe vrüsst un Wasserväll us Iiß beld. Am 23. September 1995 koom öt bo zo ön Katastrof als 50.000 m³ Vels jäje 6 Uhr en d Jraav van d Breitach stürzde. Do joov öt ke vottlaufe. Sälvs dat Wasser koom net mi dörch. Mi als 300.000 m³ Wasser staude sich hänger di Stehen. Am 23. Määz 1996 broch dat Wasser dörch un stald alles op dr Kopp. 300.000 Mark woore nüdisch, öm d Breitachklamm wärm böjoobach z maache. Hüü sitt mo mä noch di Keie en d Klamm liije. Wasservall us Iiß Mä 2 Meter breed an d"}
{"id": "523045", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Wasserscheed es ön Ställ, wo dat Wasser dat do a kütt d Möjelichkeet had, ä zwei Wassersüsteme aav z laufe. Öm sisch kloor z mache, watt dat bedüüt, moss mo sisch öns a kikke, wat met Wasser an ön böstimmde Ställ passeerd. Wasser, dat irjendwi no z. B. Stolberch kütt, sei öt dörch Rään, dörch Schnei, dörch d Wasserleitung övv dörch öt Klo, dat läuft dörch dr Kanal en önö Baach, ä Stolberch es dat meeßd d Inde un va do us en d Rur, di irjendwann dat Wasser en dr Ring brengt. Dä münd dann en d Nordsee. Dat Stolberjer Wasser hat also känne zweide Wääch. Angisch sitt dat beij Wasser us, dat an ön Wasserscheed akütt. Kikkt mo sisch z. B. öns dat Wasser op dat kleng Beldche an. Dat kütt us dr Schneij un sammelt sisch en d klenge Pötz. Va he us kann öt no Rääts övv no Lengks loufe. Rääts öröm jeet öt en d Schönbaach, dä si Wasser irjendwann no d Nordsee brengd. Lingks kann dat Wasser ävver och un"}
{"id": "523046", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Aktmolerei vorstehd mo öt Mole van dr onbökleede Liiv, wobeij Aktmodele, dat send Männer övv Vraue, di sisch puddelnakß usträcke, van dr Möler op d Lingwand jebraad wäde. Dr Naam Akt kütt van öt Wood „act“, watt övversatze us öt Lating ösu völl wi Böwäjung heechd. Damet solld also dö Böwäjung van ön Persun op öt „Papiir gebraad“ wäde. Damet kenn Kleer di Vordäkke kutt, trocke di Modelle d Klamotte us. Su entstäng d Aktmolerei. Di Aktmolerei jitt öt at iwich. At d au Jriiche hand di als Konst bödrävve. Em Meddelalder had di Molerei ävver mä met d Relijiun z do. Mo moss mä an di Belder va Adam un Eva denke, di nackt em Paradiß önö Appel klaude. Em 19. Jahrhondöt ändernde sisch dat ävver wärm, un puddelrüüh Liiver woode och sonst jemold. Zo d beidste Möler, di d Aktmolerei bödrävve, jehoote Michelangelo, Albrecht Dürer, Francisco de Goya, Pierre-Auguste Renoir, Pablo Picasso un Henri Matisse. Werner Maier: Die Kunst-Akademie. Faszination Aktzeichnen. Ausdrucksstark und konzentriert. Englisch Verlag. Wiesbaden 2007 ISBN 978-3-8241-1382-8 (ä Huchdütsch)"}
{"id": "523047", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Starzlach es önö Baach em Aljäu. Singe Orsprong hat hä an d Wasserscheed en d Nöhde va Rohrmoos un si Äng vängd di Starzlach hänger d Breitachklamm beijm Älauf en d Breitach. Dr Naam Starzlach bedüüd ösu völl wi „sisch flott böwäje“ övv „sisch zaue“, watt dorop häwiißt, dat dat Wasser flott dörch öt Baachbätt jaachd."}
{"id": "523062", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D St. Anna Kapelle va Rohrmoos, watt op Ripuaresch D Kapäll van öt Hellije Änn heechd, es d äldste Holzkapäll va Süddütschland. S lid en dr Weiler, wat noch ön Nommer kleener als ö Dörp es, Rohrmoos, jehüüd ävver zo d Pfarr Tiefenbach. Dat Jrondstöck, op dat hü z Dachs d Kapäll stehd, wood öm 1500 va Jraf Johann v. Sonnenberg jekoovd, spiir an önö Truchsess von Waldburg-Wolfegg vorärvd. Dat jäng dann ösu wiir un dobeij woss dat Land, dat Eejedomm wood mi un mi, bes dat öt ön Jrüde va onjeväär 4900 Hektar hod. Op dat Stöck Land wood 1586 va Jakob von Waldburg-Wolfegg d Kapäll jebouwd. Ee Joohr spiidr, 1587 wood s enne usjemold. Weer zöräät jemaad wood dat Joddeshuuß em Joohr 1901 un öt leitzde Mol 1987. Jeddem, dä vöör Konst ö Oohr had, däm valle d jömolde Belder op, di övverall an d Wäng z see send. Dat send noch d Belder, di 1587 ajöbraad woode. Opjöpäppeld woode di em Joohr 1901 dörch önö K. Schleibner. Dodörch wood d Värv wärm schünn vresch."}
{"id": "523070", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Oberstdorf es ön Jemeende em Aljäu. S litt op ön Hüühde va 815 m övver dr Meeresspeiel un hat knapp 10.000 Äwonner. Önö jruuße Deel va Oberstdorf es op Turiste äjestalld un jäddes Joohr schloffe di he a onjeväär 2,5 Milliun Naate en Bädder va dat Dörp. Wä sisch onger di Lüüh ömhüüd un vroot wisu s no Oberstdorf komme, dä hüüd, dat mo he em Sommer ösu schünn wandere kann, dat d Loff ösu jott es, dat d Berchbaahne op öt Nebelhorn, öt Fellhorn övv öt Söllereck su doll send. Wä em Wengkter kütt, da vorzälld, dat d Leupe he su jott send, dat mo su schünn dörch dr Schneij flaneere kann un dat d Jeschäfte ä nüüß d jruuße Städt wi Münche övv Augsburch nostönd. Sälvs wä jätt vöör d Jösundheed do well, dä vängd ä Oberstdorf alles watt hä nüdisch had. He es dr Kneip jenau ösu vortroone wi öt Moorbad met d jesond Brööh. Oberstdorf, watt öt am widdste em Süde liihende Dörp va Dütschland"}
{"id": "523077", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Oybach es önö Baach, dä singe Louf dörch öd no häm bönannde Oytal nämmd. Hä münd en d Trettach, önö Baach, dä zsamme met d Breitach un d Stillach am Illerursprong zor Iller weed. Singe Aavang hat hä em Schartenbaach an dr Nordwesthang von dr Berch Jochspetz. Dä Baach zeechd jätt Besongisch, dat d meetzde Bääch net opwiise könne. Op singe Wääch berchaav vorschwind hä op o jruuß Stöck un kütt spiir wärm us dr Bohm. Dat litt an d Kalkbohm, dä das Wasser ösu jott dörchlässt, dat dr Baach op ö jooh Stück vöör öt Oohr net mi z see es. D selde Planze un Deere em Tal öm dr Oybaach maache di Jäjend önö Oohreschmauß un trecke völl Turiste a."}
{"id": "523078", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Strip-Poker es ö Kaatespell, beij däm no d Rejele vam normal Pokerspell vorvaare weed. Vorlüsst enne Speller ävver ö Spell brutt hä ke Jeld z zaahle, hä moss ö Kleerstöck avjävve. Dobeij kikke di anger Speller zo, watt dä Jux vam Strip-Poker usmaad."}
{"id": "523080", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Joy Fielding (* 18. Määz 1945), op Ripuarisch weed dat Jeu Fiilding usjesproche, es en Schriiverin un Schauspellerin us Kanada. Hüü z Daachs läävd s ä Toronto. JoyBorn bösood d Universität va Toronto un speld isch net met dä Jödanke, Bösch z schriive. Öt hod Vreud an öt Teaterspell. Sälvs än ö paar Filme speld öt met. Erjendwann vong öt a, Stöcker z schriive. Doruss wood dann d Schriiverin Joy, di höre Naam, do z isch Teppermann woch, ä Fileding aavändernde. Bes zm Joohr 2010 entstänge di Bösch: The Best of Friends, The Transformation, Trance, Kiss Mommy Goodbye, The Other Woman,Life Penalty, The Deep End, Good Intentions, See Jane Run, Tell Me No Secrets, Don't Cry Now, Missing Pieces, The First Time, Grand Avenue, Whispers and Lies, Lost, Puppet, Mad River Road, Heartstopper, Charley's Web un Still Life. D Siij va Joy Fielding"}
{"id": "523081", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Bärchpooz, op Huchdütsch weed van öt Bergtor jösproche, woch ee va 12 Pooze van d au Stadtmuur va Oche. Va wann bes wann di Pooz böstange had es net jenau övverlävverd. Ö Beld us öt Joohr 1790 zeechd, dat öt zo di Zitt at zm Deel vorvalle woch. Au Ongerlaare zeeje, dat öt mä ön kotte Zitt als Pooz jödeend had. At am Äng vam 17. Jahrhondöt wood dr Dörchjang bes op ö kleen Stöckche zojemuurd. Mä wä zo d Öcher Salvatorkerch jo woohl, da notzde dä Wääch. Öt durde net lang, do wood d Bärchpooz mä noch als Turm jenotzd, öm va do us luure z könne, övv d Stadt Oche Jevaar drohde. Rekonstruktion des Bergtors, Holzschnitt von K. J. Gollrad"}
{"id": "523083", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Roebling Hängebröck övverspannd dr Floss Ohio ä Cincinnati un vorbängd di Stadt met öt ä Kentucky liende Covington. Als Cincinnati en d Medde van öt 19. Jahrhondöt enne van d jrützde Häfe van d USA hod, wood öt nüdisch, dat ön Bröck övver dr Floss Ohio jebouwd wood. Dat duurde 10 Joohr. Dann, dat woch am 1.Dezember 1866, woch d zo d damolije Zitt längste Hängebröck vädisch, di öt damols joov. S hod ön Längde va 322 m. Isch 1883 entstäng met d Brocklyn Bröck ä New York ön noch jrüßere. Di lang Bouwzitt hod domet z do, dat Amerika dörch dr Börjerkresch zerresse woch. Em Joohr 1896 kräät d Bröck önö blaue Astrech, däm s och hü noch hat. Em Joohr 2007 wood d Roebling Bröck noch öns op Schuss jebraad. Seijd di Zitt dörfe känn Busse mi övver dat Bouwwerk vaare. [1] D Roebling Bröck"}
{"id": "523089", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sabrina es önö Film, dä em Joohr 1954 en d USA van dr Rejisseur Billy Wilder jödriind woode es. D 2 Sööhn Linus un David send jrondvorscheede. Linus es önö Werkessel. Hä had kenn Zitt vöör Vraue un jeehd ä si Werk op. David dojäje läävd mä vöör sing Vreud. Hä viird jäähr un had döck Vröndinne. Sabrina, d Doohter van dr Vaahrer van d Famelisch had ö Oohr op David jeworpe, traud sisch ävver net, dr Mond op z mache. Als David dat opvälld sid öt ösu uss, dat hä och Spass an dat Mädche had. En d leitzde Minüt välld dann ävver David op, dat Sabrina d richtije Vrau vöör häm es. Beij öt Bösetze van d Rolle joov öt Tuschereie. Jöpland woch, dat Gary Grant d Roll va Linus övvernomm. Dä wood ävver dörch Humphrey Bogard ersätze. William Holden, dä va Anfang a d Roll van David zojöschrävve kräät, kutt ävver Humphrey Bogard net rüsche. Dä woohl net met Audrey Hepburn zösamme spälle. Sing Vrau sold di Roll kriije. Dä Kniiß beij öt Driine"}
{"id": "523097", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mae Busch (* 18. Juni 1891, † 20. April 1946) woch ön Schauspellerin us Australie, di Stummfilme ä Hollywood jedriihnt had. Su soch mo s döck ä Filme zösamme met Stan Laurel un Oliver Hardy. Em Joohr 1912 stäng Mae öt ischde Mol vöör d Kamera. Hörö Schef woch damols Meck Sennet, wood ävver bald va Mabel Normand ersatze. D beitzde Zitt erläävde Mae Aavangs 1920 met d Filme Foolish Wives, watt op Ripuaresch met Doov Vraue översatze weed. Als s em Joohr 1926 hörö Vortrach beij öt Studio MGM broch, joov öt önö Broch en hörö Börof als Schauspellerin. 1927 soch öt dann wärm besser us als s aavong met Stan un Olli zösamme z werke. Zösamme driinde s 13 Filme. Mae hiirode dreimol un storv em Joohr 1946. Övver Mae Busch"}
{"id": "523098", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Universität va Cincinnati es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt, wi dr Naam at sädd ä Cincinnati un domet en dr Staat Ohio, USA. 35.000 Studente mööhe sisch he aav. Öt es d zweidjrüütze Huchschüll en Ohio un wood em Joohr 1819 jöjründ. Dä Böreich, dä met Musikk z do hat jöhüüd zo d beidste van Amerikka. Övver d Uni"}
{"id": "523099", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Cheerleader watt op Ripuaresch Tschiirliidr usjesproche weed, es ön Aart Sport, beij dör öt Danze, Fukke un och d Jümnastik zosamme bödrävve wäde. D Cheerleader deene dozo ön Mannschaft em Sport Modd z maache. Övver öt es mi als mä dovör do z see, dat d eeje Lüüh net dr Kopp hange losse. Öt jitt sujar Wättkämpf beij dönö d beitzte Cheerleader ermäddelt wäde. Dobeij weed ermäddelt, wä sisch am beitzde böwäje deed, dobeij öt beitzde sängd, wi jott beedes zösamme paaßd. Usserdäm jeed öt doröm, wi jott di Fijure met d Musikk opee aavjöstemmd send. Commons: Cheerleading – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Voreenijung van d Cheerleader va Dütschland"}
{"id": "523104", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Holocaust-Jödänkdaach en önö Daach, a däm dora erinnert weed, watt em Zweide Weltkresch onger ajöröm d Jüdde passeerd es. Hä weed jäddes Joohr am 27. Januar jöviird. An dr Holocaust-Jödänkdaach weed d Jüdde, Kriste, Sinti un Roma un all d anger Lüüh jödaahd, di dörch d Vorbräche van d NS ömjöbraad woode send. Ziil es öt, dat sun Belder ni mi z see send. Jüdde wääde en d Ukraine erschooße Övverläävd? Wööd övver dr Holocaust-Jödänkdaach van d UN"}
{"id": "523106", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Skyline-Chili, watt op Ripuaresch Skailain Chilli usjesproche weed, es ön Kätt va onjeväär 100 Weetschafte, en dönö mo jätt eiße kann. Di Hüüser väng mo meeßtens en d Nööhde va Cincinnati, dat heechd en dr Staat Ohio ävver och en d Nobberstaate Indiana un Kentucky. Sälvs ä Florida hand Hüüser opjemaad. S liije also all en d USA. Ajövange had öt met dr Jriich Nicholas Lambrinides, dä ö Eiße ervonge hod, dat heechd, eejöntlich had hä dat us sing Heemöt metbraad. Op jädde Vall koom dat beij öt Volk ösu jott a, dat di Zaus, di hä do jöbraud hod, völl Lüüh schmaade. Övver dä Orsprong van dr Naam Skyline Chili es mo sisch net janz em Kloore. Mo nämmt ävver a, dat dä van d schünne Bleck her kütt, däm mo van dat huch Huuß hod, ä dem di ischde Weetschaf va Skyline Chili opjömaad wood. Skyline Chili es ön Zaus, di mo övver Nuddele jävve kann. Worus di zösammenjösatze es, weed bes hü net bökannd jejävve. Döck jitt öt dat Skyline Chili met anger Sache"}
{"id": "523113", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Opß, watt op Huchdütsch met Obst övversatze weed, ömschriivd all dat, watt op Bööhm un a Strüch waaßd un jässe wäde kann. Zo Opß jehüüre Äppel, Banane, Birre, Prumme, Keesche, ävver och Kruschele, Wimmele, Älbere un Brommele jehüüre dozo. Commons: Opß – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523127", "contents": "Am 3. Februar fiert de katholische Kirch de Namensdaach vom hl. Blasius von Sebaste, dä de Lejänd noh e'nem Panz et Lävve jerätt hann soll, als dä aan e'ner Feschgrööt bahl versteck wör. Deshalef wierd de hl. Blasius och hück noch bei jede Zort von Hals- un Zandping als eene von dä 14 Nuthelefer aanjeroofe. Dat besondere an dämm Daach eß, dat en de Kirch de Blasisussäje jejovve wierd. Dobei hält de Pastur zwei jekrüxte Kärze en de Hand un deet domet de Hals vom Jläubige sähne, dä vür in jetrodde eß. Commons: Saint Blaise – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523141", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) The Grim Game, watt op Ripuaresch met Öt fiiß Spell övversatze weed, woch önö Film oohne Tun us öt Joohr 1915, dä en Amerikka jedriihnd wood. D Hauptrolle spelte Harri Houdini un Ann Forrest. Öt woch och enn van d ischde Rolle va Mae Busch Jaunere saate beij d Polisse valsch jäje Harri Houdini us. Hä sold enne ömbraad ha, watt ävver net stämmde. Zr jlische Zitt schnappde d Jaunere sisch d zokönftije Vrau va Harri, dä at kott no di Ussach van d Jaunere en öt Kitsche lande. Als hä hüüd, watt sing Vröndin weervaahre es, bökßd hä us öt Jövängnes us un hold sisch dat Mädsche zöröck. Watt jädde, dä dä Film jeseeh had, em Kopp bliive weed, es, dat Önglöck met ö Vluchzeuch. Zwei stüsse zösamme. Mo brutt net z saare, dat Harri dat övverläävd. Övver dr Film"}
{"id": "523142", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Jean Jenniches es ene Neppeser jewääs. Hä wood aam 6. Fäbroa em Johr 1894 en Neppes jeboore un es doh och jestorve, aam 25. Määz em Johr 1979. Hä es doh zor Scholl jejange, hät doh Enshtallatör jeliehrt, der Meister jemaat, un bes zor Rent singe eije Bedrief aam Wellemplaz jehatt. Zweschedren, am 26. Apprell em Johr 1922, hät hä „si Fränzje“ jehiirodt, et Franziska Steingaß, en Tant vum Toni Steingaß. Die zwei hatte sesch ärsch jähn, han ävver kein Kinder krääje. Em Johr 1972 han se noch Jolde Huhzick zesamme jefiehrt, un em Johr 1974 es it jeschtorve, fönnef Johr vüür imm. Övver Johrzeehnte wohr hä janz eng mem Eifelverein sing Ootsjropp vun Kölle. Zick der 1930-er Johre hät hä jeschrevve. So joot wi nuur op Platt. Vun imm jidd_et Verzällscher, Rühmscher, Bütterädde, Hüerschpellscher, Poppeschpellscher un Einakter för de Bühn. De miehste Saache jon övver janz nomaale Lück en Kölle, wi se jelääf han un sesch jezängk han un wider verdraare han, sich henge eröm dorsch de Zäng jetrocke un vüre eröm fründlesch der Hoot jetrocke. Ävver och vun dä Äleebneße uß singe Kindheit"}
{"id": "523144", "contents": "Dä beröhmte Danzsaal Jüzzenich in Kölle es em 15. Jahrhondert vun dä Herre vun Jüzzenich jebout wudde. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "523148", "contents": "Stüpp is im Rheinland dat Wood vüür op deutsch Werwolf. De Stüpp ävver deit nit zerfleesche. Hä sätz sisch op de Schullder un läß sisch traare (Su wie et Bahkauv us Oche)."}
{"id": "523150", "contents": "Eisch is ä Dörpsche bei Öskerche. 854 is üvver et dat eeschte Mol jeschrieve wurdde. Sick 1954 heeßt et Dom-Eisch. Et war anno dozomol ens im Kölsche Dom-Kappitel. Doher hät et och de staatse Kirch, wodrup die Eischer janz stolz sin. De Lück do sage ävver immer noch Eisch zo erem Dorp."}
{"id": "523154", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Büdd es dat watt op Huchdütsch Badewanne jönannd weed. Meest es s us Zenk, Plastik, vreuer och us Holz. D ischde Büdde wore Pötze. Do wood dr Dräck aavjeschrubbt on vresch Wasser koom dörch dr Rään övv dörch Siife, di örän leefe. Spiir stänge Kübbele en d Buud, meest en d Kösche. Doren wood jöweiche un erjendwann koom enne op d Jödanke, dat mo dodren och baade kann. Heeß Wasser wood en dr Flötekessel jömaad. Vass en d Wand äjebouwd woode Büdde isch völl spiidr. Öt weed völl dova jömulld, dat en d schläte Zitt isch d Kenger, dann d Mamm un zm Schluss dr Papp en dat sälve Wasser baade mood. Ön Büdd packd hü z daachs onjeväär 150 Liter Wasser. En d leitzde Joohre wäde Büdde mi un mi dörch Dusche ersatze. Döck speld och d Büdd en d Konst ön Roll, wi dat Beld Dr Duud van dr Marat un d Büdd va Jean Beuys bewiise."}
{"id": "523157", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onö Stüp es ön Jack,. Dr Stüp soll jäje dr Äfloss van öt Wäär schötze, dat heechd, hä soll dr Wenk, dr Rään un och d Sonn aavhalde. Önö Stüpp es meetzt ke fing Kleerstöck."}
{"id": "523173", "contents": "Lordi wooh en Bänd uß Finnlandt. Se han em Joohr 2006 der Grand Prix de Eurovision de la chanson jewunne. Optredde don se en koomije Kostüme fun Horror- un Fabelweese, woh mer de Jeseeschter vun dä Minsche doh dren nit süüt. Se spelle Hardrock. Jejründt han se sesch em Joohr 1992. Mr. Lordi Kone OX Hella Mana Get Hevy (2002) The Monsterican Dream (2004) The Arockalypse (2006) Deadache (2008) Babez for Breakfast (2010) To Beast or Not To Beast (2013) Scare Force One (2014) Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016) Sexorcism (2018) Killection (2020) Lordiversity (2021) Screem Writers Guild (2023) The Kin (2004) Dark Floors (2008) Dä Bänd ier Websigg Commons: Lordi – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523185", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lakinsk es ön Stadt ä Russland. S litt em Bözerk Wladimir. Lakinsk hod em Joohr 2009 onjöväär 15 700 Äwonner. Op Russesch schrievd mo se „Лакинск“. Lakinsk vängd mo op ön Kaad ca. 30 Kilometer em Südweste va Wladimir. Dat Städtche litt 120 m övver dr Meeresspeiel un lengkß dr Floss Kljasma, dä en d Wolga läuvd. Singe Orsprong had Lakinsk en öt 15. Joohrhondöt. Do stäng he öt Dörp Undol, dat en d Bösch vorzeechnet es. Em 18. Joohrhondöt woch an d Ställ önö jruße Buurehoff. 1869 wood di Ställ dörch ön Wävereij bökannd. Singe Naam kräät Lakinsk ävver isch no d Oktoberrevolutiun als dat Dörp no dr Revolutiunär Michail Lakin Lakinsk jödöövd wood. Isch 1969 wood Lakinsk ön Stadt. Wä öns no Lakinsk kütt dä soll sisch öns ö paar Minütte Zitt nämme un no d Kersch von d Ikone van d Joddesmodder va Kazan jo. Di es us öt Joohr 1693. Öt luund sisch. Lakinsk hat 2 Huchschülle, 1 Jümnasium un och ö Weisehuuß. Si Jeld vordeend mo ä Lakinsk och hü z Daachs"}
{"id": "523188", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Finis Terrae es önö Stommfilm, däm d Franzuse em Joohr 1928 driinde. Metjöspelld hand Ambroise Rouzic, Francois Morin, Gibois un Jean-Marie Laot. D Kamera bödeende Goesta Kottula un Jean Epstein kömmernde sisch öm d Rejii. Op di Insel Bannec läävde 3 Mond em Joohr viir Männer, di do mi schlääd als räät dörchkoome. S vaare jädde Daach met hön ald Boot op öt Meer öruss un sammele Tang, ön Wasserplanz, di s met öt Boot a Land brenge. Do weed dat Zeuch jödrüüd, iih öt en zwei Övvend vorbrannd weed. Us di Eisch weed Salz jöwonne, dat s vorkoofe, öm domet Jeld vöör d Famelije z vordeene. Beij önö Stritt schniid sisch enne van di Viir en dr Venger. No ön Zitt vängd dat a z schwääre un Ambroise, däm dat passerd es, weed schwoch krank un oohne Hölp wööd hä sterve. Ävver op di Insel jitt öt kenne Doktr un sing enzije Schangß es öt, met ö kleen Boot övver öt Meer no d näkßde Insel z komme. Jean-Marie helpd häm dobeij. Ävver och van d"}
{"id": "523197", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Am 27. Februar 2010 koom öt zo ö schwoch Ärdbebe ä Chile. Öm 6.34 Uhr UTC (d. h. Weltzitt) waggelde en d Regiun del Maule d Ääd. Jömeiße wood dobeij ön Stärkde va 8,8 op d Richterskala. Domet woch öt ee van d stärksde, di Chile en d leitzde 50 Joohr ärläävd had. Dr Schaade es siihr jruuß un öt kann erwaad wäde, dat völl Lüüh jöstorve send. En d ischde 12 Stond no öt Bebe woode 11 Nobebe jömeiße. Enne Daach no öt Bebe wood dova jösproche, dat mi als 120 Mänsche hön Lääve vorloore hand. Dörch dat Ärdbebe entstäng önö Tsunami, dat heechd ön huch Well, di met huch Tempo övver öt Meer rast un dobeij alles platt maad, wat öm en dr Wäch kütt. Am 27. Februar öm 18 Uhr Weltzitt woch di in d Medde van dr Stelle Ozean akomme. Schäde wääde erwaad. Enkelheete övver öt Bebe ä Chile Commons: Ärdbebe ä Chile am 27. Februar 2010 – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523203", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Varnenum woch önö jallo-römische Tempel, dä tösche Mönster un Breenich stäng. En d Joohre 1907, 1911, 1923 un 1924 wood he jöjraave un opjöschrävve, watt en d Ääd z vänge woch. Önö Ussjräver, dr Max Schmid-Burgh, schreev op, dat op d Hüühde övver Mönster drei Tempele jöstange hodde. Di bösooße zm Deel ongerscheedlich Alder. Watt Schmid-Burgh vong, wore nävver Keie ö paar Nolde, Näähl, Mönze un Scherver. Alles wood opjöhovve, jäng ävver em Zweide Weltkresch vorloore, su dat hü z Dachs dat alles mä noch en d Bösch steehd, mo sisch dat ävver bes op di Keie net mi akikke kann. Drei Täfelcher zeeje ävver, wovör die Tempele dowoore. S zeechde dr Jott Varneno un d Jöddin Sunuxal, su dat mo dovan ussjo kann, dat di Tempele vöör beede Jottheete jöbouwd woode. Em Norde van d vreuere Tempele jitt öt noch mi Muure, ävver he wood bes hü net jöjraave. Em Joohr 1989 vong d Stadt Oche, di Eejödömmer es, a, di Muure, di komm noch z erkänne woore, op ön Hüühde van onjöväär enne Meter op"}
{"id": "523206", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) George Irving (* 5. Oktober 1874 ä New York, † 11. September 1961 ä Hollywood) woch önö Filmschauspeller un Regisseur us d USA. Hä driinde un spelld ä mi als 200 Filme. Zo d bökanndste Filme va Irving jehüre „Ab Lincoln in Illinois“, (Abrahm Lincoln ä Illinois), „A Night at the Opera“ (Ön Naahd en d Oper) un „Son of Dracula“ (Dr Jong va Dracula). Ävver och Stommfilme jehüüre zo si Wärk. Tösche 1914 un 1923 werkde hä als Regisseur. Singe ischde eeje Film entstäng em Joohr 1914 met „The Jungle“ (Dr Urwald), singe leitzde woch „Floodgates“ (Schleusepooze) 1923. 1914 vong hä och sälv at a, en Filme met z spelle. He woch „Paid in full“ (Janz bözahhld) singe ischde Film. Öt leitzde mol stäng hä 1954 en dr Film „Omnibus“ vöör d Kamera. 253 Rolle ä Filme un 35 mol als Regisseur könne sisch see losse. George Irving hod ön Famelisch, di us ön Vrau un zwei Dööhtisch böstäng. Am 11. September 1961 storv hä an önö Häzzschlach. Filme va Irving"}
{"id": "523213", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Preem, ejentlich d William Prym GmbH & Co. KG, es öt äldste Famelieongerneeme, dat öt ä Dütschland jitt. Preem had dr Setz ä Stolbersch. Jöjründ wood Preem em Joohr 1530 dörch William Prym ä Oche. Hä woch önö Joldschmedt, dä öt sisch op öt Werke met Koffer un Messing däng. Als hä Ärjer beij di Öscher kräät, trock hä met Sack un Pack no Stolberch, wo öt häm ösu jott jäng, dat hä jrüßer un jrüßer wood. Bösongisch öt Vorwerke van dat vädije Metall zo Halvvädischwach braat häm völl Jeld en d Teisch. 1885 ervong mo beij Preem dö Druckknööf, di dat Werk op d Welt bökannd maade. Ävver och dörch Nolde maade hä va sisch mulle. Zo di Zitt hod Preem ö zweide Werk ö Österreich, dat ävver no dr Zweide Weltkresch net mi zo öt Ongerneeme jöhood. Isch 1955 kutt Preem öt wärm opkoofe. Önö Deel va Preem, dä onger dr Naam Prymmetall leef, wood em Joohr 2002 zösamme met öt Walzwerk va Preem an d Norddütsche Affinerie vorkooft. 2007 troff öt Preem häll."}
{"id": "523216", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Druckknoof, op Huchdütsch weed va Druckknopf jösproche, es önö Vorschloss, öm zwei Deeler metönee z vorbäje. Meeßd weed hä vöör Stoffe jöbrud. Önö Druckknoof bösteehd us zwei Deeler. Dat ee Deel hat ö kleen Köppche, dat jönau en ö Louch öräpaaßd, dat dat zweide Deel had. Deut mö dat e Deel vass jäje dat zweide Deel, dann schnappe beede änee un könnö mä mät Kraff wärm us öree jötrocke wäde. Spannung ä kleng kläng Väährcher en dat Deel met dat Louch sorje dovör, dat beede vass anee hange bliive. Druckknööf send meeßd us Metall, säldener us Plastik. Druckknööf send at lang vöör Christi Jeburt bökannd. Su vängd mo di at bei d Terrrakottaarmee va Qin Shihuangdis, watt önjöväär 200 Joohr vöör us Zittrechnung woch. Di os bökannde Druckknööf stamme ävver us öt Joohr 1885, als Heribert Bauer s ervong. Weltwitt bökannd woode s ävver isch dörch dr Preem, dä öt schaffde, s ä jruuße Maschine herzöstelle. Dat woch 1903."}
{"id": "523228", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Wengkter es nävver öt Vröschjoohr, dr Sommer un dr Herbst enn van d viir Joohreszitte en d jömääßichde Zone van os Ääd. Op d Nordhaalvkowel vängd dr Wengkter am 21. Dezember a un weed am 21. Määz van öt Vröschjoohr aavjölöößd. Op d Südhaalvkowel es am 21. Juni Wengkteraavang un am 22. övv 23. September wäßeld dann do d Joohreszitt. D Ursaach vöör d Joohreszitte un domet och vöör dr Wengkter es dorä z söcke, dat d Aaß van os Ääd net jönau jraad, dat heechd senkräät zo d Richtung op di s sisch öm d Ääd driind steehd. Domet kritt önö Deel van d Ääd mi Ledd aav met als d anger Siij. Mi Ledd bödüüt mi Wärmde un domet heechd dat Sommer, winnijer Ledd dojäje Kälde un domet Wengkter. Dat Beld zeechd dat jönau: Commons: Winter – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523230", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Sommer es nävver dr Wengkter, öt Vröschjoohr un dr Herbst enn van d viir Joohreszitte en d jömääßichde Zone van os Ääd. Op d Nordhaalbkowel vängd dr Sommer am 21. Juni a un hüüd am 23. September op. Op d Südhaalvkowel välld en di Zitt dr Wengkter. Dojäje had d Südhaalvkowel dr Sommeraavang am 21./22. Dezember un weed am [21. Määz vang öt Vröschjjohr aavjölöößd. D Längde van dr Nordsommer un dr Südsommer ongerscheed sisch jett. Dä op d Nordhaalvkowel es ö Ideeche länger ävver och jett melder als dä op d Südhaalvkowel. Dat had met d Ussrichtung van d Äädaaß zo d Sonn z do. Wi di Joohreszitte zstand komme, zeechd dat Beldche:"}
{"id": "523231", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Vröschjoohr es enn van d Joohreszitte Vröschjoohr, Sommer, Herbst un Wengkter, di mo en d jömääßichde Zone van os Ääd vängd. Op d Nordhaalbkowel vängd öt Vröschjoohr am 21. Määz a un hüüd am 21. Juni op. Op d Südhaalvkowel es dat angisch. Do weed dr Wengkter am 22./23. September dörch öt Vröschjjohr aavjölößd un vängd si Äng am 21. Dezember. Wi d Positiun van d Ääd un d Richtung van d Äädaaß zo d Joohreszitte vüürd, zeechd dat Beldche:"}
{"id": "523232", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Herbst es enn van dö viir Joohreszitte, di mo en dö jömääßichde Zone van os Ääd vängd. Dr Herbst litt tösche dr Sommer un dr Wengkter. Dr Aavang van dr Herbst op dö Nordhaalvkowel es am 23. September, si Äng had hä am 21. Dezember. Op dö Südhaalvkowel es dat angisch. Do vängd dr Herbst am 21. Määz a un hüüd am 21. Juni op. Wi dö Positiun van dö Ääd un hör Aaß zo dö Joohreszitte vüürd, dat zeechd dat Beldche."}
{"id": "523233", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hans von Aachen (* 1552 ä Köllö; † 4. Määz 1615 ä Prag), watt op Ripoaresch met Hans va Oche övversatze weed, woch önö Moler. Hä wood ä völl Länder va Europa bökannd, da hä net mä ä Dütschland, sondern och en dr onaavhängige Staat Bayere, ä Italie un de Tschechei läävde. Hä vordeende si Jeld u. a. als Hoffmöler. Övv Hans öns ä Oche jöwää es, weeß mo net. At als Kengkveel op, dat Hans jood zeechne kutt. Spiir kräät hä ön Usbeldung als Moler van önö Mann us Antwerpe. Wä dat woch, wood net övverlävverd. Hä woch jöraad met sing Usbeldung vädich, da trock öt häm no Italie. Sing ischde Tuur jäng no Venedich. Do werkde hä ön kotte Zitt, reisde ävver no knapp ö Joohr wiir no Rom. Do liirde hä anger Künstlere kenne, di häm dozo vorholpe, besser z wääde. Hä vong sing eeje Art, Belder z mole un net mä ösu, wi öt angere Moler vörjoove. Bökannde Künstlere könne och Jeld vordeene uns u fluppde öt Hans, Opdräch a Land z träcke"}
{"id": "523249", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld Selbstbildnis von Hans von Aachen, op Ripuaresch Sälvsbeldnes va Hans va Oche, es ö Beld, dat dr Könstler va sisch sälvs gemold had. Öt entstäng öm öt Joohr 1574 un es ee van di vreue Belder, di Hans va Oche jömold had. Övv dat Beld ä Kölle övv ä Italie entstange es, kann net met Sescherheed jösaad wäde. Opvallend es, dat en öt Beld Kopp un Krach hell bölööd send. Dodörch entsteehd önö jruuße Ongerscheed tösche dr Hengerjrond un dä jemolde Käll. Di Aart un Wiiß, wi Hans sisch molde, paaßd zo di damols vorbreide nederländische Molerei. Dojäje vängd mo em Hängerjrond met dat Ovendruuh jätt, dat zo di Molerei paaßd, di d Könstlere ä Venedich notzde. Doher kann us dat Beld net jöschlooße wäde, övv öt en d dütsche Zitt övv en d Zitt ä Italie entstäng."}
{"id": "523252", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Bross van d Vrau jöhüüd zo d Jöschlächtsdeeler. S deene dozo, dovöör z sorje dat ö kleng Kengk, önö Säuchleng, jätt z eiße kitt. Drüse en d Bross sorje dovöör, dat Melch entsteehd. D Produktiun va Melch es eejentlich di Opjaav, di ön Bross nüdisch maad, ävver wenn mo sisch d Bröss va Säujedeere akikkd un di met d Bröss va Vraue vorjlichd, dann sitt mo d ärje Ongerscheed en d Jrüüde. Bröss va Vraue send em Vorhäldnes jrüüßer als di bei Deere. Doruss schlösse d Wesseschaffler, dat Bröss och vöör d Männer do send un dönnö jett z kikke beene solle, s dodörch heeß op Vraue mache. Bröss entstönd at beij d Entweggelung us öt Ei en dr Modderliiv, su dat Jonge un Mädcher Bröss hand. Dat send am Aavang ävver mä kleng Knübbelcher, di sisch beij beede komm ongerscheede. Isch en d Pubertät, dat heechd beij d Entweggelung vam Kengk zm jonge Ärwaaßene, waaße d Bröss van d jong Vraue, beij d Jonge bliive si wi so wore. Dat beij Vraue Bröss jrüüßer un"}
{"id": "523253", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Beld Allegorie des Friedens, des Wohlstandes und der Künste, watt op Ripoaresch met D Dostellung van dr Vreede, dr Wollstand un d Könste övversatze weed, es ö Beld van Hans va Oche us öt Joohr 1602. Öt es ä Öl jömolt. D Jöddin van dr Vreede litt, önö Mai van önö Ölboom en d Häng, puddelnakß tösche zwei anger Vraue. Dobeij kikkd s us öt Beld öruss no dä, dä sisch dat Beld jraad akikkd. Dodörch weed mo als Akikker en dat, watt op öt Beld jözeechd weed, ä bötrocke. Enn van di anger Vraue es d Jöräätichkeed. S hat ö Schwärd en d Häng. Di Vrau hänger d Jöddin van dr Vreede es bökleed. Hans va Oche övvermaalde önö Deel van öt Schwärd, dat s en d Häng häld, met önö Jlobus un moolde zösätzlich önö Pinsel un Värvpöddcher en d anger Hand. Dodörch maade hä di Vrau zo ön Persun, di d Wesseschaff en hör Zitt dostelle söll. D Waffe dojäje liije kapott op d Ääd öröm. S wääde net mi jöbrudd. Di dreide"}
{"id": "523256", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mariana Bayón (* 1991 ä Torreón, Coahuila) woch d ischde Jöwännerin van Mexicos Top Model. Dodörch had öt Mariana 100.000 US$ als Priiß kräje. Zosätzlich dorv öt beij enn van d beitzde Modelajenture vörspräche. Ön Reiß no London un San Francisco woch och noch vöör Mariana dren. Jätt övver öt Mädche FMD – Mi övver Mariana Bayon"}
{"id": "523260", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Der Raub der Proserpina, watt op Ripoaresch Proserpina weed jöklaud heechd, es ö Beld van Hans va Oche. Öt stammd us öt Joohr 1589. Pluto, dr Jott van d Ongerwält, schnappd sich öt Proserpina, d Doohter va Ceres. Jäjä hörö Well brengd hä dat Vrommisch än d Ongerwält. Ceres maad sisch jruuße Sorje öm öt Proserpina un bett Pluto, dat hör Doohter d Hälvde van öt Joohr en d Ovverwält vorlääve darv. Di anger Hälvde vorbrängd Proserpina dann beij Pluto en d Ongerwält. Us Sorch lädt Ceres em Herbst un em Wengkter nüüß waaße. Dat Beld zeechd dä Moment, wo öt Proserpina va Pluto jöschnappd weed. Em vöschde Deel van öt Beld send d Okeanide z see, di beij Proserpina woore. Dat Vörbeld van Proserpina woch ön Fijur, di dr Beldhower Giambologna ä Florenz opstald."}
{"id": "523261", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sa Calobra es ö kleen Dörp em Nordweste van d Insel Mallorca, Spanie. Sa Calobra hat mä ö paar Hüssjer. Bökannd wood dat Dörp dörch sing Laach. Nävver ön Reijß met öt Scheff jitt öt di Möjölichkeed met öt Auto un dr Bus z vaare. Dann moss mo enn siihr schünn Kurvestrooß vaare. D MA-2141 es 12,5 km lang un vüürd övver Brögge un Kurve, doronger ön 270°-Kurv un 12 Hoohrnoldekurve. Antonio Paretti bowde dat jo Stöck. Dr Aavang had di Strooß op ön Hühde va 780 m. S hüüd ö paar Metere övver dr Wasserspeijel op. Dat leizde Stöck bes no Sa Calobra moss mo dann z Voss jo. Wä well, da kann äver och met öt Scheff no Sa Calobra komme. Mo lääd dann an d Bucht va Sa Calobra a. Scheffstuure wääde döck ajöboohne. Sa Calobra es beij d Turiste siir bökannd. Öt jitt Daach, do komme bes z 30.000 Mänsche en dat Dörp. Dann es he dr Bär loss. D meetzde dränge sisch op d änge Wääch no d Bucht. Dobeij jeed öt"}
{"id": "523267", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beldnis va Joseph Heintz es ö Beld, dat Hans va Oche zeechd un va Joseph Heintz öm öt Joohr 1584 jömold wood. Joseph Heintz, önö Moler us d Schweiz troff Hans va Oche öm öt Joohr 1584 ä Rom, wo Heintz ä d Wärkstatt va Hans werkde. Do äntstäng och dat Beld, dat Hans met önö nodänkliche Bleck zeechd. D Zosammearbeed tösche di zwei jäng och ä Prag wiir. Opvallend an dat Beld es, dat dä övvichde Deel van öt Beld spiir drajösatze woode es."}
{"id": "523272", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pluto woch dr jrieche-römische Jott van d Ongerwält. Pluto woch dr Jong van Saturnus, dä ävver va Jupiter öt Räät vorloore hod, övver d Wält z rejiire. Di wood dann onger Neptunus un Pluto opjödeeld. Pluto trock dr Köttöre un mood en d Ongerwält, di ävver schwazz un düster woch. Känn Vrau woohl met häm dohä jo. Su schnappde hä sisch Proserpina, d Doohter va Ceres. Commons: Pluto – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523273", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ongerwält es dä Deel van d Wält, wo dr Mänsch, eemal jöstorve, hänkütt. En d ald Kultuure ongerscheed mo d Hääre van d Ongerwält. Su woch beij d ald Jrieche Hades, däm d Römer dr Naam Pluto jovve, däjännije, dä do z saare hod. Sing Vrau woch Persephone. Önö Möpp met drei Köpp, Kerberos, paaßde op, dat alles met rääte Deng zojäng, dänn Lävende dorfe net en d Ojerwält. Ö Scheff, dat va Charon jövaare wood, braad di Duude op dr leitzde Wääch övver dr Floss Styx. He joov öt d Böjreffe Nifheim un Helheim vöör dö Ongerwält. D Jöddin Hel hod he z saare. Känn Fähre, ön joldö Bröck moss dä Duude övversteeje, öm en d Wält z komme. Och anger Kultuure kannte d Ongerwält. So jitt öt di beij d Römer, d Äjüpter, en öt Zweistromland un och beij d Kelte. Sälvs d Hinduiste un d Buddhiste suwi d Majas kannte ön Ongerwält."}
{"id": "523276", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Dalli es ön Firma ä Stolbersch. S ställd Seef un Weischpolver her. Wä at öns dörch dr Aldi jöjange es, dä kännd öt Weichpolver Tandil. Dat kütt us d Kässele van dr Dalli. Dalli jöhüüd zösamme met anger Firme d Famelisch Weetz. D Weetze send och noch d Eejödömmer va Mäurer un Weetz, di Pervüm maache. Usserdäm jöhüüd dönö d Chemie Jrönedaahl, di öt sisch op d Produktiun van Medikamente deed. Jätt övver dr Dalli"}
{"id": "523277", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Chemie Jrönedaahl, op Huchdütsch weed van d Chemie Grünenthal jösproche, es ön Firma ä Stolberch. S wood 1946 jöjründ. Z sarre had d Famelisch Weetz, dör och dr Dalli un d Firma Mäurer un Weetz jöhüüd. Jrönedaahl woch d ischde Firma ä Dütschland, di öt Penecellin op dr Maad braade. En d 60er Joohre maade Jrönedaahl wältwitt van sisch mulle. D Firma hod öt Conterjan op dr Maad braad. Dobeij zeechde sisch, dat dat Meddel beij schwanger Vraue schwoch Voränderungen an öt onjöboore Kengk vorursachde. Völl Kenger koome messjöbeld op d Wält. Jrönedaahl had nävver d Jöbäude ä Stolberch och ö jruuß Wärk ä Oche. Och em Ussland es Jrönedaahl met Böteilijunge vortroone. Jätt övver Jrönedaahl"}
{"id": "523278", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Dostellung van dr lange Türkekresch, op Huchdütsch sprechd mo van d Allegorie auf den sogenannten Langen Türkenkrieg, zeeje Situatiune us dr Türkekresch, dä en d Joohre 1593 bes 1606 aafjäng. Öt es en Serisch va Belder, di Hans va Oche tösche 1603 un 1605 molde. Rudolf II. vüürde dä Kresch jäje d Osmane. Dodörch woode jruuße Deeler va Unjarn un Sövvebürje kapott jömaad. Kaiser Rudolf II. sooch sisch als dr Jöwänner, ävver wä jönauer häkikkd, dä ställd vass, dat dat net stämmde. Dä Kresch höd Rudolf II. bo dr Kopp jökooßd. Hans va Oche molde 5 Belder zo dat, watt damols paßeerd woch. D Belder sänd net all erhalde blävve: Vöör Istanbul weed dr Kresch ärklärd D Schlachd va Hermannstadt D Schlachd va Sissek D Schlachd va Kronstadt Op ee Beld weed dr Prajer Ongerhändler jraad dr Kresch erklärd. Hä steehd do un hat Kette a sing Vöss. Änger Belder zeeje Schlachte, di dörch d Hölp van dr Hemmel jöwonne woode wore. Di Belder woode en d Schatzkammer van Rudolf II. opjöhovve. S zeeje Lüüh us"}
{"id": "523280", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Flaaßbach es önö Baach, dä dörch Bösbisch läufd. Singe Orsprong had dr Flaaßbach en d Bende tösche Bösbisch un Breenich, önö Deel van si Wasser kütt och us önö klenge Pötz en d Hostet, ön Strooß ä Bösbisch. Singe Naam kräät dr Flaaßbach dovan, dat vreuer hee d Vorbräscher vöör d Abteij ä Mönster werke moote. S hand an dr Baach Flaaß jöweische un vorarbeed. Scherver, di en d Nööhde van dr Flaaßbaach vonge woode send, zeeje, dat öt at en öt 9. Joohrhondöt Männsche hee jöjovve had. Us di es spiir Bösbisch woode. Dä mä winnije Kilometer lange Siif münd en dr Mönsterbaach, d Inde, wi völl Lüüh saare. Jätt övver Bösbisch un singe Baach"}
{"id": "523281", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ann Forrest (* 14. Aprel 1895 ä Sønderho; † 25. Oktober 1985 ä San Diego, USA) wood als Ann Kroman ä Dänemark jöboore. S woch ön Schauspellerin en d Stommfilmzitt. Ann trock va Dänemark no Amerikka un speld hörö ischde Film em Joohr 1915, dr ischde va zösamme 33 Filme, doronger The Grim Game. Dobeij trock sö öt vöör, Rolle va Vraue z övvernämme, dönö öt döheem jott jöveel. Döck vong öt ä d Filme a z kriiche. Völl Lüüh saare, dat Ann sisch zm Star jökresche hod. Ann woch ö nett Vromisch un dat holp hör, Rolle z vänge, wo öt ä Jösällschafftsdrame optroon. Em Joohr 1931 trock Ann Forrest sisch janz us öt Filmjöschäff zöröck. Öt Lääve va Ann Forrest"}
{"id": "523282", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hebe Maria Camargo (* 8. Määz 1929 ä Taubaté en Brasilije) es ön Schauspellerin."}
{"id": "523286", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pichilemu es ö kleng Örtche van em Joohr 2003 onjeväär 12392 Äwohner. Öt litt em Süde va Chile. D Websiij van öt Örtche"}
{"id": "523287", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anna Maria Kaufmann (* 1964 ä Edmonton, Kanada) es ön Sängerin, di Opöre un Musiköls sängt. Anna Maria wood ä Kanada jöboore. Sö hod ävver önö heeße Drooht no Dütschland. Hörö Uurjruußpapp komm va do un met 17 Joohr koom sö öt ischde Mol ä dat Land. Sö werkte un stäng dobeij öt ischde Mol op ön Büühn. Ä Düsseldörp studiirde Anna Musikk. Em Joohr 1990 hod sö d Möjelichkeet ä Hamburch en öt Musiköl Das Phantom der Oper z sänge. Dat fluppde ösu jott, dat sö mi als 500 Vörhäng sooch. 1,5 Milliun Plaate woode vorkoovd. Spiidr, dat woch öm 1997, trock öt Anna Maria wärm zöröck no Kanada, wo sö ä Opöre optroon. Ävver och ä Dütschland (Wissbaade, Bremen) un Österreich (Wien) woch sö z hüüre. Wä net ösu jäähr en öt Teatr jeed, dä kutt Anna Maria Kaufmann em Joohr 1997 och em ZDF beij dr Tatort see un hüüre. Dat Leddche „Das andere Leben“ bliid völl Lüüh em Uuhr. Anna vorzalld, dat sö och jäähr beij Vossballspeller d Nationalhümne jösonge had. Dat passeerde"}
{"id": "523288", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld Befreiung der Andromeda, Entfesselung der Winde durch Aeolus und Aeneas es va Hans va Oche op beede Siije van ön Alabasterplaat jömold. Öt entstäng öm öt Joohr 1600. Di zwei Belder, di hü z Daachs en d Sammlung va Schloss Ambras ä Wien z see send, woode op di vöschte un d hängischde Siij van ön fing poliirde Alabasterplaat, di 38 mol 45 cm jruuß es, jömold. S zeeje Belder us d ald Mütolji. Op di enn Siij van di Plaat weed jözechd, wi Andromeda vreijölosse weed. Op d anger Siij kann mo sisch akikke, wi Storm entstäng als Aeolus sisch usstobe dorv."}
{"id": "523293", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Pötz es ön Aasammlung va Wasser, di z. B. op ön Strooß, op önö Plei övv en önö Bend stooh blävve es. Pötze send döck dr Orsprong va kleng Siive övv Bääch, wi mo beij dr Flaaßbaach jott see kann. Pötze deene en d Natur völl Deere als Lävensraum. So bruche kleng Deere, wi d Molche, Vreusche un Salamandere sun Ecke, öm lääve z könne. Döck bliid dat Wasser en önö Pötz net lang stooh. Es öt ävver ösu lang en dat Louch, dat voll jöloufe woch, öm d kleen Deercher Zitt z jävve, us öt Ei z kruffe övv als Larv z övverlääve, dann had dä Pötz jönau dat jödooh, watt hä do kann, ö Biotop jöbeäld. Dat Wasser ä Pötze kann va ongerscheedliche Ställö komme. Su kann öt Räähnwasser see, ävver och Wasser, dat us dr Bohm kütt, Jrondwasser. Su Wasser bliid en önö Pötz meeßd lang. Em Wengkter kütt och Wasser us dr Schnii dozo. Schneiwasser es vöör d Deere ävver net van ö sun jruuße Roll, do öt öm di Zitt z"}
{"id": "523296", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Schünnö un öt Biiß es ö Musiköl us öt Joohr 1994. Dr ischde Vörhang veel am 18. Aprel 1994 op dr Broadway ä New York. Dat Musiköl spelld als Märsche. Önö Prenz stüsst ön ärm Vrau vöör dr Kopp. Hä vängd di Vrau fiiß, es hör kott un jaachd sö zöm Deuvel. D Vrau weed dorophen zo ön doll Vrau, no döch sisch jädde Mann dr Hals vordriine wööd, un vorzälld dä Prenz, dat Schünnheed us öt Häzz kütt. Dä Prenz well sisch entschöldije, ävver dat helpd häm net mi, di Vrau had häm zo ö Biiß jömaad, vöör dat all Vraue vottloufe. Zosätzlich wääde all di Lüüh op öt Schloss zo Jöscheer, loufe als Tasse un Pött öröm. Isch wänn hä van ön Vrau Leevde aavkitt, un dat bövöör öt leitzde Blatt van vorzaubernde Blomm aavvälld, dann weed hä wärm zo dä Prenz, dä hä vreuer woch. Solld dat net fluppe, send s all vöör iwisch vorloore. Öt bliid häm mä dörch önö vorzaubornde Speijel, ön Rutt no drusse, dörch di hä alles dat see"}
{"id": "523297", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Kääzelöter es ö Jöställ, dat dozo deehnt, Kääze op z nämmö un sö dobeij su z plazeere, dat sö oohne zö dröppe, vass stönd. Hüüh z Daachs hand d Hüüser Strom un bruche kenn Kääze mi, ävver Kääze un Kääzelötere wääde wiir jöbrudd. Dozo drädd beij, dat Kääze schünn ussänd un dovöör sorje, dat öt dö Lüüh jott jövälld. Ävver och ä bösongisch Situatiune wääde döck Kääze jöbrudd. Dänkt mo mä öns a Kerche. Do brenne sö z. B. op dr Altar."}
{"id": "523298", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) The Black Crook es öt ischde Musiköl, dat jömaad woode es. Dat Stöck, dat en öt Ripuaresche met Da schräje Vouwel ä Schwazz övversatze weed, wood am 12. September 1866 op dr Broadway ä New York iischopjövüürd. Dat Stöck veel net mä dörch sing Längde va 4,5 Stond un 475 Opvürunge op. D Musikk stammde och us önö Hoof anger Stöcker, di he zösammebraad woode wore. Op d Büühn woch döck dr Bäär loss. Aav un zo stänge bes zo 70 danzende Vraue öröm. D Ziegfeld Follies mösse sisch dat he aavjökekke ha. Önö Zaubörer en önö schwazze Ömhang es di Fijur, öm di öt sisch meeztöns driihnt. Dat Stöck spelld en dr Harz öm öt Joohr 1600. Völl kütt enne bökannd vöör, wenn mo Der Freischütz va Karl Maria von Weber jölääse hat. Ald Ongerlaare saare ävver, dat dat Stöck schwoch z vorstooh woch un döck dörjee z see schingde."}
{"id": "523299", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mäddche nännt mo Kenger, di noch kenn Vraue send. Dat Alder, wann mo ö Mäddche Mäddche nännt, es schwoch vasszölääje. Dat hängd van d Kultuur aav. Ä Europa jeehd mo dova uss, dat ö Kengk bes zöm Alder va onjöväär 9 – 10 Joohr ö Mäddche es. Ä anger Kultuure kann sisch dat ävver ongerscheede, su dat Mäddcher do en dat Alder at als Vraue ajöseeh wäde. Öt zeechd sisch, dat op 1000 Mäddcher 1050 Jonge jöboore wääde. D ischte Joohre övverlääve Mäddcher ävver bässer als Jonge, su dat dat Vorhältnes sisch op 100:104 aapaaßd. Dä Böjrevv Mäddche weed ävver net mä vöör Kenger jöbrudd. Dozo zälle: Mo sprechd van ö leed Mäddche, wenn mo Prostituiirde meent. Ö jövalle Mäddche es ön Vrau, di kenn Jongfrau mi ess."}
{"id": "523301", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ziegfeld Follies, d Jäcke van dr Ziegfeld, woch ön Revü, di tösche 1907 un 1957 op dr Broadway ä New York vöör Opsee sorchde. S vorändernde dörch hön Aart di anger Stöcker, di en di Zitt opjövüürd woode. En d Revü van d Ziegfeld Follies jäng öt mä öm d Musikk un öt Danzö, ön Handlung jööv öt komm. Dat woch och net nüüdich, di Lüüh koome wäje d nättö Vraue, di öt do op d Büühn zö see joov. Watt d Ziegfeld Follies op d Büühn zeechde, vorjlesche völl Lüüh met dat, watt anger Schows braate, ävver öt woch net ösu aröschisch, wi anger Büühne öt zeechde. Zwar veel aav un zo at öns ön Bross us d Bluuß, ävver dat woch dat, watt öt Volk erwaade, un öt hodde Spass dra. Bökannde Stärcher send us d Ziegfeld Follies hervör jöjange. Dozo jöhoote Sophie Tucker, öt Fanny Brice suwi Dorothy Dickson un Barbara Stanwyck. Öt Fernsehe vordrängde d Ziegfeld Follies, un em Joohr 1957 wood öt Projramm äjöstald. övver d Ziegfeld Follies"}
{"id": "523302", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Fanny Brice (* 29. Oktober 1891 ä New York; † 29. Mai 1951) wood als Fania Borach jöboore un woch ön Sängerin un Schauspellerin, di beij d Ziegfeld Follies optroon. Fanny jäng at em Alder va 8 Joohr no öt Teatr, nodämm höt d Schüll jöschmesse hod. Öm beij öt Wärk bässer zöräät zö komme, ändernde höt dr Naam no Fanny Brice. Öt spelld op d Büühn meeßd löstije Rolle. Tösche 1910 un 1930 woch Fanny ee van di Stärcher, di d Ziegfeld Follies örussbraad hod. Met d Famelisch hod Fanny Brice net völl Flupp. Dreimol woch höt vorhiirod. Dobeij woch dr zweide Mann önö Vorbrecher, dä hänger Jittere jöhood. Hollywood driinde önö Film, dä Funny Girl hosch un ä Deele öt Lääve va Fanny Brice böschriivd. Als di Zitt op d Büühn z Äng jäng, maade sö hör Jeld dodörch, dat s em Radio z hüürö woch. Öt kleng Kengk Snooks woch hör Roll, di sö at us d Ziegfeld Follies Zitt kand. Fanny Brice Lääve ä knappe Wööd"}
{"id": "523303", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Sophie Tucker (* 13. Januar 1887 ä Russland; † 9. Februar 1966 ä New York) woch ee Stärche, di d Ziegfeld Follies örussbraad hand. At als Kengk koom Sophie no Amerikka un noohm do no d Hiirod met Louis Tucker däm singe Naam Tucker aa. Hörö ischde Optrett hod Sophie em Joohr 1906 ä New York. Drei Joohr spiidr, 1909 vong sö dr Wääch no d Ziegfeld Follies. Dodörch wood Sophie bökannd. Dörch d Zösammearbeed met Ted Shapiro entstänge hör bökanndste Musikkstöcker. Sophie schaffde och dr Sprong en dr Tunfilm, wi Rolle ä Filme us d Joohre 1929 un 1938 zeeje. D Filme va Sophie Tucker"}
{"id": "523304", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Bluuß es ö Kleerstöck, dat va Vraue jödraare weed. Dr Naam Bluuß stammd van d Franzuse, di hand dat Wood Blouse, watt Voormannskeel heechd. Dat woch önö Keel, däm d Krützvaahrer övver d Röstung jödraare hand. Hüüh z Dachs send di meetz us finge Stoff wi Sii övv Boomwoll jömaad. Dat woch vreuer angisch. Do wood och Polyester vorwerkd. Bluusö wääde ävver em Schnett van d Moode böäfloßd un dodörch valle sö döck angisch us. Dr Kraach, d Maue un Teische, di opjöniind send, all dat maat d Bluuß va hüüh us."}
{"id": "523305", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Linh Nga Nguyen (* 1982 ä Vietnam) es ön Schauspellerin, Dänzerin un Sängerin. Linh Nga Nguyen hod öt als Mäddche net jott. D Äldere hodde döck Kniiß un no ön Zitt trännde sisch Mamm un Papp vanee. Em Joohr 1999 maade Linh Nga Nguyen hörö Aavschloss an d Dänzschüll va Hanoi. Em Joohr 2000 steech sö en öt Filmjöschäff enn. 2006 maade sö dörch dr Film Quynh önö jruuße Schrett no vööre. Dat fluppde ösu jott, dat sö em jlische Joohr hör eeje Filmstudio opmaade. Kott dono reisde sö no Amerikka. Tösche 1999 un 2007 woch sö do ö paar mol em Fernsehe z see. Och en öt Musikkjöschäff steech Linh Nga Nguyen en."}
{"id": "523323", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Cincinnati es ön Stadt en dr Bundesstaat Ohio en d USA. Met ca. 330.000 Äwonner es öt d dreid jrüützde Stadt, di Ohio opzöbeehne had. En d jrüßer Jäjönd öm Cincinnati wonne sujar 2,1 Milliun Mänsche, wobeij ävver och Lüüh us dö Staate Kentucky un Indiana metjözälld wäde. Cincinnati lid jönau do, wo di 3 Staate Ohio, Indiana un Kentucky aneestüsse. Wä well, da kann zövoss no Kentucky jo, d Roebling Hängebröck vorbängd Cincinnati met dat op di anger Sii van dr Floss Ohio lijende Covington. Cincinnati entstäng em Joohr 1788 als en van d ischde Städt en öt Nordwestjöbiid. Damols wooch öt ävver mä ö Soldatelajer. Als dr Miamikanal väädisch wood un Cincinnati an d Baahn ajöschlooße wood, jäng öt met öt Städtche bärchop. Öt woode mi un mi Lüüh, di dohä trocke. En di ischde Joohre läävde völl Amerikkaner en d Stadt. Öm 1850 ändernde sisch dat ävver. Us Dütschland trocke mi un mi Lüüh dohen. Dat jäng ösu witt, dat bes zo 60 % van öt Volk dütschlandstämmich woch. Cincinnati had singe Naam van"}
{"id": "523324", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Ohio es önö Floss en d USA un es önö Zofluss van dr Mississippi. Hä dörchläufd d Staate Pennsylvania , Ohio, Kentucky, Illinois, West Virginia un Indiana. Sing Zoflöss brenge sujar Wasser us 14 Bundestaate. Dr Ohio had singe Naam van ön Indianersproch un bödüüd „Schünne Floss“. Dr Floss deende als lang als Transportwääch un woch vreuer ön Jrenz tösche di jruuße Jebiite, die mo Terretorie nannd. Hä jalt als d Jrenz vöör dr Sklavehandel. Em Norde van dr Ohio joov öt di net, em Süüde wahl. Dr Ohio deende at lang als Transportwääch, ävver sing Wasserdeepde reichde komm us, jrüüßere Scheffe öt Bövaare zo ermeuöliche. Dat ändernde sisch iich als Stammdämm jöboud woode un dodörch dr Wasserstand aajöhovve wääde kutt. Övver dr Floss Ohio"}
{"id": "523325", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bildnis der Erzherzogin Anna es dr Naam van ö Beld, dat Hans va Oche em Joohr 1604 jömoold hod. Rudolf II. joov Hans va Oche di Opjaav, vöör häm ön schünn Vrau met Jeld zö vänge. Öm häm dö schünnßde Vrau jözeechnet metbränge zö könnö, trock öt Hans och no Österreich un Norditalie. Ä Südtirol troff hä Anna. Watt beij dat Beld opvälld, es dä jruuße Jäjösatz tösche d Hoof Schmück öm dr Hals van öt Anna un dä vröndlische Bleck van di Vrau. Dat lätt ön jruußö Läävensnööhde anämme. Spiir molde Hans va Oche ö zweide Beld va Anna, d Vrau, di Kaiser Matthias hiirode. Dä Ongerscheed zeechd, dat Hans va Oche beij öt Moole jätt jökoohld hod, öm ön schünner Vrau zö präsenteere."}
{"id": "523326", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Karl Albrecht (* 20. Februar 1920 ä Esse; † 16. Juli 2014) es önö dütsche Ongerneehmer un zösamme met singe Broohr Theo Jründer van dor Aldi. Karl un Theo hodde öt als Kengk net jott. Sö moote vrasselö, öm rond zö komme. Dr Papp woch önö Berchmann, dö Mamm hod önö kleene Tante-Emma-Lade. Hä maade ön Liihr un övvernomm no dr Zweide Weltkresch öt Lävölsmeddeljöschäff van d Äldöre. En d köttzde Zitt bouwde di zwei 13 Jöschäfte op. 1962 entstäng önö ischde Aldi-Maat. Dä Naam Aldi kütt va Albrecht-Discount. En d 60er Joohre trännde d Brööhr Dütschland ä zwei Regiune op. Dr Norde kräät dr Theo, dr Süde jäng an dr Karl. Dö Jrenz woch en d Düsseldörper Eck. Övver häm weeß mo komm jätt. Hä es vorhiirod un had zwei Kenger suwi 6 Änkele. Karl läävd ä Essen. D Forbes-Liiß van öt Joohr 2010 zeechd, dat Karl d Nommer 10 onger d rischßde Mänsche es. Hä soll 23,5 Mrd. US-Dollar em Jeldbüll ha. Övver d Famelisch Albrecht"}
{"id": "523332", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Heinrich Boere (* 27. September 1921 ä Eischwiller beij Oche) woch ö Metjlett van d SS un wood am 23. Määz 2010 van öt Jörichd ä Oche böstroovd, ä Holland Mänsche ömbraad z ha. Hä moss läävenslang en öt Kitsche. Dä ä Eischwiller jöboorene Boere trock at als Kengk no Holland. Singe Papp koom va do. Met 19 Joohr troon hä dö Waffe-SS beij un kämpfde 2 Joohr an d Ostfront. Va 1942 a woch hä wärm ä Holland, un öt Kommando Feldmeijer, däm hä aajöhood, ongerstäng sisch, Anschläch jäje Weehrstandskämpfer z rääche. 54 Mänche woode dobeij ömbraad, an öt Stärve va 4 woch Boere böteilicht. 1949, dat heechd no öt Äng van dr Zweide Weltkresch, wood hä van ö Jörichd ä Amsterdam zm Duud vorurdeeld. Hä hod sisch do ävver at no Dütschland uß dr Stöpp jömaad. Do ändernde hä singe Naam un nannd sisch Bergmann. Hä läävde ä Eischwiller. 1983 stalltö dö Holländer önö Andrach, Boere a Holland usszölävvörö. Dozo koom öt ävver ni, dat loch dora, dat Boere dörch singe Beitrett zo d SS"}
{"id": "523334", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Van önö Beveelsnutstand weed jösproche, wänn di bötroffe Persun en ön Situatiun jöroone es, beij dör sö op jädde Vall jäjä ee Jösätz vorstüßd. Ee Jösätz jitt jätt vöör un dat zweide sätt jätt ajisch. Döck weed dä Böjreff beij Soldate jöbrudd. Di send dodrop voreidischd woode, hör Land op vräsch misch komm öruss zö deene un Beveele zö bövoljö. Dä Eid hand sö aavjölaad un dörfe däm net brääche. Aav un zo jitt öt ävver Situatiune, wo Soldate ä Laare komme, dat z. b. hön Jöweeße jätt angisch sätt övv ö Jösätz jätt angisch vöörjitt. Öt kütt zo önö Beveelsnutstand. En d NS-Zitt send völl Vorbräche paßeerd, di met önö Beveelsnutstand ärkläärd woode. En d DDR-Zitt leef völl aav, watt öt Jösätz vöörjoov, watt ävver jäje anger Jösätze vorstoss. Mo dänkd do mä äns an d Schuss op Lüüh, di us d DDR vottleefe."}
{"id": "523336", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Carew Tower, watt op Ripuaresch Käru Tauer ussjösproche weed, es öt zweidhükßde Huuß va Cincinnati. Hä brängd öt op ön Hüüdö va 175 Meter. Singe Naam kräät öt Huuß no önö Joseph Thomas Carew. Hä litt an enn van d Hauptstrooße, d Vine Street, en d Mäddö va Cincinnati. Met dr Bouw van dat Waahrzeeche va Cincinnati wood em Joohr 1929 aajövange. En di Zitt veel dr Schwazze Friddach, wo d Börs en d Knee jäng. Öm Jeld z spaarö, woode Backsteen beij öt Huuß jönomme. Jöpland woch, dat Plaate us Kalkstee vorwand wääde sollte. Dekoratiune us Metall, di vörjöseeh wore, woode och jöstreche. Zwei Joohr, dat heechd bes zöm Januar 1931, wood an dr Carew Tower jöwerkd, iih di 49 Etage väädisch wore. 128.000 m² Room vöör Büros entstänge, 4500 Dörrö woode äjösatze un 9000 Venstörö äjöhangö. Wö beij schünn Wäähr met dr Opzoch op öt Daach väährd, dä kann van do us noch 3 Staate kikke. Hä sitt Ohio, Kentucky un Indiana. Övver dr Carew Tower"}
{"id": "523337", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Riverfront Stadium ä Cincinnati (Ohio) woch öt vreuörö Stadion vöör dö Sportaarte Football un Baseball. Öt wood em Joohr 2002 aavjöresse. Öt Riverfront Stadium stammd us öt Joohr 1968. Damols kooßde öt önjöväär 48 Milliun Dollar. Em Joohr 1995 wood dr Naam van öt Stadium en Cinergy Field jöändört. Dobeij wiißd dä Naam op Cincinnati Energy hän, önö Lävverant va Änerji vöör d Jäjönd. Öt Riverfront Stadium woch öt ischde Stadium, dat kännö normale Rase hod. Dr Boom woch janz met Konstrase usjölaad. Em Stadium spellde nääver d Cincinnati Reds och d Cincinnati Bengals. D Reds trocke en dr Great American Ball Park öm, dö Bengals en öt nävveaa liiönde Paul Brown Stadium. Dat Stadium wood am 29. Dezember 2002 aavjöresse."}
{"id": "523339", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Aldi es ön dütsche Supermaatkätt, di wältwitt Waach vorkloppd un zo d jrützde jöhüüd. Met dr Aldi vong öt em Joohr 1913 a. Damols hod d Mamm van d Brööhr Karl un Theo Albrecht ö Lävölsmeddeljöschäff, dat d Kenger spiir övvernomme. Dat woch no dr Zweide Weltkresch. Di Zwei hodde ö jooh Hängche] un us dat ee Jöschäff woode mi un mi. 1960 hodde sisch di Brööhr Albrecht at en önö Aldi Nord un Aldi Süüd Dütschland opjödeehld. Öm di Zitt ändernde sisch ä Dütschland öt Vorhalde van di Lüüh, di äkoofe jänge. Sö woohle sich d Waach sälvs nämme un net mi bödeehnd wääde. D normal Jöschäffde läddö doronger un och dr Aldi jäng öt schlääter. Do koom dö Aldi-Brööhr önö Jödanke. Sö stalltö en dä Laade Rejale un mä ön böjränzde Zaahl a Waahr. Di woch ävver dütlich bellijer als di Waach, di mo ä anger Jöschäfte aajöboohne kritt. Lüüh, di do werkde, vong mo mä winnije. Ee övv zwei kroomde, un an d Kass sooß enne, da aaheld. Dat fluppde un spiir spronge och"}
{"id": "523340", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Covington, op Ripuaresch Kavington, es ön Stadt en dr US-Staat Kentucky. Als em Joohr 2000 jözalld wood, sänd sö op 43.000 Lüüh komme, di do läävde. Domet es öt dö vönvdjrützde Stadt ä dä Staat. Op d Kaat vängd mo Covington op d Hüüde va Cincinnati. Öt es met di Stadt dörch d Roebling Bröck vorbonge. Covington litt jönau do, wo dr Floss Licking en dr Ohio leuft. Dö Koordinate send 39_3_54_N_84_30_35_W John Gano, Richard Gano, un Thomas Carneal koovdö em Joohr 1814 ö Stöck Land, us dat spiider Covington wood. Va di Zitt a woss Covington jäddes Joohr. Mä en di Zitt van d jruußö Rezessiun joov öt Röckschläch. Covington zeechnöt sisch dörch heeßö un drüü Sommerö un kald Wenkterö us. Dodörch waaße he Planze, di mo sonß mi em Süüde vängd. Wä no Covington kütt, dä solld sisch ö paar Minütte Zitt nämme, öm sisch d Cathedral Basilica of the Assumption, Covington, op Ripuaresch Kerch van d Hemmelvaahrd akikke. Och d Mother of God Roman Catholic Church, dö Modder van d Joddes Kattolesch Kersch es"}
{"id": "523342", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Rome plow es ön Kombinatiun van önö Panzer un ön Planiirraup. Sö deende dozo, em Vietnamkresch Bööhm met dat an di Maschiin aabraade onjöväär 2 m lang schärp Mäzz ömzöhouwe. Dödörch solld öt dör Vietkong onmöjelich jömaad wääde, sich hänger Bööhm, Strüsch un Planze zö vorstääche. Met ö Jöweed va öm d 16 Tonne maade d Rome Plow alles platt watt hör en dr Wääch koohm. D Rome Plow wood öt ischde Mol em Joohr 1967 äjösatze. D Rome Plow op Beldcher"}
{"id": "523343", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Cuyahoga-Valley-Nationalpark es dor Naam van ö jöschötzd Jöbiit, önö Nationalpark, en dr US-Staat Ohio. Dr Cuyahoga-Valley-Nationalpark es ö 130 km² jruuß Stöck Land em Nordoste va Ohio. Öt es dor enzije Nationalpark, däm dä Staat opzöbeene had. Dat Wood Cuyahoga kütt us ön Indianersproch un bödüüd jökrömmd: dä Baach, dä dörch di Jäjönd leuft, maad döcke Kurve. At em 19. Jaahrhondöt koome d Lüüh, damols noch met Pääd un Waarel, en di Jäjend, öm do di winiije vrei Zitt zö vorbränge. Zosätzlich joov öt he önö Kanal op däm mo met ö Böötche vaare kutt. Damols woch dat ävver noch kännä Park, dat woch mä ö schünn Stöck Ääd, dat d Lüüh nötze dänge, öm sisch z erholle. Öm 1920 ändernde sisch dat. Kleng Stöcker woode als Park jönotzt. Öm 1960 stäng öt schläät öm dr Park. Mi un mi Hüüser woode do jöbouwd, wo Parkland woch. Völl Lüüh satze sisch dovöör enn, dat us dä Park önö Nationalpark weed un am 27. Dezember 1974 ongerzeechnöde dr US-Präsident Gerald Ford ön Ongerlaach, dat önö Nationalpark ääjörichd wääde"}
{"id": "523344", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Konrad Krauss (* 30. Mai 1938 ä Wilhelmshave) es önö Schauspeller. Krauss studiirde ä Hamburch dö Schauspellerei un Musikk. Dat fluppde ösu jott, dat hä 1960 en önö Film övver Faust metspellde. Ävver och en dor Tatort un Großstadtrevier woch hä zö see. Völl Lüüh es hä als Arno Brandner us dö Seefeoper Verboone Leevde bökannd. Do spellde hä seijd d ischde Folje met. Konrad Krauss en_do Internet Movie Database (op deudsh_on änglesh) Commons: Konrad Krauss – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523347", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Prüdöri vorsteehd mo di Äställong van önö Mänsch, nüüß met Säkßualität zö do ha zö welle, zö scheu zö see, övver Nacktheed zö spräche övv sö zö zeeje. Prüdöri bötreffd och Denge wi Filme övver Erotik, Mode (z. B. Bikinis, knappe Bötzjer), un sälvs Bösch, di sisch met Nacktheed böschäfftije suwie nackte Persune op Belder (Aktbeld) well sisch önö prüde Mänsch net akikke, va FKK janz zö schwiijö. D Prüdöri koom em 17. Jaahrhondöt op. Nackte Liiver woode vorhülld. Öt woch di Lüüh net räät, dat mo hörö Liiv soch. Di Äntweggelung veel en d Zitt van dö Opklärong. Övver d Prüdöri"}
{"id": "523348", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Voss es dor öngischde Deel van öt Bee. Dr Voss bösteehd us d Ziihne, dr Medelvoss un d Vosswotzel. Kikkd mo sisch dä Mäddelvoss a, su moss mo do wiihr ongerscheede. Mo vängd dr Ballö, d Soohl, d Vääch, dr Spann un dr Ress. Zälld mo d Knouche, su kütt mo op bes zo 215 Stöck ä beede Vöss zösamme. D Knouche em Voss belde ö Jöwölbö. Es dat dörchjötroone, sprechd mo van önö Plattvoss. D Soohl had di Opjaav, dovöör zö sorje, da töt beij öt Opträäne net ösu stuckd. Mo kann sisch d Soohl als ön Aart Väähr vörställä. Dörch dr Voss es öt dr Mänsch mä möjelich opräät zö jo. Dä sorchd dovöör, dat hä net ömvällt un jraat joo kann."}
{"id": "523349", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Shakira es ön Sängörin us Kolumbie. Sö jöhüüd zo di Sängörinne, di op d janze Wält bökannd send. Mi als 75 Milliun Plaate woode van hör Leddcher vorkoovd. Dr Naam Shakira bödüüd D Dankbare. Shakiras Papp vorkoovde Schmuck. Hä koom us dr Libanon, läävdö ävver ä New York. Hör Mann woch us Kolumbie. Shakira woch öt enzije Kengk, dat di zwei zösamme hodde, hodd ävver önö Hoof Brööhr un Schwästörö. Met 17 Joohr trock Shakira no Bogota, koohm dann ävver spiir wärm zösöck no Nood-Amerikka. Do läävde sö ä Florida. Je mi Lüüh Shakira kannte, je winniger Rouh vong di jong Vrau, un dat woch och dr Jrond, woröm Shakira op d Bahamas trock. Seijd öt Joohr 2001 had Shakira ö Küddelche met dr Jong van dr vreuere arjentinische Präsident Fernando de la Rúa Antonio. Shakira song hör ischde Leddche met 13 Joohr, d ischte Plaat wood met 14 Joohr opjönommö. Zö Aavang noohm Shakira Leddcher ä Spanisch op un koom domet beij öt Volk jott a. Steil bärchop jäng öt met hör, ävver iisch als sö"}
{"id": "523355", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gabriele Metzger (* 9. Oktober 1959 ä Heidelberg) es ön dütsche Schauspellerin. Öt Gabi studiirde dö Wesseschaff van öt Theater tösche 1978 un 1985. Dorä maadö sö och hörö Doktor. Zosätzlich liirde Gabi öt Danze, Sänge un öt Schauspelle. Hör ischte Wärk vong Gabi Metzger ä Frankfurt, wo sö ö paar Rollö bösatz. Als Schriiverin beij d Frankfurter Rundschau vordeende Gabi sisch zösätzlich Jeld. Va 1989 a werkde sö bei d ARD. Onger hör Oppsesch van d Lottofee Gabi woode sujar d Lottozaahle jötrocke. Völl Lüüh kännö Gabi Metzger ävver us d Seefeoper Vorboone Leevde, di als Verbotene Liebe va Mondachs bis Friddachs em Nomeddachsprojramm leuft. Do spelld öt Gabi d Roll van öt Charli Schneider. Gabriele Metzger en_do Internet Movie Database (op deudsh_on änglesh)"}
{"id": "523359", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Vorboone Leevde es ön Seefeoper, di d ARD em Nomeddachsprojramm va Mondoch bis Friddach usstraahld. Vorboone Leevde wood tösche 1995 un Sommer 2003 en dö Studios ä Köln-Bocklömünd jödriihnt. Seijd di Zitt entstönd d Filme ä Köln-Ossendörp. Ävver net mä do, och op dö Kö un vöör Schloss Ehreshoven leuft aav un zo d Kamera. Sujar öt Jöbäude van DHL ä Bonn es vöör d Lüüh van d ARD net sescher. Ä Vorboone Leevde jeet öt öm Intrije en Famelie un tösche Lüüh us vorschiide Ständ. Do send d Rische, wi d von Anstetten, di spiir dörch d von Beyenbach un dann dörch d von Lahnstein ersatze wääde. Beij dönö jeet öt mä öm Jeld un dovöör weed alles jödooh. Enne es öt vräsch Ooß un dä es önö iwijö Strittstöchöler. Un do send d ärm Söck, di erjöndwi dörchkomme. Och do jitt öt Stritt un Kuddölei ongerree. Sö kännä sisch all un sujar Huchzitte tösche di 2 Ständ kommö vöör. Dr ischde Jödankö övver ön Serisch Vorboone Leevde äntstäng ä Australie un wood och do"}
{"id": "523361", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jääl es ön Värv met ön Wällöläng tösche 565 bis 575 nm. Jääl es enn van d Jrondvärve, di jöbrud wääde, öm anger Värve zö mische. Öt kann ävver och us Ruuh un Jrön jömischd wääde. Angisch als anger Värve schingd öt Jääl mä en önö klänge Böreisch van öt Spektrom ön reen Värv zö see. Dat litt an di Aar tun Wiiß, wi öt Oohr di Wällöläng opnämmd. Bei Jääl ongerscheed mo vörschiidönö Värvtüün: Primärjääl. Dä Värvtuum litt beij R (700 nm), G (546,1 nm) und B (435,8 nm) un wood ösu vassjölaad. Optionaljääl övv Prozessjääl, dat och als Europajääl bözeechned weed. Öt es ön Värv, di alle Blautüün opvängd un vasshäld, Ruuh un Jrön ävver janz zöröckwerpd. Jääl es ön Värv, di en d Natur döck vöörkütt. Bökannd send zöm Beispell dr Schwäävel, d Zitrune un dr Zitrunefalter. Schwäävel Zitrun Zitrunefalter D Värv Jääl välld jott en öt Oohr. Dat es dor Jrond, wiso di Värv ösu döck jöbrud weed. He ö paar Beldcher, di dat böläjö: Jääle Möllemmer Jääl Kleer Jääl es dö Värv"}
{"id": "523366", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Helvetic Airways es ön Vluchjesellschaff us d Schweiz. Sö had hörö Setz ä Zürich am Fluchhaafe Kloten. Di Jösällschaff jäng 1983 us d Fluchjösellschaff Odette Airways härvöör. 1996 kräätö dö Fluchzeuje önö neue Aastrech. Eejödömmer van Helvetic Airways es Patinex AG. Helvetic Airways vlütt Aavang van öt Joohr 2010 no 10 Ziilö. Sing Maschiinö sätzt Helvetic Airways mä noch dozo enn, Turiste no dö Urlaubsländer zö vleeje. Övver 500.000 Lüüh nötzdö di Möjölichkeet em Joohr 2009. Helvetic Airways bösetzt 4 Stöck Fokker 100, joov ävver am 30.03.2010 bökannd, dat 2 Stöck dozo kommö wäde. Siij van d Helvetic Airways"}
{"id": "523367", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Oktoberfess va Cincinnati, op Huchdütsch weed van öt Oktoberfest Cincinnati, ä Cincinnati mä van öt Oktoberfest Zinzinnati jösproche, es ön jruuße Voranstaltung, di jäddes Joohr Mäddö ä Cincinnati aavjöhalde weed. Cincinnati, ön Stadt, di völl Äwandörer us Dütschland had, brängd sing Vorjangöheed jädes Joohr warm en öt Böwosstsee. Su äntstäng öt jrüützde Oktoberfess en janz Amerikka. Em Joohr 1976 vongö sö met öt Oktoberfess a un seijd dat Joohr viirö sö jäddes Joohr. Mi als 500.000 Mänsche kikke sisch dat pro Joohr a. Ävver öt weed net mä jökekke. He ö paar Zaahle van öt Joohr 2009: 87,542 Mettwööch, 80,500 Brottwööch, 64,000 Portiune Kappes, 56,250 Wööch, 24,640 Pannekösch, 23,004 Brezele un völl anger Saache woode jässe. Dat öt jönoch zö drenke joov, brud net jösaad zö wäde. Em Joohr 1984 staltö sö sujar önö Rekord op. 48.000 Mänsche maade beij dr Entchönsdanz met. Domet jäng öt Oktoberfess va Cincinnati en öt Guinessboch en. Övver öt Oktoberfess"}
{"id": "523369", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Schloss Ehreshoven es ö Wasserschloss en d Nööhde va Engelskerche. Vöör öt Schloss wood önö Deel van d Seefeoper Vorboone Leevde jödriihnt. En di ald Bösch vängd mo Schloss Ehreshoven öt ischde Mol em Joohr 1355. Zo di Zitt stäng do at ön kleng Burch. Bes 1922 bleed dat spiidörö Schloss Ehreshoven em Bösetz van dö Famelisch von Nesselrode. 1924 wood önö Stift Ehreshoven, ö Nonnöklußter, äjörichd, dat bes hüü bösteehd. Deele van öt Schloss send ävver hüüzödachs vormiid. Önö Deel van d Räum weed als Archiv jönotzt. Schloss Ehreshoven had dä Roff, ee van d schünnste Schlösser em Bergische zö see. Öt had nävver öt Haupthuuß ön schünn Vöörburch met 2 Jöschoße. Dohänger litt önö Plei, dä zöm Deel äjösiihnd es. Schloss Ehreshoven es vorputzt un had önö Jäälstech. Watt en öt Oohr välld, es do Meddelrisalit, dä sisch an dör Manierismus, önö Stil us Italie, aleehnt. Ön bree, jödeelde Trapp vüürd en öt Schloss. Dat Ennerö van öt Schloss kritt mo net zö see. Öt weed böwonnt un kann net bösood wäde. Övver Schloss Ehreshoven"}
{"id": "523370", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Monica Mayhem (* 14. Määz 1978 ä Brisbane, Australie) es ön Pornodoställörin us Australie. Monica vong als Dänzörin ä Sidney un London a, wääßölnde dann ävver en öt Pornojöschäff, had do sujar Priisö jöwonnö. Zosätzlich spelld Monica en ön Musikkjrupp d Jitta. Monica vorzälld övver sisch Hör Siij"}
{"id": "523372", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dohuk es ön Stadt em Irak. Sö litt en d autonome Regiun Kurdistan. Dohuk vängd mo op d Kaat onjöväär 500 km va Bagdad vott un op ön Hüüdö va 585 Meter. Dä Naam, dä met Kleen Dörp övversaze weed, paaßd net mi zo di Stadt va 500.000 Äwonner. He vängd mo sujar ön Universität. Dohuk zeechnet sisch net mä dörch ön Jeschichte us, di bes zom Joohr 1236 zöröckjeeht, och hüü z dachs es Dohuk ön modern Stadt met Schülle un Kerche. Universität va Dohuk"}
{"id": "523377", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Enid Bennett (* 15. Juli 1893 ä York, Australie - † 14. Mai 1969 ä Malibu, Kalifornie) woch ön Schauspellerin us d Stommfilmzitt. Enid stäng em Joohr 1916 öt ischde Moll vöör d Kamera, als hörö Film Get-Rich-Quick Wallingford, watt met Wäd flott risch Wallingford övversatze weed, jödriihnt wood. Dann jäng öt Schlaach op Schlaach. 1916 äntstängö drei Filme, 1917 sujar 5. Tösche 1918 un 1921 kutt mo Enid ä 23 Filme bökikke. Em Joohr 1918 hiirodö sö Fred Niblo. Öt duurdö net lang un öt ischde va drei Kenger wood jöboorö. Dö Zitt jäng us, öm Filme zö driihne. Dr Tunfilm broch hör öt Jönek. Em Joohr 1941 trock Enid sisch janz us öt Jöschäff zöröck. Sö storv 1969 an önö Häzzschlach."}
{"id": "523378", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Naturschotzjöbiit Perlebach-Fuhrtsbachtal es ö Schotzjöbiit, dat en d Eefel litt. Öt es bökannd dörch sing Narzisseblötö em Vröschjoohr. Jeed mo lang, dat heechd vöör öt 12. Jahrhondöt, zöröck, dann vong mo en di Jäjend, di hüü Schotzjöbiit es, Böschebösch. Dä wood dann aavjöhouwe un dat Land van d Buure jönotzt. Di hand do dö Kööh un d Verker laufe losse. Jäddes Joohr spold dä Baach Wasser övver dö Bende. Dat düngde dor Boohm und mi woch net nüüdisch. Eemol em Joohr wood jömiind un dat Heu vöör dr Wengkter äjövaarö. Sonß soch mo kee Mänsch op dat Stöck Land öt Joohr övver. No dr Zweide Weltkresch planzde sö en öt Tal Dänne an. Domet woch mi Jeld zö vordeene als met öt Heu, dat dörch Kunstdünger op oppe Bende mi Ärdrach braad. Di Dänne woore ävver vöör di Planze Jeff. Sö krääte kee Lett mi un jängä kapott. 1976 entscheed mo sisch, di Jäjend onger Naturschotz zö stelle. 1980 woode d Dänne ömjöhouwe un am Baach Erle jöplanzd. Di naaßö Bende hand Äfloss of di Planze"}
{"id": "523380", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Cathedral Basilica of the Assumption es ön römisch kattollische Kerch ä Covington un litt en dr Staat Kentucky en d USA. Em Joohr 1884 wood domet aajövange, di Kerch zö bouwe. Dr dreide Bischoff van dö Diozöse Covington satz dat dörch. D Bouwzitt solld 1915 vorbeij see, ävver sälvs hü weed noch dra jöwerkd. Dä Bouw nomm Moss a d Kerch Notre Dame ä Paris. Wä sisch ävver enne ömkikkd, däm välld St. Denis ä Frankreisch en. D Rosettevenstörö send dö jrützde un dreidjrützde op d Wält. Wandmolereie va Frank Duveneck maache d Kerch bösongisch schünn. Em Joohr 2002 wood dö Cathedral Basilica of the Assumption noch enns parat jömaad. Övver d Kerch"}
{"id": "523381", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ohio es önö Bundesstaat em Nordostö van d USA. Singe Naam kräät Ohio van dä Floss Ohio, dä sing jränz em Süde es. D jrüützde Städte en dr Staat Ohio send Cleveland (op Ripuarech Kliivländ), Ohios Hauptstadt Columbus (op Rip.: Kolambos), Cincinnati (op Rip.: Cincinnätti) un Dayton (op Rip.: Deiton). Ohio es met 116.096 km2 dor 34. jrüützde Bundesstatt van d USA. 11.5 Milliun Mänsche lääve do, wova ö Veedel dütschstämmije Aavstammung es. Övver 80 Prozent van öt Volk send Wisse, 11 Prozent Schwazze un Afraamerikkaner. Kikkd mo sisch em Uhrzeejersenn d Nobbörstaate van Ohio a, dann vängd mo em Süde Kentucky, em Weste Indiana, em Nordweste Michigan, em Norde stüsst mo op da zo Kanada jöhüürend Wasser van dr Eriesee. Wiir jeehd öt em Oste met Pennsylvania, dat em Nordoste litt. Do leitzde Nobber em Südoste es West-Virginia. Di Jäjend, di hü Ohio es, jöhood d Indianer, bövöör d Wisse öt sisch onger dr Naahl resse. Isch koome d Franzuse, övverjoofö öt ävver spiir d Ängländer. No dö Onaavhängichkeet van d USA wood Ohio dor ischde"}
{"id": "523384", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Euregiobaahn es ön Baahn, di en d Euregio veehrd un do d jrüützde Städte vorbängd. Sö vorkiird en dö Regiun Oche suwi op holländische Siij bes Heerlen. D Euregiobaahn jöhüüd dr EVS (EUREGIO Verkehrsschienennetz), di hörö Setz ä Stolberch had. Jövaare weed no d Priise van dr AVV (Aachener Verkehrsverbund) op öt Netz van d Bundesbahn. Öt vong domet a, dat ön Baahn tösche Oche un Heerlen voohr. Di Sträck wood vorjrüüßerd un vorbong dono Stolberch, Häzzogöroth un Koohlscheed. Vöör Stolberch bödüüdö dat, da tön Baahnlenisch, di seijd Joohre mä vöör dor Jütervorkiihr jöbrudd wood, op emol wärm vöör öt Volk jönotzd wood. Völl neu Baahnhöff äntstänge. Dat woch em Joohr 2001. 2004 koohm wärm ön Ausbaustuuf dozo. Eischwiller, Nuthberch un Wisswiller woode en öt Nätz opjönommö. Seijd öt Joohr 2009 weed och Langerwehe un Düre aajövaare. Ävver och no Jüllich un Linnich soll di Baahn erjendwann öns vaahre. Eurogiobaahn en Landgraaf Eurogiobaahn Eurogiobaahn en Eischwiller-Nuthberch Heerlen-Baahnhoff Häzzogöroth-Baahnhoff Oche-Baahnhoff AVV Regiokarte Euregio Ticket Siij van dö Euregiobaahn"}
{"id": "523385", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Get-Rich-Quick Wallingford , watt op Ripuaresch met Wäät flott risch Wallingford övversatze weed, es önö Stommfilm us Australie, dä em Joohr 1916 jömaad woode es. Get-Rich-Quick Wallingford wood ä Australie jödriihnd un kutt am 31. Januar 1916 van öt Volk en d Kinos bökekke wäde. Fred Niblo woch dor Regisseur, spelld ävver sälvs och dö Roll van dr J.Rufus Wallingford. Zosätzlich hodde Henry Carson Clarke als Blackie un Enid Bennet als öt Fanny Hauptrolle. Öt Jeld vöör dr Film koom van Feature film. Jätt övver dr Film"}
{"id": "523388", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Usterkääz es ön Kääz, di en d Kerch ön jruußö Roll spelld. Sö weed en d Usternaahd jöweid un aajömaad. At en Bösch us öt viirde Jahrhondöt weed böschrävve, dat öt Usterkääze joov. Damols woch öt noch ön Traditiun van d Heide, van Lüüh, di net a Jott jlöövö. Domet wood ö Vüühropfer jöbraad. Hüüh sitt mo dat angisch. Dat Wakß, dat vöör d Usterkääz jöbrudd weed, wood jöbleechd. Dodörch steehd di Kääz vöör Reenheet, vöör dat watt di Jläubije sisch onger Jott vörställe. Met di reen Värv van d Kääz weed op d Natur van dr Mänsch Jesus häjöwässe, an dr vorkläärde Liiv van dr operstange Joddes Soohn. Öt Vüühr van d Kääz steehd vöör d Joddesnatur va Jesus, dr Operstangöne. Mo ka saare, dat dö Usterkääz ö Brandopfer es, dat Jott dojöbraad weed. En dö Usternaahd wwed d Usterkääz jöweihd un dann van dr Pastur met dreimol usjösproche Wööd Lumen Christi (op Ripuaresch: Kristus, öt Ledd) dörch d Kerch jödraare. Öt Volk antwood met Deo gratias (op Ripuaresch: Dank seij Jott). Dono kütt di"}
{"id": "523394", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wisswiller, op Huchdütsch heechd dat Weisweiler, es ö Örtchö en d Nööhdö va Eischwiller. Wiss düüd op dat huchdütsche Wood Wiese (Ripoaresch: Bend) hen. En d ald Bösch us öt Joohr 1282 vängd mo dr Naam van d Kerch va Wisswiller öt ischde Mol. Dr Naam van dr Ocht Wisswiller kütt isch op ön Kaad us öt Joohr 1802 beij d Franzuse un dann isch wärm op ön Ongerlaach va 1846 vöör. Di hoddö dö Preuße jöschrävve. Zo di Zitt schreev mo dat Huchdütsche Weisweiler ävver noch Weissweiler. Wisswiller, dat ön Zitt lang zo Düre jöhööd, veel em Joohr 1972 zo Eischwiller. Jeld kann mo ä Wisswiller en öt Kraftwärk un en öt Ferrolejiirungswärk vordeene. Wisswiller had ön Burch. Usserdäm luunt öt sisch önö Bleck op öt Huuß Palant z wärpe. Övver Eischwiller un Wisswiller"}
{"id": "523397", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Fred Niblo, eejentlich Frederick Liedke (* 6. Januar 1874 ä York, Nebraska; † 11. November 1948 ä New Orleans, Louisiana) woch önö Schauspeller un Filmproduzent. Fred vong äm Tingeltangel-Teatr a un reisde met sing Jrupp öm dö Wält. Ä Australie bleed hä klääve un driihnde do sing ischde zwei Filme. 1901 hiirode hä Josephine Cohan, di 1916 storv, en dat Joohr als hä als Schauspeller un Rejisseur aavong. En dat Joohr liirde hä och Enid Bennet känne, di hä spiir hiirode. Ä Hollywood wood Fred Niblo dörch völl Filme bökannd. Dozo jöhood The mark of Zorro met Douglas Fairbanks. Hä werkde ävver och met Rudolpho Valentino zösamme. Dä Film Ben Hur maade Fred op d janze Wält bökannd. Ävver och met Greta Garbo woch ön Vrau, di va häm aajöliird wood, häm ävver och sälvs völl beibraad. 1933 trock hä sisch us öt Schoujöschäff zöröck, maade ävver noch mi als 40 Filme. Önö Stäär op dr Walk of Fame ä Hollywood es va häm. Fred Niblo storv 1948 ä New Orleans, Louisiana. Jätt övver Fred Niblo"}
{"id": "523402", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Famelisch es ön Jömeenschaff va Mänsche, di dörch Vröndschaff, Hiirod övv Vorwandschaff vorbonge send. Dörch dö Famelisch kütt öt ischde soziale Ömveld zöstange, dat önö Mänsch, ö sozial Weese, su erträckd, dat ä en si Ömveld zörääd kütt. Böstimmde Jövööhlö, wi z. B. Jöborjöheed, weed vormeddeld. Mo kann och saare, dat dr Mänsch hee ertrokkö weed. Dö Famelisch brengd öt Kengk beij, sisch sozial opzövüühre. En ön Famelisch wädä ävver och Jrondzösch va Religiun un Räät vormeddeld. Dö Famelisch kikkd, dat jönoch Bruud op dr Desch kütt, sö helpd, zö övverlääve, sorchd dovör, dat schwoch Zitte övverstange wäde könnö. Kenger, di en ön Famelisch jöboore wädä, krijö dodörch önö Status, ön Positiun, di sö en ön Jösellschaff plazeere. Watt em 21. Jahrhondöt onger ön Famelisch vorstange weed, woch net emmer dat, wat töt Volk doronger vörstäng. Wä dörch ald Bösch bläächd, dä vängd dat Wood Jruußfamelisch, onger dat net ma Papp, Mamm un Kengk vorstange wäde. Do veel och d Omm un dr Opp dronger, sälv Tant un Onkel woode dozo jözalld. Öt joov sujar Zitte,"}
{"id": "523403", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Billie Piper (* 22. September 1982 ä Swindon, Ängland) es ön Schauspellerin. Billie, dat eejentlich Lianne Paul Piper heechd, vong als Sängerin a, koom dobeij sujar ä Ängland met hör Leddsche Because we want to (Ripuaresch: Weil wer welle) en d Charts op d ischde Platsch. Als Schauspellerin woch sö als Rose Tyler en d Serisch Doctor Who zö see. Övver Billie Pipers Filme"}
{"id": "523405", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bacchus, Ceres und Amor es ö Beld, dat Hans va Oche em Joohr 1598 jomold had. Dr Jott van dr Wing es Bacchus. Hä werpd Ceres, d Jöddin van dr Landbouw, önö vorleevde Bleck zo. Dat hä ösu kikkd, wood net va Hans va Oche ärvonge. Hä had dat us ö ald Sprechwood us ön ald löstije Vorzäll. Dat sätt: “Oohne Ceres un Bacchus vrüssd Venus“. Dat kann en hüü z Dachs Dütsch met „Oohne Eiße un Drenke weed d Leevde net wärm“ övversatze wäde. Op öt Beld sälvs es Venus net z see, ävver dä klenge Jong, dä dr Jott van d Leevde, Amor see soll, kitt önö Körv Opß. Dat Beld es ö kloor Zeeche, dat Hans va Oche sing beitzde Siije do zeeje kann, wo öt öm öt jönau Zeechne jeet."}
{"id": "523406", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nuthberch, op Huchdütsch weed va Nothberg jösproche, es önö Ocht ä Nordrhein-Westfale. Nuthberch jöhüüd zo Eischwiller. Öt es önö Wallfahrtsocht. Tösche 1800 un 1815 jöhood Nuthberch zo Eischwiller un domet zo van dö Franzuse vorwald Jöbiit, koom dono ävver zo Düüre. 1932 veel öt zöröck a Eischwiller. Di au Kerch va Nuthberch wood bauvällisch un em Joohr 1970 aavjöresse. Nuthberch es an d Euregiobaahn aajöschlooße. Anger Zösch halde do seijd öt Joohr 2009 net mi. Wä no Nuthberch kütt, da sold sisch di Zitt nämme, öm sisch d Nuthberjer Burch azökikke. Och dö Kerch St. Cäcilia solld mo jöseeh ha. Sö enthälld ön Pieta us öt 15. Jahrhondöt. Öt Michaela Schaffrath wood ä Nuthberch jöboore. Övver Eischwiller un Nuthberch"}
{"id": "523412", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Vröschjoohr, dr Sommer, dr Herbst un dr Wengkter senn d viir Joohreszitte en d jömääßichde Zone van os Ääd. Je noh däm, wann ö Schaltjoohr es, vällt dr Aavang van de Joohreszitte jeddes Joohr onjevähr op dat selbe Datum: D Ursaach vöör d Joohreszitte es dorä z söcke, dat d Aaß van os Ääd net jönau jraad, dat heechd senkräät zo d Richtung op di s sisch öm d Ääd driind, steehd. Domet kritt önö Deel van d Ääd mi Ledd aav als d anger Siij. Mi Ledd bödüüt mi Wärmde un domet heechd dat Sommer, winnijer Ledd dojäje Kälde un domet Wengkter. Dat Beld zeechd dat jönau: Commons: Jahreszeit – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523414", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jupiter, Antiope un Amor es ö Jömälde van Hans va Oche Dat Beld entstäng em Joohr 1597. Öt wood op Koffer jömold. Jupiter, Antiope un Amor send en di Aart un Wiiß jömold, wi öt dä italiänische Moler Corregio vöörmaade. Hans va Oches Jeldjävver Kaiser Rudolf II. kutt däm jott liije. Di Aart ö Beld z mole ongerscheed sisch ävver va dat, watt dä ä Venedich läävende Moler Hans Rottenhammer, däm Rudolf II. och jott vong, vöörmaade."}
{"id": "523415", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Rüstbach, op Ripuaresch weed dat Rüstbaach usjösproche, es önö Siif en öt Jöbiit va Stolbersch. Dr Rüstbaach kütt us dö Jäjend van dr Breenijerberch un leuft va do us ä Richtung Naturschotzjebiit Op d Rüst. Do söckd hä sisch singe Wääch dörch zwei jruuße Pötze un vängd si Eng en d Nööhde van dr vreuere Kupferhoff Binsfeldhammer, wo hä zosätzlich Wasser zo dr jrüüßere Vichtbaach brengt. Dat Wasser van dr Rüstbaach es döck net jott. Öt kütt mä an d Klass III, watt dorop hädüühd, dat irjendwo Dreck övv Jeff äleufd. Mo vängd komm Lääve en dä Siif. Övver öt Wasser van dr Rüstbaach"}
{"id": "523416", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Michaela Schaffrath (6. Dezember 1970 ä Nuthberch) es ön dütsche Moderatorin un Schauspellerin. Völl Lüüh kenne Michaela och als dr Pornodorstellerin Gina Wild. Michaela Schaffrath wood als Michaela Jancke ä Nuthberch jöboore un liirde no d Schüll Kengerkrankeschwester. Nävvebeij werkde sö als Hölp op Erotikmesse. Michaela deng völl dovör, öm als Pornostar jöbrud wäde zö könnö. Dozo jöhoote jrüüßer Bröss un blau Kontaktlinse, ö paar Pond winnijer braad Michaela och op d Wooch. Öt ischde Mol stäng Michaela em Joohr 1997 vöör d Kamera, troon ävver noch net onger dr Naam Gina Wild op. Di ischde Filme woore ävver schlääch en öt Wasser un hand Michaela mi jökooßd, als sö vordeend hod. Ee Joohr spiidr soch dat ävver at angisch us. Filme (hörö Dörchbroch als Gina Wild koom met dä Film Gina Wild – Jetzt wird es schmutzig op Ripuaresch heechd dat Gina Wild - jetz weed öt dreckich) un Artikele en Sex-Ziidunge braate sö jruuß öruss. Em Joohr 1999 un 2000 övverreichde sö Michaela dr Priiß Venus Award, eemol als beitzde neu Pornodarstellerin un eemol als"}
{"id": "523417", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mars woch önö Jott beij d au Römer un nävver Jupiter dö Nommer Zwei onger dörö Jödder. Beij d alde Jriiche joov öt önö Jott Ares, dä Mars vorjlichbar woch. Mars woch dr Jott van dr Kresch un hä wood ä Rom voriird. Su jänge em Määz un Oktober jäddes Joohr Prozessiune övver öt Marsveld. Zösätzlich joov öt Spelle zo Iihre va Mars am 12. Mai un am 1. Aujust. Dat Zeeche va Mars es sing Lanz. Öt weed jöbrud, öm Männlichkeet van ön Persun klooch do zö stelle. Övver Mars beij d au Römer"}
{"id": "523418", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Mann, op Ripuaresch weed beij mi als enne och va Mannslüüh jösproche, es önö Mänsch met ö männlich Jöschlecht. Kikkd mo sisch dat Ärvjott van önö Mann a, dann välld op, dat dä ee X- un ee Y-Kromosom had, ön Vrau dojäje zwei X-Kromosome. Dä Kromosomeongerscheed vüürd dozo, dat önö Mann angisch usssitt als ön Vrau. Su hat önö Mann önö Penis, di Vrau dojäje ön Funz. Usserdäm waaßt dr Mann önö Bart, hä kitt no dr Stemmbroch ön deepe Stemm un sing Beckeknouche send völl änger als di van ön Vrau. Önö Mann es döck stärker jöbouwd als si Jäjöstöck, dö Vrau. En d Jösellschaff had döck dr Mann zö sarre, mo sprechd van ö Patriaschaat. Önö Jrond dovör es schwoch zö bönenne. Völl Lüüh denke, da töt met d Religiun zö do had, di vöörjitt, dat dr Mann mi Rääte als d Vrau ha soll. Mi Jripß em Kopp had op jädde Vall kenne va beede. Do send sö jlich. Sälv onger di Mänsche, di bösongisch schlau send, komme jönau ösu völl Männer wi"}
{"id": "523420", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Die erleuchteten Lüste es ö Beld va Salvador Dali us öt Joohr 1929. Dat Beld entstäng op ön bösongisch Aar tun Wiiß. Öt wood als Collage jömaad, dat heechd, öt woode enkele Stückcher op önö Ongerjrond jökläävd, su dat alles zösamme ö janz Beld erjoov. Usserdäm wood önö Deel van öt Beld met Ölvärv jömold. Dä Ongerjrond es ön Holzplaat va 24 * 34,5 cm. Dalli braad op si Beld önö Hoof Denge zösamme. Su zeechd öt Jöburt, Erotik, Droom un Jaunerei, di zm Deel dörch Raahme ömfassd send. Dali saad dozo, dat hä bei dat Beld a Avvtreckbelder jödaahd had. Di Aart un Wiiß, Belder z maache, wood kott vörhen va Magritte entweggeld. Dali notz dä Molstil, öm sing Kendheetserinnerunge vass zö halde."}
{"id": "523421", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vincent Willem van Gogh (* 30. Määz 1853 ä Zundert, Holland; † 29. Juli 1890 ä Auvers-sur-Oise, Frankreich) woch enne van d bökanndste Möler van öt 19. Jahrhondöt. Van Gogh molde mi als 860 Belder, övver 1000 Zeechnunge send övverlävverd. Dö meetzde wäde zom Postimpressiunismus jäzalld un hand völl anger Möler ön Richtung vörjöjövve, su dat neu Stile entstänge. Vincent van Gogh wood als zweides Kengk van önö Pastur jöboore. Ee Joohr vörher woch öt ischde Kengk van d Famelisch van Gogh jöstorve. Vönf Jöschwistere koomö noch no häm. Hä had di Zitt, di hä op öt Dörp vorbraad, ni vorjeiße, lett ävver döck doronger, als Kengk net ösu jott wi öt duud ischde Kengk jöwääh zö se. Vincent jäng ä Tilburg zor Schüll, broch di ävver aav. Jrönd send net övverlävverd. Em Sommer 1869 vong Vincent van Gogh a, en ö Konstjöschäff sing ischde Fennije zö vordeene. Singe Ohm jöhood önö Deel va dä Lade. En di Zitt liirde hä dö Konst kenne un ongerscheede, watt jo Belder un watt Schruuh es. Vincent reiste döck dörch"}
{"id": "523424", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Amy Louise Acker (* 5. Dezember 1976 ä Dallas, Texas) es ön Schauspellerin us d USA. Amy, d Doohter van önö Jurist, studiirde öt Schauspelle ä Dallas un maade do och hörö Aavschloss. Nävvebei spelld sö och at an öt Teatr. Em Joohr 2001 wood Amy dörch di Serisch Angel – Jäger der Finsternis bökannd, watt op Ripuaresch met Angel – Jäjer em Düstere övversatze weed. Zwei Joohr spiidr, em Joohr 2003 wood hör dr Saturn Award övverreichd. Als mo Angel – Jäger der Finsternis us öt Projramm jönomme hod, spelld Amy Louise Acker noch en ö paar anger Filme met. Acker es met James Carpinello vorhiirod, sö hand zwei Kenger. Amy Ackers Siij"}
{"id": "523425", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Am 10. Aprel 2010 stürzde öt polnische Präsendentenvluchzeuch ä Smolensk aav. 88 Passajeere un 8 Metjledder van d Kru, also zösamme 96 Mänsche, doronger dr polnische Präsident Lech Kaczyński un ön huchrangije Delegatiun, koomö öm öt Lääve. Dat Fluchzeuch vam Typ Tupolew-154, dat 1990 öt ischde Mol jövloore woch, koom va Warschau un solld op dr Militärfluchhafe Smolensk-Nord lande. Do woch ävver dichte Nävvel un mo boon dö Pilote a, statt ä Smolensk, ä Moskau övv ä Minsk zö lande, ävver dat wood van d Pilote aavjöleehnd. Dö Tupolew vorsood viirmol zö lande. Beij dr leitzde Anvluch streevde dä Jet dö Bööhm un stürzde aav. All Lüüh, di zo ön Jödächtsnissfeier van öt Massaker va Katyn aareisde, koomö öm öt Lääve. Övver dr Aavsturz Commons: 2010 Polish Air Force Tu-154 crash – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523427", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld D Ädäppelseißer molde Vincent van Gogh em Joohr 1885 ä Nuenen. Vincent van Gogh hod en di Zitt at hondöde Belder un Zeechnunge jömaad. Völl zeeje Bure bei öt Werk. Meeßd send dobeij enkele Persune aavjöbeld. Jruppebelder jitt öt winnije. A enne Ovend em Februar övv Määz koom van Gogh zovällich en öt Huuß van d Famelisch de Groot, Vrönde, di em Dörp wonnde un va dönö hä at döck Belder jömaad hod. Famelisch de Groot woch jraad dobeij, zö ovvend z eiße. Öt joov Ädäppel un all sooße sö öm di Pann öröm, di op dr Desch stäng. Viir Persune, dat woore Cornelia de Groot, höör zwei Brööhr un d erwaaße Doohter. Vincent jöveehl ävver net, dat op dat Beld ön lääch Ställ woch, di stüürde häm. Su satz hä noch ö kläng Mäddche (met dr Rück zo dr Bötrachter) dozo, dat öt janet jöjovve had. Vincent joov sisch völl Mööhte met dat Beld. Önö ischde Entworf maade hä noch an dr Desch, als sö all doröm sooße. Önö zweide entstäng us singe Kopp"}
{"id": "523429", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld Sorch molde Vincent van Gogh em Joohr 1882. Öt Model woch sing damalije Vröndin Sien. Di Zeechnung wood met Bleisteff, Väähr un Tent jömaad. Dat Beld met Mosse va 44,5 * 27 cm kann mo sisch en d Walsall Art Gallery ä Ängland akikke. Van Gogh molde dat Beld, kott nodämm hä ä London beij öt Kees aavjöbletzt woch. Mo kann annämme, dat hä beij ö paar Prostituiirde woch un dobeij och zo Clasina Hoornik, di sisch Sien nannd, kommö woch. Sien woch d enzije Vrau, met dör hä ön Zitt zösamme woch un sujar vorsood, ön Famelisch z jründe. Sien woch drei Joohr älder als hä un hod ön vönfjöhrisch Doohter. Als sö Vincent troff, erwaade sö ö zweide Kengk, woss ävver net, va wäm dat see kutt. Di Vrau, di sisch dörch Prostitutiun Jeld vordeende, woch ni ön nette Vrau jöwääh, ävver Vincent hod Metleed met hör un noom sö als Model. Hä vorsood sujar Sien z hiirode. Sien woch kee joo Model. Hör väälde dö Rauh, lang reuisch setze zö bliive. Di"}
{"id": "523430", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger ö Bee vorsteehd mo dö öngischte Äkßtremität. En d Ömjangssproch dänkd mo, dat öt Bee am Hängischte aavängd un am Voss ophüüd, ävver vöör d Medizin es dat angisch. Beij dr Mänsch un völl Läävewese setzt sisch dat Bee us vorschiidönö Deeler zösamme. dr Hängischte öt Höffjölenk dr Ovverschänkel öt Knee dr Ongerschenkel dr Voss met d Vosswotzel, dr Meddelvoss un d Ziine"}
{"id": "523437", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Hängischte, op Ripuaresch weed och vam Arsch övv Vott jenannd, op Huchdütsch heechd dat mä Gesäß, es dat Körperdeel, op dat dr Mänsch setzt. Mo vängd öt ävver och bei Aape. Dr Hängischte es us zwei halvrond Deeler, d Arschbacke opjöbouwd. Di Knouche, di dodörch vorkleed wäde, send öt Becken. Stärke Muskele sorje dovör, dat dä Körper dorövver jraad jöhalde weed. Usserdäm sorje Vettpolster dovör, dat di Persun setze kann. Döck wäde Strofe dörch öt Verkammesoole, dat heechd dörch Schlääch op dr Hängischte, usjövüürd. Jean-Jacques Lequeu (c. 1785). Félix Vallotton (c. 1884). Övver dr Hängischte"}
{"id": "523438", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Kerch va Nuenen es ö Beld, dat Vincent van Gogh em Joohr 1884 molde. Vincent woch no ön lang Zitt wärm öns no sing Äldere komme un stäng do wi önö ärme Söck vöör d Döör. Singe Ädröck op sing Mann un singe Papp moss net jott jöwääh see. Hä soch wi önö Schlubbejupp us. Hä kutt beij hön wonne, ävver öt zeechde sisch at no kotte Zitt, dat hä dä sälve Jäck woch, däm sö va vreuer kannde. Sing Äldere hoffde, dat dä Bösöck net lang duurde. Önö klenge Schopp maade Vincent sisch zm Atelier, zm Molzemmer. Watt sing Äldere erwaade, troon en. Hä woch dä alde Deckkopp, dä hönö at vörhen öt Lääve schwoch jömaad hod, woch jäje d Kerch un vong Stritt met dr Papp a. Erjendwann wood öt jätt besser tösche Kengk un Äldere. Em Januar 1884 broch sisch Vincents Mamm ö Bee un Vincent kömmernde sisch öm hör. All sing Molerei wood op Siij jölaad. Mo kann aanämme, dat hä en di Zitt spüürde, wi siihr hä doch a sing Mamn"}
{"id": "523441", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nuenen es ö kleen Dörp ä Nordbrabant, Holland. Hüü lääve do knapp 20.000 Mänsche. Singe Naam kräät Nuenen van Nuenhem, watt ösu wi neu Heem heechd. Nuenen wood dodörch bökannd, dat hee Vincent van Gogh zwei Joohr lang jöläävd had un öm d 180 Belder molde. Nuenen em Internet"}
{"id": "523442", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Katharina II. (* 2. Mai 1729 ä Stettin; † 17. November 1796 ä Sankt Petersburch), di och Katharina d Jruuße jönannd wood, woch d leitzde russische Zarin]]. Zosätzlich woch sö d Häzzogin] va Holstein-Gottorf. Prinzessin Sophie Auguste Friederike van Anhalt-Zerbst-Domburg, di spidörö Zarin, wood 1729 ä Stettin jöboore. 10 Joohr dono troff sö hörö zokönftije Mann Peter Fjodorowitsch, dä Zar Peter III. wäde solld, öt ischde Mol. Vönf Joohr dono, 1744, reisde sö no St. Petersburch, öm Peter zö hiirode. Sophie, di zo di Zitt noch net Katharina hosch, jöveel öt jott ä Russland. Sö woch ö hell Köppche un liirde flott dö Sproch un vorsood, wi ön russische Vrau z lääve. Sälvs hör Religiun joov sö op un nomm di russisch orthodoxe a. Als sö dat däng, paaßde sö och hörö Naam a un wood Jekaterina Alexejewna. Am 1. September 1745 hiirode Katharina hörö Mann. Watt sö sisch domet aadäng, woss di jong Vrau zo di Zitt noch net. Peter woch noch ä halv Kengk un woss met Vraulüüh janüüß aazövange. En öt Tareboch va Katharina"}
{"id": "523443", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Vorkammesoole vorsteehd mo ön Stroof, bei dör ön Persun dörch Schlääch op dr Hängischte Ping erdölde moss. Vorkammesoole soll dozo deene, ön Persun zö ändere, hör kloor zö maache, dat sö önö Väähler jömaad had. Döck wäde Lüüh ävver och vorkammesoold, öm hönö Angß zö maache. En d Kolonialzitt woch öt Vorkammesoole ön döck ussjövüürde Stroof. Öt had sisch ävver jözeechd, dat dörch Vorkammesoole dö Mänsch net jöändert wood. Bes en d 70er Joohre woch öt Vorkammesoole en dö dütsche Schülle dörch Liihrer normal. Met dö Hand övv enne dönnö Stäck wood op d Hängisch van öt Kengk jökloppd. Dat es hüü z Daachs ä Dütschland vorboone. Seijd öt Joohr 2000 dörfe dat och d Äldere beij dö eeje Kenger net mi. Kikkd mo sisch di Situatiun ä Europa a, su sitt dat ösu us. All Länder, di jrön jözeechnet send, vorbeene öt Vorkammesoole en d Schüll un doheem. Blau bödüüd, da töt en d Schüll vorboone es, döheem dojäje dörfe di Äldere dat. Kenger ä Länder, di ä ruuh jözeechnede Länder lääve, könnö en dö"}
{"id": "523447", "contents": "Dr Metzjischjong, em Änglische heechd dat The Butcher Boy, es önö Stommfilm, dä en d USA em Joohr 1917 jödriihnd wood. Arbuckle werkde op öt Land en ö Jöschäff. Do had hä ö Ööjölche op dö Doohter van dr Eejödömmer jöworpe. Dä Papp had ävver jätt dojäje, dat sisch tösche di zwei jätt deehd. Ävver Arbuckle jitt net op un leuftd sing Vröndin bes no ön Mäddcheschüll no. Hä vorkleed sisch als Mäddche, watt önö Hoov Dörjee jitt. Di Rolle woode va Fatty Arbuckle, Buster Keaton, Al St. John un Josephine Stevens bösatze. Dä Film woch dr ischde Film va Buster Keaton un dr ischde en ön Reih va Filme, di Arbuckle driinde. Övver dr Film Dr janze Film"}
{"id": "523448", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Ziin es önö Deel van dr Voss. D Ziine send Knouche, di öt Äng van dr Voss send. Dr decke Ziin bösteehd us zwei Knouche, di angere hand all drei. Dr Mänsch had a jedde Voss vönf Ziine, wobeij dö jrüützde enne, dö kleenzde usse send. Jädde Ziin had önö Naahl us Hoor. Beij d meetzde Lüüh es dr decke Ziin och dr längßde (44 %). Bei 36 % van d Mänsche es dr donävver liijende Ziin länger un beij 20 % send beede Ziine jlich lang. Övver d Ziine"}
{"id": "523449", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Palau es ön Republik em Stelle Ozean. Di mi als 200 Insele liije onjöväär 800 km östlich van d Filippine. Öt es enne van d jöngßde Staate, di öt op d Wält jitt. Wi dö ischde Mänsche op di Insele komme send, weeß mo net. Övv öt sisch öm Lüüh va Asie övv us d Südsee handele däng, kutt net vassjöstalld wäde. Övver Dusende va Joohre hodde dö Vraue op Palau öt Saare. Dörch Vraue wood alles vorärvd un sei böstämmde och, wo öt lang jäng. Övver d ischde Joohre va Palau weeß mo net völl. Sälv övv 1543 dä us Spanie dörch d Wält reisende Ruy López de Villalobos di Insele vonge had, es unsecher. Secher es, dat em Joohr 1783 önö Ängländer, Henry Wilson, beij önö Scheffsongerjang, op enn van di Insele a Land jäng. Hä joov d Insele och dr Naam Palau. Em 19. Jahrhondöt resse sisch d Spanier, d Ängländer un dö Dütsche Palau onger dr Naahl. Als öt zo jäck zojäng, solld dr Papst entscheede, wäm Palau jöhüüre soll. Hä joov öt"}
{"id": "523454", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hollywood litt en d Nobberschaff va Los Angeles ä Kalifornie en d USA. Di Jäjend öm Hollywood hosch vreuer Cahuenga. 1866 vorjoov Harvey J. Whitley dä Naam Hollywood. 1910 entscheede sisch di Lüü va Hollywood, dat sö zo Los Angeles jöhüüre woohle. Dat sescherde dönö Wasser un Strom zo, dänn dat woch knapp. En dat Joohr, dat heechd 1910, koom David Wark Griffith no Hollywood, öm do önö Film zö driihne. Dat schünn Wäähr un di lang Daach wore vöör di Filmlüüh öt beitzde, watt sö venge kutte, denn öt joov noch kenn Lampe, öm ön Platsch vöör öt Filme uszölööhte. Ä Hollywood woch dat kee Problem. At 1911 koom d ischde, 1912 koome övver 10 Filmjösellschaffte, öm ä Hollywood Studios opzömaache. 1915 woode bo all Filme ä Hollywood jödriihnt. Nävver dö Studios entstänge jruuße Kinos, di d janze Stadt vorändernde. Als Turist moss mo ens övver öt Hollywood Boulevard jöjange se. An d Vine Street litt dat va Welton Becket jöplande Capitol Records Building, dat us öt Joohr 1956 stammd. Önö Bleckvang es dat 15 m"}
{"id": "523455", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anna Petrowna (* 27. Januar 1708 ä Moskau; † 15. Mai 1728 ä Kiel) woch d Doohter va Peter dr Jruuße un d Mamm va Zar Peter II. Anna woch d äldste Doohter va Zar Peter dr Jruuße un Katharina I. Vorhiirod woch sö met Friedrich Karl von Holstein. Als äldste Doohter höd sö Zarin wäde solle, ävver Katharina I. böstämmde dorop, dat Peter II. di Positiun bökleede sölld. Seij wood jözwonge, Russland zö vorlosse. Anna hod ee Kengk. Hä wood 1762 zm Zar Peter III. Anna storv 1728 ä Kiel. Övver Anna"}
{"id": "523456", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Michele Merkin (* 25. Juni 1975 ä Santa Clara County, Kalifornien) es ö Model. Michele es och Schauspellerin un Moderatorin. Met 15 Joohr vong Michele a, als Model zö werke. Belder vöör Ziidunge woode jömaad. Beij Wettbewerbe wood sö zo dö 100 nettzde Vraue jöwäähld. Em Joohr 1990 spelld sö Nävverolle ä Filme. 2003 vong Michele a, em US-Fernsehe dö Lüüh zö ongerhalde. Övver Michele Merkin Commons: Michele Merkin – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523457", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ö Model es önö Berof, dä dozo deend, singe Liiv zo zeeje, öm dodörch Reklame zö maache, mi zö vorkloppe övv dö Schünnheed hervörzöhävve. Ö Mannekön es ön Persun, di hööre Liiv zeechd, öm z. B. Kleer z zeeje, öt Volk kloor z mache, wi di neu Saache aajötrocke ussend. Dobeij spelld öt kenn Roll, övv dat Mannekön vöör d Kamera steehd, öm dat watt öt do söll, op Belder övv op önö Laufsteech zö zeeje. Onger dä Böjreff Fotomodel välld jädde Persun, di sisch fotojrafiire lädd, öm met dat Beld Werbung z maache, jeld dödörch z vordeene övv dr Omsatz z erhühe. A sisch valle Modele en d Kunst net onger dä Böjreff Model. Sö deene net dozo, Werbung z maache övv mi zö vorkloppe. Seij send mä dozo do, öm d Kunst z deene, dä Künstler di Möjelichkeet z beene, dat zö mole, watt hä vöör si Beld, sing Idee brutt. Su es vöör d Aktmolerei ön Persun, öt Aktmodel, nüdisch, di reuisch stoh kann. Nackt- un Erotikmodels koome dörch Ziidunge wi dr Playboy op,"}
{"id": "523458", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alindao es ö kleen Städtche en d Zentralafrikanische Republik. Öt jöhüüd zo dr Bözirk Basse-Kotto. 10532 Äwonner läävde ä Alindao em Joohr 2000, un öt es Beschoffssetz. Usserdäm had öt önö kleene Vluchhafe. Singe Strom böträckd Alindao van öt Wasserkraftwerk ä Mobaye, dat zo d Demokr. Republik Kongo jöhüüd. D Mänsche ä Alindao lääve dova, Planze a zö bouwe. Meeßd es dat Kaffee, dä hee waaßd. Ävver och dörch Veschvang un öt Jaare kütt Jeld en öt Huuß. Jätt övver Alindao Övver d Kerch ä Alindao"}
{"id": "523459", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Eriesee es dr viirdjrützde van di vönf jruuße Seee ä Nordamerikka. Dr Eriesee ställd ee Stöck van d Jrenz tösche Kanada un d USA do. Si Wasser kitt hä dörch dr Detroit River, övver d Niagaraväll weed öt Wasser en dr Ontariosee aavloufe jölosse. Em Norde van dr See litt dö zo Kanada jöhüürdende Provinz Ontario, em Süüde send öt d US-Staate Ohio, Pennsylvania un New York. D jruuße Städt Cleveland, Buffolo, Erie un Toledo liije a si Ufer. Dr See hat ön Jrüüde va 25.745 km², hä es 388 km lang un had ön Breede va bes zo 92 km. D deepste Stell es 64 m, em Dörchschnett send öt 19 m. Övver d Insele em Eriesee"}
{"id": "523463", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières, em Orijinal ä Französisch hosch dä Film La Sortie de l'usine Lumière à Lyon, woch dr ischde Stommfilm, dä je jedriihnd woode es. Hä jilld als dr Aavang van dr Film. Dä Film entstäng em Joohr 1895 un wood van d Brööhr Lumière sälvs jedriihnt. Öt es önö schwaz un wiss-Film, dä oohne Tun jömaad wood, önö Stommfilm. Hä had ön Längde va 46 Sekunde. Dä Film, dä vöör dr Ussjang van öt Lumière-Werk ä Lyon jödriihnt wood, zeechd Lüüh, di öt Werk vorlosse. Meeßd send Vraue z see. Van dä Film jitt öt drei Versiune, di sisch dodörch ongerscheede, dat dö Mänsche ongerscheedlich jökleed send. Dat düühd dorop hen, dat di Opnahme a vörschiidene Daach opjönomme woode. Öm sö zö ongerscheede, sprechd mo van d „Ee Pääd“- „Zwei Pääder“- un „Kee Pääd“-Versiun. Di ongerscheedliche Zaahl va Pääder es op di Filmversiune z see. Dä Film wood, öm di Aart un Wiiß van d Opnahme zö patenteere, an ö paar Stelle vörjövüürd. Öt ischde Mol woch öt am 22. Määz"}
{"id": "523464", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Beld Stillleben mit Bierkrug und Obst, watt op Ripuaresch met Stilllääve met Bierkruch un Opß övversatze weed, stammd van önö onbekannde Möler. Lang Zitt wood jejlood dat öt va Vincent van Gogh un us öt Joohr 1881 stammde, öt domet zo sing vreue Werke jemaad höd. Mo es sisch hüü ävver secher, dat hä nüüß met dat Beld z do had. Dat Beld, öt had Mosse va 44,5 * 57,5 cm, vängd mo hüü en öt Von-der-Heydt-Museum ä Wuppertal. Dat Beld zeechd völl düster Värve. Brung un Schwazz böstämme dat Jösamtbeld. Opvallend send di onschärpe Kontore, di mo jott beij di Äppel sitt."}
{"id": "523465", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Di Persune us dr Böreich Film, di önö Stär op dr Walk of Fame ä Hollywood hand: D Siij van dr Walk of Fame Adresse van d Stäre ä Hollywood"}
{"id": "523466", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kyla (* 4. Januar 1981 als Melanie Hernandez Calumpad) es ön bökannde Sängerin van dö Philippine. Kyla wood als dreide Kengk va viir jöboore un vong at met 10 Joohr a zö senge. Met 19 Joohr nomm sö hör ischde Album op. Anger Albe koomö no. Hüü z dachs kann mö sö och en öt Fernsehe see. Di ischde Oprejung, di beij hörö Optrett em Joohr 2004 do woch, es beij dö Party Pilipinas, wo sö 2010 z see woch, net mi zö vänge. Kyla had völl Priise vöör hörö Jösang krääje. Kyla es net vorhiirod, ävver met Rich Alvarez bövrönd. Övver Kyla"}
{"id": "523467", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Manneken Pis, op Ripuaresch sätt mo dora Pessend Männsche, es önö klenge Springbrunne ä Brüssel. Öt es öt Woohrzeeche van d Stadt. Öt Manneken Pis wood em Joohr 1619 van Hieronimus Duquesnoy jömaad. Di 61 cm huch Fijur es us Bronße jöjooße un an d Eck Rue de l'Etuve un Rue des Grands Carmes opjöstald. Öt Manneken Pis wood at döck jöklaud. Damet dat net wärm passeere kann, koom di Orijinalfijur en öt Maison du Roi, dat och Broodhuis jönannd weed. Watt drusse an dr Brunne z se es, dat es ön em Joohr 1965 nojömaade Fijur us öt Joohr 1965. Em Joohr 1450 wood öt Manneken Pis öt ischde Mol en di ald Bösch jönannd, dat heechd, onjöväär 150 Joohr bevöör di Fijur öt ischde Mol jöjooße wood. Em Joohr 1985 wood öt Jäjestöck zo öt Manneken Pis, öt Janneken Pis, ä Brüssel opjöstald. Wä a bösongisch Daach no Brüssel kütt, dä sitt manchmol öt Manneken Pis met Kleer a. Su drätt dat Fijürche at öns öt Triko van d belgische Vossball-Natiunalmannschaff. An dr Welt-Aids-Daach"}
{"id": "523469", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Janneken Pis es ön Brunnefijur ä Brüssel, di ö pessend Mäddche zeechd, dat Janneke heechd. Sö es öt Jäjestöck zo öt Manneken Pis, öt Woohrzeeche van d Stadt. Dat Fijürche wood em Joohr 1985 an d Impasse de la Fidélité opjöstald. Sö had ön Hüüde va 50 cm. Denis-Adrien Debouvrie († 2008) had öt Janneken Pis 1985 jöjooße. 1987 wood sö äjöweid. Övver öt Janneken Pis"}
{"id": "523471", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Publius Ovidius Naso (* 20. Määz 43 v. Chr. ä Sulmo; † 17 n. Chr. ä Tomis) wood kott Ovid jönannd. Hä woch önö Dichter em au Rom. Ovids Papp, önö huhe Häähr, dä zo d Ritter zalld, woohl, dat Ovid Beamte wood. Ovid vong en dä Berof zwar a, broch ävver aav un wood Dichter. At zo di Zitt leed sisch met Jedichte alleen net jönoch Jeld vordeene, öm zö övverlääve. Hä vong önö Jeldjevver ä Messala Corvinus. Ovid hiirode dreimol, di ischte beede Ehe woode jöscheede. Us di zweide stammde enn Doohter. Isch sing dreide Ehe held bes zo Ovids Duud. 8 n. Chr. wood hä op Böschloss va Kaiser Augustus no Tomis, watt hü Constanţa heechd, aavjöschobe. Önö Jrond dovöör wood häm net jönannd. Hä noom ävver a, dat ö Jedicht, dat hä jöschrävve hod un dä Naam carmen et error drooch (op Ripuaresch Ö Jedicht un önö Vähler), dozo vüührde. Aujustus hod vorstange, dat Ovid sisch övver dä Bejreff Famelisch löstisch jömaad höd. Zosätzlich es öt möjelich, dat Ovid jätt van ö Küddelche"}
{"id": "523473", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lisa del Giocondo (* 15. Juni 1479 ä Florenz als Lisa Gherardini; † 15. Juli 1542 en ö Kluster) woch dö Vrau van önö Koofmann. Lisas Papp Antonio de Gherardini handelnde met Woll. Hör Mamm woch Caterina Rucellai. Met 16 Joohr hiirode Lisa em Joohr 1495 Francesco del Giocondo un wood däm sing dreide Vrau. Lisa del Giocondo es di Vrau, di Leonardo da Vinci als Mona Lisa jömold had. Wi böwese wood, dat Lisa del Giocondo dö Mona Lisa es"}
{"id": "523474", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Oohr deent dozo, öm jätt z see. Oohre könnö elektromagnetische Straahle su ömwandele, dat ö Läävewese doruss Närveimpulse kitt, di dä Orjanismus vorstooh kann. Dat bödüühd net onbödingt, dat ö Beld entstoh moss. Dat passeerd beij di hüüder entweggelde Läävewese, angere schaffe öt mä hell un düster z ongerscheede. D Oohre send Deel van öt Jesesch un liije jot jöschötzd tösche Knouche. Ledd, dat op öt Oohr välld, moss dörch d Hoorhutt un d Lins op dö Netzhutt valle, öm jöseeh wäde z könne. Dobei deent d Hoorhutt zm Schotz, d Lins lett mi övv winnijer Ledd dörch. Hat dat Ledd ön Welleläng, di tösche 380 nm un 780 nm litt, had dat Oohr van dr Mänsch ön Schangß, vam Oohr erkannd z wäde. Värve wäde em Oohr van sujönannde Zapfen (Ripuaresch: Zappe) erkannd, vöör öt Hell un Düster send d Stäbchen (Ripuaresch: Stippe) em Oohr do."}
{"id": "523481", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Al St. John (* 10. September 1893 ä Santa Ana, Kalifornie, USA; † 21. Januar 1963 ä Lyons, Georgia, USA) woch önö bökannde Schauspeller us d Stomm- un Tonfilmzitt ä Hollywood. Al St. John woch dr Neffe va Roscoe Arbuckle. Hä wood dörch sing Roll als Fuzzy, dö Roll van önö löstije, döck schusselije Cowboy, bökannd. Hä spelld Fuzzy at ä B-Westere. Al St. John vong em Joohr 1912 onger Mack Sennett a z spelle, övvernomm do zöisch mä Nävverolle. Dat ändernde sisch, als hä met Roscoe Arbuckle un Buster Keaton zösamme spelld. Hä wood bökannd un bouwde ä Hollywood d Weldwestfilme op. Tösche 1912 un 1952 spelld hä ä 346 Filme met. Al St. Johns Lääve"}
{"id": "523482", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Solomone send önö Inselstaat em Stelle Ozean. D Solomone vängd mo op ön Kaad em Oste va Neuguinea. Di onjöväär 29.000 km² vordeele sisch op knapp 1000 Insele. Zm Deel jöhüüre sö zo d Salomon Insele, zm Deel ävver och zo d Rennell-, d Ontang-Java- övv d Santa-Cruz-Insele. D Nobbere send Kiribati, Tuvalu, Vanuatu un Fidschi. D Salomone jöhüüre zo dr Commonwealth. Di Insele send vreuere Vulkane. Dr hükßde Berch es dr 2.335 m huhe Mount Popomanaseu, dä op d Insel Guadalcanal litt. Dat Klima op d Salomone es wärm un weed dörch dat Wasser van dr Stelle Ozean böäflossd. D Insele send meeßd jrün va Strüsch. Dä Spanijer Mendanas entdeckde d Salomone em Joohr 1568, ön Insel, di bes dohen at van d Melanesier böwond woode woch. No singe Duud jängö ävver all di Ongerlaare vorloore, di hä erstald hod un di Insele woode wärm vorjeiße. Isch 1767 koome d Ängländer wärm no d Salomone. Di wosse ävver janet, dat d Spanijer sisch dat Land at onger dr Naahl jöresse hodde un kekke sisch op"}
{"id": "523484", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pijin es ön Sproch, di op d Salomone jösproche weed. Pijin weed mä va onjöväär 15.000 Mänsche als ischde Sproch jömulld, ävver mi als 300.000 Lüüh könnö Pijin als zweide Sproch. Pijin vängd en öt Tok Pisin va Papua Neuguinea, öt Bislama va Vanuatu un öt Torres Strait Creole va Australie sing vorwandte Sproche. Am Aavang van öt 19. Jahrhondöt entstäng em Stelle Ozean (Pazifik) ön Sproch, di zm Deel van d Walvänger opjöbraad wood. Sö holp d Änglander, sisch met dat Volk, dat di Inselwält böwonnde, z ongerhalde. Öm d Medde van öt 19. Jahrhondöt woode völl Persune jöbrud, öm Zuckerrohr a z bouwe. Dozo schnappde sisch d Wisse Männer un Vraue van d Insele. Blackbirding wood dat jönannd. Zo di ärm Söck jöhoote och öm d 13.000 van d Salomone. Op di Zuckerrohrplantaje wood di Sproch, di vörhen at beij d Walvänger jöholpe hod, bönötzd, öm tösche Kreole un Wisse öt Vorständije z ermöjeliche. Als d Lüüh van d Solomone no Heem koome, braate sö di Sproch Pijin met. Di enkel Sproche Pijin, Tok Pisin"}
{"id": "523485", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Karakaya-Talsperr litt en d Türkei un staud öt Wasser van dr Euphrat. Dö jöhüüd zo dat Güneydogu Anadolu Projäkt. Di Muur wood tösche 1976 un 1987 jöbout. Övver dr Boohm jömeiße kütt sö op ön Hüüde va 173 m. Vam Euphrat-Bätt us meeßd mo 158 m. Di Staumuur wood jöbouwd, öm met dat Wasser Strom z jöwänne. Dat ajöschlooße Kraftwärk brängd öt op 1800 MW, watt op öt Joohr öm di 7400 GW es. Dat Wasser van dr Euphrat vorsorchd önö jruuße Deel van d Länder Sürie un Irak. Beede maache sisch jruuße Sorch, dat dörch dat jöstaud Wasser beij hönö alles drüüh weed. Doröm wood önö Vordrach jöschlooße, dat sescherställe söll, dat winnichstenß 500 m³ Wasser dörchjölooße weed. Övver dr Damm"}
{"id": "523491", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Meritaton woch ön Doohter van dr Pharao Echnaton un d Könnigin Nofretete. Meritaton hod ön Schwester, Maketaton, di met 10 Joohr storv. Beede wosse ä Theben op, spiir trock Meritaton no Acheton, di Stadt, di hörö Papp zo Iihr van dr Jott Aton opbouwe leed. Us ald Ongerlare nämmd mo a, dat Meritaton d Vrau van däjännije wood, d Echnaton novolschde, Semenchkare. Net sescher es, dat Meritaton ön Doohter jöhad hod, Meritatontascherit. Aidan Dodson, Dyan Hilton: The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson 2004, ISBN 0-500-05128-3"}
{"id": "523494", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Dänemarkstrooß es ön äng Stell em Atlantik tösche Jrönland un Ißland. Di mä 290 km breede un 480 km lang Dänemarkstrooß stelld ön Vorbindung tösche öt Polarmeer un dr Atlantik do. Kald Polarwasser leufd an di Stell van d Polarzoon en dat wärmere Wasser van dr Atlantik. Wä sisch dat op öt Ongerwasserradar akikkd, däm välld op, dat he önö Ongerwasser-Wasservall es, beij dem Wasser 3400 m en d Deepde välld. En d Dänemarkstrooß koom öt em Zweide Weltkresch zo d Schlacht en d Dänemarkstrooß, beij dör öt dütsche Scheff Bismarck dat änglische Scheff Hood vorsängkde."}
{"id": "523495", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Maketaton woch dö zweidäldzde Doohter van dr Pharao Echnaton un d Könnijin Nofretete. Hörö Namm bedüüd „Jöschötzd va Aton“. Maketaton storv em Alder va 10 Joohr. Em dreide övv viirde Joohr van d Rejiirungszitt va hörö Papp wood dat Mäddche jöboore. Ön Enschreff us öt 13. Joohr en Echnatons Rejiirungszitt wiißd dorop hen, dat sö do noch jöläävd hod. Ee Joohr spiidr woch sö duud. Wora sö jöstorve es, wood net övverlävverd. Wolfram Grajetzki: Die Töchter Echnatons. In: Kemet. 1/2002, S. 17–18."}
{"id": "523497", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alice Lake (* 12. September 1895 ä Brooklyn, New York; † 15. November 1967 ä Hollywood, Kalifornie) woch ön Schauspellerin us d Stommfilmzitt en d USA. Alice vong als Dänzerin a un stäng öt ischde Mol em Joohr 1912 vöör d Kamera. Mack Sennett saad hör z Aavang, wo öt lang jäng. Spiir spelld sö döck met Roscoe Fatty Arbuckle un Buster Keaton. Sö vorsood och hör Jlöck ä traurije Stöcker, ävver koom domet beij öt Volk net ösu jott a. Als dr Tunfilm opkoom, jäng hörö Stär onger, un sö spelld mä noch Nävverolle. Zösamme driihnde Alice Lake 98 Filme. Alice woch ee Joohr lang met Robert Williams vorhiirod. Sö trennde sisch, koome ävver immer wärm öns zösamme, iih öt janetmi fluppde un sö em Krach ussöree jänge. Alice storv am 15. November 1967 ä Hollywood an önö Häzzschlach. Sö had önö Stär op dr Walk of Fame. Hör Filme Övver Alice Lake"}
{"id": "523498", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Heidi Klum (* 1. Juni 1973 in Bergisch Gladbach) es ö dütsch Model un ön Moderatorin. Seijd öt Joohr 2008 had öt Heide d Staatsanjöhörichkeet van d USA. Heidi Klums Äldere wore eefach Lüüh. Heidi vordeende sisch em Joohr 1992 jätt an d Thek van ön Discothek ä Düsseldörp. Dobei wood sö usjösood beij önö Wettbewerb vöör Modele metzömaache. Em sälve Joohr stäng sö at met Thomas Gottschalk vöör d Kamera. Sö wood d beitzde va 25.000 jong Vraue un jöwonn 300.000 Dollar Priißjeld. Sö schloss d Schüll aav un wood Model. 1993 trock Heidi janz in d USA. Sö werkde do als huchbözaald Model un wooch op bökannde Ziidung wi z. B. Vogue z see. Em Joohr 2004 kutt mo Heidi öt ischde Mol em US-Fernsehe see. Zosätzlich es sö och Schauspellerin un spelld z. B. ä Filme wi Sex in the City un Über kurz und lang met. 1997 hiirode Heidi dr Ric Pipino, dä 17 Joohr älder es als sö sälvs. Di zwei wonnde ä New York, leete sisch ävver em Joohr 2003 scheede."}
{"id": "523499", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ongerneehme Rhingübung woch ö Ongerneehme em Zweide Weltkresch, met däm Drock op d Ängländer ussjöübt wäde solld. Dozo solld dr Noschub op dr Seewäch jöstüürd wäde. Zosätzlich solld dr U-Boot-Kresch ongerstötzd wäde. Beij di Operatiun jäng öt änglische Scheff Hood un spiir och öt dütsche Scheff Bismarck vorloore. Öt vong am 18. Mai 1941 a, als öt dütsche Scheff, d Bismarck, us dr polnische Haafe Gdingen ussleef. Dr dütsche Kreuzer Prinz Eugen un 3 jrüüßer Scheffe, doronger d Hans Lody un d Friedrich Eckholdt, suwi zwei klenger Scheffe voore ä Richtung Atlantik. Am Kattegat krääte d Schwede d Naaß dora un vorroohnde dat d Ängländer un di vonge di dütsche Scheffe ä Bergen, als d Prinz Eugen neue Sprit tangkde. Prinz Eugen un Bismarck voore zösamme looß un plaande dörch d Dänemarkstrooß ä Richtung Atlantik z vaare. Di Ängländer jloote net, dat d Dütsche sisch dä Wääch ussökke wööde. Us dä Jrond woore en di Jäjend mä zwei änglische Scheffe, di d Bismarck ävver am 23. Mai op öt Radar soore. Hör Opjaav woch öt ävver"}
{"id": "523501", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Michaela Tapp (* 11. Dezember 1967 ä Bath, Ängland) es ön Schiidsrichterin em Puulbillard un Snuuker. Sö es vorhiirod un had zwei Kenger. Michaela spelld sälvs Poolbillard un jöwonn domet och d Vraue-WM em Joohr 1999. Va 1997 a woch sö Schiidsrichterin. Hörö ischde Äsatz beij ö Spell öm önö Wältrang hod Michaela em Joohr 2002, öt Joohr drop woch sö Schiidsrichterin beij ö WM-Spell. 2007 woch hörö Äsatz dr ischde van ön Vrau als Schiidsrichterin beij ö Snookerturnier öm önö Wältrang. 2009 leide Michaela als ischde Vrau ö Ängspell van ön Snooker-WM. Websiij va Michaela Tabb Commons: Michaela Tabb – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523504", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gisele Caroline Bündchen (* 20. Juli 1980 ä Horizontina, Brasilie) es ö Model un ön Schauspellerin. Gisele wood als dreide va sääß Mäddcher en ön Famelisch dütscher Aavstammung jöboore. Seijd öt Joohr 2009 es Gisele met Tom Brady vorhiirod. Am 8. Dezember 2009 wood hörö Jong Benjamin jöboore. Gisele veel dobeij op, als sö önö Laade va McDonalds bösood. Önö Chef van ön Modelajentur sooß do un daahd sisch, dat us di jong Vrau jätt z maache wöch. Ö paar Mond spiidr stäng Gisele at ä Paris vöör d Kamera. Va do a jäng öt steil berchop un 1999 wood sö öt Model van öt Joohr. Bökannd wood Gisele dodörch, dat sö en d USA Ongerweisch vöör d Firma Victorias’s Secrets vöörfüührde. Di Zösammearbeed hood ävver em Mai 2007 op. Gisele kräät dr Hals net voll. Sö woohl statt 5 nu 8,7 Milliun Dollar ha. Gisele Bündchen soll öt beitzd bözaahlde Model op d Wält se. Commons: Gisele Bündchen – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Giseles Siij Gisele Bündchen"}
{"id": "523505", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Joan Henrietta Collins (* 23. Mai 1933 ä London) es ö Model, ön Schauspellerin un Moderatorin us Änglandt. Joan es ee va drei Kenger van dr us Südafrika stammende Joseph William Collins. An d Schauspellschüll Royal Academy of Dramatic Art liirde sö öt Schauspelle. Bökannd wood Joan Collins ävver dörch dr Film. Zö isch spelld Joan ä Softporno-Filme met. Hör bökanndste Zitt koom ävver als Schauspellerin en d Serisch Denver-Clan, wo sö d Roll van d Alexis Morell Carrington speld. Ä 50 Filme kutt mo sö see. Angere wi Raumscheff Enterprise un Hart aber herzlich koome dono. Met Männer hod Joan Collins net ösu völl Jlöck. Em Joohr 2002 hiirode sö öt vönfde Mol, desmol dä 33 Jooh r jöngere Percy Gibson. Em Mai 2010 spelld Joan Collins ön kleng Roll en d Serisch Vorboone Leevde. Joan had völl Priise un Usszechnunge krääje. Hör Siij"}
{"id": "523509", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alessandra Corine Ambrósio (* 11. Aprel 1981 ä Erechim, Brasilie) es ö Model. Alessandra Ambrósio wood 1981 ä Erechim, ön kleng Stadt ä Brasilie jöboore. Hör Äldere, di sälv Ussländer woore, jöhood ön Tankstell. Em Alder va 8 Joohr entscheed sö vöör sisch, Model wääde z wälle. Met 12 vong sö a, sisch dörch ön Modelklass op öt Modellääve vör zö böreite. Alessandra es net vorhiirod, ävver sö had önö Vorlobte. Met häm had sö ee Kengk, Anja Louise Ambrosio. Em Alder va 15 Joohr vong Alessandra als Model a, Jeld z vordeene. Va do a werkde sö vöör jruuße Modehüüser un bökannde Modemaacher. Här Belder wore op mi als 50 Titelsiije va bökannde Ziidunge z see. Alessandra wood zo enn van d 100 schünnste Mänsche op d Wält jöwäählt. Alessandras Siij"}
{"id": "523510", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Poulnabrone Dolmen es ö Jraav us d Jongsteenzitt, dat ä Irland vonge woode es. Öt litt 8 Kilometer südlich va Ballyvaughan. Poulnabrone Dolmen, dat och dr Naam Louch van d Sorje drätt, vängd mo en ön steenije, ööd Jäjend em County Clare. Öt wood tösche 4200 un 2900 vöör Christi Jöburt erstalld. Dat Jraav wood 1985 vonge un ee Joohr spiidr usjöjraave. Öt woch onger Dräck jott vorstoche. Em Ennere vong mo d Knouche va 16 – 22 unjöwaaße Lüüh suwi 16 Kenger. Jöräte had mo zo di Duude jölaad, wozo Ääß us Stee un Poschölei jöhood. Jätt van dat Jraav vott woode och Knouche van ö kleng Kengk vonge, dat öm 1700 v. Christi Jöburt jöstorve woch. Als mo sisch di usjöjraave Steehn akekk, veel op, dat zm Deel Resse en di Plaate woore, su dat mo enne Stee neu mache mod u nenne zösätzlich en dat Jraav äsätze mood. Sonß wöör öt ömjövalle . Mo ka dova ussjo, dat an di Ställ bes en d Keltezitt hen jöbäähnd woode es. Dat Jraav had ön Hüüde"}
{"id": "523512", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Steenzitt es di Zitt en d Jöschichte van d Mänsche, en di sö mä met Steen hanteere kutte un noch kenn anger Denger notzde, öm sisch öt Lääve z jöstallte. D Steenzitt ömfassd ön Zitt, di tösche 2,6 Milliun Jaahre v. Chr. un onjöväär 7000 Joohr v. Chr litt. Di Zitte hange van d Jäjend aav, di mo bökikkd. A manche Plaatsche hand d Lüüh iihr, a manche spiidr vorstange, Metall z notze, öm Jöräte doruss z maache. Döck weed d Steenzitt als ischde Zitt van dr Mänsch vorstange. Anger Periode us d Vröschzitt van dr Mänsch send d Bronßezitt un d Iiserzitt. Dr Alde Deel van d Aldsteenzitt es d äldste van di drei ongerscheede Deeler, en di mo d Aldsteenzitt opdeeld. Ä Afrika vängd di 2,6 Milliune Joohr v. Chr. a, Europa hengd hängerher. Do jeehd öt isch 1,8 Milliune Joohr v. Chr. looß, wobeij he Georgie dat Land es, wo d Mänsche z isch Keie als Werkzüch vorwand hand. En di Zitt veel och, dat dr Mänsch öt vorstäng, Vüühr z bändije, ön"}
{"id": "523513", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dä Bejreff Pro-oplöößbare Jrupp weed en önö Deel van d Mathematik, d Aljebra, jöbrud. Ön Jrupp bözeechned mo als pro-oplöößbar, wenn sö isomorph es zo dr inverse Limes van ö invers Süstem va oplößbar Jruppe: Boston, Nigel: The Proof of Fermat's Last Theorem, Madison, Wisconsin, USA: University of Wisconsin Press"}
{"id": "523517", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Saint-Nazaire es ön Haafestadt ä Frankreich, di an d Loire litt. Saint-Nazaire had dr Naam van dr Hellije Nazarius. Dr Haafe va Saint-Nazaire es dr viirdjrüützde va Frankreich. Ä sing Werfte wäde Krüzzvahrtscheffe jebouwd, doronger d Queen Mary 2. D Dütsche hodde ä Saint-Nazaire em Zweide Weltkresch önö Stötzpunkd aajölaad. Dä wood van dütsche Soldate bes zm Äng vam Kresch jöhalde un däm jitt öt hüü noch. Ä Saint-Nazaire wäde och Deele van dr Airbus A380 jöbouwd. Dobeij wäde di Deeler zm jruuße Deel met öt Scheff aajölävverd. Zosätzlich weed he och an dr Airbus A318, Airbus A321, Airbus A330 un Airbus A340 jöwerkd. D Siij va Saint-Nazaire"}
{"id": "523518", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sara Nuru (* 19. Aujust 1989 ä Erding) es ö Model un Mannekön. Beij d Show Germany’s Next Topmodel em Vröschjoohr 2009 hod sö jöwonne. Hör Äldere, beede us Äthiopie, wonnde met hör iisch ä Erding, dann ä Münche. Als Sara Nuru Germanys Next Topmodell woode woch, wood sö va Opträch övverhöövd. Su werkde sö vöör Sony Ericsson un Gillette. Vöör C&A wood sö öt Jesesch vöör ön neu Modeserisch. Sara well d ongerbroche Schüll vädisch mache un dann studiire. Commons: Sara Nuru – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Övver d Waahl"}
{"id": "523520", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Karolína Kurková (* 28. Februar 1984 ä Děčín, Tschechoslowakei) es ö Model. Karolína Kurková koom mä dörch Zovall zm Modele. Önö Bökannde hod hör, oohne dat sö öt woss, beij ön Ajentur aajömeld. Sö wood jönomme. Dat leev ösu jott, dat sö no kotte Zitt vöör d Ziidung Vogue werkde un at em Joohr 2001 ön Wönneck ä New York bötrock. 2001 kutt öt Volk öt ischde Mol Karolinas Beld op d vöschde Siij va Vogue see. Victorias’s Secret noohm hör onger Vordrach un sö wood zm Supermodel. Em Joohr 2009 wood Karolina d Mamm van önö Jong. Kurkova weed jöwähld"}
{"id": "523522", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Naftalan es ön Stadt ä Aserbaidschan. Sö litt em Weste van öt Land en d Nööhde van dr Klenge Kaukasus. Naftalan had singe Naam van öt Jriichisch Wood naphta, dat met Öl övversatze weed. Dad düüd op dä Ölrischdom en di Jäjend va Aserbeidschan hen. Ölbäder mache Naftalan bökannd. At seijd öt 12. Jahrhondöt bade Lüüh en di Jäjend ä Öl. Mo sätt, dat öt jott vöör d Knouche un Jölänke es. Dat vüürde dozo, dat at seijd lang Zitt Mänsche no Naftalan reisde, öm Ölbäder z nämme. Sujar Marco Polo schreev at dovan. Dat Öl brud ä Naftalan net us d Ääd jöpompd z wäde. Öt kütt ä völl Platsche su us dö Ääd. Dat Öl kann ävver net jöbrud wäde, öm zö brenne, dovöör es öt z stiiv, z viskos, wi dat jönannd weed. D Wesseschaff warnd ävver vöör Ölbäder un nämmd a, dat dörch dat Öl Krebs ussjölößd weed. Ä Naftalan woode en d leitzde Joohre völl Hotels un Kuranlare jöbouwd. Mo well us dat Öl Jeld mache. Naftalan liid onger dr Kresch en"}
{"id": "523527", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sergei Michailowitsch Eisenstein (* 22. Januar 1898 ä Riga, Lettland; † 11. Februar 1948 ä Moskau, Russland) woch önö Regisseur us Russland. Sergeis Papp woch önö bökannde Architekt, dä ä Riga bökannde Bouwwerke bouwe leed. Su koom öt, dat hä rische Äldere hod. 1918 jäng Eisenstein no d Ruuh Armee, woch ävver net mä Soldat, hä zeechnede och. Spiir trock öt Eisenstein nom Theatr. Hä bouwde Bühnebelder un kräät do dö Naaß an dr Film. Eisenstein notzde sujar Filme, öm sö em Theatr ä Stöcker ä zö bouwe. Singe ischde eeje Film entstäng em Joohr 1923 met öt Tareboch va Glukow. Bökannder wood ävver dr Film Straik us öt Joohr 1925. Eisensteins Dörchbroch koom em sälbe Joohr met dr Film Panzerkreuzer Potemkin, ävver och Oktober un Iwan dr Schreckliche, dä us zwei Deeler böstäng, hodde jruuße Äfloss op dr Film. Eisenstein storv am 11. Februar 1948 an önö Häzzschlach ä Moskau. Övver Eisenstein Commons: Sergei Eisenstein – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523528", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Straik es önö Stommfilm, dä ä Russland em Joohr 1925 entstange es. Dr Regisseur woch Sergei Eisenstein. Dä Film zeechd d Situatiun van öt werkend Volk en d Zarezitt. D Lüüh könnö vrassele un do watt sö welle, sö schaffe öt komm, am Vorhöngere vorbeij z komme. Usser Werk jitt öt nüüß en öt Lääve van önö Mänsch. Angisch hand öt mä di Rische. Dozo jöhüüd dr Chef van ö Werk. Hä deed alles, damet sisch nüüß ändere deed. Als hä d Naaß dora kitt, dat erjendjätt ä si Werk vörjeet, scheckd hä ön Informatiun an sing Vorjösätzde, di dorophen Spiune en öt Werk schecke, öm vassstelle zö könnö, watt d Mannslüüh vörhand. Ön Zitt lang weed alles op kleen Flamm jökoud, ävver als enne Arbeeder sisch öt Lääve nemmd, weil hä jököndichd woode es, losse sisch di Arbeeder net mi zöröckhalde. Sö straike. Jözeechd weed, wi d Lüüh en di schwoch Zitt zösammehalde, ävver mo erveerd och, dat dr Chef kenne Schrett op sing Lüüh zojeed. Am Äng weed öt Militär jöroffe, öm di Straikende wärm"}
{"id": "523530", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Katerina Alexandre Graham (* 5. September 1989 ä Genf, Schweiz) es ön Schauspellerin us d USA. Grahams Papp koom us dr Libanon, hör Mamm us Russland. Sö sprechd vönf Sproche, drei su jott wi hör Moddersproch. Graham stäng em Joohr 1998 öt ischde Mol vöör d Kamera un driihnde bes 2010 nüng Filme. Bökannd wood sö dörch hörö Optrett ä Hannah Montana. Hör Filme Commons: Katerina Graham – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523531", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wilhelm Henkel (* 14. Juni 1909 ä Odenhausen; † 28. Mai 1947 ä Landsberg) woch SS-Hauptstormvührer un önö KZ-Zahnarzt em Konzentratiunslajer Mauthausen. Henkel woch Zahnarzt, un jöhood d SS un NSDAP a. Am 15. Mai 1942 troon hä d Waffe-SS beij un wood SS-Hauptstormvührer. Hä woch enne us dr SS-Dudekoppvorband suwi d SS-Divisiun Nordland. D Jövangene em KZ Mauthause woch Henkel als dr KZ-Zahnarzt bökannd. Henkel wood em Mauthause Prozess, dä önö Deel van dr Dachau Prozess woch, ajöklachd. Züjje saahte us, va häm met önö Steck schwoch jöschlaare woode z see. Usserdäm soll hä us dat Zemmer, dat vöör Häzzinjektiune jöbrud wood, komme se un janz voll Blott jöwääh se. Angere saate us, dat hä Häzzinjektiune sälvs jömaad hod. Önö angere Jövangene saad us, va Henkel su schwoch jöschlaare wode z se, dat häm öt Trommelvell kapott jöjange es. Henkel wood vöör schöldich jösproche, beij di Vorbräche ä KZ Mauthause metjömaad z ha. Hä wood zm Duud vorurdeeld un am 28. Mai 1947 ä Landsberg opjöhange. Övver d Vorbräche ä Mauthause us www.jewishvirtuallibrary.org (13,16 MB)"}
{"id": "523537", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Parlamentsjöbäude va Brisbane es dor Setz van öt Parlament va dr Australische Bundesstaat Queensland En d ischde Joohre nodäm sisch d Bundesstaate Queensland un New South Wales 1859 vanee jötrennd hodde, joov öt dat Huuß noch net. D Setzunge van öt Parlament wore noch en ö ald Jöbäude, dat ävver op d lang Zitt z kleen woch. Öt välde Queensland ävver öt Jeld, öm ö neu Huuß z bouwe. Domet jäng öt isch 1864 looß un öt duurde bes 1889, iih alles vädisch woch. Övver öt Parlamentsjöbäude va Brisbane (englisch)"}
{"id": "523538", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kiki vam Montparnasse övv Kiki (* 2. Oktober 1901 ä Châtillon-sur-Seine, Côte-d'Or, Burgund; † 29. April 1953 ä Sanary-sur-Mer, Var) woch ön Sängerin, Schauspellerin un Model suwi Molerin. Hörö eejentliche Naam woch Alice Ernestine Prin. Kiki woch als Kengk siihr ärm. Sö woss beij hör Jrußmodder op, di öt komm schaffde, vöör Kiki zö sorje. Met 12 Joohr wood sö no Paris jöscheckd, öm do ön Ussbeldung z kriije. Met 14 Joohr stäng Kiki als Aktmodel puddelnakß vöör Beldhouwere. Em Joohr 1921 werkde sö met dr Fotojraf Man Ray zösamme. Ävver net mä vöör häm, och vöör anger Fotojrafe had sö Model jöstange. Ä Filme, di tösche 1921 un 1933 jödriihnd woode, woch Kiki z see. Commons: Kiki de Montparnasse – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Filme met Kiki vam Montparnasse Bökannde Werke met Kiki"}
{"id": "523544", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) En d Jeometri sätt dä Böjreff Kongruenz us, dat Deele deckungsjlisch send. Zwei Deele send deckungsjlisch, wenn öt möjelich es, sö dörch Vorschiibe, Speijele, Driihne övv Vorbenge enee z övvervühre. Dono dörfe sö net mi z ongerscheede se. Di ischde zwei Fijure könne dörch Driihne öm 180° enee övvervüührd wäde. Di dreide Fijur sitt zwar us, wi d Nommer ee övv d op dr Kopp jöstalde Nommer zwei, kann ävver dörch kenn van di möjeliche Operatiune enee övvervührd wäde. Nommer drei es alsu net kongruent zo ee övv zwei. Dat jilt och vöör Fijur Nommer viir. Dreiecke send kongruent, wenn drei Siije jlich send. Kongruenz es och jöjävve, wenn enn Siij un di beede dora aalijende Wenkele jlich send. Send zwei Siije un dä doren äjöschlooße Wenkel va zwei Dreiecke jlich, dann send sö met Secherheet och kongruent. Dat trefft och zo, wenn zwei Siije und ä Jäjewenkel van dö länger Siij jlich es. Jätt övver Kongruenz"}
{"id": "523545", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anine Bing (* 30. November 1982) es ö Model us Dänemark. Sö es och ön Sängerin. Anine Bing es ä Dänemark jöboore, woss ävver ä Schwede op. Sö läävde ön Zitt lang ä Ängland, es ävver hüü z dachs döck ä Kalifornie. Anine vong als als Mäddche a, Musik z maache, ävver dat joov sö bald op un vong öt Sänge a. Hör ischde Plaat koom em Joohr 2007 öruss. Anine werkd vöör ongerscheedliche Modelajenture. Hör Belder woode ä bökannde Ziidunge wi dr Playboy un öt 944 Magazin aavjöbeld. Ä Ängland woode opjrond van d Aktiun „For Play“ jruuße Belder va Anine op d Strooße opjöhange. Di länkde ävver d Lüüh em Auto ösu aav, dat öt völl Onväll joov. Dorophen wood vorboone, hör Belder an dr Strooßerand opzöhange. Hör Siij"}
{"id": "523553", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Isabella Eugenie Boyer (1841 – 1904) woch dö Vrau va Isaac Singer. Isabella wood ä Paris jöboore. Sö hiirode dä 30 Joohr äldere Isaac Singer, dä dörch Niihmaschine bökannd wood. Sö trocke no Änglandt un krääte do zwei Mäddcher un viir Jonge. Dörch di Niihmaschine risch woode, hängerleed Isaac öt Isabella öm d 14 Milliun Dollar. Öt joov Stritt öm öt Jeld, ävver Isabella kräät d janze Knöpp. Isabella hiirode ö zweide Mol, desmol dä Holländer Victor Reubsaet un trock met häm no Paris. Als Victor dann em Joohr 1887 och storv, vorsood öt Isabella 1891 met Paul Sohège öt dreide Mol. Isabella Eugenia Boyer storv em Joohr 1904 em Alder va 62 Joohr. Övver Isabella Eigenie Boyer"}
{"id": "523559", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Springfield es di Stadt en d USA, wo d Simpsons wonne. Dat Springfield jitt öt mä en di Zeechetrickserisch. Dr Naam Springfield kütt ä Amerika döck vöör. Su jitt öt em Joohr 2010 Springfields ä 35 Bundesstaate. Dat dä Naam va Matt Groening jöwäld woode es, litt dora, dat Springfield dr Dörchschnett van Amerika se soll un dat Vorhalde van di Lüüh us Springfield em Meddelmoss liije soll. Dorop wiise och di Informatiune hen, di mo övver Springfield en di Serisch kitt. Eemol litt öt am Meer, eemol en d Wüste, eemol en d Berch. Dä Staat, ä däm Springfield litt, had Jrenze zo Ohio, dr Staat Nevada, zo Maine un och zo Kentucky, jätt, dat öt ä Werklichkeet janet jitt. Ön Kaad va Springfield zm Ömkikke"}
{"id": "523560", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Stommfilm es önö Film, beij däm Beld un Tun net zösamme opjönomme wäde. Döck weed met Jeste un Jesechtsussdröck övvermeddelt, watt sonß met Wööd rövverbraad weed. Dörch Musik, di z. B. van ö Klaviir stammd, weed vöör jooh Senn jösorchd. Ongertitele ersätze d Wööd. Dr ischde Film, dä ävver noch us enkele Belder op Papier böstäng, woch Roundhay Garden Scene un stammd us öt Joohr 1888. Ö paar Joohr spiidr, am 1. November 1895 zeechde d Brööhr Skladanowsky ä Berlin böwächde Belder. Zo d sälbe Zitt bouwde d Brööhr Lumière ön Maschiin, beij dör önö Filmstriif met kleng Räähr böwächd weed. Am 22. März 1895 kräte d ischde Mänsche beij ön prevate Vörführung Filme z see. Bes dat Filme vöör öt Volk möjelich woode, durde öt noch bes zm 28. Dezember 1895. Ä Paris zeechde d Brööhr Lumière böwächde Belder. D ischde Filme wore mä Dokumentatiune. Sö zeechde wi önö Zoch en dr Baahnhoff äräveerd un wi önö Könnig sing Krun op dr Kopp jösatze weed. Filme met Schauspeller joov öt en d ischde Joohre noch"}
{"id": "523562", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Diane Julie Abbott (* 27. September 1953 ä Paddington, London) es di ischde schwazze Vrau, di 1987 en öt Parlament va Ängland komme es. Sö jöhüüd d Labour Party a. Diane es d Doohtr van Äwanderer us Jamaika. Sö studiirde ä Cambridge un werkde z iisch vöör önö Fernsehsender, tösche 1976 un 1980 vöör dr Staat un wood zwei Joohr spiidr Journalistin. Am Äng van d 80er Joohre wood sö d Sprächerin van öt Greater London Council. Em Joohr 1991 hiirode sö, leed sisch ävver 1993 wärm scheede. Sö had ee Kengk. Övver Diane Julie Abbott"}
{"id": "523563", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Am Sklavenmarkt, watt op Ripuaresch met Am Sklavemaad övversatze weed, es önö Stommfilm us öt Joohr 1906/1907, dä ä Österreich jödriihnd woode es. Hä jilt als enne van d ischde Pornofilme, di jömaad wode. Dä Film wood als Stommfilm ä schwazz un wiss jödriihnt. Regisseur woch Johann Schwarzer. Öt Jeld vöör d Produktiun koom van Saturn Film. Am Sklavemaad es mä ö paar Minütte lang un had ön Längde va 50 m. Övver dr Film"}
{"id": "523565", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Jüddedom ömfassd all d Kultur un d Relijun van dat jüddische Volk, dat sisch dr Naam Volk va Israel joov. Öt jöhüüd zo di Wältrelijiune. Dat Jüddedom had singe Aavang beij Abraham, dä önö Bond met Jott äjeehd un domet dr Jlaube a enne Jott zo dr Jrondstee van öt Jüddedom maad. Dat Zösammespell tösche d Mänsche un Jott jeed met Abrahams Kenger Isaak un Jakob wiir. Us dönö weed met zosätzliche 12 Kenger d Stämm vöör öt Volk Israel jöbeld. Di Stämm vordeele sisch en di Jäjend va Israel, jöroone ä Ägypten ä Jövangeschaff. Met d Hölp va Moses koome sö vreij un Jott övverjitt d Jüdde kott dono Rejele, wi sö lääve sölle, di en d Tora opjöschrävve send. At en d Zitt van d au Jriiche, vange di Jüdde a, hön Land z vorlosse un sisch op d Wält z vordeele un a z siidele. Dr Jlaube weed metjönomme un op d Wält vorbreid. Dr Naam Jüdd leid sisch van Usdrock Zm Stamm Juda jöhüürend aav. Doruss weed onger Könnig David öt Könnigrisch"}
{"id": "523566", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Lawrence Soule House es ö bökannd Huuß ä Cambridge, dat em US-Bundestaat Massachusetts litt. Lawrence Soule House wood em Joohr 1879 jöbouwd. Dat Huuß, dat en d Russell Street Nommer 11 litt, jöhüüd zo d Liiß va historische Plaatsche en dr Staat. Vöör dr Bouw woch Ware & Van Brunt; Howe,Frank Maynard vorantwortlich. Liiß van di Hüüser"}
{"id": "523569", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Johann Schwarzer (* 30. Aujust 1880 ä Jauernig, Österreichisch Schlesie; † 10. Oktober 1914 em Ischde Weltkresch) woch önö Fotojraf us Österreich, dä Filme maade un d ischde Filmproduktiunsjösellschaff Saturn-Film en dat Land jründe. Hä maade tösche 1906 un 1910 övver 50 erotische Filme. Schwarzer trock us Österreichisch Schlesie no Wien un liirde do öt Fotojrafire. Ussderdäm wood hä Chemiker. Si Jeld vordeende Schwarzer no ön kotte Zitt domet, Lüüh z fotojrafire un Jruußopnahme va Persune, sujönannde Porträts, z maache. Ävver och Aktfotos jöhoote zo di Belder, di jövrood wore un häm Knöpp braate. Vöör Hääreovende maade hä kotte Filme met puddelnakße Vraue. Di ischde Erotikfilme entstänge. Öm net Schwazzjeld z vordeene, melde hä ön Filmproduktiunsjösellschaff a, di hä Saturn-Film nannd. Sö böstäng mä us enn Persun, häm sälvs. Met d Saturn-Film driihnde hä 52 erotische Filme, doronger dr Film Am Sklaavemaad. 1910 jäng Saturn-Film kapott un Schwarzer vorloohr si Werk. Als dr Ischde Weltkresch 1914 usbroch, wood hä jötrocke. Johann Schwarzer vorloohr ä enn van d ischde Schlachte si Lääve. Michael Achenbach, Paolo Caneppele, Ernst Kieninger:"}
{"id": "523570", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Roundhay Garden Scene es önö Stommfilm, dä dr Ärvänger Louis Le Prince em Joohr 1888 jömaad had. Öt es dr äldste erhalde Film. Dä Film es mä 2 Sekunde lang un jädde Sekund wode 12 Belder jömaad. Hä soll am 14. Oktober 1889 ä Änglandt jömaad wode se. Jözeechd wäde Adolphe Le Prince, Sarah Whitley, Joseph Whitley un Harriet Hartley en önö Jaade. Em Joohr 1935 woode di vorblävve Stöcker van dä Film van öt National Science Museum, London opjöbässert. Dodörch entstäng önö film met ön Längde va 2,11 Sekunde. Angisch als beij Filme wi dä spiir jödriihnde Film D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières wood dä Film op Papier opjönomme. Van dä Film send mä noch nojömaade Opnahme erhalde. Öt es övverlävverd, dat, kott nodäm dä Film jödriihnt wood, enn van di Schauspeller, Sarah Robinson Whitley, di Schweiermamm van Louis Le Prince, jöstorve es. Am 16. September 1890 woch Louis op dr Wäch, öm sing Maschin zm Filme aazömelde. Hä koom ni a. Zwei Joohr spiidr wood hä duud opvonge. övver dr Film Commons: Roundhay"}
{"id": "523572", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Datei:Bronenosets.jpg Panzerkreuzer Potemkin es önö Stommfilm us Russland. Hä entstäng em Joohr 1925. Singe Rejisseur woch Sergei Eisenstein. Dä ä 5 Akte ongerdeelde Film böschriivd di Situatiun, di zo dr Opstand ä Russland em Joohr 1905 vüührt, dä dann zr Russische Revolutiun weed. D Soldate op öt Schlachtscheff Potemkin vüühre ö schläät Lääve. Sö mösse hell werke un send koom op öt Land. Als sö wärm öns va Made zorsatze Vleesch keue solle, mucke sö op. „Weer vresse dat net!“, es dat, watt di Scheffsövvischde z hüüre kriije. Di kikke sisch dat Vleesch a un saare, da töt jott wör. Dr Kapitän had d Naaß voll un well sing Lüüh zeeje, dat hä z saare had. Hä böschlössd, ö paar Mann erschösse z losse. Di wäde an önö Eck van öt Scheff onger ö Doch jödeut un anger Matrose sölle met hön Jewähre op di zojödäckd Lüüh schösse. Di Matrose halde ävver zösamme un öt jitt ön Meuterei. D Matrose övvernämme dat Scheff. Beij di Meuterei weed önö Matros, Wakulintschuk, erschooße. Dr Panzerkreuzer Potemkin kütt no Odessa."}
{"id": "523574", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Saubaach es önö Baach en d Städteregiun Oche. Öt es önö Zofloss van d Inde[1]. Dr Saubaach entsprengd em Propsteier Wald tösche öt Stolberjer Stadtdeel Atsch un Vorluutehee, ö kleng Städtche, dat op Huchdütsch Verlautenheide heechd. Dä Baach, dä si Wasser us 7 Siife kitt, had ön Längde van 7,4 Kilometer un läufd dann en d Inde. Kott bövöör hä do akütt, paßßeerd dr Saubaach Aavraumhalde van d Stolberjer Jlaaßhött Vegla suwi ö Kali-Wärk. Dobeij nämmd dat Wasser völl Chemikalie Humin- un Salzsüür suwi Schwefelwasserstoffvorbängunge) op. Dodörch weed dr Saubaach ärch düster, bo schwazz un stenke deed dat Wasser och noch. Dat es dr Jrond, wisu dr Saubaach singe Naam kräje had."}
{"id": "523575", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kirstie Louise Alley (* 12. Januar 1951 ä Wichita, Kansas) es ön Schauspellerin us d USA. 1970 hiirode Kirsten Bob Alley, va däm sö sisch ävver 1977 scheede leed. Em Dezember 1983 hiirode sö ö zweide Mol, desmol, Parker Stevenson, va däm sö sisch 1997 trennde. En di Zitt had Kirsten zwei Kenger ajönomme. Em Joohr 2005 joov Kirstie Alley öt Boch „ How To Lose Your Ass and Regain Your Life”. Kirstie ischde Roll en önö Film woch em Joohr 1981/82 en „Die Böjeechnung“ (One more chance) onger dö Rejii va Sam Firstenberg. Spiir kutt mo sö en dr Kinofilm Startrack II see. Sö wood zwar jövrood, övv sö och ösun Roll en „Startrack III“ spelle wööhl ävver do wood mo sisch net eenich. Kirstie wooch en „Fackeln im Sturm“ z see. Kirstie Alley es lang Joohre beij d Scientology aktiv. Z Iihre va Kirstie Louise Alley wood önö Stär op dr Walk of Fame aajöbraad. Hör Filme"}
{"id": "523578", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pelagius II. woch tösche dr 26. November 579 un dr 7. Februar 590 önö Bischoff va Rom. Papst woode di Bischöff va Rom zo di Zitt noch net jönannd. Pelagius II. wood zwar ä Rom jöboore, singe Papp Wunigild woch ävver önö Jote. Als hä no singe Vörjänger Benedikt I. zm Bischoff jöwäähld wood, stänge d Langobarde vöör Rom un vorsoote, d Stadt ä z nämme. Byzanz, va däm hä sisch Hölp erhoffde, däng ä sing Oohre z winnich. Us dä Jrond vroode hä d Franke, övv sö häm helpe kütte. Di dänge ävver nüüß vöör häm. Ä sing Zitt als Bischoff veel dr Bouw van dr Altar övver öt Petersjraav suwi van d Kerch S. Lorenzo Fuori le Mura. Pelagius II. storv a d Pest. Gregor I. wood neue Bischoff va Rom. Övver Pelagius II."}
{"id": "523579", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dayton es ön Stadt en d US un litt em Bundesstaat Ohio. Öm d 160.000 Mänsche läävde do em Joohr 2004. Dayton litt em Tal van dr Great Miami River un domet nördlich va Cincinnati un südlich va Toledo. Columbus es em Oste. Am 1. April 1796 koome 12 Lüüh en di Jäjend un hand domet dr Jrondsteeh vöör Dayton jölaad. Beij hön Reis va Cincinnati us troffe sö an di Stell Indianer un entschlosse sich, do, wo hüü d St. Clair Street es, z bliive. 1805 kräät Dayton dr Naam no Jonathan Dayton, dä em Onaavhängichkeetskresch önö huhe Soldat woch un dono en d Politik jäng. Dayton wood och bökannd dodörch, dat en d Stadt vreuer d Brööhr Wright jöläävd hand. Öt Volk ä Dayton jäng öt en d ischde 100 Joohr jott un sö hodde jönoch Jeld en d Teisch. Zo ön Katastroph koom öt em Joohr 1913, als jruuße Deeler van d Stadt onger Wasser stänge. Dr Great Miami River woch övver d Ufer jöjange. Dono woode völl Dämm jöbouwd. Vam 1. bes zm"}
{"id": "523581", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Leonardo da Vinci (* 15. Aprel 1452 ä Anchiano beij Vinci; † 2. Mai 1519 op öt Schloss Clos Lucé, Amboise. Eejentlich hosch hä Leonardo di ser Piero. Hä woch Möler, Beldhouwer, Architekt, Anatom, Mechaniker, Ingenieur un och noch Naturfilosof. Leonardo koom us ön jruuße Famelisch. Singe Papp woch Piero da Vinci, wobeij dä Zosatz da Vinci dorop häwiißd, dat di Persun us dä Ocht Vinci kütt. Piero woch viirmol vorhiirod un kräät no Leonardo noch 9 Sööhn un zwei Dööhtisch. Leonardos Mamm woch dö Sklavin Caterina, di ön Zitt lang beij Piero da Vinci wonnde, spiir d Famelisch vorlosse had un önö angere Mann us Vinci hiirode. Met däm kräät sö noch 5 Kenger. Leonardo bleed ävver beij Piero da Vinci. Leonardo maade sing Liihr beij dr Bildhouwer Verrocchio, dä damols zo enne van d beijdste zalld. He vobraad hä d Joohre tösche 1470 un 1477. Am Äng van sing Liihr hood Leonardo ävver net beij Verrocchio op. Hä bleed un sing ischde Belder entstänge. Dozo zälld d Dööf Christi, ö Beld, dat hä zösamme met"}
{"id": "523582", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anna Boleyn es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1920. Dä Film es ä sääß Akte ongerdeeld. D Hauptfijur en dr Film, Anna Boleyn weed va Henny Porten jespelld. Emil Jannings woch em Kostümm va Könnig Heinrich VIII., Paul Hartmann bösatz d Roll va Heinrich Norris. Vorzalld weed, watt Anna Boleyn beij hör Röckkehr no Ängland erläävde. Mo erveehrd, dat Könnig Heinrich VIII. ö Öhjelche op hör jöworpe hod. Hä es zwar met Katharina vorhiirod, ävver dat stüürde häm net. Anna Boleyn hod Heinrich Norris jötroffe, däm hät als Kengk jäähr jöhad hod, ävver dat Vorhalde vam Könnig vängd öt su schünn, dat öt d Hand va Heinrich Norris ussschleed. Dr Könnig trennd sisch va sing Vrau, da Katharina häm kenne Jong jöboore had. Ön Scheedung moss dr Papst zostemme, watt hä ävver net deed. Heinrich entscheed dorophen, dat sisch d Kerch ä Ängland van dr Vatikan trenne soll, worus spiir d anglikanische Kerch weed. Öt Volk woch zwar dojäje, ävver dr Könnig hiirod Anna Boleyn. Als dr Könnig beij ön Feier sisch met ön Vrau us"}
{"id": "523583", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin, watt op Ripuaresch met Öt Voschwinde van ön Vrau em Theatr va Robert Houdin övversatze weed, es önö Stommfilm, dä va Georges Méliès em Joohr 1896 jedriihnt wood. Dä Film duurd mä enn Minütt un wood ä Schwazz un Wiss jedriihnt. Belder send ävver met d Hand bond aajömoold woode. Dä Film weed dodörch wichtich, weil he öt ischde Mol beij öt Filme ongerbroche woode es, öm dodörch dö Lüüh jätt vöör z maache. Sö sole jlööve, dat do enne zaubere kann. Méliès spelld sisch ä dä Film sälvs. Hä steehd op d Bühn van ö Theatr un söll ön Vrau, di va Jeanne d'Alcy jespelld weed, vuttzaubere. Dat fluppd och. Övver dr Film"}
{"id": "523584", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Les Rayons Röntgen es önö kotte Trickfilm, dä als Stommfilm va Georges Méliès em Joohr 1898 ä Frankreich jedriihnt wood. Dä Film es och onger dr Naam Les Rayons X bökannd. Önö Mann weed beij dr Doktor jöröntschd. Dobeij trännd sisch dat Jerämps van dä Rest va singe Liiv un di Knouche loufe alleen öröm. Dorop kütt öt zo önö Stritt tösche dä Mann un dr Doktor, dä si Äng en ön Explusiun vängd. Dä 20 Meter lange Film duurd mä enn Minütt un es dr ischde Science-Fiction-Film, däm mo kännd. Kott zövöör had Röntgen d Röntgenstraahle vonge, un dat sorchde vöör weld Spekulatiune öm d Röntgenstraahle. Övver dr Film"}
{"id": "523585", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vollmond es di Mondphas, beij dör dr Mänsch, dä sisch dr Mond van d Ääd us akikkt, di dö Ääd zojöwandte Siij janz see kann. Vollmond es öt Jäjestöck zm Neumond. Dä Mond lööd net va sisch us. Hä erschingd mä hell dörch dat Ledd, dat dö Sonn op häm straahlt. Hä straahlt öt zöröck un dodörch schingd dr Mond ösu hell. Beij Vollmond weed jönau di Siij, di mo van d Ääd us see kann, böstrahlt. Di anger Mondsiije, di van d Ääd us net zu see send, bliive düster. Vöör dr Vollmond lije d Phase met zonämmende Mond un op Vollmond folchd dr aavnämmende Mond. Ön Mondtabell"}
{"id": "523586", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marlene Dietrich (* 27. Dezember 1901 ä Berlin); † 6. Mai 1992 ä Paris) woch ön dütsche Schauspellerin un Sängerin, di önö jruuße Deel van här Lääve en d USA jöläävd had. Hörö Jeburtsnaam woch: Marie Magdalene Dietrich. Datei:Marlene Dietrich (4).jpg Marie Magdalene wood als zweide Doohter van önö Poliss ä Berlin jeboore un joov sisch at em Alder va 11 Joohr dr Naam Marlene. Als hörö Papp storv, hiirode hör Mamm ö zweide Mol, önö Mann, dä ävver em Ischde Weltkresch öm öt Lääve koom. Em Joohr 1918 kräät sö Musikongerrecht an ön Musikhuchschüll ä Weimar. Drei Joohr spiidr, 1921, böschloss sö hör Studium ä Berlin wiir z maache, mood ävver opjrond van ön Krankheed ophüüre. Su entscheed sö sisch, Schauspellerin z wäde. No öt Vöörspräche am Dütsche Theatr ä Berlin joov Max Reinhardt hör ön Stell. Öt wore zwar mä kleene Rolle, di hör zojösproche woode, ävver öt reichde, öm jönoch Jeld z vordeeene, öm z lääve, un Knöpp vöör Schauspellongerricht bleed och noch. En di Zitt veel hörö ischde Film, önö Stommfilm, dä „Su"}
{"id": "523591", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Le Manoir du diable es önö Stommfilm, dä em Joohr 1896 va Georges Méliès jedriihnt woode es. Hä jillt als dr ischde Vampir- un Horrorfilm. Dä Film es mä 2 Minütte lang un solld löstich see, ävver d Lüüh kräte Schess beij öt Kikke, su dat dä Film dr ischde Horrorfilm wood, dä je jedriihnt woode es. Le Manoir du diable woch öt ischde Mol am Hellichovend 1896 em Theatre Robert Houdin ä Paris jezeechd. Jeanne d'Alcy, di spiir d Vrau va Georges Méliès weed, spelld zösamme met häm sälv met. Dä Film vängd domet a, dat ön jruuße Fledermuus dörch ö au Schloss vlütt, land un hör önö Düüvel weed. Dä hold önö Kochpott un träckd Jerämpse, Jeister un Hexe us di kochend Brööh. Kott dorop kütt va onge ö jruuß Krüzz und ä Düüvel maad sisch vott. Övver dr Film"}
{"id": "523592", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Georges Méliès (* 8. Dezember 1861 ä Paris; † 21. Januar 1938 ä Paris) woch önö Zauberer un Filmregisseur. Hä bösoss ö Theatr un wood dörch sing Stommfilme am Äng van öt 19. un Aavang van öt 20. Jahrhondöt bökannd. Georges Méliès wood als Kengk va rische Äldere jöboore un solld d Fabrik va singe Papp övvernämme. Ön Zitt ä London z werke solld häm helpe. Öt zeechde sisch ävver bald, dat hä völl Zitt em Theatr vorbrengd un met Zauberei z do had, watt hä dobeij erliird. Als hä wärm no Paris kütt, övvernemmd hä d Fabrik va singe Papp un schingd sisch jott met d Maschine us z kenne. Hä kömmert sisch ävver och öm Maschine, di met Zauberei z do hand un no ön Zitt zaubert hä sälvs em Theatr. 1885 hiirod Méliès un als singe Papp di Maschinefabrik a häm un sing 2 Brööhr vorärvd, vorkoovd hä singe Deel an sing Jeschwistere. Van dat Jeld koovd Georges Méliès sisch öt Théâtre Robert-Houdin. Hä hod ävver net erwaad, dat dat Theatr en di ischde"}
{"id": "523595", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jeanne d'Alcy (* 20. Määz 1865; † 14. Oktober 1956) woch d ischde Schauspellerin en önö Film ä Frankreich. Jeanne d'Alcy wood als Charlotte Lucie Marie Adèle Stephanie Adrienne Faës ä Vaujours jöboore. Sö woch ä völl vrösche Stommfilme z see, doronger Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin un Le Voyage dans la lune, watt op Ripuaresch met D Reis no dr Mond övversatze weed. Jeanne d'Alcy woch tösche 1926 un 1938 met Georges Méliès vorhiirod. Sö storv em Alder va 91 Joohr ä Versailles, Yvelines. D Filme va Jeanne d’Alcy"}
{"id": "523596", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Little Ease, op Ripuaresch weed dat Littel Iiß usjösproche, es ön Aart un Wiiß, dr Mänsch Ping zozövüühre, häm z foltere, di em Meddelalder jenotzd wood. Beij öt Little Ease wood dr Jövangene en önö klenge Huck jösperrt. Dä woch ösu kleen, dat hä do net stooh, net setze un net liije kann. Su ö Little Ease hod Mosse va onjöväär 45 cm Breede, ön Hüühde va 120 cm un ön Deepde va 60 cm. Wä do äjösperrd wood, dä bleed döck ösu lang, manchmol woch dat mi als enne Mond, bes dat hä ussaad, watt öt Jerich hüüre wool. Ö Beld van öt Little Ease em Touwer va London"}
{"id": "523597", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sir Timothy John Berners-Lee (* 8. Juni 1955 ä London) es önö Informatiker us Ängland. Hä had HTML entwäggelt un jilt als di Persun, di öt World Wide Web jöjründ had. Em Joohr 2010 es hä dr Chef van öt World Wide Web Consortium. Usserdäm es hä önö Professor an öt Massachusetts Institute of Technology (MIT). Berners-Lee kütt us ön Mathematiker-Famelisch. At als jruuße Jong hod hä völl met Computer z do. No singe Schüllavschloss studiirde hä ä Oxford. Dono jäng hä en d Industri un entweggelnde Computerprojramme. En di Zitt knöppde hä dr ischde Kontakt zm CERN, wo hä va 1984 a werkde. Dodörch dat önö Deel van öt CERN op schwizzer, zm Deel och op französische Siij litt, paaßde di Informatiune van d Computersysteme no zonee. Berners-Lee schloch vöör, dörch dr Äsatz va HTML, dörch dr ischde Browser, dä hä entweggelnde suwi Webserver un öt Betriebssystem NeXTStep, dö Computerinformatiune wärm paaßend z mache. Berners-Lee entweggelte d ischde Websiij. Em Joohr 1994 jründe Berners-Lee öt World Wide Web Consortium, däm hä vorsetzt. Övver si Lääve"}
{"id": "523604", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Pugatschow-Opstand weed och dr Russische Buurekresch jenannd. Hä vong tösche 1773 un 1775 statt. Dr Aavang nomm dr Opstand domet, dat d Kosake vam Ural sisch jäje d Rejiirung ä Moskau opleehnde. Doruss wood dann ävver bald önö Buurekresch, beij däm sisch d Buure zösammedänge. Vüührer woch Jemeljan Pugatschow. Watt am Aavang no önö Opstand en ö kleng russisch Jebiit usssoh, wood bald jrüüßer un jrüüßer. Dr Ural, dr öngichde Deel van d Wolga, West-Sibirie, Baschkirie un Deeler öm dr Floßß Kama wore bötroffe. Völl Völker dänge sisch zösamme. Beij dä Opstand woode völl huchrangije Persune, Adlije, ömjöbraad un dö Höff op dr Kopp jestalld. Dat worp dat Land öm Joohrzeehnde zöröck. Als d Truppe van dr Zar zm Schluss d Naaß vööre hodde, vorloor Pugatschow dr Opstand un si Lääve. Övver dr Opstand"}
{"id": "523605", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Neumond vorsteehd mo di Mondphas, beij dör dä Mond, dä am Hemmel es, van dr Mänsch, dä no häm kikkd, net jeseh wäde kann. Neumond es öt Jäjestöck zm Vollmond. Dä Mond lööd net van alleen. Hä es mä hell, wenn dat Ledd, dat van d Sonn kütt, va häm zöröckjöstraahld weed. Beij Neumond trefft ävver mä Ledd di Röcksih, di mo van d Ääd us net see kann. Di os zojöwand Siij kitt ke Ledd aav un bliid vöör os düster. Dat Beld zeechd di Situatiun, wobeij d Sonn va rääts schingt. Phas 1 jitt vöör dr Mänsch op d Ääd Neumond un duurd onjöväär 35 Stond. Vöör dr Neumond lije d Phase met aavnämmende Mond un op Neumond folchd dr zonämmende Mond. Ön Mondtabell"}
{"id": "523608", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Benedikt I. († 30. Juli 579) woch tösche dr 2. Juni 575 un singe Duud dr Bischoff va Rom. Benedikt, däm singe Naam dr Jesäähnde heeschd, woch dr Soohn van önö Mann, dä Bonifacius hosch. Als hä zm Papst jöwäähld wood, hod d Kerch ä Byzanz dat Räät, däm zostämme z mösse. Dörch dr Äävall van d Langobarde broch dr Kontakt zo d Kerch ä Byzanz bo janz aav, un öt duurde eevich, iih dr neue Papst si Amt änämme kond. Tösche dr Duud va Johannes III. un dr Amtsatrett va Benedikt I. loore 11 Mond. Benedikt I., va däm winnije Sache övverlävverd send, övvernomm dat Amt en ön schwoch Zitt. D Langobarde veele en, stallte dat Land op dr Kopp. Krankheete un Honger raavde völl Lüüh us öt Lääve. Benedikt bökleede si Amt övver 4 Joohr, 1 Mond un 28 Daach. Singe Nachfoljer woch Pelagius II. Benedikt I. storv am 30. Juli 579 un wood op d Vöörplatsch van d Sakristei van dr Petersdom bejraave. Pope Benedict I."}
{"id": "523609", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Johann Altfuldisch (* 11. November 1911 ä Brückenau; † 28. Mai 1947 ä Landsberg am Lech) woch önö huhe SS-Mann un deelwiiß vortroon hä dr Chef van öt Konzentratiunslajer Mauthausen. No singe Beitrett zo d NSDAP un d SS wood Alfuldisch Metjlett van d Wachpersune van öt Konzentratiunslajer Sachsenhausen un spiir dr 2. Vührer van öt Lajer Mauthausen. Hä woch bo beij alle Exekutiune dobeij, di em Lajer stattvonge. Döck stäng hä och en d Nööhde, wenn Jevangene en d Jeneckschosseck ömjöbraad wode. Altfuldisch wood beij dr Mauthausenprozess zm Duud vorurdeeld un am 28. Mai 1947 opjöhange. Övver dr Mauthausenprozess (PDF-Datei; 89 kB)"}
{"id": "523613", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Henny Frieda Ulricke Porten (* 7. Januar 1890 ä Magdeburg; † 15. Oktober 1960 ä Berlin) woch ön dütsche Schauspellerin un wood dörch hör Filme en d Stommfilmzitt bökannd. Henny wood zwar ä Magedeburg jöboore, läävde do ävver mä ee Joohr, iih sö met hör Äldere en dr Ruhrpott trock. 1895 jäng dö Famelisch dann no Berlin. Am 10. Oktober 1912 hiirode Henny dr Schauspeller K. A. Stark, dä ävver 1916 em Ischde Weltkresch storv. 1924 hiirode Henny dr Jüdd Wilhelm von Kaufmann-Asser. D Nazis woohle hör zwänge, sisch va häm z trenne, ävver Henny joov hörö Mann net op. Dörch önö Vrönd van hörö Papp, dr Produzent va Filme Oskar Messter, liirde Henny öt Lääve vöör un henger d Kamera kenne. 1906 stäng sö öt ischde Mol vöör ön Kamera, ävver hörö ischde Film met ön jrüüßere Roll woch Meissners Porzellan em sälbe Joohr. Öt durde net lang un sö wood d bökanndste Schauspellerin ä Dütschland en d 1910er Joohre. Zo hör bökanndste Filme jöhüre Anna Boleyn un Kohlhiesels Töchter. 1919 maade Henny hör eeje Filmjösellschaff"}
{"id": "523614", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Johnson River es önö Floßß ä Alaska. Singe Aavang had dr Johnson-River em Jonson-Jletscher, dä em Norde van d Alaskakett litt un si Äng beij d Mündung en dr Tanana River. Dat litt en d Nöhde va Delta Junction. Kikkt mo sisch dä Floßß a, dann stelld mo vass, dat hä z di Flöss jöhüre, di dr Yukon erjävve. Övver dr Floßß"}
{"id": "523619", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Codex Atlanticus es ön 12 bändisch Zösammeställong va Zechnunge un Belder, di Leonardo da Vinci tösche 1478 un 1519 erstalld had. Sö es hü en d Biblioteca Ambrosiana ä Mailand zö vänge. Leonardo da Vinci hod völl va sing Ideee als looß Blattsammlung opjöschrävve. No singe Duud veele di Francesco Melzi en d Häng, dä beij Leonardo jeliird hod. Däm singe Jong Orazio ärvde di 1119 Bläär, kömmerde sisch ävver komm öm dä Kroom un sö woode vorstreud. Pompeo Leoni fluppde öt, dr jrüützde Deel van Leonardos Opzeechnunge wärm zösamme z kriije un maade dorus dr Codex Atlanticus, dä ävver zo di Zitt mä us 400 Bläär böstäng. Leoni storv em Joohr 1608, un op Ömwäch koom dr Codex zo dr Jraf Galeazzo Arconati. Dä kutt ävver winich domet aavange un schenkde di Saache d Ambrosianische Bibliothek ä Mailand. Tösche 1968 un 1972 woode di Ongerlare noch ens dörchjekekke un neu zösammejöbonge. Hüü send en dr Codex 1119 Bläär us Leonardos Opzeechnunge. Jeddes Blatt had di Mosse 64,5 x 43, 5 cm. Öt send 12 Bänd druss"}
{"id": "523620", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ainola es dr Naam van öt Huuß, dat dä us Finnland stammnde Komponiss Jean Sibelius met sing Vrau Aino böwonnde un seijd. 1904 bötrock. Jean Sibelius un sing Vrau Aino woode op öt Jrondstöck böjraave. Dat Huuß leed Sibelius onjöväär 40 km va Helsinki vott en d Jemeende Järvenpää, en d Nööhde van dr See Tuusulanjärvi, bouwe. Hä sood he di Rouh, di hä en d Jruußstadt net vänge kutt. Dat Huuß bösoß beij sing Vädischställung em Joohr 1903 noch kenne Wasseraschloss. Öt wood mä met Strom un öt Telefon vorsorchd. Ainola bösteehd ävvver net mä us dat Wonnhuuß. Op dat Jrondstöck wood och ön Sauna un önö Päätsstall jöbouwd. Ön Wärkstatt vängd mo och. Zosätzlich jitt öt he och noch önö jruuße Jaade. D 5 Dööhtisch va Sibelius vorkoovde Ainola em Joohr 1972 an dr Staat Finnland, dä us dat Huuß em Joohr 1974 ö Museum maade. D Siij va Ainola Commons: Ainola – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523622", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jean Sibelius (* 8. Dezember 1865 ä Hämeenlinna; † 20. September 1957 ä Järvenpää beij Helsinki), dä eejentlich Johan Julius Christian hosch, woch önö Komponiss us Finnland. Jean wooss en ön schwedisch sprächende Famelisch op. Hä liirde Musik met d Hölp van Richard Faltin un Martin Wegelius. Z iisch studiirde hä dat Fach ä Berlin, dono ä Wien. Em Joohr 1891 trock hä zöröck no Helsinki un werkde z iisch als Musikliihrer un dono als Komponiss. Em Joohr 1892 hiirode Jean Sibelius un bötrock 1901 ö neu Huuß, dat hä Ainola nannd, em Süde va Finnland. Jean werkde völl a Sümphonie, Orchestermusik un Violinkonzerte. Och enn Oper stammd us sing Väähr. Sibelius es enne van di winnije Komponiste, di usserhalb va Finnland bökannd wood. Homepage van d dütsche Jean-Sibelius-Jösellschaff Commons: Jean Sibelius – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523623", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anchiano[1] es dat Ochtsdeel va Vinci, ä däm Leonardo da Vinci jeboore woode es. Anchiano es ö kleng Dörp beij Faltognano. Öm di paar Hüüser öröm vängd mo meeßd Wingberch un Olivebööhm. Leonardo da Vinci had he sing Kengkheed vorbraad. Dä Burehoff, ä däm hä jöwonnd ha soll, jitt öt hüü noch un kann bösood wäde. Öt Jeburtshuuß va Leonardo da Vinci"}
{"id": "523626", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bud Abbott (* 2. Oktober 1895 ä Asbury Park, New Jersey; † 24. Aprel 1974 ä Woodland Hills, Kalifornie) woch önö Schauspeller us d USA. Bud Abbot, dä als William Alexander Abbott jeboore wood, hod Äldere, di sälvs em Schouwjeschäff Jeld vordeente. Bud broch em Joohr 1909 d Schüll aav un vordeende sisch si Jeld en dr Vorjnüjungspark Coney Island. Spiir werkde hä an öt Theatr. Hä woch sujar Manager van Theaterjruppe un dat vorholp häm 1931 dozo, vöör önö kranke Kollech va Lou Costello op d Büühn ä z sprenge. Dat Zösammespell tösche Bud un Lou Costello fluppde ösu jott, dat di zwei en d 30er Joohre als Abbott un Costello zösamme optroone. 1938 hood mo sö öt ischde Mol em Radio un kott dono troone sö op dr Broadway op. 1940 woch dat Duo öt ische Mol en önö Film, Ön Naahd en d Trope z see, dä öm d 10 Milliun $ äbraad. Abbott un Costello woode su bökannd, dat sö net mä z dö bökanndste Schauspeller em Joohr 1942 ernannd woode, sö krääte"}
{"id": "523627", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kroger es ön Supermarktkett ä d USA. Hör Zentral es ä Cincinnati em US-Bundesstaat Ohio. Dat Ongernehme, dat 1883 als klenge Tante-Emma-Lade aavong, es hüü z Daachs ä 32 Us-Bundesstatte vortroone un maad önö Ömsatz va 45,35 Milliarde Dollar. Övver 300.000 Lüüh vordeene hör Jeld beij Kroger. D Siij va Kroger"}
{"id": "523631", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Fräulein Seifenschaum, op Ripuaresch Vräuche Seefeschumm, es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1915. D Rejii hod Ernst Lubitsch. Dä Film jilt als vorloore. Dä em Joohr 1914 jedriihnde Film wood am 25. Juni 1915 ä Berlin öt ischde Mol öt Volk en d Kinos jezeechd. Hä hod ön Längde va 350 Meter un es dr ischde Film, ä däm Ernst Lubitsch Rejii jöhad hod. Usserdäm wood Fraulein Seifenschaum va Lubitsch produzeerd un hä spelld sälvs ön Roll va d Persun Ernst. En di Zitt van dr Ischde Weltkresch wäde alle Lüüh no öt Militär äjötrocke. Su jeed öt och dr Eejedömmer van önö Friseurlade. Öm däm net schlösse z mösse, kömmere sisch Vrau un Doohter öm öt Jeschäff. Di jong Vrau seefd d Konde en un d Mamm nämmd dr Bart aav. Ernst, önö Kond, kütt en dr Lade un werpd ö Ööhjelche op d Doohter, d Mamm sitt dat net jäähr un werpd häm us dr Lade öruss. Ävver Ernst jeehd net alleen, hä nämmd d Doohter met. D Mamm rast hänger di 2 her"}
{"id": "523634", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Rudolf Emilian Sieber (* 20. Februar 1897 ä Aussig, Böhmen, Österreich-Ungarn; † 24. Juni 1976 ä Sylmar, Kalifornie) produzeerde en Amerika Filme. Rudolf Emilian woch va 1923 a met Marlene Dietrich vorhiirod. Di 2 trennde sisch en d 30 er Joohre, ävver sö bleete bes zo singe Duud em Joohr 1976 vorhiirod. Marlene Dietrich un Rudolf Emilian Sieber hoode enn Doohter, Maria Riva. Sing Filme"}
{"id": "523635", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Liberty Hyde Bailey (* 15. Määz 1858 ä South Haven (Michigan), USA; † 15. Dezember 1954 ä Ithaca) woch önö Botaniker un Schriiver. Bailey wood als dreide Kengk van ön BuureschFamelisch jruuß. Hä studiirde an d Michigan State University, die m Bundesstatt New York litt. Zo di Zitt hiirode hä Annette Smith. Spiir jäng Liberty Hyde Bailey no d Cornell University, wo hä enne van d Direktore wood. Bailey schreev Hömmölö va Bösch övver Bööhm un Planze. Usserdäm stamme völl Jedichte us sing Väähr. Övver häm"}
{"id": "523638", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nicola Panaro (* 12. September 1968 ä Casal di Principe, Italije) es önö Chef van d Camorra, d Mafia. Nicola jöhood zo dö am meeßde jösoode Metjledder van d Mafia. Seijd öt Joohr 2003 stäng hä op d Liiß van d am meeßde jösood Mänsche ä Italie. Övver 9 Joohr mööd hä noch äsetze. 1999 sold hä at öns en öt Kitsche, ävver öt joov net jönoch, dat mo häm nowiise kutt. Seijd di Zitt had hä sisch us dr Stöpp jömaad. Am 14. April 2010 wood Nicola Panaro en d Nööhde va Neapel vassjönomme."}
{"id": "523639", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Cléopâtre es önö Stommfilm, dä em Joohr 1899 va Georges Méliès jedriihnt wood. Hä jilt als dr ischde Horrorfilm. Cléopâtre woch lang Joohre vorscholle un mo hod at opjöjovve, dora z jlöve, dat mo dä Film noch ens z se kitt. Ävver em Joohr 2005 wood ön Kopie vonge. Dä Film wood zwar bes hüü noch net mi jezeechd, ävver öt Restaurere duurd noch ön Zitt. Dä 40 m lange Film duurd mä zwei Minütte. Watt dä Film zeechd, läd sisch hüü z Dachs noch net jönau saare. Georges Méliès schreev, dat beij önö Danz öm öt Jraav va Kleopatra zwei Männer dat aastäche un Kleopatra us öt Vüür kütt un vorärchd es, dat hör Duderauh jöstürd woode es. Ön anger Quell sätt, dat jezeechd weed, wi önö Mann d Lisch va Kleopatra ä Stöcker schniid, öm sö dann wärm zösamme z sätze. Vorloore Film no 106 Joohr wärm opvonge"}
{"id": "523640", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nackte, jröön Bläär un Büst [1] es ö Beld va Pablo Picasso us öt Joohr 1932. 2010 wood öt vorsteijert un met 106.482.500 Dollar dr bes dohen hükßde Priiß jözahhld, dä vöör ö Beld opzöbränge woch. Op öt Beld sitt mo ön liijende Vrau, di nüüß a had. Di nackte Persun soll Picassoss Vröndin un Betthässje Marie-Thérèse Walter jöwäh se. Övver hör sitt mo önö wisse Jipskopp, dä op ö Höckerche steehd. Vöör dä Kopp soll Marie-Thérèse och Model jöstange ha. Usserdäm had Picasso drei Äppel am lenke Beldrand jömold. Ovve rääts had Picasso singe Naam jöschrevve. Dat Beld “Nackte, jröön Bläär un Büst“ jilt als ee van di winiijer bökannde Belder. Dat litt dora, da töt seijd 1961 Prevatlüüh jöhood un mä eemol op ön Ussställung z see woch. Dat Beld, dat Picasso a enne Daach, öt woch dr 8. Määz 1932 jemold had, koom am 24. Mai 2010 onger dr Hammer. Christies vorsteijerde dat jooh Stöck. Öt braad 106.482.500 Dollar ä, watt mi woch als als bes zo dö Daach vöör ö Beld jözaahld wode"}
{"id": "523641", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jacques Cartier (* 31. Dezember 1491 ä Rothéneuf beij Saint-Malo (Frankreich); † 1. September 1557) woch önö Äntdäcker un Seevahrer us Frankreich. Könnig Franz I. va Frankreich scheckte Jacques Cartier met zwei Scheffe looß, öm neu Veschjrönd beij Neufundland z vänge. Am 20. Aprel 1534 jäng öt loß, un hä voohr lanß Neufundland dörch d Belle-Isle-Strooß. Am 6. Juli troff hä Indianer Scheive Schreff vam Volk Algonkin. Zöröck jäng öt dann dörch dr Sank-Lorenz-Golf un wärm no Neufundland. Völl van di bösoode Stelle kannd mo zo di Zitt noch net, mo joov dönö dä Naam Neufrankreich. Em Joohr 1935 keck Cartier sisch em Sankt-Lorenz-Strom öm un troff dobeij op Irokese, önö Indianerstamm. Als sisch öruss stald, dat d Matrose onger Zaahnussvall ledde, broch Cartier wärm no Europa op, wo hä em Joohr 1536 akoom. 1540 broch Cartier met 3 Scheffe noch ens op, öm ä Kanada Neerlassunge z jründe. Dat fluppde, un hä övverwengkterde do. 1542 voohr hä wärm no Europa zöröck. No singe Duud em Joohr 1557 övvernomm öt Samuel de Champlain, Kanada z erforsche. Jacques"}
{"id": "523650", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) August Emil Enna (* 13. Mai 1859; † 3. Aujust 1939) woch önö Komponiss us Dänemark. August Enna wood ä Dänemark jöboore. Sing Famelisch hod ävver singe Orsprong ä Sizilie. Als sö no Dänemark trocke, nomm d Famelisch dr Naam Enna a, öm dora z erinnere, dat sö us öt Örtche Enna op Sizilie stammde. En d Musik maade hä va sisch mulle dörch di Opere, di hä komponeerde, wi zm Beispell D Häkß, op Huchdütsch heechd dat Die Hexe, us öt Joohr 1892. Ävver och anger Musikstöcker, Lädcher un Sümphonie koome us sing Vähr. Enna richde sisch beij sing Musik no Richard Wagner, däm hä als Vörbeld sooh. Hä sälvs woch ävver och ö Beispell vöör völl anger Musiker us si Land. Övver häm"}
{"id": "523651", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gräfin Donelli es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1924. Dä Film schingd vorloore jöjange z se. Gräfin Donelli woch ö Werk va Regisseur Georg Wilhelm Pabst. D Hauptroll en dä Film spellte Paul Hansen, dä öt Kostüm van dr Jraf Donelli atrock. Sing Vrau woch Henny Porten. Hörö Ohm wood va Friedrich Kayßler jöspelld. Usserdäm wore Eberhardt Leithoff un Ferdinand von Alten z see. Dä Schwazz-un-Wiss-Film wood dörch Jeld va Ebner & Co. bözaahld. Hä jäng vorloore, woch ävver öt ischde Mol am 7. November 1924 ä Berlin z see. Öt Boch, no dem dä 35-mm-Film jömaad wood, stammd va Hans Kyser. Övver dr Film"}
{"id": "523652", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alexei Andrejewitsch Tupolew (* 20. Mai 1925 ä Moskau; † 12. Mai 2001 konstrueerde en d Sowjetuniun Vluchzeuje. Tupolew wood zwar ä Moskau jeboore, trock ävver am Äng va singe Schüllaavschloss met sing Äldere no Omsk. Do werkde hä öt ischde Mol met singe Papp zösamme a Vluchzeuje. Tupolews ischde Opjaav bestäng doruss, Deele van ö Vluchzeuch, d Tupolew-2, us Holz z bouwe. Em Zweide Weltkresch välde öt Metall vöör dr normale Vluchzeuchbouw. Tupolews Ideee wode ömjesatze. 1943 koom Tupolew zöröck no Moskau un werkde va 1949 a mä noch em Bouw va Vluchzeuje. Su entstäng en di Zitt d Tupolew Tu-16. Ävver och d Tupolew-154, öt ischde Övverschallpassajeervluchzeuch stammd us sing Väähr. Sälvs an d Raumfähr Buran had hä mejewerkd."}
{"id": "523654", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nacktheed beschriivd ön Situatiun, beij dör ön Persun ohne Kleer es. Jlichzittich kann dat ävver och op Deere zotreffe, di ohne Vell övv ohne Väähre send. Mer sät och Nackischkeid do för. Öt Wood Nacktheed es ee van d aldste Wööd, di öt en d dütsche Sproch jitt. Öt es onjöväär 5500 Joohr alt. D Jesellschaff sitt dä Bejreff Nacktheed ongerscheedlich. Öt jitt Völker, di kenn Schwirichkeete domet hand, ohne Kleer z joo, di mä met winnich Klamotte sisch at ajötrocke vööhle. Anger Kulture schriive d Lüüh sujar vör, dat sö suvöll Kleer draare solle, dat mo sö net erkenne kann. D Burka es ö Beispell dovör. En d meetzde Jesellschafte emfänge nackte Lüüh ävver Schaam, sisch ohne Kleer z zeeje. Nacktheed em alt Testament van d Bibel steeht vöör Onschold. Adam un Eva schamde sisch, isch als sö dä Apfel|Appel]] van dä vorboohne Boohm jesse hodde. Beij d orthodoxe Jüdde es Nacktheed vorbone. Beij di au Kulture ä Athen un Rom woch Nacktheed vöör dr Mann nüüß Onjöwönnijes. Bösongisch em Sport koom dat döck vöör. Vöör"}
{"id": "523656", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Vreiheet sich sälvs z se es ön Bewäjung, di us öt Joohr 1999 stammd. Vincent Bethel jründe di. Di Jrupp vortreent dat Rääth övverall nakß öröm laufe z dürfe. Dobeij had dat Nackte nüüß met Sex z do. Öm si Rääht, nakß dörch d Jäjend laufe z dörfe, dörch z setze, orjaniseerde di Jrupp Proteste ä Großbritannien un en d USA. Am 10. Januar 2001 koom Vincent Bethell vöör si Vorhalde, nakß öröm z laufe, vöör Jericht. Als Ischde vorbraad hä d janze Zitt ohne Kleer en d Jerichtssaal. Hä wood vreijesproche. Em Joohr 2003 joov sisch di Jrupp dä neue Naam „Stop dr Schess vöör d Hutt van d Mänsche“. D Siij övver d Orjanisatiun"}
{"id": "523657", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Janusz Ostrogski (* 1554 ; † 1620) woch önö Prinz us Pole-Lituenie. Janusz woch dr Jong va Konstanty Wasyl Ostrogski. Hä hod en d Jäjend Volhynian Voivodship z saare un woch Burchhäär va Krakau. Janusz woch dreimol vorhiirod. Öt ischde Mol woch sing Vrau Zuzanna Seredi, dono Katarzyna Lubomirska un am Äng Teofilia Tarło."}
{"id": "523659", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dörch Sex övverdrachbare Krankheete send di Krankheete, di meeßd bei öt Poppe va enn Persun op di anger övverdraare wäde. Dö Medizin had vassjestalld, dat döck Bakterie, Vire un Pilze di Krankheet uslöse. Ön Övversicht met d Naame van d meeßde vörkommende Krankheete un dä suwitt bes hüü bekannde Uslöser stelld di Tabell zösamme. Öt moss dorop häjewesse wäde, dat usser di opjevüührde Krankheete noch önö Hoof angere op dä Wääch övverdraare wäde, die he net opjeliißt send: D Mänsche denke döck, dat Krankheete, di dörch Jeschlechtsvorkiihr övverdraare wäde, komm noch vörkomme. Dat es ävver net ösu. Dä Jlaube, dat z. B. AIDS mä beij Randjruppe optreent, sorchd dövör, dat völl Lüüh ohne Kondom poppe un sich op öt Jlöck vorlosse. Dat ö Kondom net mä dovör schötze soll, kee Kengk en d Wält z setze, dat jeed en di Köpp va manche Lüüh net örenn. Usserdäm entstäng dä Ädrock, dat Krankheete, di dörch Sex övverdraare wäde, en d modern Wält va Europa net mi vörkomme. Zahle, di zeeje, dat manche Krankheete sisch en mä ee Joohr"}
{"id": "523660", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vanessa Beecroft (* 25. Aprel 1969 ä Genua) es ön Pörformanz-Könstlerin. Vanessa studiirde tösche 1983 un 1987 Architektur ä Genua. Dono, dat heechd tösche 1988 un 1993 liirde sö wi ön Büühn opjebouwd wäde moss ä Mailand. No öt Joohr 1994 vong sö a, nakße Vraue un Männer als Modele als Deele van dr Raum z fotojrafiire. Dobeij maade sö ävver d Belder net sälvs. Sö kroomde d Persune mä. Hör Wärk kütt däm va Spencer Tunick no. Vanessa maad hör Belder ävver döck ä Räum un net wi Tunick drusse. Usserdäm vordeene di Modele va Vanessa Beecroft Jeld vöör hör Wärk. Vanessa Beecroft Siij"}
{"id": "523664", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Spencer Tunick (* 1. Januar 1967 ä Middletown em US-Bundesstaat New York). Hä es önö bekannde Fotojraf, dä dodörch va sich mulle maad, dat hä döck jruuße Jruppe va nakße Mänsche zösammeröfft un sö op d Belder vasshäld. Tunick maade 1988 singe Aavschloss an öt Emerson College em Fach Konst. 1992 vong hä a, nakße Lüüh ä New York z fotojrafiire. Sing Opnahme made häm bekannd, wat dozo vührde, dat hä seijd 1990 op d janze Wält sun Fotos made. Bes 2010 send 65 Installatiune, wi hä sing Opnahme nennd, entstange. Tunick sitt sing Belder ävver net als Aktfotos. Hä sprechd va Belder van ön Landschaff. Watt d Modele va Tunick usszeechnet, es, dat sö kee Jeld vöör hör Werk kriije. Jedde Nackte kitt ee Beld met ön Ongerschreff va Spencer Tunick. Spencer Tucks Siij"}
{"id": "523665", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ion C. Brătianu (* 2. Juni 1821 ä Piteşti, † 16. Mai 1891 ä Florica), woch em Joohr 1867 un dann noch tösche 1876 un 1888 Menesterpräsident va Rumänie. No ön 15jöhrije Ussbeldung ä Paris kiirde Brătianu em Joohr 1857 no Rumänie zöröck. Ö Joohr vörhen woch dr Krimkresch z Äng jejange un dr \"Dreide Vortrach va Paris\" jeschlooße wode. Dono hodde d Russe ä Rumänie komm noch jätt z saare. D kleng Fürstedömmer dänge sich zösamme un Brătianu holp dobei. Öt entstäng önö Natiunalstaat Rumänie. 1866 setzde Brătianu d Adelsfamelisch Hohenzollern-Sigmaringen aav. Brătianus republikanische Parteij hod em Joohr 1867 un dann noch ens tösche 1876 un 1888 öt Saare un Brătianu wood Menesterpräsident. En di Zitt stäng hä si Land beij dr Serbisch-Osmanische-Kresch va 1877 an d Siij un vortroon Rumänie beij d Vorhandlunge vam Berliner Vortrach, dä 1878 ongerzeechnet wood. Brătianu vüürde si Land va Russland vott un nöder an Dütschland un Österreich öra. Bratianu"}
{"id": "523667", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lena Meyer-Landrut (* 23. Mai 1991 ä Hannover) es ön dütsche Sängerin, di onger dr Naam Lena optreent. Sö had em Joohr 2010 dr Eurovision Song Contest 2010 jewonne. At en d Schüllzitt vang Lena öt Danze a, kräät ävver spiir och Vreud an öt Sänge. Dat vüührde dozo, dat Lena em Joohr 2007 zsamme met önö Schüllvrönd öt Jesangsduo „Stenorette 2080“ jründe. D ischde sälvsjemaade Läddcher entstänge zo di Zitt. 2009 traude sö sich, ö Schriive a Osö Star vöör Oslo aav z schecke. Onger 4500 Lüüh woode 20 usjesood, em Fernsehe opträne z dörfe, doronger woch och Lena. No 8 Ronde bleed sö övverich. Domet stäng vass, dat Lena Meyer-Landrut am 29. Mai 2010 Dütschland] met öt Läddche „Satellite“ vorträne weed. Am 29. Mai 2010 stäng Lena ä Oslo op d Büühn un song als 22. onger 25 angere hör Läddche. 39 Länder woode bövrood, Punkte vöör öt eeje Land dorfe net jejävve wäde. Öruss koom, dat Lena d metzde Punkte va sö all kräät. Zösamme koom höt op 246 Punkte, sö loch domet vöör"}
{"id": "523668", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bikini heechd ö zm Bade jöbrud zweideelich Kleerstöck va Vraue. At em 4. Jahrhondöt no Christi Jeburt woode Bikinis jedraare, wi Usjravungen op Belder ä Italije zeeje. Watt mo va di ald Belder net aavläse kann, es, övv di Bikinis us di Zitt Kleer wore, di mä beij dr Sport jedraare woode övv övv dat Ongerweich woch. Am Aavang van öt 19. Jahrhondöt vong mo a, öt Korsett z ändere un öt entstänge Denge, di an dä hüü z Dach bekannde Bikini erinnere dänge. Isch no dr Zweide Weltkresch wore d Maschine ösu witt, dat sö Stoff produzeere kutte, di vöör Bikinis jebrud wäde könne. Am 5. Juli 1946 woch öt ösu witt, Micheline Bernardini, ön vreuere Striptease-Dänzerin vüührde önö Bikini vöör. Ö paar Dach vörhen hodde d Amerikaner op öt Bikini-Atoll ön Atombomb jezünd. Dat Kleerstöck kräät singe Naam no di Inseljrupp em Pazifik. Louis Réard, dä dr Bikini entworpe hod, melde dr Bikini zm Patent a, wobeij hä 4 Dreiecke patenteere leed, zwei di zösamme d Bozz belde un zösammejebonge woode suwi zwei anger Dreiecke,"}
{"id": "523670", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Micheline Bernardini (* 1927) woch ön Striptease-Dänzerin ä Paris. Micheline wood dodörch bekannd, dat sö als ischde Vrau am 5. Juli 1946 önö Bikini vöörführde. Dä woch kott dovör va Louis Réard entworpe wode. Dä hod vorsood, ö Model z vänge, dat sisch traude, em Bikini vöör d Lüüh z träne. Mä Micheline woch wellens. Ö Beld va Micheline Bernardini em Bikini us öt Joohr 1946"}
{"id": "523671", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Louis Réard (* 1897 ä Frankreich; † 16. September 1984 ä Lausanne, Schweiz) woch önö Äntweggeler va Maschine. Hä wood ävver dodörch bekannd, dat hä dr Bikini ervonge hod. Réard leed sisch dä Opbouw van dr Bikini patenteere, joov dat Kleerstöck singe Naam un woch dr ischde, dä sisch traude, ön Vrau domet opträne z losse. Am 5. Juli 1946 stald dat Model Micheline Bernardini önö Bikini vöör. Dat Volk kräät zövöll un konnd sich komm van d Schräck erholle. Suvöll vorhüllde Nacktheed woch mo net jewännt. Ö paar Wööd övver häm Louis Rárd op ö Beld met ön Popp en önö Bikini dohänger"}
{"id": "523675", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Laura Berlin (* 1990 ä Berlin) es ön dütsche Schauspellerin un ö Model. At als Schüllkengk werkde Laura als Model. Su woch sö op Modeschaue va Boss z see. Met 17 Joohr woch hör Beld öt ischde Mol op d vöschde Siij van ön Ziidung. Em Alder va 19 Joohr stäng Laura vöör dr Märchefilm Schneewittsche, däm d ARD produzeerde, vöör d Kamera. Övver Laura Berlin Jätt övver hörö Film"}
{"id": "523676", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ralph Hunter Daughton (* 23. September 1885 ä Washington D.C.- † 22. Dezember 1958) woch ö Metjlett van öt US-Repräsentantehuuß va Virginia. Nodäm hä d Schüll bösood hod, jäng hä ä Maryland zo d Universität, wo hä Räät studiirde, singe Aafschloss made un 1907 op eeje Bee stäng. Kott dono vong hä beij ön Vöörstuf van öt FBI ön Stell. 1912 trock hä no Norfolk ä Virginia un wood bald dr Övvichde van öt FBI va Virginia. Dat joov hä ävver no dr Ischte Weltkresch op. Tösche 1933 un 1940 woch Daughton Aavjöordnete van öt Aavjöordnetehuuß va Virginia. 1940 steech hä en dr Senat va Virginia op, ön Positiun, di hä bes 1944 bekleede. Als Winder R. Harris em US-Congress zöröcktroon, erjreff Daughton di Möjelichkeet un övvernomm däm sing vreij Stell, wood sujar noch öns weerjewäähld, ön Positiun, di hä bes 1947 enne hod. Ön erneude Weerwahl fluppde ävver net. Am 22. Dezember 1958 storv Ralph Hunter Daughton un wood op dr Kerchhoff va Mount Olivet ä Washington D.C. bejraave. Övver häm"}
{"id": "523682", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Bikini-Atoll es ön Atoll met 23 Insele em Stelle Ozean. Tösche 1940 un 1950 teste d Amerikaner do Atomwaffe. Dr Bikini wood no öt Atoll benannd. Öt Bikini-Atoll litt 3000 Kilometer nordöstlich va Neuguinea un em Norde van d Marshall-Insele. 23 Insele met mä 6 km² Land ömschlösse ön Lagun, di 40 km lang un 24 km breed es, watt 600 km² Wasserfläch entsprecht. Bes d USA op öt Atoll d Atomwaffetests made, läävde op zwei van di 23 Insele Mänsche, op d jrützde, Bikini, 167 Lüüh un 29 op di klenge Insel Eneu. En d 1970er Joohre wood vorsood, Lüüh wärm op öt Atoll lääve z losse, ävver dat fluppde net, su dat em Joohr 2010 kenn Mänsche op öt Bikini-Atoll wonne. Öt Bikini-Atoll wood van d Spanier äntdeckt, spelte ävver kenn Roll vöör di Seevahrernatiun. 1825 koom Otto von Kotzebue no öt Bikini-Atoll un maade d ischde Kaate. D Jäjend nannd hä z Iihre va Johann Friedrich Eschscholtz d Escholtz-Insele. 1886 maade Dütschland d Insele zo ön dütsche Koloni. Jeld leed sich ävver met"}
{"id": "523683", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nude & Natural: The Magazine Of Naturist Living, dat och dä Naam (\"N\") Magazine dräd, es ön FKK-Ziidung, di ä Oshkosh em USA-Bundesstaat Wisconsin öruss jejävve weed. 1970 vong di Ziidung onger dr Naam \"the Sun\", watt op Ripuaresch met \"d Sonn\" övversatze weed. Doruss wood 1980 \"Clothed With the sun\", op Ripuaresch als \"Met d Sonn op Du un Du\". Zo dä Naam \"Nude & Natural: The Magazine Of Naturist Living\" koom di Ziidung em Joohr 1989. Nävver Neuichkeete van dr FKK vängd mo en „Nude & Natural: The Magazine Of Naturist Living” Röckblecke un Meenunge va Lüüh, di sich met FKK-Denge örömjeschlaare hand. Belder, di meetzd va Metjledder stamme, beene och jätt vöör öt Oohr. Sälvs Räähtsvroohre wäde ajeschnedde. Di Ziidung wood en d ischde Joohre ä Schwazz/Wiss jedruckd. Dat ändernde sisch 2005, als bonte Värve optauchde. Em Joohr 2008 wood op rißaikeld Papiir ömjestalld. Övver d Ziidung"}
{"id": "523686", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Jetto Minsk woch önö Deel em Nordoste van d Stadt Minsk, däm d Dütsche aavjeriijeld hodde, öm dorän d Jüdde van d Ömwelt aav z trenne. Öm d 75.000 Jüdde wode do äjesperrd un zm jruße Deel ömjebraad. Am 21. Oktober 1943 wood dat Lajer opjelöößd. Mä 5 Mänsche övverläävde. Als dat Lajer em Juli 1941 aajelaad wood, wode 60.000 Jüdde op mä 2 km² Land zösammejepächd. Dat entsprechd 1,5 m² vöör enne Mänsch. D Jüdde mote dr Jüddestär draare. Wä werke kutt, wod zm Werke jezwonge. Enne Mond nodäm dat Lajer bestäng, woode en öt Jevängnis d ischde Jüdde erschooße, Aktiune, wi d SS öt nand. A 3 Dach em Aujust storve su 5.000 Persune. Beij anger Aktiune em September braat d SS a 2 Dach 12.000 Jüdde öm. Als Jrond wood jenannd, dat neu Jüdde Platsch em Jetto vänge moote. 2 Zöch met Jüdde us Dütschland braate em November un Dezember 7.000 neu Mänsche en öt Jetto. Em Jetto soore di Lüüh, watt hön bevöörstäng, dänge sisch met d Partisane zösamme un schmuggelnde Waffe"}
{"id": "523687", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Adolf Friedrich Wilhelm Rübe (* 18. Mai 1896 ä Karlsruhe; † 23. Juni 1974 ä Karlsruhe) woch önö dütsche Kriminalsekretär, SS-Hauptscharvührer un vorurdeelde Kreschsvorbrecher. Rübe maade ön Liihr un nomm tösche 1914 un 1918 am Ischde Weltkresch deel. 1920 wood hä Poliss. 1924 hiirode hä, kott nodäm hä no Baden jetrocke woch. Flott stech hä do zm Kriminalsekretär op. Rübe hod am Avang van dr Zweide Weltkresch di Opjaav ön Kartei övver Wäätsache z vorwalte. Wann hä no Russland vorsatze wode woch, läd sich net jenau saare. Em Sommer 1942 woch hä op jedde Vall ä Minsk. Do erweeß hä sich als Mänsch ohne Jewesse. Dobeij erschoss hä Jüdde ohne Jrond, saat spiir us, dat hä mä Lüüh erschoße had, di jätt ajestalld hodde. Su erschoss hä d Molerin Marion Baruch, di häm jemolt hod. Sö soll häm beklaut ha. 30 Vraue leed hä ömbränge, weil sö schwanger wode wore. Als d Jaswarels net jenoch Lüüh opnämme kutte, entscheed hä, dat di Kranke, di doren ömjebrad wäde sollte, en d Bedder erschoße wöde. Als si Werk em"}
{"id": "523692", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Wasserväll va Coo liije an ön Kurv van dr Floßß Amel ä Beljie. Di Wasserväll va Coo bestönd us zwei enkele Väll, önö jruße un önö kleene. Dat Wasser välld 15 Meter un es domet enne van d hükßde Wasserväll va Beljie. Anger Ongerlaare spräche mä va 13 m. Dä klenge Wasservall es at ä ald Ongerlaare us öt 15. Jahrhondöt opjevüürd, dä jruuße wood isch em 15. Jahrhondöt aajelaad. Domet sold dovör jesorchd wäde, dat Huchwasser van dr Amel Petit-Coo net onger Wasser setze kutt. An d Wasserväll es önö klenge Vreizittpark. Commons: Waterfalls of Coo – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523693", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Coo es ö kleen Dörpche ä Beljie. Öt litt en d Ardenne an ön Kurv van dr Floßß Amblève, dä op Dütsch Amel heechd. Coo jehüd zo d Stadt Stavelot un litt domet en d Provinz Lüttich en d Wallonie. Coo es ä zwei Deeler ongerdeeld, öt kleng un öt jruuße Coo. Bekannd es Coo dörch sing Wasserväll suwi önö Vreizittpark en d Nöhde."}
{"id": "523698", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Christian Wilhelm Walter Wulff (* 19. Juni 1959 ä Osnabrück) es önö dütsche Räätsvordriiner un CDU-Politiker. Hä woch Menesterpräsident van öt Bundesland Niedersachsen un Bundespräsident va 2010 bes 2012. No sing Schöllzitt studiirde Wulff Räät vöör Weetschaftswesseschaff an d Uni va Osnabrück un wood spiir Räätsvordriiner än di Stadt. Tösche 1988 un 2007 woch hä öt ischde Mol vorhiirod, leed sich scheede und hiirode dono Bettina Wulff (geb. Körner). 1975 troon hä d CDU beij, wo hä sich huchwerkde. 1998 wood hä eene va di viir Bundesvörsetzende van d CDU. 1994 fluppde öt häm, Aavjeordnete em Landdach zu wäde. Nodäm hä öt at zweimol vorsood hod, probiirde hä em Joohr 2003 noch ens, Menesterpräsident va Niedersachsen z wäde. Dat klappde jäje Sigmar Gabriel. Am 3. Juni 2010 joov d CDU-FPD-Koalitiun bekannd, dat Christian Wulff als Kandidat vöör öt Amt als Bundespräsident aträne weed. Di Wahl es am 30. Juni 2010. Hä wood em 3. Wahljang jewählt. Am 17. Februar 2012 troon hä va si Amt zöröck. Sing Siij Bundespräsidente van d Bundesrepublik Dütschland Theodor Heuss · Heinrich"}
{"id": "523699", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Stelle Ozean, dä och Pazifik jenannd weed, es öt jrützde Meer, da töt op os Ääd jitt. Em Norde jränzd dr Stelle Ozean an dr Nordpol, em Oste a Nord- un Südamerika. D westliche Jrenz es Asije un d südliche Jrenz stelld dr Südpol do. Dr Stelle Ozean es onjeväär 181 Mill. km² jruuß. Dat bedüüd, dat dr Pazifik 35 % van d Ääd ussmaad. Onjeväär 50 % va all dat Wasser em Meer schwömmt em Stelle Ozean. Sing deepßde Stell es 11.034 Meter onger dr Wasserspeijel. Kikkt mo sich dä Boohm van dr Ozean a, su sitt mo, dat dä net jlatt wi en Plaat es. Huch Jebirje, di Röck jenannd wäde, schiebe sich dörch dä Meeresboohm, Ävvr och Jravens vängd mo. Dr Marianenjraav es dö deepste Stell, di os Ääd opwiise kann. A d Witjadeepe 1 wode 11.034 Meter onger dr Wasserspeijel jemeiße. Dr Vüührring es ön Sträck, wo Vulkane em Meer döck vöör Ärdbebe sorje, wi öt öt Ärdbebe ä Chile am 27. Februar 2010 zeechd. Dr Stelle Ozean es mi als mä"}
{"id": "523700", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Bröss van dr Tiresias es ön Oper va Francis Poulenc. Guillaume Apollinaire schreev dat, watt jesonge wood, em Joohr 1903. Dörch sing Oper wood dä Bejreff Surrealismus äjevührd. Am 3. Juni 1941 hote d Lüüh di Oper öt ischde Mol, als sö ä Paris en d Opéra-Comique opjevührd wood. Di Oper, di em Joohr 1930 spelld, wood va Poulenc 1939 jeschrävve. Öt durde ävver bes 1944, iih s vädich woch. Sö spelld, angisch als em Buch va Apollinaire vörjeseeh, en Zanzibar, dat en d Nöhde va Monte-Carlo litt. Dat Stöck vängd domet a, dat dr Theatrdirektor d Lüüh vöör d Bühn sätt, dat öt en dat Stöck doröm jeeht, dat di Mänsche völl Kenger mache sölle. Theresia läävd met hörö Mann jlöcklich en d Stadt Zanzibar. Di Zwei komme op d Idee, d Rolle va Mann un Vrau z tusche. Theresia lätt hör Bröss, zwei kleng Bollongs, platze un weed zo önö Mann. Va do a nennt höt sich Tiresias. Hörö Mann weed zo ön Vrau. Als sich d Mänsche wongere, sätt sö, da töt d"}
{"id": "523701", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Jaßwarel wood van Dütsche un va Russe äjesatze, öm Lüüh, di öt Rejim net ha wool, ömzebränge. Als Himmler Soldate em Oste besood, veel häm op, dat di Soldate, di völl Lüüh erschoße hodde, öt an d Nerve hodde. Ön anger Art un Wiiß mood jevonge wäde, öm Mänsche ömzöbränge. Arthur Nebe koom op dä Jedanke, dat mo d Opfere en önö jeschloße Warel stoppe kutt, ä däm mo Jaß pompdt. Di Lüüh vorstecke, ohne dat enn Kowel aavjeschoße wäde moss. Als Jaß nomm mo Kohlemonoxid CO , dat us dr Motor van dr Jaßwarel kütt. Öt zeechde sich, dat Jaßwarels bellijer Lüüh ömbrenge könne als op so z schösse. Öt duurd ävver bes z 20 Minütte, iih all di Lüüh, di en dä Warel jestoppd woode, duud send. In di Zitt mache sö Spektakel, dat drusse jehood wäde kann. Jaßwarels wode ä vorschiidene Konzentratiunslajer äjesatze. Dat Vorvahre koom ävver meetzd ä Chełmno zm Äsatz. D Russe satze onger Stalin Jaßwarels en. Isaiah Berg soll di damols ervonge ha. Dobeij woode di Lüüh, di sterve mote,"}
{"id": "523702", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alexander Petscherski [1] (* 22. Februar 1909 ä Krementschuk, Ukraine; † 19. Januar 1990 ä Rostow am Don) woch önö jüddische Offizier us d Ruuh Armee. Hä orjaniseerde dä Opstand em Vornichtungslajer Sobibór am 14. Oktober 1943. Alexander studiirde Musik un Theatrwesseschaff ä Rostow am Don. Als dat fluppde, werkde hä als Leiter van öt Kulturamt, wo hä völl met Laieschauspeller zu do hod. Als d Dütsche em Zweide Weltkresch Russland övverveele, wood hä äjetrocke un steech no ön kotte Zitt zm Leutnant op. Enne Mond spiidr jeroohnde hä ä Jevangeschaff, vorsood vott z laufe, wood ävver jeschnappd. D Dütsche scheckde häm en ö Lajer no Borissow. Als d Dütsche erkannde, dat hä önö Jüdd woch, wood hä en öt Jetto va Minsk jebraad. D Deportatiun en öt Konzentratiunslajer Sobibór stäng am 23. September 1943 a, wo hä met ca. 1500 angere Jevangene aakoom. 60 Jevangene, doronger hä, woode dörch Selektiun vöör d Jaskammer böwaart. Sö moote als Zwangsarbeeder vöör d Dütsche werke. Di angere storve noch am sälve Dach dörch Jas. Zo di Zitt hod sisch"}
{"id": "523703", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Ebon-Atoll es önö Deel van d Marshall-Insele un litt em Süde van d Ralik-Kett. Vass Land had dat Atoll mä 5,7 km², wobeij di Lagun 108,4 km² Wasser ömschlössd. 1999 läävde op Ebon mä 741 Mänsche, ävver völl Veuel. Em Joohr 1852 kome d ischde Missionare no Ebon. Deere op öt Atoll"}
{"id": "523704", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tripper, dä och dr Naam Gonorrhoe drätt, es ön Jeschlechtskrankheet. Usjelößd weed Tripper dörch ön Bakteriezoot, di sich Gonokokke nennt. Dörch di Övverdrachbarkeet tösche Mänsche had sich Tripper op d janze Wält vorbreit. Sö kütt mä beij Mänsche vöör, kann dobeij ävver z. B. van ön kranke Mamm op hör onjebore Kengk övverdrare wäde. Tripper vängd mo net mä beij sujenannde Risikojruppe, woronger mo beispellswiiß Prostituiirde un Lengkße vorstehd. Mo vängd di Krankheet beij all di Jruppe, di öt met wäßelnde Sexualpartnere z do had. Dat kann och ön Persun se, va dör mö öt janet erwaad. Kondome vorhindere ävver öt Övverdrare van di Erreger. Beij dr Mann klääve di Bakterie van dr Tripper an dr Schlimm van d Harnröhr, beij d Vrau an dr Jebährmodderhals. Di Bakterie wäde zm Deel vam Liiv aavjevange un kapott jemaad, ävver zm Deel övverläve sö och un schade di Zelle, a dönö s kläve. Beij dr Mann zeechd sich di Krankheet dörch ön Entzündung am Pimel. Eiter dröppd do öruss un vorursachd Ping. Beij önö kleene Deel van d Männer"}
{"id": "523706", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Di Krankheet Syphilis, di och dr Naam Helle Schanker drätt, es ön dörch Sex övverdrachbare Krankheet. Sö weed dörch Bakterie usjelößd un kann övver d Schlimmhütt va Mänsch zo Mänsch övverdraare wäde. Dr Naam Syphilis kütt van önö Naam, dä Ovid singe zweide Jong jejovve had. Dä hosch Sipylus. Dä us Verona stammende Doktor Girolamo Fracastoro beschriivd em Joohr 1530 öt ischde Mol ön Krankheet, di hä Syphilis nannd. Syphilis weed dörch ö Bakterium usjelößt, dat dä Naam Treponema pallidum drädd. Öt waaßd net ösu flott un vordubbelt sich ä 36 Stond. Treponema pallidum kann mä em Mänsch lääve un jeet an d Loff no ön kotte Zitt kapott. Syphilis weed beij Sex övverdraare. Dobei drengd Treponema pallidum dörch kleng Spalte en d Hutt en d Liiv van dr jesonde Mänsch enn. Dobeij kann di Övverdrarung övver d Mösch, dr Asch suwi d Mull aavloufe. Nävver di Wäch kann zosätzlich och at öt ongeboore Kengk, öt onjeboore Kengk, van di Bakterie ajejreffe wäde. Dobeij weed dat Kengk ösu schwoch krank, da töt sterve kann. Zwei bes drei"}
{"id": "523707", "contents": "En Jurk is en jröhne, langjewachsene Stöckche Jemöhs. Ma mäht off Schlot druss, ever ma kann en Jurk ooch kleen stiwwele un in ne Dip rin stippe. Ma kann dat Jemöhs zuhuss im eijene Jewächshuus anboue, oder man jeht in dä Supermaat, oder op dä Wochemaat und koof sich do en Jurk. Koss en paa Cent, im Winter ooch mieh, weijl de Jurke dann von Spanien kumme, weijl et do wärme is wie he. En Jurk schmeck eijentlisch keijne eijene Jeschmack. Ma muss schon jet mit Jeschmack drupp donn, domit et noh jet schmeck."}
{"id": "523709", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Arthur[1] es ö Örtche em US-Bundesstaat Iowa. Öt litt em Bezirk Ida County. 245 Mänsche lääve op di 0,4 km² jruuße Fläch. D Schnellstrooß Iowa Highway 175 jeet a Arthur vorbeij. Övver Arthur"}
{"id": "523711", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hamilton County es önö Vorwaltungsbezirk van dr US-Bundesstatt Ohio. Cincinnati es d Hauptstadt van dat County. Hamilton County litt em Südweste va Ohio un jrenzt a d Bundesstaate Kentucky un Indiana. Öm Hamilton liije d Counties Butler County, Warren County, Clermont County, Boone County (Kentucky), Kenton County (Kentucky), Campbell County (Kentucky) un Dearborn County (Indiana). Singe Naam kräät Hamilton no d Politiker Alexander Hamilton, dä em 18. Jahrhondöt jeläävd had. Hä woch dr ischde Finanzmenester van d USA. Em Joohr 2000 wode d Lüüh äm Hamilton County jezalld. Öruss koom, dat 845.000 Mänsche do wonne. 72 % send Wisse, 23 % Schwazze, 1,6 % send Asiate. Hamilton County"}
{"id": "523712", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Schünnheet vorstehd mo önö Bejreff, dä jätt beschriivd, dat önö anjenehme Ädrock beij önö Mänsch hängerlätt. Dat kann ö schünn Beld, ön anjeneehm Värvzösammestellung övv ön schünn Persun see. Watt Schünnheet meent, hängd döck van d Zitt aav. Ä ee Jahrhondöt es jätt schünn, watt ö Jahrhondöt spiidr net mi als schünn aajeseeh weed. Jott sitt mo dat beij Modeartikele. Su woch dr Minirock ä ee Joohr dr leitzde Schrei un ö paar Joohr dono driihnde sich kenne mi no ön Vrau en dat Kleerstöck öm. Wesseschaffte wi d Soziologie un d Ästhetik, önö Deel van d Psychologie vorsöcke Schünnheet en Aavhängichkeet van d Zitt z ongersöcke. Anger Wesseschaffte werke dönö zo. Völl Jeneratiune hand sich at met dat Wood Schünnheet örömjeschlaare un vorsoote z beschriive, watt mo doronger vorstooh kann. Bekannde Mänsche, di sich Jedanke dozo jemaad hand, send Alexander Gottlieb Baumgarten, Gottfried Wilhelm Leibniz suwi Immanuel Kant, dä z. B. Schünnheet als Jäjestand van ön Tätichkeet van d Urdeelskrafft beschriivd. Schünnheet en d Konst es dat schünn jemaade, dat watt d Lüüh vöör schünn"}
{"id": "523713", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Indiana es önö Bundesstaat van d USA met d Hauptstadt Indianapolis. Indiana litt em Meddlere Weste van d USA. Sing Nobberstaate send Ohio em Oste un dr Bundesstaat Kentucky em Süde. He send beede Bundesstaate dörch dr Floss Ohio jetrännt. Em Weste stüsst Indiana a Illinois. Bevöör d Wisse no Indiana kome, woch Indiana Indianerland. Do läävde vorschiidene Indianerstämm, doronger d Delaware un d Shawnee-Indianer. Dat ändernde sich 1679 als d Franzuse en öt Land koome. Di jachde d Indianer zm Deuvel, moote ävver 1763 dat Jebiit an d Ängländer aavjävve. 1787 wood us Indiana un sing Nobbere öt Nordwestterritorium, dat 1800 ä Ohio un öt Indiana-Territorium jedeeld wood. 1805 un 1809 veele dann noch öt Michigan- un Illinois-Territorium dova aav un Indiana bleev alleen. En Indiana lääve 6,3 Milliun Mänsche, wovan 86 % Wisse un 8,7 % Schwazze send. Mä 0,2 % van d Lüüh send Indianer. Völl Mänsche us Asije träcke no Indiana. 800.000 Mänsche jävve a, dat sö kattolisch send. Indiana jehüüd zo di Bundesstatte van d USA, di meeßd dörch Landweetschaff jeprächd send."}
{"id": "523714", "contents": "Flochhaven Dong Hoi Sân bay Đồng Hới, Dong Hoi Airport ess en Flochhaven en Dong Hoi, Quang Binh, ess_en Provins vun Viätnam. Dä IATA- Kood fö_dä Flochhaven ess VDH."}
{"id": "523716", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Vornichtungslajer Sobibór [1] woch ee van d Dütsche aajelaad Vornichtungslajer ä Pole. Öt litt beij dat polnisch Örtche Sobibór en d Nöhde va Włodawa un domet em Südoste va Pole. Im Lajer wode onjeväär 250.000 Jüdde ömjebraad. Öt hod ön Jrüüde va 60 ha. Em Määz |1942 wood domet aajevange, ö Lajer, dat sich a dat va Belzec ussrichte, op z bouwe. Dat Lajer bestäng us drei Deeler. Ö viirde woch jepland, wood ävver net jebouwd. Em Lajer I woch Platsch vöör d SS. 30 dütsche SS-Männer un 90 – 120 Trawaniki, dat heechd Männer us meeßd d Ukraine un öt Baltikum, di em Lajer oppaaßde, wonnde do. Zosätzlich joov öt en dä Lajeraavschnett Baracke met Werkstätt vöör onjeväär 50 Jevangene. Dr Bahnaaschloss, dä zo dat Lajerdeel bestäng, woch vöör d meetzde Aakommende dr Aavang van öt Äng. Em zweide Lajerdeel woode di Klamotte van d ömjebraade Mänsche jekroomt un jelajert. Zosätzlich joov öt do Ställ un Ecke, wo Jemöss aajebouwd wood. Va drusse kott mo net en dä Lajerdeel öräkikke. Dörch enne onjeväär 150 m"}
{"id": "523717", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Knox-Atoll, dat och onger dr Naam Nadikdik bekannd es, es ö Atoll van d Ratak-Kett un jehüüd zo d Marshallinsele. Knox es mä knapp 1 km² jruuß un dat Land ömschlösst ön Lagun va 3,4 km². Knox’s jrüützde Insele send Aelingeo, Nadikdik un Nariktal. Ön Sandbank vorbängd Knox met öt Nobber-Atoll Mili Jätt övver Knox"}
{"id": "523718", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Basse Santa Su es önö klenge Ocht em afrikansche Staat Gambia. Hä es och onger dr Naam Basse bekannd. Basse Santa Su es d Hauptstadt van d Upper River Division, ön Vorwaltungseenheet. Öm d 17.500 Mänsche lääve em Joohr 2010 ä Basse Santa Su un domet dütlich mi als beij d leitzde Zällong em Joohr 1993, als noch 9200 Lüüh dä Ocht als d Heemet aajoove. Bes no Banjul, d Hauptstadt va Gambia send öt 396 km. Basse Santa Su es önö Knöpppunkt em Stroßevorkiihr va Gambia. Övversatze bedüüht Basse Santa Sur op Ripuaresch Dat Deng, datt op dä Hövvel es. Jemennt es domet, dat di Hüüser op önö Hövvel liije. Commons: Basse Santa Su – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Övver Basse Santa Sur"}
{"id": "523719", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ö Kondom, dat och onger Naame wi Präservativ, Jummi un Pariser bekannd es, es ön dönn Hutt, di meeßd us Jummi jemaad weed, öm z vorhindere, dat dr Soohm van dr Mann, öt Sperma, beij d Vrau zo ön Schwangerschaff vüührd. Usserdäm lett sich dörch Kondome ön Övverdrarung va dörch Sex övverdrachbare Krankheete ädämme. Kondome woode z iisch us Stoff jemaad. Dat holp ävver net völl. Schwangerschaffte leete sich su net vorhindere, un Krankheete woode wiir övverdraare. Dat wood iisch bässer, als Kondome us Därm va Deere jemaad wode. Di stallte dä Schotz do, dä va hönö erwaad wood. Iisch als Charles Goodyear öt schaffde, us Kautschuk Jummi z mache, joov öt ö Material, dat su woch, da töt vöör Kondome jott z bruche woch. 1855 woode Kondome noch vorniihnd, ävver dat durde net lang un 1912 entstänge di Denger at su, dat sö ohne Nott usskoome. Watt di ischde Kondome noch net besooße, dat woch en di Spetz ön Plaatsch, öm dä Soohm, dat Ejakulat, opzövange. Öm öt schwöder z mache, onsecher Kondome op dr Maat"}
{"id": "523724", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Battle Creek[1] es ö Örtche em US-Bundesstaat Iowa. Öt litt em Bezirk Ida County. 743 Mänsche lääve op di 1,3 km² jruuße Fläch. D Schnellstrooß Iowa Highway 175 jeet a Battle Creek vorbeij."}
{"id": "523725", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Höfle-Telejramm woch önö Funksproch, däm Hermann Höfle van d SS am 11. Januar 1943 övvermeddelde un van d Ängländer aavjehood wood. Dä Funksproch nannd Zaahle övver di ä Vornichtungslajer ömjebraade Mänsche. Am 11. Januar 1943 woode 2 Funkspröch aavjehood. Dä ischde Sproch kutt mä zm Deel opjevange wäde. Doruss jäng mä hervör, dat dä vöör Adolf Eichmann bestämmd woch. Mä di ischde Reih schnappde d Ängländer op. Domet kutte sö ävver nüüß aavange. 5 Minütte spiidr koom önö zweide Sproch, dä a Franz Heim van d SS ä Krakau bestämmd woch. Dä Funksproch wood janz van d Ängländer opjevange. Mo nämmd a, dat beede dr sälve Text övverdraare hand. En dat Telejramm stäng och dr Naam Höfle, dä dat Dokument spiir dr Naam joov. L (= Konzentratiunslajer Vornichtungslajer Majdanek) 12761, B (= Vornichtungslajer Vornichtungslajer Belzec) 0, S (= Vornichtungslajer Vornichtungslajer Sobibór) 515, T (= Vornichtungslajer Vornichtungslajer Treblinka) 10335 zsammen 23611. “Stand.... [he vääld jätt: per? ] 31.12.42” L [=Lublin/Majdanek] 24733, B [=Belzec] 434508, S [=Sobibór] 101370, T [=Treblinka] 71355 [dat moss heeche: 713555] zusammen 1274166 Schriivd"}
{"id": "523726", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Taťána Kuchařová (* 23. Dezember 1987 ä Tyrnau) es ä Fotomodell us d Tschechoslowakei. Sö wood em Joohr 2006 zor Miss World jewähld un woch domet d ischde Vrau us dat Land, dör dat fluppde. Taťána woss ä Opotschno en d Nööhde va Königgrätz op un schloss do och d Schüll aav. Kott dono wood sö Miss Tschechoslowakei un em Joohr 2006 beij ön Ussscheedung ä Warschau Miss World. Kuchařová saad, dat sö at iiwich Model wäde woohl un bald an d Uni studiire well. Taťána speeld jäähr Tennis un riihe deed sö och döck. Övver d Miss World 2006"}
{"id": "523727", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sobibór[1] es ö Dörp em Oste va Pole. Öt es önö Deel van d Jemeende Włodawa, Powiat Włodawski, un jehüüd zo dr Bezirk Woiwodschaft Lublin. Bes zo d Ukraine send öt onjeväär 10 Kilometer. 350 Mänsche wonne ä Sobibór. Sobibór wood dörch dat do em Zweide Weltkresch van d Dütsch jebouwde Vornichtungslajer Sobibór bekannd. Do storve ca. 250.000 Jüdde. Em Süde va Sobibór litt dat Naturschotzjebiit Sobiborski Park Krajobrazowy. Ö paar Zaahle"}
{"id": "523732", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Schröders Hüssje, op Huchdütsch weed va Schröders Häuschen jesproche, woch ö kleng Huuß, date m Stolberjer Stadtdeel Liester stäng. Dat Huuß wood em Joohr 1890 van dr Müürer Thomas Braun jebouwd. Als dä sich entscheed, no Amerika us z wandere, vorkloppde hä si Huuß an dr Opseher van di Steebrösch ä sing Nobberschaff. Singe Naam woch Heinrich Schröder. Dat Huuß woch lang Joohre nävver dr Burehoff va Schüllers öt enzije Jebäude en di Jäjend. Alle Lüüh sproche mä va Schröders Hüssje, wenn sö va dä Deel va Stolbersch sproche. Öm si Huuß hod Schröder ön huch Heck waaße losse. Dat hott hä sich va sing vreuere Heemöt aavjekekke, wo huch Hegge Schotz vöör dr Wengk boone. Schröder werkde ävver net mä als Opseher. Hä woch och nävvebeij noch Buur un hod ö paar Köh. Bände, öm sö satt z kriije, joov öt jenoch en d Nobberschaff. Zo si Eejedom jehood ösu völl Land, dat hüü 12 Hüüser dorop jebouwd send. En d 70er Joohre van öt 20. Jahrhondöt woch öt vorbeij met Schröders Hüssje. Alle wore usjetrocke"}
{"id": "523733", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Estera Raab, met Mäddchensnaam hosch öt Terner (* 11. Juni 1922 ä Chełm ä Pole), woch ön Jevangene em Vornichtungslajer Sobibór. Estera koom am 20. Dezember 1942 zösamme met 800 anger Jüdde op önö Päädswarel em Lajer a. Sö woch enn van di winnije Vraue, di dat Lajer övverläävde. Als Estera em Lajer akoom, wood sö us di Reihe va Vraue, di ö paar Stond spiir hör Lääve en d Jaßkammer vorleere wöde, örusjesood un jezwonge, em Streckzemmer van öt Lajer z werke. Dono wood sö en ön Barack äjesatze, wo d Klamotte van di en d Jaßkammer jestorve Mänsche jekroomt wood. Estera beschriivd, dat sö dörch ö Venster see kutt, wi dr Kommandant van öt Lajer, Karl Frenzel önö Säuchleng dr Kopp an ön Wand äschloch. Bei dr Opstand ä Sobibór wood Estera vorlätzd, kutt sich ävver zösamme met Hela Felenbaum-Weiss un Zelda Metz-Kelbermann us dr Stöpp mache. Estera un Samuel Lerer, dä och önö Jevangene ä Sobibor jewäh woch, erkannde 1947 dr SS-Oberscharvührer Erich Hermann Bauer op d Stroß va Berlin. Sö leete häm vassnämme."}
{"id": "523735", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ö Vornichtungslajer es ön Zoot va Konzentratiunslajer. Sö loore ä Pole un Wissrussland un deende mä dozo, möjelichst völl Jüdde un anger Mänsche, di öt NS-Rejiim net mi ha woohl, öm z brenge. Konzentratiunslajere bouwde d Dütsche en öt janze Jebiit van öt Dütsche Reich. Dä Zweck bestäng doren, Mänsche, di öt Rejiim us dr Wäch rümme woohl, dörch Werk kapott z mache. Öt ischde Konzentratiunslajer ä Dachau wood sujar d Wält vorjestalld, öm zö zeeje, dat mo sich Mööhte joov, Lüüh op dr richtije Wäch z bränge. Beij Vornichtungslajere woch dat angisch. Kenne solld wesse, dat öt di joov. „Geheime Reichssache“ woch d Bezeechnung, di öt Rejiim dovör vorjoov, wat op Ripuaresch met „Jeheim Reichssaach“ övversatze weed. Di Vornichtungslajer van öt Dreides Reich lore ä Pole un Wissrussland un woode opjrond van d Wannseekonferenz aajeladd. Öt bekanndste woch dat Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau, dat nävver sing Funktiun als Konzentratiunslajer och ä Vornichtungslajer woch. D sälve Dubbelfunktiun hod öt Lajer Majdanek. Vorjlichd mo beede, su sitt mo, dat Majdanek ön Nommer kleener als Auschwitz woch. Reen Vornichtungslajere wore Belcez,"}
{"id": "523737", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ursula Stern[1] (* 28. Aujust 1926 ä Essen, Dütschland; † 1985 ä Israel) woch ön Jüddin, di als enn va 7 Vraue di Zitt em Vornichtungslajer Sobibór övverläävd had. Ursula läävde ä Essen, höt had Dütschland vorlosse, als d Nazis d Macht övvernomme, un d janze Famelisch jäng no Holland. Do vorstoch Ursula Stern sich bes zm Januar 1943, als höt vorroone un vassjenomme wood. Hör näkßde Statiun woch öt Konzentratiunslajer va Vught, bevör öt en öt Lajer Westerbork jäng. Am 6. Aprel 1943 wood sö en önö Zoch jesatze, dä sö vottbraad, oohne dat sö woss, wohen öt joo sold. Sö nomm a, da töt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau Ziil van di Tuur se sold. Akomme send sö ävver ä Sobibor. Ö paar Dutzend jong Männer un Vraue woode zm Werke usjesood. Di Alde un Kranke woode op ön Kaar jesatze un vottbraad. Dä Rest van di Lüüh wood no ön Barack jebraad. Do moote sö d Saache aavstelle, bevör d Dütsche ön kotte Reed jehalde hand. Dobeij wood vorzalld, dat mo Schess had, dat Krankheete en öt"}
{"id": "523738", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Urkers Platt es en nedersächsesche Sprooch udder Dialekt. Mer kalld_en en de Jemeinde Urk, di fröher en Ensel wohr, janz em Weste vun de nederlängsche Provins Flevoland. Hä billd_ene Övergangk vun de nedersächsesche Sproche en de nöödlijje Nederläng noh de nederfränkesche Shprooche, woh orr_et Nederlängsch bei_jehöht. Dä ongerscheidt sej_öhndtlesch vun däm Nedersächsesch, wat mer em Noode vun Deutschland kalle deiht, woh de Lückscher von doh och Plattdüütsch för saare. Dä Gerrit Pasterkamp hät Bööscher op Urkers Platt jeschrevve. Doh sin övversatz Psalme bei, un och jet för de Ongerhalldong. Urk wohr bes en et Johr 1942 en Ensel, un es dann aan der Noordoostpolder vum de Zuiderzee aanjewaahße. Zick dämm hät sejj_et Urkers von dä Ensell och en dat neue Land drömröm verbreidt. Of et em Meddelallder ene Ennfloß vun Kölle op dä Dijaläk en Urk jejovve hät, es nit kloh, un ärsch onjeweß. Jeweß es, dat de hallve Ensel em Johr 966 aan dat Kluster vun Zint Pantalejon en Kölle verschenk woode es. http://www.gbugrafici.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=73&Itemid=109 en Medde vum Juno 2010 Dä op holländesch jeschrevve Atikel „Urks“ en däm Booch vum „Harrie Scholtmeijer: Taal in stad"}
{"id": "523739", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) LaFee (* 9. Dezember 1990 en öt Stolberjer Stadtdeel Bösbisch beij Oche) es ön dütsche Sängerin. Sö heecht ä Werklichkeet Christina Klein. Christina woss als janz normal Mäddche op. Hör Mamm werkde en ön Frittebuud, hörö Papp voohr Lkw. Met 10 Joohr vong Christina a z sänge un vorsood ö paar Mol en öt Fernsehe z komme. Em Joohr 2004 kräät sö önö Vortrach beij dr Musikproduzent Bob Arnz. Am 10. Määz 2006 joov sö hör ischde Plaat onger dr Naam LaFee öruss. Dono jäng öt och em Fernsehe looß. Ä 2 Serie woch sö z see. Ävver met d Musik leef öt besser, un am 6. Juli 2007 erscheen hör zweide Plaat, di sö janz no vööre braad. Janz jruuß öruss koom LaFee am Sylvesterovvend, als sö vöör mi als enn Milliun Mänsche vöör öt Brandenburjer Tor song. Offizielle Website Commons: LaFee – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523740", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Romina Becks [1] (* 29. Dezember 1987 ä Duisburg) es ön dütsche Schauspellerin. Romina woss ä Duisburg op, besood do d Schüll. Sö liirde zosätzlich öt Schauspelle un troon am 31. Oktober 2007 öt ischde Mol en di ARD-Seefeoper Vorboone Leevde op. Ävver och als Cheerleader kutt mo sö see, su em Joohr 2007 beij öt NFL-Europa-Team Rhing-Vüühr. Ee Joohr spiidr woch Romina op d ischde Siij van d Männerziidung FHM z vänge. Romina werk em Joohr 2009 vöör dr prevate TV-Sender VOX, wo sö ön Show ongerhäld. Romina Becks' Websiij"}
{"id": "523741", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Heidi Bertha Auguste Kabel (* 27. Aujust 1914 ä Hamburg; † 15. Juni 2010 ä Hamburg) woch ön Dütsche Volksschauspellerin. No hör Huchzitt met Hans Mahler droch sö dr Naam Heidi Mahler. Heidi wood en ön normal Hamburjer Famelisch jruuß. Hörö Droohm, als Pianistin Jeld z vordeene, kutt di Vrau net dörchsätze. Sö jäng ävver 1932 no öt Theatr, wo sö ä Mondartstöcker optroon. A dat Theatr, dat spiir öt Ohnsorg-Theatr wood, bleed sö 66 Joohr lang. Met 89 Joohr stäng sö Sylvester 2003 öt leitzde Mol op d Büühn. Aav un zo speld sö ävver noch kleng Rolle vöör d Kamera. Heidi hod 3 Kenger, va dönö ee, öt Heide Mahler sälvs am Ohnsorg-Theatr spelld. Sälvs Schallplaate woode met hör Läddscher opjenomme. Heidi Kabel storv am 15. Juni 2010 em Alder va 95 Joohr. Heidi Kabel beij filmportal.de"}
{"id": "523746", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Schotzstaffel van d NSDAP, meeßd mä als SS bezeechned, woch ön Orjanisatiun, di zm Schotz va Adolf Hitler jejründ woode es. No dr Röhm-Putsch wood sö ön onaavhängije Organisatiun, di bes zm Äng vam NS-Rejiim vöör völl Kreschsvorbräche van dr Zweide Weltkresch un dr Holocaus vorantwortlich wor. No 1945 wood sö vorbone. 1923 entstäng met dr Stoßtrupp Adolf Hitler ön Vörjängerorjanisatiun van d SS, di di Opjaav hod, beij Vorsammlunge opzöpaaße. Z iisch wore dat mä ö paar Mann van d SA. Am 1. Aprel 1925 joov Hitler dä Opdrach, da tön eeje Jrupp jebeld wäde söll, öm vöör sing Secherheet z sorje. At am 4. Aprel 1925 wood sö us dr Bohm jöstampfd un woss flott a, bes sö zo ön landeswitt ageerende Orjanisatiun wood. Dr Naam wäßelnde ö paar Mol un bleed vam 9. November 1925 a dann beij Schotzstaffel, aavjekürzd als SS. Hermann Göring hod sich dat usjedaahd. D Opjaav van d SS solld öt se, dr Polissedeenst en d NSDAP z övvernemme. D Schotzstaffel jreff at beij dr Ämarsch ä Österreich en,"}
{"id": "523747", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pali es ön Sproch us Meddelindie, di ävver möjelicherwiiß ni jesproche wood. Mo nämmt a, dat Pali en Sproch wi öt Kerchelating es, dat mä vöör religiöse Denge jebrud weed. Pali had jruuße Ähnlichkeet met d Sproch Sankskrit. Als dr Buddesmus entstäng, tauchde och d ischde Rede va Buddha op, di hä ävver en d Sproch Ardhamagadhi jehalde had. Sing Rede un Ansproche woode ävver mä wiirvorzalld un net opjeschrävve. Mä dr Pali-Kanon, dä ä Pali jeschrävve es, vührd all di Rede op. Dä stammd us öt 1. Jahrhondöt v. Chr. Sälvs hüü wäde ä buddestische Klüster noch Schrefte ä Pali vorfasst, öm sö a anger Klüster z schecke, di di Landessproch net vorstönd. Pali lätt sich ä jedde Schreff bruche. Su passerd öt, dat mö em Weste Pali met d ä Europa übliche Bochstabe schriivd, dat Pali ä asiatische Länder met di landesübliche Schrefte jeschrävve weed. Pali zm Liire"}
{"id": "523753", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Feria del Sol es ö Sonnefess övv ön Sonnemess. Öt es och als Carnaval Taurino de América bekannd. Mo viird öt jäddes Joohr ä Mérida, Venezuela. D Feria del Sol weed jäddes Joohr em Februar jeviird, watt domet zösamme met dr Karneval välld. Nävver dr Veehmaad jitt öt Usstellunge, Stiirkämpf, Musikkvoranstaltunge un Koovständ. Ävver och Sport kann mo sich akikke. Usserdäm weed ön Schünnheetskönnijin jewäähld. Als sö ä Mérida d Arena vöör d Stiirkämpf vädisch jebouwd hodde, wood dat jeviird. Z iisch woch jepland, dat Viire jäddes Joohr em Dezember z do, ävver dat schläät Währ maade önö Strech dörch d Rechnung. Su entscheed mo, dat dat Viire em Februar se solld. Seijd 1969 es öt ösu. Siij van d Feria del Sol"}
{"id": "523755", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hairspray es ö Musical, dat am 12. Aujust 2002 z isch ä Seattle, dann ä New York uropjevüührd wood. Dö Vörlach stammd us dä Film Hairspray va John Waters. Dat deck Mäddche Tracy Turnblad läävd em Joohr 1962 ä Baltimore un drömd dovan, dat öt eemol em Fernsehe bei d Serisch Corny-Collins-Show danze darf. Als dat fluppd, vänge d Lüüh Tracy ösu jott, dat sö zo ön bekannde Persun, önö Star, weed. Sö notzt dat Mäddche dozo, Schwazz un Wiss am Theatr nöder z brenge. Em Joohr 2007 wood önö Film no dat Musical jedriihnt. Övver öt Musical Hairspray"}
{"id": "523756", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Schofskäld es önö Äbroch va Käld, dä seijd Joohre tösche dr 4. un 20. Juni ä Meddeleuropa optreent. Va Norde un Nordweste kommende Käld kööhlt di Loot öm bes zo 10° aaf. Dr Naam Schofskäld kütt dova, dat zo di Zitt at d Schof jeschoore woode send un di Deere onger di Käld z liie hand. Dr Jrond vöör d Schofskäld es dorä z söcke, dat Land un Wasser sich ongerscheedlich flott erwärme. Dodörch beld sich övver Europas Land ö Tiifdrockjebiit, watt kald Loff va Norde aträckt. Övver d Schofskäld"}
{"id": "523759", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Klusterrother Hoff woch ö vreuer Kluster en d Stadt Oche. Spiir wood doruss ön Fabrik un ö Wonnhuuß. Va 1536 a bestäng dr Klusterrother Hoff als Öcher Stadthuuß van d Abtei Rolduc/Holl-Limburg. Spiir, dat heechd, als dat Kluster opjejovve wood, koovde d Famelisch Johann Heinrich Schervier dat Huuß un made doruss ön Fabrik, öm Stecknolde z mache. Joseph Moretti kräät dä Opdrach vöör dr Ömbouw. Dat Huuß wood dodörch bekannd, dat do Franziska Schervier opwoss. Dä Hoff jitt öt hüü net mi. Mä önö Poozboore stehd noch. Hä vängd sich vöör öt Karman-Auditorium en d RWTH va Oche. Commons: Klusterrother Hoff – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523760", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mérida, watt dr kotte Naam vöör Santiago de los Caballeros de Mérida es, es ön Stadt ä Venezuela met onjeväär 220.000 Bewonner. Mo vängd di Stadt en ö Tal en d Ande, ömjävve va d Sierra Nevada em Südoste un d Sierra La Culata em Südweste. D Flöss Río Albarregas em Weste un Río Chama im Oste belde d Jrenze zo di anger Siije. Dä met 4.981 Meter hükßde Berch va Venezuela kann va Mérida us jeseeh wäde. Dörch sing äng Jrenze zo alle viir Hemmelsrichtunge kutt sich d Stadt komm entweggele, su dat jedde Möjelichkeet jenotzt wood, Hüüser irjends häzösetze. Bes op dr janz alde Deel va Mérida jitt öt doher komm Strooße met Süstem. Alles werkd weld un onjekromt. Opvallend es, dat a völl Stelle Parks un Bende send, watt vöör öt Oohr önö joe Ädrock maad. Am 9. Oktober 1558 wood Mérida va dr Spanijer Juan Rodriquez Suárez jejründ, dä di Platsch no sing Heemöt bönannd. Sälvs zwei Flöss Albarregas un Guadiana send Naame us Spanie. Di Platsch, a dör Mérida beij d Jründung"}
{"id": "523761", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Galva[1] es ö Örtche em US-Bundesstaat Iowa. Öt litt em Bezirk Ida County. 368 Mänsche lääve op di 1,7 km² jruuße Fläch. D Schnellstrooß Iowa Highway 175 jeet a Galva vorbeij."}
{"id": "523773", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Homo habilis es ön usjestorve Zoot van d Jattung Homo. Knouche woode ä Ostafrika jevonge, di tösche 1,8 un 1,4 Milliun Joohre ald send. Habilis kütt us öt Lating un weed met schlau un en d Laach jätt z do övversatze. Önö Homo habilis hod jätt em Kopp un vorstäng öt, jätt met singe Vorstand z mache. D ischde Knouche van önö Homo habilis stamme us öt Tansania. Do wood em Joohr 1959 ö Stöck Kenn va sunne vrösche Mänsch vonge. Zosätzlich wode 2 Zäng vonge. Em Herbst van dat sälve Joohr stoss mo op Knouche van ö Kengk. All di Stöcker wore öm d 1,7 Milliun Joohre ald. Zo di Zitt als der Homo habilis läävde, koom och dr Paranthropus, ön Zoot Mänscheaap, ä Afrika vöör. Dr Australopithecus woch at ussjestorve. Vorjlichd mo di drei, dann välld op, dat dr Homo habilis ä singe Kopp onjeväär 30 % mi Platsch had als di angere. Mi Jehirm paaßde dorän. Hä koom op ca. 50 % van öt Jehirn van dr Homo sapiens. Usser övver dr Kopp van"}
{"id": "523774", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Leon Feldhendler (* 1902 ä Żółkiewka, Pole; † 2. Aprel 1945 ä Lublin), och onger dr Naam Felhendler övv Lejb Feldhendler bökannd, woch nävver Alexander Petscherski enne van dijennije, di dä Masseussbroch am 13. Oktober 1943 us öt Vornichtungslajer Sobibór jepland un ussjevührd hand. Leon woch dr Jong van önö Rabbiner, önö Art jüddische Pastur. Hä wood em Joohr 1942 met dr Zoch no Sobibór jebraad. Hä wood net wi di meetzde ömjebraad. Hä mod Sonderobjave övvernämme, wodörch häm d Jaßkammer erspard blävve woch. Leon vorbraad mi als ee Joohr em Lajer. Als di Jevangene em Lajer ervohre, dat us öt Vornichtungslajer ö Konzentratiunslajer jemaad wäde solld, do erwaade sö, dat sö all vörhen ömjebraad wäde solle. Sö beschlosse, dat di enzije Möjelichkeet, däm us dr Wäch z jooh, Flucht wör. Ongerschiidliche Pläne wode dörchjespelld. Met d Hölp van Alexander Petscherski, önö Soldat us Russland, hand am 13. Oktober 1943 öm d 360 Mänsche di Sperre övverwonde, önö Deel dova kutte aavhouwe. 47 Mänsche us öt Lajer övverläävde dr Kresch. Leon Feldhendler jehood dozo. Hä wood ävver"}
{"id": "523777", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marilyn Monroe (* 1. Juni 1926 ä Los Angeles; † 5. Aujust 1962 ä Los Angeles) wood als Norma Jeane Mortenson jeboore. Sö woch ön Schauspellerin, Sängerin un Herstellerin va Filme us d USA. Norma Jeane woch ö net jeplande Kengk van d Filmschniiderin Gladys Pearl Mortenson, di ö Küddelche met Charles Stanley hod. Dä woch hörö Vörjesetzde. Charles leed Marilyns Mamm ävver setze, als hä hood, dat sö ä Ömständ woch, un had sich ni zo hör bekannd. Marilyns Mamm hod ö bewächd Lääve. Sö woch met John Baker vorhiirod, leed sich scheede un hiirode dann noch ens. Desmol held dat ävver och mä ö paar Wäche, iih di zwei wärm ussereeh jänge. Jescheede wode sö ävver iisch em Joohr 1928. D ischde 6 Joohre vorbraad Marilyn meeßd beij d Nobbere, do hör Mamm werke moot. Öt koom zo önö Närvezesammebroch. 1935 wood Marilyn en ö Heim jescheckt. Als hörö Vörmond sich wäje önö Ömzoch net mi öm sö kömmere kutt, wood sö em Alder va 16 Joohr vorhiirod. Dörch di Hiirod mood sö d Schüll"}
{"id": "523778", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Holstein[1] es ö Örtche em US-Bundesstaat Iowa. Öt litt em Bezirk Ida County. 1470 Mänsche lääve op di 3,8 km² jruuße Fläch. D Schnellstrooß US Highway 59 jeet a Holstein vorbeij."}
{"id": "523784", "contents": "Flochhaven Tan Son Nhat Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, Tan Son Nhat International Airport ess en Flochhaven en Ho Chi Minh City, öt vreuere Saigon, ess_en Provins vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess SGN. Dä ICAO Kood fö_dä Flochhaven ess VVTS."}
{"id": "523791", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Burning Man, op Ripuaresch heechd dat Vorbrannde Mann, es ö Fess, dat jeddes Joohr en d Wüste va Nevada jeviird weed. Dat Fess vängd jeddes Joohr em September a un duurd 8 Daach. Am 6. Daach weed ön jruuße Strüühpopp, dr Burning Man, ä Brand jestoche. Dat joov dat Fess dr Naam. Wä dr Burning Man besöcke well, dä moss z Voss övv met öt Vahrrad övver öt Jelände jo. Usserdäm send Mutant Vehicles, dat send Autos, di als Konstwerke ömjebouwd send, zojelosse. Mö moss em Oohr behalde, dat öt beij dr Burning Man doröm jeet, Spass un Vreud z ha. Öt es ö jruuß Fess. Aajevange had dat em Joohr 1986, als Larry Harvey am Strand va San Francisco met 20 Persune ä Fess viirde. Hä soll Ärjer met d Leevde jehad ha. Dat Fess wederholde hä jeddes Joohr, wobeij d Zaahl van di Mänsche, di dr Burning Man besoote, jrüüßer un jrüüßer wood. Als 1990 vorboone wood, di Strühpopp am Strand z verbrenne, entscheed Larry Harvey sich, em Joohr 1991 dr Burning Man en d"}
{"id": "523792", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wet-Lease, dat op Ripoaresch Wätt Liiß usjesproche weed, es önö Bejreff us dö Loffvaahr. Wet-Lease bedüüd, dat ö Vluchzeuch zösamme met d Manschaff (Pilote etc.) suwi d Wachtung un d Vorsecherung jemiid weed. Dat Vluchzeuch flüdd dann onger d Nommer van di Jesellschaff, di dat Vluchzeuch jemiid had. Wet-Lease es öt Jäjedeel zo Dry-Lease, beij däm mä dat Vluchzeuch vermiid weed. Övver öt Lease va Vluchzeuje"}
{"id": "523799", "contents": "Karl August Wilhelm Frenzel (* 28. Aujust 1911 ä Zehdenick; † 2. September 1996 ä Garbsen) woch önö SS-Oberscharvührer un Övvischde van öt Vornichtungslajer Sobibór. Karl Frenzel woch önö jeliirde Zemmermann un Metzjer. No singe Beitrett zo d SA un d NSDAP wood hä beij d Aktiun T4 äjesatze. Dobei woch hä ä Grafeneck, Hadamar un Bernburg. Tösche Aujust 1942 un Oktober 1943 werkde hä ä Sobibor, wo onger sing Opsichd bes zo 250.000 Mänsche ömbraad wode send. Ängß 1943 wood hä no Italije vorsatze, öm ä Triest di Jüdde no z ställe un dönö öt Jeld aav z knööfe, bevöör sö en dr Duud jescheckd wäde sollte. Usserdäm solld hä sisch öm d Partisane kömmere. No öt Äng van dr Zweide Weltkresch nomme d US-Soldate häm vass, leete Frenzel ävver em November 1945 wärm vreij. Em März 1962 koom hä em Sobibór-Prozess vöör Jericht un wood 1966 wäje dr Mord a 6 Jüdde un d Beteilijung am Mord a 150.000 Jevangene zo lävenslänglich vorurdeelt. Dobeij moss ävver jätt valsch jeloufe see. Dörch önö Vorvahrensvähler wood hä 1982 vreijjesproche. 1985 wood hä wärm vorurdeeld, brudde ävver wäje sing schläte Jesondheet net en öt Kitsche. 1996 storv Frenzel ä Hannover. Watt"}
{"id": "523800", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Dütsche Vorband vöör Freikörperkultur (DFK) e.V. es ön Vereenijung va Mänsche, di Spass a FKK (Freikörperkultur) hand. Dr DFK vortreent Dütschland beij dr INF, d Internationale Naturiste Voreenijung. Dr DFK entstäng am 6. November 1949 un wood em Joohr 1953 äjedraare. Em Joohr 2007 joov öt Kniiß met dr INF, dä ävver beijjelaad wäde kutt. 2010 had dr DFK 50.000 Metjledder, di ä 160 Vereijne un 9 Landesverbänd orjaniseerd send. D Siij van dr DFK"}
{"id": "523806", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jemöss bezeechnet Planzedeeler, di jesse wäde könne. Dobeij weed Jemöss meeßd als Beijkooß jässe, öm dr Liiv Vitamine un Mineralie zo z vühre. Usserdäm had Jemöss önö huhe Andeel a Balaststoffe un es doher vöör dr Därm un d Vordauung jott. Dä Ongerscheed tösche Jemöss un Opß es net janz düdlich. Jemössplanze waaße normalerwiiß mä ee Johr lang un mösse em zweide wärm neu jetrocke wäde. Jemöss moss jekoud wäde, wojäje mo Opß rüüh eiße kann. Opß schmaad döck söss övv suur. Jemöss moss dojäje dörch Jewürz iisch schmackhaff jemaad wäde. Jemöss ä Belder"}
{"id": "523807", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hela Felenbaum-Weiss hosch met Mädschensnaam Felenbaum. Sö wood aam 2. Januar 1924 ä Lublin (Pole) jeboore un storv 1988 en d israelische Stadt Gedera. Hela övverläävde als enn va 7 Vraue öt Vornichtungslajer Sobibór. Hela Felenbaum-Weiss wood am 20. Dezember met önö Päädswarel no Sobibór jebraad. Dörch hör Ussaach, sö kütt jott büjele, sprong sö dr Duud van d Schöpp. Sonß wör sö wi di anger Vraue en d Jaßkammer öm öt Lääve komme. Em Lajer mood sö dä Weisch van d Duude kroome, büjele un Söck stoppe. Aav un zo wood sö och vöör Jadewerk äjesatze. Beij dr Opstand va Sobibór am 14. Oktober 1943 schaffde öt Hela, sich zösamme met Zelda Metz-Kelbermann un Estera Raab zo d Partisane dörchzöschlaare. Van d Ruuh Armee wood hör spiir ön Medallisch vorlinnt. Zosätzlich kräät Hela noch 5 Usszeechnunge vöör hörö Äsatz jäje d Dütsche em Zweide Weltkresch. Hela hiirode en d Tschechoslowakei önö Soldat, met däm sö spiir no Israel usswandernde. Hela wood Mamm va 3 Kenger. Övverläävende van öt Lajer Sobibór"}
{"id": "523809", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ö Pin-up-Girl es ö Model, dat en ön erotische Positur dojestalld es, va däm su völl Belder jemaad wode send, dat di overall öröm hange, sujar dovör jemaad wäde, opjehange z wäde. Dobeij send di aavjebeld Vraue döck Schauspeller övv Modepöppcher. Dä Bejreff pin-up stammd us öt Joohr 1941. Dobeij zeeje ald Ongerlare, dat sun Belder at am Äng vam 19. Jahrhondöt opjehange wode. Als ee van d ischde Pin-Ups jilt ö Beld, dat Charles Dana Gibson van d Gibson Girls molde. D Beldcher met Pin-up-Girls vängd mo ä Ziidunge, Magasine un Posskaate övv ä Kalendere. Dodörch es öt kee Problem, Pin-up-Belder ä jruuße Zahl onger öt Volk z brenge. Op Pin-up-Belder send meeßd Vraue z see, di als Filmstärcher bekannd send. Och em 21. Jahrhondöt jitt öt Pin-up-Girls, ävver di jruuße Zitt woch en d Zitt öm dr Zweide Weltkresch, wo di Belder en d Spinde van d Soldate honge. www.pinup-art.de Ön Zösammestellung va Pins-Ups"}
{"id": "523810", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Charles Dana Gibson (* 14. September 1867 ä Roxbury, Massachusetts; † 23. Dezember 1944) woch önö Zeechner us d USA. Hä wood dörch sing Belder va Vraue bekannd, di övverspetzt d Idealvrau van ö amerikanesch Vromich van öt Äng vam 19. bes zm Aavang vam 20. Jahrhondöt dostelld. Sing Zeechnunge jehoote zo d ischde Pin-up-Girls. At als Kengk wood erkannd, dat hä jott zeechne kutt, su dat sing Äldere häm no ön Konstschüll ä Manhattan scheckde. No 2 Joohr soot hä sich Werk un schaffde öt, 1886 si ischde Beld z vorkoofe. Öt woch em Life magazin z see. Dono erscheen ö Beld övver 30 Joohr lang jedde Wäch. Öt duurde net lang un hä wood landeswitt bekannd. 1890 koom häm dä Jedanke, d Gibson Girls z zeechne, ön övverspezde Dostellung van d amerikanische Vrau. 1895 hiirode hä Irene Langhorne, ön Schwester va Nancy Astor, di dodörch bekannd wood, dat sö di ischde Vrau em änglische Parlament woch. Dörch dr Ischde Weltkresch vorloor öt Gibson Girl a Bekanntheet un Charles Dana Gibson vong a, mä noch vöör"}
{"id": "523816", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ida Grove[1] es önö Ocht em US-Bundesstaat Iowa. Hä litt em Bezirk Ida County. 2350 Mänsche lääve em Joohr 2000 op di 5,4 km² jruuße Fläch. D Schnellstrooß Iowa Highway 175 jeet a Ida Grove vorbeij. Beij öt leitzde Zälle em Joohr 2000 stalld mo vass, dat knapp 99 % van d Lüüh ä Ida Grove Wisse wore. Harold Hughes, dä tösche 1963 un 1969 Senator va Iowa woch, wood ä Ida Grove jeboore. Övver Ida Grove"}
{"id": "523817", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Freikörperkultur, och FKK jenannd, vorstehd mo d Nacktheed ä Jemeinschaff, di sich meeßd en d Natuur aavspelld. Jrond es d Vreud dora, sich en d Natuur opzehalde suwi d Vreud an öt Nakße, dat ävver nüüß met Sex z do had. Beij d Freikörperkultur vorsteht mo singe nakße Liiv als jätt normales, vöör dat mo sich net z schaame brud. Dä had nüüß met ö Bedörfnes no Sex z do. Dobeij had z. B. dr Besöck en ön Sauna un dat Zösammesetze van schweeßende, nakße Mänsche winnich met FKK z do. Dä es he mä ö Meddel zm Zweck. FKK es nüdich un öt jeet net angisch. En d ischde Joohre van dr FKK existeerde zwei Jedanke, wovör mo Nudist, dat ö anger Wood vöör FKK-Vrönd es, wäde solld. Di enn Richtung woohl dorop häwiise, dat alle Mänsche jlich send un di anger laad Wäät dorop, z zeeje, dat mo dodörch önö stärke Kell wäde kann. Lüüh, di Nudiste send, öm nöder an d Natuur z see un dobeij Vreud an d Nacktheed z ha, joov"}
{"id": "523821", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Julia Gillard (* 29. September 1961 ä Barry, Wales, Ängland) es ön Politikerin us Australije, di d Australian Labor Party ajehüd. Am 24. Juni 2010 wood sö d ischde Premiermenesterin van dat Land. Julias Famelisch wandernde em Joohr 1966 us Ängland no Australije us un wonnde z iisch ä Adelaide. Sö studiirde Konst un Räät. Dat holp hör Räätsvordriiner wäde z könne. Sö kräät 1987 hör ischde Stell un övvernomm em Joohr 1990 önö Deel van d Kanzlei. 1983 wood Julia Gillard, ön onvorhiirode un kengerlos läävende Vrau, öt ischde Vrommisch, dat zweide Vörsetzende van d Jewerkschaff Australian Union of Students wood. Usserdäm werkde sö an d Spetz beij d Socialist Forum met. Tösche 1996 un 1998 werkde sö em Vörstand van d damalije Oppositiun met. 1998 wood Julia ön Aavjeordnete van d Australian Labour Party un domet em Parlament va Australije. Dörch dr Röcktrett va Kim Beazley steech sö als Chefin van d Oppositiun op. Als em Joohr 2007 d Labor Party huußhuch siichde, wood Julia Vize-MP suwi Menesterin vöör öt Wärk. Dörch dr Röcktrett van"}
{"id": "523822", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Konzentratiunslajer Vught [1], dat och als Konzentratiunslajer Herzogenbusch bekannd es, litt ä Holland und deende völl Holländer als Dörchjangsstatiun zm Vornichtungslajer Sobibór. Öt Lajer entstäng em Joohr 1942, wobeij dat Jeld dovör vörhen Jüdde aavjenomme wood. Am 5. Januar 1943 woch öt vädisch. Öt wood en enkele Deeler opjedeeld. Su ongerscheed mo tösche öt Vrauekonzentratiunslajer, öt Jeiselelajer, öt Jüddedörchjangslajer, öt Dörchjangslajer van d Polisse, öt Schotzhafflajer suwi öt SD- un Studentelajer. 45 Usselajere jehoote zo öt Konzentratiunslajer. 31.000 Lüüh, doronger 12.000 Jüdde, wode en öt Lajer äjesperrd. Dörch Zwangsarbeed vorsoote sö, dö Mänsche kapott z kriije. Völl werkde vöör d Firma Philips, di öt ermöjelichde, dat öt Lääve van d Jevangene net janz ösu schlemm aavleev. 750 Persune storve em Lajer, deels dörch Honger, deels dörch Krankheet. Angere wode erschooße. 2 Vörväll wode bekannd, di sich em Lajer zojedraare hand. Am 6. un 7. Juni vorleete 2 Zoch öt Lajer met zösamme 1269 Kenger. Di wode all em Vornichtungslajer ä Sobibór ömjebraad. Önö zweide Vörvall zeechd, met watt vöör önö Jrell d SS jäje d Jevangene"}
{"id": "523825", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Verdens Ongerjang/Dat jöngßde Jericht, op Huchdütsch heechd dat Weltuntergang/Das jüngste Gericht, es önö Stommfilm, dä em Joohr 1916 ä Dänemark jedriihnt woode es. Hä beschriivd öt Vorhalde van d Mänsche, als önö Meteorit op d Ääd välld. D Rejii vüührde August Blom. Hä werkde no öt Boch va Otto Rung un saad dr Mann hänger d Kamera Louis Larsen, watt hä zeeje sold. D Schauspeller wore Olaf Fønss, Carl Lauritzen, Ebba Thomsen, Johanne Fritz-Petersen, Thorleif Lund, Alf Blütecher un Frederik Jacobsen. Dobeij entstäng önö Schwazz-Wiss Film va 1525 Meter Längde, dä em Kino 82 Minütte duurde. Öt Jeld vöör d 35 mm-Film koom van d Nordisk Films Kompagni ä Kopenhagen. Als önö Meteorit op d Ääd zorassd, weed öt d Mänsche flott klaar, dat öt met öt Lääve bald vorbeij se weed. Onger öt Volk send ö paar Riche, di di Opreejung dozo notze, an d Börse önö Hoof Jeld z vordeene. Angere, di ärm Söck, vorsöcke sich met Jewalt dojäje z wääre, z wääre bes zm Äng van öt Lääve op dr Planet. Jezeechd weed, dat"}
{"id": "523827", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Critical Tit, op Ripuaresch wööd mo van ön Ussreichend jruuße Zahl va Bröss spräche, es ön Voranstaltung, di jeedes Joohr zösamme met dr Burning Man aavjehalde weed. Hebeij vahre als Demonstratiun Hondede Vraue ovve ohne övv nakß op Vahrräähr dörch d Wüste va Nevada un hand dobeij hörö Liiv bekläävd övv bemolt. Singe Naam had dr Critical Tit no ön Voranstaltung, di sich Critical Mass nennd un em Joohr 1962 öt ischde Mol stattvong. Domet solld met Vahrräähr protestiird wäde. Zo önö bekanndjejovve Zittpunkt troffe sich suvöll Mänsche wi möjelich met öt Vahrrad a enn Stell un vohre va do us loß. Kütt ön bestämmde Zahl va Radvahrer zösamme, su läufd op d Strooß nüüß mi vöör d Autos. ön bestämmde Zahl, d “Critical Mass” es nüdich, öm alles z blockeere. Met dr Critical Tit welle d Vraue dorop opmerksam mache, dat sö net d sälve Rääte wi d Männer hand. Sö dörfe en d USA net Ovve ohne römloufe, jätt, dat vöör dr Mann en dat Land kenn Schwirichkeete doställd. Beij dr Critical Tit mache mä"}
{"id": "523828", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gustav Wagner (* 18. Juli 1911 ä Wien; † 3. Oktober 1980 ä São Paulo woch em Zweide Weltkresch Oberscharvührer beij d SS un dr ställvortränende Övichte van öt Vornichtungslajer Sobibór. Wagner wood em Joohr 1931 Metjlett van d NSDAP, di zo di Zitt ä Österreich noch vorboone woch. Als sö häm erwichde, Hakenkrütze an d Wäng jemolt z ha, wood hä vorhaft un türmde no Dütschland, öm net wiir bestroft wäde z könne. Zö iisch troon hä d SA beij, wäßelde dann ävver zo d SS. Ä Hartheim woch hä domet betraud, Behinderde onger d Aktiun T4 ömzebränge. Em Määz 1942 wood hä no Sobibór vorsatze, wo hä dr Vize va Franz Stangl, va September 1942 a zm zweide Mann no Franz Reichleitner jemaad wood. Gustav Wagner hod domet d zweidhükßde Positiun em Vornichtungslajer Sobibór. Hä bekleede vam 12. Februar 1943 a d Positiun van önö Oberscharvührer van d SS. Ä sing Positiun entscheed hä an d Ramp van öt Lajer, wä noch ö paar Daach lääve dorv un wä ö paar Stond spiir ömjebraad wood."}
{"id": "523829", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) William Morris Hughes, (* 25. September 1862, ä Pimlico, London, England; † 28. Oktober 1952, ä Double Bay, Sydney, New South Wales) woch tösche dr 27. Oktober 1915 un 9. Februar 1923 Premiermenester va Australije. Dä ä Ängland jeboorene Hughes wandernde 1884 no Australije us, wobeij hä z iisch ke Wärk vong un dörch öt Land trecke mood. Zo di Zitt kräät hä dr ischde Kontakt zo d Jewerkschaffte. Hughes övvernomm als Aavjeordnete van d Australian Labor Party si ischde politisch Amt un spelld beij d Voreenijung van d Kolonideeler zo dr australische Bundesstaat ön jruuße Roll. 1904 steech hä zm Usseminester op, önö Poste, däm he bes zm Joohr 1915 behalde had. No singe Vörjänger Fisher övvernomm hä 1915 dat Amt van dr Premiermenester. Hä drängde dorop, dat Australije, dat hä äng a Ängland bong, em Ischde Weltkresch metmischde. Sing Entscheedung, dat si Land ön vam Staat jelenkde Kreschsweetschaff kritt, vührde zo jruuße Streiks. Da sing eeje Parteij net hänger häm stong, su dat hä va sing eeje Lüüh usjeschloße wood, wood hä Vörsetzende van d"}
{"id": "523831", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nina Badrić (* 4. Juli 1972 ä Zagreb) es ön Popsängerin us Kroatien. At als Kengk song Nina jäähr un troon en önö Mädchenschor op. Steil berchop jäng öt met hör, als sö beij ön Voranstaltung, di Crovizija heechd, z see woch. 1995 erscheen hör ischde Plaat, met d dreide schaffde sö öt, d eeßdvorkoovde Plaat van d Joohre 1997 un 1998 örus z jävve. Met öt Läddche „I’m so excited“ wood sö och usserhalb van hör Land bekannd. Övver Nina Badrić"}
{"id": "523833", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Erich Gustav Willi Lachmann (* 6. November 1909 ä Liegnitz; † 23. Januar 1972 ä Wegscheid) woch ön Scharvührer en d SS. Hä maade beij d Aktiun T4 met un werkde ä ongerschiidliche Konzentratiunslajer. Lachmann woch och em Vornichtungslajer Sobibór, wood ävver em Sobibór-Prozess vreijjesproche. Lachmann, woch Müürer un werkde bes zm Zweide Weltkresch beij vorschiidene Firme. Hä troon en Orjanisatiun, di spiir zo d SA wood, beij, woch ävver ke Metjlett van d NSDAP. Als dr Kresch aavong, wood hä Helvspoliss un spiir Ovverwachmeester. Em Herbst 1941 scheckde mo häm en öt Zwangsarbeederlajer Trawniki, wo hä d Trawnikimänner usbelde solld. Em Sommer 1942 woch d Kontroll van d Trawniki-Männer em Lajer va Sobibór sing Opjaav. Met singe neue Övvischte Franz Reichelmeier koom hä ävver net parat, hä kutt häm net bruche, su dat hä en dat Zwangsarbeederlajer zöröckjescheckd wood. Do hod hä ö Küddelche met sing polnische Vröndin un maade sich us dr Stöpp, wood ävver ä Warschau van d Polisse jeschnappt. 6 Joohr Zochthuuß braade häm dat en. Am Äng vam Kresch koom hä zo"}
{"id": "523835", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anna Pavlova (* 12. Februar 1881 ä Sankt Petersburg; † 23. Januar 1931 ä Den Haag), di eejentlich Anna Matwejewna Pawlowa hosch, woch ön Ballettdänzerin us Russland. Anna liirde Danze an d Theatrfachschüll va Sankt Petersburg un jehood zo öt Mariinski-Theatr, wo höt ä bekannde Stöcker optroon. Bekannd wood sö dörch dat em Joohr 1907 opjevüürde Solo en Der sterbende Schwan, op Ripuaresch Dr stärvende Schwan. Dörch hör Optrette ä Europa wood sö och usserhalb va Russland bekannd. Em Joohr 1910 entscheed sö sich, janz no London z träcke, reisde ävver wiir dörch d Wält. Am 23. Januar 1931 storv Anna Povlova an ön Longeentzündung en ö Hotel ä Den Haag. Jätt övver Anna ä Australie Commons: Anna Pavlova – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523837", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Regina Zielinski[1] (* 2. September 1924 ä Siedliszcze, Poole als Regina Feldmann) troff zösamme met 800 anger Jüdde am 20. Dezember 1942 em Vornichtungslajer Sobibór met önö Päädswarel en. Dä braad sö us öt Arbeedslajer Staw-Nowsiulki. Sö woch enn va mä 47 Övverläävende us öt Vornichtungslajer va Sobibór. Regina Zielinski-Feldman wood beij d Selektiun am Bahnhoff va Sobibór usjesood, en d Streckbuud, Söck z strecke und ä Weisch van d Duude z kroome. Usserdäm mood sö Munitiun reen maache. Kott vöör dr Usbroch wood sö zm Niine äjedeeld. Va Gustav Franz Wagner, önö SS-Mann wood sö su zösammenjeschlaare, dat enn van hör Niire su schwoch vorlätzt wood, dat sö ni mi werkde. No dr Zweide Weltkresch mood sö russoperiird wäde un 5 Mond em Spital bliive. Beij dr Opstand em Lajer kutt sö als enn van di winnije Vraue aavhouwe un made sich no Dütschland op, weil sö öt en d Hööhl van dr Löw vöör sicherer held als irjends angisch. Sö koom no dr Kresch no Frankfurt un werkde do ön Zitt als Kengermädsche. Regina Zielinski"}
{"id": "523838", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Erich Hermann Bauer[1] (* 26. Määz 1900 ä Berlin; † 4. Februar 1980 och ä Berlin) woch önö vorurdeelde dütsche Kreschsvorbrächer, dä em Vornichtungslajer Sobibór tösche 1942 un 1943 vöör d Vorjasung van Tusende Jevangene zoständich wor. 1950 wood hä zm Duud vorurdeelt. Erich Hermann Bauer wood als Kengk van önö Astricher ä Berlin jeboore. No sing Schöllzitt vorsoot hä Driiher z wäde, ävver dr Ischde Weltkresch koom do tösche. Hä kämpfde ä Frankreich un jeroonde ä Jevangeschaff. 1923 schaffde hä öt, als LKW-Vahrer ön Ställ z vänge, wääßelde 1933 no d Tram, wo hä als Kontrollör werkde. Zo di Zitt troon hä d SA beij un wood Metjlett van d NSDAP. 1940 werkde hä beij d Aktiun T4 met un vohr dr Jaßwarel, ä däm Kranke vorjaßd wode. No ön Zitt steechde hä zm Vorantwortliche vöör öt Vorjase op. Su vorzalld hä va sing ischde Vorjasungsaktiun: “Önö Schluch vorbong d Aavjase van öt Auto met dat Steehüssje van öt Spital. Ö paar Mänsche wode en dat Zemmer jesperrt un ich han dr Motor äjeschald. D Lüüh"}
{"id": "523839", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ahrenshoop es ön Jemeende em Kreis Nordvorpommern ä Mecklenburg-Vorpommern un litt op d Halvinsel Fischland-Darß-Zingst. Van di drei Deeler, us di Ahrenshoop besteehd, jehüüd Ahrenshoop sälvs zo Vorpommeren, Althagen un Niehagen, di anger zwei Jemeendedeeler, dojäje zo Mecklenburg. Öt jäng em Joohr 1390 looß, als Bogislaw VI. sich entschloss, Ahrenshoop, dat damols noch Arneshop hosch, zo ön Handelsstadt us z bouwe. Dozo wood ön Burch jebouwd. Dat Janze held ävver net lang, denn 1395 wood Ahrenshoop dörch Soldate kapott jemaad. Dat Ahrenshoop, dat mo hüü kennd, entstäng 1760 dörch Seevahrer. Am Äng vam 19. Jahrhondöt wood doruss ö Seebad, dat völl Könstlere atrock. Ä Ahrenshoop entstäng d ischde Möjelichkeet vöör Bürjer us d DDR, FKK z bedriive. D Siij va Ahrenshoop Commons: Ahrenshoop – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523842", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Schamhaftichkeet es ö Jevööl va Vorläjeheet, dä Ädrock, dat öt Persönnlichste, d Intimsphär vorletzt woode es. Di sich schamende Persun had dä Ädrock, bluußjestald z se, jätt jedooh z ha, watt jäje d Iihr övv dr Anstand vorstosse had. En Reaktiun op dat Jevööl va Schamhaftichkeet es döck, dat öt dr Persun wärm sujar heeß weed, dat sö önö ruhe Kopp kitt, Reaktiune zeechd, di sö sälvs net mi onger Kontroll kitt. Mo sprechd dann van dörch öt vegetative Nervesüstem usjelößd Reaktiune. Dat Wood Schamhaftichkeet kütt van öt ald dütsche Wood Scama övv Skama suwi Skamo, dat met öt Huchdütsche Wood „Beschämung, Schande“ övversatze weed. Beij völl Mänsche weed Schamhaftichkeet dörch dat Jevöhl va Nacktheed usjelöst, ävver och dr Vorloss van öt soziale Ömveld kann zo ön peinlich Situatiun vühre, di sun Reaktiun uslößt. Sich en ö sozial Ömveld net su z vorhalde, wi öt erwaad weed, vührt och zo Schamhaftichkeet. Äldere vorstönd öt döck net, dat Kenger hön Äldere net mi bütze welle, wenn anger Kenger zokikke. Öt jitt Situatiune, wo Schamhaftichkeet van d Jesellschaff vörjeschrävve"}
{"id": "523843", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Federation of Canadian Naturists (FCN), watt op Ripuaresch met Voreenijung va Kanadische Nackße övversatze weed, es önö Zösammeschloss va änglisch sprächende Mänsche, di jäähr ohne Kleer örömloufe. D Orjanisatiun entstäng em Joohr 1985 un had 2010 öm d 35.000 Metjledder. Alle 3 Mond jitt dr FCN ön Ziidung öruss, di onger dr Naam “Going Natural“ a övver 1000 Husshalde jescheckd weed. Dr FCN kann Kanada beij dr INF net alleen vorträne. Hä moss sich dat met der Fédération Québécoise de Naturisme (FQN) deele. D FCN Siij"}
{"id": "523850", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Susana Esther Baca de la Colina (* 24. Mai 1944 ä Chorillos beij Lima, Peru) es ön Sängerin. Susana woss en ö kleen Dörp en d Nöhde va Lima op. Sö studiirde Musik un Jesang. Als sö öt ischde Mol vöör Volk song, wood ön angere Sängerin op hör opmerksam un holp hör, wiir z komme. Dodörch fluppde öt hör, em Joohr 1995 övver d Jrenze va Peru bekannd z wäde. Beij hör Musik notzd Susana Musikinstrumente, di us Afrika un Peru stamme. D Musik weed met modern Tön zösammebraad. Em Joohr 2002 wood Susana Colina dr Latin Grammy vorlinnt. Susana Baca beij YouTube"}
{"id": "523851", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Louis Marie Billé [[1]](* 18. Februar 1938; † 12. Määz 2002) woch önö Kerchemann us Frankreich. Hä woch vam 6. September 1998 bes zo singe Duud em Joohr 2002 dr Ärzbischoff va Lyon. Louis Marie Billé studiirde ä 3 vorschiidene Städt kattolische Theolojii un Filosofii, wobeij hä sich op d Theolojii van d Bibel meeßd kömmerde. Bes zm 25. Määz 1962 woch hä önö normale Pastur un steech dono en d Orjanisatiun van d Kerch op. Su ongerrichde hä tösche 1966 un 1972 an d Schöll anger Pastür ovv sun Männer, di iisch Pastur wäde welle, en d Stadt Luçon, dono bes 1977 ä La Roche-sur-Yon. Papßd Johannes Paul II. made Louis Marie Billé zm Bischoff va Laval, dono vorsatz hä häm no Aix. Am 10. Juli 1998 wood hä Ärzbischoff va Lyon. Dat bleed hä bes zo singe Duud em Joohr 2002. Am 21. Februar 2001 wood hä zm Kardinal va San Pietro in Vincoli. Angere Iihrunge koome dozo. Am 12. Määz 2002 storv hä ä Bordeaux, wood ävver en d Katedral va Lyon bejraave. Philippe"}
{"id": "523852", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Em Sobibór-Prozess wode di Persune ajeklachd, di em Vornichtungslajer Sobibór onger dä Vordachd stänge, Vorbräche bejange z ha. Öt joov drei Prozesse, di 1950 ä Berlin un ä Hamburg suwi 1960 vöör öt Landjericht Hagen stattvonge. Beij dr Prozess ä Berlin wood Erich Hermann Bauer ajeklachd, als sujenannde Jaßmeester Duzende Jüdde dörch Motoraavjaase ömjebraad z ha. Hä woch kott zövöör ä Berlin van Övverläävende us öt Lajer ä Sobibór erkannd wode. Em Prozess wood hä zm Duud vorurdeeld. Di Jesetze van di kott zövöör jejründ Bundesrepublik Dütschland leete dat ävver net mi zo, su dat hä lävenslang en öt Jevängnis jo mood. Bejründ wood dat Urdeel domet, dat nojewässe wäde kutt, dat hä ön jruuße Zaahl va Mänsche ömjebraad, sö messhandeld un zm Deel sälvs erschooße had. Dat välld onger dr alljemeene Bejreff „Vorbreche jäje d Mänschlichkeet“. Dörch Ussaare va Josef Hirtreiter wood öt möjelich, anger Persune us öt Vornichtungslajer Sobibór z vänge un vöör Jericht z stelle, su da töt Jericht tösche dr 6. September 1965 un 20. Dezember 1966 di Saach vorhandele kutt. Di Urdeele"}
{"id": "523853", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Putativnutstand es önö Bejreff us öt Stroofräät. Beij dr Putativnutstand jlöövd ön Persun, önger Nuut jätt do z mösse, watt ä Werklichkeet ävver janet ösu es. Övver dr Putativnutstand"}
{"id": "523854", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zochtransporte va Holland en öt Vornichtungslajer Sobibór sorchde dovör, dat all di Jüdde, di dö Dütsche kwitt wäde wohle, vottbrad wode. Di Tabell liißd di Daach op, a dönö Zöch no öt Vornichtungslajer aavvohre, suwi di Zaahl va Mänsche, di dorän sooße. Usserdäm zeechd di leitzde Reih, wivöll Lüüh us dä Transport övverläävd hand. Die 34.313 us Holland no Sobibór braade Jüdde stelle onjeväär 30 % van di depordeerde Persune us dat Land do. Sö koome all övver öt Konzentratiunslajer Vught en öt Vornichtungslajer. Bo alle Jevangene woode am jliche Daach dörch Jaß ömjebraad, ö paar Hondöt woode usjesood, Zwangsarbeed z vorrichte un storve dobeij övv dörch Honger un Schläch. Mä 19 Männer un Vraue övverläävde Lajer un Opstand. Ö paar storve sujar noch bes zm Äng vam Zweide Weltkresch usserhalb van dr Lajerzung. Övver d Transporte"}
{"id": "523855", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dä Usdrock Ovve ohne övv „Bross öruss“ beschriivd, wi ön Vrau övv önö Mann ohne Bekleedungsovverdeel met d Bröss öruss öröm leufd. Ovve ohne steehd em Jäjesatz zo d FKK, beij dör dr janze Liiv onbekleed, d Persun nakß es. Kikkd mo sich anger Zitte a, su sitt mo, dat beij d Minoer d Vraue met d Bross öruss öröm leefe. Dat sälve joov öt och ön Zitt lang no d Französische Revolutiun suwi em 17. Jahrhondöt ä Ängland. Di Zitt es ävver vorbeij. Hüü z dachs jitt öt ovve ohne em normal Lääve mä beij d Bademode. He made dr Amerikaner Rudi Gernreich em Joohr 1964 dr Aavang. Hä entworp ö Badekleed, dat ovve ohne woch un op dr Bikini opbouwde. Als sing Entwörp opjevüührd wode, ongerbroche d Polisse dat ävver no ö paar Minütte. Ä Europa soch dat angisch us. Do stürde öt bo kenne mi, wenn ön Vrau mä met ö Bötzje bekleed, am Strand litt. Frankreich un d Insel Ibiza made he dr Aavang. Ovve ohne könne sich d Vraue seijd d 1980er"}
{"id": "523862", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marianne Evelyn Gabriel Faithfull (* 29. Dezember 1946 ä Hampstead, London) es ön Sängerin un Schauspellerin us Ängland. En d 60er Joohre wood Marianna Faithfull ä Europa un en d USA bekannd. En d Klatschziidunge wood sö dörch hör Küddelche met Mike Jagger rondjetraschd. Als dat z Broch jäng, hong Marianne an d Nold, watt sö witt zöröckworp. 1979 vorsood sö neu aazövange, watt bedüüde, dat kenn Droje mi jenomme wode. Dat fluppde ävver iich em Joohr 1985. Usserdäm vorsood sö sich net mä als Sängerin, sö woohl sich och als Schaupellerin önö Naam mache. Läddcher wi „}}The Ballad of Lucy Jordan“ un „Strange Weather“ made sö op d janze Welt bekannd. Em Joohr 2004 wäßelnde Marianne Faithfull hörö Wonnsetz un trock va Dublin, wo sö bes zo di Zitt jeläävd hod, no Paris. Als sö em September 2006 a Krebs an d Bross erkrankde, vong ön schwoch Zitt vöör hör a. Ävver Marianne schaffde dat un es hüü z Dachs jesond. Hör Siij Commons: Marianne Faithfull – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "523863", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Franz Reichleitner[1] (* 2. Dezember 1906 ä Ried im Traunkreis / Österreich; † 3. Januar 1944 beij Rijeka / Istrien) woch Metjlett van d Kripo suwi d NSDAP. D Hauptstormvührer van d SS woch dr Övvichde van öt Vornichtungslajer Sobibór. Reichsleitner woch beij d Kripo un liirde at zo di Zitt Franz Stangl kenne, dä Kommandant van öt Vornichtungslajer ä Sobibór un Vornichtungslajer Treblinka woch. Beede werkde beij d Aktiun T4, öt Ömbränge van kranke Mänsche ä Hartheim met. Reichleitner wood dr zweide Mann hänger Stangl em Büro va Hartheim, wobeij hä dä janze Schreftkroom erledije mood. Dörch Stangl liirde Reichleitner Anna Baumgartner, sing spiidere Vrau kenne. Als Stangl singe Poste ä Sobibór opjoov un no Treblinka jäng, övvernomm Reichleither sing Ställ un wood Övvichde van öt Lajer ä Sobibór. No dr Opstand va Sobibór wood Reichleitner no Italije jescheckd, öm do jäje d Partisane z kämpfe. Usserdäm woch öt sing Opjaav, di do läävende Jüdde ömzöbrenge, jätt dat met dr Naam Aktiun R bezeechnet wood. Reichleitner wood am 3. Januar 1944 beij Rijeka va Partisane erschooße."}
{"id": "523864", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) The Ballad of Lucy Jordan, watt op Ripuaresch met Öt Danzläddche va Lucy Jordan övversatze weed, es ö Läddche, dat dä amerikanische Dechter un Läddchensschriiver Silverstein komponeerd had. Dat Läddche wood va Dr Hook opjenomme un van d us Ängland stammende Sängerin Marianne Faithfull nojemaad. Em Joohr 1979 joov sö The Ballad of Lucy Jordan op ön Plaat öruss. Zosätzlich erscheen öt als Musik en d Filme Montenegro, Tarnation]] un Thelma & Louise. Op d Vroch, öm wat töt en dat Läddche jeeht, saad Marianne Faithfull, da töt dat Lääve van ön Vrau beschriivd, di en önö Vöörocht van ön Stadt läävd un jädde Daach erläävd, wi dr Mann nom Wärk jeeht un d Kenger no d Schüll. Sö stelld sich vöör, dat sö en di Zitt döheem di Möjelichkeet had, z schrubbe övv em Jaade z werke. Sö kütt ävver och nakß dörch d Stadt loufe. Hörö Droom enns dörch Paris en ö jruuß wiss Auto z vaare, schingd net woohr z wäde. Erjendwann klömmt sö ävver op öt Dach von ö huch Huuß un weed"}
{"id": "523865", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alfred Jakob Ittner (* 13. Januar 1907 ä Kulmbach; † 3. November 1976 och ä Kulmbach) woch önö Oberscharvührer van d SS, dä beij d Aktiun T4 un d Aktiun Reinhardt metmaade. Ittner, önö Bürokraat troon em Februar 1926 d NSDAP beij, vorleed sö em Sommer 1927 wärm un troon di Partei 1936 wärm beij. Singe Berof vührde hä va 1934 a beij d NSDAP us, zm Deel werkde hä och als Bürokraat beij d Aktiun T4-Zentralstell, önö Poste, däm hä iisch em Vröschjoohr 1942 opjoov. Em Määz koom dr Beveehl, no Lublin z träcke. Hä werkde tösche Ängß April un Ängß Juli 1942 em Vornichtungslajer Sobibór. Hä notiirde, watt d Jüdde op dr Wäch no d Jaaßkammer aavlävvernde. Ittner hod sing Platsch hänger ön Jlaßschiiv kott vöör d Jaaßkammer, wo di nakße Mänsch vorbeij jo moote. Nävver häm sooß önö jonge Jüdd, däm sö Joldjüdd övv kleene Max nannde un mä di Opjaav hod, Vortraue beij di ö paar Minütte spiidr stervende Lüüh z erwäcke. Als Ittner Krach met dr Lajerövvichde Franz Stangel hod, scheckde dä"}
{"id": "523868", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Trawniki[1] es ö Dörp än dr polnische Bezirk Lublin. Ä Trawniki lääve 9169 Mänsche. Trawniki litt onjeväär 32 km südöstlich va Lublin am Floßß Wieprz, dä do met dr Gielczew zösammekütt. Dat Örtche ömfasst ön Fläch va 84 km², wobeij bo alles van d Buure jenotzd weed. 7 % send Bösch. Ön Baahnlenisch vorbängd Trawniki met Warschau un Lemberg en d Ukraine. Trawniki wood dörch öt Zwangsarbeederlajer bekannd, dat d SS em Joohr 1941 do alaad. Öt wood em Joohr 1943 wärm opjelößd un all 6.000 vorblävve Jevangene wode ömjebraad. Weetschaftlich berchop jäng öt met Trawniki em Joohr 1954, als ö Lajer vöör Koor ä Betriib jenomme wood. Dat ald Schloss va Trawniki wood 1960 aavjeresse. Commons: Trawniki – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Siij va Trawniki"}
{"id": "523869", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hermann Michel (* 23. Aprel 1912) woch ön Oberscharvührer bei d SS un enne va d SS-Männer, di em Vornichtungslajer Sobibór vöör öt Vorjase van d Jüdde em Rame van d Aktiun Reinhard zoständich wore. Singe Spetznaam woch Prädijer. Dä us Holzheim ä Bayere stammende Hermann Michel werkde en d 1930 Joohre als Krankeflejer en ö Spital ä Berlin. Am Äng van dat Johrzeent koom hä zösamme met Franz Stangl un Christian Wirth no öt Schloss Hartheim, wo sö em Raahme van d Aktiun T4 kranke Mänsche ömbraad. Als Franz Stangl zm Övvichde van öt Lajer va Sobibór ernannd wood, made dä Hermann Michel zo singe zweide Mann, weil hä kenne Schröppel mi hod, Lüüh ömzöbränge. Michel weed als ön Persun beschrevve, di ön schünn Stemm hod, watt häm singe Spetznaam Prädijer äbraad. Öt woch Hermann Michels Opjaav, di aakommende Lüüh dörch ön Reed z bejrösse un sö z bereuije. Dat maade hä ösu jott, dat manchmol sujar jeklatschd un jedanzd wood, wenn hä vorzalld, dat sö sich mä noch dusche möte, bevör önö schünne Deel van"}
{"id": "523871", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zelda Metz-Kelbermann (* 1. Mai 1925) hosch met Mädschenaam \"Metz\" un wood ä Siedliszcze ä Pole jeboore. Di Vrau, di enn van mä 7 övverläävende Vraue us öt Vornichtungslajer Sobibór woch, storv 1980 en d USA. Zelda koom am 20. Dezember 1942 zösamme met hör Kusin, di em Lajer ömkoom un Estera Raab op ön Päädskach em Lajer va Sobibór a. Sö woch enn va 800 Persune, di an dä Daach ätroff. Zelda wood em Lajer dozo jebrudd, öm em Streckzemmer Socke z strecke. Spiir werkde sö em Büjelzemmer, wo öt hör Opjaav woch, dr Weisch van di Lüüh, di en d Jaßkammer ömkomme wore, z kroome. Kott vöör dr Usbroch us öt Lajer mood sö helpe, Lajerdeel 4, dä ävver ni vädisch wood, z bouwe. Zelda jelong dä Usbroch zösamme met Estera Raab un Hela Felenbaum-Weiss. Bes zm Äng vam Zweide Weltkresch werkde sö ä Lemberg. Öm net opzövalle, nomm sö dr Naam Janina a. 1946 wandernde sö no d USA us."}
{"id": "523872", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Franz Wolf (* 9. April 1907 ä Krummau, Böhmen; † net bekannd) woch önö Scharvührer bei d dütsche SS. Opjrond va Vorbräche em Vornichtungslajer Sobibór, vöör di hä vorantwortlich jemaad wood, wood hä em [[Sobibór-Prozess] zo 8 Joohr Jevängnis vorurdeeld. Wolf hod dr Berof Vöchter jeliird, vong ävver ke Werk und vordeende bes 1939 si ischde Jeld em Lade van önö Fotojraf. 1936 troon hä d Sudetendütsche Partei beij. Als öt Sudeteland an öt Dütsche Reich veehl, wood hä zo d Wehrmacht äjetrocke un kämpfde ä Poole un an d Westfront. Em Januar 1940 wood Wolf no Berlin jeroffe un mood kott dono ä Hadamar kranke Mänsche vöör d Vorjasung fotojrafeere, ö Werk, däm hä bes zm Vröschjoohr 1943 nojäng. Si Werk ändernde sisch em Määz 1943, als hä övver Lublin no Sobibór koom, wo dö Dütsche ö Vornichtungslajer opjebouwd hodde. Em Vornichtungslajer Sobibór bestäng sing Opjaav doren, dovör z sorje, dat di Kleer, di di Jüdde vöör d Jaßkammer aavjelaad hodde, opjesammeld un no Jeld dörchsood wode. Va Wolf wood övverlävverd, dat hä sisch övver di"}
{"id": "523874", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Di usserjewönnliche Denge, di Saturnin Farandola erläävde, op Huchdütsch weed dat met Die außergewöhnlichen Abenteurer des Saturnin Farandola övversatze, es önö Stommfilm, dä em Joohr 1913 ä Italije un Frankreich jedriint wood. Hä had ön Längde va 77 Minütte un wood am 25. November 1913 öt ischde Mol jezeechd. Net alles van dä Film es erhalde blevve. Jezeechd weed em Deel „D Aapeinsel“, d Kengkheed van Saturnio, dä dörch önö Scheffbroch sing Äldere vorloore had un beij Aape opwaaßd. Di kriije ävver bo jrau Hoore, als sö merke, dat Saturnio bo kenne Stäz had un vorsöcke alles, dat dä waaßd. En d ischde 7 Joohr liird hä sich jenau ösu flott z bewäje wi di Deere un kann bald su jott klömme wi jedde Aap. Als hä 17 Joohr ald es, träcke sö häm ävver immer noch met dä vählende Stäz op un hä beschlössd, di Aapeinsel z vorlosse, setzt sich op önö Boohmstamm un maad sich op Lapp. No ön Zitt treffd Saturnio op Mänsche, met dönö hä ävver net mulle kann, da hä mä d"}
{"id": "523875", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Zwangsarbeederlajer Trawniki wood em Joohr 1941 als Zwangsarbeederlajer un SS-Ausbildungslajer van d SS en dat polnische Örtche Trawniki aajelaad un 1943 wärm opjelößd. Em Lajer, dat en ön ald Zuckerfabrek aajelaad woode woch, solld „Freiwillije“ zo SS-Jehölpe maache, damet sö spiir bei dr Holocaus metmache kutte. Sö sollte kenne Schröppel ha, Jüdde, besongich di us öt besatze Poole, ömzöbrenge. Meeßd wore em Lajer Männer us d Ukraine, Estland, Litauen, us Poole suwie Volksdütsche us Russland. Usserdäm woch jeplant, dat sö Stötzpunkte en di van d Dütsche besatze Jebiite Russlands opbouwde. Dat Lajer ongerstäng d janze Zitt d SS, wobeij z iich Hermann Höfle, dono Karl Streiber, öt Saare hod. D meetzde Lüüh wore Jevangene us Russland, wobeij am Aavang Freiwillije koome, spiir wode di Männer us d Jäjend jezwonge. Mo schätzd, dat tösche 4000 un 5000 Mänsche em Alder va 18 – 22 Joohr em Lajer wore un Leerjäng maade, di meetzd 2 – 3 Mond duurde. Wä vöör d Aktiun Reinhard vörjeseeh woch, dä brudde net ösu lang. Di Opjave van d Trawniki-Männer wore dr"}
{"id": "523876", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Selena Quintanilla-Pérez (* 6. Aprel 1971; † 31. Määz 1995) woch ön Sängerin, Läddcherschriiverin, Model, Dänzerin suwi Schauspellerin. Usserdäm had di us Mexiko-Amerikanicher Aavstammung stammende Vrau Plaate produzeerd. Völl Priise wode a hör vorjävve. Selena wood besongisch onger d spanisch sprächende Lüüh bekannd. Sö wood em Alder va 23 Joohr van d Präsidentin van hörö Fanklub ömjebraad, watt sö och em Rest van d Wält bekannd made. Selena wood ä Lake Jackson, Texas jeboore un vong öt Sänge met 6 Joohr, wobeij sö van hör Äldere ongerstötzd wood. Als hör Famelisch all hör Jeld vorloor, moote sö öt Huuß vorlosse un tingelnde dörch d Jäjend, öm z vorsöcke erjens Jeld opzedriive. Als Selena 14 Joohr ald wood, schingde alles op z joo, denn hör ischde Plaat wood opjenomme. Jeld braad dat ävver net, denn koofe kutt mo dat joo Stöck nerjens, dr Papp koovde alle Plaate op. Selena, jott en d Schüll, wood dörch dat Örömreise schläter. Önö Deel van d Schüllzitt vorbraad Selena em Bus, met däm sö dörch d Wältjeschichte tingelnde. En d 1990er Joohre"}
{"id": "523877", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wiwa es ön Musikjrupp us Schwede. Sö besteehd us Pernilla Wallette un Michael Winton. Dr Naam Wiwa es d Kombinatiun us d leitzde beede Bochstabe van d Familiename va Michael Winton (=Wi) un Pernilla Wallette (=Wa). Pernilla Wallette un Michael Winton lääve em Süde va Schwede, onjeväär 2 Kilometer va Vaxja vott un dat bedüüd medde em Bösch. Bevöör sö d Läddcher onger dr Naam Wiwa örussjoove, spellte sö als Flashback. Wiwa had völl van hör Läddcher op youtube huchjelaahne. Dodörch wode Pernilla Wallette un Michael Winton bekannd. Su jehüd \"Ballad of Lucy Jordon\" zo d bekanndste Musikstöcker, di Wiwa z beene had. Öt Huchlaahne va Videos broch di zwei ävver bo at öns öt Jeneck. Dat Läddche „A beautful lovesong“, watt op Ripuaresch met \"Ö schünn Läddche van d Leevde\" övversatze weed, sold beij ö Musikfess ä Schwede vörjestalld wäde. Dobeij koom öruss, dat sö \"A beautifuf lovesong\" at als Video en öt Netz jestalld hodde, watt vorboone woch, su dat sö dat jemeld Läddche zoröckträcke moote. Pernilla sitt mo en ö paar Videos nakß. Dat"}
{"id": "523879", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Copernicium es ö chemisches Element. Öt drätt dat Zeeche Cn un had d Ordnungszaahl 112. Domet jehüüd öt zo d Transactinoide. Am 10. Juni 2009 wood dat bekannd jejovve. Singe vreuere Naam Ununbium es domet hänvällich. Bes zm Juli 2010 es Copernicium öt schwödzte anerkannd Element. Dat Element Copernicium wood am 9. Februar 1996 ä Darmstadt dörch öt Beschösse va (70Zn) met 208Pb jewonne. Watt vöör ön Reaktiun dobeij aavleef, weed he jezeechd: 3070Zn+ 82208Pb→112278Cn∗→112277Cn+01n{\\displaystyle \\,_{30}^{70}\\mathrm {Zn} +\\,_{\\ 82}^{208}\\mathrm {Pb} \\to \\,_{112}^{278}\\mathrm {Cn} ^{*}\\to \\,_{112}^{277}\\mathrm {Cn} +\\,_{0}^{1}\\mathrm {n} } Öt jitt ävver och noch anger Möjelichkeete, Copernicium her z stelle. Öt es schwoch, jätt övver Copernicium z saare, da mo mä 2 Atome dovan jemaad had. Doruss erjoov sich ävver, dat öt sich wi Queckselver vorhäld, wobeij di 2 Atome dörch Beschoss va Plutonium met Calcium entstange send un ön Halvwertszitt va 4 Sekonde hodde. Övver öt Element 112 Nuklidkaat em Internet"}
{"id": "523880", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Aktiun Erntefess, di och als Bloddije Mittwoch bezeechnet weed, es dr Koodnaam, onger däm d Nazis am 3. November 1943 öm d 42.000 Mänsche ömjebraad hand. Kott vörhen woch öt zm Opstand va Sobibór van d Jüdde em Lajer Sobibór komme, wobeij völl Jevangene usjebroche wore un SS-Lüüh van di Opständische ömjebraad wode wore. Stalingrad jäng vorloore un d Russe röckde nöhder un nöhder. Heinrich Himmler wood di Laach ä Poole zo onsecher. D Laach em Zweide Weltkresch no d Niiderlaach va Stalinjrad un d jädde Daach stärker wädende Russe stoch häm en d Knouche. Hä hod Schess, dat sich di Jüdde zösamme do kutte un made Friedrich-Wilhelm Krüger zm Vorantwortliche vöör di Aktiun Erntefess, dä dat a Jacob Sporrenberg, önö huhe SS-Mann un Övvichde van d Polisse ä Lublin wiirleide. Am 3. November 1943 wode rond 42.000 Mänsche en d Lajere Majdanek, Poniatowa un Trawniki ömjebraad. Dat wore bo alle Jüdde, di do äsosse. Mä ö paar vorbleeve noch an Fluchhäfe, öm do z vrassele. Ä Majdanek ändernde sich vöör d Jüdde öt Lääve Ängß"}
{"id": "523886", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Isidore Goudeket (* 1. Aujust 1883 ä Amsterdam; † 9. Juli 1943 äm Vornichtungslajer Sobibór) woch önö Spochtler us Holland, dä 1908 beij d Olympische Sommerspelle metjemaad had. Isidore Goudeket woch Metjlett van öt holländische Jymnastikteam, dat d 7. Platsch beij d Sommerspelle em Joohr 1908 jewonne had. Em Enkel schaffde Isidore Goudeket d 62. Platsch. Isidore Goudeket storv em Vornichtungslajer Sobibór."}
{"id": "523887", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Helena Lea Nordheim (* 1. August 1903 ä Amsterdam; † 2. Juli 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch ön Spochtlerin us Holland. Sö holde 1928 beij d Olympische Sommerspelle d Joldmedallich ä Jymnastik. Helena wood ä Amsterdam jeboore un storv em Vornichtungslajer ä Sobibór. Dä Zochtransport, dä sö van öt Konzentratiunslajer Herzogenbusch no Sobibór braad transporteerde och hörö Mann Abraham un d zehnjöhrije Doohter Rebecca, di beede och vorjaßd wode. Övver hör beij d Olympische Spelle Helena Lea Nordheim op dr Sigg van Yad Vashem"}
{"id": "523889", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Thermenmuseum ä Heerlen es ö Museum, dat em Joohr 1977 opjemaad wood un öm ö usjejraave römisch Badehuuß öröm jebouwd wood. Am 18. Juni 1940 bleev önö Buur, dä ö Veld do hod, wo hüü d Medde va Heerlen es, met singe Ploch ä jätt hange. Öt stald sich öruss, dat dat Reste van ö römisch Badehuuß wore un zo d Siedlung Coriovallum jehood. Als mo sich dat jenauer akekk un a z buddele vong, stoss mo op d jrützde Ussjrabungsvelder va Holland. Damols had mo dat mä opjeschrevve un di Ussjravung sälvs met Dreck zojeworpe. Em Joohr 1975 wood alles wärm ussjejrave un ö Museum doröm jebouwd. Dat maade 1977 öt ischde Mol op. He wäde ävver net mä di Ussjravungsstöcker van öt Badehuuß jezeechd, mo vängd och anger Denger, di di Römer en d Jäjend övverich jelosse hand. Öt välld net schwoch, sich vörzestelle, wi dat Badehuuß vreuer ussjeseeh had. Öt woch ö ömmuurd Stöck Land met ö Badehuuß, dat Mosse ca. 50 * 50 Meter hod. Dörch ön Säulejalleri koom mo en ö"}
{"id": "523890", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Datei:Beach (34).jpg Bara Bröst es ö Vraueböndnes, dat em Joohr 2007 entstange es un sich ä Schwede dovör äsetzd, dat d Vraue dat jliche Räät kriije, dat d Männer hand, ovve ohne z. B. ä Schwemmbäder jo z könne. Bara Broest meent, dat beede Jeschlechter d sälve Rääte ha mösse un dat dat noch net ömjesatze wode es. Usserdäm wiißd Bara Broest dorop hen, dat dr Liiv van d Vrau en d Jesellschaff meeßd met Sex z do had, beij dr Mann dojäje net. Di Situatiune mööte jeändert wäde. Völl saare ävver, da tön Orjanisatiun wi Bäre Broest net mä dörchsetze moss, da tön Vrau ovve ohne baden jo darf, öt mööd dörchjesatze wäde, dat Männer un Vraue nakß bade dörfe. Öt vong em September 2007 a, als 2 Studentinne us ö Schwemmbad en d Stadt Upsala vorwesse wode. Sö hodde ovve ohne jeschwomme. Dorophen wandte sö sich an d Rejiirung va Schwede. Dorophen jäje völl Vraue ä schwedische Schwemmbäder un schwomme do ovve ohne. Jäddes Mol woode sö us d Schwemmhall jeworpe un als Jrönd jenannd,"}
{"id": "523891", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Helga Deen (* 6. April 1925 ä Stettin; + 16. Juli 1943 äm Vornichtungslajer Sobibór) schreev ö Tareboch, dat iisch em Joohr 2004 vonge wode es un hör Zitt em Konzentratiunslajer Vught beschriivd. Helga Deen had önö Papp us Holland un ön Mamm us Dütschland. Di ischde Zitt läävde sö ä Dütschland, ävver als d Jüdde öt immer schwöder hodde, trocke sö no Holland. Als sö jezwonge wode, en öt Konzentratiunslajer Vught z joo, werkde Helgas Mamm do em Spital. Sö entscheed sich met d Famelisch z joo, als dr Zoch sö no Sobibór braad. Dat Tareboch, dat sö vöör hörö Vrönd Kees jeschrevve had, wood va häm bes zo singe Duud vorstoche. Iisch öt Kengk va Kees zeechd öt ö Museum. Öt beschriivd öt Lääve em Lajer un zeechd, dat Helga Deen jlöövd, dörch Wärk hör Lääve rette z könne. Aavangs Juli 1943 steechd sö en önö Zoch, dä sö no öt Vornichtungslajer va Sobibór brängd. Di 18 Joohr ald Vrau stirvd en d Jaßkammer van öt Lajer. An dr Hemmelsvahrtswäch wood önö Stee aajebraad, dä"}
{"id": "523895", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Else Feldmann (* 25. Februar 1884 ä Wien - † 1942 em Vornichtungslajer Sobibór) woch ön Schriiverin, Ziidungsschriiverin suwi Schriiverin va Bühnestöcker. Else woss als Kengk va ärm Jüdde ä Leopoldstadt beij Wien op un jäng zo ön hüder Schüll, moot di ävver wärm vorlosse, als hörö Papp öt Wärk vorloor. Van öt Joohr 1908 a werkde sö vöör ön Ziidung van d Sozialiste. Bald jründe Else ön Voreenijung van sozialistische Schriiver, dör bekannde Lüüh beijtrone. Else Feldmann maade us d Ziidungsartikele Jeschichte, di holpe, ö breer Publikum azespräche. 1934 wood vorbone vöör di Ziidung, vöör di Else schreev, z werke. Am 14 Juni 1942 nomm d Gestapo Else Feldmann vass un braad hör no Sobibór en öt Vornichtungslajer, wo sö en d Jaßkammer storv."}
{"id": "523896", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hans Davidson (* 16. Mai 1887 ä Berlin; † 1942 em Vornichtungslajer Sobibór), dä Jedichte onger dä Naam Jakob van Hoddis schreev, woch önö jüddische dütsche Expressionest. Hä wood dörch Jedichte wi Der Demokrat bekannd. Jakob wood als Zwillingskengk jeboore. Nävver singe Broohr, dä beij d Jeburt storv, hod hä 4 Jeschwister. Zösamme met önö Vrönd jründe Jakob em Joohr 1909 „Dr neue Klub“, spiir öt „Neopathetische Kabarett“. Dobeij wode döck vöör Hondede Lüüh Jedichte vörjedraare. Em Joohr 1912, di Voranstaltunge wore ussjeloufe, jäng öt häm siihr schläät. Hä kräät önö Nervezesammebroch. Hä wood van d Uni jeworpe, singe Papp storv un zosätzlich zwei va sing beidzde Vrönde. Öm jeholpe z wäde, jäng hä us vreije Well en ö Jäckes un wood no ön Zitt als jeheelt entlosse. Drusse jäng öt net lang jott. Hä jreff sing Mamm a un mood wärm zöröck. Va do a jäng öt berchaav met sing Jesondheet, su dat hä onger Opsecht läävde. 1933 emijriirde d Famelisch va Jakob no Israel, wo sing Mann ävver ö paar Mond spiir storv. Vöör Jakob"}
{"id": "523905", "contents": "Patrik Meyer (*18.September 1968 en Rheenbaach) es ene deutsche Projekt- on Stadijonmanager. Hä hät 2010 die Usszeechnung \"Executive of the Year\" jekreech un woot domet zom beste Stadijonmanager für dat Johr jewählt. Patrik Meyer maat noh senge Schollzigg am Emil-Fischer-Gymnasium in Öskerche un dä Hüere Handelsscholl en Ussbildung als Bankkaufmann on jing anschließend zesamme met Jens Streifling on andere Musiker für ej Johr als Berufsmusiker noh Kanada on noh de Schweiz. Em Ahnschloss dodran hätt hä ahn de Fachhochscholl en Kölle Betriebswirtschaft stodeert. Patrik Meyer hät noh singem Studium eetz ens bei enem Konzertveranstalter en Kölle als ene kaufmännische Leiter un als ene Kontrohler jeärbeet. Hä hät sech unger anderem öm Konzerte vun de Rolling Stouns, vun dem Bon Dschovi, dem Meikel Dschäcksen, der Tina Tööner, dem Pavarotti un och noch von vell andere jekömmert. Darövver erus hät hä sich zo der Zigg öm dä Offbau von enem Konzertveranstalter in Luxemborsch jekömmert. Als hä 1997 do dran kenn Loss mie hat, ös hä zor Kölnarena (oder wie dä Kölsche säät, ent Henkelmännche) jejange. Hä wohr do ald vüür dä Eröffnung vun däm Denge, dat höck Lanxess Arena heeß, evver och zo Zigge, als dat janze ald leef, als Verwaltungschef für"}
{"id": "523925", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gertrude Poppert (* 29. Juni 1914 ä Dortmund), jeboore als Gertrude Schönborn, vorbraad ön Zitt em Vornichtungslajer Sobibór. Hörö Naam Luka kräät sö va Alexander Petscherski, dä dr Opstand va Sobibór leide. Völl Lüüh kenne sö us dr Film Escape from Sobibor, wo hör Lääve em Lajer ävver angisch dojestalld wood, als öt ä Werklichkeet vorleef. Sö sorv am 31. Oktober 1943. Gertrude Schönborn wood dö Vrau va Walter Poppert un beede trocke en d 1930er Joohre no Amsterdam. Am 18. Mai 1943 braad sö önö Zochtransport en öt Lajer va Sobibór. Gertrude werkde em Lajer 2 un hör Opjaav woch öt, op d Kning op z paaße, Walter woch Vöörarbeeder beij öt Waldkommando. Beede dorfe Kaate a Vorwandte schriive, di bes hüü erhalde send. Domet sollt dä Ädrock vormeddeld wäde, dat öt Deporteerde jott jäng. Alexander Petscherski, dä met Leon Feldhendler dr Opstand va Sobibór plande, troff sisch met däm em Vrauelajer. Damet dat d SS övv d Trawniki-Männer net klöchtich vöörkoom, däng hä ösu, als hött hä ö Küddelche met Gertrude Poppert, önö Naam, däm"}
{"id": "523926", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Abraham de Oliveira (* 4. Mai 1889 ä Amsterdam; † 26. Määz 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch önö Spochtler, dä vöör Holland an d Olympische Sommerspelle ä Jymnastik em Joohr 1908 deelnomm."}
{"id": "524004", "contents": "Reaktor is en Bänd us em Saaland. Jejründt han se sesch em Johr 1997. Se spille janz vorschiedene Musickrischtunge wie Jazz, Funk odda Täschno. De Tromla, der dat Schlaachzeusch spillt, hät 3 Johr in Kölle jelääv un e bissje Musick jemaat. Flo:Pee singk un spillt E-Bass Tromla singk un spillt Schlaachzeusch Goldfinger singk un spillt Keyboards 2000: elektrosuperstars 2004: Hyperdimension Dä Bänd ier Websigg"}
{"id": "524040", "contents": "Dä Flochhaven Ca Mau heiß op Vijätnameesesch Sân bay Ca Mau, un op Änglesch Ca Mau Airport. Dat ess ene Flochhaven en de Nöhde vun dä Shtadt Ca Mau en Ca Mau, de Provins janz em Sööde vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess CAH. Dä ICAO Kood fö_dä Flochhaven ess VVCM."}
{"id": "524116", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ene Kuletschhoot es en Zoot Helm, met däm zem Beijshpell de Pullizei vun de Preuße ongerwähß wor, un di de Pullzei en Bälliin noch noh em Zweite Wältkreesch opjedraare hät. Övver dr Kutetschhoot"}
{"id": "524132", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Rescheid eß e klee Dorp en Noodrhing-Wäßfaale met ener Kirsch van der Hilije Bärb. Et jehüürt en de Verwalldung bei Hellenthal."}
{"id": "524134", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Keri Lynn Hilson (* 5. Dezember 1982 ä Decatur, Georgia) es ön US-amerikanische Sängerin un Schriiverin va Läddcher. Hilson wood em Joohr 2004 dodörch bekannd, dat so d zweide Stemm beij Xzibit Musikstöck „Hey Now“ woch. Bes dohen kannd mo sö als Schriiverin va Läddcher vöör Usher, Ciara övv Toni Braxton. Öt ischde Dubbelalbum erscheen am 25. Määz 2009 un droch dr Naam „In a Perfect World“. Usserdäm werkde sö zösamme met Bridney Spears. Em Joohr 2010 wood Keri Lynn Hilson zweimol vöör dr Grammy nomineerd. Hör Siij (änglische)"}
{"id": "524140", "contents": "Adenau es en klen Stadt metze en de Efel. Et leit direkt am Ring - ewe net am Ring der dorch Kölle flest, sondern am Nürburchring. Et jehüürt bei dä Landkriis Aawiehler."}
{"id": "524224", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Zuidoost-Limburgs, alsu Süüdoß-Limburjesch sare se en Holland och för e paa Platt Shprooche uß däm Dreiländereck zwesche Deutschland, Belljie un Holland. Bei de mieh nederfängkesche söödoßlimburjesche Shprooche sin et Eupener en Eupe, de hoofsjtad van de Duutsjtalige Gemeensjap en Beljie et Heëlesj en dä Shtadt Heële (Heerlen) en Södoßlemborsh en der Nederläng et Oos-Voeres en S'n Maeëte, un S'n Pieëter, unTäöves, un Rimmezjdels en Voeres en Södlemborsh er Sjeter et Vèlbedersch en Velbert (wo de Uerdinger und e Einheisplurallinie sich treffe) et Vieleter en Viele (Vijlen) en de Gemingde Vols (Vaals) en Södlemborsh et Voeres (Voerens) et Waobigs en Waobig (Waubach)en Södlemborsh et Wieldesj us Wielder (Wijlre) en Södlemborsh en der Nederläng Bei de ripoaresche söödoßlimburjesche Shprooche jehüre et Bóchezer en Bocholz en Södlemborsh en de Nederläng et Kirchröadsj en Kirchroa (Kerkrade) en Södlemborsh en de Nederläng et Völzer en Vols (Vaals) en Södlemborsh en de Nederläng (Nld-Deu: oe=u, ie=i, z=s, i=ì, uu=ü, eë=ae, ui=~ei) Wie d'r opa d'r janse nommedaag in d'r jaad hauw jebutteld en óp heem aa wool joa, zoog heë dat d'r klinge al an 't pöatsje óp hem sjtong tse wade."}
{"id": "524230", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Kluster va Mönster lit ön Mönster, önöm Stadtdeel va Oche sidd 1972. Önö Nachfoljer va Karl dr Jruuße, öt woch Ludwich dr Fromme, hat dovöör jesorscht, dat dat Städtche un öt Kluster em Joohr 814 jejründt es woode. Em 9. Jahrhondöt koome d Hellichdömmer no Mönster, di och hüü noch bei d Hellichdomsfahrt usjestallt wääde. Zo di Zitt waahst dat Kluster stärk un kitt völl Land zojesproche. 1802 es öt met d jruuße Zitt van dat Kluster vorbei, denn d Franzuse löse öt op. Isch 1906 weed dat Kluster weer neu jejründ. D Benediktiner kömmere sisch doröm. Paul Fabianek, Folgen der Säkularisierung für die Klöster im Rheinland – Am Beispiel der Klöster Schwarzenbroich und Kornelimünster, 2012, Verlag BoD, Schablon:ISBN/978-3-8482-1795-3"}
{"id": "524245", "contents": "Dä Lemma-Titel he es bochstabeet noh dä Öcher Schrievwies. Riesflam eßß en Aat Koche, dä in Belje un in Oche un Aischwiele jään jejesse weed. Riisflaade sinn ejentlish Flaade (suh wie Persesch-Flaade) met ene Füllung uss Milschries, dat iss Milsch, Vanillje, Ries, Zucker unn Eiwiiß. Dat allet weed dann in ene Tarte-Form jebacke. Se kumme vunn Belje öwwa de Ostkantone noh Oche."}
{"id": "524246", "contents": "Dä Lemma-Titel he es bochstabeet noh dä Öcher Schrievwies. Printe sinn ene süüße Spezjalität uss Oche. Lück voh ußwääz donn se jään mit Lääwkooch verjleishe, wejl se en ähnliche Färv han unn jewisse Ähnlishkejte in dä Konsistänz. Awwä dä Jeschmack ess komplettemang angers. Printe wääde mit Sirup jesööß (Lääwkooch mit Honish), unn dä Jewöözmishung is angers, se besteht uss Anis, Kardamon, Nelke, Orangshat, Ingwa, Korijanda unn suh wigger, de jenaue Zesammesätzung is jehejm. Ußßer dä Sirop sinn kejenerlej flössije Zodote dobeij. Ma loss dä Tejsh för e paar Doch lijje, dann weed hä wie Koujummi. Ääshte Printe sinn haat (\"Haatprinte\"), unn man doot se jään inn dä Kaffee stippe. Äwwer et jitt och wäjshe Printe (\"Wäjshprinte\"), vüür allem föör Turiste op dä Wiehnochßmaakt, unn dä sinn dänn Lääwkooch, sarish, jet ähnlicher. Die jitt et dann och mit Schokkolaat, Zuckäjlasuur und Haaselnööt. Dä ääßte Printe wurde vermutlish im beljishe Dinant jemaat. Äwwer de Öcher Saareschatz säät, dat en Öcher Bäckerjesell dat Rezept mit dä Hilf vom Düüvel us dä Jruft Karls des Jrooßen gekläut hätt. Dä hätt doföör de Seel von dä Jong wolle. Äwwä da lüeße Öcher Jong hätt ihm et Bläsh Printe ze esse jejewwe, unn dä jecke Düüvel"}
{"id": "524247", "contents": "Dä Lemma-Titel he es bochstabeet noh dä Öcher Schrievwies. Dä Öcher Puttes eßß Öcher Blotwoosch med Speck, ned wi en Kölle wo mer fröher Puttes för de Blootwoosch ohne Späck jesaat hätt. Woröm hann di Ööscher dann en eijjen Noom doför? Wejl dor Ööscher säät: Lejjv Kenk hant vööl Name. Mer eßß dä Puttes em Stomp of en jebroen Schievje än Wachelter, med Kompes of eijfach esuh. An dä jebroen Puttes säät mer ou Öcher Kaviar. De Öcher Fleijschereije schrieve et Öcher, mer säät äwwer Ööscher."}
{"id": "524248", "contents": "Dä Lemma-Titel he es bochstabeet noh dä Öcher Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) De Oecher Penn of eefach Penn sinn de Stadtzaldaate vun Oche - so wi en Kölle de Funke. De Oecher Penn wood 1857 opjestellt (doröm weed et ou esuh alltmodisch med \"oe\" jeschrieve). Se hätt jrad 450 Mann unger Waffe. Et Houpkwartier eßß en deä Marschierpooetz. Dä Kommandant eßß Hauptmann Jürgen Brammertz, Jürgen va Marschierpooetz. Penn hejß se ned wejl se penne doot sonden weijl fröher de ääschte Stadtzeldaate nevve dä Aarbejt kleij Pinnsche jeschnitz unn verkouf hänn för mieh Jeld ze krijje. Da hätt mer se Pinn-Zeldaate jenannt. Oecherpenn"}
{"id": "524251", "contents": "Dä Lemma-Titel he es bochstabeet noh dä Öcher Schrievwies. Dor Mullefluppet eßß en Oche wer dä ärsch vill mullt. Esuh en Aat Waschwiev. En dor Aachener Zeitung jitt et en Kolumm vumm Mullefluppet wo hä jädde Daach mulle doot wi hä well."}
{"id": "524252", "contents": "Dä Lemma-Titel he es bochstabeet noh dä Öcher Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Et Bahkauv ėßß en fieset Onjeheuer ußß Oche. Des Naachz jang et op Jück unn määt dän Mannslückscher di zevill jedronke hänn en Riesendrißß. Froue unn Pänz loßß_et en Roh. Dat Bahkauv sieht ußß wi_en jrooßet Kauv mėd enem schuppijje Fäll unn Kralle wi_en Katz. Also, eijjentlisch sieht_et nėt jraad ußß wi_en Kauv, äwwer et heijß evve_suh. Wenn_t donkel ėßß trekk_et dorsch de Stadt unn sätz sisch dä besoffene Manner op de Schullder. Di mööt_et dann mit sisch traare. Wann se dann bedde donn däut et noh_mieh op de Schullder. Däsderwejje mööt ma fluuche unn dä Düüvel maache, dann ėss_et jet leishter noh Hußß ze jonn. Wann dann dat Wiiv fraare doot Wo bėßß do jesinn? Weijß do eijentlisch wivill Uhr et ad ėßß?, dann ka dä Mann saare, Wie, wivill Uhr? Paß op, Wiiv, isch hänn dä Bakhauv dorsch de halve Stadt jetrekk, weijß do eijentlisch wi schwär dat dat Ding ėßß?! Dat Bahkauv hätt en Huuß am Büschel, et wohnt in_enem Bronne. Hückzedaach jitt_et och en"}
{"id": "524255", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Judikje Simons (20. August 1904 ä Den Haag; † 3. Määz 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch Metjlett van dö holländische Olympia-Mannschaff em Joohr 1928. Sö jehood zo dö Jymnastikgrupp. Beij d Olympische Spelle va 1928 hod Judikje ön Joldmedallesch jewonne. No dr Transpochd no Sobibór wood Judikje zösamme met hörö Mann Bernard un hör vönfjöhrije Doohter Sonja suwi dr dreijöhrije Jong Leon ömjebraad. Övver hör Judikje Simons op dr Sigg van Yad Vashem"}
{"id": "524256", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hartog \"Han\" Hollander (* 5. Oktober 1886 ä Deventer; † 9. Juli 1943 ä Sobibór) woch dr ischde Radio Sportreporter us Holland. Hä storv en d Jaßkammer van öt Vornichtungslajer Sobibór. Övver Han Hollander"}
{"id": "524258", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Bärchkatz es önö löstije dütsche Stommfilm ä viir Akte us öt Joohr 1921. Jedriihnt wood dä va Ernst Lubitsch. Di Hauptrolle spelte Paul Heidemann, Pola Negri, Edith Meller un Hermann Thimig. Öt es deepe Wengkter op d Festung Tossenstee. Do jeeht öt konterbont zo. D Soldate schloffe jäähr lang, ävver sö dönt meeßd net dat, watt bevoole weed. Usserdäm kitt dr Kommandant van Tossenstee bo jrau Hoore, do sing Vrau häm dr Vräck a deed. Als önö Breef akütt, dat Alexis, dr Droom va all Vraue, no Tassenstee kütt, driine all di Wiiver vöör Vreud dörch. Op singe Wääch no Tossenstee weed Alexis ävver övvervalle un van d Räubersdoohter Rischka bes op d Ongerbotz usjetrocke. Als Alexis en sing Ongerbotz op Tossenstee akütt, send d Vraue bo net mit z halde. Dozo jehüüre och Vrau un Doohter van der Kommandant, dä Alexis ävver säd, dat hä d Vängere van di zwei losse söll. Dat häld häm ävver net dova aav, öröm z schäkere. Rischka had en di Zitt ö Beld un di jeklaude Botz van Alexis"}
{"id": "524260", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Popp es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1919. Jedriihnt wood dä va Ernst Lubitsch. D Hauptrolle spellte Ossi Oswalda, Victor Janson un Hermann Thimig Baron de Chanterelle völd, dat si Lääve bo z Äng jeht, un lätt all di Jongfraue us si Land zösammeroffe, damet singe Neffe Lancelot sisch ön schünn Vrau ussöcke kann. Di Vraue send janz jäck dorop, ävver Lancelot well nüüß dova wesse un haud aav. Hä kütt no ö Kluster, wo dö Mönche suffe un vrässe un dobeij all öt Jeld öt Venster öruss werpe. Ön kotte Zitt spiidr hüüd Lancelot, dat dr Baron häm 300.000 Franke jävve well, wenn hä hiirode deed. D Mönche rede op häm en un övverzeuge häm, da töt jott jenoch wöch, ön Popp z hiirode. Lancelot jeehd no önö Poopemaacher, dä jeraad ön Popp no öt Vörbeld va sing Doohter Ossi maad. Bald weed Popp un Doohter vortuschd, a di Lancelot si Häzz vorlüssd. At weed jehiirod, ohne dat Lancelot d Naaß dora kitt, dat di Popp ja kenn Popp es. Iisch en d Huchzittsnaahd"}
{"id": "524261", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ossi Oswalda (* 2. Februar 1897 ä Niederschönhausen - † 17. Juli 1947 ä Prag) wood onger dr Naam Oswalda Stäglich jeboore und woch ön Schauspellerin us d Stommfilmzitt. Oswalda woch d Doohter van ön Liihrer us Niederschönhausen, dä ävver storv, als dat Mäddche viir Joohr ald woch. Hör Mamm kutt weder spräche noch hüüre. Dat Kengk liirde danze un jäng spiir an öt Theatr no Berlin. Dodörch wood öt bekannd un jeroohnde a Ernst Lubitsch, dä hör d ischde Rolle ä Filme em Joohr 1916 vorschaffde. D meetzde dova jänge vorloore. Hör Filme, di sö och onger anger Regisseure driihnde, woode ösu bekannd, dat d Dütsche van d „Dütsche Mary Pickford“ sproche. Em Joohr 1921 maade Ossi Oswalda hör eeje Filmjesellschaff, maade ävver bes 1930 vöör d Ufa öm d 50 Stommfilme. Als dr Tunfilm dr Stommfilm vordrängde, hood d Filmzitt vöör Ossi Oswalda op. Öt entstänge noch 2 Filme, ävver di koome beij öt Volk net a. Ossi Oswalda storv 1947 ä Prag. lost-films.eu Filmographie und Biographie auf film-zeit.de"}
{"id": "524262", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Naat van d Rach, (em Orijinal heechd dat HÆvnens Nat) es önö Film us Dänemark, däm Benjamin Christensen em Joohr 1916 jedriihnt had. D Hauptrolle spelde Benjamin Christensen, Karen Sandberg, Peter Fjeldstrup un Ion Iversen. Önö Mann weed, onö jätt vorbroche z ha, zo 15 Joohr Jevängniss vorurdeeld. Hä well sisch dat net jevalle losse un well Vorjältung. HÆvnens Nat välld dodörch us d Reih van d Filme, dat Benjamin Christensen neu Technike nötzd. Su wäde völl Deeler van dä Film bo em Düstere jedriihnt. Dä Film brängd öt op ön Spellzitt va 94 Minütte. Hä es 1938 m lang. Övver dr Film"}
{"id": "524264", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lya Mara (* 1. August 1897 in Riga, Lettland; † net övverlävverd) wood als Alexandra Gudowitsch jeboore un woch ön dütsche Schauspellerin us d Stommfilmzitt. Öt Lya schaffde d Schöll net, liirde Ballettdanze un jäng va Riga us no Warschau, wo öt Ballerina wood. 1916 krääd Lya dr ischde Kontakt zo dr Film, wobeij zwei Filme met Pola Negri entstänge. Dörch d Filme wood Lya su bekannd, dat Friedrich Zelnik sö no Berlin hollde un sö ä Filme opträäne leed. Beede vorstänge sisch su jott, dat sö bald hiirode. Bes 1920 veele hör Filme komm op. Sö paaßde zo dr 0-8-15-Film van d Zitt. En d 20er-Joohre koome ö paar Filme met Hans Albers dozo, dä zo di Zitt ävver net winnich bekannd wor. 1925 ändernde Lyo Mara hör Filme. Sö spelld ä Stommfilmoperette met. Dat maade Lyo Mara su bekannd, dat Jroschensheftcher onge dr Naam „Lya“ op dr Maad kome. Usserdäm entstäng em Joohr 1931 als enzije Tunfilm „Jedder vrood no Erika“. Öt es övverlävverd, dat Lyo zösamme met hörö Mann em Joohr 1933 no d"}
{"id": "524265", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Länglich als Wunderknabe, watt op Ripuaresch met Öt Längsel als Wonderkengk övversatze weed, es önö Stommfilm us Österreich, dä va Karl Leiter em Joohr 1921 jedriihnd woode es. D Hauptrolle spellte Karl Leiter, Lou Lothar, Emil Scholz-Eckert suwi Fanny Elsing un Mia Rosen. Longinus Länglich es aavjebrannd un hat at wärm öns kenne Jrosche en d Teisch. Öm rond z komme, vorkleed hä sisch en önö klenge Jong, dä van ön Famelisch aajenomme weed. Da had hä ävver mä Kroom em Kopp un stelld alles möjelije a. Dobeij stelld hä öt Huußmädche no un stechd dr Bachd van dr Huußhäär a. Dä 30 Minütte lange Schwazz/Wiss-Film jold lang Joohre als vorloore, wood ävver wärm vonge. Övver dr Fim"}
{"id": "524269", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ö Vossballspell tösche d Voreine \"Vleejeströnzer\" un \"Haudonävver\", op Huchdütsch heechd dat Meisterschaftskampf zwischen Fussballklub „Fliegengigerl“ und Sportklub „Haudaneben“, es önö Stommfilm us Österreich, dä va Frank Karl Rossak em Joohr 1922 jedriihnd woode es. Önö Schauspeller, dä Charlie Chaplin nomaad, schleed sisch dörch öt Lääve. Dobeij kikkt hä sisch och ö Vossballspell a un schössd ö Tor. Dä 11 Minütte lange Film jold lang Joohre als vorloore. Hä wood ä Schwazz/Wiss jedriihnd. Wi dä Film vreuer hosch, es net övverlävverd. Övver dr Film"}
{"id": "524271", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anna \"Ans\" Polak (* 24. November 1906 ä Amsterdam, † 23. Juli 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch ön us Holland stammende Sportlerin. Sö had d Joldmedallisch ä Jymnastik beij d Olympische Sommerspelle em Joohr 1928 jewonne. Anna Polak wood övver öt Konzentratiunslajer Vught no Sobibór braad, wo sö zesamme met hör 6 Joohr ald Doohter Eva vorjaßd wood. Hörö Mann Barend Dresden storv ö paar Mond spiidr em Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau. Övver hör Anna Ans Polak op dr Sigg van Yad Vashem"}
{"id": "524273", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Venera 7 woch ön Raumsond, di d Sowjetuniun em Joohr 1970 no dr Planet Venus jeschooße had. Öt jehood zo on Serisch va Venera-Sonde, di di Opjaav hod, dä Äädnobber z erkonde. Venera 7 woch öt ischde Raumscheff, dat op önö angere Planet lande un Date va do övverdrooch. D Russe schosse Venera 7 am 17. Aujust 1970 öm 5:38 UTC en öt All. Als öt aavhoff, hod öt ö Jeweet va 1180 kg. Am 15. Dezember 1970, als öt en d Atmosphär van d Venus ädrong, bleete mä 495 kg övverich. Am selbe Dach lande dat Raumscheff öm 5:34:10 UTC op dr Boom va dr Planet. 25 Minütte schaffde di Sond öt, Date van d Venus z övverdraare. Dann wood öt stell. Isch a paar Wäche spiidr funkde Venera 7 wärm. 23 Minütte duurde dat. Dono bleed öt stell. Venera 7"}
{"id": "524276", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Yehuda Lerner (* 22. Juli 1926 ä Warschau) woch enne van di, di beij dr Opstand em Vornichtungslajer Sobibór metjemaad hand. Övver häm wood en dä Film Sobibor, 14. Oktober 1943, 16 Stond bericht. Yehuda övverläävde un trock no Israel, wo hä vöör dr Weerstand stäng. Em Alder va 16 Joohr wood Yehuda beij ön Razzija vassjenomme un en ö Zwangsarbeederlajer en d Nööhde va Smolensk jestoppd. Dobeij bleed öt ävver net. Uss 8 Lajere türmde hä. Öt joov nerjens jenoch vöör häm z keue, su dat Aavhouwe di enzije Möjelichkeet vöör häm z see sching, erjendwi z övverlääve. Dat jäng ösu lang jott, bes hä en d Nööhde va Warschau op ön Jrupp va Russe onger Alexander Petscherski stoss. Hä sooß zösamme met häm en önö Zoch, dä sö no Sobibór braad. Lüüh hodde hön at zojeroffe, dat sö kikke sollte, vott z komme, denn dä Zoch wööd sö no Sobibór brenge, wo sö ömjebraad wäde wöde. Watt häm em Lajer blööde, dat woch, dat hä em Bösch werke mood, öm Platsch vöör öt Lajerdeel IV"}
{"id": "524279", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Siegfried Graetschus (* 9. Juni 1916 ä Tilsit; † 14. Oktober 1943 em Vornichtungslajer Sobibór) woch önö dütsche SS-Ongersturmvührer. Hä jehood zo d Mannschaff van öt Vornichtungslajer Sobibór un wood beij dr Opstand ömjebraad. Graetschus woch va Beroff Buur. Hä wood 1935 Metjlett van d SS un troon ee Joohr spiidr d NSDAP beij. En d Anstalt va Bernburg werkde hä em Büro. Dono kömmerde hä sisch öm d Autos van öt Konzentratiunslajer Buchenwald. Dobeij veel hä op un wood no Berlin jeholld, wo hä övver d jeplande Aktiun-T4 informeerd wood. En d Anstalt va Grafeneck, Brandenburg un Bernburg hod Graetschus di Opjaav Lische z vorbrenne. Em Vornichtungslajer Belzec werkde hä an Jaßwarels. Ön kotte Zitt werkde hä em Vornichtungslajer Treblinka, iih hä em Aujust 1942 no öt Lajer va Sobibór koom. He wood hä Ongerscharvührer un hod öt Kommando övver 90 – 120 Trawaniki-Männer. En di Positiun soll hä drei Jüdde un zwei Trawniki-Männer erschoße ha, di jeklaud hodde. Beij dr Opstand va Sobibór wood Graetschus va Yehuda Lerner ömjebraad. Das Kulturlexikon zum Dritten Reich. Wer"}
{"id": "524284", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tess Gerritsen (* 12. Juni 1953 ä San Diego, Kalifornie) es ön Schriiverin us d USA. Tess studiirde Medizin un werkde als Doktor en ö Spital ä Honolulu. Als sö ä Ömständ woch, vong sö öt Schriive a. Us Spaß an d Vreud scheckde sö jätt Zösammejeschrävvenes no ön Ziidung un jewonn domet dr ischde Priiß. 1990 trock sö no Maine. Hüü es sö vorhiirod un had zwei Kenger. 1987 braad Tess hör ischde Boch öruss, önö Krimi. Sälvs Driihbösch stammde us hör Vähr. Watt hör Werk uszeechnede, woch, dat sö, opjrond van hör Wesse us d Medizin, medizinische spannende Böscher schriive kutt, di kenne angere bastele kutt. Su jäng öt onger angerem öm Orjanhandel, met däm hör dr Dörchbroch fluppde. Völl känne Tess Gerritsen dörch d Jane-Rizzoli-Krimis, wobeij völl hör Boch „Vanish“ vöör ee van d beitzde halde. Vam Joohr 2010 a zeechnet öt Fernsehe en d USA ön Serisch met Filme us di Reih. Commons: Tess Geritsen – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Hör Siij"}
{"id": "524286", "contents": "Lucius Scribonius Libo woch am Aavang von d Kaiserzitt önö römische Senator. Sing jenau Aavstammung es net jesechert. Hä kann der Enkel, veleet och der Jong va dr jlichnamije Konsul Lucius Scribonius Libo jewäh se. Sing Jrußtant woch Scribonia, ön Vrau, di ön Zitt lang met Kaiser Augustus vorhiirod woch. Singe Urjrußpapp woch Gnaeus Pompeius Magnus. Lucius woch em Joohr 16 n. Chr. Konsul. Singe Broohr, dr Prätor Marcus Scribonius Libo Drusus, wood en dat Joohr van dr Kaiser Tiberius wäje Vorschwörung ajeklacht un braad sich öm. Syme, (The Augustan aristocracy, Oxford, 1986, p. 257.)"}
{"id": "524290", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Roxelane (* 1505 – 1506, † 17. Aprel 1558), och Roxelana, Roxolana, Ruziac övv Rossa jenannt, hosch met werkliche Naam Haseki Hürrem Sultan. Sö woch ön Sklavin am Hoff va Sultan Suleyman I. Spiir wood sö sing Levlingsvrau. Roxelane wood em damols zo Poole jehüürende Rohatyn jeboore. Sö woch d Doohter van önö Pastur un hosch Aleksandra Lisowska. Tartare hodde sö jeklaud, no Istanbul jebraad un als Sklavin vorkooft. Dodörch koom sö en dr Harem, öt Vrauehuuß, van dr Sultan. Roxelane vordriinde Suleyman dr Kopp. Dä hod zwar at ä Mahidevran ön Vrau, ävver dat speld vöör dr Sultan kenn Roll. Hä entscheed sisch vöör Roxelane. Wann dat jewäh es, lätt sisch net jenau vassstelle. Öt moss öm öt Joohr 1520 jewäh se, veleet och isch no d Jeburt va Roxelanes ischde Jong Mehmed. Roxelane woch d ischde Vrau, di als Sklavin no dr Hoff van önö Sultan koom un dann va häm jehiirod wood. Di Huchzitt veel en öt Joohr 1534. Suleyman keck dono kenn anger Vrau mi a. Roxelane woch ävver vöör dr Sultan net"}
{"id": "524292", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anna Feingold († 1940 ä Lipowitze) woch d enzije Vrau, di ä dä va dütsche Soldate besatze Deel va Poole, em Zweide Weltkresch önö Jüdderoot vörjestange had. Opjrond van dr Molotow-Ribbentrop-Pakt wood Poole tösche d Dütsche un d Russe opjedeeld. Dobeij leev d Jrenz och dörch d Stadt Przemyśl, wobeij di dörch dr Baach San jebeld woch. D meetzde Jüdde läävde op di van d Russe besatze Siij. Mä onjeväär 60 wore op di anger Siij. Sö hauste ä zwei Hüüser. D Dütsche bestänge em Joohr 1940 dorop, dat di paar Persune önö Jüdderoot belde. Dr Vörsetz hod Anna Feingold. Watt us Anna Feingold wode es, weeß mo net jenau. Öt weed ävver dova usjejange, dat sö ä Lipowitze em Joohr 1940 erschooße woode es."}
{"id": "524293", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Cocl & Seff wore zwei Filmkomiker, di aavangs van öt 20. Jahrhondöt ä Österreich Stommfilme driihnde. D Roll van Cocl spelld Rudolf Walter, en öt Kostümm van dr Seff wood Josef Holub jestoppd. Cocl & Seff wore önö Decke un önö Dönne, di Persune spellte, di net völl em Kopp hodde. Spiir woode sö va anger Schauspeller nojemaad. Su send Stan Laurel un Oliver Hardy ävver och Pat & Patachon op dä Mess jewaaße. Völl va di ald Filme send vorloore jejange, ävver en d leitzde Joohre woode ö paar weervonge. Övver Cocl & Sepp"}
{"id": "524294", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Vreede vorsteehd mo önö Zostand va Rouh, Zövreedenheed suwi öt Vähle va Kniiß, Jewalt un Kresch. Völl Mensche beträcke dat Wood Vreede ävver och op öt jooh Vordraare tösche enkele Persune un Persunejruppe. Zo d bekanndste Vreedensorjanisatiune jehüüd d UN, d Voreente Natiune. Hör Opjaav es öt, vöör Vreede op d Wält z sorje. Dobeij had di Orjanisatiun d Möjelichkeet, Sanktiune ä z sätze, öm Vreede hä z kriije. Hoffe dönt di Lüüh beij d UN ävver, dat d Mänsche ösu vornönftich send, van alleen, dat heeschd ohne Zwang, Vreede z halde. Döck fluppd dat ävver net. Vreedensorjanisatiune"}
{"id": "524297", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tutankhamen es önö Stommfilm us Österreich un Frankreich, dä va Raymond Dandy em Joohr 1923 jedriihnd woode es. D Hauptrolle spelle Raymond Dandy, Karl Leiter, Lixie Scott un Renée Soeré. Raymond Dandy vängd a z drööhme un jeroohnd dobeij en öt ald Äjypte. Dä Film had ön Längde van 30 Minütte. Hä wood ä Schwazz/Wiss jedriihnd. Övver dr Film"}
{"id": "524299", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Denisova-Mensch woch ön Zoot Mänsch, di zo d Jattung Homo jezalld weed, ävver hüü z dachs net mi läävd. Sö es vöör onjeväär 48.000 bes 30.000 Joohr usjestorve. Van dr Denisova-Mensch woode mä zwei Stöckcher vonge, ee stammd van önö Vengerknouch un dat angere woch önö Backezaahn. Beede hand Wesseschafftler en d Joohre 2000 un 2008 en ön Hööhl ä Sibirie vonge. Wesseschafftler us Russland hodde dä Knouch und ä Zaahn vonge, ävver öt fluppde isch ön Wesseschafftlerjrupp van öt Max-Plank-Institut us Leipzig, öt Ärvjott van dr Vängerknouch op zö schlösse. Watt sö örussvonge, had d Wält lustere losse. Dr Denisova-Mensch es ön bes dohen onbekannde Jattung va Mensche, di mä witt met dr Neanderthaler vorwandt es. Mo nämmt a, dat sisch dr Denisova-Mensch van dr Homo erectus jetrennt had, als däm sing Lenisch sisch van dr Homo heidelbergensis un dr Neanderthaler opdeelde. Övver dr Denisova-Mensch Noch kenne Mensch"}
{"id": "524302", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Michail Borissowitsch Chodorkowski (* 26. Juni 1963 ä Moskau) es önö Ongernehmer us Russland un heiß op Rußesch Михаил Борисович Ходорковский. Hä wood als Vörstandsvörsetzende van dr Jukos-Konzern bekannd un steehd seijd Joohr vöör Jericht, weil hä Stüür hängertrocke ha soll. Opjrond van ö Urdeel us öt Joohr 2005 setzd hä vöör 8 Joohr hänger schwedisch Jardinge, ön Stroof, di hä en ö Jevängnis ä Sibirie en d Nööhde van d chinesische Jrenz aavsetze soll. Opjrond van ö zweide Urdeel us dr Dezember 2010 wood hä noch ens vorurdeeld, desmol weil hä bedroohre ha soll. Chodorkowski wood als Kengk va zwei Jüdde jeboore. Beede wore Chemiker, wat häm dozo braad, sälvs Chemie zö studiire. Als hä met si Studium vädich woch, jäng öt en d Parteij steil bärchop. 1987 wood öt dörch ö Jesetz möjelich, en d Prevatweetschaff zö werke, watt hä notzde. Jepland hod Chodorkowski, vöör d Armee z werke, ävver als Jüdd hod hä dozo ä Russland kenn Möjelichkeet. Jüdde en d Armee traude kenne. Su bleed häm komm jätt angisch övverich, als en d"}
{"id": "524311", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Weisweilers Hennes wood aam 5. Dezember em Johr 1919 en Lechenich bei Kölle jeboore un als Hans Weisweiler jedeuf. Hä es aam 5. Juli 1983 en Aesch bei Birmensdorf en de Schwäijz jeshtorve un woo ene Fooßballshpeller un Trääner. Hä hät sesch enen Name jemaat beim 1. FC Kölle un bei Borussia Mönchengladbach. En der 1970er Johre hät mer övver en jesaat, hä wör der beste Fooßballträäner en singe Zick. Aanjefange hät hä beim VfB Lechenich un wohr dann vun 1949 bes 1952 beim Kölsche BC 01, donoh bes 1954 beim Rheydter Spielverein, dann 1954 un 1955 beim DFB als Assistänzträäner för de Nazjonaalmannschaff, dann vun 1955 bes 1958 widder beim 1. FC Kölle, un 1958 bes 1964 bei dä Viktoria en Kölle, en dä Johre 1975 un 1976 bei Borussia Mönchengladbach, vun 1976 bes 1980 norrens beim 1. FC Kölle, en dä Johre 1980 bes 1982 bei New York Cosmos, un vun 1982 bes 1983 bei de Grasshopper Club Zürich, woh hä aan enem Häzschlaach jesturve es. Hä litt ävver en der Heimaat en Heddinghoove bejraave."}
{"id": "524321", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) „Joe Rutsch!“ es önö Wonsch, dä sisch d Lüüh am Äng vam Joohr wönsche. Hä weed onjeväär seijd öt Joohr 1900 beij d dütsch sprächende Mänsche jebrud. Öt es ömsträdde, wo dä Sproch herkütt. Drei Möjelichkeete wäde aajenomme: Dat Wood „dä Rutsch“ weed ä ald Bösch us öt Joohr 1820 jebrud, öm enne ön jo Reis z wönsche. Hebeij weed Rutsch jebrud, öm op ön Vahrd met önö Schledde häzöwiise. Öt weed och jebrud, wenn van ön Vahrd met d Iisebahn jesproche weed. Anger Quelle saare, dat „Joe Rutsch“ us öt Hebräische stammd. ראש השנה טוב, watt met “önö joe Kopp (Aavang) van öt Joohr” övversatze weed, soll övver öt Rotwelsche en d dütsche Sproch komme se. Dat Wood weed beij d Jüdde jebrud, subald ö neu Joohr aavängd. Lüüh, di sich dat jenau aajekekke hand, saare dojäje, dat dä Ongerscheed tösche ‚Rutsch‘ un dat Wood ‚rausch‘ z jruuß wöch, öm op önö jemeinsame Orsprong häzödüüe. Usserdäm välld dr Jaahreswääßel beij d Jüdde un d Christe zo janz ongerscheedliche Zitte un vöör d Festdaach wäde anger Wööd"}
{"id": "524326", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Venera 1 woch ön van d Sowjetuniun jestarde Raumsond, di dat Land scheckde, öm dr Äädnobber Venus ongersöcke z könne. Sö koom net an dr Planet a. Di Sond wood net op dr derekte Wäch no d Venus jescheckd. Z iisch jäng öt met ön Raket en önö Sputnik op d Ömloufbaahn va 229 × 282 km öm d Ääd. Va do us starde mo Venera 1 ä Richtung Venus. D Raumsond schaffde öt net, dr janze Wäch bes zo hör Ziihl dörch z halde. Sö woch ävver en dr Lach, önö Hoof Äkßpärimente loufe z losse. Su wood dr Sonnewengk un d kosmische Strahlung ä vorschiidene Hühdens övver d Ääd ongersood. D Russe ongersöcke d Venus"}
{"id": "524330", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ahmad ibn Sa'id Al Maktum (* 1958) es önö Scheich us Dubai. Hä es dr Vörsetzende van d Vluchjesellschaff Emirates. Usserdäm es hä enne van d Zweide Vörsetzende us dr Vossballvorein FC Chelsea. Ahmad ibn Sa'id Al Maktum es dr Jong va Raschid ibn Sa'id Al Maktum, dä dr Broohr va Scheich Maktum bin Raschid Al Maktum es. Ahmad ibn Sa'id jehüüd zo d hükßde us der Staat Dubai. Hä studiirde an d University of Denver."}
{"id": "524333", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Feu Mathias Pascal, op Huchdütsch Das zweite Leben des Mathias Pascal, watt op Ripuaresch Dat zweide Lääve van dr Mathias Pascal heechd, es önö Stommfilm us öt Joohr 1926, dä ä Frankreich jedriihnt woode es. Di Rolle spellte Ivan Mosjoukino, Marcelle Prador, Lois Maran un Marthé Belor. D Regie hod Marcel Herbier. Mathias Pascal koom us ö risch Huuß. Dodörch dat sing Äldere ävver betuppd woode wore, had hä all öt Jeld vorloore. Ön kotte Zitt nodäm singe Papp jestorve es, hiirod hä Romilde, ö nett Mäddche, dat ävver önö Bessem als Mamm had, di Mathias dr Vräck a deed. Watt sisch bald zeechd, es dat sing Vrau jenausu weed, wi hör Mamm es. Als Mathias sälvs Papp weed, sitt hä Lett am Äng vam Tunnel. Ävver beede Vraue mache Mathias bald kapott. Als sing Mamm schwoch krank weed un sing Doohter noch öns see well, kütt ön joo Vröndin van Mathias Mamm en öt Huuß, öm Bescheed z saare, dat sö noch ens jäähr dä Bettsecker see wööd. Öt kütt zm Krach, va däm Mathias ävver"}
{"id": "524334", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Stephan Zacharias (* 20. Oktober 1956 ä Hamburg) es önö dütsche Komponiss. Stephan es dr Jong va Helmut Zacharias, önö bekannde Violin-Speller. Hä wood dörch di va häm komponiirde Musikk us Kino- un Fernsehproduktiune bekannt. No si Musikkstudium ä Hamburch werkde hä zösamme met Flemming Olsen un Olli Dittrich. Dat ändernde sisch 1994. Va do a werkde hä mä noch vöör Filmmusikke. Su stammde d Musikk va Dr Ongerjang (2004), Watt do, wenn öt brennt (2001) un Vera Brühne (2001) us sing Vähr. Övver Stephan Zacharias"}
{"id": "524336", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Warren Gamaliel Harding (* 2. November 1865 ä Corsica, Ohio; † 2. Aujust 1923 ä San Francisco, Kalifornie) woch önö Politiker us d USA un tösche 1921 un 1923 dr 29. Präsident van d USA. Harding jehood d Republikaner an. Hä vorstorv ä sing Amtszitt. Harding joov Ziidunge öruss un vorstäng öt, sisch z präsenteere. Metjled van d Republikaner, hä hod ä sing Amtszitt met völl Skandale ä sing Partei z kämpfe. Dat braad häm dä Roff en, kenne jooe Präsident jewäh z see. Warren G. Harding wood als öt äldste va aach Kenger jeboore. Singe Papp, önö Liirer un sing Mamm, ön Hävamm, trocke met hör Famelisch at vrösch no Caledonia, wo d Famelisch ön Ziidung jekoovd hod. Dodörch kräät Warren Spass a Ziidunge un werkde och nävver si Studium vöör ön Ziidung. Harding koovde zösamme met zwei Vrönde no si Studium ön kleng Ziidung. Hä tuschde d Redaktiun us un maade dr „Marriot Daily Star“ zo d jrützde Ziidung va sing Stadt. Dat Werk schaffde Warren ösu, dat hä krank wood un ö paar Wääche"}
{"id": "524339", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Edmund Brown Jr. (* 7. April 1938 ä San Francisco, Kalifornie), dä meeßd mä Jerry Brown jenannd weed, es önö Politiker van d Demokrate en d US-Staat Kalifornie. Am 3. Januar 2011 wood hä Juverneur van dä Staat un domet Nachvoljer van dr vreuere Juverneur Arnold Schwarzenegger. Jerry es dr Jong van dr vreuere Juverneur va Kalifornie Pat Brown. No singe Schüllaavschloss hod hä vöör, Pastur z wäde, entscheed sisch ävver angisch. Hä studiirde d Molerei, ändernde dat ävver wärm un wood Räätsvordriiner, ö Studium, dat hä ä Yale maade. Em zweide Aalouf schaffde hä öt, Räätsvordriiner z wäde, önö Berof, däm hä ä Los Angeles nojäng. Va 1960 a voorwerkde hä en d Politik öröm. Su woch hä jäje dr Kresch ä Vietnam. 1970 wood hä Secretary of State van dr Staat Kalifornie, önö Poste, dä häm bekannd made. En di Zitt trock hä jäje jruße Firme vöör Jericht, weil di Jeld a Parteie jejovve hodde. Als Ronald Reagan singe Poste opjoov, övvernomm Jerry Brown däm un wood Juverneur va Kalifornie. Hä vorsood, ohne dä janze"}
{"id": "524342", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Michael Rensing (* 14. Mai 1984 ä Lingen) es önö dütsche Torwachd un spelld em Joohr 2011 bei dr 1. FC Köln. Rensing spellde en d Jurendmannschaff van dr TuS Lingen. Em Joohr 2000 wäßelnde hä no dr FC Bayern München. Tösche 2002 un 2003 vong mo häm als Torwachd van d Rejionallijamannschaff. Si ischde Spell hod hä do am 8. Mai 2002. Zösamme braad hä öt op 111 Äsätz als Rejionallijatorwachd. Van öt Joohr 2003 a spellde Rensing bei d Profis van dr FC Bayern München, wobeij hä jeläjentlich Oliver Kahn ersatze had. Nodäm dä ävver janz opjehood had, wood Rensing dr Stammtorwachd van dr Vorein. Em Mai 2010 wood bekannd, dat singe Vordrach net mi vorlängerd wood un su mood hä sisch jätt angisch söcke. Em Dezember 2010 ongerzeechnede hä önö Vordrach bei dr 1. FC Köln. Michael Rensing op Fussballdaten.de"}
{"id": "524344", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Barbara Pierce Bush (* 25. November 1981; Dallas, Texas) es öt äldste van di Zwillinge va George W. Bush un sing Vrau Laura Bush. Hör Schwester heechd Jenna Bush. Barbara Pierce Bush wood ä Dallas jeboore un besood och do d Schüll. Als hörö Papp Juverneur wood, trocke sö no Austin. Spiir besood sö d Yale-University. Am 29. Mai 2001 hod mo sö met Schabau ajetroffe un sö wood aajeklachd, onger 21 Joohr Alkohol beseiße z ha. Spiir veel sö noch ens op. Barbara hod vorsood, met önö valsche Paaß Alkohol jekoovd z ha. Barbara läävd en d Nööhde va New York un werkd vöör öt Cooper-Hewitt National Design Museum, had aver och at vöör AIDS-Orjanisatiune ä Afrika, wobeij sö ä Tansania, Südafrika un Botswana z vänge woch. Övver Barbara Pierce Bush beij AIDS-Orjanisatiune Commons: Barbara Pierce Bush – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "524347", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Max Linder (met richtije Naam: Gabriel-Maximilien Leuvielle; * 16. Dezember 1883 ä Caverne beij Saint-Loubès; † 31. Oktober 1925 ä Paris) woch önö Schauspeller us Frankreich un enne van d ischde, di dörch dr Film bekannd wode send. D Lüüh kannte häm mä met Zülinder, Händschö un em joo Anzoch. D Vraue van d 20er Joohre wore jäck op häm. Nodäm Max als vönfjöhrich Kengk d Cholera övverläävd hod, spelld hä at vrösch Theatr. Sälvs en d Schüllzitt övvernomm hä at kleng Rolle. 1904 stäng hä öt ischde Mol ä Paris op d Büühn. 1905 wood sing ischde Filmroll aavjedriihnd. Hä werkde do nävvebeij vöör Pathé Frères. En d ischde Zitt joov mo häm mä Nävverolle. Dat ändernde sisch, als hä sisch önö Zülinder opsatz un di Roll „Max Linder“ entstäng. Domet entstäng ön Persun, di sich och övver d Jrenze vorkoofe leet. Ä Paris maade sujar ö Kino op, dat singe Naam drooch. Va 1911 a driihnde hä sing eeje Filme. 1915, dat heechd en d Zitt van dr Ischde Weltkresch, leed d Vreud a sing"}
{"id": "524348", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Friedrich Zelnik (* 17. Mai 1885 ä Czernowitz; † 29. November 1950 ä London) woch önö Rejisseur, Schauspeller un Produzent va Filme. Zelnik studiirede no sing Schöllzitt, di hä ä Czernowitz vorbraad, ä Wien Jura, weil hä Räätsvordriiner wäde wohl. 1910 jäng hä no öt Theatr un werkde onger Oskar Messter. 1910 vong Zelnik domet a, Rolle ä Filme z spelle, di häm bekannd maade. Lya Mara wood 1917 sing Vrau. En Di Zitt vong hä a, als Rejisseur un Produzent va Filme z werke. Öt Schauspelle bleed dobeij op d Streck. 1929 wood hä dr ischde dütsche Rejisseur ä Hollywood. 1933, als Hitler ä Dütschland d Macht övvernomme hod, jäng hä zösamme met sing Vrau no Ängland. Singe Naam ändernde hä zo Frederic, damet hä als Dütsche net ösu opveel. Friedrich Zelnik"}
{"id": "524349", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Südsudan es ön Regiun em südliche Deel van dr Sudan. Van öt Joohr 2005 a es sö ön autonome Regiun van dat Land. Ön Volksbevrohrung am 9. Januar 2011 soll vassläje, övv dr Südsudan ö eeje Land wäde söll. Am 9. Juli 2011 wood hä onaavhängisch. Dr Südsudan weed jroff dörch dr Bahr al-Arab van dr Sudan aavjetrännt. Dat es önö Nävvefloss van dr Wisse Nil. Dr Norde van öt Land wiißd völl Strüsch un Bende op, dr Süde dojäje Tropische Räänwald, d. h. emmerjröne Bösch met völl Vöchtichkeet. Em Joohr 2010 läävde em Südsudan onjeväär 5,6 Milliun Mänsche. D meetzde jehüüre öt Volk van d Dinka a, ävver öt wonne och Nuer un Schilluk do. Völl Lüüh könne net schriive. Besongisch onger d Vraue es dä Deel huch. 9 va 10 send net emstand, dr Naam z schriive. Öm d 30 % van d Südsudanese liie Honger. D meetzde Mänsche em Südsudan send Christe, watt sö van d Mänsche em Norde ongerscheed, wo meeßt Moslems lääve. Als em Joohr 1947 dr Nord- un dr Südsudan"}
{"id": "524353", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Bahr al-Arab, dä och dr Naam Kiir drät, es önö Floss em Südweste van dr Sudan. Dr Bahr al-Arab brängd öt op onjeväär 800 Kilometer Längde. Hä kütt van dr Bärch Ngaja un domet us dat Jrenzjebiit van d Zentralafrikanische Republek. Önö jruuße Deel läufd dat Wasser dörch dat Jebiit van Dschanub Darfur. Si Äng vängd dr Bahr al-Arab do, wo hä zösamme met dr Floss Sue-Jur kütt. Si Wasser stammd ävver zm Deel och us Nävveflöss wi dr Shalleikha, dr Lol, dö Flöss Kyom un Jur suwi dr Wadi Ibra. Dr Bahr al-Arab es ä jruuße Deele dr Jrenzfloss tösche Nordsudan un Südsudan."}
{"id": "524354", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Enner-Chinesische Leopard (Panthera pardus delacouri) es ön Ongerjrupp van d Leoparde, di ä Südostasie un Südchina läävd. Em Joohr 2008 wood sö zo dö bedrohde Deere jezalld. Mo vängd d Enner-Chinesische Leopard ä Myanmar, Thailand, Malaysia, Laos, Kambodscha, Vietnam un Süd China. Dö Zaahl van d Deere had övverall stärk aavjenomme. Su veel sö ä Myanmar ösu, dat d Deere hüü z daachs bo als usjestorve jelde. Ä Thailand schingd öt jätt besser z see. Do woode ö paar Leoparde ongersood ön dat Jebiit, dat sö dörchströrve bekekke. Völl schingd dova aavzöhange, övv sö jenoch Voohr un möjelichst winnije Mänsche en d Nöhde hand. Em Jebiit tösche Thailand un Malaysia wood vorsood, op d sälve Aart un Wiiß Leoparde z beobachte. Dobeij woode ävver mä 2 jeseeh, watt dovör sprechd, dat sisch do komm welche ophalde. Ä Südmalaysia lääve ö paar Leoparde en önö Nationalpark un könne do beobachtet wäde. Övver d Zaahl va Leoparde ä Südchina es nüüß bekannd. Dr Läävensraum vöör d Leoparde weed knapper un knapper, su dat sö komm noch jätt z"}
{"id": "524356", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nordkorea es önö Staat ä Ostasie un litt op dr nördliche Deel van d koreanische Halvinsel. Öt es enne van d winnije vorblevve stalinistisch usjerichde Staat. D Hauptstadt va Nordkorea es Pjöngjang un had onjeväär 4 Milliun Bewonner. Em Norde schlössd sisch China a Nordkorea a. Russland es op ön Längde va 19 Kilometer Nordkoreas Nobber em Nordoste, em Süde es öt Südkorea, em Weste es öt dat Jäähl Meer suwi em Oste dat Japanische Meer. Di Jrenz zo Südkorea bestehd seijd öt Eng vam Zweide Weltkresch. Bo all Mänsche ä Nordkorea send Koreaner. Mä önö klenge Deel van öt Volk send Chinese. Dö politische Situatiun maad öt Usländer bo onmöjelich, sich em Land neer z losse. Zösamme brengd öt dat Land op 24 Milliun Äwonner. D meetzde Koreaner send Buddiste övv Konfuzioniste. Opjrond van d politische Situation jlööve hü z dachs völl Mänsche a kenne Jott mi, send konfessiunslus. Su weed vorzalld, dat Christe opjrond van d Religiunszojehürichkeet ä Lajere jesperrd wäde. Nodäm em Joohr 1972 Korea ön neu Vorfassung kräät, erheld Kim Il-sung ön Positiun,"}
{"id": "524358", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mohamed Ghannouchi; * 18. August 1941 ä Sousse, Tunesie) es dr Weetschafftsmenester va Tunesie un seijd dr 14. Januar 2011 a va sisch sälvs ernannde Präsident. Op dä Poste bleed hä ävver mä 24 Stond lang. Mohamed studiierde an d Universität va Tunis Weetschafftswesseschaff, werkde ön Zitt vöör öt Finanzmenesterium va Frankreich, iih hä em Joohr 1975 dr Övvichde van öt Planungsmenesterium, 1982 singe Jeneralderektor wood. 1988 wood hä onger dä dörch önö Putsch zm Präsident woode Zine el-Abidine Ben Ali, Menester. Ee Joohr spiidr övvernomm Mohamed Ghannouchi öt Finanzmenesterium un wood öt Joohr drop Weetschaffts- un Finanzmenester. Va 1992 a kömmerde hä sisch öm öt Vorhältnes zu d EU, dr IWF suwi d Wältbank. Als sich am 14. Januar 2011 dr Präsident Ben Ali us dr Stöpp mache mood, övvernomm Mohamed Ghannouchi dä Poste als Präsident, wood ävver spiir va Fouad Mebazaâ aavjeloßd. Jätt övver häm"}
{"id": "524361", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Turm ohne Naam woch önö Turm von d Zweide Stadtmuur va Oche, di tösche 1300 un 1350 öm d Stadt Oche jebouwd wood. Häm jitt öt hüü net mi. All di Türm, di d zweide Stadtmuur ömjovve hand, send met Naam övverlävverd. Mä va enne Turm weeß mo dem net. Dä kräät dovöör dä Naam „Turm ohne Naam“. Mo vong dä Turm em Südoste van dr Stadtmurereng tösche d Jakobspotz un d Junkerspotz. Domet loch sö beij d Lütticher Schanz. En d Nööhde van dr Turm ohne Naam veel dr Murereng steil aav. Dr Eyerkeilturm stäng häm jäjenövver. Dr Turm ohne Naam hod ön Breede va 8,50 m. Hä woch viireckich jebouwd. Hä wood dozo erricht, dat met sing Hölp der Eyerkeilturm besser verteidicht wäde kutt. Wi lang dä Turm jestange had, es net övverlävverd. Mo kann ävver dova ussjooh, dat hä net lang jestange had. Bruno Lerho: Die große Aachener Stadtmauer mit Toren und Türmen. Helios Verlag, 2006"}
{"id": "524363", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Diaea evanida es ön Spenn. Sö drätt och dr Naam Värkensrosa Blomme Spenn. Sö jehüüd zo d Spennedeere un dobeij zo d Famelisch Thomisidae. Sö läävd em australische Staat Queensland. Övver d Värkensrosa Spenn"}
{"id": "524365", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) David Griffith (* 29. November 1800; † 30. Oktober 1894), woch önö Dischtr us Wales. Hä woch och onger dr Naam \"Clwydfardd\" bekannd."}
{"id": "524372", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Fouad Mebazaâ (* 16. Juni 1933 ä Tunis) es önö Politiker us Tunesie. Seijd dr 15. Januar 2011 es hä dr viirde Präsident van öt Land. No d Schüll studiirde hä ä Paris Räät un Politikwesseschaff. Hä vordeende sing ischde Jröschelcher en d Prevatweetschaff un en öt Büro vöör Nationale Secherheet. Do woch hä tösche 1965 un 1967 dr övvichde Mann. Mebazaa vong em Joohr 1954 a, en d Politik z mäjele. Su wood hä 1955 ä Frankreich Jeneralsekretär van d parteil La Marsa un 1964 ö Metjlett van öt Zentralkommitee van d Parti Socialiste Démocrate (PSD). Anger Positiune en d Parteie kome dozo. So wood hä 1997 Metjlett van öt Politibüro van d Rassemblement constitutionnel démocratique (RCD) Ä Tunesie wood Mebazaâ dr Präsident van d Aavjeordnetekammer van öt Parlament. At 1969 woch hä Börjermeester va Tunis woode, ä Amt dat hä bes 1973 bekleed had. Ängß van d 70er Joohre un Aavangß van d 80er Joohre ongerstänge häm, dä Menester woode woch, vorschidene Menesterie. Önö Sprong no vööre maade Mebazaâ em Joohr 1986 als hä vöör"}
{"id": "524375", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Llŷn Coastal Path es önö Wanderwäch, dä over ön Sträck va 146 Kilometer lannz d Köst van d Llŷn Peninsula vüührd un va Caernarfon bes no Porthmadog, Gwynedd em Nordweste va Wales jeehd. Öt Gwynedd County Council suwi öt Countryside Council for Wales had di Sträck zm Wandere vörbereid. Schünn es dr Llŷn Coastal Path dodörch, dat hä völl Lüüh onbekannde Bochte, schünn Köstestöcker un winnich besoode Häfe suwi d kleng Städtcher Caernarfon un Porthmadog zeechd. Jätt övver dr Llŷn Coastal Path"}
{"id": "524376", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Diana Frances, Lady Spencer (* 1. Juli 1961; † 31. Aujust 1997) woch d Vrau van dr änglich Krunprenz Charles un d Mamm van d Prenze William un Harry. Diana woch d jöngßde Doohter van Frances Ruth Burke-Roche un hörö Mann Edward John Spencer, watt sö met völl änglische Könije verwandt made. Diana hod och noch zwei Schwestere, Sarah un Jane, suwi önö Broohr, Charles. Sö besood ö Enternat ä Kent, deelwiiß och no d Schweiz. Em Alder va 19 Joohr worp Prenz Charles ö Öjelche op di jong Vrau. Vöör di zwei vong ön schünn Zitt a. Am 24. Februar 1981 vorlobde sisch beede. Em sälve Joohr hiirode sö. Dat woch am 29. Juli 1981 en d St. Paul’s Cathedral ä London. Diana hodde sö op d janze Wält siihr jähr. Öt wood van d Könijin van d Häzzer jesproche. Sö betraude völl soziale Projekte, kömmernde sisch öm ärm Söck, alleenjelosse Kenger un hod öt Häzz op d richtije Ställ. Em Joohr 1982 wood Prenz William als ischde Jong, zwei Joohr spiidr Prenz Harris jeboore. Öm"}
{"id": "524379", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Ruth Bancroft Jaade es ö onjeväär 10.000 m² jruuß Stöck Land ä Walnut Creek em US-Bundesstaat Kalifornie. Öt es dodörch bekannd, dat do mi als 2.000 Kaktöse, Vettplanze un Kröppelstrüch waaße, di us Afrika, Australie, Nord-, Meddel- un Südamerika no do braad woode send. Met dä Jaade vong öt em Joohr 1950 a, als dö ischde prevat jesammelde Planze aajebouwd woode, di Ruth Bancroft planze leed. Öt es bekannd, dat dr ischde Kaktös önö Aeonium woch, däm sö do en d Ääd jestoppd hand. Di Siij van dr Ruth Bancroft Garden"}
{"id": "524380", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Aeonium es ön Vettplanz. Dä Naam kütt us öt Jriichische un leid sisch van öt Wood „αίώνιος“ aav, watt em Ripuarische met „iiwich“ övversatze weed. Aeonium es ön Planz, di övver Joohre waaßd. Mo vängd sö ä Marokko, ävver och op d Kanarische Insele stönd sö weld a paaßende Stelle. Ä Ostafrika weed sö och vonge. Sälvs no Joohre belde sö kee Holz us. Zoote va Aeonium zeeje em Sommer schünn wingruuh Bläär. D jrüzde Art van di Planzezoot weed bes z 2 Meter huch. Vrooß vordrätt di Planz net. Övver Aeonium Commons: Aeonium – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "524383", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jääch, op Huchdütsch weed va Gerste jesproche, es ön Zoot va Jraß, di zo d Jattung Hordeum jehüüd. Sö es ön vöör d Mänsche net mi vutt z denkende Koorart, da sö vöör Lävensmeddele, als Voohr vöör d Deere un zm Brouwe va Biir jebrud weed. Jääch es ön eejöhrije Planz. Dat heechd, dat sö ä ee Joohr jesiihnt weed, blööd un Soohm werpd. En dat Joohr weed sö tösche 70 cm un 1,2 m huch. Dr Blötestand beld d Äähr us, di tösche 8 un 15 cm lang es un döck ösu schwoch weed, dat sö dr Kopp hange lädt. Jääch koom us dr Orient un dr Balkan. Dat woch öm 15.000 vöör Christi Jeburt. Zösamme met Einkorn un Emmer wor dat öt ischde Koor, dat d Mänschheed aabouwde. Öm 5.500 v. Chr. tauchde Jääch och ä Europa op. Em Meddelalder wood Jääch als Veehvoohr vorvoohrd. Völl Jääch weed beij öt Brouwe va Biir jebrud. Van Mänsche weed mi Weeß, Mais un Riiß jesse. Jääch weed em September jesiihnd, driivd us un bliid en di Jrüüde"}
{"id": "524385", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Omöseck, di op Huchdütsch Ameise jenannd weed, es ö Insekt, dat onger dr Naam Formicidae en d wessenschfatliche Böch z vänge send. Öt jitt onjeväär 22.000 Zoote va Omösecke, wobeij öm d 12.500 van d Wesseschaftler ä Ongerlaare objeschrävve woode. Omösecke lääve ä jruuße jruppe zösamme, di mo als Kolonie bezeechnet. Jädde Kolonie hat enn Könnijin, ö Wiffje, dat mä di Opjaav had, Eier z lääje un davör z sorje, dat dä Vorband erhalde bliid. Us di Eier wääde normal Omösecke, wi mo sö övverall örömloufe sitt. Werkessele suzösaare. Milliune dova könne en ön Koloni zösamme komme. Säldener komme us d Eier Männcher, did r Naam Drohne draare un mä di Opjaav hand eemol met Wiffjer z poppe. Dono wäde sö net mi jebrud un sterve. Wiffjer, di dat Jlöck hodde, ösu Männche jetroffe z ha, belde wärm ön neu Koloni. Di Wiffjer va Omösecke könne bes zo 30 Joohr ald wäde. Subald di Könijin stirvd, stirvd och d janze Koloni. Bes op d Antarktis vängd mo Omösecke övverall op d Ääd, sälvs op Insele, di"}
{"id": "524389", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gérard Desargues (* 21. Februar 1591 ä Lyon; † Oktober 1661 ä Lyon) woch önö Architekt un Mathematiker us Frankreich. Desargues boude Hüüser ä Paris un Lyon. Su maade hä och d Äntwörp van d vöschde Siij van öt Rothhuuß va Lyon. Zo sing Bekannde johoote René Descartes, Marin Mersenne un Blaise Pascal. Desargues wood dodörch bekannd, dat va häm dä Jedanke usjeed, dat sisch Jerade, di schnack anee vorbeij loufe, sisch isch em Onendliche träffe. Domet weed mi usjesaad als d Euklidische Jeometrie zojestehd. Dörch dä no häm benannde Satz van Desargues jilt hä als dr Jründer van d projektive Jeometrie."}
{"id": "524396", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) KUBX-LP es ön onaavhängije Fernsehstatiun us Salt Lake City em US-Bundesstaat Utah. Sö övverdrädt op dr Kanal 58 vöör d Jäjend öm Salt Lake City öröm. Jejrönd am 22. Januar 1992, jehood sö d Equity Media Holdings. Bes zm 4. Januar 2009 woch KUBX önö Deel van öt Retro Television Network RTN, dat als Rondfunk Övversätzer vöör d Four Points Media Group woch, di KUSG us St. George jehood. A dä Dach joov öt Kniiß wäje dr Vordrach tösche Equity un Luken, di em Juni 2008 RTN jekoovd hodde, watt dozo vührde, da töt Projramm äjestalld wood. Dorophen vorlajernde Luken RTN no dr Hasuptsetz ä Chattanooga, Tennessee. All di Deeler, di zo Equity jehoote, leed Luken valle. Dozo jehood och KUBX. RTN kutt bes zm Joohr 2009 op KUSG wiir ä Utah jehood wäde. Do wäßelnde dat ävver zo This TV. Hü z dachs weeß mo noch net, wat KUBX vöör d näkßde Zitt pland. KUBX wood am 16. Aprel 2009 a Daystar Television Network vorkoovd, wobeij dorop häjewesse wood, dat sich öt Projramm ändere kütt. Em"}
{"id": "524398", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Botanische Jaade va Mérida es önö botonische Jaade en d Stadt Mérida en dr Staat Venezuela. Hä wood em Joohr 1991 van d Universidad de los Andres jejründ damet d Deer- un d Planzewält böwaahrd weed. Hä sold och d Forschung deene. Vöör öt normal Lüüh wood hä am 8. Dezember 2002 opjeschlooße. Dä Jaade es 44 Hektar jruuß, di d Uni dovöör vorschenkd hod. Dat janze Stöck wood opjedeehld jenodäm, watt vöör Planze do waaße. Dat jrützde Stöck es Bösch. Dä botanische Jaade litt em Norde va Mérida tösche d Flöss Albarregas un Mucujún. D bekannde Sammlung van dr jaade ömfassd völl Bromelie, di ä mi als 600 Zoote vordroohne send. 600 enkele Planze jitt öt dovan. Öt es d jrützde Sammlung va Bromelie ä Südamerika. D Siij van dr Jaade (spanisch) Plän, Belder und Informatiunen övver d Jaade va Mérida (spanisch)"}
{"id": "524403", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Maria Hemmelvahrdskerch, di och onger dr Naam Rondell va Mosta bekannd es, es ön Römisch Kattolische Kerch en d Stadt Mosta op Malta. Öt es dr nüngjrützde sisch sälv opräät haldende Kerchebouw op d Wält. Dat us öt 19. Jahrhondöt stammende Joddeshuuß wood van dr us Malta stammende Architekt Giorgio Grognet de Vassé entworpe. Hebeij hod Grognet öt Pantheon va Rom vöör Oohre. Met d Konstruktiun vong hä em Mai 1833 a un hod alles 1860 vädisch. Am 15. Oktober 1871 wood d Kerch äjesähnd. Am 9. Aprel 1942, em Zweide Weltkresch veel ön 200 kg Bomb dörch dat Keerchedaach. Zwei angere titschde dova aav. Kenn explodiirde. 300 Mänsche, di no Kerch jo woohle, hödde bo hön Lääve vorloore. Öm dat net z vorjeiße, es önö Noobouw van d Bomb en d Kerch opjestalld woode. Commons: Rotunda of St. Marija Assunta, Mosta – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Övver öt Rondell va Mosta"}
{"id": "524404", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ruuhkowelturm', op Huchdütsch weed van dr Rotkugelturm jesproche, woch önö Turm, dä zo d zweide Stadtmuur va Oche jehood. En di au Bösch droch öt ongerschiidliche Namme. Su hosch öt „Rothkugelsthurm“, „Ruekogelsthorne“, „Rohkogelsthurm“ oder „Schouenthorn“. Dr Turm wood em 19. Jahrhondöt aavjeresse, als an di Platsch ön Jlasfabrek jebouwd wood.. Dr Rotkugelturm stängt ösche d Stadtpooz Adalbertspooz un öt Wirichsbongardspooz un besoss mä jeringe Wäät vöör d öt Militär. Em 14. Jahrhondöt läävde ä Oche ön Famelisch Roytküygel, di dä Turm singe Naam jejovve ha kütt. Die große Aachener Stadtmauer mit Toren und Türmen; Autor: Bruno Lerho; Helios Verlag, 2006; ISBN 3-938208-37-6, 978-3-938208-37-3; S. 53"}
{"id": "524405", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Michelangelo (* 6. Määz 1475 ä Caprese, Toskana; † 18. Februar 1546 ä Rom) hosch met janze Naam Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni. Hä woch önö Möler, Beldhouwer, Architekt un Dechter un jehood zo d bekanndste Könstler us d Renaissance. Michelangelo woch öt zweide Kengk va Lodovico di Leonardo di Buonarroti Simoni un sing Vrau Francesca di Neri. Kott no sing Jeburt trock hä met sing Famelisch no Florenz, wo sich meetzdens ön anger Vrau öm häm kömmernde. Ö paar Joohr spiidr storv Michelangelos Mamm, nodäm sö noch drei Söhn jeboore hod. At als Kengk woohl Michelangelo Könstler wäde, wat ävver singe Papp net en dr Krom paaßde. Ävver dä klenge Deckkopp satz sich dörch, un met 13 Joohr vordeehnde hä si ischde Jeld beij dr Könstler Domenico Ghirlandaio. Dä braad häm beij, watt hä övver Freske wesse moot. Öt zeechde sich bald, dat hä önö bessere Beldhouwer als Möler woch, un so werkde hä en sing leitzde Joohre als Stift en d Bildhouwerwärkstatt. ichelangelo wood va Lorenzo Medici ongerstötzd, va däm hä och öt Jeld vöör"}
{"id": "524490", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Albrecht Dürer (* 21. Mai 1471 ä Nürnberg; † 6. Aprel 1528 ä Nürnberg) woch önö dütsche Möler un Mathematiker, dä en d Zitt van dr Humanismus un d Reformatiun ön jruußö Roll spelld. Albrecht Dürers Äldere koome us Unjarn no Dütschland. Hä woch ee va drei Kenger. Va sing Mamm es bekannd, dat sö döck krank woch un 18 Kenger krääje hod, di ävver bo alle storve. Singe Papp, da Joldschmett woch, noohm Albert döck met ä sing Wärkstatt un su kutt sich dä Jong at vrösch met öt Wärk vortraud mache. Tösche 1486 un 1490 ändernde sich dat. Albert maade ön Liihr beij dr Möler Michael Wolgemut. Dobeij veele ävver och ö paar schünn Kupfersteche aav. Va Ustere 1490 bes Pengste 1494 jäng hä op Wanderschaff. Jenau es net övverlävverd, wo öt häm hen vorschloch. Mo nämmt ävver a, dat hä ä Holland un em Elsass jewääh woch. Em Joohr 1494 hiirode Albrecht Dürer. Kenger stammde net us di Famelisch, watt dozo vührde, dat da Stamm van d Dürers usstorv. Kott no sing Huchzitt reiste"}
{"id": "524503", "contents": "Jönnerschdorf is en Jemän im Landkreiß Ahrweiler in Rhingland-Pallz. Et jehürt zo de Verbandsjemän Bad Breisish. Et irsht is Jönnerschdorf, domals unnisch däm Namme Gunteresdorp, in dem Brooderschaaftsbooch vun de Mishelskabell in Münstermaifeld ouß dem Joahr 1147, erwähnt wure. De Fürßtenabtäßßin vun Äßße hätt denn bei Jönnershdorf jeläjenen Frouenberjerhoff alß ihre Summersitz benützt. Jönnerschdorf leijt 5 Kilometer vum Rhing un dem Breisijer Shtadtdteil Rheineck un unjefähr drei Kilometer vun Waldorf entfernt. Et ershtreckt sish vun dem Vinxbaach singe Talsohl biß unjefähr ähne Kilometer unnerhalf dem Herschebersch singe Söödhang. De erloschene Vulkan Herschebersch wor fröher_emol 480 Meter jruß jewesse un is heut wäjen dem Schlackeaafbou bahl janz weg. De Jemänderoot in Jönnerschdorf beshtäht ous zwüllef Ratsmitjledern, die bei de Kommunalwahl am 7. Juni 2009 in en Verhältniswahl jewählt wure sinn, un demm ehreamtlishe Ortsbürjemäster als Vüürsitzenden. Sitzvedälung im jewählten Jemänderoot: Die Kirresh St. Stephanus is am End vom 13. Jahrunnert jebaut wuure un wuurt 1733 wejen Baufällishkeit renoviert. Um dat Joahr 1830 wuurt och noch en Sakristei dabei anjebout. In de Kirsch drinne is en Toufbecke ous Basalt, en Kanzel ous Stähn im spätgotischem Stil, en Hochaltar ous Holz, en Seitenaltar ous weijßem Marmor ous dem Joahr 1630 un Holzfijure vom"}
{"id": "524517", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Francisco de Goya (* 30. Määz 1746 ä Fuendetodos, Aragón, Spanie; † 16. Aprel 1828 ä Bordeaux) hosch met richtije Naam Francisco José de Goya y Lucientes. Hä woch önö van d bekanndste Möler un Jrafiker us Spanie va sing Zitt. Francisco de Goya woch öt viirde Kengk va José de Goya un Gracia Lucientes y Salvador. Öt Jeschäff va José leef schläät un Francisco de Goya solld ö anger Handwärk liire. Doher jäng hä em Alder va 24 Joohr beij dr Barockmöler José Luzán en d Liihr. Tösche 1775 un 1776 entweggelnde Goya Entwörp vöör ön Teppichfabrik ä Madrid. Seijd 1786 woch hä Möhler am Könnigshoff va Karl III. va Spanie, spiir och onger |Karl IV.. Zo sing Wärke jehoote Freske en d Basilica del Pilar ävver och Altarbelder, Entwörp vöör Teppiche un Belder va Persune jehoote dozo. Bekannd es öt Beld van d Famelisch va Könnig Karl IV. 1792 wood Goya schwoch krank, wood dozo vüührde, dat hä doov op d Uuhre wood. Völl Lüüh spräche dova, dat Francisco zo di Zitt ö Küddelche met"}
{"id": "524519", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D onbekleede Maja övv D nackße Maja es ö Beld va Francisco de Goya, dat hä tösche d Joohre 1797 un 1800 jemold had. Dat Beld hängd hüü z dachs em Museo del Prado. Dat Beld wood va Goya orsprönglich onger dä Naam La maja desnuda, watt met D nackde Schünne övversatze weed. Dobeij wood ävver önö Vähler jemaad un D nackße Maja koom öruss. Dat Beld wood ä Öl jemohld un zeechd ön Vrau, di ohne Kleer op ö Kösse litt. Watt dat Beld besongisch maad, es, da töt dat ischde Beld es, dat en d westliche Konst Schamhoore zeechd. Goya wood wäje dat Beld vöör d spanische Inquisitiun jeschleevd. Hä solld ussaare, vöör wäm dat Beld jemaad woode woch. Watt hä jesaad hod, es net övverlävverd ävver hä vorloor singe Titel als Mohler van dr Könnigshoff. 1930 joov d Spanie viir Breefmarke öruss, di Belder va Goya zeechde. D nackde Maja woch och dobeij. Goya mohlde nävver d nackde Maja och ö Beld, dat dösälve Vrau met Kleer zeechd. Beede ongerscheede sich sonß dörch nüüß."}
{"id": "524587", "contents": "De Brohlbaach is en ca. 20 km lange linke Zoflußß vom Rhing in de Ääfel. Er fleeßt dursh dat noh im benannte Brohltal. Er hät en owweirdischet Inzoochßjebeet vun 85,422 km² un en Hüheunnerschidd vun 456 m. Entshpringe däät de Brohlbaach \"in de Pütz\" in de Jemänd Hannebaach op en Hüh vun 510 m ü. NN. un fleeßt von doh an dursh die Jemände Wullscheid, Holzwisse, Niddedürmerish, Owwezeßße, Niddezeßße, Weiler Burshbrohl un Brohl. Bei Brohl fleeßt er bei 52 m ü. NN. in de Rhing. Wischtije Newweflöss sein unner anerre de vun Schäälepe kummende Perlebaach, de Brenkebaach in Owwezesse, de Wirrbaach in Niddezeßße un de Jeläsebaach. De Brohlbaach hät Pingßtsamsdaach im Joahr 1859 en jrußet Huhwaßße jehat, dat mehrere Mönschelewwe jekoß hät. Üwwe dat jruße Huhwaßße AW-Wiki"}
{"id": "524594", "contents": "Bausenberg, (op Ripuaresch Bausenbersh) jesproche, iß en 340 m ü. NN. hue Schlackekejel bei Niddezesse in de östlishe Vulkanääfel in Rheinland-Pallz. De Bausenbersh jilt alß der am beste erhahlene Hofeisekrater in Deutschland. Seit demm Joahr 1981 wurd de Bersh vun de Bezirksrejirung Kowwelenz zum Naturschutzjebeet erklährt. Dat Schutzjebeet is 127 Hektar jruß un umfaß Dääle vun Niddezesse un Waldorf. Dat Schutzjebeet soll den Schlackekejel mit dem noh Nordosten oußjefloßßenen Lavashtrom erhaale, op demm seltene Planzen un Dierarte liwwe. Hufeisenkrater"}
{"id": "524600", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sarah Bernhardt (* 22. Oktober 1844 ä Paris; † 26. Määz 1923 ä Paris) hosch eejentlich Marie Henriette Rosine Bernardt un woch ön bekannde Schauspellerin. Sarah Bernhardt woch d Doohter va Julie Bernardt. Vann hör 8. Lävensjoohr a woss sö net mit beij hör Mamm op. Ö Kengermäddche un spiir ö Klusterschüll sorchde dovöör, dat jätt us hör wood. Spiir jäng sö no d Comédie-Française, öm öt Schauspelle z liire. Dat fluppde janz jott un at viir Joohr spiidr stäng sö als „Iphigénie“ op d Büühn. Kott dono kräät sö Stritt un Sarah wood entlosse. Joohrelang veele mä kleng Rolle vöör hör a. 1864 wood hörö Jong Maurice ä Paris jeboore. Dr Papp woch önö Adlije us, Brüssel, Henri de Ligne. Jehiirod hand beede ävver net. Dä Famelisch va Henri hod jätt dojäje. 1868 jäng öt op d Büühn steil berchop. Sö troon ä Odéon op un koom beij öt Publikum jott a. Kott dono broch dr Dütsch-Französische Kresch us un all Theatre woore jeschlooße. Sarah kömmernde sich en di Zitt öm Vorletzte. No Kreschsäng spellde Sarah"}
{"id": "524601", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Schamhoore vorsteehd mo d Hoore, di dr Mänsch am Ongerliiv had. Sö waaße isch beij d Pubertät un vänge sich öm d Jeschlechtsorjane va Mann un Frau. Schamhoore ongerscheede sich va normal Hoore dodörch, dat sö stämmijer un düsterer send als d Hoore op dr Kopp, zm Deel, besongich beij blond övv ruuhhörije Lüüh hand sö och d sälve Värv. Schamhoore beij Mann un Vrau Schamhoore beij önö Mann Schamhoore beij ön Vrau Schamhoore waaße beij dr Mänsch en d Pubertät. Dat bedüüt, dat Jonge so em Alder va öm d 12 Joohre, beij Mäddcher komme d ischde em Alder va 10 Joohre. Beij d Vraue hand d Schamhoore d Form van ö Dreieck, bei Männer es di Form net ösu ussjeprächd. Do waaße d Hoore bes zm Naavel örop. D Funktiun van d Schamhoore schingd em Laufe van d Evolutiun aavjenomme z ha. Mo nämmt a, dat sö vöör öt Vordunste jedaahd wore. Jeschlechtshormone, d Pheromone sollte dodörch besser vordeehld wäde könne. Dat helpd öt Männche un öt Wiffje, si Jäjenövver z zeeje, dat Spass"}
{"id": "524603", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Katsushika Hokusai 葛飾 北斎, * öm 31. Oktober 1760 ä Warigesui, Honjo, Edo (hüü: Sumida, beij Tokyo), † 10. Mai 1849 ä Henjōin, Shōten-chō, Asakusa, woch önö Könstler, dä dörch sing Wärke beij öt Ukiyo-e, dr japanische Holzschnett, bekannd wood. Hokusai wood ä Edo, watt hüü z Dachs Tokyo es, jeboore. Sing Äldere kennd mo net. Nakajima Ise (中島伊勢) adopteerde häm. Met 18 Joohr vong hä a, beij Katsukawa Shunshō z werke, dä häm beijbraad, wi mo Värvholzschnette maad. 1779 zeechde hä öt ischde Mol sing Wärke. Watt hä maade, leehnde sich ävver net an dat a, watt Shunshō maade. Hä entweggelde sing eeje Aar tun Wiiß. Dat vührde dozo, dat Shunshō häm örussworp. Hä wandernde dörch Japan, wääßelnde sing Liihrer un Schülle un sujar döck singe Naam. Hokusai vong a z schriive, su dat si ischde Boch em Joohr 1782 erscheen. Öm dat, watt hä kutt, a angere wiir z jävve, nomm hä va 1798 Lüüh a un ongerrechde sö em Holzschnett un Zeechne. Va do a ongerzeechnede hä sing Wärke met dr Naam Katsushika Hokusai."}
{"id": "524615", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón * 6. Juli 1907; † 13. Juli 1954) woch ön Möhlerin us Mexiko, di dörch surrealistische Belder bekannd wood. Frida Kahlo wood en ön Vöörstadt va Mexiko-City jeboore. Sö woch d Doohter van önö Fotojraf. Em Alder va 6 Joohr erkrankde sö a Kinderlähmung, woronger hör rääte Bee läävenslang lett. No önö Onvall am 17. September 1925, beij dr sö schwoch vorlätzt woode woch, mood sö lang em Bett bliive un vong öt Mohle an. Kott dono entstäng öt ischde Sälvbeldnis „Sälvsbeldnis met Samtkleed“. Öt sooch zwar em ischde Moment schläät us ävver Frida liire wärm öt Loufe. Am 21. August 1929 hiirode Frida Kahlo dä och us Mexiko stammende Möhler Diego Rivera. Em Januar 1930 trock sö no Cuernavaca, wo sö jruuße Belder am Palast von Cortéz mohlde. Anger Opdräch us d USA koome Frieda jelääge, da d politische Situation ä Mexiko jädde Daach schlemmer wood. Nodäm sö beij önö Opdrach, ö jruuße Wandbeld vöör öt Roockeveller Center z mohle, ö Beld va Lenin äjebouwd hod, wood hör dr Opdrtach"}
{"id": "524616", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Baboo es ön en d Schweiz aasässije Vluchjesellschaff met Setz ä Le Grand-Saconnex. Nodäm d Swisss em Sommer 2003 d Vleujele jesträckt hod, vonge anger kleng Jesellschaffte neu a. Dozo jehood och d Baboo Airways, di mä met enn Dash 8 Q tösche Genf un Lugano dreimol dr Daach hin- un hervlooch. Di hodde sö ävver van d Cirrus Airlines jelinnt. Dat wood em Aprel 2004 angisch, als sö zo ön eeje Dash-8-315 koom. Dodörch woch öt möjelich, d Städt Venedich, St. Tropez un Prag en dr Vluchplan opzönämme. En Kooperatiun met Darwin Airline wood d Streck va Genf no Lugano bedrevve. Baboo joov em November 2010 bekannd, dat d eeje Strecke va Darwin Airline övvernomme wäde. Da Naam Baboo bleed erhalde. Baboo had 5 Vluchzeuje. Öt send zwei Bombardier Dash 8Q-400 suwi drei Embraer 190. Opjrond van d Kooperatiun met Darwin Airlines wäde mä no di zwei Propellervluchzeuge jenotzt. D Medie övver öt Zösammewerke (ä französisch) D Siij van Baboo"}
{"id": "524617", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Wostoksee es dr jrüützde See, dä onger öt Iiß van d Antarktis litt. Hä es en ön Deepde va 3.700 bes 4.100 m z vänge. Dr Wostoksee had normal „Sösswasser“ un kee Salzwasser. At öm 1950 hod mo aajenomme, dat önö See deep onger öt Iiß jitt ääver bewiise kutt mo dat isch 1974 dörch Radar bewesse wade. 1996 woch mo sich janz secher. Opjrond va sing Deepde onger öt Iiß es dä See möjerlicherwiiß dr orsprönglichste See, dä mö op Ääd jitt. Dat hä trotz sing Temperatur va -3 ° C net zojevroore es. litt dora, dat dr Drock beij 30 – 40 Megapascal litt. Als mo övver dr Wostoksee aavong, ö Louch z boohre, öm no d See z söcke, hood mo 60 Meter ööver öt Wasser op. Öt bestäng d Jevaahr, dat dat Wasser Öl van d Boohrspetz aavkräät. Watt ävver secher woch, es, dat dat Iiß kott övver d Flüssichkeet ke Salz met entheld. Dat Alder van dr Wostoksee weed op onjeväär 420.000 Joohr jeschätzd. Wesseschafftler us Dütschland un Russland un Japan"}
{"id": "524618", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Szentborbás es ö Dörp em Bözirk Somogy, dä ä Unjarn litt. Ä Szentborbás wonnde em Joohr 2004 138 Mänsche. Beij ön Jrüüde va 7,47 km² wore dat 18,47 Persune op dr Kwadratkilometer. Ön Strooßekaad va Unjarn"}
{"id": "524619", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Darwin Airline SA es ön Vluchjesellschaff us d Schweiz. Hörö Setz es dr Vluchhafe Lugano. D Jesellschaff stammd us öt Joohr 2003, vorusachd dodörch, dat d Vluchjesellschaff Swiss Lugano us öt Streckenetz jestreche hod. Öt duurde ävver bes zm 28. Juli 2004, iih öt ischde Vluchzeuch van d Darwin Airline vam Boohm aavhoff. Darwin Airline vlütt nationale un enternationale Vluchhäfe a. Öt send Cagliari, Olbia, Rom, Bern, Genf, Lugano, Zürich un London. Em November 2010 wood metjedeeld, dat Darwin Airline d Jesellschaff Baboo övvernemmt, wobeij dä Naam va Baboo erhalde bliive weed. Darwin Airline vlüd met 12 Vluchzeuje. Öt send alles Saab 2000. Övver Darwin Airline en d Ziidung vam 25. November 2010 (italienisch) ch-aviation.ch – D Vluchzeuge van d Darwin Airline D Siij va Darwin Airlines"}
{"id": "524918", "contents": "Samtkrage es en Schabäuche, dä uss einfache Korn met einem kleine Schoss \"Underberg\" ovvedrop besteht."}
{"id": "525004", "contents": "Der 25. Novemmber. Di usserjewönnliche Denge, di Saturnin Farandola erläävde wood em Joohr 1913 öt ischde mol jezeechd. Aavstämmung vöör mi Autonomi va Jrönland em Joohr 2008. Johannes XXIII. wood em Joohr 1881 jeboore. {{*| Barbara Pierce Bush un Jenna Bush woode em Joohr 1981 jeboore. {{*| Carl Friedrich Benz wood em Joohr 1844 jeboore."}
{"id": "525266", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Podolsk es ön Industriestadt un ö Vorwaltungcenter van d Bözirk Moskau Oblast ä Russland. Öt litt an dr Pakhra Floss, önö Nävvefloss van d Moskwa. Öt es d jrützde Stadt ä Moskau Oblast met em Joohr 2002 jezallde 180.963 Böwonner. 1989 wore öt noch 209.178 no 183.000 (1974), 129.000 (1959) und 72.000 em Joohr 1939. Dr Orsprong va Podolsk woch öt Dörp Podol dat em 18. Jahrhondöt zo öt Danilov Kluster ä Moskau. Dörch Katharina II. wood Podolsk em Joohr 1791 öt Stadträäth vorjävve woode. Zo di Zitt deelde mö ä Russland öt Land jraad ä Vorwaltungsbözirke en, ernannd Vorwaltunschefs un dobeij entstänge och neu Städt. Vöör d Russische Reovolutiun va 1917 woch Podolks enn van d jrützde Industriestädt va Russland. Su joov öt do ön Singer Fabrik, di Niihmaschine herstalld. D Ulyanov-Famelisch läävde ä Podolsk. Vladimir Lenin besood d Stadt o paar mol. Hä besooß do och önö klenge Landsetz un ön Hött. Em Joohr 1900 held Lenin ä Podolsk ö Treffe met d Sozialdemokrate us Moskau un anger Städt aav, domet sö häm beij d"}
{"id": "525289", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zo ö Erdbebe ä Christchurch koom öt am 22. Februar 2011. Öt erreichde ön Stärke va 6,3 op d Richterskala. Völl Hüüser en d neuseeländische Stadt Christchurch jänge dobeij kapott, un Dutzende Mänsche storve. At am 4. September 2010 koom öt zo ö Erdbebe. Öt erreichde hühtere Werte op d Richterskala, ävver dä Schade dörch dat Bebe va 2011 woch jrüüßer. Jrönd send dorä z söcke, dat öt Epizentrum, d Hauptstell van öt Bebe, en d Nöhde va Christchruch un net deep onger d Ääd loch. Usserdäm bebde d Ääd an önö Werkdach öm d Meddachszitt, dat heeschd zo ön Zitt, beij dr völl Lüüh op d Bee wore. Dat Erdbebe vam Februar 2011 es, su weed aajenomme, ö Nochbebe van dat vam 4. September. Ä beede Väll vorschobe sich Äädplaate, d Pazifische Plaat un d Australische Plaat. Am Daach no öt Bebe wood bekannd jejovve, dat 65 Mänsche öt Lääve vorloore, no 200 wood noch jesood. Wivöll Persune vorletzd woode wore, woos an dä Dach noch kenne. Ön jruuße Zaahl va Hüüser broch zösamme, wobeij besongisch"}
{"id": "525302", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Comares es ön Stadt un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Comares es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 28 Kilometer van d Provinzhauptstadt un 24 Kilometer va Vélez Málaga vott. 1420 Mänsche lääve do Wä ä Comares jeboore wood, dä weed Moriscosos jenannd. Websiij va Comares Comares Commons: Comares – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525318", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Cútar es ö Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Cútar es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 40 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 655 Mänsche lääve do Wä ä Cútar. Websiij va Cútar Cútar Commons: Cútar – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525319", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Macharaviaya es ö Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Macharaviaya es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 27 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 519 Mänsche lääve do Wä ä Macharaviaya jeboore wood. Websiij va Macharaviaya Macharaviaya"}
{"id": "525320", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Atajate es ön kleen Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Atajate es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 133 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 127 Mänsche lääve do Wä ä Atajate jeboore wood. Websiij va Atajate Atajate Commons: Atajate – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525321", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alpandeire es ö Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Alpandeire es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 121 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 270 Mänsche lääve do. Websiij va Alpandeire Alpandeire"}
{"id": "525322", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Igualeja es ö jrüüßer Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Igualeja es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 109 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 908 Mänsche lääve do. Websiij va Igualeja Igualeja"}
{"id": "525323", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Benamargosa es ö jrüüßer Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Benamargosa es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 47 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 1610 Mänsche lääve do. Websiij va Benamargosa Benamargosa Commons: Benamargosa – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525324", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Benamocarra es ön kleen Stadt un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Öt es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 35 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 3035 Mänsche lääve do. Websiij va Benamocarra Benamocarra Commons: Benamocarra – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525325", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Algarrobo es ö Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Algarrobo es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 38 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 6350 Mänsche lääve do. Websiij va Algarrobo Algarrobo"}
{"id": "525327", "contents": "Arriate es ö jrüüßer Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Arriate es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 122 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 4137 Mänsche lääve do. Websiij va Arriate Arriate Commons: Arriate – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525328", "contents": "Totalán es ö jrüüßer Dörp un Jemeende en d südspanische Provinz Málaga. Totalán es Deel van d autonome Jemeenschaff va Andalusie. Öt litt onjeväär 22 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 737 Mänsche lääve do. Websiij va Totalán Totalán Commons: Totalán – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525350", "contents": "Dä Flochhaven Con Dao heiß op Vijätnameesesch Sân bay Con Dao, un op Änglesch Con Dao Airport. Dat ess ene Flochhaven en de Nöhde vun dä Shtadt Co Ong en Ba Ria-Vung Tau, de Provins janz em Sööde vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess VCS. Dä ICAO Kood fö_dä Flochhaven ess VVCS."}
{"id": "525351", "contents": "Flochhaven Da Nang Sân bay Đa Nang, Da Nang International Airport ess en Flochhaven en Da Nang, Da Nang, ess_en Provins vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess DAD."}
{"id": "525388", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Beij öt Sendai-Ärdbebe va 2011 handelnde öt sich öm ee van d schwötzde Ärdbebe, di mo je jemeiße had. Am 11. Määz 2011 waggelnde d Ääd onjeväär 130 km vöör d japanische Stadt Sendai. Jemeiße wood ön Stärke van öt Bebe, di beij 8,9 op d Richterskala loch. Öt wood vassjestalld, dat dat Ärdbebe en ön Deepde va 24 - 25 km stattvong. Dat Waggele van d Ääd kutt ä janz Japan vassjestalld wäde. A Land wood noch ön Stärke va 7 jemeiße. Völl Huuser un Fabrikke jänge kapott övv brannte aav. Dörch dat Ärdbebe entstäng ön jruuße Wasserwell, önö Tsunami, dä ön bes zo 10 Meter huch Wasserwand jäje d Köste van d japanische Insel deude. 700 Kilometer pro Stond woch di flott. Besongisch schwoch jetroffe wood d Stadt Sendai, di zm jruuße Deel kapott jemaad wood. Vöör Japan stüsse vorschiedene Äädplaate opee. Do treffe sich di Pazifische- un d Nordamerikanische Plaat, wobeij Spannunge opträäne. 83 mm maad dat öt Joohr us. Önö Jraav, dr Japanjraav, entstäng. Löse sich di Spannunge op, ruggeld d Ääd, watt"}
{"id": "525424", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) German Sky Airlines es ön dütsche Vluchjesellschaff met Setz ä Düsseldörp. Met German Sky Airlines jäng öt em Joohr 2004 los, als d Firma d Möjelichkeet boon, Reise z buche. Dat ändernde sich em Aujust 2010, als so ö eeje Vluchzeuch koovde. Vam November 2010 a dorv d Jesellschaff domet Lüüh fleeje. Öt Luftfahrt-Bundesamt joov jrön Lett. Op d Vluchsching erkennd mo sö an öt Zeeche GHY. German Sky Airlines jehüüd zo d türkische Turistejrupp Kayi Group. Dat bedüüd, da töt onaavhängich van dr dütsche Maat och en d Türkei Jeschäfte maad. Em Oktober 2010 besoss German Sky Airlines mä ee Vluchzeuch, ön 10,6 Joohr ald Boeing 737-800. D Siij van German Sky Airlines"}
{"id": "525426", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jatropha es ön Zoot Struch övv Boohm, di zo d Planzefamelisch Euphorbiaceae jehüüd. Wi anger Metjledder van d Euphorbiaceae enthalde och Jatropha-Planze Jeff. Nojewesse wood Lektin, Pharbol un Trypsin. Drei Some van Jatropha reiche us, öm ön Persun öm z brenge. Dobeij es öt möjelich, dat Jeff dörch d Hutt op z nemme. Em Joohr 2005 wood d Planz opjrond van hör Jeftichkeet vorboone. Va Jatropha wend 170 Zoote bekannd. Jatropha"}
{"id": "525428", "contents": "De Wikipedia es e frei un offe Nokixel em Opbou, en över 250 Sprooche Jeede Eijn kann medmaache un sing Weße opschrieve. Ed eß och för Jeede do för dren ze Lässe, et koßß nix. De jannzen Inhallde shtonn unger dä GNU Lizenz för fräje Dokumentation un sin domet för jeede Minsch zojänglish, för wat hä domet maache well. En Wikipedia jidd et ald en vell Sproche, un et wääde noch emme mie. Wer en Wikipedia en en neu Sproch hann will, die et no nit jitt, der schläät die vür op de Wiki-Websigg meta:Requests_for_new_languages (op änglesh) un sök sich jenooch Lück zesamme, die metmaache wolle un do ungerschrieve donn. De Wikkimedija Shtėfftůng (op änglesh) De MediaWikki ßöffwäer (op änglesh)"}
{"id": "525429", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Bejreff, dat eß su ze_saare Dä Senn fun jät Kloorem, fun enne Saach, zem Bëijspöll wad e Woot bedygge dëijdt, dat Prinzip odde Alljemëijnfall fun ennem Dėnge. Et hängk me „bejriife“ zeamme, dat Woot kydd_ussem Meddelhuhdöütsche, woh mer „begrif“ oddo „begrifunge“ jesaat hät. Jenou jenůmme jidd et e paa ungescheedlijje Bejreffe fun „Bejreff“, di mor wall ëkßtra ëkßplezėere moß."}
{"id": "525431", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Stėchwoot widd_e beßje ungeschiidlish jesinn, jee noo_dämm in wat förr_ennem Zosammehang mer_et bruch. 1. Beim Tiatershpelle do iß da e Woot wenn dat Eijner op de Büün passend säät, dann weed ene Andere do drop automaatish in singe Roll irrjendjett jannz beshtemmptes dunn, dat han se schwer enntränniert. E Beishpill: In dämm Stöck Dä Wiiße Oohß em Schniishtorm, saarenß dä Comte Bieß de Marque, dä setz en Iiwishkeijd en der Dekkorazjoon eröm weijl_e vunn do optredde moßß. Do ess_et wärrəm unn duußter unn mer küünnt noh aan_et Ėnnschloofe kumme. Ävver in dämm Oureblekk, wo hä sing Shtechwoot hüürt — dä Mooler Bleumisch kriisch_op_de Büün „Moßtert? Minge schööne Moßtert!?“ — do weed der hinger de Büün hellwaach unn weed tirekk in Jedannke zälle: „Ein, Zweij, Dreij, Zack!“ un weed de Düür oprieße — womit he singen Opptritt op die Büün hätt — un zwa jannz jennau in demm Mommennt, wo dä Mooler Bleumish met däm Billd en de eijne Hannd_un däm Pott Mostert inn de andere Hannt, op dä Leijder et Övverjeweesh krääje hätt — un eraff krach. Su shteijt dä Comte Bieß de Marque esu"}
{"id": "525432", "contents": "Et WiKoelsch woo dä Fosooch un en Demo dat en Wikipedia en de ripoarėsch Sprooche löüf. Et woo och dä Fürjängo fu de Wikipedia fö de ripoarėsch Sprooche. Project:Shtatißtik Project:Archiv Project:Unz Jlooreijsche! Verjangenheijdt. Et Nöüßte fun de Ripoarisch Wikkipedija Metawikki"}
{"id": "525434", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Concepción es ön Stadt van em Joohr 2002 onjeväär 216061 Bewonner. Öt litt em Süde va Chile. Wo iss dat jenau ? 36° 49' 41.5\" S ; 73° 03' 04\" W Wie huh lischt dat ? 12 m ü. NN Wie jrooß iss dat ? 222 km2 Wi vill Lück wohne da ? 292 589 (2006) Lück pro Quadraatkillemeter : 1 318 Lück pro km2 Concepción had met d Universidad de Concepción ön Universität met 25.000 Studente. En de Stadt Concepción jidd_et ene Fooßballverein, dä Club Deportes Concepción, Club Deportes Fernandez Vial und Club Deportes Universidad de Concepción. Wappe va Concepción Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile, Greenwood Press John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America, Geological Society of America, v.28 Commons: Concepción – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Websiij van d Stadt {es}"}
{"id": "525436", "contents": "Der 26. Juuni. Hillije: Johannes unn Paul Katrin Heß weed em Joohr 1985 jeboore. Gabi Pauli wood em Joohr 1957 jeboore."}
{"id": "525437", "contents": "Öt Janneken Pis wood opjestald. D Simpsons entstönd. D Federation of Canadian Naturists weed jejründ. Ä Stolbersch weed d Ketschebursch Brouwerei zojömaat. Dr Jlükol em Wing Skandal Öt Trio Josef, Jupp un Jüppche weed jejründ."}
{"id": "525439", "contents": "D Ketschenburg Brouwerei vängd öt Brouwe a."}
{"id": "525440", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wikimedia Commons eß en Webßajt med enner Sammlung, ennem Repository, fun elektronische Bellder, Filləmsher un Töhn, un esu jët en dä Aat, di jeeder_Ëijn frëij bruche darrəf. Se sinn doför jedaach, en annder Projäkte enjesätz zw wääde. Entweeder wääde se folėngk, odder op annder Websigge kopeet. De Wikimedia Stiftung bedriif dä ßööver för de Wikimedia Commons. Jeede darrəf sesh do aanmällde un sing ëijen Krejazjoohne do op_laade. Hä moßß se dann ävver och fö_de jannze Wällt zor Forfööjung shtälle. Wikimedia Commons"}
{"id": "525441", "contents": "Am 25. November vängd d Aavstämmung vöör mi Autonomi va Jrönland a. 4 US_Hubschrauber beschösse am 27. Oktober d Stadt Abu Kamal. Waahle op Sark em Joohr 2008 send d ischde, di di Insel aavhäld. D Parlamentswaahle ä Kuwait em Joohr 2008 am 17. Mai send vörjetrocke neuwaahle. D indische Mondsond Chandrayaan 1 start am 22. Oktober zm Mond. Anschlaach ä Peshawar am 5. Dezember 2008 Anschlääch va Jaipur am 13. Mai 2008 Dr Vulkan Chaitén brecht am 2. Mai us. Aavsturz van ön Antonow 32 van d Equatorian Guinea National Guard am 16. Aprel. D Orjanisatiun FEMEN weed am 11. Aprel jejründ. Aavstorz van ö Fluchzeuch van d Hewa Bora Airways am 15. Aprel. Spanair Vluch JK 5022 stürzd am 20. Aujust aav. Anschlääch ä Bombei am 26. November 2008"}
{"id": "525442", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525443", "contents": "Jrönland weed ön Provinz va Dänemark. . Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 … de … 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er, 1980-er, 1990-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525444", "contents": "Öt Läddche The Ballad of Lucy Jordan kütt öruss."}
{"id": "525446", "contents": "Dä sibbenunzvantßishßdte Oktoober. 4 US-Hubschrauber beschösse Abu Kamal em Joohr 2008. Commons: 27. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525447", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Kärkraftwerk Fukushima-Daiichi (福島第一原子力発電所), es ee van d jrützde Kärkraftwerke, dat ä Japan stehd. Öt litt onjeväär 250 Kilometer nördlich va Tokio en d derekte Nöhde van dr Stelle Ozean. Öt Kärkraftwerk Fukushima-Daini es 12 km va do vott. Eejedömmer va Fukushima I es Tōkyō Denryoku, önö Enerjilevverant. Dörch öt Sendai-Ärdbebe va 2011 koom öt zo ön Reih va Onväll met Explosiune un Vreisetzung va radioaktive Stöpp. Ä Fukushima I stönd 6 Reaktore op ä Jebiit va ca. 3,5 km². Öt wood övverlaad, önö Deel van d Anlach stell z lääje. Stattdesse vorlängernde mo d Laufzitt öm zosätzliche 10 Joohr. Em Joohr 2002 veel öt Kärkraftwerk op, als öruss koom, dat Berichte övver d Secherheet jefälschd woode wore. Alles mood neu jepröfd wäde. Am 16. Mai leef ön Reaktor wärm aa. Zosätzlich stäng en d Ziidung, dat dr Bouw va 2 zosätzliche Reaktore vorschobe woode woch. Onväll, di vörkomme wore, sollte dodörch vortuschd wäde. No öt Ärdbebe va 11. Määz 2011 koom öt zo ön Serisch va Störunge. Öt vong domet a, dat d Köhlung ussveel, d"}
{"id": "525450", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Öcher Platt weed jemullt in Oche. Et hätt ene nidderrheijnische Singsang, äwwer et eßß en ripoarisch Sprooch. Holland eßß noh, dröm jitt et holländische Ußdröck em Öcher Platt. Jätt besonderet eßß dä Nominativus absolutus. De Öcher Dialäkkspezijaliste schrieven et Öcher, mer säät äwwer Öscher. Dr. Karl Allgaier, Jutta Baumschulte, Meinolf Baumschulte, Richard Wolfgarten: Aachener Dialekt - Wortschatz, Öcher Platt - Hochdeutsch und Hochdeutsch - Öcher Platt. Öcher Platt e.V. Oche, 2000. Adolf Steins: Grammatik des Aachener Dialekts. Herausgegeben von Klaus-Peter Lange. Rheinisches Archiv Band 141. Böhlau-Verlag, Kölle, Weimar, Wien, 1998. ISBN 3-412-07698-8 Prof. Dr. Will Herrmanns: Aachener Sprachschatz. Wörterbuch der Aachener Mundart. Beiträge zur Kultur- und Wirtschaftsgeschichte Aachens und Seiner Umgebung, Band 1. Im Auftrag des Vereins „Öcher Platt“ für den Druck überarbeitet und herausgegeben von Dr. Rudolf Lantin. Verlag J. A. Mayer, 1970. ISBN 3-87519-011-4 de Swadesh Lėßß för et Öcher Platt de Wenker Säz em Öcher Platt de Sigge op Öcher Platt Oecher-platt.de"}
{"id": "525456", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Föör Pannekoche säät mer och Eijekooche. Dat eßß jätt för ze äßße, watt mer op dor janze Welt kennt. Dozoh verklopp me Eijer, Mäll, un Milesch zo_nem jlatte flössije Dejsch, deet en Pries Salz un Zucke dobeij, un back dat Janze joldjelev en_e_ner jefettete Pann ußß. Wenn dä Kooche ußß de Pann kütt, deet me_en met Puderzucke, Marmelaat ode söößem Sirup op dor Desch. En Holland eßß dä Pannenkoek en Nazijonaljereesch un mer kann_et en jeder Weetschaff met divärrse Beläsch (Zucke un Zimp, Äppel, Ahornsirup) äßße. En besondere Spezijalität senn rheijnische Appelkööjelsche. Dat es unjefähr dä jliche Dejsch wie beijm Pannekooche, nur deet me noch jätt Häff un kleijgefitschte Äppel ode ander Oppß (z. B. Kiersche, Proumme, Wollbere) een d'r Dejsch. Commons: Pancake – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525458", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Unger Fitschbunne versteht me em Rhingland kleen jefitschte, längs jeschnibbelte grööne Bunn, jekoch met_ener decken Schief durchwaasenem Speck. Affjefeinert witt dat janze met Bounnekrouck un sößsuurem Appelputsch. Dohzo serviert me \"neue Ääpel\" (Äärdääpel), die em Juli / Aujuss zor jlichen Zick rief sen, wie die grööne Bounne. En Norddeutschland et dat Sommerjereesch als Birre, Bounne un Speck bekannt."}
{"id": "525459", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Kölsch (ussjesproche: [kœɫːɕ]), och Kölsch Platt ([kœɫːɕ pɫat]) ess en Variant vun de ripuarische Dialekte, die en Kölle un em Land dröm eröm jesproche, un noh Anzahl an Minsche, die et kalle, ess et Kölsche die jrößte Variant vum Ripuarische. Zesamme mem Mosellfränkische un mem Luxemburjische jehööt et Ripuarische un deshalv et Kölsche zom Mettelfränkische, dat sich en Düsseldorf vum Nidderfränkische avjrenz. Ähnlichkeite jitt et selvsverständlich zwesche dem Kölsche un dem Deutsche, ävver och dem Franzüsische un Wallunische (vör allem phonetisch), dem Englische, dem Pälzische, un dem Holländische (vör allem in dä Kattejrie jrammatisch). Obwohl Kölsch vum Minsch zom Minsch e bessje ändere kann, dä et kallt, ess et mieh odder winnijer mööchlich ze sage, ov mer Kölsch kallt odder nit, weil et en de miehste Aspekte jenau bestemmp es. Ie dat Kölle jejründt un en Stadt wor, han de Minsche, wo dann Kölsche druss jewoode sin als ens de Schnüs jeschwadt. De Römer han dann de Stadt jejründt, un eets en oppidum ubiorum, un dann en Colonia (Kollenie) met Aldaa druss jemaat. Domet kome e paar Wööt Lateinisch en dä Kölsche ihr Sproch erin, die"}
{"id": "525460", "contents": "Küppers Kölsch wor e Kölsch, dat von de Wicküler-Brauerei en Wuppertal jebraut wudde eß. Späder sen di ävver extra för dat Kölsch ze bräue noh Kölle jetrokke un han en dä Stadt enne quasi Afflääje jejröndt, de Küppers Kölsch GmbH. Dä Här Küpper wohr eets dä Fokoufsleijder fun Wicküler för der Rhing un wohd dann der Baaß en Kölle. Et jeng dröm, dat de enjesëße Kölsch Bräuer för Jereesch jejange woohre un saate: „Allëijn med däm Wasser fun Kölle kam_mer Kölsch bräue. Dat Küppers es ja këij Kölsch, un soll och nit esu hëijße dörrve.“ En de Läde un aan de Büdshe kunnt mer övverall Küppers han, un med „Wicküler Küppers Kölsch, weil es so bekömmlich ist“ un „Küppers Kölsch es esu joot, wie enn eijene Köbes em Huß“ Plakate wohr de jannze Shtadt zojeplaßtert. Ävver fill Lück maahte enne klore Ongerscheed: „Dommer ens en Fläsch Bier“ — „Kölsch? Alt? Pils?“ — „Kölsch nattörlesch“ — „Ha_sch keij nieh do. Nur Küppers.“ Dat wohr nit sellde. Domed ed sech och bestemmp „Kölsch“ nänne dorref, wood de Konsärve Fabrek Libbys jekouf un platt jemaat. Esu joohv et kei Büxe Mellsch mieh us Kölle, ävver Küppers Kölsch. Drißßisch Joohr spääder hät dä Küppers"}
{"id": "525463", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bönnsch, dat ess die Sprooch, die rond öm Bonn jesproche wierd. Et ess eng mem Kölsch verwandt, ävve net jlich. Die Bönnsche spreche mieh su ene Singsang un jebruche jet andere Wördt als die Kölsche. Bönnsch ess ene Dialek vom Ripuarisch, dat zo dä meddelfränkische Sproche jehürt. Et wierd de Rhing erop onjefähr bis Linz am Rhing jesproche. Punk 1: Dä Kölsche sät heijße, loufe, jlaüve. Dä Bönnsche määt et sich jet leechte un säät: heeße, loofe, jlööve. Uss dä kölsche Zweikläng werde en Bonn lange Vokale. Punk 2: Dä Kölsche säät Veedel, Woosch, Wööschje. Vom Huhdeutsch wesse me ävve, dat en su Wördche eijentlich e „r“ erin moss. Dä Bönnsche hält sich dran un säät: Vierdel, Wursch, Würschje. Dat moss me ävve richtich usspreche. Net: Virrrdel, Wurrrsch, Würrrschje, sondern: Vi-edel, Wu-esch, Wü-eschje. Janz weech, alsu e „r“, dat me kaum hürt. Punk 3: Wenn dä Kölsche bei de Woosch e „r“ verschlamp, denk sich dä Bönnsche: Dat könne me att lang, un verschlamp sing „r“ am Engk von e'nem Wordt. Zom Beispill: En Kölle jit et e Mädche un zwei Mädcher. En Bonn: e Mädche un – zwei"}
{"id": "525465", "contents": "Der aachzeente Meij. Öt Ongerneehme Rhingübung vängd em Joohr 1941 a. Dominik Brunner weed em Joohr 1959 jeboore. Adolf Rübe weed em Joohr 1896 jeboore. Johannes Paul II. weed em Joohr 1920 jeboore. Caroline Bonaparte stervd em Joohr 1839. Fanny Cogan stervd em Joohr 1929."}
{"id": "525466", "contents": "Dä Film Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin wood jedriihnd Adolf Rübe weed am 18. Mai jeboore. Öt Wienges maad op."}
{"id": "525468", "contents": "Der Drette Novemmber. Friedrich Karl Waechter wood em Joohr 1937 jeboore. Beij d Aktiun Erntefess sterve em Joohr 1943 övver 42.000 Mensche. Alfred Ittner stervd em Joohr 1976. Henri Matisse stervd em Joohr 1954."}
{"id": "525469", "contents": "Öt Konzentratiunslajer Vught wood am 5. Januar vädisch. Öt Jetto Minsk wood am 21. Oktober opjelößd."}
{"id": "525470", "contents": "Der zehnte Sepptämmber. Al St. John weed em Joohr 1893 jeboore. Commons: 10. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525472", "contents": "Em jrejorjanėshe Kallendor fum Jrejor un och vum Cäsar, dä Julijanesche, jidddet en Institution, dat es dat Schalldjoohr. Eijnmol en 4 Joohre eß 1 Joohr öm 1 Taach längor wi söns. Dat es, öm der Sonnelouf öm de Äöd un de Daare, wo de Ääd sesh 1 mol ömdriht, zo samme zo brenge. Et eß nämlj enne Feedeldaach mieh em Joohr, etwoh. Di maache dann alle 4 Joohre enne folle Daach un dä weed em jecke Fäbrowa aanjehange, wannet esu wick öß. Dat Johr met däm Daach mieh, dat nänt mer e SchalldtJoohr, un de andere nit. Dr 29. Fäbrowa heiß dröm och dr Schaltdaach, wannet inn jitt."}
{"id": "525474", "contents": "Ludwig Erhard wood Bundeskanzler."}
{"id": "525475", "contents": "Albert Einstein wood em Joohr 1879 jeboore. Monica Mayhem wood em Joohr 1978 jeboore. Einhard stervd em Joohr 840."}
{"id": "525477", "contents": "D ischde Opvührung van D Schünnö un öt Biiß es em Joohr 1994. Albert Einstein stervd em Joohr 1955. Juan Félix Sánchez stervd em Joohr 1997."}
{"id": "525480", "contents": "Der zvanzishßte Meij. {{*| Alexei Andrejewitsch Tupolew weed em Joohr 1925 jeboore. {{†| Christoph Kolumbus stervd em Joohr 1506."}
{"id": "525482", "contents": "Der zwölləfte Meij. Dä Film Mr. Flip kütt em Joohr 1909 en d Kinos. Alexei Andrejewitsch Tupolew stervd em Joohr 2001. Irena Sendler stervd em Joohr 2008."}
{"id": "525483", "contents": "Anschlääch vam 11. September 2001 D ischde Vahrd van d Euregiobaahn. † Alexei Andrejewitsch Tupolew stervd am 12. Mai."}
{"id": "525484", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Als en dütsche Sprooch deiht mer en de Weßeschaff övver de Sprooche jeede uß enen jannze Pöngel fun de weßßjerrmaanische Sprooche klaßėfezėere. Dohzoh jenüüre Dousende vun de dütsche Dijalëkte, och de ripoaresche, de friisėsche, de bairėsche un vill mieh. De em Momang miihtß jekallte dütsche Sprooch es et su jenannte Standat-Dütsch, o koot „Dütsch“, woh mer em Vollek och „Huhdütsch“ för säät, och wann dat för dä Weßeschaffle jët ärsh unjenou dohää kütt, weil dä onger de huhdütsche Sprooche widder ene jannz Knubbel dütsch Sprooche vershteiht. Dütsche Sprooche schwaadt mer en Dütschland, Österrich, Liechtenstein, Luxembursch, Deijle vun dä Schweijz, Namibia, Italie, Bellje un Dänemarrek, un en de EU, och emmer als Ampssprooche. Nit amplesch jidd_et zehouf dütsche Sprooche övverall, bahl en jedem zwette Land op de Ääd kam_mer ein fenge. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525485", "contents": "Dä tßwäijte Novemmber. Allersiele Warren G. Harding weed em Joohr 1865 jeboore."}
{"id": "525486", "contents": "Et jid ene jantse houfe sönderfäl met kalländere un dänne iir ungosheed un ömshtälleräije. Et jov keij Joohr Null. Noh däm Joohr 1 vüür Christos koom direk et Johr 1 Anno Domini — wat nattüülish Qwatsch_eß, dänn in dää Zick hätt mer_esu noch jaa nit jezallt. Ußßerdämm iß Jesus hööxwaasheijnish eets öm dreij noh Christus jeboore woode. Andere sare 5 vüür Christus. Allso mer weijß et nidd_esu_rääsh. Ussnaame daare woaren'de 05. Oktoober beß op de 14. Oktoober — die Dare joav'et miehtßtens eejnfach nit. Schweede, Finnlant, un Russlannt hatten'ze ävver doch. Em Joa 1582 wood'ä jregorijanische kallendo vun Paps Jrejor XIII. ußjedaach un injezäts. Hä vullt vidder de Sonnevende un de Daachs- und Naachtsjishe med_em kalländo un dem dattum en do trett kumme looße. Jääjenövver do astronomische zick woo dat ussenannder — mer hätt öm de zeen schalltjoare zick Kristi Jebuot ußloase mösse, wat mer ävvo nom julijanische kallendo nit jedonn hatt. Dat woot jets noajehollt, dröm kom noa däm 04. Oktoober direk dä 15. Oktoober. Deshalev fählen och zeen Daach en däm Joor. De Wochedaare wooten ävver övverall akkeraat wigger jezallt. Ene deijl vun de wellt dä nit katoolisch woa, hätt et ävver nit metjemaat: Schveede, Finnlant, un Rußßlant"}
{"id": "525490", "contents": "Der Fünefte Dezember. Anschlaach ä Peshawar am 5. Dezember 2008 Johannes Heesters wood em Joohr 1903 jeboore. Amy Acker wood em Joohr 1976 jeboore. Keri Lynn Hilson wood em Joohr 1982 jeboore. Gerhard Romilian von Kalcheim wood em Joohr 1589 jeboore. Alexius II. stervd em Joohr 2008. Johann Chrysostom Wolfgang Amadeus Mozart stervd em Joohr 1791. Nelson Mandela stervd em Joohr 2013."}
{"id": "525491", "contents": "Öt weed aajevange, d Karakaya-Talsperr z bouwe. Öt ischde Oktoberfess va Cincinnati Dr Ala-Artscha-Nationalpark weed jejründ."}
{"id": "525494", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Shprooch (och Sprooch, Schprooch, shproach jeshrivve) is jätt, dat jeshproche weed. Ander saare, Shprooche weede jeshwaadt. Die Wikkipedija hee es for e Bëijshpill en der ripuarische Shprooch jeshriwwe, on et jitt och Wikkipedija's in andere Shprooche. De Weßßeschaff fun de Shprooche säädt, mer hann minnßtenß jood övver 8600 Shprooche op der Wälldt, andere kalle sujaa fun 35 000 udder noch mieh Shprooche. Shprooche deene der Vershtändejong. Eine säät jätt, ene ander vershteiht dat, un kann och jätt domet aanfange. Esu fungkßeneet dat met dä Shprooche, un doh senn se och för jedaach. Mer scheck sesch beim Schwaade, Shriive, un esu, jäjesiggesh Enfommazjuhne hen un her, di en dä Shprooch ußjedröck wääde. De allermiehßte Shprooche deiht mer shwaade, un ene joode Deijl vun uns Shprooche kam_mer opschriive un domet och övver en lange Zick faßhallde. Ätlijje Shprooche han_er Jebääede udder Zeijshe, om sesh domet shtumm ußzedröcke. Shprooche hann enne Fürat an Wööt, wo drahn mer de ëijnzellne Shprooche äkänne kann. För jewööhnlesch deiht mer en Reih vun dä Wööt henger enander hange beim Kalle, un beldt esu ene Saz en dä Shprooch. Doför, wi mer dat"}
{"id": "525496", "contents": "Dä drissichste Novämber eß dä läzte Dach em Novvemmber. Anine Bing weed em Joohr 1982 jeboore."}
{"id": "525497", "contents": "Helmut Kohl wood Bundeskanzler. . Commons: 1982 – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525498", "contents": "Dä vierunzwanzichste Novemmber {{*| Anna Ans Polak wood em Joohr 1906 jeboore. {{†| Vannozza dei Cattanei stervd em Joohr 1518."}
{"id": "525499", "contents": "Dä Film Am Sklaavemaad wood jedriihnd."}
{"id": "525501", "contents": "Opstand ä Carúpano am 4. Mai."}
{"id": "525502", "contents": "Dor ellefte Sepptämmber. Anschlääch vam 11. September 2001. George Irving stervd em Joohr 1961. Commons: 11. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525503", "contents": "Der drüxeente Meij. Anschlääch va Jaipur am 13. Mai 2008 August Emil Enna weed em Joohr 1859 jeboore. José Bello Lasierra wood em Joohr 1904 jeboore."}
{"id": "525504", "contents": "August Emil Enna weed am 13. Mai jeboore."}
{"id": "525505", "contents": "Dä dritte Aujußß. Anna-Maria Ravnopolska-Dean wood em Joohr 1960 jeboore. † August Emil Enna stervd em Joohr 1939."}
{"id": "525506", "contents": "Dr zweide Weltkresch brecht am 1. September us. † August Emil Enna stervd am 3. August. de Joohre … 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 … de … 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525509", "contents": "Ajaccio weed jejrönd Christoph Kolumbus erreicht met 3 Scheffe am 12. Oktober Amerika."}
{"id": "525510", "contents": "Dr Dütsche Kanal weed jebouwd. Dä Film Mr. Flip kütt am 12. Mai en d Kinos."}
{"id": "525511", "contents": "D Deutsche Demokratische Republik jeehd am 3. Oktober z äng. Thüringe kütt als Bundesland zo d Bundesrepublek Dütschland."}
{"id": "525512", "contents": "D ischde Ussjraavunge am Tempel Varnenum. 1907 entstong dr Bareschesser ä Bösbisch."}
{"id": "525513", "contents": "Der zwölvte Sepptämmber. Dat Musical The Black Crook wood em Joohr 1866 öt ischde Mol jezeechd. Nicola Panaro wood em Joohr 1968 jeboore. Alice Lake weed em Joohr 1895 jeboore. Dominik Brunner stervd em Joohr 2009. Commons: 12. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525514", "contents": "Als ischde Film entstäng d Stommfilm D Werkslüüh vorlosse öt Werk van Lumières. Jläbbisch wood am 9. August ön Stadt. D Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol weed vädich."}
{"id": "525515", "contents": "Dä fuffzente Novemmber. Johannes Kepler stervd em Joohr 1630. Alice Lake stervd em Joohr 1967. Claus Schenk Graf von Stauffenberg weed em Joohr 1907 jeboore. Heinrich von Müllenark wid im Joohr 1225 kölsche Äzbischop. Paps Johannes Paul II kütt noh Kölle. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525516", "contents": "Eurotransplant weed jejründ."}
{"id": "525518", "contents": "Der sibbenenzvanzishßte Juuli. Amoklouf va Jabukovac em Joohr 2007"}
{"id": "525519", "contents": "ITIL V3 kütt am 1. Juli öruss. Amoklouf va Jabukovac am 27. Juli."}
{"id": "525521", "contents": "Dä nüngenzwanzichste November. David Griffith weed em Joohr 1800 jeboore. Friedrich Zelnik stervd em 1950."}
{"id": "525522", "contents": "Dat Joohr 1800 hätt 365 Daare jehatt, et eß näämlish keijn Schalltjoohr jewääse. Caroline Bonaparte hiirod. David Griffith weed am 29. Novemmber jeboore."}
{"id": "525523", "contents": "Der ëijnunzvanzishßte Meij. Anika Moa weed em Joohr 1980 jeboore. Albrecht Dürer wood em Joohr 1471 jeboore. Ann Little stervd em Joohr 1984."}
{"id": "525524", "contents": "Simbabwe wood onaavhängich. D Nederlandse Taalunie wood am 9. September jeschlooße. People for the Ethical Treatment of Animals weed jejründ."}
{"id": "525531", "contents": "Mona Lisa eß: e berühmp Jemäldö fun em Leonardo da Vinci, → Mona Lisa (Beld) un och en Sändong em Zwätte Dütsche Färnsehje, → Mona Lisa (ZDF)"}
{"id": "525538", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nordstar es ön Vluchjesellschaff us Russland. Sö had hörö Setz an dr Vluchhafe va Norilsk. Nordstar vong am 16. Juni 2009 a. Damols hodde Lüüh met jenoch Jeld us Norilsk va Sterling Airlines un TUIfly 3 Boeing 737-800 övvernomme. 2010 koome 2 zosätzliche Boeing 737-800, di vreuer vöör TUIfly vloore, dozo. En dat Joohr wood och önö Vordrach met KrasAvia ongerzeechned. Dorä stäng, dat va 2011 a, ön neu Vluchjesellschaff jejründ wäde soll, dörö Setz ä Krasnojarsk se soll. Wä en ö Vluchzeuch va Nordstar vlütt, dä kann domet no Montenegro övv Ägypte vleeje. Ävver och Städt ä Russland stönd op dr Plan. Em Määz 2011 besoss Nordstar nävver 6 Boeing 737-800 (enn, di va Ryanair stammde, parkt ä Irland) enn ATR42-500. Siij van d Vluchjesellschaff Övver d neu jejründ Jesellschaff"}
{"id": "525542", "contents": "Dä Moondach, Monndach, oddo Mandach eß dä eezde Daach enn_dor Woch. Ed_eß de eezde Ärrbedsdaach enn_dor Woch för de miißte Minsche. Bëij de aale Järmaane woo hä däm Moond singe Daach, dä och enne Jott wooh."}
{"id": "525543", "contents": "Dä Dinnßdaach, oddo Dinsdag eß dä zwëijte Daach enn_dor Woch. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525544", "contents": "Dä Mettwoch, Medvoch, oddo Wuunßdaach eß dä dette Daach enn_dor Woch. Ed eß enne hallve oddor jannze fräije Daach för de miißte Ääzde. Bëij de aale Järmaane woo hä däm Jott Wodan singe Daach."}
{"id": "525545", "contents": "Dä Dunnerßdaach, Důnnoßdaach, oddo Donnerstag eß enne Daach enn_dor Woch. Ed_eß fö_jewöönlėsh_enne Ärrbedsdaach för de Minsche. Bëij de aale Järmaane woo hä däm Dunner oddo Donar singe Daach, dä och enne Jott wooh. Em Norrde wood hä och Thor jenanndt. Alld de aale Jrishe un de Römer hann dä Daach noh dänne ierem Zeus oddo Juppito benannd_un et weed wall esu jewääse sinn, dat de Järmaane do ëijnfach noh de Roll fun däm Jott en ier Shprooche övversaz hann. Ed_jidd_e_paa shpezjälle Dunnoßtaare em Joohr: Dä eetßte Dunnostag em Joor bestemmp, wann bëij_onz_de eezte Kalländowoch jezallt weed. Op Wieverfaßtelovend jëijdt dä Faßteleer reshtesh loßß. Dä Jröndonnoßtaach lügg_de Truuerzigg_en de Kaarwoch enn. Hemmelfaat eß Fattodaach, un_dat emmer obb_ennem Dunnoßdaach. Ußßodämm kënndt_mer en Döütschland noch dä Lange Donnersdag fum Ladeschloß. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525546", "contents": "Dä Friidaach eß dä fönnefte Daach enn_enner Woch. Ed_eß dä läzde Arbäjzdaach för de miißte Lück. Öff weet ald am frööje Nommentaach schloßjemaat un en dä Fiier Oovendt jejange. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525547", "contents": "Dä Sammpßtaach oddor Sambsdaach eß dä säkßte Daach enn dor Woch. Ed ess enne Fierdaach oddor Fräj för de miißte Lück bäj uns em landt. Oßßjenůmme Jeschäff, woh mer jät ennkoufe kann. Di hann ze ärbejde, ävver öff weet ald am frööje Nommentaach schloßjemaat un en dä Fiier Oovendt jejange. Ußßodämm kënndt mer en Döütschland noch dä Lange Samsdag fum Ladeschloß."}
{"id": "525550", "contents": "Dä Sunndaach, Sůndaach, oddo Sonndag eß dä lëzde Daach enn_dor Woch — mansch ëijne süüd_en och allß dä nůllte. Ed_eß de ëijnzijje jarranteete Fierdaach enn_dor Woch för de allo_miißte Minsche op dor Wälldt, och wann bëij onß en dä Jääjend fö_fille dä Sampßdaach och frëij_eß. Mer säät, dat et dä Daach woo, wo dor Härjott sich oßjeraudt hätt un de Schöönheijdt fun singe Wälldt jeneeße dääjt, di_je en dä Woch do_für jeschaffe hätt. Bëij de aale Järmaane woo hä dä Sunn iere Daach, di och als_enne Jott aanjesinn woor."}
{"id": "525551", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Wochedaach eß enne Daach fun der Woch. De Woche hann bëij ůnß sibbe Daare. Dat eß ävver och sönß woh op der Wält dor Vall. Drömm nemmp mer och aan, dat dat med dä sibbe Dääsh ald janns amm Aanfang fun der Minschhëijdt esu jemaat woode eß, un dat sesh do nix draan jeänndot hät, wie sesh de Minsche övver de Konntinännte fodeejlt han. Bëij onß sin de eezte fönnef Daare en der Woch de Wärrekdaare, der Samßdaach eß esu dozwesche un eß för de miihßte frëij, un der Sunndaach eß ėmmer enne frëije Daach. Dat kütt uß de Bibel, wo joh dren shtëijt, dat der leeve Jodd am sibbentde Daach noh dr Schöpfong eeds enß e Päußje jemaat hät, un dat sůll unsere Sunndaach sinn."}
{"id": "525552", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Oche is en Stadt im Wessusläufer vom Rhingland. Dä Dialekt es dat Öcher Platt, en ripuarisch Sproch med enem limburgische Klang, suh ene Singsang. Oche jehüürt äwwer klaar nohm Rhingland, zemaal dat Bier övverjäärisch unn hell es wie et Kölsch unn Bönnsch (dat Bier vum Nidderrhing es dunkel, Alt), un mer säät an Karneval Alaaf un net Helau wi zem Beispil in Düsseldorf. Oche liecht direk an dä Jränz zo Niederlande un Belje im su jenannte Driiländaeck, formal zesammejefass unger Euregio Maas-Rhein. Oche hätt e Teschnische Uni - RWTH Aachen - un diverse Fachhuhschulle. Dä beste Punk för över de Stadt ze luure iss dä Lousberch. Dat beröhmteste Deer in dä Stadt es dat Bahkauv. Jet tüppischet för ze Esse in Oche sinn dä Riisflaam unn de Printe. Drenke konnt ma fröher dat Degraa, hückzedaach jitt et nur noh Öcher Sproodel. Wischtije Lück en Oche sinn dä Noppeney unn dä Mullefluppet. Dom Roodhous Sank Foillan ( St. Fleng ) Marschiertor Ponttor Elisenbronnen Halleluja-Jasometer Backezahn Mulleklenkes"}
{"id": "525562", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Kölle heeß bes 1919 och Cöln, Cölln, janz fröher Colonia, unger de Römer CCAA affjekööz för Colonia Claudia Ara Agrippinensium, un op deutsch sarre_se Köln, op Nederlands un Flämesch Keulen, op Englesch un Franzüüsesch Cologne. Kölle es, op Bewonner un Jebeet betrocke, de veetjrüßte Stadt vun Deutschland un de jrüßte Stadt vun Noodrhing-Wäßßfaale. Em Meddelallder wooh Kölle noh Bewonner de jrüüßte Shtadd_en Europa. Kölle jilt weetschafflisch, kulturell, jeijstisch un historisch als de Houpstadt vum Rhingland un es en d'r Welt vür allem wääje singer 2000-jöhrigen Jescheesch, wäjen singem kulturell un architektonisch Erbe un singer ingernazjonal bekannte Veranshtalltunge bekannt. 1850 hätt de Enwohnerzahl zom ierschte Mol die Jrenz vun 100 000 överschritte, un Kölle wood zo'ner Jroßshtadt. Em November 2006 wore 991 500 Minnsche me'm eezte Wunnsetz en Kölle jemeldt. 2010 woodt Kölle dann engklich Millionestadt, mettlerwiel levve he fass 1,1 Millione Minsche. Dä Fooßballvoreijn vunn Kölle, datt eßß dä 1. FC Kölle. Et däjt evver noch mieh Fooßballvereijnsher jevve, wie de Fortuna Kölle. De Fortuna hätt och ens en d'r ierste Bonnesleja jespellt un zemlich lang en'e"}
{"id": "525563", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Kaschöttshe (oder ou Kaschott, vunn franz. Cachot) eß ëijendlijj_enn Kabuff wo mer_ëijne ennshpärre däät, dä me nit loufe jonn hann wulld, bëijm Kåmmißß. De Felldtjääjerre, also de Jjandarrmerii fun de Zalldaate, hatte och mobiil Kaschöttshe, vinnishßdenß bëij_de Franzuuse. Hügg weed e Funke_Kaschöttche em FasteloovenzZoch med_jefööert, dadd_eßß jäds_enne klëijne Waaren medd_ennem Klo dren. En Kaschöttsche eßß ou en klej Keßß för jet erinnzedonn."}
{"id": "525564", "contents": "Kävels es dat Platt vun Käävelaer zwesche däm ungere Rhing un de Maaß aan de Niers jelääje un als Wallfaahtßoot en de Wält bikannt. Dat kävelsche Heimatleed Wor hör ek t’hüß? wood jeschreve vum Theodor Bergmann, dä aam 29. Dezember 1868 jeboore woodt, un aam 17. Mai 1948 widder vun uns jejange es. Wor hör ek t’hüß? I. Wor hör ek t'hüß? - kent gej min Land? Gän Baerge schnejbelaeje, Gän driewend Waater träkt en Band Voerbej an groote Staeje: Dor, wo de Nirs doer't Flackland geht, Wor in den Baend et Maisüt steht, On wor de Keckfoars quakt in't Lüß, |: Dor hör ek t'hüß. :| II. Wor op de Hej de Loewrek sengt, Den Haas sprengt doer de Schmeele, Wor ons de ricke Sägen brengt De Aerbejshand voll Schweele, Wor in et Koarn de Klappros drömt, Van Fäld on Weije rond ömsömt, So frindlek röst et Burenhüß, |: Dor hör ek t'hüß. :| III. Wor gärn de Lüj en oapen Hand, in Not de Noaber reike, Voer Gott on Kerk on Vaderland Noch faas ston, as de Eike, Wor män'ge Drömer, män'ge Sock, So gut es, as den aandern ok, Wor sälde Strit on groot Gedrüß, |: Dor"}
{"id": "525565", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Eigelsteinpooz oddo Ëijelstëijnßpooz ess_en ahle Poods_en Kölle. Frööjer, avv_em_Meddelalldo, eß en dä kölsche Shtadtmor de Aijelstaijnßpooz dren jewääse. Hügk litt_se meddsen en der Shtadt en der Nöh fum Ebertplaz un esu joot wi_jam Ëngk fun enner schmaale Shtrohß, orrjinaal beß aan de römesche Shtadtmor, di der Ëijelstëijn hëijß. De Minsche mëijne och öff_di Pooz wän_se blohß „d'r Ëjelstëjn“ saare."}
{"id": "525566", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Ädappelschlott ode och Arpelschloott eßß en lekker Schlott ußß jekooch Ädäppele mieß med en Sooß ußß Majjo. Jitt och Lück di maache dat med en klaare Sooß ußß Eßßisch unn Ööl. Rinn mööte esuh unn esuh Jürksche unn Öllsche. Kannze äwwer rinndonn watt jrad do eßß, alsuh zem Beijspill Eijsche, Kaapere, Thonfisch unn esuh wigger."}
{"id": "525576", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Unge am Rhing litt di Seijdensthtadt Krievel. En Krievel sellver, ävver nit in däm Städtsche Öeding, schwaden de Lück Krieewelsch — wi se sellver schrieve — oder Kriievelsch, Krievelsch — watt jett beßßer in unnß süüdlijje ripoarische Schnüßße paßß. Dat Krievelsch hätt ettlijje Diajalekkte. Och wenn et ene jannze Houfe Äänlishkeijte jitt, weed dat jannze Krieevelsch nit mieh beijem Ripoarisch doo bei jezäält. Et jilld ėn der Shproochweßßeschaff als en Limburjische Sprooch, di koomij ävver esu eßß datt, och beij de Süüdneederfränkische Sprooche unn domet allz Nėėderdeutsche Sprooche zäle. Willi Hermes: Krieewelsch van A bes Z, Verlag Joh. van Acken, Krefeld, 1978. ISBN 3-923140-03-7"}
{"id": "525578", "contents": "De Sunn (Symbol: ) is dä Steern, dä sich in de Midde vun unserem Sunnesystem befink. Oohne de Sunn hätte mir keij Leeve op de Ääd. Äver och veele andere Dinge däten ni_mie funktioniere. Et Klima, also Wind un Wedder, äver och de Jezeite jöv et ni_mie. We_me de Sunn durch eh Fernrühr betrachte deet, dann ka_me manchmol mieh, manchmol wenijer schwaaze Flecke op dä Sunn sehen. Dat sin de Sunneflecke. Schwaz sin se äver nur weil me de Sunn nur dorch ene starke Filter met nem Fernrühr betrachte kann. Se entstonn dorch Stöörunge em jewaltije Magnetfeld vun de Sunn. Die bewirken dat et an där Stelle op de Sunneoberfläch circa 2000°C kööler ees als op däm Ress vun dä Sunn. Et jit Zigge mit veel Flecke, die nennt me Sunnefleckemaximum und et jitt Zigge met winnich Flecke, die nennt me dann Sunnefleckeminimum. In e_nem Minimum kann et passiere dat daachelang keeijn Flecke ze sehe sinn. Dat janze hätt en erstaunliche Rejelmäässichkeeijt. Minimum un Maximum liejen eemmer elev Joor ussenander. Ussnaahme bestätijen och hee de Rejel. Zwesche 1645 und 1715 wutten keeijn Sunneflecke beobachtet. Me sprich hee och vum sujenannte Maunderminimum. Jlischziggisch wor äver och die kleeijne Iiszick in där"}
{"id": "525580", "contents": "Ärdbeve ä Köllö"}
{"id": "525582", "contents": "Ärdbebe beij Düre Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525590", "contents": "Der veete Aujußß. Barack Obama wohd em Joohr 1961 jeboore. Anita Protti wohd em Joohr 1964 jeboore. Milton Campbell, jr. schturv em Joohr 2005."}
{"id": "525591", "contents": "Botswana wood onaavhängisch. Dr Asteroid 2866 Hardy wood entdeckt. Dirk Bach wood am 23. April jeboore."}
{"id": "525592", "contents": "Der drißishßte Juuli. Susanne Abbuehl wood em Joohr 1970 jeboore. Vinzenz Liechtenstein wood em Joohr 1950 jeboore. Ingmar Bergman stervd em Joohr 2007. Benedikt I. stervd em Joohr 579."}
{"id": "525593", "contents": "† Benedikt I. stervd am 30. Juli."}
{"id": "525595", "contents": "Der zvëijunzvanzishßte Sepptämmber. Billie Piper weed em Joohr 1982 jeboore}} Commons: 22. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525597", "contents": "D ischde EUREGIO D Kommunalkreditbank Austria AG weed jejründt."}
{"id": "525598", "contents": "Bradley Barron Renfro wood em Joohr 1982 jeboore. Marie Luise Nikuta wood em Joohr 1938 jeboore."}
{"id": "525599", "contents": "Der dreijonzwanzeschßte Sepptämmber. Velssturz en d Breitachklamm em Joohr 1995. Ralph Hunter Daughton wood em Joohr 1885 jeboore. Dr Herbst vängd a. Commons: 23. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525600", "contents": "Velssturz am 23. September en d Breitachklamm Di Zeechetrickserisch Xena: Warrior Princess weed öt ischde mol jemaad."}
{"id": "525603", "contents": "† Balduin va Luxemburch stervd am 21. Januar."}
{"id": "525605", "contents": "Der viierte Dezemmber, dat eß: Barbaradaach"}
{"id": "525607", "contents": "Dä säkßeente Apprill. Benedikt XVI. weood em Joohr 1927 jeboore. Charlie Chaplin wood em Joohr 1889 jeboore. Francisco de Goya stervd em Joohr 1828. Fay Bainter stervd em Joohr 1968. Aavsturz van ön Antonow 32 van d Equatorian Guinea National Guard em Joohr 2008."}
{"id": "525608", "contents": "Dschalalabat vorlütt si Stadträät wärm"}
{"id": "525611", "contents": "Cramer Kölsch wood fun de Brauerei Cramer & Cie. en dä Äjfel en Nideggen-Wollersheim jebrout. Cramer Bier Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525612", "contents": "De Cölner Hofbräu P. Josef Früh, koot der Früh, es en Braurei us Kölle. Der ier wichtichste Marreg es dat Früh Kölsch,wo se zigg en paar Joohre och usserhallev fum Kölsch Jebeedt ööndlich reklame för maache, für allem met Spots em Fernseen. Cölner Hofbräu P. Josef Früh Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525613", "contents": "Dat Malz Mühlen Kölsch - fööjer hees et noch nur Mühlen Kölsch - ess e Bier, dat weed en dä Malzmöll aam Südrand vum Heumaat en Kölle jebroud. https://web.archive.org/web/20071008214739/http://www.muehlen-koelsch.de/ Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525614", "contents": "Päffgen Kölsch es e ovverjärresch Kölsch Bier uß Kölle. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525615", "contents": "Dat Winnetou Kölsch is en Bier, dat em Opdrach fum Touring Sport en Kölle, bäjm un fum Sünner en Kölle jebräudt wood."}
{"id": "525616", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Kölsch eß en bovvejärrisch Bier, blank jefiltert, kräfftisj jääl un hell. Et hädd enne wiiese Schoum un enne feijne, e kleij beßßje härrbe Jeschmagk. Mer dringg et uß Shtange. Bier Kännno saare, et wöö flößßijjer em Jeschmag qui Pils un däät nit „esu fättish“ schmäkke, nuur eijn Zoot, dat Jaffel wöör nit jannds esu dorrsh jejoore un hädd esu enne kleijne „fättijje“ Aanklang, dä fun de sööße Aandeijle em Hoppe köhm. Et jidd e paa Dozend Kölsch Zoote un Brouereije. Wi övverall hät do och noh m Äng fum zwannzishßte Joohonndot zoo, et Brouereije Stėrrve zoojeschlaare, unn et woote ättlijje Kölsch Brouereije opjejovve oddo zoojemaat un zosammejelaat. Jebroudt weed Kölsch bloos en Kölle un em Ömlandt. Doför dat „Kölsch“ enne fun de EG un jeds EU jeschözde Bejreff för n Heerkunnf eß, do hann sesh de Kölsch Brouereije schleeßlijj en de 1980 er Joohre jeeijnish. Noh feezish Jooh Jeklüngel un Zängkereije, wo se t nit henkrääje hann. Lügk, di et weßße mößße, saare: „Kölsch kam mer äßße, un drenke.“ Jemeindt eß dat Kölsch esu naahavv eß, dat"}
{"id": "525636", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Di Stadt Duisburch (shpresh: Düüßbursh) litt aan der Ruhr un am Rhing un hätt med Ruhrort der jröößte Binnenhaaven ėn Europa. Duisburg Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve · Stadt Kölle · Stadt Krefeld · Stadt Leverkusen · Kreis Lippe · Märkischer Kreis · Kreis Mettmann"}
{"id": "525641", "contents": "Bad Jodesbersch ess de söödlischste Stodtdeil vun Bonn. Dat dörfse evver keenem und keener Bönsche saare. Dat darfse evver och keenem Jodesberjer saare. Bad Jodesbersch hätt ens en eijen Stodt gewääßt, ess dann evver op_de eezte Ojoß em Joohr 1969 noh Bonn enjemeind woode, domet Bonn Houpstadt vun Düütschland weede kunnt. De SPD hätt en Bad Jodesbersch ehr Parteiprojramm beschlusse. Dat wor 1959."}
{"id": "525642", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Beuel, och Büel, ess ene Stadtdeel vun Bonn, litt ävver op de Schääl Sick, dat eß öslesch vum Rhing. Beuel ess ens en eejene Stodt jewässe, ess donn ävver noh Bonn enjemeend wurde. 1824 hann sich di Wäschwiever uss Beuel zusammejeschlosse un hann e Damenkomitee jejründt. Se hann sälever och Fastelovend fiere wulle. Dat eßß de Uursprung vom Wieverfastelovend. Doröm jitt ed en Beuel keene Prinz sundern en Wäscheprinzessin. Johannes Bücher: Bonn-Beueler-Sprachschatz, Rheinische Mundarten, Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften, Hrsg. Landschaftsverband Rheinland, Amt für Rheinische Landeskunde, Band 3, 2. Auflage, Köln, 1987"}
{"id": "525643", "contents": "Düx ess_e Veedel vun Kölle. Et lidd_op de schäl Sigk. Jejründt wood Düx vun de Röömer, di do e kläj Kaßtäll (castellum) hatte, öm iir Brök övver do Rhing ze seshere. Düx litt diräg_am Rhing un jränz no_hinge aan Kallek, der Rhing eraf aan Möllem un dä Rhing erop aan Poll, un jeewailß do_zwesche em Norde aan Buchfochß, em Süüde aan Jrämmbersh. Düx ess_en Haavenstatt. Övver dat äjnzije Haavenbäkken jäjt de Düxer Haave_Driihbröck. Ävver en Düx künne Shevv_och am Rhinguufer aanlääje. En Düx kumme hück fönnef Bröcke uß_do Shtadd_aan. Vun bovve noh unge, der Rhing_eraf, Süüd noh Nocht: De Süüdbröck ess_en Iisebaanbröck wo mer och ze_vooß un mim Faarad rövver kann. Se kütt_am hingere Äng vum Haaven aan, un di Baan leuf dann zweschen_em Haaven_un dä Poller Wiß, zwesche Düx un Jrämbärsh dorsh. De Severinsbröck övverqweert do_Enjang vum Haaven_un endt_am süüdlijje Äng fun_de aale Hüüser. Mer fiert vun do äntweedo övver der Jotenring am Düxer Baanhoff vürbei un noh Müllem, noh_m Norde zo, oddo em Süüde öm Dügs_eröm o_m Outobaan Zobrengo Rishtung Jrembersh un Humboldt. De Düxer Bröck kütt vum Heumaat tiräg_op de Düxer Fräjhäjd_erus. Di ess_enne Däjl vun dä Shtroohß die vun Oche kütt, kweer dorresch Kölle leuf, un"}
{"id": "525644", "contents": "Di Stadt Müllem (op Mölmsch (Shprooch) : Mölm, op deutsch: Mülheim) litt aan der Ruhr. → Mölmsch - Ick wait ne, wenn datt geschreewe hätt. Dat häist ne Müllem, dat ös Mölm op de ruuren und mit en \"H\" wett datt oak ne geschreewe! Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve · Stadt Kölle ·"}
{"id": "525645", "contents": "Hee di Sigg es em Nüsser Platt (mih Sigge em Nüsser Platt) jeschrevve wi immer (Sigge jeschrevve wi immer) Nüss es en Stadt am Rhing. De Röömer han Nüss jejründt. Füe di wooh et der allerwischtischtßde Punk met Feßtungk, obb em Wääsch vun de Allpe üvver Trier beß ant Meer. Danoch koohme Xanten un Köllen. Nüss hätt enne wischtijje Haven, enne Baanhoff un en Iisebaankrüz un fill Rangsjierkappazität. Nüss hädd enne Autobaanring un ettlijje Aanschlöß. Et jitt zwei Brögge övver der Rhing. Diverse japanische Firmen han iier Niederlassung för Deutschland en Nüss sezze. Nüss is juut bevvründet met Kölle, ävver mih oder winnischer verfeindet met Düsseldorf. De Kölsche dunnt Nüss deswäje och de ahlest Duuter vun Kölle nenne. De hilje Sankt Quirinus es de Patroon von Nüss. Sinn Jebein lije im jroße Münsterdom. Nüss es de Hochburresch vum Schözzefeßß en Düütschland. Och en dä Ömjävvung esset Schötzefäss esu etwa et wischtischßte Fess em Joohr, wischtijjor wi dä Faaßteläer wo angersch eß. Wäe et nit kännt kannt nit jlöyve, wat dat för all di jrööhne Schötzebröder bedük, dat eß en Woch suffe un dreej Dach Koohma bovendrop! Jupp Kardinal Frings es en Nüss jeboore. Imm ze Iiere jidd et dat Woot:"}
{"id": "525649", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Neuwied es en Stadt em Rhingland. Hee wohne ca. 70.000 Lück. De Stadt lit op de schääl Sigg en Rhingland Palz wo de Wied op der Rhing stööß. Commons: Neuwied – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525653", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Jlabbach och Möncheglabbach jenannt, es en Stadt en Nordrhein-Westfalen em Rhingland. En däm Name kumme zwëij Wööt zosamme : „Mönche“ un „Jlabbach“ oddo „Jladebach.“ Öm dat Joohr 1130 hees_et „Monichgladebacg.“ Dä eetzde Namensdeil hät med dä Mönsche ze donn, di zick 974 do woore, un dä zwëijte Deil kütt vun däm „jlänzende ov jladde Bach“ her, wo nevve dat Klosto jebout woode woo, un dä hück noch do fleeß. Dr. Wolfgang Löhr: Stadtgeschichte - Ein Überblick, Hrsg. Stadt Mönchengladbach Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh ·"}
{"id": "525655", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Kerkeve is e kleen Dörp in NRW. Et lit een die Rejion öm Heensberg eröm, een der ihr Platt is en Mischung va Dütsch en Hollands."}
{"id": "525665", "contents": "Der nünxeenteAujußß. {{*| Bill Clinton wood em Joohr 1946 jeboore. Félina wood em Joohr 1969 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525666", "contents": "Abu Kamal wood Deel va Syrie. Dr ischde Bikini wood am 5. Juli jezeechd."}
{"id": "525670", "contents": "Dat Berjische ess dä Jejend, dä henger Kölle anfängt, esu ättwa ab Müllem un die jeht su in ättwa bis Schwellem, äwwa dat is schunn Westfale. D'r Name kütt vun den Jraafen vun Berch. De ierschte vun dennen woar d'r Jraaf Adolf I., d'r im Joahr 1101 uurkundlich als Jraaf vum Berch jenannt wuurd. D'r Name deht sich vom Stammsitz vun demm Jeschlecht omm ahlen Berch, wo dennen ihre ierschte Burch jestangen hätt, affleiten. Denne hätt de janze Jejend zwesche Kölle un Westfale jehürt. Die hann ooch dem Ääzbeschof vun Kölle dat Lääwe so mannchmal schwär jemaat. De wechtechste Floss em Berjische is de Wopper, un an demm Floss läät ooch de jrößte Schtatt em Berjische, Woppertal. Do jitt et de Schwebebahn, de woor bes 2000 dat secherste Verkährsmeddel vun de Wält. Metterfonge hätt die der Eujen Langen, der de Kölsche Zockerfabricke jejründet hätt. Su noch un noch trekke emmer mieh Kölsche innet Berjische, un et kann sinn, dat esu um 2050 Woppertal ene Vuurort von Kölle jewoode is, su wie et hück adt Berjisch-Jladbach eß. Dat Berjsche hät me fröhe en Haupsaach 2 Berett jedeelt: et Nidder-berjesche un et Bover-berjesche, un dat esu la un bei laans de Wopper."}
{"id": "525673", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Küürden es enn Jemëijnde em Berjischen Land em Rheinesch-Berjische Kräis. Die Jäjend kennt mer och als Berjisch-Afjanistan. Datt joa datt Küürdener Platt, watt sich selver noch in ville kleener Spillaahten uppdeelen deht wie zum Bäispill Ue'per Platt (doa jütt ett sujar enn Wöärterbooch zoo), zum Berjischen Platt südlich vun de Benrater Linie unn doamit zum Ripoarischen jehühren deht, is joa alljemeen bekannt. Datt deht uss äver nitt doavon affhahlen, datt mir föhr uuse Dörper unn Buurenhööffchen nitt uch wigger die eejenen unn ahltherjebrachten Namen verwenden dunnt, wie se bis zum Eng vum 18. Joahrhundert uch noch upp denn ahlen Kaaden druppjestangen hannt. Datt de ahlen unn uch hück noch jebräuchlichen Namen deelwies ärsch vum rheinischen Regiolekt, d'r joa eejentlich nur de preußischen Översetzungen vun uusen ahlen berjischen Ue'tsnamen innet Huhdütsche in datt Ümjangsrheinische rücköversetzen deht (watt sich föhr ne echte Berjische ärsch komisch aanhühren deht), affweechen dunnt, mach föhr denn een udder anderen Kölschen udder Öächer jett seltsam sing. Äver mir jonnt joa uch nitt hin unn saaren föhr \"Köln\" upp Ripoarisch \"Köllen\" udder sujett, weil joa jeder weeß, datt ett upp Kölsch nu inzen Kölle heeßen deht. Deswäjen hie alsu de"}
{"id": "525681", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Dütschland, Dükschland, amplisch: Deutschland, es en Land en Middeleuropa. Esu weschtije Städt wi de Kaiser-Palz unb dä Beschhoffssetz Oche, för lang Zigk en dücksche Houpshtadt Berlin, de Mettropoole med te 3 Künninge un em med Affshtand rischßte Ääzbeschhoff op dr Wält Kölle, un de Landeshoupshtadt van et jrüützte dückshe Bonndesland Noohtring-Wäßfaale Düsseldorf lijje all en et Jebeed en Dückschland, wo de Minsche lääve, bütze un fiere, die Rippuraresch kalle. Koum wo op dr Wält kannze esu joo läve, wi jen Dütschland aam Rhing, ävver dä Rääß es och nit oohne. Dütschland Portal Commons: Dütschland – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije •"}
{"id": "525682", "contents": "Bosnie-Herzejowina es ene Staat en Europpa. Et litt em Balkan. Et woodt em Joohr 1992 neu jejründt, nohdämm Jugoslawie usseneijn jevalle wohr. Et jränz hück aan Serbie em Oste, aan Montenejro em Söde, e Stöckelsche aan et Meddelmeer em Södweste, un aan Kroatie em Söödwäste, Wäste und Norde. Mer kallt offizjäl de Ampsschprooche Bosnesch, Serbesch, un Kroatesch, de Houpstadt es Sarrajäwo. Dat Land es en Bundesstaat uss dä Lannsdeijle Bosnie un Herzejowina. Di Lück vun doh saare för iere Staat Bosna i Hercegovina udder Босна и Херцеговина, affjekööz БиХ. Commons: Bosnije un Härzegjovvina – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije • Moldahvije • Monaco • Montenejro • Norweje • Österreich • Pochtujal • Polen • Rumähnije • San Marino • Serbien • de Schweiz • Schpanije • Schwehde • Slowehnije • de Slowakei • de Tschäschei • Unnjan • Wiißrussland Altos • Island • däe Kosovo •"}
{"id": "525694", "contents": "Dä Euro, afjekööz met €, un noh de ISO 4217 met EUR, ess_en Zoot Jeld, en Wäärong, di fun enem Deijl fun de Shtaate en de Europäjesch Unijone en der 1990er Johre] als Opvolljer fun dämm EKÜ beschloße woode es. Aff 1999 kunt mer en för met ze räschne un bei de Banke un en de Boochföhrung jebruche, ävver eets em Joohr 2002, mem 1. Jannewaa, johv_et en zem Aanpakke för de Minsche en dä Euro-Länder. Em Johr 2002 hät dä Euro ald dä Öcher Kalßpriiß krääje. Dä Baaß fun de Zentraalbank fun Europpa hät dä, als Shtällfotredder, aanjenůmme un op Hemmelfaat en Oche en de Häng jedaut bekumme. Dä Euro jit et met Sching för 5 € en jrou, 10 € en rut, 20 € en blou, 50 € en brung-jääl-appelsinefärf, 100 € en fies hell jröhn, 200 € beesch-kakfärf, un 500 € en lilla. Dem Euro sing Hattjält hät äjne un zwäj Cent en Koffer, 10, 20, un 50 Cent en Messing, äjne un zwäj Euros en half sillver-Blech un half Messing. De Mönze sin en de Euro-Shtaate ungescheedlesch. Zwa sinn se op eine Sigg ejaal uß, ävvver de ander Sigg, un wat bei de jlatte Ränder uuße"}
{"id": "525695", "contents": "Ene Planet is ene Himmelskörper, dä im Weltall öm en zentrale Sunn kreis. Hä kann us Jestein oder us Jas bestonn. Zesamme mit der Sunn bilde de Planete eh Sunnesystem. Der Name kütt us em jrieschiche un bedück esu veel wie \"Dä Wanderer\". Ene Planet lööch seleves net, dat dunn nur Sunne. En letzter Zick sen de Weeßeschaffler am üverlejje op me net dä Bejriff Planet neu deffiniere moß. En Folech dovun wör, dat meh in userem Sunnesystem dann 12 anstatt bisher nur nüng Planete hätte. Loor och ens do : Leßß mit dä Planete us unserem Sunnesystem Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525700", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Pullem es en Schtadt em Rhingland. Pullem, wie mir_et sache, lischt direk an Kölle dran. Wenne do Venlör Straat vum Ring küttst un us Kölle noh Westn rusfääß, dann isset de eeste Schtadt hingerm Autobahn-Ring. Bëij Pullem hüre ußßo dä Schtadt sellvo noch de Dörreper un Öötsche: Brouwiler Donswieler Fremmersdörp Geyen Ingedörp Manstedten Orr Sinthern Stommele Sönnerßdörp Stommelerbösch Et deutsche Hollojrafi Musejum De Höhner iere nöüje Sengor, dä Henning Krautmacher Dä Minißto Baaß fun Noodrhing-Weßßfaale, dä Rüttjers fun de CDU, eß enne Pullemer. De Höhner iere Taßtekloppo, dä Werners Pitter http://www.pulheim.de/ De Schtadt ier Websigge. Dörper, Veedelle un Ööt en de Shtadt Pulem Brouwieler · Donswieler · Fremersdörp · Jeye · Ingedörp · Manshtede · Orr · Pulem · Sinnersdörp · Sinter · Shtommele · Shtommelerbösch Städt un Jemeinde em Rhein-Erft-Kreis Bebber · Berchem · Brühl · Elsdorf · Erftstadt · Frechem · Hürth · Kerpen · Pullem · Wesseling"}
{"id": "525704", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Berchem es en Stadt em Rhing-Erf-Kreis un hätt 60 000 Einwohner. Lukas Podolski Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Städt un Jemeinde em Rhein-Erft-Kreis Bebber · Berchem · Brühl · Elsdorf · Erftstadt · Frechem · Hürth · Kerpen · Pullem · Wesseling"}
{"id": "525711", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Bornheim (och Bonnem) is en Stadt im Vürgebirch met 50 000 Inwohner. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525715", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525716", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Wöschele essen Schtadt en de Nöh vun Oche un Aischwiele em Kreijß Oche. Et Ulla Schmidt eß uß Wöschele. Bardenberg Bissen Broichweiden Dobach Elchenrath Euchen Linden-Neusen Markt-Preck Morsbach Nassau Oppen-Haal Pley Scherberg Schweilbach-Teut St. Jobs Weiden Stadt Wöschele https://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/zensus_rp3_juni15.html Commons: Wöschele – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Städt un Jemeinde em Kriiß Oche Aischwiele · Allsdörp · Bosswiller · Häzorerooth · Monschau · Rütsche · Stolbersch · Sömmert · Wöschele Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525721", "contents": "Meckem (amplisch Meckenheim) es en Stadt em Rhein-Sieg-Kreis bei Bonn. Durch Meckem flees eh kleene Bach, de hees Swist. Usgrabunge usem 19. un 20. Johonndot zeije, dat et Meckem schon vuur 4000 v.Chr. jejovve hätt. Över de Swist hätt et en Aquädukt jejovve, dat mieh wie 1 km lang wor. Ne kurt Stücksche han se in de nüngziger Johre nohjebaut. Meckem hätt 24.820 (30. Juni 2007) Inwunner un en Bevölkerungsdichte vun 711 Einwohner je km². De Stadt Meckem is uch bekannt für de „Grafschafter Goldsaft“, de in Meckem produziert widd. Städt un Jemeinde em Rhing-Sie-Kring Alfter · Sankt Augustin · Bornem · Eitorf · Hennef · Honnef · Königswinter · Luhme · Meckem · Much · Nöngkerchen + Seelschet · Nidderkassel · Rheinbach · Ruppichteroth · Sieburch · Swisttal · Troisdorf · Wachtbersh · Windeck"}
{"id": "525724", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Sömmert es de jrüüßte Jemeinde vum Kreis Oche. Die Jemein hät en lang Jeschich. At die Römer woren do! Sing eeste Nennung bekohm Sömmert at 300 Johr nohm Christkingche. Nochem Johr 1300 wurd et sing eijen Kierchejemein. Sick 1972 is de Jemein, wie se hück is. https://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/zensus_rp3_juni15.html Städt un Jemeinde em Kriiß Oche Aischwiele · Allsdörp · Bosswiller · Häzorerooth · Monschau · Rütsche · Stolbersch · Sömmert · Wöschele Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525728", "contents": "Dat Städtshe Gouwe litt en de Jemeente Opmeer en de Profinß Nooed Holland en de Nederläng. Et litt öm 11 km em Noodwäßßte fun Hoorn. En Gouwe un Ömjäävung lääve öm de 210 Minnsche. Statistics Netherlands (CBS), Statline: Kerncijfers wijken en buurten 2003-2005. As of January 1, 2005. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525732", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jotik, op Huchdütsch weed va Gotik jesproche, es önö Stil en d Architektur un d Konst us öt Meddelalder. Dr Aavang es öm öt Joohr 1140 en d Jäjend öm Paris z vänge, trock sich dann ävver bes 1500, iih d Alpe erreichd woode. D Jotik ersatz d Romanik un wood spiir van d Renaissance aavjelöößd. Dobeij weed tösche Vrösch-, Meddel- un Spiijotik ongerscheede. En d Zitt van d Jotik speld d Dostellung van d kerchliche Ideen ön jruuße Roll. Dobeij wäde döck Symbole un Allegoriee jenotzd. Dr Spetzbore es dr Driih- un Angelponkt van d Jotik un jilt als dat Kennzeeche van önö jotische Bouw. Övversatze us öt Italienische heechd dat Wood „Gotico“ vremdartich övv barbarisch, watt domet zösamme hong, dat mo di neu Art Konst vöör klengkariird held, kenne jruuße Wääd dorop laad. Sö wood met d Konst us d Antike vorjleche un vöör messlonge jehalde. Mo ändernde zwar spiir d Meinung dorövver, ävver dr Naam Jotik bleed. En d Vöörjängerzitt van d Jotik, d Romanik, spelte Klüster un Kerchebouwte ön jruuße Roll. Völl deende"}
{"id": "525734", "contents": "Mars eß: önö Planet → Mars (Planet) önö römische Jott → Mars (Jott)"}
{"id": "525736", "contents": "Melekeok weed am 7. Oktober d Hauptstadt va Palau. Pluto wood am 24. Aujust zm Zwerchplanet ernannd. Öt Videoportal Youku entstäng. Lordi jewännt dr Grand Prix de Eurovision de la chanson. Em April weed us d Wikikölsch d Ripoarische Wikipedia ksh.wikipedia.org."}
{"id": "525738", "contents": "2005 YU 55 wood am 28. Dezember entdeckd. Am 27. Aprel vlütt dr ischde Airbus A380. Em Aujust entstehd d Wikölsch, Vörjänger fun de Wikkipedija för de Ripoaresche Schprooche."}
{"id": "525742", "contents": "De Rejierungsbeßirsh Kölle ist ehne von fünnef Rejierungsbeßirken en Nochdthingwëßßfale. Köllen, Rejierungsbezirk Oache, kreisfreie Stadt [Bunn, kreisfreie Stadt Kölle, kreisfreie Stadt Lääverkuse, kreisfreie Stadt Oache, Kreis Dürre, Kreis Rhing-Erf-Kreis Öskerche, Kriis Häänsberg, Kreis Bovverberjische Kreis Rhingsch-Berjische Kreis Rhing-Sie-Kreis Websigge von de Bezirksregierung Köln Websigge von dat Land Nordrhein-Westfalen Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch · Rhing-Sie-Kriiß en Siiborsh Regjierongßbezörke en Noodrhingwäßßfaale Regjierongßbezörk Arnßbersh | Regjierongßbezörk Detmold | Regjierongßbezörk Dösseldorf | Regjierongßbezörk Kölle | Regjierongßbezörk Mönßter Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525747", "contents": "Der zweijte Oktoober. Alice Ernestine Prin wood em Joohr 1901 jeboore. Bud Abbott weed em Joohr 1895 jeboore. Commons: 2. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525749", "contents": "Dä fiirenzvanzėshßte Apprill. Johannes Paul II. kitt em Joohr 2004 dr Karlspriiß. Stanisław Huskowski wood em Joohr 1953 jeboore. Bud Abbott stervd em Joohr 1974. Anna Schnidenwind stervd em Joohr 1751."}
{"id": "525750", "contents": "Helmut Schmidt wood Bundeskanzler."}
{"id": "525752", "contents": "De Städteregion Oche wood em Johr 2009 us dem Kreis Oche un de Stadt Oche zesamme jebrasselt. Dobei jehüüre: de Stadt Oche de Stadt Aischwiele, met 55 815 Ennwunner de Stadt Alsdorf, met 46 508 Ennwunner de Stadt Boswiller, medt 28 014 Ennwunner de Stadt Herzorenraath, met 47 211 Bewunner de Stadt Monschau, med 12 995 Ennwunner de Jemeinde Rüetsche, hät 8186 Ennwunner de Stadt Shtolbäärsh, met 58 032 Bewunner de Jemeinde Simmorraath, met iere 15 686 Ennwunner de Stadt Wöschele, med 37 031 Ennwunner (noh_m Shtand fum 30. Juni 2005) De Ööt un Jemeinde em en de Städteregion sin em Landschaftsverband Rheinland. Schablon:Reflist Städt un Jemeinde em Kriiß Oche Aischwiele · Allsdörp · Bosswiller · Häzorerooth · Monschau · Rütsche · Stolbersch · Sömmert · Wöschele Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch · Rhing-Sie-Kriiß en Siiborsh Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis"}
{"id": "525762", "contents": "Der fiote Juuli. Nina Badrić weed em Joohr 1972 jeboore. Horst Lorenz Seehofer wood em Joohr 1949 jeboore. James Monroe stervd em Joohr 1831. John Adams stervd em Joohr 1826. Theodor Storm stervd em Joohr 1888."}
{"id": "525763", "contents": "Scheevhött kütt zo Stolbersch."}
{"id": "525766", "contents": "Dä fiichte Apprill. {{†| Carl Friedrich Benz stervd em Joohr 1929.Hans Schilling wiid 1921 in Kölle jeboore."}
{"id": "525767", "contents": "Salvator Dali molt dat Beld Die erleuchteten Lüste. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1923 | 1924 | 1925 | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 … de … 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525768", "contents": "Der nüngunzvanzishßte Määz. {{*| Carlo Buonaparte wood em Joohr 1746 jeboore. Hermann-Josef Kaltenborn stervd em Joohr 1999."}
{"id": "525769", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525773", "contents": "Der zvannzishßte Sepptämmber. Jason MacIntyre wood em Joohr 1973 jeboore. Taro Aso wood em Joohr 1940 jeboore. Jean Sibelius stervd em Joohr 1957. Willy Millowitsch stervd em Joohr 1999. Commons: 20. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525777", "contents": "Am 29. Januar meld Carl Friedrich Benz öt Auto zm Patent a."}
{"id": "525778", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525780", "contents": "Adam Wrede wood em Joohr 1875 jeboore. Carmen Everts wood em Joohr 1968 jeboore. Josephine Baker stervd em Joohr 1975."}
{"id": "525783", "contents": "Der fömf un zwanzischßte Määz. Caroline Bonaparte wood em Joohr 1782 jeboore. Jean Jenniches stervd em Joohr 1979."}
{"id": "525794", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Sankt Augustin is en Stadt an de Floss Siesh met 8 Veedel. Et is ovenreshts vun Bonn un unte de Kreijsshtadt Siebursh, reshts kummse noach Hennef. Heißße tut dat vunn dem hillije Aujustinus wejen de Steyler Missionare hie. Et litt em Rhing-Siesh-Krëijß. De Veedel vunn Sankt Augustin heeßen Buusdörp, Meendörp, Mülldörp, Mengde, Niddeplees Birlekowe (op deutsch Birlinghoven) is en wishtijer Shtandort vun dä Fruenhufer (fröher JMD). en Hangeloor (op deutsch Hangelar): de Houptshtandort vunn de Bundeßßpullizei (met JSJ 9 un en Fliejerstaffl) en Sejelflujhafe de Lojistikamt un de Informations- und Medienzentrale vun de Bundeßßwäär en Dienshtelle fun de Bundßßsarschiev dä Houptvorband dä jewerblishen Berufsjenossenschoffte en Ort: dä HUMA Enkuufsparsh de Houptshtandort fun dä Fachhochschuhle Bonn/Rhing-Siesh en Doutschet Hertzzentrüm föör Pänz Commons: Sankt Augustin – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Shtadt ier Websigge (op deutsch) Städt un Jemeinde em Rhing-Sie-Kring Alfter · Sankt Augustin · Bornem · Eitorf · Hennef · Honnef · Königswinter · Luhme · Meckem · Much · Nöngkerchen + Seelschet · Nidderkassel · Rheinbach · Ruppichteroth · Sieburch · Swisttal · Troisdorf · Wachtbersh · Windeck Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt"}
{"id": "525795", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Raeren es en belljische Gemäijnde un en Oot, noh bäij Oche. Et jehüürt zer Deutschsprachige Gemeinschaft Belgiens. Et ess_en ruuije Jääjendt, nit voll loßß. Et lääve vill Deutsche uß dä BRD en Raeren, dänne et em Häjmatlannd örjendworöm nit miih jefalle hätt of ze düür woor. Faßß 50 % vunn dä Eijwuhner vunn Raeren sinn Deutsche. Raeren es berüühmp för sing Shtäijuut. En de Staijnzick alld senn do Pött uß däm joode Ton jebranndt woode. Wenn De doo et Jraave aanfänx, do stüßß de op Scherbe — uß jrower Füürzigge beß enn_et Meddelallter. Dat darref mer natüülish net äijnfach esu, ävver et bliet Äijnem koum jet övverish, wem_mer ne Jaade hätt. Raeren, de Jemäijnde eß zosammejelaat woode uß dä aale Ööt: Raeren Hauset Eynatten — do hööt och dä Däijl vun Lichtenbusch bäij, dä en Belljie litt. Dä Rääß eß hück e Veedel en Ooche. Jez nit mieh bäij Raeren hüüert: Sief — wood noh_m eetze Welltkreesh noh_m deutsche Räijsch ußßjejliidocht. Offizjälle Houpsigk fun Raeren (Op deutsch un op franzüüsisch) Mueseum fun de Pötte un em Stäijnzeuch vun Raeren en dä Burrsh Raeren (Nuur op deutsch) Commons: Raeren – Sammlung von Bilder,"}
{"id": "525798", "contents": "De Sie eß e ne Fluss dä rääßrhejnisch mönde deet. De Kwäll litt em Ruuthaarjebirch. De Sie flüüß övver Siejen, Hennef un Sieburch Richtung Wesste un möngk zwesche Nidderkaßel un Beuel en de Rhing. Die Möndung witt och Kemper Werth jenannt. Fröhter hätt die Halefinsel Pfaffemöötz jeheeße. Dä Landkrejß öm Bonn hejß Rhein-Siesch-Krejß. De Sie deelt et Berjische Land vom Wessterwald un deet durch Nordrhein-Wessfale un Rheinland-Pallz fleeße. Se eß joot 150 km lang. De Sie ihr Näweflöss. In Klammere eß de Zoflossssick aanjejovve."}
{"id": "525803", "contents": "Der zvejte Meij. Dr Vulkan Chaitén brecht em Joohr 2008 us. Annemarie Eilfeld wood em Joohr 1990 jeboore. Leonardo da Vinci stervd em Joohr 1519."}
{"id": "525804", "contents": "Dr Name Chaitén ment: önö Vulkan ä Chile, mä onjeväär 10 km van dr Ocht Chaitén vot, dä → Chaitén (Vulkan) önö Ocht ä Chile, mä onjeväär 10 km van dr Vulkan Chaitén vot, → Chaitén (Oot)"}
{"id": "525806", "contents": "Dä zweijunzvanßishßte Oktoober. D indische Mondsond Chandrayaan 1 start em Joohr 2008 zm Mond. Commons: 22. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525808", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Met Pänz bezeechnet mo jonge Mensche. Völl spräche och va Kenger. Köngk Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525810", "contents": "Der veezeehnte Sepptämmber. Theodor Storm wood em Joohr 1817 jeboore. Charles Dana Gibson wood em Joohr 1867 jeboore. Dmitri Medwedew wood em Joohr 1965 jeboore. Carmen Kass wood em Joohr 1978 jeboore. Jean-Jacques Lequeu wood em Joohr 1757 jeboore. Gertrud Eulrichs stervd em Joohr 1630 op dr Scheiterhoof. Catharina Brandt stervd em Joohr 1630 op dr Scheiterhoof. Commons: 14. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525813", "contents": "Dä dräjunzvanzischßte Dezemmber. Taťána Kuchařová wood em Joohr 1987 jeboore. Helmut Schmidt wood em Joohr 1918 jeboore. Charles Dana Gibson stervd em Joohr 1944."}
{"id": "525814", "contents": "Dä Film Die Feuerzangenbowle weed jedriihnt."}
{"id": "525815", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Vereenichde Staate van Amerika , op Änglisch weed van d United States of America jesproche, kott och van d U.S.A., send ene Staat ä Nordamerika. D USA ömfasse ävver och ö paar Deeler, di usserhalb va Nordamerika liije. Su jehüüd Hawai als 50. Bundesstaat un ö paar Insele (z. B. Guam) dozo. D Hauptstadt van d USA es Washington D.C. D jrützde Stadt van d Vereenichde Staate es New York City. D USA ömfasse 40 Prozent van d Fläsch va Nordamerika un maache dat Land hänger Russland un Kanada zo öt dreidjrützde Land op d Ääd. Dr Orsprong van d Vereenichde Staate wore 13 Kolonie, die sich em Joohr 1776 van öt Könnigrich Jrußbritannie onaavhängich erklärde. Dörch Mensche, di us Europa un Asije, spiir och dürch Expansiun no Weste, Aaeichnung va Jebiiete, di zo Mexiko jehoote un dörch d Industrialisierung am Aavang van öt 21. Jahrhondöt woss dat Land zo ön Supermacht. Änglisch es d Amtssproch, ävver ä völl Ecke van öt Land weed och Spanisch jesproche. Indianersproche spräche völl Indianer. D Vereenichde Staate hand ön"}
{"id": "525819", "contents": "Öt Moulin Rouge wood jebouwd un maade am 6. Oktober op. Bouwbejinn van d Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol"}
{"id": "525821", "contents": "Dä fümmonnzwannzishßte Dezemmber es dr eezte Daach vum Kreßfess. Weijhnachte, dä Daach aan däm de Wesskirch de Jebootsdaach vun unnsem Herr Jott Jesus Christus fiert. Ingrid Betancourt wood em Joohr 1961 jeboore. Isaac Newton wood em Joohr 1642 jeboore. † Charlie Chaplin stervd em Joohr 1977."}
{"id": "525822", "contents": "Öt Thermenmuseum ä Heerlen maad op."}
{"id": "525824", "contents": "Der nüngxehnte Juuni. {{*| Christian Wulff wood em Joohr 1959 jeboore."}
{"id": "525825", "contents": "Öt Kenn van dr Homo habilis wood vonge. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 … de … 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er, 1980-er, 1990-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525827", "contents": "Dä drissichste Juuni eß dä läzte Dach em Juni. Christian Wulff wood em Joohr 2010 zm Bundespräsidente jewählt."}
{"id": "525828", "contents": "Dr Vluchzeuchaavsturz ä Smolensk am 10. Aprel. Christian Wulff wood em 30. Juni zm Bundespräsidente jewählt. Lena Meyer-Landrut jewennd dr Eurovision Song Contest 2010. de Joohre … 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 … de … 1970-er, 1980-er, 1990-er, 2000-er, 2010-er, 2020-er, 2030-er, 2040-er, 2050-er … Joohre et … 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te, 23-te … krißßlijje Joohunndot et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette, et feete Johdousend noh Krißtoß Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525830", "contents": "Der eenuntßvanßishßte Oktoober. Öt Jetto Minsk wood em Joohr 1943 opjelößd. 1923 wid in Ooche de \"Rheinische Republik\" von de Seperatiste usjerufe 1930 verunjlücke 271 Minsche in en Berschwerk bei Alsdorp tödlich 1944 wid Ooche als irste deutsche Jrußstadt von de Alliierte einjenomme Christine Charlotte wood em Joohr 1645 jeboore. Charles-Louis-Ferdinand Dutert wood em Joohr 1845 jeboore. Commons: 21. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525833", "contents": "Der säxeente Meij. Juan Félix Sánchez wood em Joohr 1900 jeboore. Jakob van Hoddis wood em Joohr 1887 jeboore. Christine Charlotte stervd em Joohr 1699. Ion C. Brătianu stervd em Joohr 1891."}
{"id": "525836", "contents": "Dä fiirunzvantßishßdte Oktoober. Christoph Daum wood em Joohr 1953 jeboore. Commons: 24. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525838", "contents": "Der zwölləfte Juuni. Tess Geritsen wood em Joohr 1953 jeboore. George H. W. Bush wood em Joohr 1924 jeboore."}
{"id": "525839", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525840", "contents": "Münche weed d Hauptstadt va Bayere."}
{"id": "525841", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Zoch van d Erinnerunge, op Huchdütsch weed vam Zug der Erinnerung jesproche, es ön Ussstellung op Räähr, di seijd öt Joohr 2007 dörch Dütschland un Poole ongerwäß es un dobeij a di Hondötdusende Kenger erinnere soll, di en d Zitt van dr Nationalsozialismus met d Baahn ä Konzentraiunslajere braad wode send un dono hän Lääve vorloore. Dozo jehüüre zm Beispell d Zochtransporte va Holland en öt Vornichtungslajer Sobibór. Öt woch jeplant, dat dr Zoch em Joohr 2008 a 63 Bahnhöff Statiun maade un dann am 8. Mai 2008 ä Oświęcim, dat onger dr Naam Auschwitz bekannd es, si Äng vängd. Bes dohen hodde sich ävver 240.000 Lüüh d Usstellung aajekekke. Dorophen wood entscheede, dat dr Zoch van d Erinnerung och en di Foljejoohre wiir an d schlemm Zitt erinnere solld. Bes 2010 besoote övver 390.000 Persune dr Zoch. Jetrocke weed dä Zoch van ön Dampflock, hänger dör 2 Warels hange suwi ön ongerscheedliche Zaahl va zosätzliche Bejleitwarels. Beij d ischde Vahrte wood dorop jeacht, dat dä Zoch van d Erinnerunge mä do Statiun maade, wo Deportatiune"}
{"id": "525842", "contents": "Dä zwöölefte Oktoober. Christoph Kolumbus erreich em Joohr 1492 mit 3 Scheeffe Amerika. Luciano Pavarotti wood em Joohr 1935 jeboore. Commons: 12. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525846", "contents": "Am 11. Määz woch ä Japan dat Sendai-Ärdbebe. Erdbebe ä Christchurch em Joohr 2011 am 22. Februar. Am 16. September kütt öt zo dr Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011. Dr Südsudan wood am 9. Juli onaavhängisch. Ä Oslo kütt öt am 22. Juli zo d Anschläch ä Norwege Dr Südsudan stämmd am 9. Jannowaa övver sing Onavhängichkeet aav. Dr ischde Slut Walk vängd am 3. Aprel statt."}
{"id": "525849", "contents": "D spezielle Relativitätstheorie weed örussjejovve. Öt Kraftwärk Heimbach weed jebouwd. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 … de … 1860-er, 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525851", "contents": "Der ëijnunzvanzishßte Juuli. Claus Schenk Graf von Stauffenberg weed em 1944 erschooße.}} Wilhelm Hamacher stervd em Joohr 1951. Marie Johanna Erika Glässner stervd em Joohr 1959."}
{"id": "525852", "contents": "Copernicium weed am 9. Februar jemaad. Lordi wood jejründ."}
{"id": "525853", "contents": "Öt Boch Die Feuerzangenbowle kütt öruss. Dä Film SA-Mann Brand kütt en d Kinos. de Joohre … 1927 | 1928 | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 … de … 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525855", "contents": "Der aachte Dezemmber. Georges Méliès wood em Joohr 1861 jeboore. Jean Sibelius wood em Joohr 1865 jeboore. Mario Minniti wood em Joohr 1577 jeboore. Cornelis Harold Riedewald stervd em Joohr 1982."}
{"id": "525857", "contents": "Dä älləfte Oktoober. Dr Cuyahoga-Valley-Nationalpark weed em Joohr 2000 eröffnet. Em Joohr 1968 jeht in Kölle de irste U-Bahn op Faahrt. Wilhelm Hamacher wood em Joohr 1883 jeboore. Commons: 11. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525858", "contents": "dol2day jeeht online. Eurolang weed jejründ. Dr Cuyahoga-Valley-Nationalpark weed am 11. Oktober eröffnet. Johannes XXIII. wood am 3. September sellich jesproche."}
{"id": "525861", "contents": "Dä Krëijs Mettmann is ene Krëijs em Ooste un Sööde vun Düsseldorf. Hä is beij dä Gebietsrefoom 1974 us denne Shtädte: Rotinge, Velbert, Mettmann, Hillijehuus, Ärkroth, Haan, Hilde, Langefääl un Monnem erusjekumme. Shtädt em Kring Mettmann Ärkroth | Haan | Hillijehuus | Hilde | Langefääl | Mettmann | Monnem | Rotinge | Velbert | Wülfroth Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve · Stadt Kölle · Stadt Krefeld · Stadt Leverkusen · Kreis Lippe ·"}
{"id": "525862", "contents": "Dä Krees öm de Stadt Düre erömm ligg em wesslische Rhingland, aam Noordrand van d'r Eijfel, em Rejierungßbezörrək Kölle, jehüürt zom Lanndtshaffßfobanndt vam Rhinglandt. Em Dezember 2021 hätt dä Kreesdaach van Düre met jruße Miehheed beschlauße, sesch en Rurkrees Düre-Jöllesch ömzebenänne. Jemeinde Aldenhoven — (14 301 Bewunner) Shtadt Düre — (93 541 Bewunner) Shtadt Heimisch — (4 609 Bewunner) Jemeinde Hüêtschewald — (8 800 Bewunner) Jemeinde Inde — (7 571 Bewunner) Shtadt Jöllesch — (33 864 Bewunner) Jemeinde Krötzau — (18 294 Bewunner) Jemeinde Langerwehe — (13 980 Bewunner) Shtadt Lennesch — (13 679 Bewunner) Jemeinde Mërzenesch — (9 980 Bewunner) Shtadt Nideggen — (10 717 Bewunner) Jemeinde Nedderziê — (14 309 Bewunner) Jemeinde Nörvenesch — (11 445 Bewunner) Jemeinde Titz — (8 475 Bewunner) Jemeinde Fëttweiß — (8 975 Bewunner) Städt un Jemeinde em Kreis Düren Aldenhoven · Düren · Heimisch · Hürtgenwald · Inden · Jöllesch · Kreuzau · Langerwehe · Linnich · Merzenich · Nideggen · Niederzier · Nörvenich · Titz · Fettweijß Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische"}
{"id": "525869", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Leopoldine Konstantin (* 12. Määz 1886 ä Brünn; † 14. Dezember 1965 ä Wien) woch ön Schauspellerin us Österreich. Sö wood als Leopoldine Eugenie Amelie Konstantin jeboore. No ön Usbeldung zr Schauspellerin beij hörö spiidere Mann Alexander Strakosch jäng sö zo Max Reinhardt an öt Dütsche Theater, wo sö em Joohr 1907 hörö ischde Optrett hod. Stöcker wi Frühlings Erwachen (1907), Shakespeares Romeo und Julia un Ein Sommernachtstraum braade sö jruuß öruss. Va 1911 a kutt mo sö beij d Berliner Kammerspelle see, wo sö ävver opjrond van dr Ischde Weltkresch ophood un no öt Wiener Stadttheater jäng. Spiir koome anger Theatere en d Stadt dozo. 1912 stäng Leopoldine öt ischde Mol vöör d Kamera un driihnde Stummfilme, wobeij sö nett lang Hauptrolle spelle dorf. Dodörch vorloor sö d Loss un driihnde dr Film dr Röck. 1923 bouwde sö vöör hörö Jong un vöör sich ö Huuß. Ee Joohr spiidr, 1924, hiirode Leopoldine Géza Herczeg. 1933 stäng Leopoldine wärm vöör d Kamera, zwei Joohr spiidr trock sö wärm zöröck no Österreich un wandernde 1938 no Ängland, bleed"}
{"id": "525871", "contents": "Der zwölləfte Määz. Leopoldine Konstantin wood em Joohr 1886 jeboore. Ida Corr wood em Joohr 1977 jeboore. Alfred Abel wood em Joohr 1879 jeboore. Louis Marie Billé stervd em Joohr 2002."}
{"id": "525873", "contents": "Dä feezeente Dezemmber. Leopoldine Konstantin stervd em Joohr 1965. George Washington stervd em Joohr 1799."}
{"id": "525874", "contents": "Ä Köllö weed öt Ubiermonument usjejraave."}
{"id": "525875", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Greta Schröder (* 7. September 1891 ä Düsseldorf als Margarete Schröder; † 13. Aprel 1967 ä Wien) woch ön dütsche Schauspellerin. En d 1910er Johre koom Greta no Berlin an öt Dütsche Theater. Kott dono hiirode sö dä Regisseur Ernst Matray, leed sich ävver en d 1920er Joohre va häm scheede un hiirode kott dono dr Schauspeller Paul Wegener. Hör ischde Roll en önö Stommfilm woch en dä Film Die Insel der Seligen us öt Joohr 1913, dä onger d Regie va Max Reinhardt entstäng. Hör bekanndste Rolle send en dä Film Der Golem, wie er in die Welt kam un Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens. Hörö leitzde Film entstäng em Joohr 1953. Greta Schröder storv am 13. Aprel 1967. Offizielle Greta Schroeder Siij"}
{"id": "525876", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Die Insel der Seligen, op Ripuaresch heechd dat D Insel van d Sellije, es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1913. Hä wood va Max Reinhardt jedriihnd. Zwei jong Mädcher söcke vöör sich schünn Männer un vänge och flott zwei Paaßende. Dat jeehd d Äldere ävver jäje dr Strich, denn di hand at Männer vöör d Dööhtisch usjesooht. Zwei Skatbrööhr, beede Jongjeselle, sollte öt se, watt di Mädcher ävver janet en dr Kroom paaßd. Sö schnappe sich ö kleen Boot un houwe domet op ön Insel met Jödder, Nymphe un Wasserdüvele aav. Di schünn Männer un d Skatbrööhr suwi d Äldere komme hängerher. D Jödder op d Insel spelle jäcke Spellcher met di Persune, ävver am Äng vänge d Mädcher d Richtije vöör öt Lääve, wobeij d Äldere van ön Nymphe ä Verker vorwandelt wäde. Enne Papp wood va Willy Prager jespelld, d Dööhtisch send Gertrud Hackelberg un Lore Wagner, Leopoldine Konstantin spelld ön Nymphe. Die Insel der Seligen woch enne va zwei Stommfilme, die Max Reinhardt driihnde. Öt Driihboch stammd va Arthur Kahane. En dä Film,"}
{"id": "525878", "contents": "Dä sibbente Sepptämmber. Greta Schröder wood em Joohr 1891 jeboore. Lutz Heilmann wood em Joohr 1966 jeboore. Milton Campbell, jr. wood em Joohr 1934 jeboore. Commons: 7. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525881", "contents": "Dä drüxeente Apprill. Allison Williams wood em Joohr 1988 jeboore. Greta Schröder stervd em Joohr 1967."}
{"id": "525884", "contents": "Der drette Juuni. D ischde Opvührung van D Bröss van dr Tiresias em Joohr 1941. Dä Film Heedless Moths kütt em Joohr 1921 en öt Kino. Josephine Baker wood em Joohr 1906 jeboore. Johannes XXIII. stervd em Joohr 1963."}
{"id": "525885", "contents": "Öt Ongerneehme Rhingübung vängd am 18. Mai a. D ischde Opvührung van D Bröss van dr Tiresias es am 3. Juni. Am 26. September wood aajevange, öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau z bouwe."}
{"id": "525886", "contents": "Hewa Bora Airways wood jejründ. D ischde Opvührung van D Schünnö un öt Biiß es am 18. Aprel."}
{"id": "525887", "contents": "De ARD dät et eezte Mol de Sendung met de Muuß zëije."}
{"id": "525889", "contents": "Dä arunzvanzischßte Dezemmber. Öt es dr Daach von de Unscholdije Pänz 2005 YU 55 wood em Joohr 2005 entdeckd."}
{"id": "525891", "contents": "Dä zeente Dezemmber. Dagmar Metzger wood em Joohr 1958 jeboore. Catharina von Thenen stervd em Joohr 1630. Dr Vorsoote Anschlaach op de Haupbahnhoff von Bonn wooch em Joohr 2012 Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525892", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Eiekroon wierd em Mai, von de onverhieroate Fente vom Dörp uss ussjebloosene Eie jemaat un näwe em Maiboom o'm Haupplatz vom Dörp opjehängk, öm et Maifess met de Maikönnijin ze fiere. Urspröngklich wor dat e'ne Fröhjohrsbrauch von de Heide, dä me christianisiert hätt un öm Pingste fiere deet. Jruße Maifeste werde hückzedaach noch em Vürjebirsch, en Bonn - Kühlekowe un en Bendorf am Rhing bei Kowelenz jefiert. Als et en jedem Dörp noch e Maifess joff, woren die Puurschte dodrop bedaach, dat et eeje Dörp de schönste Eiekroon hat, un su dääten se jäjeneneen wetteifere, bes et manchmol zo kapotte Eie un \"Blau Oore\" kom. De Eiekroon bleff fröhe su lang hänge, bes de ierschte Buur em Somme met de neu Äärnt drunge herjefahre wor. Och de Maiboom bleff su lang stonn."}
{"id": "525894", "contents": "Dä fönnəfte Apprill. Agnetha Faltskog wood em Joohr 1950 jeboore. Daniel Schneidermann wood em Joohr 1958 jeboore."}
{"id": "525898", "contents": "Dr ischde Striptease wood am 13. Määz ä Paris jezeechd. Dr Reichsdaach ä Berlin weed vädich jestalld."}
{"id": "525902", "contents": "Der drette Oktoober. D Deutsche Demokratische Republik jeehd em Joohr 1990 z äng. Gustav Wagner stervd em Joohr 1980. Commons: 3. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525907", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Altstadtbahnhoff va Stolbersch es enne va viir Bahnhöff, di d Stadt z beene had. Öt es öt Äng va dr Persunevorkiihr ä Richtung Eefel. Aajevange had öt met dr Bahnhoff Stolbersch Hammer, dä he em Joohr 1881 entstäng. Dozo jehood dr Jüterbahnhoff, dä van d Firme Preem, Dalli, Jrönedaahl un d vreuere Brouwerei Ketschenburg suwi d Bleihött jenotzd wood. 1970 joov mo d Jüteraavfertijung op un dä Bahnhoff vorveel en önö Wengkterschloff, dä em Joohr 2001 ende. Do nomm d Euregiobahn dr Verkiihr us Oche en d Ennestadt va Stolbersch op un schloss dr Altstadtbahnhoff, dä en dat Joohr och singe Naam kräät, wärm an öt Schiinenetz van d Baahn a. Opjrond va sing joo Lach weed dä Bahnhoff ävver och vöör Ereichnisse wi z. B. dr Zoch van d Erinnerunge jenotzd. Övver dr Bahnhoff Hammer Övver d Bahnstreck"}
{"id": "525913", "contents": "Der ierzte Juuli. Dr Staat Tuvalu wood em Joohr 1978 onaavhängich. ITIL V3 kütt em Joohr 2007 öruss. Diana Spencer wood em Joohr 1961 jeboore. Ben Turpin stervd em Joohr 1940."}
{"id": "525914", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Nörvenich es en Jemeende im östliche Deel vom Krees Düre. Die Jemeende besteht uss 14 Dörpe, nämlich Bensfeld Dorwiele Eggeschem Eischwiele övve Feld Frauwölleschem Hongkirche Irreschem Nörvenich Ovverbolhem Pengshem Poll Roath Rommelshem Wesseschem En Nörvenich hann att die ahl Römer jewonnt. Späde, em Mittelalte, senn in Nörvenich drei on in Bubenheim een Burch jebout wudde. Am beste ess Schloss Nörvenich erhaale. Do es höck dat Museum Europäische Kunst drin. Im Boesch nävve Nörvenich es enne Fliejerhorst van de Bundeswehr. Höck lävve 10.988 Löck (31. Dezember 2009) op 66,2 km² en die 14 Dörpe. Nävve dem Zentralort lööv de Bundesstroß 477 von Nüss no Tondörp en de Eefel. Dat woar frühe en römische Heerstroß. En de Nöh van Rommelshem lööv de Bördebahn van Düre no Öskerche. Övver Nörvenich Städt un Jemeinde em Kreis Düren Aldenhoven · Düren · Heimisch · Hürtgenwald · Inden · Jöllesch · Kreuzau · Langerwehe · Linnich · Merzenich · Nideggen · Niederzier · Nörvenich · Titz · Fettweijß Fätte Schreff"}
{"id": "525916", "contents": "Der 31. Aujußß eß der läzte Daach in däm Moohnd. Diana Spencer storv em Joohr 1997."}
{"id": "525917", "contents": "de Joohre … 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 … de … 1950-er, 1960-er, 1970-er, 1980-er, 1990-er, 2000-er, 2010-er, 2020-er, 2030-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525920", "contents": "Der sibbenunzvanzishßte Sepptämmber. Diane Julie Abbott wood em Joohr 1953 jeboore. Heinrich Boere wood em Joohr 1921 jeboore. Ronald Golias stervd em Joohr 2005. Commons: 27. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525925", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) ITIL, watt vöör Information Structure Infrastructure Library steehd, es ön Sammlung va sich bewährde Methode, di ITIL als Best Practices bezeechnet, en ön Reih va Bösch, di ön möjeliche Ömsetzung van ö IT-Service-Management (ITSM) beschriivd un enzwesche als De-facto-Standard aajeseeh weed. En dat ITIL-Werk wääde di vöör dr Betriib nüdije IT-Infrastruktur-Prozesse, dr Orjanisatiunsopbouw suwi d Werkzeuje beschrevve. ITIL orienteerd sich a dä dörch önö als IT-Ongerneehme zö erbrengende weetschaftliche Notze vöör önö Kond. Dobeij wäde d Planung, öt Erbrenge, Ongerstötzung un d Verbesserunge va IT-Leistunge em Henbleck op dr Notze als wechtije Faktore zm Erreiche va Jeschäftsziile van ö Ongernehme bekekke. Dr Aavang va ITIL es en d 80er Joohre ä Ängland z vänge als sich d Central Computing and Telecomminications Agency (CCTA) dat zösammestalld. z iisch entstänge 34 ongerschiidliche Ongerlaare, di als Versiun 1 bezeechnet wäde, di ävver em Joohr 2000 van d Versiun 2 aavjelößd wood. Am 1. Juli 2007 erscheen ITIL V3. He wäde di ongerscheedliche Deeler (Themebereiche) van d Läävenskreis van önö Service bekekke. Di Ongerlaare wäde als Best practice bezeechnet. ITIL ongerdeeld"}
{"id": "525926", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport es dr Vluchhafe van d em US-Bundesstaat Ohio liijende Stadt Cincinnati. Hä bevängd sich onjeväär 21 km südlich van d Stadt em Bundesstaat Kentucky. Dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport weed beij d IATA met CVG aavjekürzd. Hä entstäng em Joohr 1947. Dr Vluchhafe had viir Start- un Landebaahne. Usserdäm stönd do 3 Terminals, enne es ävver seijd öt Joohr 2007 wäje Ömbouw jeschlooße. Cincinnati/Northern Kentucky International Airport es öt dreijdjrützde Driihkrütz va Delta Air Lines, wobeij besongisch Comair, ön Doohter va Delta vortroone es. Usserdäm es öt ee va 6 DHL-Driihkrüzze. Dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport jehüüd zo d düür Vluchhäfe en d USA. Starts un Landunge koste mi wi angerswo, watt dozo vührde, dat bellije Bellichjesellschaffte vottjetrocke send, su dat d Zaahl va Vluchjäst tösche öt Joohr 2002 un 2010 va knapp 21 Milliun op winnijer als 8 Milliun veehl. D meetzde Mänsche vloore van dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport no Atlanta, Chicago, Salt Lake City suwi Charlotte (Florida) un Dallas/Fort Worth. Dono koome isch Los Angeles, Philadelphia, New York un"}
{"id": "525927", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Pelagische Insele send ön Jrupp va Insele, di em Meddelmeer tösche Tunesie, Malta un Sizilie liije. Sö entstänge us Vulkane. Kikkt mo sich d Laach a, su jehüüre sö zo Afrika. Sö send ävver dr südlichste Deel va Italie. Zo di Inseljrupp jehüüre d Insele Lampedusa met hör Velseinsel Isola dei Conigli suwi Linosa un Lampione, wobeij ävver mä op Lampedusa Mänsche lääve. Em Joohr 2009 wore öt 6.170 Persune. D Sommere op d Pelagische Insele send heeß, un öt väld komm Rähn. Dat vüührd dozo, dat völl Planze us Afrika do waaße. Dozo jehüüre Kaktee, di öt ä Europa nett jitt. Manche Planze jitt öt weltwitt mä op di drei Insele. Am Strand van d Pelagische Insele lääd d Karettschildkröt hör Eier aav, watt dozo vührde, dat jruuße Deele van dr Strand zm Schotzjebiit ernannd woode. Jeld weed op d Pelagische Insele met Veschvang vordeend. Usserdäm kann mo als Buur övverlääve. En d leitzde Joohre koome och Turiste op d Insele, di ön Möjelichkeet boone, a Jeld z komme. Ön Kaat van d Pelagische Insele"}
{"id": "525928", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Isola dei Conigli es ön kleen Insel, di zo d Pelagische Insele jehüüd un mä önö Steeworf va Lampedusa litt. D Insel es 4,4 Hektar jruuß un aav un zo dörch önö schmale Wääch met Lampedusa vorbonge. Döck litt dä ävver onger öt Wasser van öt Meddelmeer, su dat dIsola die Conigli werklich z ön Insel weed. Woher dä Naam kütt, es net kloor. Op ald Kaate us Ängland heeschd di Insel \"Rabbit Island\", watt op dat Wood rabbit=Kniing henwiißd. Möjelicherwiiß hand sich, dörch dä manchmol onger Wasser stoende Wäch, Kning op di Insel secherer jevolld un do ön Koloni jebeld. Angere saare, dat dat Wood \"rabbit\" ön arabische Härkonft hat. Öt weed met Verbengung övversatze un deed op di döck ongerbroche Verbendung zo Lampedusa deute. D Isola dei Conigli es ön Velseinsel un brengd öt mä op ön Hüüde va 26 Meter övver dr Meeresspeijel. D Planze op d Insel paaße zo dat, watt ä Afrika waaßd. D Karettschildkröt lääd em Strand hön Eier aav. Usserdäm pause völl Zochveuel op d Isola dei Conigli. Dodörch"}
{"id": "525930", "contents": "Dat Joohr 2009 hätt 365 Daare. För 2009 es jeplaant: Dat Äng vun dä EU-Kommissjon Barroso. de Joohre … 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 … de … 1960-er, 1970-er, 1980-er, 1990-er, 2000-er, 2010-er, 2020-er, 2030-er, 2040-er … Joohre et … 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te, 23-te … krißßlijje Joohunndot et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette, et feete Johdousend noh Krißtoß Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "525934", "contents": "Dä Kriies Häinßbersch litt en Nordrhein-Westfalen, em Norrde vun Oche, un em wäßßlischte Zippel fun Wäßßdeutschland. Alle Städt un Jemeinde em Kreis Heinsberg vun hück sin: Erkelenz Jangelt Jellekerke (Geilenkirchen) Heensbersch (Heinsberg) Hückelhov (Hückelhoven) Sellevkant Übach-Pallebersch Vöcht (Waldfeucht) Wassenbersch Weeschbersch (Berck) Dä Kring Hajnßbersh höört bei de Lanndschaffßvobanndt Rhinglandt un lidd em Rejierunx-Bezirrek vun Kölle. Shtädt un Jemëijnde em Kring Heenßbersh Erkelenz · Jangelt · Jeilenkirche · Heenßbërsh · Hückelhov · Selfkant · Übach-Palenbersch · Waldfeucht · Wassenbersch · Wegberg Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch · Rhing-Sie-Kriiß en Siiborsh Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland ·"}
{"id": "525936", "contents": "Dä Rheinisch-Bärrjische Kreiß hüüert bëij be Rejierungkß_Bezirrək fun Kölle un litt aan de wäßßlijje un Süüwäßlijje Kant fum Bärrjische Landt. Op dä rejuläre Amps_shprooch Deutsch ooch Rheinisch-Bergischer Kreis jenannt. Hä hüüert bëij dä Lanndtshaffßfobanndt Rhinglandt dobëij. Buurschëijdt — Küürden — Lëijchlinge — Odenthal — mem Bärrjische Dom, en Alltebersh. Ovveroodt — Rößroodt — litt janns_em Süüde fum Kraijß singem Jebeed. Wärmelßkirrshe — Jläbbisch — op de Britz, luuert sozesaaren op Kölle un sing „Buchd“_erraf. Commons: Rheinisch-Bergischer Kreis – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Shtädt un Jemëijnde em Rhingbärrjėshe Buurschëijdt · Küürden · Lëjshlinge · Odenthal · Ovveroodt · Rößroodt · Wärmelßkirrshe · Jläbbisch Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch · Rhing-Sie-Kriiß en Siiborsh Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen ·"}
{"id": "525952", "contents": "Der veezeente Oktoober. Siegfried vum Westebursch, Irzbischop vum Kölle, määt 1279 en Fridedenschluß mit de Grafe vum Jüllesch. Dwight D. Eisenhower wood em Joohr 1890 jeboore. Siegfried Graetschus wood em Joohr 1943 ömjebraad.}} Elsa Scholten stervd em Joohr 1981. Errol Flynn stervd em Joohr 1959. Jeanne d'Alcy stervd em Joohr 1956. Friedrich Gaulstich stervd em Joohr 1943. Commons: 14. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525955", "contents": "Dwight D. Eisenhower stervd em Joohr 1969. Jean-Jacques Lequeu stervd em Joohr 1826. Dr Sobiborski Park Krajobrazowy wood em Joohr 1983 jejründ."}
{"id": "525956", "contents": "Willy Brandt wood Bundeskanzler. Dr Shintoyone Damm weed jebouwd."}
{"id": "525959", "contents": "Dä Sëxte Novemmber. Dr Dütsche Vorband vöör Freikörperkultur weed em Joohr 1949 jejründ. Erich Gustav Willi Lachmann wood em Joohr 1909 jeboore."}
{"id": "525960", "contents": "Konrad Adenauer wood Bundeskanzler. Dr Dütsche Vorband vöör Freikörperkultur weed am 6. November jejründ. Tommy Engel wood am 28.Novvämbe jeboore."}
{"id": "525961", "contents": "Em Rhein-Siech-Kreis sen de Dörpe un Städt Op de linke Sigg vom Vatte Rhing: Bonnem Alefte Wachbersch Meckem Swisttal Rhingbaach Op de rääschte Sigg, de Schäl Sigg, un laangks de Sie, aan de Bröl, de Sülz un em Wahnbaach: Bad Honnef Hennef Eitorf Ruppichterott Windeck Köningkswinte Luhme Much Nüngkirche-Seelscheidt Siebursch Troisdorf Sank Aujustin Nedde-Kaaßel (Kaaßel) un meddendrin Bonn, dat als kreisfreie Stadt äwe net dobei jehürt. Dämm Rhein-Siech-Kreis sing Jemeinde jehüre zom Landschaffsverband Rheinland em Rejierungsbezirk Kölle. Rhein-Sieg-Kreis Kreistagsbüro Kaiser-Wilhelm-Platz 1 D-53721 Siegburg Telefon 02241 13 31 27 Telefax 02241 13 24 44 Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Städt un Jemeinde em Rhing-Sie-Kring Alfter · Sankt Augustin · Bornem · Eitorf · Hennef · Honnef · Königswinter · Luhme · Meckem · Much · Nöngkerchen + Seelschet · Nidderkassel · Rheinbach · Ruppichteroth · Sieburch · Swisttal · Troisdorf · Wachtbersh · Windeck Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch"}
{"id": "525962", "contents": "De Kriis Öskerche litt em südwesten van Kölle en Nordring-Westfaale. Zum Kriis jehüren die Stätte: Bat Münstereefel Öskerche Meischernisch Schleede Zöllech un die Jemeenden: Blangem Kall Hellendal Neddischem Dahlem Wielde Shtädt un Jemëijnde em Kriis Öskerche Münstereefel | Blangem | Dahlem | Öskerche | Hellendal | Kall | Meischernisch | Neddischem | Schleede | Wielde | Zöllech Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch · Rhing-Sie-Kriiß en Siiborsh Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve · Stadt Kölle · Stadt Krefeld · Stadt Leverkusen · Kreis Lippe · Märkischer Kreis · Kreis Mettmann"}
{"id": "525963", "contents": "Öt Äng van dr Staat Neutral-Moresnet. Dä Film D Popp wod jedriihnt. Borgward weed jejründt. D Stadt Kölle kitt dr jetzije Naam."}
{"id": "525965", "contents": "Dä äijnundrißßishßte Oktoober. Eduard Dschabejewitsch Kokoity wood em Joohr 1964 jeboore. Hokusai wood em Joohr 1760 jeboore. Max Linder stervd em Joohr 1925. Gertrude Poppert storv em Joohr 1943. Öt weed Halloween jeviihrd. Commons: 31. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525975", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Frankfurt am Main (et Frankföttshe) es op Enwohner un Jebeet betrocke de fünftjrüßte Stadt vun Dütschland un de jrüßte Stadt vun Hessen. 2006 wore 660 300 Minnsche mem eezte Wunnsetz en Frankfocht jemeldt. Frankfoot weed jän FFM odo Ff/M' affjekööz, nohdämm et am Main litt. Dä Fooßballverein vun dä Frankfochto, datt es de Eintracht Frankfurt. Commons: Frankfurt am Main – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525982", "contents": "D Ellchermölle wood jebouwd."}
{"id": "525984", "contents": "Öt Beld Kerch va Nuenen weed jemold. Öt wood aajevange, dr Reichsdaach ä Berlin z bouwe. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 … de … 1840-er, 1850-er, 1860-er, 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er … Joohre et … 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525985", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Näwe 'em Ei es de Osterhaas et bekannteste Symbol von de Osterbräuch, denn de Haas jilt en Europa ad zick dausende Johre als et Zeiche für et neue Läwe em Fröhjohr. De Osterhaas, su wie me inn hück kennt, es äwe en Erfindung vom städtisch-evangelische Börjerdom, dat am Aanfangk vom 18. Johondert en Fijur nüdisch hatt, öm dä Pänz aan Ostere de Eie ze brenge, weil se als strenge Protestante jätt jägen de katholische Eieweih hatte. Commons: Osterhaas – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "525986", "contents": "D ischde Mänsche wäde em Vornichtungslajer Sobibór vorjaaßd. Öt Jemätzel va Lomazy am 17. Aujust."}
{"id": "525987", "contents": "D Eltzer Feehde brechd us."}
{"id": "525988", "contents": "D Endert Pooz un d Martins Pooz wäde jebouwd."}
{"id": "525991", "contents": "Der fuffzehnte Juuli. Enid Bennet wood em Joohr 1893 jeboore. Lisa del Giocondo stervd em Joohr 1542."}
{"id": "525993", "contents": "Der feezeente Meij. Michael Rensing wood em Joohr 1984 jeboore. Enid Bennet storv em Joohr 1969. Viktor Dyk stervd em Joohr 1931."}
{"id": "525996", "contents": "Der drüxeente Määz. Erich Hermann Bauer wood em Joohr 1900 jeboore. Abraham de Oliveira stervd em Joohr 1943."}
{"id": "525997", "contents": "de Joohre … 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 … de … 1860-er, 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "525999", "contents": "Der aachte Juuni. Ernest Mühlen wood em Joohr 1926 jeboore. Tim Berners-Lee wood em Joohr 1955 jeboore. Audrey Marie Munson wood em Joohr 1891 jeboore. Andrew Jackson stervd em Joohr 1845. Peter Müller schleed dr Ringrichter em Joohr 1952 k.o.."}
{"id": "526001", "contents": "Castrop wood am 1. Aprel zo Castrop-Rauxel. Bishkek wähßelnde dr Naam va Pischpek no Frunze."}
{"id": "526003", "contents": "Der zvanzishßte Juuni. Dä Daach kann op der Sommer_Aanfang falle. Valeria Bystritskaia wood em Joohr 1986 jeboore. Errol Flynn wood em Joohr 1909 jeboore."}
{"id": "526005", "contents": "D Plansproch Esperanto wood voröffentlicht."}
{"id": "526007", "contents": "Der elləfte Juuni. Estera Raab wood em Joohr 1922 jeboore. Wilhelm Schäfer stervd em Joohr 2006."}
{"id": "526008", "contents": "D ä Film Dat Wiiv van dr Pharao weed jedriihnd."}
{"id": "526030", "contents": "Dä nüngenzvanßishßte Oktoober. Fanny Brice wood em Joohr 1891 jeboore. D Ziidung Şalom erschingd em Joohr 1947 öt ischde mol. Commons: 29. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526032", "contents": "Der nünngunzvanzishßte Meij. John F. Kennedy wood em Joohr 1917 jeboore. Fanny Brice stervd em Joohr 1951."}
{"id": "526044", "contents": "Der drißßishßte Meij. Pitter Päul Rubens stervd em Joohr 1640. Fernando Lugo wood em Joohr 1951 jeboore. Francisco Javier López Peña wood em Joohr 1958 jeboore. Konrad Krauss wood em Joohr 1938 jeboore."}
{"id": "526048", "contents": "Der säxehnte Juuni. Fouad Mebazaâ wood em Joohr 1933 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526050", "contents": "Der drißischßte Määz. Vincent van Gogh wood em Joohr 1853 jeboore. Francisco de Goya wood em Joohr 1746 jeboore."}
{"id": "526052", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 … de … 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er, 1980-er, 1990-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526054", "contents": "Dä dreiunzwanzichste Novemmber Franklin Pierce wood em Joohr 1804 jeboore. Miley Ray Cyrus wood em Joohr 1992 jeboore."}
{"id": "526057", "contents": "Der aachte Oktoober. Franklin Pierce stervd em Joohr 1869. Willy Brandt stervd em Joohr 1992. Commons: 8. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526058", "contents": "Dr Vörjängerbouw van d Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol entstäng"}
{"id": "526060", "contents": "Do zwäijte Dezemmber Franz Reichleitner wood em Joohr 1906 jeboore. Hans Rainer Knipp stervd em Joohr 2011."}
{"id": "526062", "contents": "Dä nünngte Apprill. Franz Wolf wood em Joohr 1907 jeboore."}
{"id": "526063", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526064", "contents": "Air Labrador wood jejründ. Dr 1. FC Köln weed am 13. Februar jejründt."}
{"id": "526067", "contents": "Der sekßte Juuli. Frida Kahlo wood em Joohr 1907 jeboore. Tenzin Gyatsowood em Joohr 1935 jeboore. George W. Bush wood em Joohr 1946 jeboore."}
{"id": "526069", "contents": "Der drüxeente Juuli. Gaius Julius Caesar weed em Joohr 100 v. Chr. jeboore. Vannozza dei Cattanei wood em Joohr 1442 jeboore. Frida Kahlo servd em Joohr 1954. Gerhard Jussenhoven servd em Joohr 2006. Mildred va Minster stervd em Joohr 734."}
{"id": "526070", "contents": "D Film Sabrina wood jedriihnd. Öt Kluster Maria Regina weed jebouwd."}
{"id": "526071", "contents": "Dschalalabat weed d Hauptstadt van dr Bezirk Dschalalabat"}
{"id": "526073", "contents": "Der sexeehnte Sepptämmber. Dr Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011 Et Müngesdorpe Stadion wood 1923 einjeweit. Carolina Dieckmann wood em Joohr 1978 jeboore. Friedrich Karl Waechter stervd em Joohr 2005. Commons: 16. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526075", "contents": "Der sibbezeente Meij. D Parlamentswaahle ä Kuwait em Joohr 2008 send vörjetrocke Neuwaahle. Friedrich Zelnik wood em Joohr 1885 jeboore."}
{"id": "526076", "contents": "Öt Beld D Ädäppelseißer wood jemold."}
{"id": "526080", "contents": "Willy Brandt wood Börjermeester va Berlin. de Joohre … 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 … de … 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er, 1980-er, 1990-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526082", "contents": "Der nünngkte Oktoober. Ed kölsche Hännesje Tiater witt widder eröffnet. Gabriele Metzger wood em Joohr 1959 jeboore. Marie Doro stervd em Joohr 1956. Commons: 9. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526083", "contents": "Dä Film Gräfin Donelli wood jedriihnt."}
{"id": "526085", "contents": "Der fönnefte Oktoober. George Irving wood em Joohr 1874 jeboore. Han Hollander wood em Joohr 1886 jeboore. Commons: 5. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526087", "contents": "Der firunzvanzishßte Meij. Stadtbrand va Oche em Joohr 1656. Susana Esther Baca de la Colina wood em Joohr 1944 jeboore. George Tabori wood em Joohr 1914 jeboore."}
{"id": "526088", "contents": "Dr ischde Stommfilm Amalia weed ä Arjentinie jedriihnd. Öt Beld Em Wasser wood jemold. De Ruusemondachszoch in Kölle wid von över fuffzischduusend Minsche besöck. De \"Tietz\" wid in Kölle zwische de huhe Stroß un Schildejass opjemaat."}
{"id": "526090", "contents": "Der drëijenzvanzishßte Juuli. D ischde Kieler Wääch es em Joohr 1882. Dä Film Purity kütt em Joohr 1916 en öt Kino. De Knoche von de drei hilje Könije kumme 1164 noh Kölle. Ludger Stratmann wood em Joohr 1948 jeboore. Mohammed Sahir Schah stervd em Joohr 2007. George Tabori stervd em Joohr 2007. Götz George wood em Joohr 1938 jeboore."}
{"id": "526096", "contents": "Der feezehnte Juuli. Petite Meller wood em Joohr 1981 jeboore. Gerald Ford wood em Joohr 1913 jeboore. Ingmar Bergman wood em Joohr 1918 jeboore."}
{"id": "526097", "contents": "Dr Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet wood am 2. Februar jeschlooße.}} Dr Papp van d Aldi-Brööhr maad si ischde Jeschäff op, us dönö spiir dr Aldi wood. Dä Film Di usserjewönnliche Denge, di Saturnin Farandola erläävde wood am 25. November öt ischde mol jezeechd. Dä Film Die Insel der Seligen weed jedriihnd. Dr ischde Dr Klänge Stowasser wood örussjejovve. Dä Film Dr neue Schriivdesch weed jedriihnd. Dr Düxer Bahnhoff wood am 11. November opjemaad."}
{"id": "526099", "contents": "Dä sëxunzvannzishßte Dezemmber es jedes Johr dr zweite Daach vum Kreßfess. D Holländer wäde em Joohr 1622 van d Pfaffemöötz vordrävve. Manfred Robert Stefan Bierganz wood em Joohr 1942 jeboore. Mao Zedong wood em Joohr 1893 jeboore. Gerald Ford stervd em Joohr 2006."}
{"id": "526100", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1905 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 … de … 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526101", "contents": "Öt Beld Proserpina weed jöklaud weed jemold. Öt Hofbräuhuus entstäng."}
{"id": "526102", "contents": "Dä achtßeendte Oktoober. Gerhard Romilian von Kalcheim stervd em Joohr 1644. Commons: 18. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526106", "contents": "Der nüngunzvanzishßte Juuni. Gertrude Poppert wood em Joohr 1914 jeboore. Lucien Bonaparte stervd em Joohr 1840. D Kerch viird Peter un Paul."}
{"id": "526108", "contents": "Der zvanzishßte Juuli. Gisele Bündchen wood em Joohr 1980 jeboore."}
{"id": "526109", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Bläck Fööss sin en Bänd_uß Kölle un senge houpsäshlesh Leeder_op Kölsch. Mo säät joh, dat se nix an de Fööss hann. Ävver dat sull nit wohr sinn. Se hann se nur nit gewäsche. De Fööss nannte sisch zuees The Stowaways un han de Hits vun de Beatles un angere aanjesaachte Bands d'r 60er Joohre jespillt — Natüülisch op Änglisch — bis se drop aanjeshprooche woode, uch ens_e paar Kaanevalls-Lieder zu spille. Dä eeteste jrooße Hit vun de Fööss woor „Drenk Doch Ene Mit“ usm Joohr 1972, dä vun Cornett — däät d'r BASF jehüüre — veröffenlischt wood. De EMI us Kölle hät se nit jewollt, obwohl dä Song ene Verkoofs-Schlaarer woor. Da kann ma nur saache: Dat wäär ihr Preijs jewässe. Bis hück han de Fööss vill Lück mit iiere Lieder jlöcklisch jemaat. Mitjlieder sin: Andreas Wegener, hä spillt Klavier, Akkordeon un och op de Süntheseiser zick 2005. Mirko Bäumer, hä singk un es zick 2017 bëi der Bänd. Pit Hupperten, hä spillt Jitarr un singk och un es ooch zick 2017 bëi der Bänd. Hanz Thodam, hä spillt Bass un es zick 2018 bëi"}
{"id": "526111", "contents": "D Brouwerei Grolsch maad öt ischde Biir."}
{"id": "526113", "contents": "Der achzehnte Juuli. Gustav Wagner wood em Joohr 1911 jeboore. Nelson Mandela wood em Joohr 1918 jeboore. Kristen Bell wood em Joohr 1980 jeboore."}
{"id": "526119", "contents": "Der zvöllefte Aujußß. Öt Musical Hairspray wood em Joohr 2002 uropjevüührd."}
{"id": "526120", "contents": "Öt Musical Hairspray wood em 12. Aujust uropjevüührd."}
{"id": "526123", "contents": "Der nüngte Juuli. Dr Südsudan wood em Joohr 2011 onaavhängisch. Han Hollander stervd em Joohr 1943. Isidore Goudeket stervd em Joohr 1943."}
{"id": "526129", "contents": "Der aachte Määz. Hebe Camargo wood em Joohr 1929 jeboore."}
{"id": "526131", "contents": "Öt Leddche Heidewitzka, Herr Kapitän wood komponeerd. Ä Stolbersch maad d Brouwerei Weete zo. Janz sescher es dat Datum ävver net. de Joohre … 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 | 1942 … de … 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526133", "contents": "Der sibbenenzvanzishßte Aujußß. Heidi Kabel wood em Joohr 1914 jeboore. Le Corbusier stervd em Joohr 1965."}
{"id": "526136", "contents": "Der fuffzehnte Juuni. Lisa del Giocondo wood em Joohr 1479 jeboore. Heidi Kabel stervd em Joohr 2010. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526138", "contents": "Der ierzte Juuno. Heidi Klum wood em Joohr 1973 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526141", "contents": "Der sekßte Aujußß. Heiliges Römisches Reich deutscher Nation jeehd em Joohr 1806 onger. St. Rochus wood em Joohr 1295 jeboore. Willi Ostermann stervd em Joohr 1936."}
{"id": "526142", "contents": "Heiliges Römisches Reich deutscher Nation jeehd am 6. Aujust onger. Caroline Bonaparte weed Jruußherzogin va Kleve."}
{"id": "526144", "contents": "Abu Kamal wood va Frankreich besatze. Dä Film Länglich als Wunderknabe wood jedriihnt. Dä Film Heedless Moths kütt am 3. Juni en öt Kino. Dä Film D Bärchkatz weed jedriihnd. D Kerch va Terwinsele wood jebouwd."}
{"id": "526146", "contents": "Dä nüngunzvannzishßte Dezemmber. Heinz Ganss wood em Joohr 1942 jeboore. Romina Becks weed em Joohr 1987 jeboore."}
{"id": "526147", "contents": "Titan Airways wood jejründ. Vertell doch mal weed öt ischde mol jezeechd. D ischde Police Academy weed jezeechd. De Kardinal Meisner wiid Erzbischop vum Kölle."}
{"id": "526149", "contents": "Der iirzte Aujußß. Helena Lea Nordheim wood em Joohr 1903 jeboore. Isidore Goudeket wood em Joohr 1883 jeboore."}
{"id": "526150", "contents": "D Oper D Bröss van dr Tiresias entstäng. Da Film Capital Execution wood jedriihnt. D ischde Tuur d Frongß"}
{"id": "526152", "contents": "Der zvëijte nöü, stub Juuli. Imelda Marcos wood em Joohr 1929 jeboore. Helena Lea Nordheim stervd em Joohr 1943. Michel Velleman stervd em Joohr 1943."}
{"id": "526154", "contents": "Dä säkßte Apprill. Helga Deen wood em Joohr 1925 jeboore. Anastassia Morkovkina wood em Joohr 1981 jeboore. Pascal Paoli wood em Joohr 1725 jeboore. Rafael Correa Delgado wood em Joohr 1963 jeboore. Selena Quintanilla-Pérez wood em Joohr 1971 jeboore. Kurt Georg Kiesinger wood em Joohr 1904 jeboore. Albrecht Dürer stervd em Joohr 1528."}
{"id": "526156", "contents": "Der säxehnte Juuli. Helga Deen stervd em Joohr 1943. Heinrich Böll stervd em Joohr 1985"}
{"id": "526160", "contents": "Der fuffzeente Oktoober. Mohammed Sahir Schah wood em Joohr 1914 jeboore. Vergil wood em Joohr 70 v. Chr. jeboore. Henny Porten stervd em Joohr 1960. Commons: 15. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526161", "contents": "Öt Farsta wood am 23. Oktober äjeweihd. Am Sundach,de 23.Oktober wid de Kanzler Adenauer mit 84 Joar zom x.mol Opa Noh Frunleichnom-de 16.Juni-kütt de Jesuitepastor Leppich für drei Dach noh Kölle un schäng op de Katholike,die nit in de Mess jon"}
{"id": "526163", "contents": "Dä drëijenzvanzėshßte Apprill. Hermann Michel wood em Joohr 1923 jeboore."}
{"id": "526164", "contents": "Dä Film Tutankhamen weed jedriihd."}
{"id": "526166", "contents": "Dä fönneftßeente Apprill. Aavstorz van ö Fluchzeuch van d Hewa Bora Airways em Joohr 2008. Leonardo da Vinci wood em Joohr 1452 jeboore. Abraham Lincoln stövd em Joohr 1865. Alla Pugatschowa wood em Joohr 1949 jeboore."}
{"id": "526168", "contents": "Dä säkßuntßvantßishßdte Oktoober. Hillary Clinton wood em Joohr 1947 jeboore. María Maldonado wood em Joohr 1985 jeboore. Commons: 26. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526169", "contents": "D Kumede wood jejründ. D Ziidung Şalom erschingd am 29. Oktober öz ischde mol. En d Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol dörfe wärm Messe jehalde wäde"}
{"id": "526173", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carúpano es ön Stadt an d Karibik-Köst va Venezuela em Bundesstaat Sucre. Sö litt önjeväär 120 km östlich va Cumaná, d Landeshauptstadt. Carúpano had öm d 170.000 Äwonner, woronger opjrond van d Universität (UDO) un ön Fachhuchschüll övverdörchschnettlich völl jong Lüüh send. D Stadt läävd van d Turiste un dr Veschvang, usserdäm vam Vorkoov va Kakao, Kaffee, Boohmwoll un Rum. D Stadt es önö ideale Ussjangsponkt vöör Lüüh, di ongerwääß dörch Venezuela send. Viir Schotzjebiite liije en d Nöhde van d Stadt, doronger d Paria Halvinsel, dä wi öt Orinokodelta ussseehende Nationalpark Turuepano, suwi Mochima un d Guacharohöhle. Am 7. Dezember 1814 leed Simón Bolívar ä Carúpano d Sklave vreij. Och Christoph Kolumbus hod op sing dreide Reis en d Regiun beij Macuto z iisch un öt enzije Mol amerikanische Boohm betroone. Vöör d Jeschichtsbösch wichtich es öt ischde Ongerwasser-Kabel, dat em 19. Jahrhondöt Amerika un Europa vorbong. Öt leev va Marseille ä Frankreich bes no Carúpano. Dat Kabelhuuß (Casa del cable) em alde Stadtkäär kann hüü noch bekekke wääde. Am 4. Mai 1962 koom öt ä"}
{"id": "526175", "contents": "Dä sibbente Dezemmber. Fay Bainter wood em Joohr 1893 jeborre.}} Ä Carúpano wäde em Joohr 1814 alle Sklave vreijjelosse."}
{"id": "526176", "contents": "Ä Carúpano wäde am 7. Dezember alle Sklave vreijjelosse. de Joohre … 1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 … de … 1770-er, 1780-er, 1790-er, 1800-er, 1810-er, 1820-er, 1830-er, 1840-er, 1850-er … Joohre et … 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526177", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Juan Félix Sánchez (* 16. Mai 1900 ä San Rafael de Mucuchíes, Mérida; † 18. Aprel 1997 ä San Rafael de Mucuchíes) woch önö Könstler us Venezuela suwi önö Konsthandwerker. Sánchez woch önö sälvsjemaade Könstler. Sing Werke als Beldhouwer, Möler un Architekt hodde met Religiun z do, wobeij hä vöör allem Material brudde, dat hä em Bösch en d Nöhde va sing Heemöt vong, öm – wi hä sälvs saad - „nöhder beij Jott z see. Hä formde us Holz un Ton önö Hoof Mariedostellunge un Krüzze. Doronger plande un bouwde hä 1984 zösamme met sing Vröndin Epifania Gil us tuusende va Steen d Kapell San Rafael de Mucuchíes. No singe Duud wood hä en di Kapell bejraave. Ön anger Kapell, di hä met Epifanía Gil bouwde, steehd ä El Tisure, d Kapell ä El Bohío wood Os leev Vrau va Coromoto jeweihd. Dörch sing Bouwte kräät hä dä Spetznaam Architekt van d Ande. En d Stadtmedde va Mérida steehd d “Casa de la Cultura Juan Felix Sánchez”, wo op d övvichde Etach wääßelnde Usstellunge va Könstlere"}
{"id": "526181", "contents": "Dä dreizente November. Huang Xianfan wood em Joohr 1899 jeborre.}}"}
{"id": "526182", "contents": "Dä Film Cléopâtre wood jedriihnd. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 … de … 1850-er, 1860-er, 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er … Joohre et … 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526194", "contents": "Ischde Ingernazional Jaadebau-Ußshtellung"}
{"id": "526195", "contents": "Dä Film 99 wood jedriihnt."}
{"id": "526199", "contents": "Der zvëijte Juuni. Ion C. Brătianu wood em Joohr 1821 jeboore. Benedikt I. wood em Joohr 575 Papßt."}
{"id": "526200", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 … de … 1780-er, 1790-er, 1800-er, 1810-er, 1820-er, 1830-er, 1840-er, 1850-er, 1860-er … Joohre et … 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526204", "contents": "Der zvanzishßte Määz. Jeanne d'Alcy wood em Joohr 1865 jeboore. Isaac Newton stervd em Joohr 1727. Ovid wood em Joohr 43 v. Chr. jeboore."}
{"id": "526205", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526208", "contents": "Jacques Cartier wood em Joohr 1491 jeboore. Viktor Dyk wood em Joohr 1877 jeboore. Henri Matisse wood em Joohr 1869 jeboore."}
{"id": "526212", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526215", "contents": "D Port Moresby Stock Exchange maad em Joohr 1999 op. James Monroe wood em Joohr 1758 jeboore."}
{"id": "526220", "contents": "D Barbarossahöhl wood jevonge. Ä Stolbersch maache d Brouwerei Katterbach un d Brouwerei Welters op."}
{"id": "526224", "contents": "Dä sibbente Apprill. Jerry Brown wood em Joohr 1938 jeboore."}
{"id": "526228", "contents": "Der Eetße Oktoober. Jimmy Carter wood em Joohr 1924 jeboore. Willi Ostermann wood em Joohr 1876 jeboore. Commons: 1. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526233", "contents": "Der drëijunzvanzishßte Meij. Joan Collins wood em Joohr 1933 jeboore. Lena Meyer-Landrut wood em Joohr 1991 jeboore."}
{"id": "526235", "contents": "Dä zwanzichste Novemmber. Joe Biden wood em Joohr 1942 jeboore."}
{"id": "526237", "contents": "Maeve Binchy wood em Joohr 1940 jeboore. Thomas A. Curran wood em Joohr 1879 jeboore. Johann Altfuldisch stervd em Joohr 1947. Wilhelm Henkel stervd em Joohr 1947."}
{"id": "526240", "contents": "Der fönvte Aujußß. Johann Christoph Winters stervd em Joohr 1882. Napoléon Bonaparte stervd em Joohr 1821."}
{"id": "526241", "contents": "D ischde Kieler Wääch es am 23. Juli. Öt Beld Sorch weed jemold."}
{"id": "526243", "contents": "Der 30. Aujußß eß der fürläzte Daach in däm Moohnd. Johann Schwarzer wood em Joohr 1880 jeboore."}
{"id": "526244", "contents": "Dr Kölner Dom wood vädisch. de Joohre … 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 … de … 1840-er, 1850-er, 1860-er, 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er … Joohre et … 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526246", "contents": "Der zeende Oktoober. Em Johr 1582 joov et fö de Miitze käijne zeente Oktoober. Wäjen dä Ömmshtällung fum julijanische Kallendo op dä jregorijanische Kallendo feel dä Daach uß, un t kohm noh m fiierte Oktoober tirägk dä fuffzeente Oktoober en de krißßlijje Wäldt, ußßer e m doomolß shvedishe Däijl fun Norrveje, en Shvede, Finnlandt un en Rußßlandt. Johann Schwarzer stervd em Joohr 1914. Commons: 10. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526248", "contents": "Dä sibbenunzvanzischßte Dezemmber. Johannes Kepler wood em Joohr 1571 jeboore. Marlene Dietrich wood em Joohr 1901 jeboore. Michel Piccoli wood em Joohr 1925 jeboore. Anzelika Ahmetšina wood em Joohr 1989 jeboore."}
{"id": "526251", "contents": "Us 7 Freistaate weed Thüringe jebeld. Dä Film Anna Boleyn weed jedriihnt."}
{"id": "526253", "contents": "Dä zvote Apprill. Annett Louisan weed em Joohr 1977 jeboore. Johannes Paul II. stervd em Joohr 2005."}
{"id": "526255", "contents": "Der sexeendte Oktoober. Johannes Paul II. wood em Joohr 1978 zm Papst jewähld. Commons: 16. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526256", "contents": "D Salomone wäde önö onaavhängije Staat. Dr Staat Tuvalu wood am 1. Juli onaavhängich. Johannes Paul II. wood am 16. Oktober zm Papst jewähld."}
{"id": "526266", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Bielefeld is e Städtsche in det bundeslandje Nordrhein-Westfalen, em Rejierungsbezörk Detmold Dë Shtadt un em Shtatdmarketing ier offizzjäll Websigge (op deutsch) En Landkaat med Bielefeld un Drömröm De Lengkß övver dat Teema „Bielefeld“ em DMOZ Commons: Bielefeld – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Detmolld Stadt Bielefeld | Kreis Gütersloh | Kreis Herford | Kreis Höxter | Kreis Lippe | Kreis Minden-Lübbecke | Kreis Paderborn Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve · Stadt Kölle · Stadt Krefeld · Stadt Leverkusen · Kreis Lippe · Märkischer Kreis · Kreis Mettmann · Kreis"}
{"id": "526267", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Saint-Dié-des-Vosges iss en Stadt em Nordoste vun Frankrish. Wo iss dat jenau ? 48° 17' N ; 06° 57' O Wie huh lischt dat ? 310-901 m ü. NN Wie jrooß iss dat ? 46,15 km2 Wi vill Lück wohne da ? 22 569 (1999) Lück pro Quadraatkillemeter : 489 Lück pro km2 Dom Sank-Martinkirche Pierre-Noël Museum Claude en Duval Fabrik (Le Corbusier) Institut universitaire de technologie (Fachhuhschoulle) : Eläktroteschnigh Eläktronik Kompjuter Kommunikazjon Websek vun dä Stadt sellevs Institut universitaire de technologie (Fachhuhschoulle) Commons: Saint-Dié-des-Vosges – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526274", "contents": "Europa is_ennen Äddeil ävver et eß käijnen Kontinent. Sing Jrännse sinn: em Norde dä Nochtpool unn_et nöchtlishe Polaa Meer — do hinger eß Nocht_Ammärrika. em Oßßte dä Ural un dä Floßß Ural, et Kaßpije Meer, dä Kaukasußß, et Schwazze Meer, do Boßporus un de Shtroohß vun Marmara oddo et Meer vun Marmara — do hinger eß Aasije. em Süüde_et Meddelmeer unn_de Shtrohß fun Jibrallta — do hinger eß Affrika. em Wäßßte och dä Atlanntische Oozijaan — do hinger litt Nochtammerika. De Europäish Unjon eß enne wishtije Orjanisazjon en Europa. Dorsh iir Kollonnije, dä Imperijalißmuß un de krißßlishe Mißßjoon han de Shtaate und Fölleker vun Europa en de läzte paa Johunndote iir Kulltuur praktijj_övver jannze de Wälldt fodäjldt. De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije • Moldahvije • Monaco • Montenejro • Norweje • Österreich • Pochtujal • Polen • Rumähnije • San Marino • Serbien • de Schweiz • Schpanije • Schwehde • Slowehnije • de Slowakei"}
{"id": "526282", "contents": "Bönnsch ėß eent vun dä bovvejärije Biersoorte wie Kölsch ode Alt un weed nur en eener Weetschaff in Bonn ussjeschenk. Bönnsch es anders wie Kölsch un Alt net nur en regional Biersoot, sondern och ene Maarkenaam. Vum Bönnsch jitt et janz jenau een Brauerei: Et Bönnsch Brauhuus aan d'r Sterntorbröck. Im Jäjesatz ze Kölsch es et jätt tröwer un jätt betterer. Et weed winnijer jefeltert wi dat Kölsch un dat Alt. Websigge vumm Bönnsch Brouhuus Kritik vumm Bönnsch Brouhuus"}
{"id": "526284", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Brut, Bruud, Bruoad, Bruät eß met et älste Grundnahrungsmittel von de Minsche. Et witt uss e_nem Deijsch met Mäll, Wasser, Häff on Salz jemaat, on als Brutlief odde Flade jebacke. Brut eß für de Minsche su hellisch on wichtisch, dat suja doröm jebätt witt: em Jüddedomm beijm Aanbruch vom Sabath on em Kreßtedomm em Vatter unser („Jätt uus jeden Daach uus Brut“), dämm Jebätt, dat Jesus Christus persönlich jesproche hätt. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526285", "contents": "Dat Brauen es bovvejärich (och ovverjeerish, boverjärrisch, oberjärich), wenn dorbeij am Eng dat junge Bier bovven drop schööne decke Schaum hätt. Dä hätt nix med dem Schoum ze dunn dä eijne shpääder vum Jlaaß odder bovve us dä Stang eruß esu lekker un frėsch aanlaach. Dä Schaum beijm Bräue es dunnkeler bes hellbrung un flokkish un rüsh jett hääfish. Hä weed affjeschöpp, do sin näämlish Aandeijle drin jewaahße vunn dä Bräuhääve die sich ööndlich vermeere deijt un wärm weed, wann se us dä aanfänglishe Zauß nor_em Ferrmeteere dat junge Bier määt. Bovvejärije Bierzoote sinn Wieß, Kölsch, Altbier, Bönnsch, Degraa, Weizenbier, Dampfbier, bälliiner Wiiß, un mieh. Verwandt: ungerjärich Bräue. Verzeichnis obergäriger Biermarken fum Philipp Graß uß Kölle (op Deutsch)"}
{"id": "526286", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Bier eßß jet ze drinke. Et weed ußß Mallz, Hoppe unn Hefe jemaat, et eßß vorjoore unn hätt däswäjje Sproodel unn Alkohol. Bier jitt_et sigg unheijmlisch lange Zick, ald de aale Fönizijo hann_t jehatt. Em Rhingland weed Bier ußß Järßte-Malz jemaat, in Deutschland kann_et och ußß Weijze-Malz verjoore wädde (dat eßß dann Weijzen unn Berliner Weiße). Op dä rääßlijje Wellt sinn all Soote Jetreijde möschlisch, also zem Beijspill Roggen, Mais_unn Riiß. Enn Mesopotamie unn em aale Äjüpte hätt mer ald et Bier jekannt. Dor Römer hätt_et ned jedronke, äwwer de Kelte wohl. Fröher hätt mer dat Bier flöck drenke mößße, unn mer hätt immer övverjäärisch jebrout. Eäßß em 19. Johrhungert wood de ungerjäärijje Brouwieß erfunde unn dat Pils. Hückzedaach kritt mer in Deutschland mießtedeijls Pils ze drinke, om Rääß dor Welt Lager. Nur im Rhingland jitt_et dat joote ovverjäärijje Bier wi Kölsch, Alt, Bönnsch, Degraa unn andere mieh. Divärrse Biersoote Commons: Beers – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Commons: Beers from Germany – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526288", "contents": "Hee di Sigg es en enem Jemangs vun Dialek (mieh jemangste Sigge) un jeschrevve wie mer et sprech (mieh Sigge jeschrevve wie mer et sprech) Dat Bönnsch es eent vun dä öwerjährijje Biersoorte wie Kölsch ode Altbier un weed nur en eener Wiertschaff in Boun ussjeschenk. Doför han di do en extra Aat Jlas, wat wie dat Bier Bönnsch jenannt weed. E Bönnschjlaas eß e bessje wie en breide Kölschstang, e bessje krumm jeboore un op de ein Sigg on noch als wie jet ennjeblötsch, ävver jannz fing för de Fengere vun dä Hand wo mer med drinke deit. Et es jeforremb wie enne Handjreff, un de krumme Sigg es däm Kopp fun däm Drenker zoojewandt. Esu jesinn, es dat e jannz erjonomesch Jlas, kam mer jood druss drenke un sijj e Bierche süffelle. Websigge vumm Bönnsch Brouhuus Kritik vumm Bönnsch Brouhuus En Bewertong fum Bönnsch Jlaß noh ISO 9241 (op Dütsch)"}
{"id": "526294", "contents": "Enne Zappes es dat Deil, wo et Bier dorch löüf, wann et uss em Fass odde us de Aanlaach eruss kütt, et allorläzz, ih dadd et ent Freie kümmp, un dorch de Luvv en et Jlaas erin falle dääd. Dä Zappee kanns de op un zoh maache, domet dir dat Bier net fottlöüf. Zappes säät mer ävver och för dä Minsch, dä aam Zappes schteiht un dä op on zohmaache däiht. Mette Zappesse well obb prevaate Fiere jeede jood fründ sin, dänn vun dämme kret me si Bier."}
{"id": "526308", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Dä Appel (Malus) es en aale Kulturplanz op dä janze Äd. Normal meint mer wann ma Appel säät dä Aat Kulturappel (Malus domesticus). Dat es en Kreuzung vunn verschiddene Äppelaate. Dä Kulturappel kütt ußß Aasijen. Mer weijß nėt wi hä noh Europa jekumme ėßß. In_et Rhingland hätt hä dä Römer jebraacht. Sigg däm 6. Johrhungert weed hä vill anjebout, sigg däm 16. Johrhungert och jehandelt. Em 19. Johrhungert hätt et vill mieh Soorte Äppel jejevve wi hück, in Preußen 2300, unn op dä Ääd mieh wi 20 000. Hückzedaach wääde in [[Bundesrepublik Deutschland|Deutschland nur no 1500 Soorte aanjebout, nur 60 davun och jehandelt. Vill Äppel jitt_et im Füürjebersh, zem Beijspill zwesche Meckenheim unn Rhingbach. Commons: Apple – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526317", "contents": "Tee is ene Jesöff, dat weed jemaat midde Jedöhns von ne Teejeströpp un heeze Wasser. Vom Tee jibbet ne janze Menge Soote, de kumme faas all us Asije. Commons: Tea – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526328", "contents": "Alefte is ene Jemeijnd am westlische Stadtrand von Bonn."}
{"id": "526330", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Men es ön Jottheed, dö vöör allem em Weste va Anatolie aajebeehnd wood. Öt Jlööve a Men jeehd zöröck op öt 4. Joohrduzend vöör Christi Jeburt. Meeßd weed Men met önö Halvmond dojestalld, di wi Hööre op sing Schoore aabraad send. Hä es, su wood jejlood, dr Häär övver d Monde. Aav un zo weed hä zösamme met Bulle un Löwe dojestalld. Övver Men"}
{"id": "526332", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Side es ön kleen Stadt en d Türkei. Sö litt tösche Antalya un Alanya an d türkische Riviera em Landkreis Manavgat un jehüüd domet zo d Provinz Antalya. Ruine zeeje, dat Side ad öm d 3500 Joohr alt es. Damols woch öt ön bekannde Hafestadt en d Regiun Pamphilie. Us di Zitt send noch au Reste va Bouwerke övverich blevve. Side, op ön Halvinsel jelääje, had önö op d Spetz liijende Hafe, dä övver völl Joohre jenotzd woode es, spiir ävver vorland woch. Sand us öt Meddelmeer had häm bo janz zojeworpe. Mo had usjerechnet, dat d ischde Lüüh öm öt Joohr 1400 vöör Christi Jeburt ä Side akoome. Wä hüü no Side kütt, dä vängd önö Hoof Ruine, d meetzde us d Joohre 200 bes 300 no Christi Jeburt, als d Römer sich di Jäjend onger dr Nahl jeresse hodde. Ävver och us d Zitt dono, als Side Beschofssetz woch, send Reste z see. Völl us d au Zitt wood em 12. Jahrhondöt dörch ö Erdebebe kapott jemaad. Dat Mensche en d drü Jejend övverlääve kutte,"}
{"id": "526336", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Kooche udder Koche weed vom Bäkker us Deisch jebacke oder vom Kondittoër zesammejebaut un dekorirt, mit Sahn dropp unn_esuh. Kooche krißße em Café, do drönkese ne Kaffe doh bei. Kooche kannze net bruche öm der Wollefjangk Niedehken vunn BAP en dä Kaanewall ze lokke. TorteTaat Däjlshe Wäkke Pläzzjen Pannkooche Commons: cake – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526342", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Joos van Cleve (* 1485 ä Kleve; † 1540 ä Antwerpe) woch önö nederländische Mohler. Hä hosch met richtije Naam Joos van der Beke un wood och dr „Leonardo van dr Norde“ jenannd. Jeliird hod Joos zösamme met Bartholomäus Bruyn dem Älteren ä Kalkar beij Jan Joest. 1511 troon hä d Antwerpener Jilde beij. Koom önö Möhler us di Zitt had mi Belder als hä jemold. Zo sing Werke jehüüre Altar- un Modderjoddesbelder. Di entstänge meeßd op di Art, wi di flämische Schüll öt vöörjoov. Mo ka secher se, dat Joos no Italie jereist es un dodörch sing Mohlwiiß jeändert wood, wobeij Leonardo da Vinci sing Belder önö jruuße Äfloss usübde. Hä molde völl Persune, doronger Kaiser Maximilian I. un Heinrich VIII. Joos van Cleve - Leonardo des Nordens | Suermondt-Ludwig-Museum Aachen Commons: Joos van Cleve – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526343", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Triptychon mit der Anbetung der Könige, op Ripuaresch weed van d Aabäähnung van d drei Könnije jesproche, es önö Vleuelaltar, dä en d Werkstatt va Joos van Cleve em Joohr 1520 entstange es. Dat Ussseeh van d Könnije un dörö Kleer vorwiise op di Roll va Könnije als di Persune, di vöör di dreij zo di damolije Zitt bekannde Erddeeler Europa, Afrika un Asie stönd. Lüüh, di sich övver Konst völl Jedanke maache, saare, dat sö och vöör di drei Aldersjruppe (Kengk, Erwaaßene und Alde) stönd. Domet soll zm Ussdrock jebraad wäde, dat d Religiun vöör alle Mensche do es. Zo di damolije Zitt mohlde völl Könstlere ä Antwerpe sun Belder. Dat hong domet zösamme, dat mo sich vöörstald, dat di drei Könnije us d wiih Welt koome, öm öt Chresteskengk Jeschenke z brenge, jenau wi di Kooflüüh us Antwerpe, di dörch d Weltjeschichde reiste, öm Waar z besorje un Jeld no Antwerpe z brenge. Op d Siijetafele send d Hellije Hieronymus un Lucia z see : möjelicherwiiß hodde di, di vöör dat Beld zaahlde, d"}
{"id": "526346", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 10-te, 11-te, 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te … krißßlijje Joohunndot de … 1440-er, 1450-er, 1460-er, 1470-er, 1480-er, 1490-er, 1500-er, 1510-er, 1520-er … Joohre de Joohre … 1479 | 1480 | 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490 | 1491 … Dat Joohr 1485 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse."}
{"id": "526347", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 11-te, 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te … krißßlijje Joohunndot de … 1500-er, 1510-er, 1520-er, 1530-er, 1540-er, 1550-er, 1560-er, 1570-er, 1580-er … Joohre de Joohre … 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 … Dat Joohr 1540 hätt 366 Daare jehatt, et ess_e Schalldtjoohr jewääse."}
{"id": "526349", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Beldnes va Eleonora va Österreich es ö Beld, dat Joos van Cleve en d Joohre 1532/33 jemohld had. Eleonora va Österreich, di och Eleonora va Kastilie/va Habsburg jenannd wood un tösche 1498 un 1558 läävde, hiirode 1530 op Jehess van hörö Broohr Karl V. dr Könnig Franz I. va Frankreich. Joos va Cleve mohlde Eleonora zweimol ä idyllische Versiune. Ee Beld es onjeväär dubbel su jruuß wi dat angere. Dat klengere weed en ö Museum ä Wien usjestalld. Eleonora, ön beldschünn Vrau es op di Belder an d bekannde Habsburjer Jesechtszöch z erkenne. Sö drätt Schmuck us Perle un Edelsteen suwi düühr Kleer met Pelze. Op dat Beld had sö önö Breef en d Hand op däm jeschrevve es: „A la xpinisma y muy poderosa sinora la Reyna, mi synora (An d christliche un mächtije Vrau di Könnijin, ming Härin)."}
{"id": "526351", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Johannes Hermann Bruno Anton Weil (* 29. Aujust 1977 ä Frankfurt am Main) es önö dütsche Schauspeller, dä em Fernsehe un em Theater zö see es. Jo Weil woss ä Petersbärch ä Hesse op un jäng ä Fulda zr Schüll. No si Abitur besood hä ä Köllö d Schauspellschüll un nomm Schauspell- un Jesangsongerecht. Jo spelld döck vöör öt Fernsehe un stäng em Theater op d Bühn. Sing Stemm vorlinnt hä vöör usländische Filme, di en öt Dütsche övversatze wode. Usserdäm es hä vöör soziale Orjanisatiune am vrassele. Hä spelld va November 2007 a d Roll van dr Oliver Sabel en d Seefeoper Vorboone Leevde. Jo Weils Siij"}
{"id": "526353", "contents": "Der nüngunzvanzishßde Aujußß eß dä drett_läzde_Daach in_dä_Moohnd. Johannes Hermann Bruno Anton Weil wood em Joohr 1977 jeboore. Michael Jackson wood em Joohr 1958 jeboore."}
{"id": "526356", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lily Kwan es ö Model un ön Sprächerin beij Naked News en d USA. Sö wood ä Toronto jeboore un es va chinesische Aavstammung. Kwan studiirde d Sauberkeet va d Zäng, vong ävver em Juni 2001 beij Naked News a. Do soch mo sö döck en d Flimmerkess met d Bröss öruss op d Strooß sto un met d Lüüh mulle. Aav un zo woch sö ävver och janz nakß z see. Hüüh z dachs läävd Kwan ä Jrußbritannie. D Siij va Naked News Lily Kwan at the Internet Movie Database Commons: Lily Kwan – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526357", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Waterstone's es dr jrützde Bochhändler ä Jrußbritannie. Usserdäm send Jeschäffte ä Irland, Beljie un Holland z vänge. Em Internet vorkoovd Waterstone’s och Bösch. Waterstones jehüüüd zo 100 % zo d HMV-Group. 4500 Persune ä 300 Jeschäffte vordeene beij Waterstone’s öt Jeld. Em Mai 2011 vorkünde d HMV-Jrupp, dat sö Waterstone’s a dr Russ Alexander Mamut vöör 53 Million £ vorkoovd hod. Öt leitzde Wood spräche ävver noch d Aktionäre. D Siij va Waterstone’s"}
{"id": "526358", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) buch.de, watt jenau jenomme buch.de internetstores AG heechd, es no Amazon.de dr zweitjrützde dütsche Händler va Bösch em Internet. Dr Firmesetz es ä Münster. Em Joohr 1999 wood buch.de ön Aktiejesellschaff. buch.de koovde em Dezember 2002 van d Bertelsmann DirectGroup d Firma bol.de. Em Jäjezoch kräät d Jrupp knapp övver 25 % va buch.de. Zo buch.de jehüüd nävver bol.de och alphamusic un öt Internet-Jeschäff va thalia.de. Em Joohr 2010 werkde öm d 100 Persune vöör buch.de, wobeij d meetzde ä Dütschland am vrassele send. www.buch.de"}
{"id": "526359", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hildegar va Kölle († 8. Aujuss 753, döck och Hildiger övv Hildeger jenannd) woch önö Bischoff va Kölle. Hildegar jilt als dr ischde karolijische Beschoff va Kölle. Hä storv beij önö Veldzoch va Könnig Pippin dr Jöngere jäje d Sachse. Häm weed a singe Dudesdach, dr 8. Aujust, jedaad. Singe Naam vängd sich en önö Breef, däm Bonifatius a Papst Stephan II. jeschrävve hod. Hildegarius, in: Prosopographie des personnages mentionnés dans les textes pour l'époque de Pépin le Bref et de son frère Carloman (741-768). Isel, Didier F. 2007."}
{"id": "526361", "contents": "Der aachte Aujußß. Hildegar va Kölle stervd em Joohr 753. Louise Brooks stervd em Joohr 1985."}
{"id": "526362", "contents": "de Joohre … 747 | 748 | 749 | 750 | 751 | 752 | 753 | 754 | 755 | 756 | 757 | 758 | 759 … de … 710-er, 720-er, 730-er, 740-er, 750-er, 760-er, 770-er, 780-er, 790-er … Joohre et … 4-te, 5-te, 6-te, 7-te, 8-te, 9-te, 10-te … krißßlijje Joohunndot et drette, et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et wifillte?, et wifillte?, et wifillte? Johdousend noh Krißtoß Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526364", "contents": "Kölsch ėßß: en Zoot Bier, demiehts us Kölle → Kölsch (Bier) de ripoarisch Sprooch us Kölle → Kölsch (Sprooch) irrjent wer oder irrjent jet, wat zo Kölle jehüert, oder us Kölle kütt, oder en Kölle es, oder bei Kölle hüürt, oder velleich dä Stadt Kölle jehüürt deid, do säät mer „Ene kölsche irrjent wat oder -wer“ oder „Dä kölsche irrjent wat oder -wer“ für, nemm als e Beispill dä kölsche Buur vum Fasteleer, allso → Kölle wenn wer schwer wat in de Trööt hätt unn hustet säät ma och kölsche dobei → Kölsche (Donn) ene Linge-Stoff, dat → Kölsch (Stoff) de Kölsch-Konvention von 1983 Kölschmarke dat Scheff → Koelsch wat mir hee im Schaaf hann in däm Schoß → Kölsch de drei K as Kölsch un de Franzuuse (Francozissme) Hochdeutsche Naame (un ier kölsche Översäzzung) Rudkäppche op kölsch „Äschermetwoch for one“ Kölsche Kaviar kölnisch Wasser"}
{"id": "526369", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Agilolf va Kölle woch tösche 745 un onjeväär 752 Beschoff va Kölle. Mo nämmt a, dat opjrond van d Traditiunen em 11. Jahrhondöt Agilolf önö Abt em Kluster va Stablo-Malmedy woch, bevöör hä Beschoff va Kölle wood. Singe Amtsaatrett moss öm öt Joohr 745 jewääh se. Hä jehood zo dön Jrupp va Mänsche öm dr Hellije Bonifatius. En önö Breef us öt Joohr 748 steehd singe Naam. Agilolf es öm öt Joohr 753 jestorve. Jenau lädt sich dat net mi saare. Agilolf wood hellisch jesproche, un am 9. Juli weed jäddes Joohr dä vreuere Beschoff jedaahd. A dä Daach woode d Knouche va häm en dr Dom va Kölle jebraad. Ön Strooß ä Kölle drädt singe Naam. Ökumenisches Heiligenlexikon Online Handbuch des Erzbistums 11. Auflage 1866* Reihenfolge der Kölner Bischöfe und Erzbischöfe, in: H.J.D. Asthöwer: Handbuch des Erzbistums Köln. Amtliche Ausgabe. 11. Aufl. 1866 Commons: Agilolf von Köln – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526370", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Reginfrid woch tösche d Joohre 737 un 743/45 önö Beschoff va Kölle. Öt es belaad, dat Reginfrid öt Concilium Germanicum besood had. Hä soll am 17. September 745 jestorve se, ö Datum, dat ävver net janz secher es. Geschichte des Erzbistums Köln. Bd. 1: Das Bistum Köln von den Anfängen bis zum Ende des 12. Jahrhunderts, hg. von Eduard Hegel, 2. Aufl. neu bearbeitet v. Friedrich Wilhelm Oediger, Bachem Köln 1971"}
{"id": "526371", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Bromfield Kerch, di och d Kerch van d Hellije Maria un all Hellije jenannt weed, steehd ä Broomfield, Somerset, Jrußbritannie un wood em 15. un 16. Jahrhondöt jebouwd. En d Kerch vängd mo d Labordesch va Andrew Crosse, a däm hä sing Vorsuche met Strom made. Usserdäm hand sö do önö Jedenkstee vöör häm opjestald. Övver d Kerch"}
{"id": "526372", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Beij dr Slut walk jönd d Vraue en d jruuße Städte em Weste op d Stroß, öm z vorlange, dat sö d Kleer draare dörfe, di sö welle. Domet soll dojäje protesteerd wäde, dat Vraue döck onge sexuelle Jewalt opjrond van hön Kleer liije. Dr ischde Slut Walk vong am 3. Aprel 2011 statt. Dat woch en d kanadische Stadt Toronto, nodäm önö Poliss ön Vrau jesaad hod, sö söll sich net wi ön Schlamp aträcke. Nävver Toronto vonge Slut Walks och ä Ottawa, Miami, Seattle, Melbourne, Amsterdam, Stockholm, London, Paris, Glasgow suwi ä Tegucigalpa un Matagalpa statt. Vöör Dütschland send Slut Walks ä Berlin, Münche, em Ruhrjebiet, ä Frankfurt un Hamburch jeplant. Wann dat see weed, steehd ävver noch net vass. D Siij van dr Slutwalk ä Toronto"}
{"id": "526374", "contents": "Dä drette Apprill. Helmut Kohl wood em Joohr 1930 jeboore. John Demjanjuk wood em Joohr 1920 jeboore. Georg Karl Emil Petri wood em Joohr 1852 jeboore. Dr ischde Slut Walk vängt em Joohr 2011 statt."}
{"id": "526375", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Guillaume-Charles Brun (* 5. Mai 1825 ä Montpellier, Département Hérault; † 20. Februar 1908 ä Paris) woch önö Möhler us Frankreich. Brun stammde wi singe Kollech Édouard-Antoine Marsal un singe Liihrer Alexandre Cabanel us Montpellier. Em Alder va 22 Joohr jäng Brun no Paris und wood am 7. April 1847 an d École des Beaux-Arts aajenomme. Beij d jruuße Ussställung van d École des Beaux-Arts em Herbst 1847 wood at ö Beld va Brun met ön Medallisch ussjezeechnet. 1851 wood häm jeroohne beij d jäddes Joohr stattvängende Usställung van dr Salon d Paris deel z nämme. Sing beede Belder „Portrait de Mme P...“ un „Jeune femme en prière“ jeveele öt Volk un singe Kritiker siihr jott. 1883 wood Brun zm Präsident van d Société des artistes français beroffe. Jeune femme en prière. Portrait de Mme P.... La mendiante. Emmanuel Bénézit (Hrsg.): Dictionnaire critique et documentaire des peintres, sculpteurs, dessinateurs et graveurs de tous les temps et de tous les pays. Neuaufl. Grund, Paris 1999ff. Bd. 2. Övver Guillaume-Charles Brun"}
{"id": "526376", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Rodolfo Amoedo (* 11. Dezember 1857 ä Salvador da Bahia, Brasilie; † 31. Mai 1941 ä Rio de Janeiro) woch önö Möhler us Brasilie. Met 16 Joohr besood Amoedo öt Liceu Imperial de Artes un jäng beij Victor Meirelles, Costa Miranda un Sousa Lobo en d Liihr. Opjrond van d Ussställung Academia Imperial de Belas Artes woode Belder va Amoedo ussjezeechnet. Domet vorbonge woch als Priiß ön Reis no Paris, di hä ee Joohr spiidr aatroon. Em sälve Joohr liihrde hä an d Académie Julian. Spiidr wäßelnde hä met d Hölp va Paul Baudry, Alexandre Cabanel un Pierre Puvis de Chavannes a d École des Beaux-Arts. S holpe häm och, en d Joohre 1882, 1883 un 1884 an d Ussställunge en dr Salon de Paris met z werke. 1888 trock öt Amoedo wärm no Brasilie zöröck, un hä leed sich ä Rio de Janeiro neer. Hä maade do ö Atelier op un kräät önö Liihropdrach van d Escola Nacional de Belas Artes. Em Alder va 84 Joohr storv Rodolfo Amoedo am 31. Mai 1941 ä Rio de"}
{"id": "526377", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Stanisław Tadeusz Huskowski (* 24. Aprel 1953 ä Wrocław) es önö Politiker us Pole. Am 25. September 2005 wood hä en dr Sejm jewähld. Stanisław Huskowski woch tösche 2001 un 2005 Metjlett van dr polnische Senat. Övver Stanisław Tadeusz Huskowski"}
{"id": "526379", "contents": "Rodolfo Amoedo wood em Joohr 1857 jeboore. Elise Aulinger wood em Joohr 1881 jeboore. Michaela Tabb wood em Joohr 1967 jeboore. Olive Schreiner stervd em Joohr 1920. Georg Karl Emil Petri stervd em Joohr 1918."}
{"id": "526380", "contents": "D Oecher Penn wäde opjestalld. De Oecher Penn wood bejrönd. Kölle hät këijne Ruusemoondaachßzoch jehatt."}
{"id": "526382", "contents": "Der ëijnundrißßishßte Meij. Rodolfo Amoedo storv em Joohr 1941."}
{"id": "526384", "contents": "Der fönnəfte Meij. Guillaume-Charles Brun wood em Joohr 1825 jeboore. Ludwig Erhard stervd em Joohr 1977."}
{"id": "526386", "contents": "Öt Melitta Bentz meld dr Kaffeefilter zm Patent a. Ä Stolbersch maad d Brouwerei Katerbach zo."}
{"id": "526387", "contents": "Neddekaaßel es en Stadt em Rhein-Siesch-Kreis em südlische Nordrhein-Wessfale. De Stadt Neddekaaßel (ugs. Kaaßel) litt op de schääl Sick am Rhing zwesche Kölle un Bonn. Bei Munggep müngk de Siesch en de Rhing. Zo Kaaßel jehüre Lülsdorp, Ranzel, Kaaßel selvs, Uckendorp, Stockem, Rheed un Munggep."}
{"id": "526396", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Justin Cronin (* 1962) es önö Schriiver us d USA. Justin Cronin woss ä New England op, wobeij hä an d Harvard University un an öt Iowa Writers’ Workshop studiirde. Va 1992 bes 2005 liirde hä öt kreative Schriive un woch \"Author in Residence\" an d La Salle University ä Philadelphia. Em Joohr 2011 läävd hä met sing Vrau un sing Kenger ä Houston, wo hä och als Huchschüllliihrer vöör d englische Sproch an d Rice University z do had. 2002 Mary un O'Neil (Hemingway Foundation PEN Award) 2010 Dr Övverjang Justin Cronin bei der Rice University"}
{"id": "526397", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gaius Julius Caesar (* 13. Juli 100 v. Chr.; † 15. Määz 44 v. Chr. ä Rom) woch önö römische Feldhäär, Staatsmann un Schriiver. Hä werkde an dr Övverjang van d römische Republik en öt Kaiserreich met. Caesar stammde us d Famelisch van d Julier. Hä woch risch un jedood zo d Patrizier un domet zo d besser jestallde Mensche em au Rom. Hä övvernomm, wi öt damols jemaad wood, Ämter un dörch ö Böndnes met Marcus Licinius Crassus un Gnaeus Pompeius Magnus wood hä em Joohr 59 v. Chr. Konsul. Tösche 58 un 51 v. Chr. jäng Caesar als Proconsul no Illyrien un Gallia Cis- un Transalpina. En d Zitt schaffde hä öt, janz Gallie bes zum Rhing vöör Rom z erobere. Tösche 49 v. Chr. un 45 v. Chr. koom öt ä Rom zm Bürjerkresch, us däm Caesar als Jewenner hervöörjäng. Hä hod alleen öt Saare un wood zm Diktator op Läävenszitt jemaad. Dörch ö Attentat am 15. Määz em Joohr 44 v. Chr. storv Gaius Julius Caesar un wood va Gaius Octavius, dä spiidre"}
{"id": "526399", "contents": "D Venus va Milo entstong."}
{"id": "526403", "contents": "Der fuffzeehnte Määz. Andrew Jackson wood em Joohr 1767 jeboore. Liberty Hyde Bailey wood em Joohr 1858 jeboore. Gaius Julius Caesar stervd em Joohr 44 v. Chr.. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526405", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gelenkhüü, dä met richtije Naam Khainzangiin Gelenkhüü (Хайнзангийн Гэлэнхүү) hosch (* 1877; † 1938), woch och als Gelenkhüü Shükherch (Гэлэнхүү Шүхэрч) bekannd. Gelenkhüü es ön Jestalt, di net jenau z packe es. Sö soll em Norde van d Mongolei jeläävd ha. Öt weed völl övver häm vorzalld. Su sätt mo, dat hä met sälvjemaade Vleuele jevloore see. Jeboore em Joohr 1877, woss Gelenkhüü ä Sain Noyon Khan Aimag's Dalai Choinkhor Khoshuu op. At als Kengk veel hä als hell Köppche op. Hä vorbraad ön Zitt en ö Kluster, wo hä öt Vrekkele avong. Em Kluster wood hä bald vöör d Dööhr jesatze. Hä kömmernde sich z winnich um d Relijun. Gelenkhüü woch vorhiirod un hod 6 Dööhtich. Dat hä kenne Jong hod, stongk häm ävver ösu, dat hä 2 Joohr dörch öt Land trock, sing Famelisch hänger sich leed un Shamane opsood. Als hä no heem koom, braad hä ön Shamane-Vrau met, di bald schwanger wood un häm wärm zm Papp van Doohter maade. Di had Gelenkhüü ävver bald wärm vorlosse, dä ävver Schess hod, dat dä"}
{"id": "526406", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Shintoyone Damm es önö Staudamm ä Japan. Hä litt en d Nöhde va Toyone en d Regiun Archi. Dr Damm entstäng tösche 1969 un 1972. Hä had ön Hühde va 116,5 m un ön Breede va 311 m. Hänger häm wäde 53,5 Milliun m³ Wasser opjevange. Turbine könne Enerji lävvere. Dobeij entstönd bes z 1,125 MW Strom. Öt Wasser us ca. 136 km² va d Nobberschaff van dr See weed jesammeld. Usserdäm weed öt Wasser van dr Floss Tenryu opjevange."}
{"id": "526407", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Toyone (豊根村|Toyone-mura) es ö Dörp ä Japan. Öt litt en d Regiun Kitashitara, Aichi. Em Joohr 2003 läävde do onjeväär 1368 Mensche, watt 11,29 Lüüh op d km² send. Toyone had ön Jrüüde va 121,3 km². Am 27. November 2005 vorschmolz öt Dörp Tomiyama met Toyone Dr Shintoyone Damm litt beij Toyone. Toyone sing Websie"}
{"id": "526408", "contents": "Dschalalabat kitt öt Stadträät Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526419", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Melissa Wolf (* 14. Aprel 1964 ä New Westminster, British Columbia, Kanada) wood als Lisa Ann Taylor jeboore un es ö Model, dat sich dobeij döck nakß zeechd. Sö werkd och als Schauspellerin. Opjewaaße ä Vancouver vong sö em Alder va 18 Joohr als Model a. Em Juni 1985 erscheen sö öt ischde Mol en d Ziidung Penthouse. Melissa wood em September 2008 d Usszeechnung „Hall of Fame“ van d Usjevalle Dänzerin Ongerhaldung vöör Erwaaßene vorlinnt. Als Schauspellerin troon sö en önö Hoof bellije Horrorfilme op. Am 3. Januar 2007 koome d Polisse en hör Huuß ä Atlanta, Georgia un nomm sö wäje Prostitutiun un Besetz va Rauschjeff vass. Sö bekannd sisch schöldich un wood zo ön Stroof va 150.000 $ vorurdeeld. Hör Siij Commons: Melissa Wolf – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526421", "contents": "Dä feetßeente Apprill. Melissa Wolf wood em Joohr 1964 jeboore. Ann Forrest wood em Joohr 1895 jeboore."}
{"id": "526425", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anzelika Ahmetšina (* 27. Dezember 1989) es ön Vossbollspellerin us Estland. Ahmetšina spelld em Joohr 2011 beij FC Levadia Tallinn. Sö woch ä 11 Länderspeller z see. Dreimol schoss sö ö Tor. Övver Anzelika Ahmetšina"}
{"id": "526426", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anastassia Morkovkina (* 6. Aprel 1981) es ön Vossballspellerin us Estland. Morkovkina spelld em Joohr 2011 beij „Pärnu JK“. Usserdäm wood sö mi als all angere Vraue beij Länderspeller äjesatze. Kenn schoss mi Tore. Jätt övver Anastassia Morkovkina"}
{"id": "526427", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Signy Aarna (* 4. Oktober 1990 ä Põlva) es ön Vossballspellerin us Estland. Aarna spelld va 2008 a vöör „Pölva FC Lootus“ en d ischde Lija em estniche Vrauevossball. Hör ischde Spell en d Nationalmannschaff maade sö em Joohr 2009. Seijd di Zitt soch mo sö ä 4 Länderspeller. Övver Signy Aarna"}
{"id": "526431", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) FEMEN es ön am 11. Aprel 2008 ä Kiew jejründe Vraueorjanisatiun. Sö well dörch hör Vorhalde opvalle. D Övvichde va FEMEN es Anna Hutsol. D Orjanisatiun well dovör sorje, dat d Mensche övver sich sälvs bestemme könne. Dobeij jeehd öt besongisch öm d Rääte van d Vraue. Dörch d Press jäng FEMM dodörch, dat di Vraue döck ovve ohne jezeechd wäde. Proteste joov öt jäje Sexturismus, Manupulatiune beij Waahle un Wladimir Putin. Commons: Femen – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons femen.info FEMEN.tv"}
{"id": "526434", "contents": "Dä elləffte Apprill. Alessandra Ambrosio wood em Joohr 1981 jeboore. D Orjanisatiun FEMEN weed em Joohr 2008 jejründ."}
{"id": "526435", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kirow (Киров), vreuer och Wjatka, övv Chlynow jenannd, es d Hauptstadt van öt Jebiit Oblast Kirow ä Russland. Em Joohr 2009 läävde do 464.069 Mensche. Kirow litt an d Transsibirische Iisebaahn. Usserdäm läuvd dr Floss Wjatka dodörch. D Stadt litt onjeväär 900 Kilometer östlich va Moskau. 135 Ochtschafte jehüüre z öt Jebiit va Kirow. Dr Naam Kirow vängd mo ä ald Bösch van öt Joohr 1374. Öt soll önö Usseposte beij Feldzösch va Nischni Nowgorod jäje Städt van d Joldene Horde jewäh see. Dat vührde och dozo, dat Jebäude wi beij dr Kreml va Moskau jebouwd woode. 1920 woode jruuße Deeler van d Stadt kapott jemaad. Dä Jrond loch dorän, dat ö paar Iiserbahnlenie an di Stell zösammekoome. Zwei Jevangenelajere vöör Soldate us dr Zweide Weltkresch entstänge en d Nöhde va Kirow. Öm d 16.000 Firme hand hörö Setz ä Kirow un mache d Stadt zo ön Weetschafftsmetropol. Bekannd send Spellzüchfijure (Dymkower Tonfijure), di ä Kirow at em 16. Jahrhondöt jemaad wode. Ön Vorbindung övver Fernstroße suwi d Transsibirische Iisebaahn helpe d Industrie, dö Waar z Jeld"}
{"id": "526437", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot de … 1850-er, 1860-er, 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er … Joohre de Joohre … 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 … Dat Joohr 1897 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse. de Joohre … 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 … de … 1850-er, 1860-er, 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er … Joohre et … 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526442", "contents": "Dä sibbetßeente Apprill. Roxelane stirvd em Joohr 1558}}."}
{"id": "526443", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 11-te, 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te … krißßlijje Joohunndot de … 1510-er, 1520-er, 1530-er, 1540-er, 1550-er, 1560-er, 1570-er, 1580-er, 1590-er … Joohre de Joohre … 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 … Dat Joohr 1558 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse."}
{"id": "526450", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Annett Louisan (* 2. Aprel 1977 ä Havelberg) es ön dütsche Sängerin. Met richtije Naam heechd sö Annett Päge. Övver hör Jebortsjohr es mo sich net eenich. Annett sprechd va 1979, anger Quelle saare, dat sö em Joohr 1977 jeboore wood. Hör Kengkheed vorbraad sö beij hör Jruußäldere ä Schönhausen, iih sö met 13 Joohr zösamme met hör Mamm no Hamburch trock. Do studiirde sö an d Konsthuchschüll. Tösche Dezember 2004 un Juni 2008 woch Annett met Gazi Isikatli vorhiirod, trennde sich ävver dann va häm. Bes 2010 läävde sö met dä us Kanada stammende Musiker Martin Gallop. No 2 Joohr woch dat ävver wärm vorbeij, un sö woch wärm alleen. Annett Louisan wood zr Botschaftlerin va Fairtrade ernannd suwi vöör d Dütsche José Carreras Leukämie-Stiftung. www.annettlouisan.de – Offizielle Website von Annett Louisan"}
{"id": "526451", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D small planet Airlines es ön Vluchjesellschaff us Litaue met Setz ä Vilnius. Sö entstäng us d FlyLAL, wobeij all Vluchzeuje dr Besetzer wäßelnde. 75 Vluchhääfe wääde aajevloore. Small planet Airlines had 7 Vluchzeuje. Öt send 2 Airbus A320 un 6 Boeing 737. Commons: Small Planet Airlines – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Siij va small planet Airlines"}
{"id": "526453", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Neddeläng, em Ripuaresche weed ooch va Holland jesproche, es ö Könnigreich ä Westeuropa. Em Norde un Weste jrenzd d Nordsee, em Süde Beljie a Holland, un sing östliche Jrenz beld Dütschland. D Hauptstadt es Amsterdam, dr Setz von d Rejiirung Den Haag. Drei Insele en d Karibik, Bonaire, Sint Eustatius un Saba jehüüre och z d Niederlande. Watt opvälld, es, dat bo d Hälvde va Holland mä knapp önö Meter övver dr Meeresspeiel litt un ö Veedel sujar dronger. Öm dat Land z schötze, woode 3.000 Kilometer Deiche opjeschott. D hükßde Stell va Holland es dr Vaalserberch, dä öt op 322,5 Meter brengd. Dr Rhing, d Maas un d Schelde send d bekanndste Flöss en öt Land. Em Jannowaa 2024 läävde 17.948.000 Mensche ä Holland. Holländisch es d Amtsproch. Ä Friesland weed zosätzlich Friesisch jesproche. Em Südoste vängd mo och öt Ripuaresche suwi em Nordoste öt Nedersäkßische. Van öt Holländisch leid sich dat ä Südafrika jesproche Afrikans aav. Jruuße Lävensmeddelongernehme wi Unilever un Heineken suwi Firme wi Akzo Nobel, Shell un Philips brenge önö Hoov Jeld"}
{"id": "526454", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lisa Bassenge (* 1974 ä Berlin) es ön dütsche Sängerin, di met Blues, Chanson- un Popmusik z do had. Lisa Bassenge es d Dohter van önö Dütsche un ön Iranerin. Sö studiirde Jesang ä Berlin. Dobeij liirde sö Paul Kleber kenne, dä sö va do a immer beijstäng. Lisa reisde met hör Musik dörch Europa, Vietnam un Thailand. 1995 jründe Bassenge ön Dreimannband. Bassengers Siij"}
{"id": "526455", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Afghanistan, dat och Islamische Republik Afghanistan heechd, es ö Land, dat em Süde va Asie litt. Sing Nobbere send Iran, Turkmenistan, Usbekistan, Tadschikistan, China un Pakistan. No di Anschlääch vam 11. September 2001 wood dö damalije Rejiirung aavjesatze. D USA jänge dova us, dat sö Terroriste ongerstötzde, di vöör di Anschläch vorantwortlich wore. Vam Joohr 2004 a es dat Land ön Islamische Republik. Em Joohr 2014 woch Ashraf Ghani dr Präsident van öt Land. Afghanistan litt zm jrützde Deel tösche un op Berch. Dörch dr Norde van öt Land treckd sich dr Hindukusch, ö Jebirje, dat bes op 7.500 Meter Hühde jeehd. Em Alljemeene kann jesaad wäde, dat Kontinentalklima öt Wäähr bestemmd. D jrützde Städt send Kabul (4,9 Mill. Bewonner), Kandahar (339.200), Mazar-e-Scharif (239.800), Herat (166.600), Dschalalabad (158.800) un Kunduz (118.000). Ä Afghanistan wäde 49 Sproche jesproche, wobei Dari un Paschtu d Amtssproche send. 5 va winnijer Lüüh jesproche Sproche wäde ä Provinze als Amtssproche aaerkannd. 99,9 Prozent van d Mensche send Moslem, di zm jrützde Deel Sunite, zm kleenere Deel Schiite send. Mohammed Sahir Schah woch"}
{"id": "526461", "contents": "Der nüngunzvanzishßte Juuli. Vincent van Gogh stervd em Joohr 1890."}
{"id": "526462", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Frankreich es önö demokratische Staat ä Westeuropa. Öt jrenzd a Beljie, Luxemburg, Dütschland, d Schweiz, Italie, Monaco, Spanien un Andorra. Usserdäm stüssd öt a d Nordsee, dr Atlantik suwi öt Meddelmeer. Ä Övversee jehüre zo Frankreich o. a. en d Karibik dr Norde van d Insel Saint-Martin un ä Südamerikka öt Jebiit Französisch-Guayana. Frankreich had ön Jrüüde va 547.026 km². 67,6 Milliun Lüüh (2017) wonne en dat Land. Önö jruuße Deel va Frankreich es platt Land. Mä em Südweste stüsse d Pürinäe un em Oste d Alpe un d Vogese en öt Land örenn. Met 4.810 m es dr Mont Blanc dr hükßde Berch van öt Land. Frankreich had met Paris enn Stadt met mi als 1 Milliun Bewonner. Em Januar 2006 läävde do onjeväär 2,6 Milliun Lüüh, en d jrüüßere Ömjevung sujar övver 11 Milliun. D Nommer 2 ä Frankreich es Marseille, vöör Lyon un Toulouse. D alleenije Amtssproch ä Frankreich es Frangzösisch. Donävver jitt öt ävver och noch ö paar Rejiunalsproche. Hezo jehüüre: Picardisch, Normannisch, Gallo, Poitevin-Saintongeais, Wallonisch un Champenois. Dozo komme Franko-Provenzalisch, Okzitanisch, Katalanisch,"}
{"id": "526464", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Joohrdusend vorstehd mo önö Zittaavschnett va 1000 Joohre. Döck weed dr Bejreff Millenium vöör Joohrdusend jebrudd, aavjeleid va mille un annum, övversatze us öt Lating met „dusend“ (1000) un „Joohr“. Met dr 1. Januar 2001 vängd öt 3. Joohrdusend a. Dr leizde Dach van dat Joohrdusend es dr 31. Dezember 3000."}
{"id": "526467", "contents": "Les Rayons Röntgen weed öt ischde mol jezeechd."}
{"id": "526469", "contents": "Dä zvantßishßdte Oktoober. Stephan Zacharias Wood em Joohr 1956 jeboore. Luo Yigu wood em Joohr 1889 jeboore. Commons: 20. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526471", "contents": "Der ëllefte Aujußß. Hannah Chaplin wood em Joohr 1865 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526472", "contents": "D Graacher Pooz wood jebouwd."}
{"id": "526476", "contents": "Der sibbente Aujußß. Oliver Hardy stervd em Joohr 1957. Elisa Bonaparte stervd em 1820."}
{"id": "526477", "contents": "D Venus va Milo wood am 8. Aprel vonge."}
{"id": "526478", "contents": "D Karakaya-Talsperr weed vädisch."}
{"id": "526480", "contents": "Dä achzeente Sepptämmber Patrik Meyer wood em Joohr 1968 jeboore. söns Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526484", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Mentempel es önö Tempel, dä z Iihre van dr Mondjott Men jebouwd wood. Ön Ruin van önö Mentempel steehd ä Side en d Türkei. Dä Tempel wood am Äng vam 2 övv am Aavang vam 3. Jahrhondöt jebouwd. Dr Ongerbouw woch ö 2,21 m huch Podium, op däm ö halvrond Jebäude stäng, dat ö jeboore Daach hod. D westliche Siij woch 13 m lang un hod önö 5,75 deepe Äjang. Op di Siij woch och ön bree Muur. Ön 14 m lang Trapp vüührde op dr Vöörhoff van dr Tempel."}
{"id": "526486", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vergil (* 15. Oktober 70 v. Chr. ä Andes beij Mantua; † 21. September 19 v. Chr. ä Brindisi) hosch eejentlich Publius Vergilius Maro. Hä woch enne van d jrützde Dichtere en d römische Zitt. Bes hüü weed van d Aeneis jesproche, di öt Nationalepos van d Römer es. Öt es net völl övver Vergil övverlävverd. Su nämmt mo a, dat hä wi önö Spochtler ussooh. Hä söll schärpe Jesechtszöch jehad ha. Em Alder va 17 Joohr trock hä va Norditalie no Rom un liirde do öt Mulle, d Doktochskonst suwi jätt övver d Stääre. Öt duurde ävver net lang, bes vöör häm d Philosophie ön jrüüßere Roll spelld. Zo di Zitt entstänge d ischde kleen Jedichte. Tösche 43 un 39 v. Chr. dichte hä d Bucolica, di us 10 Hirtejedichte bestäng. En di Zitt wood Vergil am Hoff va Octavian siihr bekannd. Als Octavian dr Antonius beij ön Schlacht jeschlaare hod, schreev hä dozo si bekanndste Stöck, d Aeneis. Hä brudde dozo 10 Joohr. Vergil storv am 21. September 19 n. Chr., als hä op ön"}
{"id": "526490", "contents": "Der ëijnunzvanzishßte Sepptämmber. Vergil stervd em Joohr 19 v. Chr.. Commons: 21. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526492", "contents": "de Joohre … 25 | 24 | 23 | 22 | 21 | 20 | 19 | 18 | 17 | 16 | 15 | 14 | 13 … füür Krißtuß de … 50-er, 40-er, 30-er, 20-er, 10-er für Krißtuß, un de 10-er, 20-er, 30-er, 40-er … Joohre noh Krißtuß et … [[{{{3}}}{{{3}}}. Joohunndot füür|{{{3}}}{{{3}}}-te]], [[{{{2}}}{{{2}}}. Joohunndot füür|{{{2}}}{{{2}}}-te]], [[{{{1}}}{{{1}}}. Joohunndot füür|{{{1}}}{{{1}}}-te]], -te füürkrißßlijje, un et 1-te, 2-te, 3-te, 4-te … krißßlijje Joohunndot et wifillte?, et wifillte?, et wifillte? Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526493", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526496", "contents": "Dr Vluchzeuchaavsturz ä Smolensk em Joohr 2010. Heiner Lauterbach wood im Joohr 1953- füneff Daach noh uustesundaach-jebore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526501", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Australien, op Ripuaresch weed va Australie jesproche, es ö Land, dat zm Ärddeel Australien jehüüd. Öt es öt sääßjrützde Land van os Ääd. Nävver öt Land op dr Kontinent ömfassd öt noch Tasmanie suwi d pazifische Norfolkinsel, d Kokosinsele, d Weihnachtsinsele, d Ashmore- un Cartierinsele em Indische Ozean. Zo Australie jehüd usserdäm d en d Antarktis, och onger dr Naam Südpol bekannd, liijende Macquarieinsel un Heard und McDonaldinsele. Australie sätt, dat zo si Jebiit och önö Deel van dr Südpol sälvs jehüüd. Australie es 7,7 Milliun Quadratkilometer jruuß. Va Norde no Süde messd öt 3700 Kilometer, va Weste no Oste send öt 4000 Kilometer. Mi als d Hälvde van öt Land es platt un meeßd Wüste (Große Sandwüste, Gibsonwüste, Große Victoriawüste un Nullarbor-Wüste). Opjrond va d Jrüüde va Australie un sing Laach ongerscheed sich dat. Dr Norde had öt vöchde Klima va d Trope, dat no Süde drüer weed, jemäßichd, wi d Meteorolore saare. Südaustralie es knochedrüüh. Do vänge sich d Wüste van öt Land. Öt Ozonlouch övver d Antarktis weed vöör Australie zo ö jruuß Problem."}
{"id": "526502", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Makroshprooch es en dä Norm ISO 639-3 en Zoot Sprooch, woh etlijje einzel Shproche zosamme jenumme un med enem jemeinsamme Köözel versorresch woode sen. En dä Norm krijje Shprooche Köözelle us drei kleine Boochstabe verpaß. Dat künne einzel Shprooche udder Makrosprooche sin. En einzel Shprooch witt nit ongerdeilt, en Makroshprooch hät en Aanzahl einzel Shprooche, die se ußmaache. Dat sin jewöhnlesch verwandte Sprooche, un jelääjentlesch och Dialäkte vun dä Makroshprooch. Makroshprooche jiddet en dä Norm, wel et praktesche Aanwändunge jevve sul, woh et praktesch wöhr, en Jropp vun verwandte Shprooche nit einzel opföhre ze möße, bejrönd et SIL, dä Verwallder vun dä Norm ISO 639-3, dat et se jävve sullt. Mem Stand zik 2009 han se 55 esu en Makrosprooche opjeföhrt. En de Weßeschaff vun de Shprooche jiddet dä Bejreff Makroshprooch nit, doför ävver en Makrofamillesch vun Shprooche, un dat es jät angersch. Mer deiht do och von Jroppe vun Shprooche kalle, för jewöhnlesch sin dat verwandte Shprooche noh dänne ier Herkunnf, udder Nohbershprooche, udder Shprooche med Ähnleschkeite of verwandt udder nit. Dä Bejreff es jrüüßer, ävver mer kann de Makroshprooche noh de ISO 639-3"}
{"id": "526504", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wolfram Grandezka (* 17. Dezember 1969 ä Saalfeld/Saale) es önö deutscher Schauspeller. Grandezka liihrde öt Schauspelle ä Berlin, New York un Los Angeles. Als Schauspeller es hä dörch d Fernsehserich Vorboone Leevde bekannd wode, ä di hä seijd Januar 2004 als dr Ansgar von Lahnstein ön drachende Roll spelld. Va 1998 bes 2000 spelld hä en d RTL-Seefeoper Onger os, wo hä dr Doktor Roman Klingenberg woch. Zövöör kutt mo häm en d RTL-2-Seefeoper Alle zösamme – enne vöör sich en d Roll van dr Edmund Kerner seeh. Tösche 1998 un 2005 woch Grandezka met öt Fotomodell Nadja Auermann vorhiirod. Sö hand zösamme önö Jong. Commons: Wolfram Grandezka – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526505", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nadja Auermann (* 19. Määz 1971 ä Berlin) es ö dütsch Fotomodell suwi ön Schauspellerin. Sö wood no öt Abitur em Joohr 1990 beij Opnahme entdeckt. Em Oktober 1991 stäng sö vöör öt Maganzin Vogue Model un woch ee Joohr spiidr op öt Deckblatt van d amerikanische Ussjaav z see. Anger jruuße Ziidunge schlosse sich a. No Claudia Schiffer, Heidi Klum un Tatjana Patitz es sö ee van d bekanndste Fotomodels, di öt ä Dütschland jitt. Dodörch wood och öt Fernsehe op hör opmerksam. Als Model met d längßde Bee jäng sö en öt Guiness Boch ee. Sö brengd öt op 112 cm. Dä Rekord bestehd ävver hüü net mi. Nadja woch tösche 1998 un 2005 met Wolfram Grandezka vorhiirod. Di zwei hand önö jemeinsame Jong. Usserdäm had Nadja ön Dohter va Olaf-Björn Tietz suwi önö Doktor us Bonn. Auermann Jätt övver hörEnglischsprachige Fansite"}
{"id": "526506", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Larissa Mabel Riquelme Frutos ( *22. Februar 1985 ä Paraguay) es ö Fotomodel un ön Schauspellerin, di döck em Theater ä Asunción z see es. Larissa veel öt ischde Mol beij ö Vossballspell van d FIFA Cup 2010 op, als önö Fotojraf Belder va hör zeechde. Sö viirde jraad d Tore, di beij ö Spell tösche Paraguay un d Slowakei jevalle wore. Dobeij stoch Larissa hör Handy tösche hör Bröss. Va do a resse sich d Fotojrafe op d janze Ääd öm di Vrau, di dr Spetznaam D Vröndin van dr Worldcup vorpaaßd kräät. Opjrond van ö Vorspräche leef sö nakß dörch Asuncion. Commons: Larissa Riquelme – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Hör Siij Jätt övver hör Lääve Larissa leef nakß dörch Asuncion"}
{"id": "526509", "contents": "Dä sipzeente Dezemmber. Wolfram Grandezka wood em Joohr 1969 jeboore. Joseph Kardinal Frings stervd em Joohr 1978. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526511", "contents": "Der drüxeente Määz. Hl. Josef - Namensdaach von Jupp ode Jüppsche Nadja Auermann wood em Joohr 1971 jeboore. Waleri Jakowlewitsch Leontjew wood em Joohr 1949 jeboore."}
{"id": "526513", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ben Ali Libi (* 5. Januar 1895 ä Groningen; † 2. Juli 1943 em Vornichtungslajer Sobibór), dä met richtije Naam Michel Velleman hosch, woch önö Jüdd un va Berof Zauberer. Hä wood dörch ö Jedicht bekannd, dat dr holländisch Dichter Willem Wilmink övver häm jeschrävve had. Dat Jedicht ä Holländisch"}
{"id": "526514", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Manavgat es önö 90 km lange Floss en d Türkei. Hä läufd en d Provinz Antalya un münd em Südoste van d Stadt Manavgat. Dat Wasser van dr Manavgat weed en d Oymapinar-Talsperr suwi der Manavgatstausee opjevange un deend zr Jewännung va Strom suwi als Quell vöör Wasser zm Suffe. Bekannd es dr Wasservall van dr Manavgat. Je no Johreszitt vührd dä Floss tösche 150 un 500 m³ Wasser pro Sekund. Dodörch kann öt em Vröschjoohr en d Nöhde van dr Manavgat zö Övverschwemmunge en di sönß knouchedrüüh Jäjend komme. Commons: Manavgat – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526515", "contents": "Konrad Adenauer wood am 5.Januar jeboore."}
{"id": "526517", "contents": "Der drüxeente Määz. Joy Fielding wood em Joohr 1945 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526518", "contents": "Dr Zweide Weltkresch vängt am 8. Mai si Äng."}
{"id": "526519", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Beij d Anschläch ä Norwege (2011) storve am 22. Juli 2011 winnichstens 87 Persune. Dr ischde Anschlach am Nommedaach woch ön Bombeexplosiun em Rejiirungsveedel va Oslo. Do storve winnichstens 8 Mensche. Am vreue Ovend koom öt zo önö zweide Anschlach op d Ferieinsel Utøya, wo winnichstens 69 Lüh storve, doronger 32 Jurendliche, sowie de Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF) ier Vorsätzende Tore Eikeland. No Informatiune von d Polisse send beede Asnchläch va dem rättsorienteerden Anders Behring Breivik usjevüührd woode. Di ischde Informatiune övver dr Anschlach Commons: Bombeamschäch ä Oslo 2011 – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526521", "contents": "Selena Marie Gomez wood em Joohr 1992 jeboore. Ä Oslo kütt öt öm Joohr 2011 zo d Anschläch ä Norwege (2011) Öt Alljemeen Ziidung Namibia entstäng em Joohr 1916 als Der Kriegsbote."}
{"id": "526524", "contents": "Di Affköözung URL eß änglijj un shtäijdt för „Uniform Ressource Locator“ — dat ess enne „eijnheijdlijje Ochz Beshriever för Hillfß Meddelle“ — un beschrief för n paa fun dä Saache, di t em Internet jtt, wi mer se fingk un op der eijene Räshner krijje kann. En URL eß jät äänlijjet wi enne → Forwieß. URI Word Wide Web, http, Link, Permalink Digital Object Identifier Linkresolver, OpenURL, Ex Libris SFX Semacode RFC 1738 - Uniform Resource Locators (URL) (op änglish) RFC 1808 - Relative Uniform Resource Locators (op änglish)"}
{"id": "526543", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Datei:Juanes-live-02 edit.jpg Juanes [ˈxu̯anes] (* 9. Aujuß 1972 ä Medellín ä Kolumbien als Juan Esteban Aristizábal Vásquez) es önö Sängör us Kolumbie. Hä jöhüüd zo di Sängör, di op d janze Wält bökannd send. Commons: Juanes – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Official website (op Spanisch)"}
{"id": "526576", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Rheinische Dokumenta eß en Schreff di fun de Shproocheweßßeschaffler vum Landschaffßfobannd Rhingland beschrevve wood, un wo mer Shprooche em Rhingland met schriive kann, di zick de Preußenß weßßeschafflesh ungersöök wääde. Em Süde eß et de Jäjend öm de Nahe un de jannze Mosel, dä Hunsrück un de Ëijfel, Oßte dä Wëßtowalld_un dat Berjėsche Lanndt, em Oßte di zwëij Lemmbursch un em Norde dä janze ongere Rhing, un alles, wat do zwesche litt. De Schreff eß aan sesh äänlesch wi Deutsch, äver dobëij noch jët ëijfacho un süßtematescher wi Holländėsch. Se känt këij ß, q, x un z, ävo de Ömloute un noch onjeväär 13 Ëkßtra_Boochshtaave, dobei sin dann ch, ch, ng, un sch. Di övverije nüng senn: Se eß jenou foneemesch, jede Bochshtave shtëijt alldemool för därsëlləve Ton. Di äxtra Zëijsche: Med ennem opprääschte Streshje dronger: E̩, e̩ → et su_jenannte „Murrmel-E“ wi em Kölsche enß ? / (i), weed och enß Schwa jenanndt Med_ennem Punk dronger: Ạ, ạ → Ṛ, ṛ → Ṣ, ṣ → et sujenannte „schtemmhaffte S“ wi_jen däm Woot Senn ? / (i) Med_ennem Höksche dronger: Ą̈, ą̈ → Ǫ, ǫ"}
{"id": "526578", "contents": "Der einundrißßischßte Määz. Vivian Schmitt wood em Joohr 1978 jeboore. Selena Quintanilla-Pérez stervd em Joohr 1995."}
{"id": "526585", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Hans Hachenberg (* 11. Juli 1925 in Kölle) ode de „Doof Noß“ es eener von de ählste und beliebteste Büttenredner vom kölsche Faasteleer. Hä trick jetz ad zick 60 Johr op un eß immer noch e'ne jruße Stäärn von de Karnevaliste. Levve deijt_e, wann_er nit en Kölle öngerwäähß eß, em Berjesche. Em Joohr 2003 es hä met de Willy Millowitsch Medallich ußjezëijschnet woode. En de Scholl hätt de Liehre e Experiment jemaat. E Jlas met Wasse, e Jlas met Schabau. Em Wasse e ne Wurm, em Schabau och e ne Wurm. Dä Wurm en dämm Wasse wor quecklebendich, dä Wurm en dämm Schabau wor tirek kapott. Hätt de Liehre uns jefroch: \"Was lernen wir daraus?\" Hann ich mich jemeldt un jesaat: \"Janz einfach Herr Lehre: Wer süff kritt keen Würm.\""}
{"id": "526588", "contents": "D ischde Willy-Millowitsch-Medallich wood vorjovve."}
{"id": "526589", "contents": "Et Hännesje Tiater ees eh Stockpoppetiater en Kölle. Do danze de Poppe un halde och alle Joohre en Poppesetzung en Knolledorf af. De Houpfijure sen et Hännesje un et Bärbelsche, de Bestefa un de Bestema. Wells_de erinnjonn, mos_de Kaate vürbeschtelle. Et es e klein Tiater un hätt nur Platz für unjefähr jenau 284 Lück. Mer fingk ed en Kölle am Iisemaat, zwesche nem Hüümaat un em Rodhus. Spille dunn se zwei odder drei Mool am Daach, nommeddachs för de Pänz un oovens för de Jruuße. Dat Tiater funk singhe Aanfang em Johr 1802 in de Mauthjass. Der Schniider Johann Christoph Winters hätt ed jejründt, öm en de Adventszick eh Krippespill för de Pänz zeije ze künne. Bis zom Johr 1919 hat dat Poppetiater ene jruuße Erfolch, moot äver dann jeschloßße werde. Ed wutt bees dohin nur von Familliemitjlieder vun de Familich Winters jeführt. Och hätt ed zick 1823 en Avvordnung em Kölsche Ruusemoondaachszoch. 1925 hätt sich dann de Kommission för de Widderbelebung vum kölsche Poppespill jejründt. Die hätt ed dann och ferdichbraat, dat ed Hännesje Tiater am 9. Oktober 1926 als Puppenspill vun de Shtadt Kölle widder opjemaat wudde ees. http://www.haenneschen.de/ Commons: Hänneschen-Theater – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön"}
{"id": "526591", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Willy Millowitsch (* 8. Januar 1909 in Kölle; † 20. September 1999 in Kölle) wo enne Schouspiller, Sänger, Enteräjner, unn dobeij ėmmer Resjißßöeres, Shtöckeschriiver unn Baas an singem eijene Thiater en Kölle. Sing Schaffe eß riesisch. Hä hätt als enne Pänz ald etlijje dousend Moole op der Büün jeshtannde. En jannz kleijne Ußwaal vun dä Tijater Produkzjoone ußßerhallv vum Millowitsch-Tiater, di hä zom Däijl och dohäijm jeshpillt hätt: der Etappenhas \"Fussig Julche\" \"Schneider Wibbel\" das \"Glücksmädel\" \"Tante Jutta aus Kalkutta\" Gesucht wird Majora, (1949) Zwei blaue Augen, (1955) Zwei Matrosen auf der Alm, (1957) Schön ist die Welt, (1957) Drei Mann auf einem Pferd, (1957) Vater, Mutter und neun Kinder, (1958) Liebe, Mädchen und Soldaten, (1958) Zwei Herzen im Mai, (1958) Scampolo, (1958), met däm Romy Schneider Die Landärztin vom Tegernsee, (1958) Lass mich am Sonntag nicht allein, (1959) Alle Tage ist kein Sonntag, (1959) Willy, der Privatdetektiv, (1960) Der wahre Jakob, (1960) Der Hochtourist, (1961) Robert und Bertram, (1961) Der Zigeunerbaron, (1962) Die Fledermaus, (1962), met Peter Alexander, Marianne Koch, un Hans Moser Dicke Luft, (1962) Die drei Scheinheiligen, (1964), met däm Harald Juhnke Otto"}
{"id": "526611", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bëijm Schriive bruch mer jään_enß Affköözonge. Dat sinn e paa winnije Boochshtaave, oddo Zëijshe, di mer nuur ze nottėere bruch, öm e Woot, enne lange Bejreff, enne Saz, en Bezäijshnung, odder esu jët ze äsäzze. Dat määt_mo för jewöönlesch öm Plaaz om Papier ze shpare, un övv_och aan de Zigk för ze Lësse, uew. Dat „uew.“ shtëijdt för „un_esu wigger“ un eß sällvər_e Bëijshpill för_en Affköözong. Öff weede Ävkörzunge vi „uew.“ uss_em alldääshlishe bedarrəv_eruß jebildt. Anndere wääde med Bedach un Zosammehang opjebout un shtëlle dann Kood_Süßteme daa, wi de Köchzelle för Länder, Iesebaan_Zösh, Floch_Häve, un esu jet. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526616", "contents": "Der ierzte Sepptämmber. Dr Zweide Weltkresch brecht em Joohr 1939 us. Jacques Cartier stervd em Joohr 1557. Alfred Noss weed em Joohr 1855 jebore. Commons: 1. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526617", "contents": "Da Düxer Bahnhoff es en Bahnhof in Düx (dat is en Veedel fun Kölle. Et litt op de schääl Sick) un wood aam 11. 11. 1913 jeöffnet. Düx hädd enne eijene Bahnhoff. De litt aan de Oßß-Wäßß-Streck nohm Houpbahnhoff vun Kölle, dozwesche es de Hoenzollonbröck un enne joode Killomeeter. Wat dorch de Houpbahnhoff dorsch un wigger fiert, ejal welche Richtung, kütt och dorch Düx. Su hält en Düx baal jede Zoch. För vill Zöch es Düx de letzte Station, befür se nohm Düxerfeld afjeschovve wääde — odder se kumme vun do un Düx es dä eezte Hallt. Ävver zoosäzlich hät dä Düxer Bahnhoff unge norren Jleis en nöötlijje Richtung, meddsen dor jet Messejelände, no Möllem. Zöch vun doo künne net dorch der Houpbahnhoff, un dröm hallde hee de ICE Zöch, di vun Frankfurt/Main, Sieburch övver do Fluchhaven un Kölle noh Düsseldorf fahre. Su jesinn es Düx ene joot versorchte Veedelsbahnhoff. De Hoenzollonbröck eß en Eisebahnbröck, di verbingk dä Houpbahnhoff med dem Düxer Bahnhoff un mer kann an de Süüdsigk och mem Rad un zo Fooß vun dä Domplaat erövver."}
{"id": "526618", "contents": "Dä drißßishßte Dezemmber. Em Johr 1993 han dä der Paapß un dä Shtaat Ißraëll diplematisch Beziehjunge opjenumme."}
{"id": "526621", "contents": "Dä eetßte Novemmber. Bei de Kattolikke es Allerhillije. Ludmilla Radchenko wood em Joohr 1978 jeboore. Öt es dr Wältvegansdaach."}
{"id": "526623", "contents": "Dä säkßuntßvantßishßdte Sepptämmber. Em Joohr 1941 wood aajevange, öt Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau z bouwe. August Macke stervd em Joohr 1914. Commons: 26. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526631", "contents": "Der nünngte Aujußß. Juanes wood em Joohr 1972 jeboore. Jläbbisch wood em Joohr 1895 ön Stadt."}
{"id": "526641", "contents": "Johannes Paul II. kitt am 24. Aprel dr Karlspriiß. D Atbara-Bröck weed vädisch."}
{"id": "526646", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Ried fan de Fryske Beweging (RfdFB) Ripoarisch: Roat von de Friesische Bewäjung es en friesische Stiftung, die sich ensetz für et Friesisch en Sproch un Kultur. Dä Roat von de Friesische Bewäjung es 1945 als Aansprechpartner zwesche de Friese un all andere uss de nidderländische Jesellschaff jejröndt wudde. Die Idee kom kuurt noh'm Kreesch op. Durch e'ne Zosammeschluss von Jruppe wollt me et Friesisch mie en de nidderländische Jesetze verankere, weil de Rejierung bes zo dä Zick wenisch bes nix für et Friesisch jesetzlich jerejelt hatt. Die Jröndung vom Roat joof dä Minsche de Möchlichkeit, öm sich ze orjanisiere. Och einzelne Persone konnte Metjlied vom Roat werde. En de ierschte 50 Johr hätt dä Roat dodrop Enfluss jenomme, de Jesetze ze verändere. Zick de 90er Johre wierd et Friesisch emme mie bei offizielle Anläss jesproche. Dä Roat ka'me am beste met e'nem Konsumentebond für et Friesisch en Sproch un Kultur verjliche. Sjoerd van der Schaaf, De Jescheesch von de Friesische Bewäjung. Leeuwarden (Stadt) 1977. Friesische Bewäjung"}
{"id": "526652", "contents": "Der sibbente Oktoober. Dr Asteroid 2866 Hardy weed em Joohr 1961 entdeckt. Melekeok weed em Joohr 2006 d Hauptstadt va Palau. Commons: 7. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526653", "contents": "Dä Film Fräulein Seifenschaum wood öt ischde mol en d Kinos jezeechd. Dä Film The Grim Game wood jedriihnd. Dä Film Inspiration wood jedriihnt."}
{"id": "526654", "contents": "Dat kann sin: Vorelsang en Kölle Burch Vouwelsang en de Eifel Vowelsänger"}
{"id": "526655", "contents": "D Film Metjischjong weed jedriihnt. D Wohre Jesus Kerch wood jejründt."}
{"id": "526657", "contents": "Der zvëijte Sepptämmber. Regina Zielinski wood em Joohr 1924 jeboore. Karl August Wilhelm Frenzel stervd em Joohr 1996. Commons: 2. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526659", "contents": "Dä fönnevunzwanßishßte Sepptämmber. Barbara Pierce Bush weed em Joohr 1981 jeboore. William Morris Hughes wood em Joohr 1862 jeboore. Maria Kroiseti stervd em Joohr 1604 op dr Scheiterhoof. Commons: 25. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526660", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526662", "contents": "Der aachdunzvanzishßte Oktoober. William Morris Hughes stervd em Joohr 1952. Commons: 28. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526663", "contents": "Trooßdoorf krech et Shtadträäch zojesproche. Thüringe weed opjelößd. Dütschland vührd dr Volkstrauertag en. Peter Müller schleed am 8. Juni dr Ringrichter k.o.."}
{"id": "526670", "contents": "Dr Wengkter vängd a."}
{"id": "526672", "contents": "Der fuffzehnte Aujußß. Napoléon Bonaparte wood em Joohr 1769 jeboore."}
{"id": "526673", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot de … 1720-er, 1730-er, 1740-er, 1750-er, 1760-er, 1770-er, 1780-er, 1790-er, 1800-er … Joohre de Joohre … 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772 | 1773 | 1774 | 1775 … Dat Joohr 1769 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse."}
{"id": "526674", "contents": "Düx un Kriel sen noh Kölle äjnjemäjndt. D Neroberchbahn hät et Fahre aanjevange. Dä Film Quätschbüllspeller wood jedriihnd. Dä Film Roundhay Garden Scene weed jedriihnt."}
{"id": "526676", "contents": "Spanair Vluch JK 5022 stürzd em Joohr 2008 aav. Kalle Pohl wood em Joohr 1951 jeboore."}
{"id": "526677", "contents": "Dat Kluster va Mönster weed jejründt."}
{"id": "526678", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) De Bezeichnung Bütterand stamp ursprünglich vun däm unregelmäßig faaserig usgedönnte Rand vun däm handgeschöp Büttepapiers. Späder wohd uch dä wellige, geläägentich jet gezackte Rand vun de Fotos, de Aansechskaate, Urkunde un schünstige Produkte us Papier essu benannt. Esu enne nohgemaate Bütterand kann zom Beispel jestanz wäde. Bei Fotos un Poßkaate wor dä en dä Zick vun öm 1930 bes 1950 ärg in Mode. Dofür git et uch de Bütterandschiere. Büttenpapier. En däm Boochvum Joachim Elias Zender: Lexikon Buch Druck Papier, Haupt Verlag, Bern, Stuttgart, Wien, 2008, Sick 64 Begreffe un Faachbegreffe us de Poßkaatewelt un Filokatie, noh em Stand vum 15. Säptämber 2009"}
{"id": "526682", "contents": "Der drüxeente Määz. Lucien Bonaparte wood em Joohr 1775 jeboore. Tij Kools wood em Joohr 1937 jeboore. Öt Vröschjoohr vängd a."}
{"id": "526684", "contents": "Der ëijnunzvanzishßte Juuni. Dr Sommer vängd a."}
{"id": "526687", "contents": "Der sexte Dezemmber Namenßdaach: der hillijje Nikkolaus, Klööß Michaela Schaffrath wood em Joohr 1970 jeboore. Yanina González wood em Joohr 1979 jeboore."}
{"id": "526688", "contents": "D Raumsond Venera 7 wood am 17. Aujust jestard. D Raumsond Venera 7 land am 15. Dezember op d Venus."}
{"id": "526690", "contents": "Dä fömmenzvannzishßte Meij. Marie Doro wood em Joohr 1882 jeboore. Jürgen Zeltinger wood em Joohr 1949 jeboore."}
{"id": "526692", "contents": "Der achzehnte Aujußß. {{*| Mohamed Ghannouchi wood em Joohr 1941 jeboore. Peter Kreuder wood em Joohr 1905 jeboore."}
{"id": "526699", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Demokratie vorsteehd mo ön Form van d Rejiirung, di dörch d Meehrheed van d Lüüh bestemmd weed. Met dä Bejreff Demokratie wäde ävver och di dörch vreij Waahle bestemmde politische Systeme jemeent, wobeij Bejreffe wi Oppositiun un Verfassungsmäßichkeet un Grondräte van d Mensche zm Draare komme. Staate wi Dütschland, Österreich un d Schweiz send Beispeller vöör demokratische Staate ä Europa. D ischde Demokratie entstäng ä Jriicheland. Öm önö demokratische Staat z see, mösse ö paar Bedingunge ervülld wäde. Öt Volk, dat heechd, di Metjledder van dat Land, entscheede. D Entscheedunge, di jetroffe wäde, wäde op ö Jebiit aajewendt. Demokratische Staate hand ö Jremium, dat vöör d Entscheedungsvängung zoständich es. Öt kann ö Parlament se, zm Deel wäde ävver och anger Jruppe bevrood, di entscheede. Öt darv kenn Jrupp dat Entscheede beäflosse. Önö Wääßel kann dörch demokratische Entscheedunge herbeijjevührd wäde. Revolutiune dörfe önö Wääßel net em Wääch stoh. Onaavdingbar send vöör Demokratie, dat d Menschrääte ääjehalde wäde, dat d 3 Jewalte (Räätssprächung, Jesetzjävvung un d Ussvührung) em Staate jedeehld send. Usserdäm darv net vorboone wäde, d Mull"}
{"id": "526700", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Österreich es önö demokratische Staat ä Europa. Seijd 1922 bestehd öt us dr Zösammeschloss van d Bundesländer Burgenland, Kärnten, Niederösterreich, Oberösterreich, Salzburg, Steiermark, Tirol, Vorarlberg und Wien. Wien es zöjlich d Hauptstadt van öt Land. Österreich had Nobberländer. Em Norde jrenzd Dütschland un d Tschechei an öt Land. Em Oste stüssd Österreich an d Slowakei suwi a Unjarn. Slowenie, Italie un d Schweiz vängd mo em Süde. Wien, d Hauptstadt, es d jrüützde Stadt va Österreich. Do läävde em Joohr 2017 öm d 2,6 Milliun Lüüh un domet mi als ö Veedel van di 9,1 Milliun Persune (2023), di em janze Land lääve. Donävver send Jraz, Linz, Salzburch un Innsbruck d jrützde Städt. Dat Land weed dörch Berch jeprächd. D Alpe dörchtrecke bo öt janz Österreich, watt dat Land och dr Naaam Alperepublik äbraad. Zm Oste hen välld öt Land ävver flach aav, su dat d hükßde Berch em Weste z vänge send. Österreichs hükßde Berch es met 3798 Meter dr Großglockner. Onger d Flöss, di dörch Österreich loufe, es d Donau d Nommer ee, ävver och"}
{"id": "526701", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sabina Naber (* 17. Dezember 1965 ä Tulln ä Niederösterreich) es ön Schauspellerin, Regisseurin un Schriiverin va Romane un Krimis. No hör Studium sammelnde sö Ervahrunge, watt öt Schriive ajeht, beij dr Rundfunk va Österreich. 1987 jäng öt met ö Theater loß, wobeij sö z iisch sälvs op d Bühn stäng, dono ävver Regie vührde. Sälvs Leddcher stänge op hör Projramm. Ävver domet net jenoch. 1996 leed sö sich als Schriiverin va Drihböch usbelde. 2002 wood hörö kotte Krimi „Die Namensvetterin“ vorlaad. Bes zm Joohr 2011 erscheene 6 Krimis. Dörch hör Werk wood sö su bekannd, dat hör dr Friedrich-Glauser-Priiß vorlinnt wood. Hör Siij"}
{"id": "526707", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Farsta es ene Stadtbezörk aam Rand vun dr Stadt Stockholm. Et litt em Söde vun dr Stadt un hät ungefähr 45 000 Enwunner. Farsta es övverwiegend Wunngebiet. Et Farsta-Centrum es e Enkoufs-Zentrum un wood engeweiht am 23. Oktober em Joohr 1960. Et wor tirek planeresch un achitektonesch wiggergemaat noh dem Vällingby-Centrum, wat em Joohr 1956 engeweiht woode wohr. Opdraggävver un Achitek woore, wie beim Vällingby-Centrum, de städtesche Wunnungsbougesellschaf Svenska Bostäder un et Achitekturbürro Backström & Reinius. Noh en ömfängleche Neu-Renovierung un de Vergrüßerunge vum Joohr 1998 bes en et Joohr 1999 es et Farsta-Centrum 2007 et jrüßte Enkoufs-Zentrum en Stockholm."}
{"id": "526710", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Neglect es ön Krankheet van öt Jehirn, beij dör di betroffe Persun enn Siij va si Jesechtsveld net mi wohrnemmt. Sälvs d lenke Hälvde va singe eeje Liiv rejestreert hä net. Neglect kann d rääte un d lenke Siij betreffe. Döck send Onväll, ä dönö önö Deel van öt Jehirn önö Schade aavkitt, d Orsach va Neglect. Dobeij wood ön Ooch, d Arteria cerebri media, kapott jemaad. Önö Infarkt kann ävver och Neglect uslöse. Dä Mänsch, dä onger Neglect liid, weeß zwar, dat öt ön lenke Siij jitt, rejistriird di ävver net, kann zm Beispell si lenke Bee övv sing lenke Hand mä met stärke Well bewäje, spört sö dojäje net, moss sich zwänge. Denge op d lenke Siij ekßisteere vöör häm net. Eßd enne onger Neglect Liijende van önö Teller, su eßd dä mä enn Hälvde läâch. Häm välld ävver net op, dat di anger Hälvde noch voll es. Lüüh met Neglect op d lenke Siij hand Schwirichkeete z lääse. Sö vänge dr Aavang van d Zeil net. Je vreuer jätt jäje Neglect jedooh weed, je"}
{"id": "526711", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Ooch es ö Röhr em Liiv, dörch dat dat Blott läufd. Beij d Oore ongerscheed mo tösche d Hauptooch, och Aorta jenannt, un d Arterie, di ön Nommer dönner send. Dann komme d Arteriole, dat send kleen Schlachoore. Dönn, mä hooredönn Oore send d Kapillare. Usserdäm jitt öt Venole, Vene un Hohlvene. Övver öt Blott"}
{"id": "526716", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Dütsche Kanal es önö em Joohr 1909 aajelaade Kanal op d Insele va Palau. Hä stelld d Vorbindung tösche d Chelbacheb-Inseln un d em Süde usserhalb van öt Reff liijende Insele do. Dr Naam va dä mä 1 km lange Kanal stammd van d Dütsche, di damols dä Wasserwäch jesprängd hodde. Dodörch entstäng önö Transpochtwäch, öm Phosphat, dat van d Insel Angaur stammde, flötter vottbrenge z könne. Hüüh weed hä meeßtens van d Turiste jenotzt, di wäje öt Tauche no Palau komme."}
{"id": "526718", "contents": "Dä nünngenzvanzėshßte Apprill. Walter Zimper wood em Joohr 1942 jeboore. Alice Ernestine Prin stervd em Joohr 1953."}
{"id": "526720", "contents": "Der 24. Juuni. Johannisdaach weed jeviird."}
{"id": "526721", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 10-te, 11-te, 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te … krißßlijje Joohunndot de … 1410-er, 1420-er, 1430-er, 1440-er, 1450-er, 1460-er, 1470-er, 1480-er, 1490-er … Joohre de Joohre … 1447 | 1448 | 1449 | 1450 | 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 … Dat Joohr 1453 hätt 366 Daare jehatt, et ess_e Schalldtjoohr jewääse."}
{"id": "526722", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 11-te, 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te … krißßlijje Joohunndot de … 1470-er, 1480-er, 1490-er, 1500-er, 1510-er, 1520-er, 1530-er, 1540-er, 1550-er … Joohre de Joohre … 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 … Dat Joohr 1519 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse."}
{"id": "526725", "contents": "Us dä Kupferhoff Adler Appöthek ä Stolbersch weed ön Appöthek, d Adler Appöthek. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526729", "contents": "Der fiirunzvanzishßte Aujußß. Pluto weed em Joohr 2006 zm Zwerchplanet ernannd. Laetitia Ramolino wood em Joohr 1750 jeboore."}
{"id": "526730", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526737", "contents": "Der iirzte Aujußß. Warren G. Harding stervd em Joohr 1923."}
{"id": "526739", "contents": "Şalom (Hebräisch: שלום, Vreede) es ön jüddische-türkische Woche-Ziidung, di öt ä Türkei jitt en d Türkische Sproch un een siije en d Ladino Sproch. De Redaktion vunn de Ziidung sez en Istanbul. D Ziidung wood em Joohr 1947 vunn d jüddische-türkische Journalist Avram Leyon jejründt. Şalom maade met öt ischte Blatt am 29. Oktoober 1947 op. Herausgeber es d Verlaach Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş.. D Ziidung weed met unjeväär 5.500 Stöck jede Mettwoch opjölaat ävver öt jitt och ön Internät-Ussjaav. D Schriftleiter es d İvo Molinas. Websiije vunn Şalom (op türkisch) Websiije vunn Şalom (op ladino)"}
{"id": "526740", "contents": "Oscar Herbert Pfeiffer es en Kölle geboore am 16. Janewa em Joohr 1902 un am 22. April em Joohr 1996 en Sindelfinge gestorve. Hä wor ene Schrefsteller un hät en Deutsch un en Kölsch geschrevve. Oscar Herbert Pfeiffer hät zik der nüngxehnhundertzwanziger Johre Rühmscher un ätlige Thiaterstöcke veröffentlech, spääder och Aforisme un Hürspelle. Hä schref sing Täxte zem Deil op Deutsch un zo enem Deil op Kölsch. Donävve livverte hä och journalestesche un kulturgescheechleche Atikelle för divärse Zeidunge laans em Rhing, onge andere för et Neue Rheinland, der Kölner Stadt-Anzeiger un de Neue Rhein Zeidung. Frühe Ernte, Kölle [u. a.] em Joohr 1920 Pygmalion wird kuriert, Kölle em Joohr 1920 Die stille Insel, Rendsburg [u. a.] em Joohr 1922 Waldhochzeit, Weinböhla b. Dresden em Joohr 1923 Lettern sehen dich an, Berlin [u. a.] em Joohr 1958 Der Brief des Urias, Berlin [u. a.] em Joohr 1959]] Irren ist göttlich, Berlin [u. a.] em Joohr 1959]] Ende der Durchsage, Lindenthal en Kölle em Joohr 1965]] Drei Dramen, Lindenthal en Kölle em Joohr 1966]] Haus-Aphorismen, Kölle [u. a.] em Joohr 1970 Kölner Aphorismen, Kölle em Joohr 1970 Ketzereien Kölner Köpfe, Kölle em Joohr 1975 Zwischen Weihrauch und Schwefel, Kölle em Joohr 1988"}
{"id": "526742", "contents": "Dä zwëijənzvanzėshßte Apprill. Oscar Herbert Pfeiffer stervd em Joohr 1996."}
{"id": "526743", "contents": "Öt Duvventr jehüüd zo Stolbersch. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 … de … 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "526745", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot de … 1820-er, 1830-er, 1840-er, 1850-er, 1860-er, 1870-er, 1880-er, 1890-er, 1900-er … Joohre de Joohre … 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 … Dat Joohr 1863 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse. De Preußße ier Fowalldung fun de Rhingprovinnß däät zwëij Ööt ömbenänne, domet dänne ier Name nit mieh ejaal wööre, wat füür de Preußße no_nii e Probleem jewääse wooh. Esu wood uß däm ëijne Jläbbish en Bergisch Gladbach, un uß dämm anndere Jlabbach wood amplesch Mönchengladbach. De Lück uß bëijde Jääjende bruche ävver sëllfß noh 150 Johr noch em Alldaachslääve di orijinaale Name. Édouard Manet mold dat Beld Vröstöck em Jröne."}
{"id": "526746", "contents": "Hans va Oche mold dat Beld Bacchus, Ceres und Amor"}
{"id": "526747", "contents": "D alljemeene Relativitätstheorie weed örussjejovve. Dä Film Snow White wood jedriihnt. Dä Film Verdens Ongerjang/Dat jöngßde Jericht wood jedriihnt. Dä Film D Naat van d Rach wood jedriihnt. Dä Film Purity kütt am 23. Juli en öt Kino. Dä Film The Girl O’Dreams wood jedriihnt. Siegfried Graetschus weed am 9. Juni jeboore. Öt Alljemeen Ziidung Namibia entstäng am 22. Juli als Der Kriegsbote."}
{"id": "526748", "contents": "Der nüngte Juuni. Siegfried Graetschus wood em Joohr 1916 jeboore. Yousaf Raza Gilani wood em Joohr 1952 jeboore."}
{"id": "526751", "contents": "Der achzehnte Juuni. Mae Busch wood em Joohr 1891 jeboore. Ella Endlich wood em Joohr 1984 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526753", "contents": "Dä zvanzėshßte Apprill. Adolf Hitler wood em Joohr 1889 jeboore. Bram Stoker stervd em Joohr 1912. Mae Busch stervd em Joohr 1946."}
{"id": "526764", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Fay Okell Bainter (* 7. Dezember 1893 ä Los Angeles; † 16. Aprel 1968 ä Los Angeles) woch ön Schauspellerin us d USA. Fay Bainter woch met Reginald Venable vorhiirod un hod enne Jong. Fay stäng at met 6 Joohr öt ischde Mol op d Bühn. 1910 tinkelnde sö at als jong Schauspellerin dörch öt Land, wobeij sö 1912 öt ischde Mol op dr Broadway optroon. Nodäm MGM Fay d Möjelichkeet boon, sich ä Filme z zeeje, entstäng em Joohr 1934 hörö ischde Film „Dodsworth“. Dä koom ösu jott beij d Lüüh a, dat bald mi volchde. Öt entstänge mi als 60 Filme un Fernsehproduktiune met hör. Zo Iihre va Fay wood op dr Walk of Fame önö Stee äjelosse. Fay Bainter storv em Alder va 74 Joohr. Övver Fay Bainter Commons: Fay Bainter – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526768", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Hämojuvelin (HJN, RGMc) es e Protein en de Wirbeldiere, wat beeds als ene Regulator aam Ieserstoffwäßel, un aan dä axonale Zielfendung bedeilig es. Dat HJN weed beim Minsch hauptsäächlich in der Livver, em Hätz un en de Sklettmuskele opgebaut. Vun däm Protein gidd et winnigstens drei Isoforme, die deils cytosolisch, deils membranständig sin, un ungerscheidliche Funktione han. Mutatione aam HFE2-Gen sin för de Hämochromatose (Typ 2A) bei Jugendliche verantwootlich Hepcidin bindt sech em Darm aan et Ferroportin un verhindert esu dat dat Ieser, wat vun der Mucosazelle opjenumme wood, widder en et [Blut|[Bloot]] afgegovve weed. Müüs, die kein HFE2-Gen han, produzeere och bloß winnich Hepcidin. Mer jeiht dröm dovun us, dat eins vun dä Hämojuveline für der Opbau vum Hepcidin nüdich es. Opgrond vun mieh Studie vermoot mer, dat et Hämojuvelin dozo der BMP-Singnalwäg nötze deiht. Dat wood vun an Arbeid bestätig, wo et eez ene Hemmstoff vun däm Singnalwäg entdeck wood, et [[Dorsomorphin"}
{"id": "526769", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Fanny Cogan (* 1866; † 18. Mai 1929) woch ön Schauspellerin, di zr Zitt van d Stommfilme en d USA z see woch. Cogan woch op d Bühn en öt Stöck The Bohemian Girl, wat op Ripuaresch met Öt Mädche us Böhme övversatze weed, z see. Spiir wäßelnde sö zm Film, wo Rolle ä Filme wi The Shell Game us öt Joohr 1918 övv The Woman of Lies (1919) op hör wade. Dr leitzde Film woch The Shadow of Rosalie Byrnes, dä em Joohr 1920 entstäng. Fanny Hay Cogan storv em Joohr 1929 em Lenox Spital va New York City. Sö wood 64 Joohr ald. New York Times, Mrs. Fanny Hay Cogan, Actress, May 19, 1929, Siij 27 (ä Änglisch)"}
{"id": "526770", "contents": "Dat Musical The Black Crook wood am 12. September öt ischde Mol jezeechd."}
{"id": "526771", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nudes-A-Poppin es ön jäddes Joohr ä Roselawn, Indiana USA stattvängende Usscheedung tösche nakß optränende, danzende Männer un Vraue. Meeßd send dat Striper un Striperinne, di ermeddele welle,. wä öt beidzde beij d Lüüh akütt. Mi als 5000 Persune kikke sich dat pro Joohr a. Di Siij va Nudes-A-Poppin"}
{"id": "526772", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526773", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526775", "contents": "Dä fömmenzvanzėshßte Apprill. Vanessa Beecroft wood em Joohr 1969 jeboore. D Ovverkerch va Bad Frankenhausen wood em Joohr 1382 äjeweihd."}
{"id": "526776", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Der Södwessindische Rögge es ene meddelozeanische Rögge ungerm Meer. Dä bildt de Nohtstell zwesche de Antarktische Plat un de Afrikanische Plat. Der Södwessindische Rögge geiht em Oste över en der Zentralindische Rögge un der Südostindische Rögge un em Weste en der Mittelatlantische Rögge un der Amerikanisch-Antarktische Rögge. Positiun vun dä Rodrigues Triple Junction Positiun vun de Bouvet Triple Junction"}
{"id": "526779", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marc-Antoine Berdolet (* 13. September 1740 ä Rougemont-le-Château; † 13. August 1809 ä Oche) woch önö kattolische Pastur un Bischoff va Oche. Marc-Antoine wood als Jong van dr Liihrer George Berdolet un sing Vrau Marie Jeanne geb. Gatois ä Frankreich jeboore. Nodäm hä sing Schüll aavjeschlooße hod, woohl hä Pastur wäde un wood spiir dozo jeweihd. Sing ischde Ställ kräät hä ä Phaffans, wo hä och als Dechant wonne bleed. Hä wood ärch dörch di Ideee van d Opklärung beäflossd. Sing Vörstellung veehle ävver ösu op, dat hä van d Jakobiner beij d Französische Revolutiun vassjenomme wood. Isch als Robespierre sing Positiun opjävve mood, koom hä vreij. No önö Entscheed van ö Nationalkonsil wood Berdolet zm Bischoff jewähld un am 15. August 1796 ä Colmar jeweihd. Hä leed sisch ä Soultz-Haut-Rhin neer, ävver opjrond van öt Konkordat woch hä em Joohr 1801 – zösamme met all di anger Bischöff – jezwonge aavzödanke. Met Hölp va Joséphine, dö Vrau va Napoleon, wood Berdolet 1802 dr ischde Bischoff va Oche. Singe Kenntness van d dütsche Sproch holp häm dobeij."}
{"id": "526780", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jean-Denis-François Camus, jenannd Le Camus (* 28. Februar 1752 ä Chartres; † 26. Aprel 1814 ä Paris) woch Beschoff va Oche. Dovöör woch hä Jeneralvikar em Bistum Meaux. Napoléon ernannd Jean-Denis-François Camus am 22. Oktober 1810 zm Beschoff va Oche. Dr Papst Pius VII. maade dat ävver net met, su dat Camus dö Ongerstötzung van dr Vatikan vählde. Önö Meddelwäch wood jevonge, als Camus zm Leiter van dö Diözös ernannd wood. Camus storv am 26. Aprel 1814. Sin Jraav es en d Kathedral va Meaux. Camus hod kenne Nachvoljer em Bistum Oche, dat 1821 opjelößd un isch 1930 wörm neu äjerichd wood. Jätt övver öt Bistum va Oche"}
{"id": "526782", "contents": "Der drüxeente Sepptämmber. Marc-Antoine Berdolet wood em Joohr 1740 jeboore. Commons: 13. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526783", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot de … 1700-er, 1710-er, 1720-er, 1730-er, 1740-er, 1750-er, 1760-er, 1770-er, 1780-er … Joohre de Joohre … 1734 | 1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 … Dat Joohr 1740 hätt 366 Daare jehatt, et ess_e Schalldtjoohr jewääse."}
{"id": "526785", "contents": "Der drüxeenteAujußß. Marc-Antoine Berdolet stervd em Joohr 1809."}
{"id": "526786", "contents": "Elisa Bonaparte wood Jruußherzogin van d Toskana. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526787", "contents": "Der Schniider Johann Christoph Winters määt de Aanfäng vum Hännesje Tiater met Krippeshpille in de Mauthjass en Kölle. Marc-Antoine Berdolet weed dr ischde Beschoff va Oche."}
{"id": "526788", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot de … 1710-er, 1720-er, 1730-er, 1740-er, 1750-er, 1760-er, 1770-er, 1780-er, 1790-er … Joohre de Joohre … 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 | 1757 | 1758 … Dat Joohr 1752 hätt 366 Daare jehatt, et ess_e Schalldtjoohr jewääse."}
{"id": "526790", "contents": "Jean-Denis-François Camus stervd em Joohr 1814."}
{"id": "526793", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ön Vluchjesellschaff es ö Ongernehme, dat si Jeld domet vordeehnd, Persune un Waahr op d Loftwäch z transporteere. D ischde Vluchjesellschaff woch d va Ferdinand Graf von Zeppelin ä Frankfurt jejründe DELAG, watt vöör „Deutsche Luftschiffahrtsgesellschaft“ stäng. Met hör woode tösche 1910 un 1913 öm d 34.000 Mensche transporteerd. D ische Waahr, di met ö Vluchzeuch dörch d Loot jescheckd wood, wood am 10. Juni 1912 en dr Doppeldecker „Gelbr Hund“ jepackd. Jestachd wood ä Frankfurt, jeland ä Darmstadt. Anger Städt woode zosätzlich vorbonge, ävver dörch dr Usbroch von dr ischde Weltkresch bleete Städt usserhalb va Dütschland ussjeschlooße. Nom Äng vam Kresch jäng öt ä Ängland un Frankreich met d Vluchjesellschaffte los. Am 5. Februar 1919 trocke d Dütsche noo, un met d Deutsche Luftreederei entstäng dr Vörjänger van d Lufthansa. Ä janz Europa schosse d Jesellschaffte us d Ääd. Als Charles Lindbergh met ö Vluchzeuch oohne Paus övver dr Atlantik vlooch, vonge och d Amerikaner Vüühr. Su joov öt em Joohr 1926 en d USA 12 Vluchjesellschaffte, ee Joohr spiidr wore öt at 25. Beij d"}
{"id": "526805", "contents": "Der fönnevunzwanßishßte Oktoober. Ann Forrest stervd em Joohr 1985. Commons: 25. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526806", "contents": "Met Buch kann jemeind sin: E Körperdeeil bei Minsch und Dier, dä Buch (Körperdeel) Em Hochdeutsch, un velleich mansche vun unse Dialägte, jät woh mer drän lässe kann, dat Booch"}
{"id": "526807", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) María José Maldonado Gómez ( * 26. Oktober 1985) es ön Schünnheetskönnijin us Paraguay. Usserdäm sengd sö beij öt Orquesta Sinfónica de la Ciudad de Asunción. Maria wood em Joohr 2007 zr Miss Universe Paraguay 2007 jewähld un vortroon hör Land sujar beij d Miss World Waahle ä Mexico City. So braad öt op Platsch 17. Maria es va Berof Räätsvordriiner un had önö Aavschloss an d Uni va Asuncion. Sö vertreend d Vereente Natiune a vorschiidene Ställe. Övver Maria als Miss Paraguay 2007 Belder va hör als Miss Paraguay 2007"}
{"id": "526808", "contents": "Gerolsteiner es en Sprodel us Gerolstein en de Eifel. Den däät mer en janz Dütschland joot kenne. Wann do noh Jerolstein kütts, do es en Quell diräk an de Fabrik, do kannze dir selvs jet en ding Fläsch donn."}
{"id": "526810", "contents": "Dä Film Daughters of Today wood jedriihnd. Dä Film Finis Terrae weed jedriihnd."}
{"id": "526812", "contents": "Dä Kupferhoff Ruusedahl weed jebouwd."}
{"id": "526814", "contents": "Der fönevunzvanzishßte Juuni. Adolf von Egmond stervd em Joohr 1477. Öt es Sibbeschlöferdaach."}
{"id": "526817", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 10-te, 11-te, 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te … krißßlijje Joohunndot de … 1430-er, 1440-er, 1450-er, 1460-er, 1470-er, 1480-er, 1490-er, 1500-er, 1510-er … Joohre de Joohre … 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480 | 1481 | 1482 | 1483 … Dat Joohr 1477 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse."}
{"id": "526819", "contents": "Der drette Juuli. Sebastian Vettel wood em Joohr 1987 jeboore."}
{"id": "526821", "contents": "Der ëllefte Juuli. John Quincy Adams wood em Joohr 1767 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526822", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot de … 1720-er, 1730-er, 1740-er, 1750-er, 1760-er, 1770-er, 1780-er, 1790-er, 1800-er … Joohre de Joohre … 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772 | 1773 … Dat Joohr 1767 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse."}
{"id": "526824", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526826", "contents": "Dr Triptycon mit der Anbetung der Könige weed jemold."}
{"id": "526833", "contents": "Dä sechsenzwanzichste November. Eiff von Montzen stervd em Joohr 1630. Zey Kaußen stervd em Joohr 1630. Anschlääch ä Bombei am 26. November 2008"}
{"id": "526835", "contents": "Der fönnefte Juuli. Dr ischde Bikini wood em Joohr 1946 jezeechd. Silke Tesch wood em Joohr 1958 jeboore."}
{"id": "526839", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ö Boch es ön jebonge Sammlung va Bläär, meeßd met Ömschlaach. Döck send di Bösch us Papiir övv ähnlich Zeuch. Öm tösche Bösch un loos Bläärsammlunge z ongerscheede had d UNESCO vassjesatze, dat ö Boch winnichstens 49 Bläär ha moss. Usserdäm dörfe di net rejelmäßich örusskomme. Ee van d bekanndste Bösch es d Bibel. Ä d leitzde Joohre wäde mi un mi Bösch als e-books, dat heechd Bösch, di als Komputerdatei zösammejestalld send, vorkoovd. Dö Vörjänger van d Bösch woore Rolle us Papürus, di vöör onjeväär 5000 Joohr beij d ald Äjypter opdauchde un dono van d Jriiche un Römer övvernomme, dann ävver dörch Codexe aavjelößd woode. Dat woch jevalde Perjament, Material, dat schwoch z maache un düür woch. Öm 1400 no Christus lößde Papiir öt Perjament aav, wobei ön Papiirmölle us Nürnberch als dr ischde Lefferant va Papiir övverlävverd es. Als dr Aue Jutenberch öt Bedrocke va Papiir ervonge hod, jäng öt met d Bösch berjop. Mi un mi entstänge. Di Zitt, wo Papiir mä va d Mönche ä d Klüster jeschrävve woode, woch vörbeij. Nävver"}
{"id": "526846", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Der Know-how-Computer es ene Papiercomputer, un dä kammer eifach met enem Boge Papier un einzel Schwäävelcher zosamme baue. Dat geiht der ohne Elektronik av. Esu kann jederein met Verduns draan liehre, wie mer richtig programmiere deiht, och wann mer keine elektresche Computer hät. Domet deent esu e Denge als en Hölp för de Usbeldung en der Informatik un wat domet ze don hät. Der Know-how-Computer oder WDR-Papiercomputer wood vum Wulfgang Back un dem Rohdes Ulrich usgedaach un entweckelt un en dä Fernsehsendung WDR Computerclub em WDR em Johr 1983 et eetste Mol präsenteet. Dä Computer arbeit op Papier. För de Einheite vun de Information nemmp mer de Schwäävelche. Met bloß fönef Kommandos kütt mer bei däm us, öm alle Recheaufgabe dastelle ze künne. Dä Computer zom Übe op Papier wood domols en övver vierhundertdausend Usföhrunge verscheck un hät dröm zo dä Computere met de grüßte Verbreidung gehoot. En Usföhrung als e Programm för elektronesche Computere kammer sech vun dem Wulfgang Back singer Houmpädsch erunger lade. Zom Know-how-Computer, ussem Web-Archiv Aangabe, en PDF, un Programme zom"}
{"id": "526847", "contents": "Dr ischde Know-how-Computer weed vörjestalld. Helvetic Airways weed jejründ. Carolinensiel weed Nordseebatt. Dr Sobiborski Park Krajobrazowy wood am 28. Määz jejründ. Et Kölner Dreijestirn jeht im Oktoobe noh Rom zom Paps. In de kölsche Stadtmuseun hätt et drei Woche noh Aschemiddwoch jebrannt. 80 Feuerwehrmanne wore zwei Stond im Einsatz.De Kunstschätz sin heil jeblieve. Zwesche uustere un Frunleichnam is de Rhing in Kölle zweimol \" us de Bett jekumme\". Heinrich Böll wid kölsche Ihrebürje."}
{"id": "526850", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Maeve Binchy (* 28. Mai 1940 ä Dalkey hüü z Dachs em Jebiit va Dun Laoghaire-Rathdown) es ön Schriiverin us Irland, di ävver och en d Ziidung „The Irish Times“ schriivd. Hör Romane spelle döck ä Irland un scheldere d Spannung tösche öt Stadt- un öt Landlääve, dö Jäjesätz tösche Ängland un Irland suwi di Vöränderunge, di hör Heemöt seijd dr Zweide Weltkresch dörchleef. Ä Ängland un d USA zälld Binchy zo d Bestseller-Schriiverinne. Hör Bösch verkoovde sich bes zm Joohr 2010 övver 40 Milliune Mol. Binchy läävde lang Zitt met hörö Mann Gordon Snell ä Dublin un London, trock enzwesche ävver no Dalkey zöröck. Z Iihre va hör Läävenswerk wood Binchy em Rahme van dr „Irish Book Award 2010“ met dr Lifetime Achievement Award ussjezeechnet. D Binchy schreev tösche 1980 un 2010 jeanu 22 Bösch, 2 woode zo Filme. Maeve Binchys Siij"}
{"id": "526851", "contents": "D Port Moresby Stock Exchange maad am 28. April op."}
{"id": "526854", "contents": "Dä Äjnunzvanzishßte Apprill. Em Joohr 752 vöör Christus soll d Stadt Rom jejründ woode se."}
{"id": "526855", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te … krißßlijje Joohunndot de … 1590-er, 1600-er, 1610-er, 1620-er, 1630-er, 1640-er, 1650-er, 1660-er, 1670-er … Joohre de Joohre … 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 … Dat Joohr 1634 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse. Öt Beld Bad va Diana met Aktäon un Kallisto weed jemold."}
{"id": "526857", "contents": "Der fönnefte Sepptämmber. Katerina Graham wood em Joohr 1989 jeboore. Commons: 1. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526870", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Mestreechs udder Maastrichter Platt es dat Platt, wat se em ahle Deil vun dä Stadt Maastrech kalle, di jans em Sööde vun der Neederläng aan der Maas litt. De Mestreechse saare Mestreechs doför, de Nederlander Maastrichts. Et Mestreechs es ene Limborjische Dialekt, dä ävver jät mieh wi ander Limborjesche Sprooche ene jeweße Enfloß um Franzüüsesch aan sesh hät. Et Mestreechs schingk norr_en zemlesh lebändijje Sprooch ze sin. Et Mestreechs es ene Deil vum Wessjermanische Dialek_Kontinuum un dröm ähnlesch met dä Dialekte drömröm. De Sprooche em Land öm Maastrech sin anders wie et Mestreechs. Och en dä Dörper un vörmoolijje Jemeinde Itter, Borgharen, Amby un Heer, di em Joohr 1970 noh Maastrech enjemeindt woodte, schwaade se eijene Sprooche, och wann ene Houf Maastrechter noh dohen ömjetrocke sin, die dat wall nit donn. E paa Eijeheite hädd et Mestreechs för sesch allein, un e paa fengk mer och em Land tiräk drömeröm, ävver nit angeschwoh. För de Lück vun ußerhallef klengt dat dann „tüppesch Mestreechs.“ Doh kam_mer aanföhre: Dat öff jebruchte lange ae [εː] (IPA) vun ander Limborjesche Sprooche kennt mer em Mestreechs jaa nit. Doför säät"}
{"id": "526886", "contents": "Schwatz, och Schwaaz un Schwazz, es en Färv, de dongklste, di mer hann. Övver Schwaaz"}
{"id": "526889", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Beljie, op huhdütsch weed va Belgien jesproche, es önö Staat ä Westeuropa. Hä litt tösche d Nordsee em Weste, Holland em Norde suwi Dütschland em Oste. Luxemburch un Frankreich stüsse em Südoste un Süde dozo. Dat Land es mä 30 528 km² jruß. 11 Milliun Lüüh lääve do (2017). Em Joohr 1830 wood Beljie önö onaavhängije Staat, ö Könnigrich met ö Parlament. Mo sprechd van ön parlamentarische Monarchie. Zwei Volksjruppe deehle sich dat Land. Em Norde lääve d Vlaame, di Holländisch spräche, wojäje em Süde d Walone Französisch spräche. Em Oste va Beljie wäde dütsche Mondarte jesproche. Beede Jruppe vorstönd sich net jott, komme schwoch metnee us, su da töt döck Probleme tösche Vlaame un Wallone joov. Öm önö jangbaare Wäch z vänge, wood öt Land en önö Bundesstaat us Regiune un Jemeenschaffte ömjewandelt. Su entstänge französisch-, dütsch- un holländisch sprächende Jemeenschaffte. Brüssel es d Hauptstadt va Beljie. Beljie es enne va di Staate, di d EU met en öt Lääve jeroffe hand. Seijd di Zitt es Brüssel och dr Setz van d wechtichste EU-Institutiune. Beljie, Holland"}
{"id": "526890", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Félina (* 19. Aujust 1969 ä Guadeloupe; hossch eejentlich Clara Creantor) un es ön französische Schauspellerin, Sängerin un Dänzerin. Als ee va 5 Kenger waaßde Félina beij Papp un Mamm op Guadeloupe op un had at immer Vreud dora, z sänge un z danze. Em Alder va 16 Joohr jäng Félina no Paris, öm do Mathematik z studeere. Met 19 Joohr wooch sö ä Ömstand un kräät bald ö Mäddche, Melissa, trennde sich ävver va häm. Félina vordeende hör jeld domet, als Gogo-Dänzerin un als Stripperin z werke. Ä 4 Filme woch sö z see. Hör Siij"}
{"id": "526891", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Striptease vorstehd mo d Konst sich op ön erotisch Aar tun Wiiß uszöträcke. Döck läuvd dat ä Nachtklups aav. D Konst van dr Striptease es öt, net flott d Kleer uszöträcke. Däjennije, dä beij dr Striptease zokikkd, dä soll jespannd zokikke, mi aahne als hä em Momang sitt, kotte Momente jätt z see jlööve un doch op mi waade. Döck wäde Bänder, Schals övv anger Kleerstöcker jebrudd, öm di Spannugn op z bouwe. Jeschichte wäde van d Stripper övv Stripperinne op ön Büühn opjevührd. Dobeij spelle d Jedanke va di persun, di sich dat akikkd mä doröm, watt em näkßde Momang z see se weed. Spannung, önö nakßde Liiv see z wäde, weed opjebouwd un jehalde. Di Persun, di d Roll van önö Zoschauer vöör d Büühn änemmt, bliid beim Striptease usse vöör. En d leitzde Joohre wood dat jätt angisch. Döck wäde Lüüh op d Büühn jeroffe, öm beij öt Ustrecke z helpe övv us d Nöhde zo z kikke. Dr jenaue Aavang vam Striptease es net bekannd. Öt weed ä au Bösch ävver döck"}
{"id": "526892", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Snow White, op Ripuaresch heechd dat Schniiwiss, es önö Stommfilm us öt Joohr 1916, dä va Adolph Zukor un Daniel Frohman produzeerd un onger d Regie va J. Searle Dawley jedriihnd wood. Dö Vörlach send d Bösch van d Jebröhr Jrimm. D Hauptroll spellte Marguerite Clark, Creighton Hale, Dorothy Cumming un Lionel Braham. Öt Jeld vöör d 63 Minütte lange Film koom van d Famous Players Lasky Corporation. Dä Film es bes hüü erhalde blevve. Snow White"}
{"id": "526893", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vivian Schmitt (* 31. Määz 1978 ä Bydgoszcz, Poole) es ön dütsche Pornodostellerin. Hörö Jeburtsnaam es net övverlävverd. Vivian Schmitt woss ä Berlin op un vong onger dr Naam Anna B. a, Pornofilme z driihne. Dr Dörchbroch fluppde em Joohr 2004 onger dr Naam Vivian Schmitt. Önö Orde als „Beitzde Neue“ woode hör op d Venus Berlin vorlinnt. Zosätzlich stäng so och vöör vorschiidene Magazine vöör d Lins. Dozo jehoote Maxim suwi Praline. Em Joohr 2005 kräät Vivian Schmitt dr Erotic Award als beidude Dostellerin. Em Joohr 2011 woch sö op RTL II „My Name is“ z see. Offizielle Website Commons: Vivian Schmitt – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526894", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Charles Louis Ferdinand Dutert (* 21. Oktober 1845 ä Douai; † 13. Februar 1906 ä Paris) woch önö Architekt us Frankreich. Döck wood singe Naam met C. L. F. Dutert aavjekürzd. Si bekanndste Werk es d Maschinehall (Galerie des Machines) ä Paris, di ön Usstellungshall van d Weltusstellung 1889 woch."}
{"id": "526895", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dä Quätschbüllspeller, önö Stommfilm us öt Joohr 1888, es dr leizde Film, dä va Le Prince met ön ee- Kameralins opjenommene Belder zeechd. Dä Film es bes hüü erhalde blevve. Hä zeechd Adolphe Le Prince wi hä dr Quätschbüll spelld. Entstange send d Belder, di ön Filmlängde va knapp 2 Sekunde erjoov, vöör öt Huuß va Joseph Whitley, Adolphe's Jrußpapp. here Dä Film beij Youtube]"}
{"id": "526896", "contents": "Beljie weed önö onaavhängije Staat."}
{"id": "526899", "contents": "Der sipzehnte Aujußß. Öt Jemätzel va Lomazy em Joohr 1942. D Raumsond Venera 7 wood em Joohr 1970 jestard. Friedrich II. von Preußen stervd em Joohr 1786."}
{"id": "526901", "contents": "Dä aachte Apprill. D Venus va Milo wood em Joohr 1820 vonge."}
{"id": "526906", "contents": "Dr ischde Striptease wood em Joohr 1894 ä Paris jezeechd. Konrad Adenauer wied 1933-zo dä Zick Oovebürjemeister von Kölle-von de Nazis afjesetz. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526907", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Melekeok es d Hauptstadt va Palau. Sö litt em Vorwaltungsjebiit Melekeok op d Insel Babelthuap, dö jrützde Insel van d em Stelle Ozean liijende Republik Palau. Ä Melekeok wonnde em Joohr 2005 knapp 400 Lüüh. Domet es öt d kleenste Hauptstadt van d Wält. Am 7. Oktober 2006 wood Melekeok Hauptstadt un lößde domet Koror aav. Bes hüü hat Melekeok kenn vaste Stroße un di enkele Hüüser stönd zm Deel em Räänwald. Völl Hüüser stönd bo op Hüüde vam Meeresspeiel en d Nöhde van d Köst. Em Joohr 2006 wood domet aajevange, ön Siedlung va Rejiirungshüser z bouwe. Su entstäng öt Parlament suwi Jerichtshüüser. En d Stadt Melekeok joov öt döck Kresch tösche d Bewonner. Öt entstänge ö paar Männerhüüser. Em Joohr 1992 wood ee dovan wärm opjebouwd. [1] Melekeok Commons: Melekeok – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526910", "contents": "Der aachte Juuli. Tzipi Livni wood em Joohr 1957 jeboore."}
{"id": "526912", "contents": "D Tombursh wood jesprängd."}
{"id": "526915", "contents": "Trooßdoorf wood ön eeje Börjermeesteri. Castrop weed em Joohr 1926 zo d Stadt Castrop-Rauxel."}
{"id": "526918", "contents": "Der säxehnte Aujußß. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526920", "contents": "Dr Altenberger Dom weed skulariseerd."}
{"id": "526922", "contents": "Laura Bush wood em Joohr 1946 jeboore."}
{"id": "526933", "contents": "Dr ische Azvenzkaländer kütt öruss."}
{"id": "526945", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jenna Jane (* 1975 es ö Fotomodel suwi ön Dänzerin us Unjarn. Jenna es dörch hör Optrette als Stripperin bekannd. Hörö werkliche Naam es net bekannd. Jenna Jane wood dörch hör Optrette beij Erotikmesse bekannd. Su woch sö ä Athen, Mailand, Lissabon un Bukarest z see. Hör Beld vängd mo och op Erotikkalendere. Övver Jenna Jane Jenna Jane beij Facebook Commons: Jenna Jane – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526946", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Petr Berounský (17. September 1956 ä Usti nad Labem) es önö Fotojraf us d Tschechei. Berounský stammd us ön Famelisch va Könstlere. Singe Wonsch woch öt, Fotojraf z wäde, watt ävver d damolije Rejiirung net en dr Kroom paaßde. Hä hod kenn anger Möjelichkeet als en ö Labor vöör Filme z werke. No ö paar Joohr övvernomm hä dat Labor. 1983 werkde hä zösamme met anger Könstlere un erstalld Plakate zm Beispell vöör Schallplaate un Kalendere, di vöör ö Studio No öt Äng van d kommunistische Rejiirung jründe Berounský ön Ajentur vöör Werbung, us dä hä sisch ävver bald zöröcktrock un onger eeje Naam opmaade. Hä werkde als Fotograf vöör ongerscheedliche Theatere. Em Joohr 2002 veehl Berounský dörch ö Boch op, dat Belder van öt Hochwasser zeechde. Em Joohr 1998 vong hä a, met öt Model Vladka z werke. Berounský es enne van d winnije Fotojrafe, dä sisch op Archäologie spezialiseerde. Su werkde hä vöör d Ziidung „Archäologie“. Berounský es vorhiirod met Dana, di och zösamme met häm werkd. Dat Paar had zwei Döhtich. <gallery> Beld:Berounsky_Petr_Chopin_Ustecke_divadlo_2010_a.JPG |Belder"}
{"id": "526948", "contents": "Der sipzeente Sepptämmber. Petr Berounský wood em Joohr 1956 jeboore. Anastacia wood em Joohr 1968 jeboore. Commons: 17. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "526955", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Miley Ray Cyrus (* 23. November 1992 ä Nashville, Tennessee, als Destiny Hope Cyrus es ön Schauspellerin un Sängerin us d USA. Sö wood als Hannah Montana bekannd, ön Serisch, wo sö d Hauptroll spelld. At als Kengk hod Cyrus dr Spetznaam Miley, önö Naam, däm sö em Joohr 2008 aanoohm. Va do a nannd sö sisch Miley Hope Cyrus. Usserdäm koohm dr zweide Naam Ray z Iihre va hörö Papp dozo. Miley Cyrus woss op dr Buurehoff va hör Äldere op un besood och do d Schüll. Völl Zitt vorbraad sö ävver och ä Kalifornie, wo hör Äldere ö Huuß jehood. Em Alder va 9 Joohr kräät Miley Cyrus Spass an öt Schauspelle, un at em Joohr 2003 spellde sö ön Roll en önö Film. Met 11 Joohr vorsood sö d Hauptroll en d neu Serisch Hannah Montana z kriije, wood ävver aavjelehnd, weil sö z jong woch. Ee Joohr spiidr probeerde sö öt noch ens un krääd di Roll, di sö sisch jewönschd hod. Zosätzlich zo d Filmrolle maade Miley Cyrus och Musik, di jott"}
{"id": "526956", "contents": "Dat Joohr 1992. Öt Willy Millowitsch Dengkmool weed opjestalld. Gorgoroth wood jejründ. Selena Marie Gomez wood am 22. Juli jeboore. Miley Ray Cyrus wood am 23. November jeboore. Marlene Dietrich stervd am 6. Mai. Peter Müller stervd am 22. Juni. Willy Brandt stervd am 8. Oktober. Bishkek kräät singe Naam"}
{"id": "526957", "contents": "D Adler Appöthek ä Stolbersch weet jeboud."}
{"id": "526958", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Amalia es önö Stommfilm, dä em Joohr 1914 ä Arjentinie jedriihnd woode es. Öt Boch zo dä Film stammd va Eugenio Py no ön Vörlach va José Mármol. Dr Rejissör woch Enrique García Vellos. D Hauptrolle spellte Dora Huergo and Lola Marcó del Pont. Amalia es dr ischte lange Film, dä ä Arjentinie entstange es."}
{"id": "526960", "contents": "Dä feezente Novemmber. Louise Brooks wood em Joohr 1906 jeboore. Yáng Kāihuì stervd em Joohr 1930. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526961", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te … krißßlijje Joohunndot de … 1560-er, 1570-er, 1580-er, 1590-er, 1600-er, 1610-er, 1620-er, 1630-er, 1640-er … Joohre de Joohre … 1597 | 1598 | 1599 | 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 … Dat Joohr 1603 hätt 365 Daare jehatt, ed_eß_käij Schalltjoohr jewääse. Hans va Oche molde dat Beld Dostellung van dr lange Türkekresch."}
{"id": "526962", "contents": "Dat Beld D Onbekleede Maja weed jemold."}
{"id": "526964", "contents": "Der drëijenzvanzishßte Juuni. Martin Klebba wood em Joohr 1969 jeboore."}
{"id": "526966", "contents": "Der nüngxeente Juuli. Kgalema Motlanthe wood em Joohr 1949 jeboore. Monika Kampmann wood em Joohr 1946 jeboore. Juliane Werding wood em Johr 1956 jeboore."}
{"id": "526967", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Corbin Bleu es önö Schauspeller un Sänger us d USA. Hä wood dörch dr Film High School Musical bekannd. High School Musical Soundtrack (2006) Another Side (2007) Jump In! Soundtrack (2007) High School Musical 2 Soundtrack (2007) Disneymania 5 (2007) Disney Channel Holiday (2007) High School Musical 3: Senior Year soundtrack (2008) Radio Disney Jams 10 (2008) Minutemen Soundtrack (2008) Hannah Montana 3 (2009) Disney Channel Playlist (2009) Speed of Light (2009) High Incident (1996) ER (1996) Malcolm & Eddie (1998) Soldier (1998) Beach Movie (1998) Family Tree (1999) Mystery Men (1999) Galaxy Quest (1999) Cover Me: Based on the True Life of an FBI Family (2000) The Amanda Show (2001) Catch That Kid (2004) Flight 29 Down (2005) Ned's Declassified School Survival Guide (2006) High School Musical (2006) Hannah Montana (2006) Flight 29 Down: The Movie (2007) The Secret of the Magic Gourd (2007) Jump In! (2007) High School Musical 2 (2007) High School Musical 3: Senior Year (2008) Free Style (2009) Phineas and Ferb (2009) Beyond All Boundaries (2009) The Beautiful Life: TBL (2009) I"}
{"id": "526969", "contents": "Der nüngte Dezemmber LaFee wood em Joohr 1990 jeboore."}
{"id": "526971", "contents": "Dr Zweide Weltkresch jäng ä Europa em Joohr 1945 z Äng."}
{"id": "526973", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Joan Baez (* 9. Januar 1941 ä Staten Island, New York / USA als Joan Chandos Báez) es ön Sängerin, di met Folk-Musik va sisch mulle maade. Besongisch en d Zitt van dr Vietnamkresch wood sö bekannd. Hörö Spetznaam woch „öt Jewesse un d Stemm van d 1960er“ Joans Papp troon us d Katolische Kerch us un wood methodistische Pastur. 1914 trock hä met sing Famelisch no New York. Öt duurde net lang un d Famelisch wood z Quäker. Opjrond va singe Beroff woch Joans Papp jezwonge, döck ömzöträcke, su dat Palo Alto, Boston, Paris, Rom un Bagdad ön Zitt lang Heemöt wood. Nodäm Joan Baez em Joohr 1956 ön Reed va Martin Luther King jehood hod, schengkde hörö Papp si Mäddche d ischde Jitta. Domet woch dr Jrondstee vöör hör Lääve met d Musikk jelaad. Dr Klang van d Musikk, di dö schwazze Marikaner spellde, hat Joans Musikkvorständnes jeprächd. Em Joohr 1969 troon Joan Baez beij öt Woodstock-Festival op. Hörö Mann woch zo di Zitt em Kitche, su dat sö sich vöör d Rääte va Jevangene"}
{"id": "526977", "contents": "Lengsdorf es ö Ochtsdeel va Bonn em Bezirk Hardtberg. Ä Lengsdorf lääve öm d 4.600 Lüüh."}
{"id": "526980", "contents": "de Joohre … 49 | 48 | 47 | 46 | 45 | 44 | 43 | 42 | 41 | 40 | 39 | 38 | 37 … füür Krißtuß de … 80-er, 70-er, 60-er, 50-er, 40-er, 30-er, 20-er, 10-er für Krißtuß, un de 10-er … Joohre noh Krißtuß et … [[{{{3}}}{{{3}}}. Joohunndot füür|{{{3}}}{{{3}}}-te]], [[{{{2}}}{{{2}}}. Joohunndot füür|{{{2}}}{{{2}}}-te]], [[{{{1}}}{{{1}}}. Joohunndot füür|{{{1}}}{{{1}}}-te]], -te füürkrißßlijje, un et 1-te, 2-te, 3-te, 4-te … krißßlijje Joohunndot et wifillte?, et wifillte?, et wifillte? Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "526982", "contents": "Öt Beld Mona Lisa wood jemold."}
{"id": "526999", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Moulin Rouge, op Ripuaresch heechd dat D Ruuh Mölle, es ö bekannd Varieté ä Paris. Jebouwd wood öt Moulin Rouge em Joohr 1889 va Joseph Oller un Charles Zidler. Am 6. Oktober 1889 maade sö dr Laade op. Singe Naam had öt Moulin Rouge van di Ruuh Wenkmölle, di op öt Daach opjestalld wood. En d ischde Joohr wood öt vöör Bäll jenotzd, wo Dänzerinne optroone, doronger d bekanndste us d damolije Zitt. Spiir jäng öt mi öm Operette un Revue, di d Lüüh en öt Huuß trocke. Va 1955 a wood öt zm Meddelponkt van de dinner-spectacles, wobeij öt Chanson öt Volk aatrock. Önö Ömbouw em Joohr 1964, beij däm ö Aquarium op d Bühn entstäng, vührde dozo, dat nackde Dänzerinne optroone un em Wasser schwomme. Bes zm Joohr 2000 schreev öt Moulin Rouge dann ruuh Zaahle un öt jäng isch em Joohr 2001 wärm berchop, ongerstötzd dörch dr Film Moulin Rouge us öt Joohr 2001. Em Moulin Rouge vänge 850 Lüüh Platsch, 420.000 besoote öt em Joohr 2000. D Siij van öt Moulin Rouge"}
{"id": "527001", "contents": "Der säkßte Oktoober. Öt Moulin Rouge maade em Joohr 1889 op. Le Corbusier wood em Joohr 1887 jeboore. Commons: 6. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527002", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Andrea Berg (* 28. Januar 1966 ä Kriveld) es ön Schlajersängerin us Dütschland. Sö hod en d Joohre 2003, 2004, 2005 un 2007 dr Jruuße Priiß van d dütsche Musik „Echo“ en d Katejorie „Dütsche Schlajer“. Hör Album „Best em Joohr 2001“ braad hör 5 Platin-Plaate en un bleed 290 Wäche hängeree en d dütsche Charts. Sö es besongisch dörch hörö Hit „Du hast mich tausendmal betrogen“ (op Ripuaresch: „Du hass mich dusendmol bedroore) bekannd wood. En dä Krimi „El Lobo“, dä em Joohr 2008 erscheene es, vorjlech d französische Ziidungsschriiver Jacques Kaufmann sö met Marlene Dietrich. D Siij va Andrea Berg Commons: Andrea Berg – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527003", "contents": "Lesotho wood am 4. Oktober onaavhängisch. Kurt Georg Kiesinger wood Bundeskanzler. Heinz Kühn (SPD) wood Ministepräsident vum Nordrheng-Westfale."}
{"id": "527004", "contents": "Alice Ernestine Prin wood am 2. Oktober jeboore. Marlene Dietrich wood am 27. Dezemmber jeboore. Yáng Kāihuì wood jeboore."}
{"id": "527005", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 8-te, 9-te, 10-te, 11-te, 12-te, 13-te, 14-te, 15-te, 16-te … krißßlijje Joohunndot de … 1240-er, 1250-er, 1260-er, 1270-er, 1280-er, 1290-er, 1300-er, 1310-er, 1320-er … Joohre de Joohre … 1282 | 1283 | 1284 | 1285 | 1286 | 1287 | 1288 | 1289 | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | 1294 … Dat Joohr 1288 hätt 366 Daare jehatt, et ess_e Schalldtjoohr jewääse. D Schlaach fun Worringe"}
{"id": "527007", "contents": "Der aachunzvanzishßte Juuni."}
{"id": "527009", "contents": "Der nüngte Määz. Juri Alexejewitsch Gagarin wood em Joohr 1934 jeboore. Kurt Georg Kiesinger stervd em Joohr 1988."}
{"id": "527012", "contents": "Der drüxeente Määz. Juri Alexejewitsch Gagarin stervd em Joohr 1968."}
{"id": "527013", "contents": "D Universität va Cincinnati weed jejründ."}
{"id": "527014", "contents": "Dat Beld Nackte, jröön Bläär un Büst wood jemold. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! de Joohre … 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 … de … 1890-er, 1900-er, 1910-er, 1920-er, 1930-er, 1940-er, 1950-er, 1960-er, 1970-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "527016", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527019", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zo önö Onvall beij öt Reno Air Races em Joohr 2011 koom öt am 16. September 2011. Winnichstens 3 Lüüh vorloore hön Lääve un övver 50 woode vorletzt. Ön P-51D Mustang, ö Vluchzeuch us dr Zweide Weltkresch stürzde beij ön Vörvührung en ön Tribün met Zoschauer. Dobeij storv dä Pilot, önö 74 jöhrije Mann suwi 3 op d Tribün. Öt Renne woch vorbeij, als dr Pilot ö Nutsignal sand un kott dorop aavstürzde. Op a Video, dat spiir och op Youtube z see woch, es z erkenne, dat d Mustang met d Naas no onge, en d Menschemeng stürzd. Feuerwehrlüüh woch zwar ä kotte Zitt zr Ställ, ävver usser Lösche kutte sö net mi völl do. Dat Vluchzeuch hod at völl hänger sich un woch beij völl Renne z see, di bes op öt Joohr 1946 zöröck jänge. Öt Renne wood no dä Onvall aavjebloose. Övver dr Onvall"}
{"id": "527021", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mario Minniti (* 8. Dezember 1577; 22. November 1640) woch önö Könstler us Italie, dä no 1606 op Sizilie jewerkd hod. Op Sizilie jeboore, trock hä em Joohr 1593 no Rom, wo hä Vrönd, Metarbeeder un Model van dr Möler Michelangelo Merisi da Caravaggio wood. Watt Minniti bekannd made, es di Aart un Wiiß, wi övverlävverd wood, dat öt häm jejovve hod. Dodörch dat hä Model stäng, jitt öt völl Belder, die häm zeeje. Dozo jehüüre Belder wi Jong met dr Körv voll Opß un Dr Waahrsaajer. Sing Zitt als Model hood em Joohr 1600 op, als hä – su weed aajenomme – hiirode. 1606 woch Minniti ävver en ön Schläjereij vorwäggeld, beij dr öt önö Duude joov. Dorophen weed aajenomme, dat hä sisch us dr Stöpp maade un no Sizilie reisde. Do maade hä ön Könstlerwerkstatt op. Sing Werke woode bekannd, un hä weed op Sizilie siihr jeschätzd. Övver Mario Minniti Commons: Mario Minniti – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527024", "contents": "Dä zweijenzwanzichste Novemmber. †Mario Minniti stervd em Joohr 1640. Schwatzbaart wood em Joohr 1718 jeboore."}
{"id": "527026", "contents": "Am 3. Määz weed aajevange, dr Altenberger Dom z bouwe."}
{"id": "527028", "contents": "Em Joohr 2005 vlütt dr ischde Airbus A380."}
{"id": "527029", "contents": "et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß et … 13-te, 14-te, 15-te, 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te … krißßlijje Joohunndot de … 1660-er, 1670-er, 1680-er, 1690-er, 1700-er, 1710-er, 1720-er, 1730-er, 1740-er … Joohre de Joohre … 1702 | 1703 | 1704 | 1705 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 | 1710 | 1711 | 1712 | 1713 | 1714 … Dat Joohr 1708 hätt 366 Daare jehatt, et ess_e Schalldtjoohr jewääse."}
{"id": "527031", "contents": "Der fuffzeente Meij. Anna Petrowna stervd em Joohr 1728."}
{"id": "527034", "contents": "Öt Beld Hans va Oche weed jemold."}
{"id": "527037", "contents": "Der säkßte Sepptämmber. Luciano Pavarotti stervd em Joohr 2007. Commons: 6. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527041", "contents": "Der eezte Meij. Zelda Metz-Kelbermann wood em Joohr 1925 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527068", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Daughters of Today es önö em Joohr 1928 jedriihnde Stommfilm, dä ä Lahore, dat hüü z dachs zo Pakistan jehüüd, entstange es. D Rejisseur woch Shankradev Arya, d Produktiun övvernomm G. K. Mehta. D Hauptrolle spellte A.K.Kardar, Wilayat Begum, M. Ismael, Vijay Kumar, Heera Lal, Master Ghulam Qadir suwi G.K. Mehta. Dä Film Daughters of Today woch dr ischde Film, dä ä Lahore entstäng. Hä vorholp d Stadt dozo, dr Meddelponkt van d Filmindustri z wäde. Hüü z dachs weed va Lollywood jesproche. Em Joohr 1924 wood Lollywood opjebouwd, koom ävver isch 1928 zm Äsatz."}
{"id": "527069", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Rihanna (* 20. Februar 1988 ä Saint Michael op Barbados) es ön karibischi Pop-Sängerin. Hörö richtije Naam es Robyn Rihanna Fenty, Rihanna es hörö Könslernaam. Rihanna’s Äldere heesche Ronald un Monica Fenty. Hörö Papp stammd us Barbados un hör Mamm us Guyana. Sö had zwei kleenere Bröhr, di Rorrey un Rajad heesche. Em Alder va 15 Joohr hod hör Kollejin sö dr Produzent Evan Rogers vörjestalld, dä op Barbados singe Urlaub maade. Dä maade met hör Demoopnahme un hod sö no ö paar Plaatelabels jescheckd, onger dönö Jay-Z un CEO va Def Jam Recordings woch, di sö och onger Vortrach jenomme hodde. Em Joohr 2005 had sö öt Album „Music of the Sun“ örussjejovve un met d Single „Pon The Replay“ önö Welthit jeland. Em Joohr 2006, mä 8 Mond no hörö ischde Optrett, erscheen öt zweide Album „A Girl like me“. Dat Läddche dorop “S.O.S. (Rescue me)” es bes hüü hör bekanndste. Em Joohr 2007 es öt Album „Good Girl Gone Bad“ örusskomme. Dodrop send u. a. d Single “Hate That I love You” met Ne-Yo"}
{"id": "527070", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Valeria Bystritskaia (* 20. Juni 1986 ä Moskau, Russland) es ön dütsche Schünnheetskönnijin. Sö wood beij d Endrond van d Miss Universe Germany Waahle beij d Berlin Fashion Week am 7. Juli 2011 zr Miss Universe 2011 va Deutschland jewähld. Domet vortreent d ä Russland jeboore Vrau Dütschland beij d Waahl zr Miss Universum 2011 am 12. September 2011 ä São Paulo, Brasilie. Sö es 25 Joohr ald, 176 cm jruuß und had d Mosse 86-60-90. Sö läävd zr Zitt ä Karlsruhe. Hör Siij"}
{"id": "527071", "contents": "Öt Otto-Huus weed jebouwd. Öt Musée d'Orsay maad op."}
{"id": "527075", "contents": "Ä Stolbersch maad d Brouwerei Welter zo."}
{"id": "527078", "contents": "D Firma Preem weed jejründ."}
{"id": "527079", "contents": "Öt Beld Beldnis va Joseph Heintz weed jömold."}
{"id": "527081", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527096", "contents": "Dä zvejenzvanzischßte Dezemmber. D Joldene Linnisch wood em Joohr 1666 jebeld. Wilhelm Schäfer wood em Joohr 1936 jeboore. Ralph Hunter Daughton stervd em Joohr 1958."}
{"id": "527098", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Henri Matisse (* 31. Dezember 1869 ä Le Cateau-Cambrésis, Nord, Frankreich; † 3. November 1954 ä Cimiez, hüü z dachs önö Vöörochd va Nizza), dä met janze Naam Henri Émile Benoît Matisse hosch, es önö französische Möler, Jrafiker, Zeechner un Beldhouwer. Hä zälld met Pablo Picasso zo d bekanndste Könstlere van d Moderne. Nävver André Derain jilt hä als dr Wächbaahner un Hauptvorträäner van dr Fauvismus, wo d Separatiun vam Impressionismus propajeerd weed un domet ön könstlerische Revolutiun em 20. Jahrhondöt es. Matisse had singe eeje könstlerische Stil dörch öt Aawende van d reene Värv vöör öt räumliche Werke. Ä sing Jemölde es d Värvjävvung, dr speelerische Beldopbouw un d Leetichkeet va si Beldthema öt Erjevnis va lange Studie. Met sing Schiireschnette (gouaches découpées), di en d 1940er Joohre entstänge – ee Beispell es si Könstlerboch Jazz –, had Matisse sing Vörsöcke aavjeschlooße un öt jesoote Zösammespell va Linisch un Värv erfülld. Dr Könstler had d Rusekranzkapäll va Vence, di em Joohr 1951 äjeweihd woode es, jeplant un jestalld. Hä sälvs had sö vöör si beitzde Wärk"}
{"id": "527099", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marienthal an dr Floss Ahr es önö kleene Weiler em Landkreis Ahrweiler. Dr kleenere Deel van dr Ocht jehüüd zr Jemeende Dernau, dr jrützde zo d Stadt Bad Neuenahr-Ahrweiler. Marienthal litt tösche Walporzheim un Dernau, tösche Wingberch un Bösch. Dat Örtche litt lengkß van d Ahr. Rääts van d Ahr vängd mo tösche Marienthal un Dernau dr Krauzberch, önö kleene Berch, dä öt op 362 m brengd. Singe Aavang vong Marienthal en öm em Joohr 1137 jejründ Kluster, ä däm öm d 40 Nonne läävde. Ä ald Böch es mä övverlävverd, dat em Kluster 7 Werkstätt, ön Brennerei, ön Bäckerei un ö Huuß vöör Jäste ongerbraad wore. Nodäm em Dressichjöhrije Kresch dat Kluster kapott jemaad wode woch, wood öt em 18. Jahrhondöt wärm opjebouwd. No d französische Revolutiun wood öt ävver opjelößd un d Muure als Steebroch jenotzd. Bes hüü send Reste van d au Kerch z see. Dat Jeländ wood ävver em Joohr 2004 a Prevatlüüh vorkoovd, un su vordeene d Buure ä Marienthal hön Jeld dörch dr Wingbouw. Op önö Deel van d Häng wäde"}
{"id": "527100", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Em Wasser es ö Ölbeld, dat op Lingwand va Eujen de Blaas jemold wood. Dat Beld stammd us öt Joohr 1914 un es 78,4 cm huch un 44,5 cm breed. Öt es öt enzije Beld va d Könstler, da tön onbekleede Persun zeechd. Dat Beld zeechd ön nakße Vrau, di bes knapp an d Knee em Wasser stehd. Sö lehnd sisch no vöhre un kickd sisch kleen Vesche a, di vöör hör schwömme. Sö had ön rosa Huttvärv, un hör krollije, dunkelbrung Hoore send hänge zösammejebonge. Sö had ön joo Fijur met voll Bröss, hör Schamhoore send an hör Mösch jott z erkenne. Och wenn kenn Sonn dörch d bewölkde Hemmel schingd, send Reflekßiune em Wasser z erkenne. Em Hängerjrond es Land z seee."}
{"id": "527105", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Wiiv van dr Pharao, op Huchdütsch hosch dat Das Weib des Pharao, es önö dütsche Stommfilm va Ernst Lubitsch us öt Joohr 1922. D Hauptrolle spellte Emil Jannings, Harry Liedke, Dagny Servaes un Paul Wegener. Vorzalld weed en dä Film, dat d Sklavin Theonis, ohne öt z welle, önö Kresch tösche Ägypten un Äthiopien uslößd. Dr Jrond woch, dat dr Pharao ö Öjelche op di Vrau jeworpe hod. D Dütsche hodde erwaad, da töt dörch Dat Wiiv van dr Pharao möjelich wäde wööd, aa Hollywood aazöknöppe. Öm dat op d Bee z stelle, wood enne van d dürßde Filme en d damolije Zitt jedriihnt. Opwendije Kulisse un Duzende Schauspeller woode jebrud. Va dä Film es koom jätt erhalde blävve. Öt es ävver jelonge, us Filmstöcker, di ä Italie un Russland vonge wode, suwi Standbelder, önö Film zösamme z stelle, dä ön Längde va 100 Minütte had. Das Weib des Pharao op filmportal.de Das Weib des Pharao beij arte.tv"}
{"id": "527107", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Marie Johanna Erika Glässner (* 28. Februar 1890 ä Erfurt; † 21. Juli 1959 ä Gießen) woch ön dütsche Schauspellerin. At als Kengk liirde Marie danze. Em Joohr 1910 stäng sö öt ischde Mol op d Bühn un danzde en öt Staatstheater va Erfurt. Dat koom ösu jott a, dat sö och op anger Bühne stäng. Em Joohr 1915 vong Glässner beij dr Stommfilm a, ävver och Tunfilme woode jedriihnd, dr leitzde em Joohr 1951. Em Joohr 1926 hiirode Glässner dr Politiker Arnold Kalle. 1959 braad Marie Johanna Erika Glässner sisch öm. Erika Glässner beij www.defa-sternstunden.de"}
{"id": "527108", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ahr es önö Nävvefloss van dr Rhing. Sö had ön Längde va 89 km un läuvd 12 Kilometer dörch dat dütsche Bundesland Nordrhein-Westfalen suwi 68 Kilometer dörch Rhingland-Pfalz. D Quell van d Ahr vängd mo en önö Keller van ö Huuß ä Blankenheim. Do komme öm d 700 Liter Wasser pro Minütt us d Ääd. Op hörö Wäch dörchläufd sö Antweiler, Schuld, Altenahr, Dernau un Bad Neuenahr-Ahrweiler, bevöör sö em zo Remage jehüürende Stadtdeel Kripp en dr Rhing münd. D Weetschaff van öt öm d Ahr liijende Land weed zm jruuße Deel dörch Wingaabouw jeprächd. Besongisch ruhe Wing weed aajebouwd. Turiste besöcke z Dusende dr Ruhwingwanderwäch, dä dörch d Wingberch vührd un d Lüüh dörch d bekannste Wingochte vührd. AW-Wiki: Ahr Arbeitsjemeenschaff zm Schotz van d Ahr Dr Ruhwingwanderwäch un anger Wanderwäch Commons: Ahr – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527109", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Yanina González (* 6. Dezember 1979 ä Asunción, Paraguay) vortroon hör Land beij d Miss Universe 2004 Usscheedung, di ä Quito, Ecuador, am 1. Juni 2004 stattvong suwi beij dr Miss Earth 2004 Wättbewerb ä Quezon City, Philippine, am 24. Oktober. Ä beede Väll belaad sö d 3. Platsch. Övver Yanina González"}
{"id": "527110", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hermann-Josef Kaltenborn (* 1. Januar 1921 ä Essen; † 29. Määz 1999 ä Stolbersch) woch önö dütsche Kommunalpolitiker van d (SPD) un Börjermeester va Stolbersch. Kaltenborn trock em Joohr 1946 no Stolbersch un läävde seijd d Medde van d 50er Joohre em Stolberjer Stadtdeel Muusböch. Zo di Zitt vong hä a, en d Kommunalpolitik aktiv z werke. Vam Oktober 1979 a wood hä 10 Joohr lang Börjermeester va Stolbersch un lößde domet Bernhard Kuckelkorn aav. 1989 woch sing Zitt als Börjermeester vorbeij. Wolfgang Hennig övvernomm dat Amt."}
{"id": "527167", "contents": "Dä nünngkte Sepptämmber. Paul Henckels wood em Joohr 1885 jeboore. Thomas Liessem wood en Joohr 1900 jeboore. Mao Zedong stervd em Joohr 1976. D Nederlandse Taalunie wood em Joohr 1980 jeschlooße. Commons: 9. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527169", "contents": "Der sibbenunzvanzishßte Meij. Paul Henckels stervd em Joohr 1967."}
{"id": "527171", "contents": "Dä nünngkßeente Apprill. Konrad Adenauer stervd em Joohr 1967. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527172", "contents": "Öt Museum Zenkhötter Hoff maad op."}
{"id": "527177", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Nina Mercedez (* 10. November 1977 ä Corpus Christi, USA es ön Pornodostellerin. Nina wood zwar en d USA jeboore, hör Famelisch stammde ävver us Mexico. Sö vorzälld, dat sö als Mäddche schro jewäh woch un kenne no hör keck. Sö hod d Schüll häjeworpe un werkde ön Zitt an d Thek un och als Model vöör Bikinis suwi als Kalendermodel, wobeij sö dörch hör Bröss un hörö Liiv opveel. Em Joohr 2006 wood Nina vöör dr AVN Award nomineerd un kräät va do a ön Reih va Usszeechnunge. Ninas Siij Commons: Nina Mercedez – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527179", "contents": "Dä zeente Novemmber. Nina Mercedez wood em Joohr 1977 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527180", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lesotho es ö kleen Land em Süde va Afrika. 2.135.000 Lüüh lääve do (2015). D Hauptstadt va Lesotho heeschd Maseru. Lesotho had kenn Köst an ö Meer un och kenne See. Beij dat Land sprechd mo van ö Benneland, watt bedüüh, dat dat Land mä va Land ömjävve es. Dr janze Handel met Lesotho moss met Vluchzeuch dörch d Loot övv övver Land aavloufe. Kikkd mo sich ön Landkaat va Lesotho a, so sitt mo jätt Onjewöngeliches: Öt es janz va Südafrika ömjävve un had kenn Jrenze zo anger Länder. Mo sprechd dobeij van ön „Enklave“. Sun Länder komme selde vöör, ävver Lesotho jehüd dozo. Dat bedüüd dat Lesethos Vorhältnis zu Südafrika vöör beede Länder ön jruuße Roll spelld. Lesotho had völl Berch un es sujar ee van d Länger op d Ääd met d meetzde Berch. Lesotho litt winnichstens 1.400 m övver dr Meeresspeijel. D Lüüh reise dohen, öm em Wengkter do Ski z vaahre. Dö völl Berch ä Lesotho bedüühe ävver och, da töt völl rähnd. Lesotho brudd önö Deel va si Wasser dozo, öm"}
{"id": "527182", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zo öt Jemätzel va Łomazy ä Ost-Pole koom öt em Zweide Weltkresch am 17. Aujust 1942 en d Stadt Łomazy. 1.650 Jüdde wode dobeij ömjebraad. D Wonnege van d Jüdde en d Stadt Łomazy woode van öt 101. Polisse-Reserviste-Batalliun onger Major Wilhelm Trapp ömschlooße. Onjeväär 1.650 Persune woode vassjenomme un moote sisch op dr Schüllhoff opstelle. Öt woch ösu heeß a dä Daach, dat völl Lüüh zösammejebroche send. D Polisse hand ön Jrupp Männer örussjesood, di en önö Bösch önö Jraav usshävve moote. En di Zitt hand di Lüüh van öt 101. Battaliun sisch met ö Spell ön Vreud jemaad. Sö worpe ön läch Flasch en d Jrupp va Mänsche op dr Schüllhoff. Dijenije, di jetroffe woode, woode örussjetrocke un vöör d Oohre va di angere erschooße. Als d Jraav usjehoove woch, vong öt Erschösse a. D Mänsche moote sisch ussträcke un woode va Polisse met Külle dörch d Strooß no dä Jraav jejachd. Völl wore am bloode un at halv duud. En d öt met Wasser jevüllde Jraav moote sisch di nakße Mänsche kneee un krääte"}
{"id": "527184", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Łomazy[1] es ö Dörp em Bözirk Biała Podlaska ä Ost-Pole. Łomazy litt onjeväär 16 km südlich va Biała Podlaska un 84 km nordwestlich va Lublin. Ä Łomazy lääve 1.700 Mänsche. Dat Dörp wood dörch dat am 17. Aujust 1942 stattjevongene Jemätzel va Lomazy bekannd. Christopher Browning: Ordinary Men, 1992, p. 80"}
{"id": "527186", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anna Schnidenwind, geborene Trutt (* öm öt Joohr 1688 ä Wyhl am Kaiserstuhl; † am 24. Aprel 1751 ä Endingen am Kaiserstuhl) woch en van d leitzde Vraue, di ä Dütschland als Hex ömbraad wood. Sö wood am 24. Aprel 1751 ä Endingen am Kaiserstuhl em Breisgau vorbrannd (nodäm sö vörhen erdrosseld woode woch). D 63jöhrije Burrevrau wood önö Düvelsbond suwi Brandsteftung vörjeworpe. Mo worp hör vöör, vöör önö Brand am 7. Määz 1751 vorantwochtlich z se, dä möjelicherwiiß beij öt Röche usjelößd woode woch. Dat Vüühr maade önö jruuße Deel van öt Dörp kapott. Anna Schnidenwind geborene Trutt (Broschüre), Endingen, 2001 Archiv der Mailingliste Hexenforschung Dt. Forschungsnetz"}
{"id": "527190", "contents": "Dr Kupfermeesterkerchhoff wood aajelaad. D Burch Schwartzenburch wood van d Franzuse kapott jemaad."}
{"id": "527192", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Volk jlöövd, da tön Hex zaubere kann un met dr Düüvel önö Bond jeschlooße had. Döck send Hexe Vraue, Persune, di Schlätes brenge un nohm chrestliche Jlaube vorfolchd wäde mösse. Männer, die Hexe send, draare dä Naam „Hexemeester“. Öt wood jejlood, dat Hexe sisch va normal Mänsche dörch vorschiedene Denge ongerscheede. Hezo jehüüre: Hexe könne op Stecke, Deere, met d Hölp va Dämone suwie met Vlochsalve vleeje. Am Hexesabbat treffe sisch all Hexe. Hexe stäche met dr Düüvel onger enne Hot. Hexe poppe met dr Düüvel. Hexe könne zaubere. Övver Joohrhondöde woode d Hexe vorfolchd. Hexeprozesse vührde döck dozo, dat Hexe öt Lääve vorloore. D leitzde Hex, di no önö Hexeprozess ä Dütschland öt Lääve vorloor, woch Anna Schnidenwind. Ee van d bekanndste Märcher, ä däm ön Hex metspellt, es Hänsel und Gretel, ävver och d Hexe vam Blocksberch send övverlävverd. Wä hüü z dachs öt Boch Harry Potter opschleed, dä vängd do och Hexe. Commons: Hexen – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Hexewaahn"}
{"id": "527197", "contents": "D Joldene Linnisch wood am 22. Dezember jebeld."}
{"id": "527198", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Rafael Correa Delgado (* 6. Aprel 1963 ä Guayaquil, önö Bezirk va Ecuador). Hä es em Joohr 2011 Präsident va Ecuador."}
{"id": "527201", "contents": "Dat Beld Bildnis der Erzherzogin Anna weed jemold. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527202", "contents": "Öt Beld Jupiter, Antiope un Amor weed jemold."}
{"id": "527217", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ludmilla Radchenko (Людмила Радченко) (1. November 1978 ä Omsk, Sowjetuniun es ö Model, Könstlerin un Schauspellerin. sö wood besongisch bekannd ä Italie un em änglisch Sprocheraum. Jeboore ä Omsk, studiirde so em Joohr 1999 Mode ä Omsk. Em Joohr 1997 wood so Miss Charm beij dr Wettkampf zo d Miss Russland. Söä sammelnd Fernsehärvahrung ä Moskau un St. Petersburch. Nodäm sö no Italie jäng troon sö do em Fernsehe op, su em Projramm Paparissima. Em Joohr 2001 woch sö ön Dänzerin em TW-Kwiss Passaparola. Em Joohr 2003 woch sö beij Spicy Tg op Antenna 3 z see. En d Töschezitt presenteerde sö sisch als Model ä Modeschows, 2004 woch sö önö Star beij dr Kalender va Fox. 2005 woch sö en d Realityschouw „la Talpa“ z see, wo sö ävver vreuer usscheed. 2206 woch sö önö Hauptdosteller beij “On the Road”, di ä Miami opjenomme wood, aver vöör öt italienische Fernsehe “Italia 1”. Öt Joohr dono koome “Tuning and fantasy” un “Sky” suwi “Reality Game” dozo. Dä Venstermaacher \"Fapim\" sood Ludmilla als Model vöör hörö Erotikkalender us."}
{"id": "527222", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Schottland (Schottèsches Jäälèsch: Alba ([ˈalˠ̪apə])) is_e Land dat_zem Vrejnischden Künneschrejsch jehoot. Et befingk sèsch om nördlèsche Dreddel vun dr Insel Jrußbritannie unn jrentz im Sööde aan England. Im Osste jrentz_et aan de Noohdsee, im Noorde un Weste aan_en Attlandèsche Ohzejan unn_em Söödweste ann_et Irische Meer. Niwwen_em Fässlandt jidd_ed in Schottland öwwer 790 Insele, zm Bejspill de Nöödlischen Inselen unn_de Hèbriden."}
{"id": "527224", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Sommezick es de jesetzliche Uhrzick (MESZ), noh dä em Somme de Uhre jonn. Dat hees, dat de Uhr jäjenöwe de Normalzick (MEZ), die me och Wintezick nennt, en Stond vürjesatz wierd. En de Europäische Union jilt de Sommezick vom letzte Sonndaach em Määrz bes zom letzte Sonndaach em Oktober. Em Somme jeht de Sonn morjens su fröh op, dat et ad hell es, wenn de mietste Minsche noch schlofe. En dämm me de Uhr en Stond noh vörre setz, jeht de Sonn morjens en Stond späde op un ovends en Stond späde unge. Dodurch blief et morgens länge dunkel un ovends länge hell. Weil et ovends länge hell blief, ka'me et Sonneleesch besse ussnötze un bruch keen Lampe aanzemaache, wodurch me anjeblich Strom spare soll. Ungefähr 70 Staate setze momentan zweimol em Johr de Uhr öm. De Meddeleuropäische Sommezick (MESZ) jilt: 2010: vom 28. Määrz bes 31. Oktober 2011: vom 27. Määrz bes 30. Oktober 2012: vom 25. Määrz bes 28. Oktober 2013: vom 31. Määrz bes 27. Oktober 2014: vom 30. Määrz bes 26. Oktober"}
{"id": "527231", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Johann Chrysostom Wolfgang Amadeus Mozart, dermiehtß nur der Wolfjang Amadeus Mozart [ˈvɔlfgaŋ amaˈdeus ˈmoːtsart] (IPA) jenanndt, es am 27. Jannewaa 1756 en Salzbursh aam Inn jeboore woode un ald am 5. Dezëmbo 1791 en Wiin schwer krangk jeshtůrve. Hä wohr eijne vun de fleißeschßte un produktiifßte Kůmponeßte en singe Zigk, un jelt hügk on_noch alls eijne med_ennem beaachlesche Enfloß op sing mussėkaalesche Nohwelt, de su jenannte Klassėk. Hä hät vill miih wi 600 Kůmpesezjůhne hengerlohße. Do drunger sin nit winnije, di mer unger de beßte en iere Aat en de Wëlt enzottere deiht. Mozart's exact name involved many complications; for details see Mozart's name. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527233", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) De Groote Peel es ö tösche Eindhove un Venlo liijend Hochmoor, Deel van ö orsprönglich 30.000 Hektar jruuß Moorjebiit, va däm ävver mä zwei Reste övverich blävve send. Em Norde es dat de Verheven Peel. De Groote Peel es ä Holland önö Nationalpark, wobeij dä Naam ävver net zo dat paaßd, watt sönß op d Welt doronger vorstange weed. Van öt Joohr 1956 a es de Groote Peel ö Naturschotzjebiit, em Joohr 1993 wood öt önö holländische Nationalpark. Jäddes Joohr komme öm d 100.000 Lüüh en dr Nationalpark un kikke sisch dö Planze un Deere a. De Groote Peel woch vreuer ö Jebiit, ä däm Torf jestoche wood. Donävver jitt öt ävver och Ecke, wo Piifejraas waaßd. Vöchte un naaße Ecke vängd mo en de Groote Peel noch z Hoov, su dat do völl Veujel, doronger Kraniche, Jäns un och noch dr Brachvouwel suwi dr Rotschenkel önö Lävensraum vonge hand. Damet dat ösu bliid, send jruuße Deeler van öt Moor vöör Mensche zo bestemmde Zitte jesperrd. Ö Informatiunszentrum am Rand van dr Park es öt janze Joohr"}
{"id": "527234", "contents": "De Groote Peel wood Nationalpark. de Joohre … 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 … de … 1950-er, 1960-er, 1970-er, 1980-er, 1990-er, 2000-er, 2010-er, 2020-er, 2030-er … Joohre et … 16-te, 17-te, 18-te, 19-te, 20-te, 21-te, 22-te … krißßlijje Joohunndot et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et eetßte, et zweijte, et drette Johdousend noh Krißtoß"}
{"id": "527240", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) 11-Trappe-Jesesch es önö Ussdrock, dä ä Oche jebrud weed, öm domet dä bedröppelde Jeseschsussdrock van ön Persun z ömschriive. Op dr Öcher Maat, vöör öt Rothuus had vreuer önö Pohl jestange. Wo dä en d Ääd vassjemaad wood, kann mo hüü noch erkenne. Em 18. Jahrhondöt woode dora Lüüh vassjebonge, di jätt vorbroche hodde. Vöör dö Pohl jäng ön Trapp met 11 Stufe no öt Rothuus örop. Op di 11. Stuf stäng önö Richter, dä di Persun vorurdeelde. Dä ärme Deuvel an d Pohl erwaade döck nüüß Jotts un hod önö bedröppelde Jeseschsussdrock. Hä maade ö 11-Trappe Jesesch."}
{"id": "527241", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Brahma es dr Naam va enne van d Hauptjödder, di dr Hinduismus had. Zösamme met Vishnu un Shiva stelle sö d Dreijottheed Trimurti do. Besongisch ä Länder met önö huue Andeel va Hinduiste wie zm Beispell Indie weed hä voriihrd. Brahma steehd vöör d Schöpfung, so weed hä als dr Schöpfer van d Pastürch aajeseeh. Hüüh z dachs weed Brahma winnijer voriihrd, da dr Vishnuismus, dr Shivaismus un dr Shaktismus vöör dr Hinduist mi bedüühe dönt. Brahma weed meeßd met 4 Jesechter un 4 Ärm dojestalld. Usserdäm drätt hä önö Jebättskranz un Veden, ön Sammlung va au indische Böch. Ön Jans weed döck nävver häm jezeechd, di soll häm helpe, flott no jädde Stell z komme. Brahma un d Brahmane. Önö Vördraach ä Huchdütsch Commons: Brahma – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527244", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Dä Peffer (oddo Pëffo, Peffe) ess et Jewöz. De schwazze Peffer odde de ehnfache Peffer (Piper nigrum) iss_enn Planz uss de Famillisch fun de Pefferjewäässe (Piperaceae), dämm sing Früschte don scharref schmäcke alldiweijl dat Allkalloid Piperin drenn ess. Commons: Peffer – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527247", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Elise Aulinger (* 11. Dezember 1881 ä Münche; † 12. Februar 1965 ä Münche) woch ön Volksschauspellerin. Elise stäng met 22 Joohr öt ischde Mol op d Büühn. Spiir speld sö döck klassische Rolle en öt Theater, su ä Stöcke va Ibsen un Joethe. Em Joohr 1924 hood mo Elises Stemm em Radio, dat woch janz neu vöör Dütschland. 3 Joohr vörhen driihnde Elise Aulinger hörö ischde Film, dä onger dä Naam „Fest auf Hederlevhuus“ em Joohr 1921 en dö Kinos z seeh woch. Bes 1965 braad sö öt op 70 Rolle, doronger Rolle ä Heimatfilme, ävver och Propajandafilme wie SA-Mann Brand. Op dr Viktualiemaat wood vöör hör ö Dengkmol opjestald. Usserdäm jitt öt ä Ramersdorf-Perlbach ön Strooß, di no hör benannd wood. Elise woch met Max Sommer vorhiirod. Bejraave wood sö ä Münche. Elise Aulinger’s Lääve"}
{"id": "527248", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) SA-Mann-Brand es önö Film, dä ä Dütschland en d Zitt van dr Nationalsozialismus jedriihnt woode es. Dä Film jilt als Propajandafilm. En d Kinos koom dä 94 Minütte lange Film em Juni 1933. Jezeechd wäde Dänge, di bes zm Määz 1933 passerd send. Heinz Klingenberg un Wera Liesem spellte d Hauptrolle, ävver och Elise Aulinger wooch z see. övver dr Film"}
{"id": "527249", "contents": "Gin (eß änglisch, holl. Jenever) eßß en Wacholder-Schabau för de ëijne, un weed fun de Beere fum Machandel_Booum jemaat, för de anndere. Wänn_e uß em Norde kütt oddo uß Holland un Belljie säät mer Jenever, em Rheinland Wacholderkoon doför. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527255", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Susanne Abbuehl (* 30. Juli 1970 ä Bern) es ön Sängerin us d Schweiz. Als Kengk liihrde sö dörch öt Cembalospelle d Barockmusik kenne. Em Alder va 17 Joohr jäng sö no Los Angeles on nohm do an d Huchschüll wiihr Ongerecht. Domet hood öt ävver net op, denn öt jäng an öt Konservatorium va Den Haag suwi ä Basel un Luzern wiir, wo hör Stemm vöör dr Jässjesang usjebeld wood. Ö paar Mond em Joohr vorbraad sö zosätzlich ä Indie, öm Musik z studiire. 1997 koohm hör ischde Plaat öruss, di ävver kom änä opveehl. Dat ändernde sisch ävver em Joohr 2001, als EMC ön Plaat met dr Naam „April“ (op Ripuaresch heechd dat „Aprel“) örussjoov. Va do a reisd sö dörch janz Europa un sengd Läddcher. Homepage von S. Abbuehl"}
{"id": "527256", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Klänge Stowasser, op Huchdütsch weed von Der Kleine Stowasser jesproche, es ö lateinischisch-dütsch Wörterboch, dat 1913 va Michael Petschenig no öt Model van dr Stowasser va Joseph Maria Stowasser bearbeed un örussjejovve wood. D Äleitung un Etymologie stamme va Franz Skutsch. Z iisch en Frakturschreff jedrockd, wood Dr klänge Stowasser em Joohr 1979 neu bearbeed un ä rond Schreff (Antiqua) jesatze. Noch eemol bearbeed wood Dr klänge Stowasser va Fritz Losek em Joohr 1994. Dr värvije Äband wood va Friedensreich Hundertwasser jestalld, dä met bürjerliche Naam Friedrich Stowasser önö Namensvetter van dr Örussjävver van öt Wörterboch woch. D Siij van dr Stowasser (ä Huchdütsch)"}
{"id": "527261", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Wall Street es ön Stroß ä New York. Sö es dr Setz va völl Banke. Usserdäm had d New York Stock Exchange hörö Setz do, d jrüüzde Börse van d Wält. Sö had ön Längde va 600 Meter. Em 17. Jahrhondöt, als New York noch dr Naam Neu-Amsterdam droch un Indianerövverväll ön Jevaahr vöör d do wonnende Mensche dostallde, entscheed sich dr Jouverneur, önö Wall zm Schotz z erbouwe. Dä vorleev entlang va d Wall Street un braad di Stroß hörö Naam en. D Wall Street es dr Meddelpunkt van d Finanzwält, un d janz jruuße Banke, di öt op d Wält jitt, send do vortroone. D Bewäjung Occupy Wall Street kämpfd jäje dat, wat töt Jeld un di, di sisch doröm kömmere, astelld. Commons: Wall Street – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Övver d Börse an d Wall Street"}
{"id": "527262", "contents": "Der Aanfang vun Neutral-Moresnet. Rott koom z Preuße."}
{"id": "527264", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) München, op Ripuaresch weed va Münche jesprochen, es d Hauptstadt va Bayere. 1,3 Milliun Mensche lääve do un mache Münche zo d dreidjrützde Stadt va Dütschland. Em Jrußraum va Münche lääve sujar knapp 3 Milliun Mensche. Münche wood em Joohr 1158 va Heinrich dr Löw jejründ, nodäm dä d Bröck vam Bischoff va Freising beij Oberföhring ajezünd had. Dodörch woohl hä sälvs ön Hand en dr Salzhandel kriije. Knapp 400 Joohr spiidr, em Joohr 1506 es Münche d Hauptstadt va Bayere woode. Em 30 jöhrije Kresch wood Münche van d Schwede besatze. Nodäm Napoleon öt Hellije Römische Reich Dütscher Natiun opjelößd hod, wood Bayere Könnigrich. Noom Ischde Weltkresch un d Revolutiun dankde dr Könnig aav, Münche bleed ävver d Hauptstadt. Önö schlemme Dach erläävde Münche dodörch, dat am 24. Februar 1920 em Hofbräuhaus d NSDAP jejründ wood. Dreij Joohr spiidr, em November 1923, vong ä Münche dr Hitlerputsch statt. Em Zweide Weltkresch send jruuße Deeler va Münche kapott jemaad woode. D XX. Olympische Speller woode em Joohr 1972 ä Münche uusjedraare. D bekanndste Stelle an va völl"}
{"id": "527265", "contents": "Münche weed jejründ. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527270", "contents": "Bram Stoker wood em Joohr 1847 jeboore. Sankt Martin, och Martin von Tours jenannd, stervd em Joohr 397."}
{"id": "527273", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Annemarie Eilfeld (* 2. Mai 1990 ä Lutherstadt Wittenberg) es ön Sängerin us Dütschland. Annemarie woch öt Kengk van önö Liihrer us Dessau un vong at met 7 Joohr a, Musikk z mache. Öt duurde net lang, do maade sö beij Musikkwettbewerbe met. Su vorsood sö em Joohr 2004 bei „Star Search 2“ z jewenne un maade bes zm Äng met, jewonn ävver net. Kott dono koom hör ischde Plaat öruss, beij dör sö ävver onge dr Naam Anne Marie opjeliißd woch. Tösche 2005 un 2008 tingelnde sö met ongerscheedliche Musikkjruppe dörch öt Land. Hörö Optrett bei „Deutschland sucht den Superstar“, dä va RTL usjestrahld wood un sö als Nommer 3 bo jewenne leed, maade Annemarie bekannd. Neu Plaate kome örus. Och em Fernsehe soch mo sö, su beij „Gute Zeiten, schlechte Zeiten“, watt op Stolberjer Platt met „Joo Zitte, schläte Zitte“ övversatze weed. Annemarie Eilfelds Siij"}
{"id": "527276", "contents": "D Brouwerei Josef Degraa & Erben weed jejründ."}
{"id": "527281", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Nordsee es ö Nävvermeer van dr Atlantik. Dr Ärmelkanal un öt Skagerak un Kattegat vorbänge sö. Bejrenzt es öt em Weste va d änglische Insele suwie em Süde un Oste vam europäisch Vassland met d Länder Norweje, Dänemark, Dütschland, Holland, Beljie un Frankreich. En d Nöhde van d Köst vänge sich ön jruße Zahl va Insele. Mo ongerscheed tösche d Ostfriesische un d Nordfriesische Insele. D Huchseeinsel Helgoland jehüd z Dütschland. D Nordsee hat ön dörchschnettliche Deepde va 94 m. Ebbe un Flut sorje dovör, dat an d Küste ö Wattemeer entstehd, dat zm Deel zm Naturpark wode es. D jruße Flöss Rhing, Themse un Elbe brenge Süsswasser en d Nordsee, könne ävver dat Salzwasser net vordränge, su dat dä Salzjehalt öm d 3,5 % litt un domet völl hühder als dä van d Ostsee es. D Nordsee es önö wichtije Transportwäch. Ävver och vöör dr Vischvang spelld dat Meer ön jruuße Roll. Su wäde völl Heregge do jevange. Onger dr Boom van d Nordsee wood zosätzlich Öl vonge, su dat met Plattforme Öl jepompd weed."}
{"id": "527285", "contents": "Öt weed bejonne, dr Kölner Dom z bouwe."}
{"id": "527286", "contents": "Göttingen (Platt Chöttingen) ess e Städtche met jod 120.000 Inwohne en Niedersachsen onjefähr om halve Wäch zweschen Hannover on Kassel. Göttingen ess die Haupstadt vom Landkreis Göttingen, jehürt ävve selevs jar nit richtich derbei. En Göttingen jit et en jruße on bekannte Uni, Georg-August-Universität jenannt, on me sitt mieschtendeels övverall Studenten en de Stroße; et sei denn et Semester ess am Eng, dann ess en de Stadt nit vill loss. Doröm sät me för Göttingen och als Witz, dat wör keen Stadt met Uni sondern en Uni met Stadt. Göttingen hät en kleen, jemötlich City met vill Fachwerkhüse on kleene Jässje, on ess bekannt för et Gänse-Liesel. Dat ess e Bronne om Rothusplatz met ene kleene Fijur von enem Mädche met ne Jans om Ärm. Noh de Stadtordnung ess et verbodde, dat Mädche ze bütze. Nor bei jonge Minsche, die jrad Dokte jewudde sinn, widd alljemeen en Usnahm jemat. Do ess et nämmich Tradition, dat me met Fründe nohm Gänse-Liesel lööf on im e Bützje opdröck. Wobei, „loofe“ ess nit janz richtich: Dä neu jeboorene Dokte widd en ene Holzware jesatz, kritt en Fläsch Bier en de Hand jedröck on widd henjefahre. Dat Spillche kamme emme widde en de Stadt"}
{"id": "527292", "contents": "Der aachdunzvanzishßte Sepptämmber. Stojan Župljanin wood em Joohr 1951 jeboore. Naomi Watts wood em Joohr 1968 jeboore. Commons: 28. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527293", "contents": "Dr Kupferhoff Schaat wood jebouwd. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527294", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) 2005 YU55 es ön Asteroid, dä d Ääd no komme kann. 2005 YU55 wood am 28. Dezember 2005 va Robert S. McMillan entdeckd. 2005 YU55 had önö Dörchmesser va öm d 400 m. Am 8. November 2011 öm 23:28 Uhr koom hä dö Ääd ösu no wi seijd öt Joohr 1976 kenne Astroid net mi. Zo di Zitt woch 2005 YU55 nöder als dr Mond. At em Februar 2010 wood vassjestalld, dat 2005 YU55 känn Jevahr vöör d Ääd dostelle solld. 2 Mond spiidr, em April 2010, bestätichde sisch dat. Öt leed sisch sujar zeeje, dat en d näßde 100 Joohr op d Ääd nüüß passeere kann. Öt zeechde sisch, dat 2005 YU55 d Ääd net nöhder als 239.000 km koom. Dat woch ösu noh, dat mo häm met kleen Teleskope see kutt. Jätt övver 2005 YU55 Commons: 2005 YU55 – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527296", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) E'ne Chrisboom es e'ne Tanneboom, dä me Weihnachte met Kääze, Kuurle, Lametta un andere Saache schmöcke deet. Chrisbööm met Lichterkette stonn en d'r Adventszick om Weihnachtsmaat, vür Roathüüse, Kirche un op su manchem andere Platz. Rheinländer, die de Kreesch erlääf hann, saaren äwe och für Leuchkuurle Chrisbööm, die de Amis un Engländer Naax am Hemmel jesetz hann, bevür se de Städt suja am Helichovend bombardiere dääte. Commons: Christmas trees – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527301", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Klenkes es ö hüü z Dachs kom noch jebrud Erkennungszeeche van d Öcher. Öt wood als Jross jebrud. Öt es dä no ovve jereckde kleene Venger van d rääte Hand. Va 1970 a erinnerd ö Denkmol van dr Öcher Könstler Hubert Löneke am Holzjraav an öt Klenkes. Oche woch vreuer vöör sing Dochmacherindustrie un domet och vöör sing Noldefabrike bekannd. D Arbeeder, meest wore dat Kenger, nötzde vöör öt Ussorteere van d Nolde dr rääte Vänger. Dat Werk, dat Usklenke va schlääte Nolde an ö Band, vührde bei d Mensche zo scheeve kleen Vängere. Doher kutte sisch d (normale) Öcher at va Wiids un ohne Wööd an d scheeve kleene Vänger erkenne. Met d Zitt vorloor d Dochindustrie mi un mi d jruuße Roll en dö Regiun Oche. Dat Wohrzeeche „Klenkes“ bleed. No öt Klenkes es seijd 30 Joohr och ön Öcher Stadtziidung benannd, en dör Rotschläch övver Oche jejovve wäde. Entstange es di Ziidung als sujenannde Stattziidung zo d Erhöhung van d Priise van d ASEAG ä Oche. Öt Vörbeld woch dat „Kölner Volksblatt“. Klenkes"}
{"id": "527303", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Euklid va Alexandria (* 360 v. Chr., † 280 v. Chr.) woch önö Mathematiker us Jricheland. Euklids Werke ömfasse all di Denge, di d au Jriche va öt Rechne vorstonge, dat heechd Jeometrie un öt Rechne sälvs. Ävver och d Theori van d Musikk woch häm net vremd. Euklids bekanndste Werk heechd „D Elemente“. Övver Euklids Lääve es winnich bkannd. Mo nämmd a, dat hä öm öt Joohr 360 v. Chr. ä Athen jeboore wood. Jesecherd es, dat hä 13 Böch schreev, worän hä alles dat opschreev, wat bes dohen övver öt Rechne bekannd woch. Aavschrefde va di Böch woode, övversatze en öt Änglische, noch em 19. Jahrhondöt ä Ängland als Schüllboch jebrud. D Böch ömfasse, nävver öt Rechne no dr Pythagoras, dr Aavang van d Zaahletheorie un och Rejele övver öt Deele va Zaahle. Euklid kutt zeeje, da tön ön onendliche Zaahl va Premzaahle, dat heechd, Zaahle, di mä dörch sich sälvs un dörch 1 jedeeld wäde könne, jitt. D Euklidische Jeometri drätt bes hüü singe Naam. Övver Euklid D Elemente van dr Euklid Commons: Euklid"}
{"id": "527309", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Li Si (* ca. 280 v. Chr.; † 208 v. Chr.) woch dr Kanzler va Qin Shi Huang, dr ischde Kaiser va China, suwi va singe Nohvoljer (Qin-Dynastie). Dä vreuere Sekretär koom 247 v. Chr. us dr Staat Chu no Qin un ersatz em Joohr 237 v. Chr. Lü Buwei, dä no Sichuan vorbannd wode woch. No dr Duud va Qin Shi Huang hod hä dä „Zweide Kaiser“ ä sing Hand, vorloor ävver dat Jrangel öm d Macht met dr Eunuch Zhao Gao un wood em Aujust 209 v. Chr. zösamme met singe Jong ömjebraad. Zo di Zitt broch dä va häm jeschaffe Staat dörch Opständ (seijd September 208 v. Chr.) usseree. Li Si vorboohn Böcher z lääse, un vöör d Böchervorbrennung us öt Joohr 213 v. Chr. woch hä och vorantwoodlich. Li Si deehnde öt Vorwaltungssystem va Qin op di angere Reiche us, maade d Vorwaltung paaßend un noohm d Riche hör Rääte. Mosse, Jeweete un Norme woode aajepaaßd. Dat jold vöör Mönze, Waffe övv Warels. Prevatlüüh wood vorboone, Waffe z ha, Jrenzmuure woode neerjeresse. Dovör"}
{"id": "527320", "contents": "Qin Shi Huang weed Könnig. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527322", "contents": "Qin Shi Huang weed als Könnig aavjesatze."}
{"id": "527327", "contents": "En Stroß litt em Land zwesche Ööt un heiß Landstroß, en de Stadt zwesche de Häuser kann et en Wunnstroß sinn. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527331", "contents": "Dä firunzvanzishßte Dezemmber weedt fun de Krißte och dä Hillije Ovendt odder Hillish Ovendt jenanndt. Johannes Heesters stervd em Joohr 2011."}
{"id": "527336", "contents": "Flochhaven Pleiku Sân bay Pleiku , Pleiku Airport ess en Flochhaven en Pleiku , Gia Lai, ess_en Provins vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess PXU."}
{"id": "527337", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) London es d Hauptstadt va Jrußbritannie. Öm d 7.5 Mio. Lüüh lääve do. Zösamme met d nöhdere Ömjevung brengd öt dat Jebiit sujar op mi als 12 Milliune. D Themse läuvd dörch d Stadt. Öt vong öm öt Joohr 50 a, als d au Römer öt Lajer Londinium aalaate. Va do jäng bald dr Handel us, un domet trocke Mensche dohän. Öt duurde ävver bes zm 12. Jahrhondöt, iih London d Hauptstadt van öt Land wood. Em Joohr 1666 brand önö jruuße Deel van d Stadt aav, watt dora loch, dat di us Holz jebouwde Hüüser wi Fönkelholz brannde. Ä London vängd mo önö Hoof va wichtije Jebäude. Dozo jehüüd dr Big Ben, d Tower va London, öt Parlament, öt London Eye, d Westminster Abbey un Trafalgar Square. Commons: London – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Siij va London"}
{"id": "527340", "contents": "Jöört is die Aal, die denge Kopp över dat Dööfbecke hält. Die männliche Form dovon es ne Pätche."}
{"id": "527353", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ana Lila Downs Sánchez (19. Sepptämmber 1968 ä Oaxaka, Mexiko) es ön Sängörin us Mexikobien. Mi als 2 Milliun Plaate woode van hör Leddcher vorkoovd. Dr Naam Lila Downs bödüüd D Dankbare. Lila Downs Siij"}
{"id": "527355", "contents": "Dä nüngzente Sepptämmber. Lila Downs wood em Joohr 1968 jeboore. Ben Turpin wood em Joohr 1869 jeboore. Commons: 19. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527356", "contents": "D Römer lääje dr Jrondstee vöör d Stadt London. de Joohre … 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 … noh Krißtuß de … 10-er, 20-er, 30-er, 40-er, 50-er, 60-er, 70-er, 80-er, 90-er … Joohre et … 4-te, 3-te, 2-te, 1-te füürkrißßlijje, un et -te, [[{{{1}}}{{{1}}}. Joohunndot|{{{1}}}{{{1}}}-te]], [[{{{2}}}{{{2}}}. Joohunndot|{{{2}}}{{{2}}}-te]], [[{{{3}}}{{{3}}}. Joohunndot|{{{3}}}{{{3}}}-te]] … krißßlijje Joohunndot et drette, et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et wifillte?, et wifillte?, et wifillte? Johdousend noh Krißtoß Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527360", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Frederich II., och Frederich de Jruße ode de Ahle Fritz jenannt (* 24. Januar 1712 en Berlin ; † 17. August 1786 en Potsdam), wor aff 1740 Köning en un aff 1772 Köning von Preuße suwie Kurfürsch von Brandebursch. Durch singe Seesch em letzte Schlesische Kreesch, em Sibbejöhrije Kreesch von 1756 bes 1763, wor Preuße de fünefte europäische Jrußmaach näwe Frankreich, Jrußbritannie, Österreich un Russland. Frederich jilt als e'ne Repräsentant vom opjeklärte Absolutismus. Su däät'e sich seleve als \"Ierschte Deener vom Staat\" bezeichne. Weil sing Ungerdahne off Hunger ligge dääte, hätt'e per Jesetz verfüsch, dat en janz Preuße Äärdäppel aanjeplantz werde moote. Weil et dodurch keen Hungersnut mie jof, es et Volek imm bis hück dofür dankbar. Frederich II. wor net nur e'ne jruße Feldherr, sondern och e'ne „Schönjeis“. Su däät'e sich m'em Voltaire schriewe, un klassische Musikkonzäärte komponiere."}
{"id": "527362", "contents": "Der fiirunzvanzishßte Jannowaa eß och dä fiirunzwanzishßte Daach em Joohr. Friedrich II. von Preußen wood em Joohr 1712 jeboore. Thomas A. Curran stervd em Joohr 1941."}
{"id": "527368", "contents": "Der aachunzvanzishßte Aujußß. Karl August Wilhelm Frenzel wood em Joohr 1911 jeboore. Hannah Chaplin stervd em Joohr 1928."}
{"id": "527369", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Burch Schwartzenburch woch ön Wasserburch, di en d Nöhde va Stolbersch stäng. Hüü z Daachs jehüüd sö zo öt Stadtdeel Dorp. Jebouwd wood d Burch Schwartzenburch öm öt Joohr 1400 va Reinhard Soldener va Schwartenbergh. Hä woch önö Liihnsmann van öt Kluster va Mönster, di benobberd es un zo Mönster jehüüd. Nodäm Margareta va Schwartzenburch dr Franz Voss hiirode, koom öt zo önö Wääßel van dr Nahm. Adrian von der Bylandt zu Holtheide woch dr leitzde Eejedömmer van d Burch. Dr Jrond woch dorä z söcke, dat d Franzuse d Burch belajerde un em Joohr 1688 kapott made. Völl Lüüh, doronger dr Eejedömmer, vorloore dobeij öt Lääve. Völl Deeler va di kapotte Burch woode van d Dorper als Steebroch jenotzd un Keije vöör dr Bouw van d Hüüser doruss jehold. Iisch em 18. Jahrhondöt krääd d Keijehoov önö neue Eejedömmer, als ön Famelisch Lieven alles opkoovde. Hüü jehüd alles d Famelije Gatz, von Agris un von Hoegen. D Burch wood us Brochstee jebouwd un besoß nävver önö Wasserjraav viir Türm. Hüü es van d Schwartzenburch mä noch"}
{"id": "527370", "contents": "D Burch Schwartzenburch wood jebouwd."}
{"id": "527372", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Burch Alsdörp es ön Wasserburch us öt 14. Jahrhondöt, di en d Medde va Alsdörp stäng. Va di au Burch es net völl övverich blävve. Dr Süd- und r Westvleuel suwi dä Deel met öt Jevängnis had di Zitt övverstange. Su weed klooch, dat öt sich öm ön dunkelruuhe Burch jehandeld had. En d Nöhde van dr Ussjang em Süde stönd noch Deeler van di au Kerch, di em Joohr 1894 aavjeresse woode woch. Usserdäm kann mo sich noch d Jruft, wo di Burchhääre bejraave woode, em Park aakikke. A di Stell wood öm 1925 ön Kapell jebouwd. 1935 had d Stadt Alsdörp d Burch jekoovd. En ald Böch us öt Joohr 1150 vängd mo önö Gottfried va Lovenburg, dä zösamme met sing Kenger bes 1405 dr Häähr va Alsdörp woch. Dono övvernommbes 1478 vöör 2 Jahrhondöde d Famelisch von Harff. Jeneratiune „von Blankart“ koome dono un bleete bes zm 20. Jahrhondöt. Commons: Burch Alsdörp – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Va vreuer suwi Belder Alsdörp met sing Burch"}
{"id": "527413", "contents": "Dä Nopper (dat eß Trooßdoorver Platt) odder dä Noohber (dat eß Kölsch) essenne Minsch, dä nävven draan vunnt. Do jäjß bäj Dior uß dä Pooz erruß, un dann es dä Nohper jäjenövver ovver rääß odder linkßeröm hinger dä näxte Pooz ze finge. Wo mööshlijoch drövver odder drunger. Je nohdämm wi me sesh met dänne vorshtäjt, jeedet ejm jood oddor schlääsh. Unger Nobere jiddet de dekkßte Frünndshaffte un de allorshlemmßte Kniiß — un jede Mänge Zweschetön. Dä Bejreff weed ävver och övverdrare jebuch, för anndere Saache als wi Minsche. En dämm Senn jiddet da Nober-Shtaate, Nopper-Städt, Nohber-Länndere, un natüülisch dä beröömpde Nohbers-Jade, wo de Kiersche besöndoß joot schmeckke sulle. Uß näxter Nopper em Wälltroum eß dä Moohnd, un e Shtökshe wigger han mer och noch Planeete, di uß Noppere sin. Ävver nit nuur dat, och uns Sunnesystem hät Nohbere, un unß Milleschschtroohß hät anndere Jallaxiije aß Nobere, un villejsh hammer sujaa onnore Noper-Unnivärsum. Wäjß meret?"}
{"id": "527414", "contents": "Panker och Punker ess denglisch orinijal Punk. Ene Minsch dä Karwall mäet un met Bier-Fläsche un Büxe wirref, de Polente opmesch de Lüg aan schimmf un bunt met kette un Irokese om Kobb erüm läuf. Commons: Punk – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Punk"}
{"id": "527417", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Wohre Jesus Kerch es ön onaavhängije Kerch, di ä Peking, d Hauptstadt va China, em Joohr 1917 jejründt wood. Hüü jitt öt onjeväär 2,5 Milliun Metjledder ä 53 Länder un op 6 Äärddeeler. D Kerch jehüüd zo d ävangjelische Jrupp van d Chreste, di em vreuje zwanzichste Jahrhondöt ä Amerika entstange es. Vam Joohr 1985 a jitt öt di Kerch ä Dütschland. Sö had öt Ziil, öt Evangjelium vöör d zweide Akonft va Jesus all Natiune metzödeele. D zehn Jrondsätz van d Kerch send: D Hellije Jeist Öt Dööfe Öt Vossweische D Hellije Kommuniun Dr Sonndach Jesus Christus D Bibel D Erlösung D Kerch Öt Urdeel am Äng"}
{"id": "527421", "contents": "Der Norde ess_en Hemmelsreshtung. Litt beejuns emmer bover op der Landkaat. Der Norde eß orren jääjend. Wem_mier sare mer faare en der Norde en feerije, dann eß dat Scandinaavije, ov Nordtfriesland, Oßßfriißland un sing Inselle, de Moore em Emsland, Kämping en de Lüneburjer Heed, Hambursh, do Teutoburjer Walld, et Mönnsterland. Wemmer noh Holland faare, sage mer nit dat dat der Norde wöör. Komisch, ne, sellvs wännt noh Täschälling odder noh Delfzijl jeiht, un dat lit_tiregg nevven unsem Norde, zem_beishpill Emde un Borkum. ,Em Norde' säät mer jans öff, un wäm_mer dobeej_sacht, fun wooh uß mer loore deejt, dann eß dadd_en rischtung. Allso der Baahnhoff liddem Norde fum Dom, en Kölle. Odder Ihsland liddem Norde fun Irrland. Stimp nit jenau, esävver jenau jenoohch. Mir lijje em Norde fum Äquator. Och joot. Ales op de Ääd litt em Norde fum Süüdpoohl, nur nit dä Süüdpoohl sellver, dän_fun_do kann_ze sönß nööhnds_wo hinjon. Isch ben dat am Norde' säät mer och wemmer en Kaat rischtisch hinnlääht, enne Kommpass_am uußreschte eß, odder met de Uhr un de Sunn am_jangeß, öm de Rischtung fum Norde enn_et Jelände ze brenge, odder suh me_dä Kaat zosamme ze brenge, dat emr jez weejß wo Norde eß."}
{"id": "527444", "contents": "Ida Corr eß enne Sengerin vun Kopenhagen, Dänemarrek, jeboore en Aarhus am 12. Määz 1977. Se eß e bėkannte däänisch Popsengerin, de op änglesch un däänisch singe tut. Ida hatt vier Studioalbe erusjebraht. Se tritt oft bei vile Konzerte en Dänemarrek op. Se wor och schoh oft dat Rhingland un dat Ruhrjebiet besuche, Shtädte wie Kowelenz, Kölle, Esse, Moers oder Dortmund, um en Diskos up zu tredde. Ire bėkannßte Leeder sinn „Let Me Think About It“ un „Ride My Tempo“. 2005 Street Diva 2006 Robosoul 2009 One 2010 Under The Sun Offizjälle Websigge op änglesch Offizjälle Fänsigge op änglesch"}
{"id": "527448", "contents": "Ö Erdbeben maat Breenich kapott."}
{"id": "527453", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) People for the Ethical Treatment of Animals es ön Orjanisatiun, di sisch vöör d Rääte va Deere äsätzd. Sö wood em Joohr 1980 va Ingrid Newkirk jejründ un hod Ängß 2009 öm d 2 Milliun Metjledder. Öt Ziihl va PETA es öt, sisch jäje dr Äsatz va Veller un Vleesch äzösätze. Usserdäm solle Deere net vöör d Vreud jebrudd övv us Spass ömjebraad wäde. Ongerstötzd weed PETA va Schauspeller wi Pemela Anderson un Joaquin Phoenix. D Siij va PETA Commons: People for the Ethical Treatment of Animals – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527458", "contents": "D Holländer wäde am 26. Dezember van d Pfaffemöötz vordrävve. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527460", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Friedrich Gaulstich (* net överlävverd; † 14. Oktober 1943 em Konzentratiunslajer Sobibór). Hä werkde am Aavang en d Zentrale van d Aktiun T4. Dono bekleede hä dr Rang van önö SS Scharvührer. Ö paar Wäche vöör dr Opstand va Sobibór wood hä no Sobibór vorsatze. Beij dä Opstand wood hä va Schlomo Lajtman en d Dechlerwerkstatt met ö Beijel erschlare. Mi es net övver öt Lääve va Gaulstich bekannd. Öt es sujar möjelich, dat hä Paul Stich hosch. Barbara Distel: Sobibor. S. 376 ff. In: Wolfgang Benz, Barbara Diestel: Der Ort des Terrors. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager. 8.Bd. Beck. München 2008. ISBN 3406572375 Jules Schelvis: Vernichtungslager Sobibór. Unrast-Verlag. Hamburg/Münster 2003. ISBN 3-89771-814-6 Ernst Klee: Das Kulturlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. S. Fischer, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-10-039326-5, S. 174. Schelvis: Vernichtungslager Sobibór. S 191 u. 301 (siehe Literatur)"}
{"id": "527465", "contents": "D'r Fastelovend (ou Fasteleer of Karneval) is et Pläsiersche vun jedem dä nit doof eßß. Häßß do ävver en Ratsch am Kappes, dann sääß do natöörlijj dat dä Aschamettwoch et jrößte eßß. Dat stemp äwwer net. Saare de Fastelovendßjecke. Wie dä Mann zom Wiev jehööt, esu is et och mem Fastelovend unn dem Rhingland. Un dä Ruusemoondachszoch esuwieesu. Äwwa wieso eijentlesch? Nunneja, im 30-järrijje Kriej do es et esu jewäse: Mir Rhingländer moote widder Wille och kempfe. Ävver mir hatte kee Luss! Dann hamme mer ejnfach beukottiert: Mir dääte mit Kamelle scheeße, worfe Strüßje un spillten lustijje Moseek. Esu erjoov sich dat. Am Ellefte im Ellefte öm Ellev_Uur Ellef weet de Sessjoon äöffnet. En Kölle jäijt dat tradizzjoonäll o_m Alldermaat aff. Nuur wänn_et doo nit jäijt, wann jraad en Bowshtäll eßß, dann wiishe_mer tradizjonäll op dä Heumaat uß. Do kumme dann emmer e paa zeen dousend Minsche zosamme un senge un schunkele, drenke sijj_eijn, danze un maachen sijj_en Freud. Wenn_t Wädder schöön eß, dann jäijt dat bess_en_de Naach. In Berlin jangk ma noh dä StäV, datt eßß wuh de Rhingländer sisch treffe. Av däm Ellefte im Ellefte jitt en jedem Dörfje rund öm Kölle en eijen Sitzung. Doh jitt ed"}
{"id": "527479", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Roetgen, op Ripuaresch weed och va Rütsche jesproche, es ön Jemeende ä Nordrhing-Westfale. Sö litt en d Städteregiun Oche un hod Ängß 2015 öm d 8.270 Äwonner. Rütsche litt an d Kreuzung va au Römerstroße. Öt Vorhötte va Iiser es at us di Zitt belaad. Övv och at Lüüh do wonnde, es net jesechert. En d neuer Zitt zeechd ön Urkund us öt Joohr 1430, dat ä Rütsche Iiser vorhött wood. Ön Liiß en ald Böch us Monschau us öt Joohr 1551 wiißd op Siedler ä Rütsche. Tösche 1636 un 1660 entstäng em Ocht d ischde Kerch. Em Joohr 1909 wood en d Nöhde va Rütsche d Dreilägerbachtalsperre jebouwd. Nodäm Rütsche tösche 1815 un 1971 zo Monschau jehood, koom öt am 1. Juli 1972 zo Oche. Zo d Jemeende Rütsche jehüüre nävver Rütsche och Rott un Mullartshött. Onger Vrönde vam FKK suwie van d Sauna es d Rütsche Therm bekannd, ön Saunalandschaff, wie sö em Belderboch stehd. D Mariekapell (1636 – 1660) als vorblävve Deel van d ischde Kerch. D Charliers-Mölle, ön vreuere Wassermölle. Commons: Roetgen –"}
{"id": "527490", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Rott es ö Ochtsdeel van d Jemeende Rütsche. Öt litt en d Städteregiun Oche un domet ä Nordrhing-Westfale. Em Oste läufd dr Lensbach, dä em Norde va Rott en dr Vichtbach münd. Em Joohr 1815 koom Rott zo Preuße. Ee Joohr spiidr schlosse sich Rott un Rütsche zo ön Börjermeesterei zösamme. 1934 vörändernde sisch dat noch ens als Rütsche, Rott un dr Zwivöll met Mullartshött öt Amt Rütsche belde. Am 1. Juli 1969 schlosse sö sisch zo ön Jemeende zösamme. Martin Bünermann: Die Gemeinden des ersten Neugliederungsprogramms in Nordrhein-Westfalen. Deutscher Gemeindeverlag, Köln Schablon:Datum. Commons: Rott – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527491", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mulartshütte, op Ripuaresch weed va Mullartshött jesproche, es önö Ocht en d Eefel. Hä jehüüd zo Rütsche un es nävver Rott öt zweide Ortsdeel va Rütsche. Öm d 300 Mensche lääve en dä am Vichtbach liijende Ocht. De Nobberochte va Mullartshött send Rott, Venwääje, dr Zwivöll suwi Lammersdörp. Us ald Böch weeß mo, dat at em Joohr 1504 ä Mulartshött ön Iiserhött jestange had. Dat Wasser van dr Vichtbach voholp dozo. Domet es Mulartshött dr äldste Deel van d Jemeende Rütsche. Seijd öt 19. Jahrhondöt vordeene d Lüüh us Mulartshött öt Jeld mä dörch d Landweetschaff. Va 1934 a jehüüd Mulartshött zo dr Zwivöll, veel ävver 1969 a Rütsche. Watt Mulartshött usszeechnet, send sing Hüüser us Brochstee, wobeij döt „Ald Jäjerhuuß“ zo di Jebäude jehüüre, di en öt Oohr valle. D Siij va Mulartshött"}
{"id": "527493", "contents": "Der nüngunzvannzishßte Sepptämmber. Julia Gillard wood em Joohr 1961 jeboore. Wolfgang Overath wood em Joohr 1943 jeboore. Commons: 29. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527507", "contents": "de Joohre … 728 | 729 | 730 | 731 | 732 | 733 | 734 | 735 | 736 | 737 | 738 | 739 | 740 … de … 690-er, 700-er, 710-er, 720-er, 730-er, 740-er, 750-er, 760-er, 770-er … Joohre et … 4-te, 5-te, 6-te, 7-te, 8-te, 9-te, 10-te … krißßlijje Joohunndot et drette, et zweijte, et eetßte Johdousend füür, unn_et wifillte?, et wifillte?, et wifillte? Johdousend noh Krißtoß Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527510", "contents": "Olive Schreiner wood em Joohr 1855 jeboore."}
{"id": "527535", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Dä Rheinische Hirringsschlot es en Schlot us Hirring, Fleisch, Ädäppel, Rude Beete, un ander Saach. Fröher wor en Hirring jet för ärm Lück för ze esse. Ävver hückzedach es dä Hirringsschloot e Leckerbesse för Schmecklecker. Et es en ahl rheinisch Esse, dat vun Jeneration zo Jeneration wiggerjejovve weed. Traditionsjemäß ess mer dä Hirringschloot met sibbe Zotate, die Jlöck brenge solle, em Hellije Kölle am Hellije Ovend. Weil dä Hellije Ovend zällt noch zem Advent, un dä Advent wor fröher en Faastezick. Hirringschloot weed överall jejesse wo et Hirring jitt. Dat es vör allem am Meer, en Skandinavie, Holland unn nit esuh wick vonn dä Köste wech. Et jitt dusenderlei Aate en ze maache, dä rheinische Hirringsschlot es nur eine vun ville Zorte. Hä weed ävver nit nur em Rhingland jejesse sondern och in Jejende die kei eijene Hirrings-Tradition hän. Wat en dä Hirringsschlot erinn muß: Hirring (jesalze unn jewässert) oder Bismarkhirring us em Jlas Fleisch (Rind) Ädäppel (Quallmanner) Rude Beete Wallnöß Jürksche Öllich Eier (haatjekoch) Zauß med Sahne un Mayonaise Salz,"}
{"id": "527542", "contents": "Dä Aatikkel heä hätt dat jleijsche Thema wi Pott (Köch). Do wollz hülpe, datt uffzelööse? Dann kannz do di Aatikkel zesammemoodele odder drenne, wi datt dat bäßßer wöör. He es minge Vörschlaach! ---Sabine 10:19, 23. Dez. 2006 (UTC) - Ene Pott es jet, wo de jet eren dun kanns. För jewöhnlich bruch mer ene Pott för et Esse ze maache, zom Beispill för ze Koche, zem Broode odder zem Schmore. Avver mer säät \"Pott\" och för ander Jedöhnß, wie beim Blomepott odder för der Pott vum Uußpuff. Dowääje luur der och \"Pott (Wat es dat?)\" aan. Kochpött jitt et zick de Brongsezick. Domols hät mer se us Brongs jemaat. Schpääder us Kopper, un dann Iese, zolez us Schtoohl odder och janz neu us Jlaaß. Ene Pott för dodren ze Koche hät zwei Jreff aan de Sigge. Hät hä bloß eine, dann häß de n Pann odder en Schäpp. Jede jode Pott häd ene Deckel. Met däm Deckel kannß de n zo maache. Düüre Pött han hückzedachß alld enß en Scheesch us Tefflonn odder su e Jedöhns, domet dat Jemöhß, wat de dren kochß, der nid aanbrennt. Jet Besonders es der Römerpott. Dä es us Ton jemaat för en der Backovve"}
{"id": "527551", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Am Äschermettwoch es de Fastelovend vorbei un de Fastezick vür Ostere, die vierzich Daach lang duurt, fängk aan. De Sonndääsch werde dobei net metjezallt. De Fastezick deent dozo, sich innerlich op Ostere vürzebereide. Am Äschermettwoch wierd en katholische Kirche et Äschekrüx ussgedeelt. Dobei nimmp de Pastur jätt Äsch von ahle verbrannte Palemzweich, un mohlt domet e Krüx op de Stiern von de Jläubije. Dobei säät hä: \"Denk doran Minsch, weil de uss Stöbb bes, wiers de widde ze Stöbb werde.\" (Lateinisch: „Memento homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris“). Für Katholike es de Äschermettwoch näwe em Karfriedaach ne strenge Fastedaach aan dämm se nur een Mohlzick un kee Fleesch eiße dürfe. Et Datum vom Äschermettwoch hängk wie bei velle Feste vom Ostersonndaach aff. Donoh es de Äschermettwoch de 45. Daach vür'em Ostersonndaach. Hä kann fröhstens op de 4. Februar un spädestens op de 10. Määrz falle. 2011: 9. Määrz 2012: 22. Februar 2013: 13. Februar 2014: 5. Määrz 2015: 18. Februar Chrisliche Fierdääsch Weihnachte · Dreiköninge · Äschermettwoch · Palemsondaach · Jröndonnersdaach · Karfriedaach · Ostere (Pooschte) · Himmelfahrt · Pingste · Fronleichnam"}
{"id": "527554", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Anastacia (17. September 1968 ä Chicago) es ön Sängerin, Musikschriiverin un Stailestin. 1999 - Not That Kind 2001 - Freak of Nature 2004 - Anastacia 2005 - Pieces of a Dream 2008 - Heavy Rotation 2012 - It's A Man's World 2014 - Resurrection 2015 - Ultimate Collection 1993: One More Chance 1993: Forever Luv (duet with David Morales) 1998: Mi Negra, Tu Bombón (duet with Omar Sosa) 1998: Not That Kind 1999: Tienes Un Solo (duet with Omar Sosa) 1999: I'm Outta Love 2000: Saturday Night's Alright for Fighting (duet with Elton John) 2001: Let It Be 2001: I Ask of You (duet with Luciano Pavarotti) 2001: What More Can I Give (duet with Michael Jackson and other artists) 2001: Love Is Alive (duet with Vonda Shepard) 2001: 911 (duet with Wyclef Jean) 2001: Cowboys And Kisses 2001: Made For Lovin' You 2001: Paid My Dues 2002: One Day in Your Life 2002: Boom 2002: Why'd You Lie To Me 2002: You'll Never Be Alone 2002: I Thought I Told You That (duet with Faith Evans)"}
{"id": "527559", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kurt Georg Kiesinger (* 6. Aprel 1904 en Ebingen; † 9. Määz 1988 ä Tübinge) woch önö dütsche Politiker. Hä jehood d CDU a, dörö Vörsetzende hä tösche 1967 un 1971 woch. Kiesingers Mamm storv, als hä ee Joohr ald woch. Singe Papp hiirode ävver bald wärm. Nodäm hä d Realschüll besood hod, besood hä öt Liihrerseminar ä Rottweil. Zo di Zitt beschäffdichde hä sisch völl met Jedichte. 1925 wääßelnde hä no d Uni va Tübinge, wo hä Jeschichte un Philosofi studiirde. Hä bleed ävver mä ee Joohr do un trock dann no Berlin. Hä maade singe Doktor un werkde als Räätsvordriiner. 1933 troohn hä d NSDAP beij. Als Kiesinger em Joohr 1940 jetrocke wäde solld, entscheed hä sich, ön Stell em Usseministerium azönämme, wobeij häm d Opjaav zokoom, ussländije Rondfonkstatiune aavzöhüüre. Sing Jrupp werkde ävver och met Joseph Goebbels zösamme. Va 1945 bes 1946 sooß hä wäje sing Vorjangeheed em Jevängnis, wood ävver 1948 vreijesproche. Kott dono werkde hä als Räätsvordriiner ä Tübinge un Würzburch. Tösche 1949 un Februar 1959 suwi 1969 bes 1980 woch hä"}
{"id": "527561", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Louf van d Nakße vängd jäddes Joohr em spanische Pamplona statt un es önö Protest jäje dr Louf van d Stiire, dä op d sälve Streck dörch d Stadt jevührd weed. Bei dr Louf van d Nakße loufe op ön onjeväär 800 m lang Streck onbekleede Mensche, öm jäje öt Quäle van d Deere z protesteere. Öt vong em Joohr 2002 a, als sich 25 Nakße troffe. Bes 2006 woss di Zahl ävver at op öm d 1000 Persune, di on- övv koom bekleed, protesteerde. Mi als 30 Natiune send vortroone. Ongerstötzd wäde di Mensche dörch ön Reih va Deerschotzorjanisatiune wi beispelswiiß PETA. Övver dr Louf"}
{"id": "527563", "contents": "Der drette Sepptemmber. Johannes XXIII. wood em Joohr 2000 sellich jesproche. Commons: 3. Sepptämmber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527565", "contents": "Dä drißßishßte Apprill. Adolf Hitler stervd em Joohr 1945}}"}
{"id": "527573", "contents": "Breenich kräät ön richtije Kersch"}
{"id": "527582", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Willy Brandt (* 18. Dezember 1913 ä Lübeck, † 8. Oktober 1992 ä Unkel) woch önö dütsche Politiker un tösche 1969 un 1974 dr viirde Bundeskanzler van öt Land. Willy Brandt trock em Joohr 1933 wäje d Nazis no Norweje un koom 1947 no Dütschland zöröck. Hä wood Metjlett van d SPD un koom en dr Bundesdaach. Usserdäm wood Brandt Vörsetzende van dr Berliner Senat un em 1957 Börjermeester va Berlin. Va 1964 a woch Brandt Vörsetzende van d SPD un zwei Joohr spiidr Ussemenester va Dütschland en d jruuße Koalitiun onger Kiesinger. 1969 wood hä onger d Schwazz-Jääle SPD-FDP-Koalitiun Bundeskanzler. Ä sing Zitt veehle Vordräch met Pole, d UdSSR suwi d vreuere Tschechoslowakei. Usserdäm entstänge Rejelunge tösche West-Berlin un d DDR. 1971 wood häm d Vreedensnobelpriiß zojesproche. Nodäm d DDR dr Spiun Guillaume ä sing nöhdste Nöhde jeschleußd hod un völl Saache vorroone wode wore, troon Willy Brandt zöröck. Brandt storv am 8. Oktober 1992. Commons: Willy Brandt – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Willy-Brandt-Archiv Bundeskanzlere van d Bundesrepublik Dütschland Konrad Adenauer"}
{"id": "527583", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Helmut Schmidt (* 23. Dezember 1918 ä Hamburg; † 10. November 2015 ä Hamburg) woch önö dütsche Politiker. Hä jehood zo d SPD un woch tösche 1974 un 1982 dr Bundeskanzler van öt Land. Am 1. Oktober 1982 wood hä dörch ö Messtrauensvotum aavjewähld, wodörch d SPD/FDP-Koalitiun dörch ön Koalitiun tösche CDU un FDP aavjelößd wood. Helmut Kohl wood dodörch Bundeskanzler. Helmut Schmidt woch tösche 1967 un 1969 Vörsetzende van d SPD-Fraktiun, va 1969 bes 1972 Verteidigungsmenester, 1972 Weetschafts- un Finanzmenester, 1972 bes 1974 Finanzmenester. Seijd 1983 joof hä met angere zösamme d Ziidung „Die Zeit“ öruss. Commons: Helmut Schmidt – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Övver Helmut Schmidt Bundeskanzlere van d Bundesrepublik Dütschland Konrad Adenauer · Ludwig Erhard · Kurt Georg Kiesinger · Willy Brandt · Helmut Schmidt · Helmut Kohl · Gerhard Schröder · Angela Merkel"}
{"id": "527585", "contents": "Dä aachzeente Dezemmber. Willy Brandt wood em Joohr 1913 jeboore."}
{"id": "527586", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Mosel es dr met 544 km längßde Nävvefloss van dr Rhing. Sö läuvd dörch Frankreich, Luxemburch un Dütschland. Ä Koblenz münd sö en d Rhing. D Moselquell litt en d Nöhde van d französisch Jemeende Col de Bussang en d Vogese op en Hühde va 715 m. Op hörö Wääch paßeerd sö ä Frankreich Metz un Thionville, dat ä Luxemburch jelääje Schengen, un op dütsche Siij Trier, Bernkastel-Kues, Cochem un Koblenz. D Zoflöss Meurthe, Saar un Sauer bränge öt meetzde Wasser en d Mosel. D Mosel es önö van d jrützde Wasserwääch. Dörch dr Ussbouw met 28 Staustufe es öt möjelich, dat och jruuße Frachtscheffe dorop vahre könne. Net z vorjeiße send di Scheffe, di Turiste d Jäjend zeeje. Dobeij wäde Statiune wiz m Beispell Traben-Trabach, Beilstein, Neef, Nehren, Bremm, Klotten, Edinger-Eller, Cochem un Bernkastel-Kues aajevahre. D Mosel es ee van d jrützde Wingabouwjebiite, di Dütschland un Luxemburch z beene had. Op mi als 9000 ha waaße he Druvve. Meeßd es öt Wisswing, dä van d Mosel kütt. Wingberch langß dr Wasserwääch wiise d Lüüh dr"}
{"id": "527589", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Horusnaam es enne va vönv Naame, di önö Farao besoss. Zosätzlich drooch hä noch singe Eejenaam, hod önö Thrun- suwi önö Nepti- un Joldnaam. Bes zo d viirde Dünasti woch dr Horusnaam dr enzije Naam van önö Farao. Dat loch dora, dat hä en sing Läävzitt dr Hemmelsjott Horus representeerde. Am Äng van öt Au Reich weed önö Farao met Osiris vorbonge, su dat vöör spiidere Faraos dr Horusnaam kom noch ön Roll spelld. Övver dr Horusnaam"}
{"id": "527591", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Luxemburch, op Huchdütsch weed vam Großherzogtum Luxemburg jesproche, es önö Staat ä Europa. Öt jehüüd zo d EU un es Deel van d BeNeLux-Staate. Sing Nobbere send Beljie, Frankreich un Dütschland. D Naam Luxemburch leid sich va Lützelburch aav, watt met Kleen Burch övversatze weed, öm di d Stadt öröm entstäng. Em Joohr 963 töchde Luxemburch öt ische Mol en di Au Böch op. 1354 wood öt Häzochdom. Dörch dr Spanische Ärvskresch wood öt ön Zitt lang Deel va Österreich. Opjrond va Beschlösse us dr Wiener Kongress wood öt met Holland zösamme jepackd. 1839 vorloor öt önö jruuße Deel va si Jebiit a Beljie, erklärde sich ävver 1867 onaavhängich. D Amptssproch ä Luxemburg es Luxemburgisch zesamme met Französisch un Dütsch. Övver Luxemburch Commons: Lëtzebuerg – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr"}
{"id": "527592", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Helmut Josef Michael Kohl (* 3. Aprel 1930 ä Ludwigshafe - 16 june 2017) es önö Politiker van d CDU. Tösche 1982 un 1998 woch hä Bundeskanzler va Dütschland. Helmut Kohl wood als dreides Kengk va Hans un Cäcilie Kohl jeboore. Als Hölp beij d Flak deende hä noch ön kotte Zitt am Äng vam Zweide Weltkresch. Nohm Abitur studiierde hä ä Heidelberch un maade 1958 singe Doktor. Kohl hiirode 1960 sing Vröndin Hannelore. Kohl troon at 1946 d CDU beij un jründe d Junge Union va Ludwigshafe ee Joohr spiidr. En d näkßde Johre werkde hä sich en d Partei hüder, wood 1969 Menesterpräsident va Rheinland-Pfalz un braad öt 1974 zm Parteivörsetzende van d CDU va Rheinland Pfalz. En dat Joohr wood hä dann CDU-Vörsetzende. Nodäm Kohl at öns em Joohr 1976 vorjäävens vorsood hod, jäje Helmut Schmidt als Bundeskanzler z kandideere, schaffde hä öt em Joohr 1982. Dat woch dr Aavang van ön 16-jöhrije Kanzlerschaff, di zm jruuße Deel dörch dr Vall van d Muur un d Oplösung van d DDR jeprächd wood. Em Joohr"}
{"id": "527593", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ann Little (* 7. Februar 1891 ä Mount Shasta, USA; † 21. Mai 1984 ä Los Angeles) woch ön amerikanische Schauspellerin, di besongisch en di Zitt van dr vreue Stommfilm va sisch mulle maade. Ann Little wood als Mary Brooks ä Kalifornie jeboore un trock at ä vreue Joohre met ön Theaterjrupp dörch öt Land. Dörch önö kotte Openthald ä San Francisco koom sö zm Film. Z iisch woch sö ä Cowboy-Filme z see. Hörö ischde Film us öt Joohr 1911 hosch „The Indian Maiden's Lesson“ un zeechde sö als Indianermädche. Ann Little woch ävver net mä ä Cowboy-Filme z venge. Sö troon och ä lostije Stöcker un solche, beij dönö mo öt Krieche aavängd. Jäje 1930 joov Ann Little d Filmerei op un werkde en ö Hotel, wo sö nom Rääte kekk. Sö sproch selde övver hör Zitt als Schauspellerin. Em Alder va 93 Joohr storv sö ä Los Angeles un wood en d Nöhde van d Stadt bejraave. Övver hör AFI: American Film Institute"}
{"id": "527595", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Capital Execution es önö Stommfilm, dä ä Dänemark em Joohr 1903 va Peter Elfelt jedriihnd woode woch. Dä 15 minütije Film vorzälld jätt, dat ä Frankreich passerd woch. Ön Vrau weed schöldich bevonge, hör 2 Kenger ömjebraad z ha. Sö wood zm Duud vorurdeeld un häjericht. Peter Elfert nozd ä singe Film ön net bewächde Kamerapositiun, jätt watt zo di Zitt döck vörkoom. D Schauspeller wiise met d Häng op Denge, di usserhalb van öt Kamera-Bleckveld aavloufe. Va dä Film send mä Stöcker erhalde blävve. Ee zeechd d Modder en d Jevängniszell setzdend, ön anger, wi sö zo d Juillotin jevührd weed."}
{"id": "527596", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Le Corbusier (* 6. Oktober 1887 ä La Chaux-de-Fonds, Schweiz; † 27. Aujust 1965 ä Roquebrune-Cap-Martin, Monaco, met börjerliche Naam Charles-Édouard Jeanneret-Gris) es önö schweizerische-französische Architekt, Planer va Städt, Möler, Zeechner, Beldhouwer un Möbelentwärper. Le Corbusier es enne van d wichtichste un äflossreichste Architekte van öt 20. Jahrhondöt. Sing neu Jedanke hand Stritt ussjelößd un send zm Deel sujar bes hüü ömstredde. Su sädt Hans Kollhoff, önö Professor vöör Architektur an d ETH Zürich: «Seinen rigorosen städtebaulichen Großprojekten ist ein totalitärer Charakter nicht abzusprechen». Em Zweide Weltkresch kollaboreerde hä äng met öt Vichy-Regime zösamme un sümpatiseerde met Hitler un d Faschiste. Dä us Lausanne stammende Architektur-Jeschechtswesseschaftler un Professor an d „EPFL“ Pierre Frey beschriivd häm su: «Le Corbusier war ein radikaler Theoretiker einer Art räumlichen Eugenik und ein rabiater Antisemit … Le Corbusier hätte, ohne mit der Wimper zu zucken, auch für Hitler gebaut.» Le Corbusier – Grossbaumeister des Faschismus. In: Die Weltwoche, 40/09, 30. September 2009"}
{"id": "527598", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dänemark es ö Land em Norde va Europa. No sing Physik bekekke jehüd öt net zo Skandinavie, opjrond sing Kultur (no d Sproch un sing Jeschichte beordeeld) ävver wahl. Dänemark jrenzd alleen a Dütschland, övvwahl öt knapp nävver Schwede litt. D Jrenz es mä 67 km lang, d Köst ävver 7.314 km, watt an d völl Insele litt, di öt Land had. Em Weste litt d Nordsee, em Oste öt Kattegat un d Ostsee un em Norde öt Skagerrak. Onaavhängije Jebiite onger d dänische Kruun send d Faröer un Jrönland. D vöörnehmste Stöcker va Dänemark send Jutland un d Insele Fune, Seeland, Lolland un Bornholm, dat mo net derekt van dänisch Jebiit erreiche kann, ävver va Dütschland övv va Schwede met d Fähr aavahre kann. Öt weltwitt bekannde Plastikspellzüsch Lego wood ä Dänemark ervonge. Op d Halvinsel Jutland kann mo ä Billund öt legoland besöcke. Op d Halvinsel Jutland weed in Silkeborg en ö Museum ön jott erhalde Moorlisch opbeward, dr Mann va Tollund. D Lisch es dörch öt Moor mumifizeerd, watt sö schwazz-brung maade. Commons: Dänemark"}
{"id": "527599", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kørsel med Grønlandske hunde es önö ä Dänemark em Joohr 1897 va Peter Elfert jedriihnde Stommfilm. D 10 Minütte lange Film zeechd önö Mann, Johan Carl Joensen, dä met önö Schlett ongerwääß es, dä va Möppe jetrocke weed. Z iisch vährd hä ä Richtung van d Kamera, veehrd dann us öt Beld un kütt dann van ön anger Siij wärm en öt Beld. Dat janze spelld em Fælledparken ä Kopenhagen. Elfert driihnde Film met ön sälvs jebouwde Kamera. Dä Film es janz erhalde blävve. Kørsel med Grønlandske Hunde"}
{"id": "527607", "contents": "Euskirche weed Stadt."}
{"id": "527610", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gorgoroth es enn van d bekanndste us Norweje stammende Black-Metal-Bänds. Sö wood 1992 ä Berje jejründ. Dä Naam stammd us dat va J. R. R. Tolkien jeschrevve Boch Der Herr der Ringe un beschriivd do önö aavjelääje Jäjend. Övversatze bedüüt öt Tal van d Schrecke. D Musikk van d Bänd wood jemaad, öm z provozeere. Dozo woode ävver net mä di Läddcher jeschrävve. Och d Bühn wood dono usjerichd un opjebouwd. Dodörch vorstösst Gorgoroth ävver döck jäje d Moralvörstellung van d Mänsche. So songe sö Läddcher, di Joddeslästerung dostelle. Op d Bühn woode Krüzzer opjebouwd, a di je zwei nakße Vraue un Männer jehange woode. Usser hön Konserte entstänge dörch Gorgoroth och kotte Filme, sujenannde Promotiunsvideos. Tösche 1994 un 2011 nomme sö 9 Albe un een DVD op. D Siij va Gorgorth Commons: Gorgoroth – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527611", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Met Steatopygie bezeechnet mo ön Aavlajerung va Vett ä jruuße Mänge an d Vott van ön Vrau. Steatopygie kütt besongisch beij Völker vöör, di en d heeße Jäjende va os Ääd lääve. Hüter-Becker A.: Physikalische Therapie, Massage, Elektrotherapie und Lymphdrainage, Georg Thieme Verlag, 2006, S.301, ISBN 3131368713, he z vänge"}
{"id": "527614", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Zo’é send ön Indianerjrupp em Urwald va Brasilie. Öt lääve noch onjeväär 250 Mensche, di zo d Zo’é jezalld wäde. D Zo’é läävde vorstoche em Urwald un hodde iisch em Joohr 1987 Besöck va wisse Missionare. Di schleevde ävver Krankheete en, dönö d Zo’é nüüß entjäje z setze hodde. Bo ö Veedel van d Mensche storve en kotte Zitt. Als mo dä Zösammehang tösche d Krankheete un d Missionare erkannd, wood dönö vorboone, sich beij d Zo’é op z halde. Nodäm di aavtrocke, erholde sich di Zaahl va Zo’é wärm. Mi als 250 send öt bes hüü noch net woode. D Zo’é valle dörch ö Stöck Holz op, dat hön dörch d Lippe jestoche wood. Dat mache sö em Alder va 7 Joohr. Jädde Zo’é had dat. Informatiune övver öt Lääve van d Zo’ é suwi önö Film (ä Huchdütsch)"}
{"id": "527615", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr neue Schriivdesch, op Huchdütsch wööd mo saare Der neue Schreibtisch, es önö dütsche Stommfilm us öt Joohr 1913. Jespelld wood di enzije Persun en dä Film va Karl Valentin. D Regie en dä va Peter Ostermeier produzeerde Film hod Karl Valentin. Karl, önö Jeschäftsmann, had önö neue Schriivdesch. Damet hä jott dora werke kann, well hä däm op sich apaaße – met ön Sääch. D Bee van dr Desch wäde kötter jesäächd. Ävver dat jehd net op emol. Dä Film wood ä Schwazz/Wiss jedriihnd un hod ön Längde va 8 Minütte. D Produktiun van d 35-mm-Film övvernomm d Münchener Kunstfilm."}
{"id": "527616", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carolina Dieckmann (* 16. September 1978 ä Sao Paulo, Brasilie) es ön Schauspellerin. Va 1992 a spellde Dieckmann ä Seefeopere met. Als sö en ön Roll als ön a Leukämie erkrangkde Vrau z see woch, troffe Spende va 23.000 Lüüh en. Carolina Dieckmann beij Twitter"}
{"id": "527617", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Titan Airways es ön änglische Vluchjesellschaff met Setz ä London. Titan Airways wood em Joohr 1988 jejründ un vloch am 1. Februar 1988 öt ischde Mol. Hörö Naam erheld d Jesellschaff van öt ischde Vluchzeuch, dat sö besoss, ön Cessna 406 Titan. Jerejelde Vlüch beent Titan Airways net a. Dojäje vordeent sö Jeld met Ad-hoc-Passajeer- un Chartervlüch suwi Wet-Lease van hön Jets. British Airways, Monarch Airlines un Easyjet jehüre zo hör Konde. Ängß Aujust 2011 besoss Titan Airways: 1 Avro RJ100 2 BAe 146-200QC 1 Boeing 737-300 1 Boeing 737-300F) 2 Boeing 737-300QC 1 Boeing 757-200 1 Boeing 767-300ER 1 Embraer Legacy 600 D Siij va Titan Airways Commons: Titan Airways – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527618", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Als Kenn bezeechned mo dr öngichde Deel van öt Jesech. Dora aabraad send d Muskele, di dr Keffer suwi d Leppe bewäje. Dat vörstohende Kenn zeechned dr moderne Mensch us. Di Form jitt d Zong mi Möjelichkeete, sich z bewäje. Dodörch entweggelnde sich möjelicherwiiß isch os Sproch."}
{"id": "527619", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Hand es dä Deel, met dem dr Mensch jriife kann. Beij Mensche un d meetzde Aape vängd mo an d Hand önö Dumm, dä dr Pinzettjreff möjelich maad. D Hand es us engkele Knouche opjebouwd, 27 had d Hand va d Mensche. Sö setze sisch us 8 Handwozelknouche, 5 Meddelhandknouche suwi 14 Vengerknouche zösamme. Zosätzlich dörchtrecke völl Muskele d Hand. 3 Nerve vorsorje sö. Dr Opbouw van d Hand Commons: Hand – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527620", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Jesech es dr vöchde Deel van dr Kopp. Beij dr Mänsch es öt Jesech vreij va Kopphooch. D Stiir beld önö jruuße Deel van öt Jesech. Zosätzlich ömfassd öt d Oohrebraue, Oohrewimpere, Oohre, Naahß, Uuhre, Backe, Mull, Leppe, d Zäng un öt Kenn. Dörch Voränderonge van öt Jesech losse sich Stimmunge usdröcke. Commons: Jesechter – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527622", "contents": "Öt Beld Allegorie des Friedens, des Wohlstandes und der Künste wood jemold."}
{"id": "527623", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) John Demjanuk (Jeburtsnaam Ivan Mykolajovyč Demjaňuk, * 3. Aprel 1920 ä Kozjatyn, Ukraine; † 17. März 2012 ä Rosenheim) woch önö Ukrainer, dä no öt Simon Wiesenthal Center zo d meeßdjesoote Nazi-Kreschsvorbrecher jehood. Hä wood en d Ukraine jeboore. Em Zweide Weltkresch kämpfde hä vöör d Ruuh Armee. Spiir wood hä jevange jenomme un fungjeerte als Oppaaßer en öt Vornichtungslajer Treblinka. No dr Kresch trock hä en d USA, wo hä onger dr Naaam John Demjanjuk läävde. Em Joohr 1988 wood hä ä Jerusalem zm Duud vöör dr Massemord a Jüdde vorurdeeld. Dat Urdeel wood ävver opjehovve, weil ön Vorwääßelung nojewesse wäde kutt. Spiir joov öt önö Haftbevehl us Dütschland, weil d dütsche Zentralstell vöör NS-Vorbreche vassstald, dat Demjanjuk tösche Määz un Ängß September 1943 em Vornichtungslajer Sobibór an öt Ermorde va Duzende Mänsche deeljenomme hod. Vöör d Behörde joov öt jenoch Bewiise, dat hä sälvs onger dr Speznaam „Iwan dr Schreckliche“ ä Sobibór Jüdde en öt Jaß jedrevve hod. D USA enttrocke häm d Staatsbürjerschaff un sing Aavschiebung stehd seijd Mai 2009 a. Aavang Mai 2009"}
{"id": "527626", "contents": "Dr Versoote Anschlaach op de Haupbahnhoff von Bonn woch am 10. Dezember."}
{"id": "527628", "contents": "Dä sibbezeente Määz. John Demjanjuk stervd em Joohr 2012."}
{"id": "527631", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Naahß es dat Orjan, met dem Wirbeldeere rüsche. Sö had d Naahßlöcher un d Naahsehöhle. Beij völl Deere und och beij dr Mänsch litt sö en d Medde van öt Jesesch. D Naahß weed ä drei Deele ongerdeeld. Sö ömfassd d Naahßwozel, dr Naahseröck suwi d Naahsespetz. Dat Orjan jehüüd zo d ussere un ovvere Atemwäch. D dörchschnettliche Naahseläng es bei d Vrau 5,1 cm lang, beij dr Mann dojäje 5,8 cm. Dörch d Naahß weed d Loff en un usjeöhmt. Dobeij weed sö aajewärmt un kleen Hoore en dat Orjan vange Stöpp op un sorche vöör jefilternde Loff vöör d Long. Usserdäm es öt mä dörch d Naahß möjelich, z rüsche. D Regio olfactoria, di dat op d Bee stelld, had hörö Setz en d Naahß. Övver d Naahß"}
{"id": "527634", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Thomas A. Curran (* 28. Mai 1879 ä Sydney, Australie; † 24. Januar 1941 ä Hollywood, Kalifornie) woch önö amerikanische Schauspeller. Curran spelld tösche 1915 un 1941 ä 57 Filme, doronger en d Film Inspiration met Audrey Marie Munson. The Phantom In The House (1929)"}
{"id": "527635", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Heedless Moths es önö en d Staate jedriihnde Stommfilm us öt Joohr 1921. En dat Melodram weed öt Lääve va Audrey Marie Munson jezeechd. Sö woch, wi en hör richtich Lääve, en dä Film nakß z see. Ö beldhöbch Model, jespelld va Audrey Munson, vorsöckd d Ehe van önö Beldhouwer z rette. Dobeij brengd sö sisch ön d Roll van däm sing Vrau Dä Film wood ä Schwazz/Wiss jedriihnd un hod ön Spellzitt va 60 Minütte. Hä koom am 3. Juni 1921 en öt Kino. Holmes Herbert – Dr Beldhouwer Hedda Hopper – Si Wiif Audrey Munson – Spelld sisch sälvs Övver dr Film"}
{"id": "527637", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Jeschlechtsorjane deene d Läävewese z. B. beij dr Mänsch met ongescheedliche Jeschlechter dozo, sich z vormeere. D Vulva, op Ripuaresch weed och va Funz övv Mösch jesproche, stelld d Jesamtheed van d ussere weibliche Jeschlechtsorjane do. Sö verläuvd van dr Venushövvel bes zo öt Perineum, ön Stell kott vöör dr Arsch. D Schamleppe jehüüre och zo d ussere Jeschlechtsorjane. Alles es van d Schamhoore ömjävve. Zo d ennere Jeschlechtsorjane zälld d Vagina, di op Huchdütsch och Scheide jenannd weed, sowi dr Jebärmodderhals un d Eierstöck. Dr Pimel ömschössd d Harnröhre. Dr Sack litt ongerhalv van dr Pimel un ömschössd d Hode. Alles es van d Schamhoore ömjävve. Nävver d Hode zälle och d Nävvehode zo d ennere Jeschlechtsorjane. Commons: Jeschlechtsorjane – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527638", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Purity (op Ripuaresch weed va Reenheet jesproche) es önö em Joohr 1916 en d Staate jedriihnde Stommfilm. Dat Boch wood va Clifford Howard jeschrävve, d Regie vührde Rae Berger un d Hauptroll wood va Audrey Marie Munson jespelld. Dä Film wood dörch sing Nacktopnahme bekannd. Purity koom am 23. Juli 1916 en öt Kino. Ö Mäddche vam Land kütt en d Stadt un werkd do als Model. Önö jonge Poet vorkikkd sich en höm, jerohnd ävver usser sisch, als hä ervehrd, dat öt nakßd poseerd. Dat ändert sich ävver, als hä ervehrd, dat sö öt Jeld us dat Werk dovöör brudd, sing Jedechte onger öt Volk z brenge. Bes vöör kottem wood jejlood, dat dä Film net mi erhalde blevve wor. Vöör ö paar Joohr vong mo ävver ön Kopie ä Frankreich, di bes hüü ä Ordnung jebraad weed. Övver Purity"}
{"id": "527639", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Met d Stiir, op Huchdütsch weed va Stirn jesproche, es dä Deel van dr Kopp jemend, dä ovverhalv van d Oohre un ongerhalv van d Hoore litt. Beij d sujenannde Stiirronzele belde sich op d Stiir Valde, di em hühere Alder emmer mi hervöörträne. Önö besongije Muskel, dr Musculus Frontali, sorchd dovöör, dat di Bewäjung van d Stiirhut övverhaupt möjelich es. Commons: Stiir – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527640", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Backe es dä Deel vam Jesech, dä ongerhalv van d Oohre litt. Sö wäde van d Uuhre, d Naahß un öt Kenn bejrenzd. Vöö Lüüh denke, us d Värv van d Backe jätt övver dr Jesondheetszostand van ön Persun ussaare z könne. Su soll ön rosije Värv zeeje, dat di Persun jesond es. Wä blass es, werkd iihr krank. Vraue benötze döck Rouge, öm beij d Värv jätt no z helpe."}
{"id": "527641", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger d Funz vorstehd mo d Jesamtheed van d ussere Jeschlechtsorjane beij d Vrau. D Funz setzd sich us ongescheedliche Deele zösamme. Nävver dr Venushövvel ömfassd sö d jruuße un d kleene Schamleppe (Labia Majora un Labia Minora) suwi d Klitoris (Clitoris). Dr Vöörhoff weed beijm Mänsch och noch dozo jezalld, entvälld ävver beij d Deere. Va Natur us ömjävve Schamhoore d Funz. Övver d Funz Commons: Funz – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527642", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Pimel, op Huchdütsch weed och va Penis övv Glied jesproche, es ee van d ussere Jeschlechtsorjane van önö Mann. Hä deend z. B. dozo, dr Soohm no d Vrau z övverdraare. Völl Kulture belde dr Pimel als Zeeche va Fruchtbarkeet aav. Dr Pimel stelld normalerwiiß ö röhreförmisch Orjan do, ön Vorlängerung van dr Soomleiter. Benobbert es dr Hodesack (Skrotum), önö Art Büll, ä däm d Hode enthalde send. Dö Spetz van dr Pimel drädd beij d Döktisch dr Naam Glans Penis, weed op Ripuaresch ävver döck mä als öt Köppche bezeechnet. Dä Övverjangsbereich drätt dr Naam Corona Glandis. Beij öt Poppe weed dr Pimel en d Funz van d Vrau jedeut. Öm dat z könne, weed hä dörch Eejedrock stiiv. Schamhoore (Pubes) ömjävve dr Pimel. Dat beij öt Poppe us dr Pimel, d jenau Stell heechd dobeij Ostium Urethrae Externum, dr Soohm kütt, es bekannd. övver dr Pimel Commons: Pimel – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527643", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) De Leppe send dä normalerwiiß donkler jevärvde Deel van dr Mond. Sö bestönd us ön Ongerlepp (d jrüüßere) un ön kleene Ovverlepp. Leppe helpe beijm Mulle, Eiße un Beröhre. Leppe dröcke Emotiune us. Öt jitt Krankheete, di d Leppe bevalle. Onger Leppe wäde och d Schamleppe vorstange. Commons: Leppe – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527644", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Schee, op Huchdütsch weed va dr Scheitel jesproche, es ön Trennlenisch op dr Kopp, di sisch van dr Hoorwirbel bes zo d Stiir treckd. An di Lenisch valle d Hoore usöree. Beij dr Mänsch weed d Schee dörch 4 Knouche - öt Stiirbee, d 2 Scheebeene un öt Hengerhaptsbee - jebeld. D Kranznott tösche öt Stiir- und d Scheebeene suwi d Pfeilnott tösche d beede Scheebeene un d Lambdanott tösche dr parietale un okzipitale Knouche vorbenge die Knouche."}
{"id": "527654", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Audrey Marie Munson (* 8. Juni 1891 ä Syracuse, New York; † 20. Februar 1996 ä Ogdensburg, New York) woch ö Model un ön Schauspellerin us d USA, di en d 1910er un 1920er Joohre va sisch mulle maade. Sö wood aav un zo als The Exposition Girl övv American Venus bezeechned. Audrey Marie Munson driihnde d Filme Purity, The Girl O’Dreams, Heedless Moths un Inspiration. Va dönö es ävver mä dä Film Purity erhalde blävve. Nodäm Audrey Munson, hör Äldere wore jraaad jescheede, met hör Mamm no New York trock, liirde sö em Joohr 1906 dr Fotojraf Ralph Draper kenne. Dörch häm liirde sö dr Beldhouwer Isidore Konti kenne, vöör däm sö Model stäng, ö Werk, däm sö övver 10 Joohr nojäng. Em Joohr 1906 trock Munson no Hollywood. Sö wood d ischde Schauspellerin, di sisch vöör d Kamera janz nakß ustrock. En hör 4 Stommfilme spelld sö jäddes Mol d Hauptroll un vordeehnde domet önö Hoof Jeld. Su braad hör dr Film Heedless Moss us öt Joohr 1921 27.000 US-Dollar en. 1919 trock sö no"}
{"id": "527655", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Inspiration es önö em Joohr 1915 en d USA jedriihnde Stommfilm. 1918 wood dä Film noch ens opjenomme. Dö Vörlach stammd va Virginia Tyler Hudson. Regisseur woch George Foster Platt. Önö jonge Beldhouwer söckd öt perfekte Model. No lang Zitt vängd hä ö ärm Mäddche, däm hä vöör öt beitzde häld, watt möjelich es. Sö vorleere sisch ävver us d Oohre, un hä vängd a, Manhaatan no hör aav z söcke. Öt Model: Audrey Marie Munson Dr Könstler: Thomas A. Curran Commons: Inspiration (1915 film) – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527656", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Dumm es dr ischde un stärkßde Venger van d Hand. Hä kann angisch bewächd wäde wi di anger Vengere. Dr Dumm bestehd mä us 2 Knouche, watt häm va di anger Vengere ongerscheed. Dörch singe Opbouw ongerscheed sich dä Dumm van d Mänche va d Dumme va z. B. Aape. övver dr Dumm Commons: Dumm – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527658", "contents": "Außtraalije is ennen Äädäjl un enen Kontinent. Et hätt och noch ene paar Inselsche, die zo dem Festland jehöre. Fröher han de Lück Außtraalije uch Neuholland jenannt. Hück wet et äver uch Oz jenannt oder Down Under. Außtraalije hät ne dröje Hinterland, äver im Osten is et bejrenzt dursch die Great Diving Range mit dem Mount Kosciuszko mit enner Hüh vun 2228m. De Berje jehen bis nooch Victoria im Südosten. Im Westen leeve nit so vill Lück, weil et einfach zo drüsch is. Da sin die außtraalije Wöste wie de Nullarbor-Wöste. In der Wöste sin äver uch en paar Hüjel wie de Macdonnel Ranges. Ene andere Hüjel es de Uluru, der is ene hilije Schtätt för de Aborigines. De Houpschtadt vun Außtraalije is Canberra. Dat is ene jeplannte Schtadt, weil sich Sydney un Melbourne nit entscheide kunnte, wer dann nu Houpschtadt wird. De jrößte Schtädte sin Sydney (3,7 Mio. Lück), Melbourne (3,6 Mio. Lück), Brisbane (1,7 Mio. Lück), Perth (1,4 Mio. Lück) und Adelaide (1,1 Mio. Lück). Zick dem 3. Dezember 2007 is Kevin Rudd vun der außtraalije Labor Party Premierminister vum außtraalije Bund und domit is et nich mehr de John Howard. De janze Bundesstaate und Territorien vun Außtraalije"}
{"id": "527663", "contents": "Dä dreijunzvanßishßte Oktoober. Öt Farsta wood em Joohr 1960 äjeweihd. Em Joohr 1520 weed Karl V. im Öcher Dom zom Kaiser jekrönt. Commons: 23. Oktober – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527666", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Änglische Sproch, kott och mä Änglisch jenannd, es enn van d Weltsproche. Sö jehüüd nävver öt Dütsche, öt Holländische suwi öt Nederdütsche, Afrikanns un d vresische Sproche zo dr westliche Zweich van d Jermanische Sproche. Öm d 340 Milliun Mänsche spräche Änglisch als Moddersproch. Öt es schwoch, di Zahl va d Lüüh a z jävve, di di Sproch als Zweidsproch spräche. Mo jeehd va 350 Milliun bes zo 1 Milliard us. Nävver Ängland weed di Sproch en d USA, Kanada, Australie, Südafrika, Neuseeland, Jamaika, Nigeria, Ghana, Irland, Indie un Pakistan jesproche. 42 anger Länder komme noch dozo. Opjrond va sing weltwitte Vorbreitung kutt sisch d Sproch isoliierd entweggele, wobeij Variatiune entstänge, di zm Deel stärk van öt Änglisch ä Jrußbritannie aavwische. Mo sprech zm Beispell van ö eeje Änglisch ä Hawai un Hongkong. Övver d änglische Sproch Commons: Änglische Ussproch – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Commons: Änglische Sproch – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527667", "contents": "Huse (amptlich: Hausen) is ene Stadteel von Heimisch. Et lit jenau wie Heimisch an de Rur. Et lit am Noordhang vom Sonnebersch so wie vom Reensbersch. Et hat um de 300 Eenwohner. In de Midde vom Dörp stäht de Körsch St. Nikolaus un de Bursch. De Burg Hengebach is jeteilt, im inge Teel is ä Kaffee un ä Wohnhuus mit Stallunge. Im angere Teel is ene Saal mit enem Hotell un ooch noch Wonnunge. Huse hat ene Anschluss mit de Bahn noch Heimisch und noch Düre. De Bahnhof jibbet sig 1903. Hingerm Bahnhof verlöft de Stroß nach Bleis, wat nörtlich von Huse lit. Beets lije se an de große Leye, wie Meyerleys Hüsje. In Huse jibbet och ene Kinderjaade Sonnesching, wo de Kinge von Huse speele dohn. Er lit in de St-Nikolaus-Stroß, welche op Platt efach de Jass jenant wid. Wo de Kingerjaade is, wor fröder de Schul. Nebe de Kingerjaade hätt de freiwillije Feuerwähr singe Rööm. De Ort is jepräscht durch massisch aal Fachwerkhüser, welche vüür allem in de Husener Stroß stohn. Veele Wandere dohn sich de Hüser anloore. Wichtischste Verein vam Dörp is de MJeV (MGV), de Männerjesangsverei 1879 Huse jemischter Chor. Er probt eemal de Woch un"}
{"id": "527668", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sobiborski Park Krajobrazowy es ö 11.166 ha jruuß Naturschotzjebiit ä Ost-Pole. Singe Naam had öt van öt Dörpche Sobibór. Dä Park litt en d Woiwodschaff Lublin. Jejründ wood Sobiborski Park Krajobrazowy am 28. Määz 1983. Zo 75 % bestehd hä us Bösch, wobei meeßd Kevvere, Berke un Erle z vänge send. 10 % maache Bende us. Em Park waaße 55 selde Planze, doronger 44 jeschötzde. D Europäisch Sompfschildkröt läävd em Park. Övver dr Park"}
{"id": "527669", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Woiwodschaff Lublin es enn va 16 Woiwodschaffte, di öt ä Pole jitt. Sö litt em Oste van öt Land un es ä 20 Landkreise ongerdeeld. Sing östliche Nobbere send Wissrussland un d Ukraine. D Hauptstadt van d Woidwodschaff es Lublin. D Weichsel un d Bug send d bekanndsde Flöss. Övver d Woiwodschaff Commons: Lublin Voivodeship – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527673", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Endert Pooz es ee va zwei noch erhalde Stadtpooze van d Stadt Cochem. Jebouwd wood di Pooz jenau wi di komm noch erhalde Stadtmuur van dr Kurfürst Balduin em Joohr 1352. Di Pooz litt hü z daachs am Rand van d Fuußjängerzoon ä Richtung Seelbahn. Völl Lüüh flaneere dörch di eng Strößjer va Cochem un werpe önö kotte Bleck op di Pooz, ävver d winnichste denke dorövver no, dat di Pooz övver 700 Joohr alt es."}
{"id": "527677", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) The Girl O’Dreams, op Ripuaresch wööd mo Dat Mäddche, va däm mo drööhmd saare, es önö Stommfilm, dä em Joohr 1916 en d USA jedriihnd woode es. Dä Schwazz/Wiss-Film wood van d American Film Co. produzeerd. Phillip Fletcher, önö Millionär un Beldhouwer, träckd no dr Duud va sing Vrau op ön Insel, wo hä alleen lääve well. Zo d selbe Zitt reißd Harry LeRoy zösamme met d Witwe Vrau Hansen un hör Doohter Norma met öt Scheff. Sö welle ön schünn Zitt vorbrenge. Als dat Scheff ävver ongerjeehd, weed Norma a Land jespold, jenau op d Insel, wo Phillip Fletcher läävd. Dä kömmert sich öm sö, di sich dörch dä Schock wi ö kleen Kengk vorhäld. Norma weed öt Model va Phillip. Ön Skulptur va Norma jeroohnd en d Häng va Harry LeRoy, dä dorop hen op d Insel kütt. Dä well Norma verjewaltije. Beij dä Kampf stervd Harry un Norma weed wärm di Vrau, di sö vreuer woch. Philipp beschlössd zwar, Norma wärm no d USA z brenge, ävver als hä no sing Hött zöröck kütt,"}
{"id": "527680", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Abraham „Bram“ Stoker (* 8. November 1847 en d Nöhde va Dublin; † 20. Aprel 1912 ä London) woch önö irische Schriiver. Hä wood dörch singe Roman Dracula bekannd. Bram woch öt dreide va 7 Kenger ä sing Famelisch. En d ischde 7 Läävensjoohre woch hä döck krank. Dörch sing Krankheet soll si Werk als Schriiver jeprächd woode se. Dr iwije Schloff va Dracula un d Operstehung van d Duude solle us di schlääte Kengerjoohre resulteere. Dat hä janz jesond wood, woch sälvs vöör d Döktisch ö Wunder. Bram Stoker hod Spass am Vossballspelle un spelld sälvs. Hä studiirde Jeschichte, Literatur, Rechne un Physik. Vädich domet wood hä Beamte, ö Werk, dat häm ävver jäje dr Strech jäng. Zor sälbe Zitt werkde hä ävver at vöör d Ziidung un nörjelnde a Theaterstöcker öröm, övver di hä dann schreev. 1878 hiirode Bram Stoker ö Nobbersmäddche, trock met hör no London un vong a, Böch z schriive. Weihnachte 1979 wood dr Jong Irving Noel jeboore. Dat si Boch Dracula su jott ääschloch, erläävde Bram Stoker net mi. Hä storv"}
{"id": "527684", "contents": "Der Ministere iere Baas, der Ministerbaas, och Premmje ov en Deutschöland der Ministere iere Präsidänt ov Ministerpräsidänt ess der Bövverschte en enne Rejierung. Dat ess de su jenannte Rischtlinnijekommpetänz. Wenn et Angela zem Beischpell Premmjeh ess, un et Ulla för der Jesungktheit zoschtänndesch, dann kamelld et Angela et eets, et Ulla deut da dann öm, wijet en et Konnzäp fun em singe Paatei schteit, un de Ministerijalbürrokrate maache dann et lätz doch noch do druß, wat se meine, wat se noch rette künne. Wat dafun dem Angela nit pass, dat küt widder erus. Et hät am miehßte et Sare. Doförr ess et der Baas en de Rejierung. En paar Ländere han enne Extra Name för der Minnisto_Baaß. Em Bund un en Ößtrisch säät mer noch, wi em deutsche Rëijsch, „Bundeskanzler“ un „Kanzlo“ doför. En Rußland un der USA un ättlijje Ländo en Affrika sare se „der Präsident“."}
{"id": "527688", "contents": "Bulgarije es ene Staat en Europpa. Et litt em Balkan. Et jränz hück aan Rumänije em Norde, aan Särbijje und Mazedonije em Wäste, aan Griechenlandije und Türkije em Söde, und aan Schwazze Meer em Oste. Mer kallt offizjäl de Ampsschprooche Bulgarėsch, de Houpschtadt es Sofia. Commons: Bulgarije – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije • Moldahvije • Monaco • Montenejro • Norweje • Österreich • Pochtujal • Polen • Rumähnije • San Marino • Serbien • de Schweiz • Schpanije • Schwehde • Slowehnije • de Slowakei • de Tschäschei • Unnjan • Wiißrussland Altos • Island • däe Kosovo • Russland • Seeland • de Törkei • Zint Helena • Zypere Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527695", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ben Turpin (* 19. September 1869 ä New Orleans, Louisiana; † 1. Juli 1940 ä Santa Monica, Kalifornie; bürgerlich Bernard Turpin) woch önö Schauspeller us d USA, dä dörch sing Stommfilme bekannd wood. Si Markezeeche woch singe schääle Bleck, ussjelößd dörch ö schiilend räät Oohr suwi önö ussjeprächde Schnäuz. Turpin driihnde mi als 200 Filme. Turpin, ö Kengk us ön Bäckichfamelisch, werkde z iisch en ö kleen Theater un spiir em Zirkös. Beij öt Spelle va enn van di Rolle hot hä önö Onvall, watt dat Schille usslösde. Hä leed sisch sing Oohre met 25.000 Dollar vorsechere. Em Joohr 1907 entstäng met An Awful Skate Turpin’s ischde Stommfilm, wora sisch ävver em sälve Joohr noch angere aaschlosse. En d dorop volljende Joohre entstänge noch ö paar Filme, ävver zosätzlich werkde Turpin als Huußmeester vöör d Filmjesellschaff. 1909 entstäng met Mr. Flip önö Film, dä dodörch va sisch mulle maade, dat ä häm d ischde Tochte en ö Jesesch jeworpe wood. Turpin kräät sö aav. Viir Joohr spelld Turpin dono net mi ä Filme met un tauchde isch"}
{"id": "527696", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Manfred Robert Stefan Bierganz (* 26. Dezember 1942 ä Reichenbach; † 7. Februar 2000 ä Stolbersch) woch Liihrer, Politiker un Historiker. Bierganz ongerrichde a Jymnasie ä Stolbersch un Aischwiller d Fäscher Dütsch un Jeschichte. Manfred Bierganz hod Vreud dora, sich met sing Heemöt z beschäftije. Su schreev hä övver d Regiun Oche un leed dobeij och Breenich, Wöschele un Mönster net us. Hä bleckde ä sing Werke döck zöröck op d Zitt va Adolf Hitler un dat, watt dä ä Stolbersch un Ömjävvung aarichde. Su schreev hä och övver d Jüdde ä Stolbersch. Bierganz woch Metjlett van d SPD. Manfred Bierganz storv unerwaad am 7. Februar 2000."}
{"id": "527697", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Hannah Chaplin (* 11. Aujust 1865 ä London; † 28. Aujust 1928 ä Hollywood, Kalifornie; jeboore als Hannah Harriet Hill; verwedwedde Hannah Pedlingham) woch ön änglische Dänzerin un Sängerin. Sö woch d Mamm va Charlie Chaplin. Hannah woch zweimol vorhiirod, wobeij öt ischde Kengk Sidney John Hill us d ischde, Charlie dojäje us d zweide Ehe stammde. Hörö Könstlernaam woch Lily Harley. Als Charlie un singe Broohr Kenger wore, lett Hannah Chaplin onger Syphilis suwi Depressiune. Sö vorbraad völl Zitt em Spital. En di Zitt moote hör beede Kenger en öt Armehuuß. 1898 hod Sydney d Naaß voll un maade sisch us dr Stöpp. Am 9. Mai 1903 koom Hanna Chaplin en öt Jäckes, wood 1904 ävver wärm entlosse un tingelnde met Charlie dörch öt Land. Ee Joohr spiidr wood sö en ö prevat Spital vorlaad, wo sö bo 10 Joohr bleed. Em Joohr 1921 holde hör Kenger sö en d USA. Charlie koovde hör ö Huuß un sorchde vöör sing Mamm. Sö wood ävver ni janz jesond. Hannah Chaplin storv am 28. Aujust 1928. David Robinson:"}
{"id": "527698", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mr. Flip es önö Stommfilm, dä 1909 en d USA jedriihnd wood. D Regie vührde Gilbert M. 'Broncho Billy' Anderson. Dä van Essanay produzeerde Film woch am 12. Mai 1909 öt ischde Mol em Kino z see. Mr. Flip, jespelld va Ben Turpin vorsöckd, sich an jong Vraue öra z maache un sö z bütze. Dat fluppd ävver net. Hä bletzd aav un kitt sujar önö Stech en d Vott. Als hä öt beij ön Bruutzverköferin vorsöckd, kitt hä sujar ön Tochte en öt Jesech jeworpe. Dä mä 4 Minütte lange Film soll dr ischde se, beij däm önö Schauspeller ön Tochte en öt Jesech jeworpe weed, jätt, dat en d kommende Joohre döck ä löstije Filme jenotzd weed. Mr. Flip en_do Internet Movie Database (op deudsh_on änglesh) Där Film beij Youtube"}
{"id": "527700", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Peter Müller (* 24. Februar 1927 ä Köllö-Sülz; † 22. Juni 1992 ä Köllö-Bayethal) woch önö dütsche Boxer. Peter Müller woss en ö Arbeederveedel op. Em Joohr 1949 hiirode hä Greta Thelen. Hä woch önö jooe Boxer, dä dörch singe jeböckde Aart z boxe opveehl. Hä hod meeßd joo Senn, watt häm dä Naam D App, och Möllich Aap äbraad. Beij önö Kampf am 8. Juni 1952 schloch hä dr Ringrichter Hans Stretz k.o. Sälv met d viir Mann, di häm helpe woohle, maade hä kotte Prozess. Dono dorv Peter Müller si Lääve lang net mi boxe, ö Urdeel, dat ävver 10 Mond spiidr opjehovve wood. Am Äng va sing Boxzitt, vorsood hä sich als Kätcher un och als Sänger. Hä woch och döck em Kölsche Karneval z see. D Aap wood vönfmol dütsche Meester em Meddeljeweet. Övver Peter Müller"}
{"id": "527703", "contents": "Peter Müller stervd em Joohr 1992. Judy Garland stervd em Joohr 1969."}
{"id": "527716", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alla Borissowna Pugatschowa (* 15. Aprel 1949 ä Moskau) es ön Sängerin un Musikschriiverin. Hör Siij Hör Plaate Commons: Alla Pugacheva – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527724", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Rottleben es ön Jemeende em thüringische Kyffhäuserkreis. Sö litt tösche d Städt Sondershausen un Bad Frankenhausen. Opjrond va sing Laach em Schatte van öt Kyffhüüserjebirch es öt en van d drüüdste Jäjende va Dütschland. En d ald Böch tauchd der Naam Rottleben öt ischde Mol em Joohr 1125 op, wääßelnde em Laufe van d Zitt ävver döck dr Besetzer. En d Nöhde va Rottleben vängd mo d Barbarossahöhl un dorövver d Ruine van d Falkeburch, di öm 1458 kapott jemaad wood. Eva Padberg woss ä Rottleben op. D Siij va Rottleben Commons: Rottleben – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527725", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Eva Padberg (* 27. Januar 1980 ä Bad Frankenhausen) es ö dütsch Fotomodel suwi ön Sängerin. Usserdäm vordeehnd sö hör Jeld als Schauspellerin. Padberg woss ä Rottleben beij Bad Frankenhausen op. Em Joohr 1995 vorsood sö beij Bravo-Girl-und-Boy-Wahl önö Voss en d Döör z kriije un lande onger d ischde zehn Platsche. No öt Abitur werkde sö als Model, watt sö öm d janze Welt braad. Su maade dr Playboy em Joohr 2004 Belder va hör. Nävver öt Modellääve song Eva Padberg un schreev sujar Läddcher. 2012 erscheen hör dreide Album. Usserdäm soch mo sö ä 4 Filme. Am 29. Juli 2006 hiirode Eva Padberg dr Niklas Worgt. Hüü z dachs wonnd sö ä Berlin. D Siij va Eva Padberg (mä Fläsh) Commons: Eva Padberg – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527726", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Barbarossahöhl es ön Höhl en d Nöhde va Rottleben ä Thüringe. Sö litt em Kyffhäuser-Kreis. D Barbarossahöhl had ön Jrüüde va 25.000 m². D Höhl wood em Joohr 1865 vonge, als mo önö Stolle jroov, öm no Koffererz z jraave. At ee Joohr spiidr kutt mo sö besöcke. Sö wood zo ön Schauhöhl. Anhydrit es em Vels öm d Höhl z vänge. Dörch Vöchtichkeet kütt Wasser dozo, su dat sisch Jips beld, di ä Form va lange Striife van d Deck hängd. Di valle no ön Zitt öraav. Us dä Jrond darv dä, dä d Höhl besöckt, net övverall örömloufe. Wä dörch d Höhl jevührd weed, dä weed och zo öt jrön schimmernde Wasser va Seee jebraad. Commons: Barbarossahöhle – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Siij van d Höhl"}
{"id": "527730", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Knoss es ene schmierije Belaach, dä no ön längere Zick aansätz, wenn z. B. d Uuhre net sauber jemaad wäde. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527732", "contents": "D Falkeburch weed kapott jemaad."}
{"id": "527733", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Falkeburch heechd ön Ruin, di en d Nöhde va Rottleben un Steinthaleben em Kyffhäuserkreis (Thüringe) litt. Mo vängd sö ovverhalv van d Barbarossahöhl. D Falkeburch entstäng em 11. Jahrhondöt un bestäng mä us ö Huuß, dat van önö deepe Jraav ömjävve woch. En d ald Böch vängd mo sö vam Joohr 1359 a. Damols läävde op hör önö Heinrich va Falkeburch. Em Joohr 1458 wood d Burch dörch ö jruuß Heer ömkämpfd un kapott jemaad. Hüü vängd mo van d Falkeburch mä noch ö paar Rest Muur, di vreuer dr Wonnturm usmaade, suwi Reste van ön Zistern. D Ruin van d Falkeburch ä Thüringe Commons: Falkeburch – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527738", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Thüringe, op Huchdütsch weed va Thüringen jesproche, es ee van d 16 dütsche Bundesländer. Öt jehüüd zo d Neue Bundesländer. Thüringe had Sachse em Oste als Nobber, Sachsen-Anhalt em Norde suwi Niedersachse em Nordweste, Hesse em Weste un Bayere em Süde. At em 6. Jahrhondöt tauchde dä Naam Thüringe op, ävver öt woch do noch kee zösammenjehörich Jebiit un stald mi dr Naam vöör ön Landschaff do. 1920 voreenichde sisch 7 Freistaate zo öt Land Thüringe. Nodäm Thüringe em Joohr 1952 onger d DDR opjelößd woode woch, entstäng sö em Joohr 1990 neu als Bundesland va Dütschland. Ä Thüringe lääve onjeväär 2,2 Milliun Lüüh, doronger öm d 35.000 Ussländer. Op dr Kwadratmeter jerechnet wonne do ävver winnijer Persune als ä d ald Bundesländer. D Jesamtzahl van d Thüringer noohm no dr Wechvall van d Muur ärch aav. Öm d 500.000 Mensche hand öt Bundesland vorlosse. D jrützde Stadt va Thüringe es Erfurt met knapp 200.000 Äwonner. Dono komme Gera un Jena met winnijer als 100.000 Persune. Weimar als Nommer 4 kütt mä a 64.000. Övver Thüringe Commons:"}
{"id": "527740", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Övver d Hexejachd va Oche es winich övverlävverd. Dä Jrond es dorä z söcke, dat dörch dr Jruuße Brand va Oche em Joohr 1656 bo alle Ongerlaare us di Zitt met vorbrannd send. Enkele Date tauche ävver ä Lajere va anger Städt op, su dat mo ö paar Saache met Secherheet saare kann. Secher es, da töt ön Hexejachd ä Oche jejoove had. Va 6 Vraue es dr Naam un di Art un Wiiß övverlävverd, wi sö jestorve send. Öt wore Catharina Brandt, Catharina von Themen, Eiff von Montzen, Gertrud Eulrichs suwi Maria Kroiseti un Zey Kaußen. Usserdäm wood ö 13 Joohr ald Mädche vorbrannd. Singe Naam es net övverlävverd, ävver ö paar Sache wesse mo övver dat Kengk. Öt woss nüüß övver d Kerch. Dö Mönche dänge, watt sö kutte, ävver öt bleed stur. Öt enzije, watt d Kerch vöör dat Mädche do kutt, woch, öt vreuer als sönß no dr Scheiterhoov z brenge. Onger jruuße Ping un völl Trone wood öt dörch öt Vühr bestroofd. Als öt vöör dr Duud noch d hellije Kommuniun kräät,"}
{"id": "527742", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Gertrud Eulrichs läävde em 17. Jahrhondöt ä Oche. Sö wood vorurdeeld, ön Zauberin z see. Am 14. September 1630 wood sö op dr Galgeberch ömjebraad. Sö jehüd z di Vraue, di zo d Opfere van d Hexejachd va Oche wode. Catharina Brandt wood zösamme met Gertrud Eulrichs no dr Galgeberch jebraad, wo dr Scheiterhoof op sö waade. Do aakomme, wood beede dr Kopp aavjehouwe un d Liche vorbrannd. Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7 Ön Naamensliiß"}
{"id": "527745", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Catharina von Themen, di och onger dä Naam D Maubachsche bekannd woch, läävde am Aavang van öt 17. Jahrhondöt ä Oche. Sö wood zm Duud vorurdeeld, weil sö schöldich bevonge wood, ön Hex z see. Catharina von Themen wood am 10. Dezember 1630 ömjebraad un woch domet ö Opfer van d Hexejachd va Oche. Catharina von Themen wood op dr Galgeberch jebraad. Hör wood dr Kopp aavjehouwe un dann hör Lich op dr Scheiterhoof vorbrannt. Vöör di Zitt em Jevängnis mood Catharina hör Lävensmeddele sälvs bezahle. Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7 Ön Naamensliiß"}
{"id": "527746", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Maria Kroiseti woch ön Vrau, di em 16. Jahrhondöt ä Oche läävde. Sö wood vorurdeeld, ön Hex z see un wood am 25. September 1604 op dr Scheiterhoof vorbrannd. Sö woch ö Opfer van d Hexejachd va Oche. Maria Kroiseti sooß em Jraßhuuß als Jevangene en. Öt Jericht tachde en d Acht im Huuß Brüssel an d Eck Maat/Pontstrooß suwi am Katschhoff/Ritter-Chorus-Strooß. Maria Kroiseti wood am 20. Aujust 1604 vassjenomme un vorbraad 36 Dach ä Jevangeschaff. Sö woch ösu schwach, dat sö jädde Daach Eiße vöör 3 Aachener Mark kräät. Am 13. September braad mo sö en d Acht, wo sö jefoltert wood. Am 14. September joov sö zo, ön Hex z see. Öt Urdeel wood Maria Kroiseti vöör öt Rothuuß „op dr Blaustee“ vorkünd. D Vorbrennung wood usserhalb van d Stadtmuur vöör öt d Könnispooz op dr Galgeberch en d Nöhde van dr Muffets Hoff jemaad. D Koste, di entstange wore, woode jenau opjeschrävve: 90 Mark vöör öt Holz van dr Scheiterhoof 54 Mark vöör önö Pool, a däm sö vassjebonge wood, un 4, öm öt"}
{"id": "527747", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Eiff von Montzen läävde am Aavang van öt 17. Jahrhondöt ä Oche. Sö woch ö Opfer van d Hexejachd va Oche. Zösamme met Zey Kaußen wood Eiff zm Duud op dr Scheiterhoof vorurdeeld. Dat Urdeel wood am 26. November 1630 vollstreckd. Beede Vraue sooße em Jraßhuuß en un sollte op dr Galgeberch vorbrannd wäde. Do enn van d Vraue ävver beij d Folter jestorve woch, kutt mä enn läävend no d Galgeberch jebraad wäde. Sö wood do erdrosseld, un beede Liche wode op dr Scheiterhoof vorbrannd. Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7 Ön Naamensliiß"}
{"id": "527748", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Zey Kaußen, ö Opfer van d Hexejachd va Oche, läävde am Aavang van öt 17. Jahrhondöt ä Oche. Sö wood vorurdeeld, ön Hex z se un am 26. November 1630 zösamme met Eiff von Montzen op dr Galgeberch vorbrannd. Beede Vraue sollte op dr Galgeberch vorbrannd wäde, enn woch ävver vörhen beij d Folter jestorve. Doher kutt mä enn läävend no dr Scheiterhoof jebraad wäde. Staat sö do z vorbrenne, wood di Vrau ävver erdrosseld. Dr Lichnam va beede Vraue wood dann op dr Scheiterhoov vorbrannd. Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7 Ön Naamensliiß"}
{"id": "527749", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Engell Pressmondt woch ön Vrau, di am Äng vam 16./Aavang vam 17. Jahrhondöt ä Oche jeläävd had. Sö wood aajeklachd ön Hex z see un wöch bo ö Opfer van d Hexejachd va Oche woode. Hör Schold kutt ävver net bewesse wäde. Engell Pressmondt sooß vam 1. Määz 1618 bes zm 2. Juni 1618 en d Acht, un zweimol wood vorsood, sö dörch Folter zo d Ussach z brenge, ön Hex z see. Dat jelong ävver net, un sö wood spiir vreij jelosse. Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7 Ön Naamensliiß"}
{"id": "527750", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling 't Kirchröadsj plat is 't Ripuarisch dialek, dat i Kirchroa en umjeëving jekald weëd. Óch i Hertseroa, i Dütsjland, weëd 't jekald. 't Liechent vöal op 't Ucher plat. De sjprechere van 't Kirchröadsj numme hun sjproach noeëts \"Ripuarisch\" mar ummer \"Limburgsj\", plat of jeweun Kirchröadsj. Van oeërsjprung jitt 't ejentlich keen \"Kirchröadsj\". 't Joof vöal óngersjiede tussje de dörper, oeë de sjtad Kirchroa hüts oes besjteet. Noe zint de dialekte en die dörper evvel zoeë noa-eenanger jejruid, dat me jemekkelijerwies sjpreche kan van 't Kirchröadsj dialek. Kirchroa ligk jet zuudlisch va j'n Benrather Linie. Dees issojlos markiert de jrens tussje -k en -ch. Doadurch jehoeët de sjproach tsoe 't Ripoarisch, en nit tsoe 't Limburgsj. Me zaat alzoeë \"mache\" en nit \"make\", wie me dat i Heële al doeë. Dees jrens jeet durch Limburg hin, jleisch ónger Heële en Lankjraaf. Boches, Zumpelveld en Vols ligke i Limburg, mar in 't Ripoarisch dialekroem. Óch typisch is dat 't [-t] e [-ts] weëd. Dat zeet me i wöad wie \"tsiet\". I Heële en anger Limburgse dialekte is 't \"tied\". 't Limburgsj \"oet\" weëd \"oes\" en 't [-p] weëd"}
{"id": "527754", "contents": "Dä fönnefte Novemmber. Joseph DeCamp wood em Joohr 1858 jeboore."}
{"id": "527755", "contents": "Benedikt I. wood am 2. Juni Papßt."}
{"id": "527757", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Stadtbrand va Oche woch önö Brand, beij däm am 2. Mai 1656 ä mä 24 Stond sövve Achdel va Oche aavjebrannd woch. Em Backes va Peter Maw en d Jakobsstrooß broch dat Vühr us. Dä hod Holzkohle op dr Söller liije losse, di noch jlimmde. Dat Holz van öt Dach vong a z brenne, un dörch dä Wengk rassde dat Vühr va Huuß zo Huuß. Bo janz Oche bestäng us Holzhüüser, su dat d Flamme nüüß ophalde kutt. Zö iisch brannt d Jäjend, ä dör hüü d TH z vänge es. Als dr Wengk driihnde, brannte och d Hüüser em Norde van d Stadt. Als vorzalld wood, dat dat Vühr jelaad woode woch, trocke Lüüh met Waffe dörch d schwamende Veedele. Dat vührde dozo, dat di Mänsche, di hödde lösche könne, us d Stadt leefe un hön Hüüser opjovve. Dörch dat Vühr storve 17 Mänsche, 4600 va 5300 Hüüser vorbrannde. Van öt Rothuuß suwie 20 Kerche, Spitale un Klüster bleed nüüß mi. Bes op di Akte, di en önö Stolle vorstoche wore, vorbrannd alles, watt övver"}
{"id": "527759", "contents": "Stadtbrand va Oche am 24. Mai."}
{"id": "527760", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Elisabethquell litt em Südoste va Bad Frankenhausen un es en va 2 Salzwasserquelle en dat Städtche. Sö enthäld 4,5 % Salz un deende zr Salzjewennung us Salzbröh, wobeij sauber Salz aavehl. Vöör d Quell woode en d Joohre 1857 un 1866 Leucher en d Deepde va öm d 343 Metere jeboohrd. Opjrond va Ussspölunge dörch d Quell wood dr Boohm onger d Ovverkerch ''Unser Lieben Frauen am Berge'' va Frankenhausen opjeweechd. Dodörch kippde dä Kercheturm zr Siij un wood zo enne van d scheevsde Kerchetürm ä Europa. Övver d Quell D Ovverkerch"}
{"id": "527764", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bad Frankenhausen es ön kleen Stadt ä Thüringe, ä di knapp 9.000 Mänsche lääve. Sö litt em Kyffhäuserkreis. Bad Frankenhausen litt em Süde van öt Kyffhäuserjebirch op ön Hühde va 130 bes 190 m övver dr Meeresspeijel. Zo d Stadt jehüüre d Ortsdeeler Seehausen, Espenstedt un Udersleben. En d ald Böch tauchd Bad Frankenhausen em 9. Jahrhondöt op, als he ön Wasserburch stäng. Sö solld d Salzquelle schötze. Salz woch zo di Zitt jätt, dat önö huhe Wäät hod. Va sich mulle maad dat Städtche dodörch, dat d leitzde Schlacht van dr Dütsche Buurekresch do stattvong. Thomas Müntzer woch ä Bad Frankenhausen vassjenomme woode. Dä Wäch op dr Schlachtberch heechd bes hüü Blottrenn. Nodäm dr Zoch bes Bad Frankenhausen voch, blööde öt Kure op. Dat Solewasser, dat zm Beispell us d Elisabethquell leev, trock öt Volk a. Am 5. Aprel 1927 wood us Frankenhausen dr Kurocht Bad Frankenhausen. Bad Frankenhausen had ö paar Denge z beene, di sisch z kikke luhne. Dozo jehüüre öt Buurekreschspanorama, d Ovverkerch suwi dr Hausmannsturm. D Siij va Bad Frankenhausen Commons: Bad"}
{"id": "527765", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ö Dörp, op Huchdütsch weed van ö Dorf jesproche, es ön kleen Jrupp va Hüüser, di meeßd önö landweetschaftliche Orsprong hand. Öt jitt ävver och Dörper, di va Vescher övv va Wäver un anger Beroffsjruppe jejründ woode. Övver Dörper (ä Änglisch) Commons: Dorf – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527768", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Salzjewennung us Salzbröh es ö Vorvahre, dat övverall do aajewand weed, wo Salzwasser vörhande es. Als Beispell kann mo sich dat ä Bad Frankenhausen akikke, wo en d Nöhde van d Elisabethquell dat Wasser vöör d Turiste ä jruuße Iiserpanne opjekoud weed. Dozo weed ö Holzvühr onger d Panne aajemaad. Damet mo di vöör d Salzaavscheedung nüdije 26 %ige Salzbröh kitt, moss dat Vühr at lang brenne un döck vresch Salzwasser nojeschott wäde. Meeßd övver Nahd, wenn dat Vühr ussjejange es un dat Salzwasser kald wode es, belde sich schniiwisse Salzkrestalle, di met önö Räch aavjeschäppd wäde. Övver d Salzjewennung"}
{"id": "527769", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Catharina Brandt woch ö Opfer van d Hexejachd va Oche. Di Vrau läävde em 17. Jahrhondöt ä Oche. Sö wood beschöldichd, ön Zauberin z see. Am 14. September 1630 wood sö ömjebraad. Catharina Brandt wood zösamme met Gertrud Eulrichs no dr Galgeberch jebraad, wo dr Scheiterhoof op sö waade. Do aakomme, wood beede ävver dr Kopp aavjehouwe un d duude Vraue vorbrannd. Hexenwahn im Grenzland Aachen, Siemons, Hans Meyer & Meyer Verlag ISBN 978-3-89124-422-7 Ön Naamensliiß"}
{"id": "527770", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Schauspeller es ön Persun, di met d Sproch suwi d Bewäjung va Jesech un Liiv ön Roll spelld. Dobei könne d Rolle en öt Theater, beij dr Film, ävver och em Fernsehen övv em Radio see. Döck jitt ön Persun, di Rejissör jenannd weed, vör, watt z do es. Su kann mo beschriive, watt önö Schauspeller maad: „A spelld d Roll va B, und C kikkd zo.“ Övver dä Berof Schauspeller Commons: Schauspeller – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527772", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kerchhoff van d Jüdde ä Stolbersch litt tösche Ovverstolbersch un dr Donnerberch en d Stadt Stolberch. Tösche 1860 un 1959 woode do Jüdde bejraave. 1976 leed d Stadt ön neu Muur öm dat Stöck Land bouwe. Hüü jitt öt noch 20 Jrääver. Övver dr Kerchhoff Commons: Jüdischer Friedhof Stolberg (Rheinland) – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527773", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Seehausen es ö Ochtsdeel va Bad Frankenhausen em Kyffhäuserkreis ä Thüringe. Seehausen litt onjeväär 2,5 Kilometer va Bad Frankenhausen vott. Dörch dr Ocht jeeht d Bundesstroß 85. En d ald Böch tauchd dr Naam Seehausen em Joohr 1101 op."}
{"id": "527780", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mae Marsh (Mary Wayne Marsh; * 9. November 1895 ä Madrid, New Mexico; † 12. Februar 1968 ä Hermosa Beach, Kalifornie) woch ön Filmschauspellerin us d USA. Mae Marsh koom 1906 no Los Angeles un vong met ön kleen Roll em Joohr 1912 a, ä Filme met z spelle. Em jliche Joohr joov D. W. Griffith hör ön Hauptroll en dr Stommfilm „Man’s Genesis“. Va do a troon sö döck met Mary Pickford, Blanche Sweet, Lionel Barrymore, Lillian Gish, Henry B. Walthall, Donald Crisp un Robert Harron op. Hör bekanndste Filme wore D Jebuurd van ön Natiun (The Birth of a Nation)) us öt Joohr (1915) övver dr Börjerkresch en d USA suwi dr Stommfilm Intolerance. 1918 hiirode Mae Marsh dr Lee Arms un spelld dono seldener ä Filme met. Hörö ischde Optrett op ön Bühn em Joohr 1920 vührde dozo, dat sö 1923 janz ophood, Filme z maache, un sich janz op öt Theater däng. Als dr Tunfilm opkoom, sooch mo sö aav un zo ä kleenere Rolle. Ä Hollywood wood vöör Mae Marsh op dr"}
{"id": "527782", "contents": "Dä nüngdte Novemmber Mae Marsh wood em Joohr 1895 jeboore."}
{"id": "527793", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ovverkerch va Bad Frankenhausen, di och dr Naam Kirche Unserer Lieben Frau am Berge drätt, watt op Ripuaresch met Kerch va os Leev Vrau op dr Berch övversatze weed, es ön evangelische Kerch em Kyffhäuserkreis. Dä 56 m huhe Turm es dr zweidscheefste Turm va Dütschland. Di Kerch wood am 25. Aprel 1382 äjeweihd. Dat Jebäude woch ö Schmockstöck met ö paar Altäch, ö spetz Dach un 4 kleen Siijetürm. Em Dütsche Buurekresch wood sö ävver kapott jemaad un völl Deeler jeklaut. Zo di Zitt woch dö Kerch ävver noch ö kattolisch Joddeshuuß. Dat ändernde sich em Joohr 1539. Em Dressischjöhrije Kresch kräät d Ovverkerch öt noch öns övver dr Sack un wood lääch jerümmd. Em Sövvejöhrije Kresch wedderholde sich dat, un 1806, als d Franzuse dörch öt Land trocke, leete sö och net van d Kerch aav, wobeij sö als Jevangenelaajer jenotzd wood. At Ängß van öt 19. Jahrhondöt veel dä scheeve Kercheturm op, entstange dörch Usspölunge onger dat Jebäude, zm Deel ussjelößd dörch d Elisabethquell. 1911 wood vorsood, sö wärm jätt opzöreete. Dat vorschlääde"}
{"id": "527794", "contents": "D Ovverkerch va Bad Frankenhausen wood am 25. Aprel äjeweihd."}
{"id": "527805", "contents": "Toshiro Mifune (jap. 三船 敏郎 Mifune Toshirō; * 1. April 1920 ä Qingdao, Republik China; † 24. Dezember 1997 ä Tokio, Japan) woch önö Schauspeller us Japan.. Commons: Schauspeller – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527815", "contents": "Jürgen Walter wood em Joohr 1968 jeboore.1946 wid in Düsseldorp et Bundesland Nordrhein-Westfalen vum de Englände jejröndet."}
{"id": "527816", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Pünklichkeet heeß, dat me, wa'me jet affjemat hät för sich irjends ze treffe, dat me dann och do ess, wa'me jesat hät, dat me do wör. Beispill: Wann de jestern mem Pitte affjesprochen häs: „Pitte, me treffen uns morjen öm halve een bei uns am Büdche“, dann muss de hügg öm halve een am Büdche sinn. Söns bess de nämmich ompünklich. Dat bovven ess jetz irsch ens Pünklichkeet för Amfänge. Et jit ävve noch Pünklichkeet en bestemmte Sitwatione. Die wichtiste Räjel ess: Wa'me sich met irjendeenem em öffentliche Bereich triff, sa'mer ens däm si Büro odder e Café odde sujet en dä Art – dann muss me spädestens öm die affjemate Zigg do sinn; me kann och fröhe sinn. Wa'me sich ävve bei eenem daheem triff, dann darf me fröhstens öm die affjemate Zigg do sinn, besse sechs, sibbe Minutte späde. Dat litt dadran, wann de bei eenem ze Huus bess, dann kann dä dich net losse warde, wäll e muss dich jo erinlosse. Wann dä jetz ävve noch jet vürbereede muss, zom Beispill et janze Huus wör e Durjeneen, dann steht e doof do. Doröm"}
{"id": "527822", "contents": "Ene Tuppes, dat is ene Minsch, dä is jet jeck im Kopp. Dä frart sich et morjens: \"Wo han ich denn meine Schlössel ad wörm ens?\" un_sitz mit d'r Fott drop. Ma sacht auch Blötschkopp zu esu_eijne. Tuppes"}
{"id": "527840", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Arabisch ess en Sprooch, wat von övve 200 Millione Minsche op de janze Welt jeschwadt wird. Et jehürt bei de sechs Ampssprooche von de Vereente Natione (zesamme met Englisch, Franzüsisch, Spanisch, Russisch on Schinesisch). Op Arabisch ess och dä Koran jeschrevve, wat dat hellije Booch vom Islam ess. Doröm ess Arabisch für de Moslems ärch wichtich on jild bei dänen als en hellije Sprooch. Dat betriff allerdings nur dat Huharabisch, die Sproochform, die mer en de Schull jeliert kritt. Normal schwade die Arabe nämmich keen Huharabisch, sondern ehr Dialekte, wo se met opjewachse sinn. Anders als wie jetz bei uns mem Huhdeutsch dät dat do och keenem infalle, su em Alldaach op eemol Huharabisch ze benutze – dä dät me hühstens uslaache, weil dat komplett nevven de Kapp wör. Huharabisch nemmp me nur für Zeidunge on Bööche ze schrieve, Ansprooche ze haale on en de Moschee. Selevs em Fernsinn sinn de mieste Sendunge – wa'me su sare well – op „Platt“. Arabisch ess en semitisch Sprooch (jenau wie Hebräisch on noch e paar andre). De semitisch Sprooche sinn en Art von Sprooche, die met sujenannte Wurzele"}
{"id": "527846", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ne Schosster och Schohnmäscher (udde wie me't en Bonn ussprich: Schosste, Schohnmäsche) ess e'nen Handwerke, dä met Schohn hantiert. Fröhe wor et esu, wa'me jenooch Cäsh op Täsch hatt, do ess me nohm Schosste jejange on hät dofür jesaat: „Ich dät jäänn e Paar Schohn hann!“ Dann hät de Schosste däm de Föß vermesse on im e paar Nösele affjenomme. Die moot e direk hann, wäll noher, wann dä andre net bezahle kunnt, do kunnt e met dä op Mooß jemaate Schohn nix aanfange. Hüggzedaach kööf me sing Schohn als normale Minsch em Lade. Die sinn billije als bem Schosste, wäll se am Fließband zesammejeklopp sinn. Trotzdäm jit et och hügg noch vill Schosstereie, wo Schosste dren ärbeede. Wann nämmich su'ne Schohn ens kapott jeht, ka'me dä do henbrenge on de Schosste mät dä widde flott. Met däm Word „Schosste“ muss mer e bessje oppasse. Wann de nämmich noh Norddeutschland fährs on fängs do met eenem e ne Klaaf aan, denks dir nix Ärjes on säs zo däm: „Ach, Sie sind Schuster!“ – dann künnt et sinn, dat dä dir eene kläv! Na jod, dat vleech"}
{"id": "527847", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Selena Marie Gomez (* 22. Juli 1992 ä Grand Prairie) es ön Schauspellerin un Sängerin us d USA."}
{"id": "527859", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Foßball ess e Spill, wo zwei Mannschafte met eenem Ball on elef Lügg spille (dovon sinn zehn Mann em Feld on eene steht em Tor). Et jeht dodröm, dä Ball en et Tor von dä andre Manschaf ze krijje. Un zwar met de Föß on aff on an och mem Kopp. Ävve net met de Häng. Et Spillfeld ess e Rächeck, an de kurte Sigge sinn de Tore. E Spillche duurt 90 Minutte. Noh ne Dreivierdelstund ess Halbzeit, do wird foffzenn Minutten e Päusje jemaat. Donoh deet me de Sigge tuusche. Foßball ess die Weltsportart Nomme een. Keen ande Sportart wird von su vill Minsche jespillt on och keen ande Sportart wird von su vill Minsche em Stadion on em Fernsinn jelurt. Dodurch ess dä Foßball e jijantisches Jeschäf jewudde, wo me jeden Daach Millione scheffele kann. En Deutschland ess de hükste Spillklass de irschte Foßball-Bundeslija. Do sinn 18 Vereene dren. De nökste Sesong (2012/13) ess att de 50. Sesong zigg 1963, wo dat met dä Bundeslija lossjejangen ess. Et jit Foßball von Männe on von Fraulügg. De deutsche Fraue sinn 2007 Weltmeister jewudde, 2011 sinn"}
{"id": "527867", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Mustafa Kemal Atatürk (osmanisch: مصطفى كمال پاشا Muṣṭafâ Kemâl Paşa; * 1881 ä Thessaloniki; † 10. November 1938 ä Istanbul), wooch va 1923 bes 1938 dr ischte Präsident van d modörnen Republik Türkei."}
{"id": "527868", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Mösch ess ene kleene Vurrel. Et ess eene von dä Vüjjele, die och en de Stadt öfters vürkumme. Von dä Ornitholoore affjesinn, kennt dä normale Minsch de Mösch irschtens emol durch dat Sprichwood: „Besser en Mösch en de Hand als en Duuv om Daach!“ Dat heeß: Besse jet Kleenes, wat me och wirklich hät, als jet Jroßes, wo me nur von drööme kann. On zweitens jit et vom Willi Ostermann e Leed, wat heeß „De Mösch“. Do drieht et sich öm en Mösch, die en en städtische Wohnung erinjefloore kütt on do allerhands jet durjeneen bringk. (Luur unge für dä jenauen Tex!) Mösch ess och een von de Wööde, wo uns Platt nöhe bem Holländesch steht als bem Huhdeutsch. Op Huhdeutsch sät me doför nämmich „Spatz“, wat no jetz jar nix met däm platte Word ze donn hät, ävve op Holländisch heeß et „mus“. (On dat wird Möss jesproche wie bei „Do mösse mer noch ens drövve schwade!“) Mer setzen des Meddags jewöhnlich en dr Köch, Weil et do am schönsten ess. De Finster steiht op, op eimol flüch en Mösch Bei uns erin on"}
{"id": "527869", "contents": "Ene Fuss udder ene Fusskopp ess eene, dä ruud Hoor hät. Äjentlich ess ene Fuss e Dier, wat en de Bösch läv. Dat Dier hät no e ruud Fell, doröm sen Minsche met ruude Hoore donoh benannt. Wa'me eene „Fuss“ nennt, kann dä dat unge Umstände ärch finge; ävve wa'me sät, eene wör „fussich“, dann ess et net schlemm. Minsche met ruude Hoore kumme nirjends op de Welt off vür. Se sen övveall en Minderheet. Bei uns fingk me dovun noch met et mieste. Komisch ess ävve, dat de Fussköpp jenau do et mies jeärjet wedde, wo se et mies vürkumme: En Jroß-Britannie on Irland ess dat besonders schlemm, obschon do de mieste von dänne vürkumme. (Normal picken jo de Minsche aan dänne vill eröm, die alleen sen en ehre Aat.) Et ruude Hoor wird off aanjesinn als en Besonderheet von de jermanische on keltische Völkere, et jit ävve Fussköpp bei fass alle Völkere op de Ääd."}
{"id": "527870", "contents": "De Jermane woren e Volek, wat fröher em Noode vun Deutschland un Europa jeläv hät. De sen donoh och noh Süde wigge jetroke on hann sich do usjebreit. Bei uns aam Rhing hann zeirsch de Kelte jewohnt, ieh dat de Jermane kome. Uns Sprooch ess no jermanisch, ävve von de Kelte hamme de Luss aam Fiere metjekräje... Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527871", "contents": "De Kelte woren e Volek, wat en dä aale Zigg (ieh dat me att schrieve kunnte) en janz Europa verbreit woore. Bei uns aam Rhing hann se bes kurt vür em Jesus singe Jeburt alles en de Hand jehatt. Dann sen ävve de Jermane jekumme un hann de Maach övvenomme. Von de Jermane hamme och uns Sprooch. Ävver en unse Kultur ess bestemmp jet von dä Kelte övvrich jeblivve. Hüggzedaach fingk me de Kelte un de keltische Sprooche nur noch janz am Rand von Schottland, en Wääls on en Irland. Dännen ehr Sprooche hann et ävve jar net leech. Su wie uns mem Huhdeutsch donn do vill Minsche de englische Sprooch övvenemme. Dat ess ärch schad, wäll et jit att jenooch Minsche, die Englisch schwade, ävve att jrad su e paar, die die aal keltisch Sprooche künne... Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "527872", "contents": "En Moscheh ov Moschee ess bei de Muselmahne ähnlesch wi dat, wat bei de Christe en Kersch ess. Do deet me si Jebedd maache on noch allerhands mieh, wat als relijös aanjesinn widd. Für de Moslems ess en Moschee nor e Huus, wo me'r et Jebedd jod maache kann. Dä Platz selevs wird nit als hellich aanjesinn. Hüggzedaach jit et att en Reih Moscheeën en Deutschland. En Moschee, die aan de deutsche Bevölkrung aanjepass ess, do sät me, die hät ehr Mess op Huhdeutsch, söns op Arrahbesch. En Moschee, die ehr Mess op Platt mät, simme noch aam Söke…"}
{"id": "527880", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Kirch es e Huus, wo Christelügg dren bedde donn. Kirch deet me ävve och sare för en Jemeinschaff von Christe, zom Beispill de katholesche Kirch udde de protestantesche Kirche, von dänne et en janze Reih jit."}
{"id": "527881", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) The Fields of Athenry ess e Leed us Irland, wat en dä 1970er Johre vom Pete St. John jeschrevve wurd. Dä Tex spillt en dä Zigg von de britesche Besatzung von Irland on dä Hungersnud, die em 19. Johrhondert do jeherrsch hät. En Deutschland un em Ress von Europa ess dat Leed bekannt jewudde, wäll die irische Fäns dat bei de Europameesteschaff 2012 jesunge hann. Anmerkunge: Dä Travelyan wor ene britesche Beamte en Irland, von däm manche jlöve, dat dä för die Hungesnut met Schold wör. Athenry ess en kleen Stadt em Weste von Irland. Botany Bay ess en Australie. Do hann de Brite vill irische Rebelle henjebrat."}
{"id": "527882", "contents": "Siligo es ö Dörp un en Jemeind en Italië en de Provinz Sassari op Sardinië. Öt litt onjeväär 30 Kilometer van d Provinzhaupstadt, 954 Minsche lääve do."}
{"id": "527891", "contents": "Wiesbaden (och Wisbade) eß en Stadt am Rhing. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt vun Hesse. Wiesbade litt am rääschte Ufer vum Rhing, aan de Mündung vom Main. Janz in de Nöh vun Wiesbade sen Mainz, Frankfurt am Main un Darmstadt Wiesbade is een vun dä drei Landeshaupstädt am Rhing. Commons: Wiesbaden – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Websigg vun dä Stadt selefs"}
{"id": "527895", "contents": "Vietnam es e'ne Staat en Asië. Hä jränz op de eene Sigg aan et Südchinesich Meer, un an de andere drei Sigge aan China , Kambodscha un Laos. Vietnam hät zwei Stöcke Land un dozwesche e'ne Meerbuse, dä och zo Vietnam jehüürt met paar Inselche dren. De jrüßte Stadt un Haupstadt es Hanoi. Dat litt do en de Medde aan e'nem Ärm von däm Meerbuse. Vietnam jiddet och em Internet, sing Top Level Domain es .bn un die weed von de VNPT verwaldt."}
{"id": "527897", "contents": "Dong Hoi eß en Stadt am Quang Binh, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Quang Binh. Dong Hoi litt aan dä Mündung vom Nhat Le. De Fluchhafe Dong Hoi litt am Dong Hoi. Commons: Dong Hoi – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dong Hoi von dä Stadt selefs"}
{"id": "527898", "contents": "Ho Chi Minh-Stadt (och Thành phố Hồ Chí Minh, Saigon) eß en Stadt am Dong Nam Bo, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Vietnam. Ho Chi Minh-Stadt litt an dä Mündung vom Saigon. De Fluchhafe heeß Tan Son Nhat. Commons: Ho Chi Minh City – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Ho Chi Minh-Stadt vun dä Stadt sellevs"}
{"id": "527899", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Adriana Francesca Lima (* 12. Juuni 1981 ä Salvador, Bahia, Brasilie) es ö Model. Adriana Lima - IMDb Websiij Adriana Lima - FMD Commons: Adriana Lima – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527900", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Isabeli Fontana (* 4. Juuli 1983 ä Curitiba, Brasilie) es ö Model. Isabeli Fontana - IMDb Isabeli Fontana - FMD Commons: Isabeli Fontana – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527903", "contents": "Nha Trang eß en Stadt am Khanh Hoa, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Khanh Hoa. Nha Trang litt aan dä Mündung vom Cái Nha Trang. De Fluchhafe Cam Ranh litt am Nha Trang. Commons: Nha Trang – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Nha Trang - Wikivoyage Nha Trang von dä Stadt selefs"}
{"id": "527921", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Concepción (ob shpanesh: Provincia de Concepción) eß en provinß en dä Regijon Biobío en Chile. De Houpshtadt fun provinze eß Concepción. De Provinz hät öm de 912.889 Bewonner (2002). Et Jebiet fun Provinz eß 3.439,3 km². D Siij va Provinz Commons: Concepción (Provinz) – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527922", "contents": "Vung Tau eß en Stadt am Ba Ria-Vung Tau, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Ba Ria-Vung Tau. Vung Tau litt aan dä Mündung vom Südchinesich Meer. De Flochhaven Vung Tau litt am Vung Tau. Commons: Vung Tau – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Vung Tau von dä Stadt selefs"}
{"id": "527923", "contents": "Dä Flochhaven Cam Ranh heiß op Vijätnameesesch Sân bay Cam Ranh, un op Änglesch Cam Ranh International Airport. Dat ess ene Flochhaven en de Nöhde vun dä Shtadt Cam Ranh en Khanh Hoa, de Provins janz em Sööde vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess CRX. Dä ICAO Kood fö_dä Flochhaven ess VVCR."}
{"id": "527924", "contents": "Vung Tau eß en Stadt am Lâm Đồng, Vietnam. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt von Lâm Đồng. Da Lat litt am Lam Vien plateau. De Flochhaven Lien Khuong litt am Vung Tau. Commons: Da Lat – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Da Lat von dä Stadt selefs"}
{"id": "527925", "contents": "Motörhead wooh en Bänd uß Englandtt. Lemmy Kilmister Phil Campbell Mikkey Dee 1977: Motörhead 1979: Overkill 1979: Bomber 1980: Ace of Spades 1982: Iron Fist 1983: Another Perfect Day 1986: Orgasmatron 1987: Rock 'n' Roll 1991: 1916 1992: March ör Die 1993: Bastards 1995: Sacrifice 1996: Overnight Sensation 1998: Snake Bite Love 2000: We Are Motörhead 2002: Hammered 2004: Inferno 2006: Kiss of Death 2008: Motörizer 2010: The Wörld Is Yours 2013: Aftershock 2015: Bad Magic Commons: Motörhead – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Bänd ier Websigg"}
{"id": "527928", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Novak Đoković (serb. Новак Ђоковић, * 22. Meij 1987 ä Belgrad) es önö serbie Tennisspeller. Australien: 2008, 2011, 2012, 2013 Frankreich:- Großbritannien: 2011 Vereenichde Staate van Amerika: 2011 Shanghai, China: 2008 London, England: 2012 2007: Miami, Montreal. 2008: Indian Wells, Roma. 2009: Paris. 2011: Indian Wells, Miami, Madrid, Roma, Montreal. 2012: Miami, Toronto, Shanghai. 2013: Monte Carlo Commons: Novak Đoković – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Sing Siij"}
{"id": "527930", "contents": "Der drëijunzvanzishßte Meij. Novak Đoković wood em Joohr 1987 jeboore."}
{"id": "527931", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Serbien s öt neuste Land ä Europa. Dä vreuere Jugoslawische Deelstaat. Serbien hat dat nett a erkannt un nennt „Autonome Provinz Kosovo un Metochien“ z „Autonome Provinz Vojvodina“. Serbien litt mädde em Balkan un hat kenne Zojang zo öt Meer. Op d en Sii jrenzt dr Serbien a Bosnien, Kroatien an anger Ecke a Montenejro, Rumänie, Ungarn, Bulgarije un em Nordoste a Albanie, Mazedonie. Dr Mällebend woch immer enn vöör d Buure wichtije Regijun. Schnei op d huch Berch rondöröm un dotösche Land vöör d Kööh un d Jeeße, wenn dr Wenkter dovör sorchte, dat en d Berch kenne lääve kutt. Serbien hat 88 361 km². Huuch Berch prääje dat Land. Dr hüüxte Berch es dr Djeravica met 2656 m. Dat neue Serbie es uss e'nem blodije Büjerkreesch zwesche 1991 un 1999 entstande, der net nüdisch jewääse wör, un hät vell ze vell unschuldige Minsche het Lääwe jekoss. Noher sen se emmer schlauer, wat se jehat hann, un wat se verlore hann. Wenn d'r menschliche Deefpunk vun Deutschland et KZ-Auschwitz is, dann is d'r menschliche Deefpunk"}
{"id": "527935", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Roger Federer es önö schweizer Tennisspeller. Australien: 2004, 2006, 2007, 2010 Frankreich: 2009 Jrußbritannie: 2003, 2004, 2005, 2007, 2009, 2012 Vereenichde Staate va Amerika: 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 Houston, USA: 2003, 2004 Shanghai, China: 2006, 2007, 2010, 2011 2002: Hamburg. 2004: Indian Wells, Hamburg,Toronto. 2005: Indian Wells, Miami, Hamburg. 2006: Indian Wells, Miami, Toronto, Madrid. 2007: Hamburg, Cincinnati. 2009: Madrid, Cincinnati. 2010: Cincinnati. 2011: Paris 2012: Indian Wells, Madrid, Cincinnati. Commons: Roger Federer – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Sing Siij"}
{"id": "527937", "contents": "Curitiba es d jrützde Stadt van Südde Brasilie, Hauptstadt van Paraná (Bundesstaat). Öm d 1.8 Mio. Mensche lääve em Jrußraum va Curitiba un sujar knapp 3 Milliun en d Nöhde. Wie jrooß iss dat? 435 km² Wi vill Lück wohne da? 1.851.215 (2009) Lück pro Quadraatkillemeter : 4111,9 Lück pro km² Datei:CasteloDoBatel.Curitiba.Parana.JPG Datei:'palacio.avenida.natal.christmas.curitiba.parana.brasil.jpg Isabeli Fontana http://www.curitiba.pr.gov.br http://www.curitiba-brazil.com Commons: Curitiba – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527940", "contents": "Augusto De Luca (*1. Juli 1955 ä Nejapel, Italie) es önö Fotojraf us d Italie. (1986) Napoli Mia.(Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl) (1987) Napoli Donna.(Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl) (1995) Trentuno napoletani di fine secolo. Electa, Naples, ISBN 88-435-5206-6 (1996) Roma Nostra. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-705-9 (1997) Napoli grande signora. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-775-2 (1998) Il Palazzo di giustizia di Roma. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0231-1 (1998) Firenze frammenti d'anima. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-842-1 (1999) Bologna in particolare. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-980-0 (2000) Milano senza tempo. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0093-5 (2001) Torino in controluce. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0211-3 (2002) Tra Milano e Bologna appunti di viaggio. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-980-0 (1992) Swatch Collectors Book 1. Editore M. Item — Switzerland, ISBN 88-86079-01-X (1992) Swatch Collectors Book 2. Editore M. Item — Switzerland, ISBN 88-86079-00-1 https://web.archive.org/web/20101214114246/http://www.ziguline.com/2010/04/12/augusto-de-luca-il-fotografo/ - Ziguline art magazine http://effeproject.blogspot.it/2011/07/augusto-de-luca-la-leggenda-del.html - Effeproject http://archiviostorico.corriere.it/1997/luglio/06/talento_Luca_svela_inedita_Roma_co_0_9707062749.shtml - Corriere della Sera Witness Journal - https://web.archive.org/web/20111022071011/http://www.fotoup.net/000Intervista/2789/augusto-de-luca Hasselblad gallery - https://web.archive.org/web/20140326085604/http://www.hasselblad.com/hoc/photographers/italian-photography.aspx ItaloEuropeo - https://web.archive.org/web/20120319024147/http://www.italoeuropeo.it/interviste/intervista--graffiti-hunter-augusto-de-luca-si-racconta/ Polaroid Art Italy - http://www.polaroidartitaly.it/elgg/pg/profile/AUGUSTODELUCA Artelab - http://www.artelabonline.com/articoli/view_article.php?id=5196 Commons: Augusto De Luca – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "527958", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Chriskönning (Lateinisch: Dominus Noster Iesus Christus Universorum Rex) es e Huhfess von de katholische Kirch, dat Engk November, am letzte Sonndaach vom Kirchejohr, dämm Sonndaach vür em ierschte Advent, jefiert wierd. Dat Kirchefess es noch relativ jung un es 1925 vom Paps Pius XI. enjeführt wudde. Jrond wor de 1600. Johresdaach vom Konzil von Nicäa. En de Nazi-Zick dääten all katholische Christe en Deutschland Chriskönning besonders fesslich fiere, öm domet öffentlich ze zeije, dat et nur Eene jitt, dänn se aanbädde: Un dä heeß Jesus Christus."}
{"id": "527960", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Universidade Estadual de Feira de Santana es ön brasilianische Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Feira de Santana un domet en dr Staat Bahia. 7 121 Studente mööhe sisch he aav. Övver d Uni"}
{"id": "527961", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Universidade Federal da Bahia es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Salvador un domet en dr Staat Bahia, Brasilie. 27549 Studente vrassele do. Övver d Uni"}
{"id": "527962", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Universidade Federal de Minas Gerais es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Belo Horizonte un domet en dr Staat Minas Gerais, Brasilie. 49254 Studente mööhe sisch he aav. Övver d Uni"}
{"id": "527963", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Belo Horizonte un domet en dr Staat Minas Gerais, Brasilie. 13623 Studente dönnt do hön Beitzde. Övver d Uni"}
{"id": "527984", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt en dr Staat Rio de Janeiro, Brasilie. 9669 Studente mööhe sisch do aav. Övver d Uni"}
{"id": "527997", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish)"}
{"id": "528006", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Rheinische Regiolekt, och Rheinisch, rheinische Umgangssprache, Küchenkölsch udde sönswie jenannt, ess en Art von Sproochjemangs us ripoaresch Platt on Huhdeutsch. Et hät sech en dä letzte 100 Johr entwickelt, wäll em Rhingland mieh on mieh Huhdeutsch jesproche wuerd, ävve de mieste Minsche dat jar net örntlich kunnte. Hüggzedaach hüert me en dä mieste Städt nur noch winich ächtes Platt, ävve dä Regiolek hüert me noch vill. Dat führt dozu, dat manche Minsche jar nimmieh wesse, wat ächtes ripoaresch Platt ess on et mem Regiolek verwechsele. Em Regiolek ess die Ussprooch on die Art, wie mer Sätz mät (Syntax), miestendeels vom Platt övvenomme; de Jrammatik ess halv on halev on de Wörd sen fass komplett Huhdeutsch. Op ener Sitzung vom Foßballvereen sät zom Beispill dä Jupp Walterscheidt: „Hier! Wat isch noch saren wollt: Wie wäret denn, wemmer im Verein wat Geld sammeln täten, für villeisch dat Vereinshaus ze rennevieren?“ Dat ess kee Platt on och kee Huhdeutsch. Dat nennt dä Jermaniss dann Regiolek. Dä Rheinische Regiolek hät nit vill Fründe. Die Huhdeutsch spreche, sare, hä wör verkiehrtes Huhdeutsch, on die Platt schwade, sare, hä wör verkiehrtes"}
{"id": "528007", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De indojermanesche Sprooche sen en Familich von Sprooche, die hüggzedaach op de janze Welt jesproche werde. Se sen äjentlich däheem en Europa on em wesslijje Deel von Asien bes noh Indien eraan, ävve dorch de Kolonisierong hann se sech ärch usjebreit. De Wessenschaff, die sech met dä indojermanesche Sprooche ömdeet on se ungereneen verjlich, heeß Indojermanistik. Att vür 500 Johr sen dä Jelierte Ähnlichkeete zwesche verschiddene europäesche Sprooche opjefalle. Zom Beispill zwesche Lating, Ald-Jriechisch on Deutsch. Paar Wörd kunnt me widdeäkenne on och de Jrammatik wor zom Deel ähnlich. Nemme me doför ens uns Platt (wat jo en Zort Deutsch ess) on dat Lating, wat dä een udde andre vleech en de Schull metjekräje hät: du laachs heeß do tu rides. Op de iërschte Blick jar net esu ähnlich. Ävve me moss schonn e bessje jenaue droplure. Dat du on tu ess jo att ens fass etselve. On bei däm zweite Word sitt me zemendens, dat die allebeids e -s hingendraan krijje (laache wiërd zo du laachs; on ridere wiërd zo tu rides.) Do hät et sech natürlich noch lang net met. En ander Beispill sen"}
{"id": "528010", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Am 10. Dezembe Joohr 2012 ess dës Nommedaachs am Bahnsteich 1 vom Bonne Haupbahnhoff ën Täsch met ëne Bomb udder ëne Bombe-Attrapp jefunge wudde. Ob die Täsch wiërklich hätt explodeere solle, weeß me net jenau, miestendeels wiërd ävve en de Mediën vom versoote Bombe-Anschlaach op de Bonne Haupbahnhoff jesproche. De Generalbundesanwalt hät wäje Terrorverdaach de Fall övvenomme. Een Woch donoh hät de Bönnsche Jenneral-Anzeeje de foljende Informatione övve de Bomb jejovve. Donoh wuerdt zeirsch em McDonald's am Bahnhoff ëne wieße Mann met Vollbaat von ëne Övvewaachungskammera jefilëmp, dä övve de Scholde dat Spoottäschje drooch, wo me hingehär die Bomb dren jefungen hät. Kuert späde wuerdt dat Täschje von ënem schwatze Mann an ëne Sitzbank affjestallt. Zwei Jonge hann et dann opjemat on do Dräht dren jefunge. Noh manche Informatione kom dat, wäll dä Mann et Täschje bem Affstelle opjemat hatt on die zwei dobei die Dräht dodren sore. Op jede Fall hann se dat dann an et Pääsonal jemeld, wodrop de Haupbahnhoff op de Stell evakwiert wuerdt. Noh de Sperrung kome Bombe-Spezialisten eraan, die zeirsch ëns natüerlich de Bomb onschädlich maache sollte. Dozo hann die, wie"}
{"id": "528011", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Luxembuerjesch (äje Bezeechnong Lëtzebuergesch) ess de Nationalsprooch von de Luxembuerje. Et basiert op däm moselfränkesche Dialekk, dä en Luxembuerch tradetionell jeschwad wiërd. 1984 ess et per Jesetz zor National- on Verwaltongssprooch jemat wudde. Ande Verwaltongssprooche sen Huhdeutsch on Franzüsesch. Ensjesammp spreche rond 400.000 Minsche Luxembuerjesch en Luxembuerch on en dä Jrenzjebiete en Deutschland on Belje, dobei sen 50.000 bes 100.000, die't als Frembsprooch jeliehrt hann. Fass all Luxembuerje könne Luxembuerjesch, Huhdeutsch on Franzüsesch, vleech net all drei perfekk, ävve doch öörntlich. All drei kommen och em Alldaach vür. Et Huhdeutsch wiërd vür allem en de Schull on för Zeidonge benutz. Met Franzüsesch hät me op de Ärbeed vill ze donn on et wiërd för ärch offiziëll Aanjeläjenheete jenomme, wie zom Beispill för de Jesetzestexte udde wann de Jrußherzoch en Red hält. Et Kinno udde Theate ess och op Huhdeutsch udde Franzüsesch, ussedäm wiërd natüerlich och vill deutsch on franzüsesch Fäänsinn jeluurt. Jeschrevve wiërd et Luxembuerjesch noch net ësu vill wie die ande zwei Sprooche, ävve dat ess sich am entwickele. Et jit och ën offiziëll Räächschreibong, die att e paar Mol nohjebesset wuerdt. Söns benutze"}
{"id": "528013", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Kirchröatsjer Sjpetsiejalietète is ing serie va plate die durch d'r Kirchröatsjer vasteloavends verain is oesjebraat. 't Zunt in de loof van de joare vunnef dele in dis serie óp d'r maat jekomme. Deel ee oes 1976 is 't mietst bekank en is dan óch sjpieëder nog ing kieër op tseedee oesjebraat. Kirchröatsjer Sjpetsiejalietète: (deel 1, 1976) Orkes: Original Wurmtaler Muzikanten o.l.v. John Quadflieg Hanny Tholen Niek Ploum John Quadflieg Roda-zangers Wurmtaler Dameskoor Willy Scheren Jan Theelen Studio's Munstergeleen Kirchröatsjer vasteloavends-verain"}
{"id": "528014", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Blieërhei (Nederlands: Bleijerheide) is e vieëdel i Kirchroa i Zuud Limburg. Bekank is nor et Jongenspensionaat. Vuur en noa d'r krig woeëdt veul jesjmoekeld oppen Blieërhei. Uvveral lofet de jrens. Durch de Sjlak is veul botter en kaffe jejange. En op de Neuisjtroas worp me de sjmoekelwaar jeweun uvver d'r droad hen went jenne beambte loeret en or houw me ónger d'r weeg jejrave van de eng zie van de Neuisjtroas noa de anger zie. De Neuisjtroas woar enne weeëg dae i de lengte jesjplitst woar. Aa de eng zie wone Duutsje en aa de anger zie wone Blieërheidsje. Doa woar uveral hoere droad jesjpanne en doarum kallet me van \"het ijzeren gordijn\" van Blieërhei. De Hollendsje koel vèlt waarsjieknlik ónger Blieërhei. I jidder jevaal zunt veul miengange, die ónger de hoezer lofe en woavan nor ummer sja óngervónge waedt. Oes dit vieëdel kunt och de harmonie va Kirchroa: Harmonie St. Aemiliaan Bleyerheide Bekank zunt e paar vasteloavendslidsjer wie \"Oh doe leve (sjeve) Nicola, Nicola, sjaf diech dor ee maedsje aa\". En or \"Wasser vang aa tse sjprietse, wasser koom eroes\" uvver de Sprenkbron oppen Blieërhei kent"}
{"id": "528015", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling D'r Beusj is 'n vuërmalig buurtsjap va Kirchroa. Huutserdaags is d'r Beusj jraad ezoeë ópjesjloekt durch de sjtad wie de res va Kirchroa. Mar wat noen Vinkersjtroas heesjt woar vruier d'r Beusj. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528016", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling De Klink is e deel van Nullet en jrenst an de Haam en 't Muucherveld. Vruier jong 't vanaaf de Nullendersjtroas langs e jelender bergop noa de Klink en \"'t Sjootesbergsje\" woa mieëdere kling boerehöfjer en huuzer looge. Aavank van de 60-er joare is alles voetjerese en zunt bongalows jebout. Huu herinnert alling noch de Klinksjtroas an dat jehuch. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528017", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling De Loeët is ing buurt in Kirchroa, Wes-Sjpekhei wao d´r tsol is noa Oche. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528018", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Haander is e vieëdel i Kirchroa in Zuud-Limburg. Oes dit vieëdel kunt och de harmonie Harmonie St. Gregorius Haanrade d'r fussbalverein RKVV Haander Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528020", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling D'r Jaiajaad (Hollesj GaiaZOO, ieëmoals GaiaPark) is 'ne zoo i Kirchroa deë op 23 april 2005 ópjejange is. D'r Jaiajaad is ing dochter van d'r Apenheul oes Apeldoorn. D'r naam sjtamt van de Jaiatheorie oes de modern biolojie, die de janse Eëd as ing orjanisme zuut dat ummer nui tsoate prodoetsiert. Biotope sjpille in dit weltbild ing jrosse rol; doavuur is d'r jaad i-jedeeld i zes 'biotope': Limburg, Europa, d'r toendra, de Amazone, d'r Kongo en Namibië. Doaneve jift 't drei paleontolojiesje aafdelinge: d'r Iestsied, 't Kriet en 't Karboeën, wo me ee paar bieëster hat noajemaad. Dis biotope zint natoerlieg klinger van umvank. D'r opzats is jeräumieg en modern: ze hant vul wille doeë aan 't hail van de bieëster. D'r Jaiajaad is doadurch inne riechtieje park jewoeëde, oane sjpoere van inne aodmoeëdiesje jaad-ópsats en bauw oane kauwe. In d'r Jaiajaad leëve de nieëkste bieëster (mit de biotope tösje höaksjere): Vösje: Sjteur (Toendra) Vujjel Honder: Blauwkeelgoean (Amazone), Chaco Chachalaca (Amazone), Jeerparelhon (Kongo), Korhon (Europa), Mechelse Koekoek (Limburg) Endaartieje: Lankjoas (Limburg), Roeëdnakjoas (Toendra), Roeëdsjouwertaling (Amazone) Sjtorchaartieje: Kouwreijer (Amazone), Roaze Löffeler (Amazone), Roeëje ibis (Amazone) Kroeënekraanaartieje: Europese Kroeënekraan"}
{"id": "528022", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling I Nulled ligke Jroeës- ('t aod deel) en Kling-Nulled (Nederlands: Groot en Klein Nulland) es buurtsjappe van Kirchroa. In Kling Nulled bevingk zich d'r koelsjaad. De harmenie St. Pancratius, oprichter van 't WMC, is heem op Nullet en is opjericht in 1918. De jesjiechte is vasjelaat in 't jubileumboch \"Nullet en zieng harmenie\", oesjejoave in 2008. In 't boch sjteet och de jeschiechte va Nullet mit alle buurte en sjtroasname. D'r voesbalkloeb KVC Oranje. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528023", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Paul Weelen is inne sjriever oes Kirchroa. e Antsaal van zieng bucher zunt oes-joave bij Uitgeverij TIC in de Limburgse Literair Lies. Heë sjrieft al 25 joar. Heë woar hoofdredacteur va Veldeke dat óphool tse besjtoa in 2006. Heë woent in Mastrich. D'r Weëlens Päöl woeët jeboare in Calgary, Canada, mar zieng eldere woare van d'r Beusj (tusje Sjevemet en de Vink) i Kirchroa en jónge doahin tseruk in 1961. Heë jong noa 't Anthonius Doctor College en sjtoederet doanoa Hollendsje lieteratoer, ieësj i Utrecht, doanoa in Zitterd en doanoa werm in Nijmege. Noa zie aafsjtoedere jong heë ee joar noa Brazilië, wail heë ziene vrunk d'r Luiz Oliveira noa wool joa. In 1989 koame ze alletswai tseruk en vónge de oes-jeëverij TIC aa. De LiLiLi, de Limburgse Literaire Lies, tselt al mieë wie zivvenenvóftsieg bucher in versjiedene Limburgse dialekte. Heë maachet 22 joar lank moeziek mit Weerwaas, doanoa óch nog mit Ramsj en Toepjoep. Tseer 2004 maat heë mit d'r Wiel Hamesj moeziek ónger d'r naam Oes De Ef. Tsoeker op de miemele (debuut, 1980) D'r Moelejan Tse"}
{"id": "528024", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Ramsj waor inne band oes Kirchroa. Ramsj maachet popmoeziek noadat Weerwaas alling nog vasteloavendsmoeziek maachet. Mit Paul Weelen, René Quanjel, Thei Hanssen, Reinier Vrouenraats, Ramon Dirks en Sven Derix. Ramsj Sjiekwa"}
{"id": "528025", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Roda JC (voloes: Sjport Verainiejoeng Roda Juliana Combinaatsiejoeën Kirchroa, bij-jenaamd D'r Sjtoots và 't Zuude) is inne Hòllensj-Limburjer foesbalverain oes Kirchroa deë oeskunt in de Ieëredivies. D'r verain is ontsjtànge op d'r 27e joenie 1962 oes ing fusie và Rapid JC en Roda Sjport. Và 1973 aaf sjpilt d'r verein ònaafjebròche in de Ieëredivies. D'r jruëtste erfolg woar 't behoale va de tswaide plaatsj hinger Ajax i 1995 en 't tswai moal jewinne va d'r KNVB-Becher i 1997 en 2000. Vanaaf de oprichting spielde Roda JC op sportpark Kaalhei. D’r officiële naam vuur Kaalhei woar Jemeentleijk Sportpark, ‘t stadion woeët Kaalhei jeneumd umdat dizze wijk kaal woar. In ‘t stadion woar ploats vuur 20.000 toeschouwere, woavà è groet aantal stoanplaatsje. ’t Huidìje stadion va Roda JC hit Parkstad Limburg Stadion en hat ing capaciteit va 19.979 üvverdekte zitploatsje. D’r naam và d’r architect is Jan Dautzenberg. ’t Stadion woëat op déésdig 15 aujoes 200 jeöpend mit ing openingswedstrijd teëje ’t Spaanse Real Zaragoza. (2-2) D’r ietsjte spieler deè ing jool máchet woar d’r Samir Ouindi. De tribunename zunt: noord"}
{"id": "528026", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Ronald \"Ron\" Bilius Weasley, in 't Hollensj Wemel, (1 meëts 1980) is ee personage in J.K. Rowlings höar Harry Potter-bucher. Dit personage is bis noe tsau in alle Harry Potter filme jesjpieëld durch d'r Rupert Grint. D'r Ron zieng tswai bitste vrung op Hogwarts (Zweinstein) zunt d'r Harry Potter en 't Hermione Ganger (Hermelien Griffel). D'r Ron en d'r Harry zient ziech vuur 't ietsjt in 't ietsjte bóch, went d'r Harry perron 9 3/4 zukt; op 't Londens King's Cross Station. Ze deële ing coupé in d'r Hogwarts Express (Zweinsteinexpres). D'r Ron lit d'r Harry kennismaache mit zieng tsaame rat (Scabbers, Schurfie) en d'r Harry deëlt sjnuuts mit d'r Ron. Waarsjauwóng: Heiónger könne details van d'r aafloop van de jesjiechte sjtoan. Alle personages in de bucher neume 'm ¨Ron¨, mit oetzondering van 't Luna Lovegood (Loena Leeflang) dat 'm ummer ¨Ronald¨ neumt, en d'r Ron zie ex-vrundinsje, 't Lavender Brown (Belinda Broom), dat 'm ummer \"Won-Won\" (in de Nederlandsje uvverzetsoeng ¨Ronnieponnie¨) neumt. D'r Ron is d'r zoon van d'r Arthur en 't Molly Weasly (Wemel), en d'r broor"}
{"id": "528027", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Sjang Habets woar zie laeve lank psychiater. Hae sjrief in 't Oeësjbiks, mer laeft in Goirle. In 2005 versjeen van häöm Reubemich (LiLiLi 45), eine roman euver 't dörp van zien jeug."}
{"id": "528028", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Sjevemet is e vruier Dörp, noe e vieëdel, i jen jemingde Kirchroa i Zuud-Limburg. D'r naam zou kómme van 't Latiense cavatum montem, dat betseesjent \"berg mit sjtiel hellinge die (hei) aafdale nao enne haole weeg of grach\". Op Sjevemet ligke ca. 1.000 hoezer. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528029", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Terwinsele (Nederlands: Terwinselen) weëd och wal D'r Sjtaat jeneumd en is ing vieëdel in de jemingde Kirchroa. In Terwinsele loog de sjtaatskoel Wilhelmina, de aodste en klingste van alle sjtaatskoele. Bis 1969 woar de koel de jroeëtste werkjeëver óp d'r Sjtaat. I 1939 is in Terwinsele d'r Botaniesje Jaad Kirchroa aajelaat, jejründ op d'r Engelsje landsjapsjaat. De kirch van Terwinsele is i 1921 jebouwd noa ontwerp va architect Hubert van Groenendael. I 1939 is noa ernse koelsja, woabei koepele verrammeneert woëtte, nui jebunger aajebraad. I 1950 is d'r boam vernuit, en i 1970 hant ze d'r altoarboam jeënderd. Jesjiechte van Terwinsele Terwinsele bij KGV"}
{"id": "528030", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) D'r Mathijs Albertus (Tij) Kools (Deurne, 21 meëts 1937) es 'ne Nederlandse sjriever en publicist oes Veghel (Broaband). Heë is ópjewase i Deurne. Heë is bekankd jewoeëde durch versjiede publikatiejoeëne uvver feëlere va de jemingde Deurne."}
{"id": "528031", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Weerwaas woar inne sjlajerband oes Kirchroa. 't Besjtóng ieësj oes d'r Jochem Amkreutz, d'r Wiel Hamers, d'r René Schillings, d'r Paul Weelen en d'r Tei Hanssen. Durch de joare heer maachete zie popmoeziek in 't plat (2 plate: de jrus oes Kirchroa en Kinger van 't vrugjoar) mar miesjete dat al jauw mit vasteloavendsmoeziek: Falederalde Löares-je, In de Büt, Wits te wat vier dunt? Vier junt en Vuur de joeks, de sjpas en 't plezeer heesje hön bekankde lidsjere. Noaderhanks dónge óch mit: Luc Wiertz, Bart-Jan Bartholomeus en Luiz Oliveira. In 2003 maachete ze de letste CD: Adieë wa. Weerwaas Jans jroeës jewietter Ing keëts in d'r duuster"}
{"id": "528032", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Wim Heijmans (1947) woent en sjrieft i Kirchroa en in 't Kirchröadsj. Heë sjrieft vöal vuur toneel mar óch vuur Veldeke. Heë woeët jeboare in 't vieëdel de Hoots en woeënet doa bis 1977, wie heë noa Haander verhoezet. Heë is sjoeëlmeester. Heijmans hat tswai moal d'r Jroeës-Limburgse Veldeke-literatuurpries krèje (1999 en 2002). Heë hat tekste jesjrève vuur ónger angere 't Nicol van Weert-Deitz, Nicol Offermans, Joyce Ploum, d'r Rik Vodeb, Frans Knauf, 't Famillieë-koer Blijde Boodschap, 't Volkstoneel, Excelsior, Café-Tiejater Kriek, de Basissjoeële De Blijde Boodschap, De Veldblom en D'r Blokkenberg. Heë wirket doabij tsezame mit de komponiste Jo Handels, Wiel Hamers, Patrick de Groot, Harrie Brouwers, Harrie Pantus en John Jeninga. Uvver klone, sjteremeëdjer en anger lü (jesjiechtens, deel 42 van de LiLiLi): de naat van de blauw klone sjtille sjtee (Veldeke Lieteratoer-pries 1999) herfsreën óp ’t maïsveld sjtoafe tèsj (Veldeke Lieteratoer-pries 2002) jeronne sjrai ’t Stella Tannenbaum de jroeëse oerekinger wiesse moer Em Wim Heijmans sing Websigg"}
{"id": "528034", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Als Middelfränkesche Sprooche deet me zesammen et Ripoarisch on et Moselfränkesch bezeechne. Se wääde von de deutsche Dialekkwessenschaff als en eng verwandt Jrupp verstande. Dä wichtiste Ungescheed zweschen innen ess et Foljende: Wann irjends em Ripoarisch -rp udde -lp- vürkütt, dann hann de Moselfränkesche Dialekte do die Kläng -rf- on -lf. Zom Beispill sät me anstatt Dörp, Hölp do unge Dörf, Hölf. Von de Dialekkwessenschaff wör dat all alles. Natüerlich jit et von Dörp ze Dörp noch mieh Ungescheed."}
{"id": "528039", "contents": "Dit artikel is gesjrieëve op't Kirchröadsj (Artikel gesjrieëve op't Kirchröadsj) en sjteët i jen Hollesje sjpelling (Siede i jen Hollesje sjpelling) Hydrofoob is ing benaming vuur ing sjtof dee bang is vuur wasser."}
{"id": "528041", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ääzezupp ess en deck Zupp udde Duerjeneen us Ääze on Erpele. Miestendeels ess och Fleesch dren, Wuesch on ande Jemöös. Ääzezupp ess e bellich Esse, wat me jood wärm hale kann on wat trotzdäm jood schmeck. Doröm wiërd se off jemat on aanjebudde, wo vill Lügg zesamme esse, zom Beispill op ene Veranstaltong, en de Kantien udde bem Miletär. Am beste schmeck se natüerlich, wann se däheem jekoch ess. Hüggzedaach fingk me Ääzezupp och fäädich jemat us de Dos. De sujenannte Ääzewuesch (Erbswurst) wor sujar em 19. Johrhondet et iëschte Fäädichjerich övvehaup. Besondes jään deht me Ääzezupp em Rhingland esse. Do ess se su belieb, dat mer ehr schunn Leedche jewidmet hät. Do heeß et zom Beispill: Erbsensuppe ist ein Essen, das wohl jedem schmeckt. / Dreimal hoch noch heut dem Manne, der sie hat entdeckt! (Dat dat ene Mann wor, dä de Ääzezupp entdeck hät, darv doch bezweivelt wääde. Ävve su sen evvens de Männe: Koche welle se net, ävve de Jerichte erfunge, dat hann se...)"}
{"id": "528048", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Dialekte en Noordrhing-Wessfale sen die tradetionell em Land jeschwaadte Sprooche. Se jehüre bei janz verschidde Dialekkjruppe on sen ärch ungescheedlich. Su wie ensjesammp en de noordrhing-wessfälesche Kultur sitt mer och en dä Dialekte ën relativ klor Zweideelong en ene rheinesche on ene wessfälesche Deel. De mieste Dialekte wääde bei uns em Land Platt jenannt. De Dialekte loßen sich en drei jruß Jruppe endeele: et Neddersächsesch (wo och dat noorddeutsch Platt beijehüürt), et Meddeldeutsch (wat sing engere Verwandtschaff mieh nohm Süde hät) on dozweschen et Nedderfränkesch (wat zimmich eng mem Hollängsch verwandt es). En dä drei Jruppe jitt et dann Ungejruppe, wovon ävve manche nur janz am Rand vom Land vürkumme udde nur e klee Jebiet usmaache. Dat jrüüßte eenzele Platt es et Wessfälesch. Dat bedeck su e jruß Jebiet, dat me do noch net wirklich von eenem Dialekk spreche kann, sondern noch widde Ungejruppe finge moss. Dä zweitjrüüßte on wohrscheinlich bekanntste Dialekk es uns Ripoaresch Platt janz em Süd-Weste. Em letzte Schritt deele sich die Ungejruppe dann op en de Dialekte von Städt, Dörpe udde Landstrich. Do sen die Ungescheed dann miestendeels nemmieh su jruß"}
{"id": "528078", "contents": "Esse un Drinke em Rhingland as List"}
{"id": "528110", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) E Rieseradd es ën Kirmes-Attraktioon. Et es e jruß Radd, wat sich erömdrieht on wo Jondele draan fassjemat sen. Do könne Minsche dren sitze on sich elangsdriehe loße. Et Rieseradd wuerd am Engk vom 19. Johrhondet äfunge vom George Ferris, enem amerikaneschen Inschenör. Op Englisch sät me doröm och hüggzedaach noch Ferris wheel doför. Ieh dat äächte Rieserädde met Maschine äfunge wore, hatt me ävve att Konstruktioone, die met Muselkraff jetroke wuerdte. Die jov et att em 17. Johrhondet en de Türkei. Natürlich kunnt me se net ze jruß baue, söns wör et ze schwähr jewäs, se en Jang ze brenge. De mieste modääne Rieserädde sen transpoortierbar on wääde von Kirmes ze Kirmes metjenomme. Et jit ävve och ën Rötsch Rieserädde, die op eenem Plaz fass stohn. Zom Beispill: Et Rieseradd em Prater von Wien, e berühmp Symbol von de Stadt. Et es onjefähr 65m huh. Von do bovve kritt mer ën eenzichaardich Sich övve Wien on me kann sujar dodren hierode. Et Rieseradd von London, jenannt London Eye (\"et Ooch von London\"). Et es 133m huh on wuerd 1999 em Opdraach von British Airways jebaut."}
{"id": "528122", "contents": "Dä Flochhaven Kölle/Bonn \"Konrad Adenauer\" es ene internationale Väkäähsflochhave zwesche Kölle und Bonn. En de Luffahrt säät mer och \"EDDK\" (ICAO) oder \"CGN\" (IATA). Dat bruch oos äwwer in der meijste Fäll nit zem Enteresseere. Dä Flochhave lich fuffzen Killometer Söd-Össlisch vun Kölle un 26 Killometer vun Bonn wech. Hä es dat Drähkreujz för de FedEX, de UPS un de jünstije Flochjesellschaff Germanwings. Jemääße an der Paßßaşierzalle es et de sächsjrüsste Flochhave en Deutschland. Dä Flochhave Kölle/Bonn wor eine dä winnije Landeställe för et Späisschuttel usserhalv vun der vereinischte Staate."}
{"id": "528123", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Serge Tonnar, jebore de 3. Febrowar 1970 en Luxembuerch-Stadt, ess ene luxemburjesche Sänge, dä op Luxemburjesch singk. Sir sind Peter Lonergan, und James Roche. E jehüürt hüggzedaach zo dä beste luxemburjesche Mussiker, wann e net vleich sujar dä Besten ess (emme jemessen am Publikumserfolëch). Doför moss me allerdings wesse: En Luxemburch ess et jenau ömjekiehrt wie hee em Rhingland: Em Alldaach schwad jede Luxemburjesch, ävve luxemburjesch Mussik jit et net vill. Während jo hee de platt Mussek jruß Verbreitong hät, ävver em Alldaach emme mieh Huhdeutsch jeschwad wiërd. Jedenfalls, de Serge Tonnar ess eene, dä luxemburjesch Mussik noh vüre brenge well. On dat klapp em och. 2011 hät e sing drette Album Klasseklon erusjebrat, wo en Rötsch Hits drop sen. Vür allem dat Leed Belsch Plaasch (\"Beljesche Strand\") hät et de Lügg aanjedonn (obwohl de Serge Tonnar sät, hä künnt et att ni' mieh hüre...) Do verzällt e dovon, dat e alles hinge sich löt on noh Belje an et Mär fährt. Ävve wa'me Ripoaresch kann on em beste Fall noch e bessje Franzüsesch, do versteht me att dat mieste vun däm, wat e do"}
{"id": "528135", "contents": "Ön Ketsch kann ön Blötsch se. Ön Ketsch kann ön Ketsch (Opß) se."}
{"id": "528141", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Karlspriiß weed jeddes Joohr van d Stadt Oche an Lüüh vorjävve, di dörch jät Besongisch en d EU opjevalle send. Dor Priißträjer kitt nät mä ön Medallich met öt Beld van Karl dr Jrüüße. Och 5000 € kann hä sisch en d Teisch steeche. Ävver öm dat Jeld jeet öt d Lüüh dabei net. Öt es ön jruuße Iihr, dr Karlspriis z kriie. Ängs 1949 entscheede ö paar bökannde Öscher, dat öt dä Priiß zokönftich jävve sold un dat hand di dörchjösatze. Dr Naam kütt va Karl dr Jruuße, da dä als enne van d Ischte Europa zsamme jebraat hott. Dörch häm solld ön Bröck tösche d Vorjangeheed un d Zukunft jeschlaare wääde. Jäddes Joohr öm Kristi Himmelvaard weed dr Priiß vorjävve. 2020 – Klaus Johannis 2019 – António Guterres 2018 – Emmanuel Macron 2017 – Timothy Garton Ash 2016 – Franziskus 2015 – Martin Schulz 2014 – Herman Van Rompuy 2013 – Dalia Grybauskaitė 2012 – Wolfgang Schäuble 2011 – Jean-Claude Trichet 2010 – Donald Tusk 2009 – Andrea Riccardi 2008 – Angela Merkel 2007"}
{"id": "528159", "contents": "Röttsche (amplisch: Röttgen) es e Veedel von Bonn un litt em Weste vun Bad Jodesbersch."}
{"id": "528190", "contents": "Der Hellije Mann von Wissersheem is en fiktive Person, welche ens öfte von Minsche jebruch wid, die net saage wulle, wer anjeroofe oder geklinelt hätt."}
{"id": "528192", "contents": "De militärisch Sendestation vun Pierre-sur-Haute es en hondertzwanzich Morjen (drissich Hektar) jruß Anlaach en Frankreich, die füür dä Funkverkehr vum Kommiss in Frankreich und dä NATO jenutz weed. De Station hät singe Name vun däm Bersch Pierre-sur-Haute (1631 m huh), op däm se steht, wat jenau op der Jrenz vun de französische Rejione Auvergne und Rhone-Alpes is. De Station weed deils och vun zivile Stelle jenutz. De Station wood em Johr 1913 opjemaat, für ene optische Telejraf, wat äwwer e janz kleen Anlach wor mit nur winnisch Personal. Em Kaale Kreech hät die NATO beim fränzösische Staat aanjefrach, ob se nit bei ihrem Projek ACE High mitarbeide will. Dat es en Funknetz vun letztlich 82 Statione vum Nordkap in Norweje bes in de Türkei, wat uch dann noch funkzioniere sullt, wänn et bei nem Atomkrieg de Kurzwelle nit mieh donn. 1961 wood die Station dann jebaut. 1988 hät die NATO dat ACE High usser Betrieb jesatz, ävver dä fränzosische Kommiss kunnt die Station für angere Saache bruche, für alle Dinge vüür de Luffflott. Se hätt jetz uch en Radar. Ene jruße Deil vun der Station is ungerirdisch und stärk jeje ABC-Waffe geschötz. En de französische Wikkipedija jov et sick 2009"}
{"id": "528204", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Einhard (* öm 770 ä Maingau; † am 14. Määz 840 em Kluster va Seligenstadt) woch önö Jeliirde us Franke. Hä vorstäng jätt va Konst un schreev Böch. Si bekannstde woch Vita Karoli Magni, dat öt Lääve va Karl dr Jruuße beschriivd. Einhard troon en d Schoon va singe Liihrer Alkuin, leide d Hoffschüll va Karl dr Jruuße un joov och Ludwig dr Fromme Rotschläch. Zosätzlich hod hä huch Poste a Klüstich, di va Jent övver Maastricht bes no Paris reichde. Einhard wood en d ischde Joohre im Kluster va Fulda ertrocke. Dr Apt scheckde häm no d Hoffschüll, wo hä op Karl dr Jruuße troff. Önö jruuße Deel va di Baute, die Karl opstelle leed, stammde us d Vähr va Einhard. Dozo jehood och dr Dom va Oche. Mo nämmd a, dat Einhard beij völl van d Belder dr Venger em Spell hod. Einhard reisde döck met Karl. Su vorschloch öt häm och no Rom. Em Joohr 836 storv Einhards Vrau Imma. Nävver d Vita Karoli Magni stammd och d Translatio et Miracula SS Marcellini et"}
{"id": "528209", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Vita Karoli Magni es ö Boch, dat Einhard em 9. Jahrhondöt övver öt Lääve va Karl dr Jruuße jeschrävve had. Dat ä Lating vorfassde Werk errechde at ä sing Zitt Opsehe. Öt Boch vängd domet a, dat Einhard schriivd, wisu hä dat alles opschriivd. Dono jeehd hä op d Övverjangszitt, di d Franke dörchläävde. Dr jrützde Deel ömfassd ävver öt Lääve va Karl dr Jruuße, sing Kreschzöch, sing Bouwte un dat, watt hä jäje sing Feinde un vöör sing Vrönde däng. D Vita Karoli Magni ä Lating D Vita Karoli Magni ä Änglisch"}
{"id": "528213", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alkuin, (* 735 ä York, + 19. Mai 804 ä Tours) woch önö Jeliihrde un Rotjävver va Karl dr Jruuße. Alkuin woch ä Kengk us ön Adelsfamelisch un stammde us Yorkshire. Hä jäng do no d Schüll un leide spiir d Domschüll va York. Em Joohr 781 troff Alkuin ä Parma Karl dr Jruuße un wood va häm äjelahne, no d Hoffschüll va Oche z komme, di hä van öt Joohr 782 a övvernomm. Seijd Alkuin no Oche koom, wood hä Rotjävver va Karl dr Jruuße un hod dodörch Äfloss op däm sing Politik suwi op d Kerchvrore. Tösche 789 un 793 reisde hä ö paar Mol no Ängland. 796 jäng Alkuin van dr Hoff va Oche vott un wood dörch Karl dr Jruuße zm Abt va Saint-Martin de Tours ernannd. Önö Jrond ka se, dat Alkuin sich jäje dr Sachsekresch ussproch. Övver Alkuin"}
{"id": "528216", "contents": "{{†| Alkuin weed em Joohr 804 jeboore."}
{"id": "528223", "contents": "Kasbach (ma sääht uch Kasbisch oder Käsbaach) is en kleen Dörpsche tirek am Rhing op de schääl sick jejenüver vun Remare. Het liescht zwische de Städtsche Erpel un Linz im Noorde vum Kreis Nöüjwitt. Et hätt unjefähr 600 Lück, die do wunne donn. Dat ääste Mo, datt ma watt vun Kasbach jehört hät, wo em Joor 883. Die Jemeinde hätt sing Noome vum jleichnamijen Kasbach, der vum Meedelalder bis hück die Jrenze zwischen dem Erzbistum Kölle und dem Erzbistum Trier is. Seit dem ersten Jannewar 1973 sin de kasbacher Lück in einer Jemeinde mit Ohlenberg zesammejeschlosse."}
{"id": "528228", "contents": "Kasbach tauchd öt ischde Mol en d au Bösch op."}
{"id": "528230", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vossem es ö kleen Dörp em Kreiß Heinsberch. Am 31. Määz 2013 wonnde do 68 Persune. Vossem jehüüd zo d Jemeende Jerderoth. Wasseberch, d näkßd jrüßere Stadt, litt mä 5 km vott. D Hüüser va Vossem stönd noh beij öt vreuere Flochveld Welderoth, dä van d änglische Loftwaff jenotzd wood. En d ald Böch us öt Joohr 1354 tauchd dr Namm öt ischde Mol op, damols noch onger dr Naam Voishem. 1460 sproch mo va Voyssem, watt sich va voss (= dr Fuchs) aavleide. Am 6. Juni 1673 schlosse dr Könnig va Frankreich un dr Kurvöch va Brandeburch-Preuße ä Vossem dr Vortrach va Vossem. Wä no Vossem kütt, soll önö Bleck op ö ald Wächkrütz us öt Joohr 1888 werpe, dat vöör ö Huuß stehd."}
{"id": "528240", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Georg Karl Emil Petri (* 3. Aprel 1852 ä Buchsweiler; † 11. Dezember 1918 ä Kehl) woch önö Räätsvordriiner, Staatssekretär suwi ö Metjlett von der Dütsche Reichdsdach. No si Studium ä Heidelberch un Straßburch wood hä em Joohr 1879 Räätsvordriiner: Usserdäm woch hä Metjlett va ongerscheedliche Ussschöss.van dr Bezirksdach. Nodäm dr Aavjeordnete Jaques Kablé jestorve woch, wood önö Ersatz vöör sing Positiun als Aavjeordnete van dr Reichsdach jesood. Hä jewonn d Waahl un trock vöör dr Waahlkreis 8 en dr Dütsche Reichsdach en, ön Positiun, di hä bes zum Joohr 1893 bekleede. 1892 kräät Petri önö jooe Poste beij dr Straßburjer Kommunialkreditbank un wood 1898 Ongerstaatssekretär suwi Vörstand van d Ministeralaavteilung vöör öt Räät un d Kultur ä Elsaß-Lothringe. 1914 beleidichde hä önö angere ösu, dat hä zm Röcktrett jezwonge wood. Specht, Fritz / Schwabe, Paul: Die Reichstagswahlen von 1867 bis 1903. Eine Statistik der Reichstagswahlen nebst den Programmen der Parteien und einem Verzeichnis der gewählten Abgeordneten. 2. Aufl. Berlin: Verlag Carl Heymann, 1904, S. 300f; ä Huchdütsch)"}
{"id": "528247", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Port Moresby Stock Exchange heechd d jrützde Börs ä Papua-Neujuinea. Sö läuvd ä Port Moresby un wood em Joohr 1999 jejründ. Hörö Naam weed met „POMSoX“ aavjekürzd. Em Joohr 1994 beschloss d Rejiirung va Papua-Neujuinea ön eeje Börs op z maache. Öt Fenanzeere wood d Zentralbank övverdraare. Nodäm 1997 dat van d Räätsvordriinere dörch dr Companies and Securities Act aavjesäähnd woode woch, jäng öt am 28. Aprel 1999 loss. D POMSoX es no vorwandt met d Australian Stock Exchange. Ängß 2009 woode, beij önö Jesamtömsatz va 75 Mio. Kina, watt onjevähr 20 Million Euro entsprechd, 20 Firme an d Börs jehandeld. Dö jrützde woch dobeij Oil Search met Setz ä Port Moresby. Övver d Börs]"}
{"id": "528249", "contents": "Wuppertal is inge Schtatt in Noodrhing-Wäßßfaale met 342.570 Enwohner (2011). Et is de jrößte Schtatt em Berjische und läät an de Wopper. Hee jitt et de Schwebebahn. Metterfonge hätt die der Eujen Langen, der de Kölsche Zockerfabricke jejründet hätt. Zensus 2011 https://web.archive.org/web/20130619234539/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss · Kriiß Vierse · Kriiß Wesel Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter · Kreis Kleve · Stadt Kölle · Stadt Krefeld · Stadt Leverkusen · Kreis Lippe · Märkischer Kreis · Kreis Mettmann · Kreis Minden-Lübbecke · Stadt Jlabbach · Stadt"}
{"id": "528256", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Canticum (op Huchdütsch Jesang) es önö jesonge Jebettstext us d Bibel (Au un neu Testament), dä ävver net us öt Boch von d Psalme stammd. Beij Cantica jehd öt wi beij d Psalme doröm, Jott z lobe un Dank z saare. Ävver och Bedde, Truur un Vreud weed dorä usjedröckt. Karlheinrich Hodes: Der gregorianische Choral. Eine Einführung. Bernardus-Verlag Langwaden 1992, 4. Aufl. ISBN 3-9802153-2-6"}
{"id": "528257", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Instituto Federal da Bahia es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Salvador un domet en dr Staat Bahia, Brasilie. 8874 Studente mööhe sisch he aav. Övver d Uni"}
{"id": "528261", "contents": "Paramore wooh en Bänd uß d USA. Hayley Williams - Lead Vocal (2004-now) Jeremy Davis - Bass (2005-now) Taylor York - Lead Guitar (2010-now), Rhythm Guitar (2007-now) All We Know Is Falling (2005) Riot! (2007) Brand New Eyes (2009) Paramore (album) (2013) After Laughter (2017) This Is Why (2023) Dä Bänd ier Websigg"}
{"id": "528262", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ävangjellische Kerch op dr Zwiivöll, op Huchdütsch weed och van d Evangelische Kirche zu Zweifall jesproche, es en va zwei Kerche op dr Zwiivöll. D Kerch stammd us öt Joohr 1683. Dat Jeld zm bouwe wood en d Jemeende jesammeld. Zösamme koome 338 Reichsdaler. Zosätzlich wood nochIiser, Stehn jesammeld, va d onbezahlde Arbeedstonde janett z spräche. D Kerch wood us Brochstee jebouwd. Sö had ön Längde va knapp 20 m. Op dr Schlossstee övver öt Portal stehd d Joohreszahl 1683. Zosätzlich drätt d Stee dä Schreffzoch: „Dr Häär säähn un behöd dinge Uss- un Äjang va nu a bes en Iiwichkeet.“ Us d Bibel stammd dä Satz: „Joddes Wood bliid iwich“. Wä en d Kerch ätreend, valle d Jraavplaate va dr Reitmeester Hilger Zülpich en öt Oohr. Di loore vreuer en dr Meddeljang, woode ävver beij dr Ömbouw em Joohr 2000/2001 an d Wand jestald. Önö angere Bleckvang es dr Altar, dä vreuer us Holz woch, ävver em Joohr 1910 dörch ene us Marmor ersatze. Dr damalije Pastur Berninghaus schekde däm d Jemeende zo sing Selverhuchzitt,"}
{"id": "528263", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Met Brochstee bezeechned mo önö Stee, dä Aavbroch van önö jrüßere Stee dostelld. Döck entstehd dä dörch öt Vorwittere va Steen, beij dönö Wasser ä Rille en dr Stee träckd, em Wengkter vrüssd un dann dä Stee ussöreerissd. Dobeij entstönd Stöcker, di mo als Brochstee bezeechnet. Döck reichd dä op di Aart un Wiiß entstange Stee ävver net us un öt es nüdich, Brochstee sälvs z maache. Jruuße Stehen wäde dobeij jebroche un behouwe."}
{"id": "528265", "contents": "D Ävangjellische Kerch op dr Zwiivöll weed jebouwd."}
{"id": "528268", "contents": "Det Pütterken is en kleen Händche von em kleene Kind."}
{"id": "528269", "contents": "Ceylon es en Projrammeerschprooch uß dä Ferma Red Hat. Se wood em Johr 2011 et eets öffentesch bekannt. Se sull ene Opvolljer för de objäk-orijänteerte Projrammeerschprooch Java wääde. En Ceylon jeschrevve Projramme bruche en vichtoäle Java-Maschiin öm drop ze loufe. Et Sümbohl un Maskotsche för Ceylon es ene schtilliseerte brunge endesche Ollivant."}
{"id": "528276", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) John Cale (* 9. Määz 1942 ä Garnant, Wales) es önö Musikker us Ängland. Hä jehood zo d Bänd The Velvet Underground, wo hä ävver 1968 ophood un alleen spellde. Cale studeerde ä London Musikk. 1963 erheld hä ö Leonhard-Bernstein-Stipendium un studeerde a d Berkshire Musikkschöll Klavier un Vilin. Nodäm hä ä New York met bekannde Musikker zösammespelld, maade Cale 1965 d Bänd The Velvet Underground op. 1968 hood hä beij d Bänd op un made alleen Musikk; zm Deel bejleide hä och anger Musikker met ön Bänd. D ischde Soloplaat entstäng em Joohr 1970."}
{"id": "528282", "contents": "Aliaa Magda Elmahdy (* 1991 es ön us Äjypt stammende Bloggerin, Vrauenräterin, Vejanerin un net a Jott jlövende Vrau. Sö jehüd zo d Jurendbewäjung van dr 6. Aprel. Aliaa studeerde Filmwesseschafte un läävd ä Schwede. Sö wood dodörch bekannd, dat sö em November 2011 ä hörö Blog ö Sölvsbeldnes zeechde, op dat sö bes op d Söck und ruh Schoon nakß z see woch. Dat Beld stald janz Äjypte op dr Kopp, weil öt jäje d Konventiune van öt Land vorstoss. Mo drohde Aliaa Magda Elmahdy domet sö ömzöbrenge. Op d janze Welt ongerstötzde Feministinne d Vrau. Em Joohr 2011 entscheed sö sisch, net mi no Äjypte zöröckzöreise un ä Schwede z bliive. Sö werkde met d Vrauerätsjrupp FEMEN zösamme. Su demonstreerde sö nakß vöör d Botschaff va Äjypte jäje Religiun. Commons: Aliaa Magda Elmahdy – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Aliaa Elmahdys Blog Sara Mourad: The Naked Bodies of Alia. In: Jadaliyya. 1. Januar 2013 Sara Emiline Abu Ghazal: Who Is Afraid of Alia’s Nudity? In: Sawt al Niswa. A Feminist Webspace. 18. November 2011"}
{"id": "528294", "contents": "D Helaba es ön Jruußbank met Setz ä Frankfurt. S es d Zentralbank vöör dr Staat Hesse un Thüringe. Di en d janze Wält tätije Bank jehüüd zo d jrützte Banken va Dütschland. Eejedömmer van d Bank es ön Holding, di dr Staat Hessen un Thüringe un önnö Bankevorbond jehüüd. D Siij van d Helaba"}
{"id": "528312", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mao Zedong (* 26. Dezember 1893 in Shaoshan; † 9. September 1976 ä Peking) woch dr Vörsetzende va d kommunistische Partei va China. Usserdäm hod hä dr Vörsetz van d zentrale Volksrejiirung un woch Staatspräsident va China. No häm wood d politische Bewäjung Maoismus jenannd. Mao Zedong, dä döck mä Mao jenannd weed, woch enne van d bekanndste Politiker van öt 20. Jahrhondöt. Mao wood am 26. Dezember 1893 als äldste Jong van ön Burefamelisch ä Zentralchina jeboore. Dat Dörp, ä däm hä läävde, woch ösu aavjescheede, dat hä va dat, wat en dr Rest va d Welt aavjäng, nüüß metbekoom. Hä besood d Schüll em Huuß va singe Liihrer, wobeij hä dobeij mä uswendisch liihrde, wat Konfizius jeliihrd hod. Dobeij hod hä opjrond va singe Deckkopp döck Kniiß met angere. Nodäm hä d Meddelschüll ä Changsha besood, vong hä a, sich vöör Politik z interesseere. Hä holde flott op, wat hä en sing ischde Joohre vorpaaßd hod. Sing ischde Opsätz entstänge. Öt zeechde sisch flott, dat hä zo önö Rebell wood. Su schnett hä d Lüüh"}
{"id": "528313", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Yáng Kāihuì (* 1901; † 14. November 1930) woch tösche 1920 un 1927 d zweide Vrau va Mao Zedong. Yang Kaihui stammde us öt Dörp Bancang, dat en d Provinz Hunan litt. Sö woch d Doohter va Yang Changji, dr Övvischde van d Huchschüll. Hä woch Maos Leevlingsliihrer ä sing Studiezitt. Yang Kaihui trohn em Joohr 1921 d chinesische Kommuniste beij un wood 1930 van dr Kuomintang ömjebraad."}
{"id": "528315", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Luo Yigu (* 20. Oktober 1889; 1. Februar 1910) woch d ischde Vrau va Mao Zedong un met häm tösche 1908 un 1910 vorhiirod. Sö koom us d Jäjend öm Shaoshan, Hunan em Süde va China. Luo Yigu woch öm 7 Ecke met Mao vorwandt. Luo Yigu kutt sisch Mao net ussöcke, hörö un Mao’s Papp hodde di Hiirot aavjesproche, als sö beede noch Kenger woore. Öt stald sisch spiir öruss, dat sö sisch ni jrön woore un Mao net met hör zösammelääve wohl. Em Joohr 1910 storv sö a Dörchvall. No Luo Yigu hiirod Mao Yáng Kāihuì, He Zizhen un Jiang Qing. Luo Yigu, hörö Naam övversatze bedüd „Ischde Doohter“, wood als Kengk va Luo Helou jeboore, dä ö hell Köppche woch un als Buur läävde. Sö läävde en ön jruuße Famelisch met 5 Bröhr un 5 Schwestere, va dönö ävver mä 3 övverläävde. Mao Zedong liihrde Luo Yigu a dä Dach kenne, a däm dr Huchzittsvordrach ongerschrävve wood. Häm jeveel dat Mädche ävver net. Mao hod ö Öjelche op sing Kusin Wang Shigu jeworpe. Ön"}
{"id": "528317", "contents": "Luo Yigu stervd em Joohr 1910."}
{"id": "528318", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Queen woch en Bänd us Englandtt. Freddie Mercury(1946-1991) Brian May Roger Taylor John Deacon Queen (1973) Queen II (1974) Sheer Heart Attack (1974) A Night at the Opera (1975) A Day at the Races (1976) News of the World (1977) Jazz (1978) The Game (1980) Flash Gordon (1980) Hot Space (1982) The Works (1984) A Kind of Magic (1986) The Miracle (1989) Innuendo (1991) Made in Heaven (1995)"}
{"id": "528329", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Judy Garland (* 10. Juni 1922 ä Minnesota; † 22. Juni 1969 ä London) es ön Schauspellerin un Sängerin us d USA. Et Judy Garland hät aan de foljende Spillfilme metjewerrek: 1929 - The Big Revue 1929 - A Holiday in Storyland 1929 - The Wedding of Jack and Jill 1929 - Bubbles 1935 - La Fiesta de Santa Barbara 1936 - Every Sunday 1936 - Pigskin Parade 1937 - Broadway Melody of 1938 1937 - Thoroughbreds Don't Cry 1937 - Silent Night 1938 - Everybody Sing 1938 - Love Finds Andy Hardy 1938 - Listen, Darling 1939 - The Wizard of Oz 1939 - Babes in Arms 1940 - If I Forget You 1940 - Andy Hardy Meets Debutante 1940 - Strike Up the Band 1940 - Little Nellie Kelly 1941 - Ziegfeld Girl 1941 - Life Begins for Andy Hardy 1941 - Babes on Broadway 1941 - We Must Have Music 1942 - For Me and My Gal 1943 - Presenting Lily Mars 1943 - Girl Crazy 1943 - Thousands Cheer 1944 - Meet Me"}
{"id": "528331", "contents": "Der zehnte Juuni. {{*| Judy Garland wood em Joohr 1922 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528364", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ella Endlich (* 18. Juni 1984 ä Weimar; eejentlich: Jacqueline Zebisch) es ön dütsche Sängerin. D ischde Erfolje onger dr Naam Junia stamme us d 90er Joohre. Ella trock em Alder va 5 Joohr met hör Mamm no Weimar, wo hörö Papp läävde. Em Joohr 1994 vong sö met öt Sänge a. Op VIVA enstonge ischde Videoopnahme. Am 18. Juni 1998 ongerzeechnede Ella hörö ischde Plaatevordrach. Dä Juni, ä däm dä Vordrach ongerschrävve wood, woch dr Jrond, wiesu Ella sisch dä Könstlernaam Junia joov. 1999 entstäng d ischde Plaat, di jau op d 12. Platsch en d Charts vöörrröckde. Dat fluppde ävver dono net mi. All di Plaate, di dono koome, leeve schläter. Nävver öt Plaateopnämme studiirde Ella öt Fach Musical. Spiir vorsood sö sich an d Musikkhuchschüll ä Münsche. Rolle ä ongerscheedliche Musicals un Theaterstöcker veele vör hör dodörch aav. Öt bree Volk wood Ella Endlich dörch öt Lädche „Küss mich, halt mich, lieb mich“ bekannd. Op Ripuarisch wööd mo dat met „Jävv mich ö Bützsche, nämm misch en dr Ärm, ha mich leev“ övversätze. Domet"}
{"id": "528365", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Charlotte Rampling es ön englische Schauspellerin. Charlotte, dö Doohter von ön Mölerin und önö Meletär besood Schülle ä Frankreich un Ängland. Kott dono wood sö Model. Dat maade hör ävver kenn jruße Vreud, un sö wäßelnde no d Schauspellschüll. No ö paar kleen Rolle fluppde öt dobeij janz jott, un sö wood övver d Jrenze va Ängland örövver bekannd. Bald lande sö ä Italie, wo sö joo Filme wie zm Beispell „Der Nachtportier“, dä dö Lüüh dozo braad, op d Barrikade z jo. Dörch dä Film bekannd, koome Regisseure wie Woody Allen övv Alan Parker op hör zo un boone Rolle an. En d 70er Joohre leed sö sisch ä Frankreich neer un hiirode 1978 Jean Michel Jarre, önö Musikker. Va däm leed sö sich ävver 1996 scheede. Us di Ehe stamme 2 Söhn. Em Joohr 2000 wood Rampling vöör hör Roll en öt Filmdrama „Unter dem Sand“ dr französische Filmpriiß César verlehe. Dat wood zm Aavang voor önö zweide Sprong no vöörö. Em sälve Joohr wood Charlotte zm Officer of the Order of the British Empire"}
{"id": "528366", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vannozza dei Cattanei (* 13. Juli 1442; + 24. November 1518) woch ön Edelvrau us Italie. Bekannd wood Vannozza als öt Küddelche va Papst Alexander VI. Ä Mantua jeboore trock sö no Rom, wo sö z isch ä Vorhältnes mit Guiliano della Rovene, dä spiir Papst Julius II. wood, aavong. 1470 liirde sö Alexander VI. kenne. Met häm hod sö 4 Kenger: Giovanni Borgia, Cesare Borgia, Lucrezia Borgia un Gioffre Borgia. Nodäm Alexander mi Spass a Guilia Fernese hod, hod sö öt Nokikke. Dat woch vöör hör ävver kenne Jrond, schläät övver häm z spräche. Vannozza hod 4 Ehemänner. Öt wore Domenico d'Arignano, Antonio da Brescia, Giorgio della Croce un Carlo Canale."}
{"id": "528367", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528368", "contents": "Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528369", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Heische sin e Kleidungsstück dat die Häng janz oder nur e Stücksche bedecke oder für Einflüsse vun usse schütze sulle. Die Häng als wichstischstes Wärkzüsch dä Lück, sulle dobeij für Saache wie Kälte, Hitz, Füer oder andere Driß jeschütz wedde. Die Saache die mer domit mache dät, sulle sujar noch besser wedde. Die Heische jibbet schon su lang, dat mer jar nimmi su jenau saje kann, seijt wann et se jibbt. Ävver eijns is sischer, schon in d'r Bibel wid övver Heische jesproche. Fröer han die Lück at Hängschohe jetrare um sich für Kälte zu schütze, wenn se am jare wore. Commons: Gloves – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528370", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lloyd Francis Bacon (* 4. Dezember 1889 ä San José, Kalifornie; † 15. November 1955 ä Burbank, Kalifornie) woch önö US-amerikanische Schauspeller un Regisseur. Lloyd Bacon vong am Theater an und wähßelnde 1915 zösamme met Charlie Chaplin un Broncho Billy Anderson no dr Stommfilm. Loß jäng öt 1918 beij d Mutual, spiir beij d Triangle. 1921 vorsood Lloyd Bacon sich als Regisseur va kotte Filme beij Mack Sennetts Filmfirma Keystone Corporation. Va 1920 a wood Bacon beij d First National un dono beij d neu entstange Warner Brothers zo önö bekannde Regisseur. 1928 vordeende hat dörch Al Jolson The Singing Fool vöör sing Jesellschaff önö Hoof Jeld. Hä driihde en d Tunfilm-Zitt döck Musical-Filme. https://notesoncinematograph.blogspot.com/2013/04/bacon.html"}
{"id": "528371", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Jip en Janneke heis en Reih vun holländesche Bööscher för de Kleine, dijet Annie M.G. Schmidt jeschreve hät met Belder vum Fiep Westendorp. Se sen en Holland alljemein bekannd un mer säht, se wöhre en en janz einfaache Schprohch jeschrevve un derbei och noch wezesch. Wähje dä eijfaache Ußdrokswihß sen se för et Holländesch-Lihre joot ze bruche. Aanfänglesch wohre di eezde Schtöckscher en Het Parool ze lässe, woh se nit övver 250 Wööter lang wohre. Zwesche em 13. Säptämber 1952 eun em 7. Säptämber 1957 kohm doh jeede Woch e Jescheeschje erus, wovun jeedes för sesch kumplätt wohr. schpääder kohme se norrens zesamme en enem Booch op der Maat, un se wohte en en Aanzahl vun Schprohche övversaz. Doh dronger sin Lating, woh se Jippus et Jannica heeße un Mandarin Schinehsesch als Yǐyǐhéyāyā, un et eijfaacher jemaate Schinehsesch mem Tetel 乙乙和丫丫, un och en Änglesch onger dä nahme Mick and Mandy, Bob and Jilly, un zerläz als Jip and Janneke. En deutsche Fasong jiddet och als Heiner und Hanni. Zig 2009 hät sesch och de Walt Disney et Rääsch jekouf, Jip-&-Janneke-Katuhne ze maache. Als Pänz han"}
{"id": "528372", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jean-Jacques Lequeu (* 14. September 1757 ä Rouen; † 28. Määz 1826) woch önö Architekt us Frankreich. Öm z studeere, trock hä no Paris. D meetzde va sing Werke sind en öt Boch „Architecture Civile“ z vänge. Önö Deel va sing Belder send em Enfer aavjebeld. Philippe Duboy: Lequeu: An Architectural Enigma. MIT Press, Cambridge 1986, 367 S., ISBN 0-262-04086-7 ."}
{"id": "528374", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Félix Vallotton (* 28. Dezember 1865 ä Lausanne; † 29. Dezember 1925 ä Paris) woch önö us d Schweiz stammende, spiidr französischer Möler, Grafiker, Holzstächer suwi Schriiver. Em Alder va 16 Joohr trock Valloton no Paris, wo hä sisch zm Möler usbelde leed. Em Joohr 1885 kutt mo sing Belder en ön Usstellung op dr „Salon des Artistes Français“ bekikke. Va do a jäng öt Schlach op Schlach su, dat Vallotton vöör si erstald Vorzeechnis „Livre de Raison“ jenoch Voor kräät. En d 1890er Joohre wood Vallotton dörch sing Holzschnette bekannd. Ön neu Teechnik suwi helle Schwazz-Wiss-Värvongerscheede leete d Lüh opkikke. 1899 hiirode hä Gabrielle Bernheim (1863–1932). Va dat Joohr a kömmernde hä sisch bo mä noch öm d Molerei. 1900 wood hä Franzus. Valletton storv em Joohr 1925 em Alder va 60 Joohr a Krebs. Vallottons Werke Commons: Félix Vallotton – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528380", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sung Jae-ki(korea:성재기 成在基, 11. September 1967 ä Daegu; †23. Juuli 2013 ä Mapo, Seoul) woch önö Südkoreanische Ongerstötzer va Mensche- un Börjerrääte, Liberalismus un Philosophie. Tösche 1999 un 2013 leide hä dr Antifeminismus va Südkore. em Joohr 2013 Brad hä sisch öm. South Korean channel films suicide (English) Suicide performance and journalist ethics News Dongah (English) Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews (English) Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English) Suicide performance and journalist ethics News Dongah (English)"}
{"id": "528381", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Yun Chi-ho(koreanisch: 윤치호 尹致昊, 26. Dezemmber 1864 - 9. Dezemmber 1945) woch önö onaavhängije Aktivist un Politiker, Philosoph us Korea. Singe Spetznaam woch Jwaong(좌옹 佐翁). Yun Chi-ho woch dr Onkel va Yun Bo-seon, 4. Präsident va Südkorea. Emory University : Yun Ch'i-ho papers, 1883-1943 (Englisch) The collected letters of Yun Tchi Ho (English) Yun Ch‘i-ho papers, 1883-1943 Emory University (English)"}
{"id": "528382", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Seo Jae-pil (koreanisch:서재필 徐載弼, 7. Jannowaa 1864 - 5. Jannowaa 1951) woch önö onaavhängije Aktivist un Politiker, Philosoph, Journalis un Doktr va Anatomie us Korea.. Singe Spetznaam woch Songjae(송재 松齋), Ssangkyong(쌍경 雙慶). Seo Jae-pil, Pioneer of Enlightenment for Independence KBS (Englisch) Seo Jae-pil, a Korean intellectual and activist koreatimes 2010.08.12 (Englisch) (20) Seo Jae-pil: pioneering reformer, independence fighter koreatimes 2011.12.28 (Englisch) (20) Seo Jae-pil: pioneering reformer, independence fighter koreatimes 2011.12.28 (Englisch) (20) Seo Jae-pil: pioneering reformer, independence fighter koreatimes 2011.12.28 (English) Commons: Seo Jae-pil – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528397", "contents": "Arnoldswiele es ene Stadtdeel on Bezirk von der Stadt Düre em Kreis Düre en Noodrhing-Wäßßfaale. Öslich vom Dörp litt dat Huus Roath, wat och noch zo Arnoldswiele jehüet. Am 31. Dezembe 2017 dähte 3.185 Mensche en Arnoldswiele lävve. Dat französische Partnerdörp von Arnoldswiele heeß Cormeilles on litt en der Normandie. Arnoldswiele litt em Norde von Düre. Em Weste von dem Dörp litt Birkesdörp, em Norde Huchem-Stammele, Ovveziê on Elle, em Oste Muschenich on Meazenich on em Süde Düre. Nördlich verlöif die A 4 on em Nord-Osten die Bahnstreck Oche-Kölle. Janz em Osten litt och ene fröhe siehr jruße Böisch, me nennt en och Bürjewald odde die Böresch. En Arnoldswiele levve ahlt siehr lang Mensche. Su es 2010 en steinzeitliche Siedlung fonge wudde. Archäöloge hant erussjefonge, dat ahlt vüe 7000 Johr Mensche zwesche Arnoldswiele on Elle levve dähte. Dat heutije Dörp ess 922 dat iezte Mol en en Urkund erwähnt wudde. Jedoch wudd et damols noch Ginizwilre jenannt. Höckzodaach deht die Ginnizweilerstroß ahn der ietzte Name erennere. En der Urkund wudd och ahlt en Kerch jenannt. Us der Kerch is die Ahl Kerch von Arnoldswiele entstande. 1168 heiß et en en angere Urkund ävve ahlt Wilre Sancti Arnoldi on em Lauf"}
{"id": "528404", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D York University es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt, wi dr Naam at sädd, ä Toronto un domet en dr Staat Ontario, Canada. 54000 Studente mööhe sisch he aav. Övver d Uni"}
{"id": "528405", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Schweiz dat es en Laand medden in Europa, zwesche Deutschland, Österreich, Frankreich un Italie. En d'r Schweiz es e Deil vun de Alpe, ene jruße Deil vum Alpevüürlaand, un vum Jurajeberch. En d'r Schweiz, da schwaad mer Schweizerdeutsch, französisch, italienisch un räteromanisch. Commons: Schweiz – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije • Moldahvije • Monaco • Montenejro • Norweje • Österreich • Pochtujal • Polen • Rumähnije • San Marino • Serbien • de Schweiz • Schpanije • Schwehde • Slowehnije • de Slowakei • de Tschäschei • Unnjan • Wiißrussland Altos • Island • däe Kosovo • Russland • Seeland • de Törkei • Zint Helena • Zypere"}
{"id": "528409", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Universidade Federal do Recôncavo da Bahia es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Cruz das Almas un domet en dr Staat Bahia, Brasilie. 8514 Studente studeere do. Övver d Uni"}
{"id": "528428", "contents": "Norwegen es ö Land em Norde va Europa. No sing Physik bekekke jehüd öt zo Skandinavie. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Commons: Norweje – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije • Moldahvije • Monaco • Montenejro • Norweje • Österreich • Pochtujal • Polen • Rumähnije • San Marino • Serbien • de Schweiz • Schpanije • Schwehde • Slowehnije • de Slowakei • de Tschäschei • Unnjan • Wiißrussland Altos • Island • däe Kosovo • Russland • Seeland • de Törkei • Zint Helena • Zypere"}
{"id": "528429", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Schleverbrett es en jröössere Truffel. Die weed met zwei Häng jepack, öm domet de Zemmerdeck zo veputze. Dat Denge bruch de Pütze open Bau. Fröher woor manch Schleverbrett zemmlich jruuss, domet se schneller wigger koome, weejen dem Akkood, den se mießtens hatte. Denne sen dann oowens de Ärme affjefalle. Dann jingense op de Eck eene schnappe."}
{"id": "528430", "contents": "En Truffel bruch der Mührer, öm domet der Spieß op de Stein ze klätsche un der Pützer, öm domet dem Mührer sing Muhre zo veputze."}
{"id": "528446", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Der Heinrich Welsch wood em Johr 1848 en Aazdörp jebohre un es eez 1935 en Kalg en Kölle jeschtorve. Hä wohr ene Liehrer met Lief un Siel. Hä hät zwa nieh en de Kayjaß Nommer Noll ongerescht, ävver en Kalk. Nit wigg vun de Kalke Kapäll hät hä och, wi hä ald ällder wohr, en neu Scholl opjeboud, di äxtra för Pänz wohr, di vum Levve udder vum Härjott nid esu jood met Fähjeschkeite ußjeröß wohre. Doh dorsch wohd hä en janz Kölle bikannd, un ed kohme uß alle Veedelle Pänz en sing Scholl. Zomahl hä se esu jood ußbelde kunnt, dat se, troz dämm dat se schwehr liehre kunnte, en joode Schangs för ier Levve bekohme. Dröm hätt dä Liehrer Welsch och bei de Älldere vun singe Pänz un de Meistere, woh se noh de Scholl en Luhn un Brud kohme, ene Schtein em Brädd un wohr ärsch jood aanjesinn. Och „sing“ Pänz hann en huh je'ach. Hä woht för sing Zigg ene ußerjewöhnlesch fottschreddlesche und der Minsche zohjewandte, wimer hück saare däht, „pädajooresche“ Liehrer. Jedenfalls weete esu beschrevve vun dä Lück, di med em"}
{"id": "528447", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Latting es de Schprohch vun de ahle Römer. Bes en et Johr 503, mansche saare och 507, erin, han di och bei uns aam Rhing et Saare un de Härschaff jehat. Dann kohme de Franke un hanse vum Rhing verjahch. Latting wehd hük noch en de Kersche, on en de Weßeschaffte jeschwahd un aan Scholle jeliehrt, weil et als de Jrondlaahch för all Jrammateke un Schprohche en Europpa jelld."}
{"id": "528468", "contents": "Scholti Woody is en kleen Stadt in de Medde van de Ukrain. Sö hat em Januar 2014 en Enwohnerzahl vun 46 000 Minnsche."}
{"id": "528469", "contents": "Joan Fuster i Ortells (* 23. Novemmber 1922 en Sueca, Regijon Valencia - † 21. Juuni 1992 en Sueca) woor en valencianishe Schriiver op katalanishe Sprooch. Antología del surrealismo español. Alacant, Verbo, 1952. La poesia catalana fins a la Renaixença. Mèxic, Edicions Catalanes de Mèxic, 1954. Pàgines escollides de sant Vicent Ferrer. Barcelona, Barcino, 1955. El descrèdit de la realitat. Ciutat de Mallorca, Moll, 1955. Antologia de la poesia valenciana. Barcelona, Selecta, 1956. La poesia catalana. Ciutat de Mallorca, Moll, 1956. 2 vol. Les originalitats. Barcelona, Barcino, 1956. El món literari de sor Isabel de Villena. València, Lo Rat Penat, 1957. Figures de temps. Barcelona, Selecta, 1957. Indagacions possibles. Palma de Mallorca, Moll, 1958. Recull de contes valencians. Barcelona, Albertí, 1958. Ausiàs March. Antologia poètica. Barcelona, Selecta, 1959. Un món per a infants. València, 1959. Judicis finals. Ciutat de Mallorca, Moll, 1960. Joan Serrallonga. Vida i mite del famós bandoler. Barcelona, Aedos, 1961. Valencia. Madrid, Dirección General de Turismo, 1961. Nosaltres, els valencians. Barcelona, Edicions 62, 1962. El País Valenciano. Barcelona, Destino, 1962. Poetes, moriscos i capellans. València, L'Estel, 1962. Qüestió de noms. Barcelona, Aportació Catalana, 1962. El bandolerisme català II. La llegenda. Barcelona, Aymà, 1963. Raimon. Barcelona, Alcides, 1964."}
{"id": "528471", "contents": "Bajore is en Bundeslandt im Südde vun Dütschland. De Landeshoupstadt es München. De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe"}
{"id": "528472", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Bade-Wöötebersch is en Bundesland im Südde vun Dütschland. Et Bundesland hat ene Flääch vun unjefähr 35.751 km2 un öwer 10,5 Mellione Enwohner. De Landeshoupstadt es Stuttgart. Bade-Wöötebersch ess in vier Rejierungsbezirk opjedeilt: Stuttgart, Karlsruhe, Tübingen un Freiburg. Statistisches Landesamt Baden-Württemberg https://web.archive.org/web/20160603090441/https://www.landtag-bw.de/files/live/sites/LTBW/files/dokumente/abgeordnete/Sitzordnung_Plenarsaal%20_WP16_20160531.pdf Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Commons: Baden-Württemberg – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe"}
{"id": "528473", "contents": "Stuttgart es en Stadt en Schwoobe. Op dütsch heiß et Stuttgart ävver de Schwoobe sare Schduagerd doför. Et es de Landeshoupstadt vun Bade-Wöötebersch em Söde un Wäste vun Dütschland. Stuttgart litt nit op der Alp ävver nit wigg vun der Alp, sönndon en enem Talkessel dren. Nur seng es usserhallv dovun."}
{"id": "528476", "contents": "Breme is een Jrußstadt im Norde von Dütschland. De Städte Breme un Bremehaven sin zosamme et Bundesland Breme. Beeds lijje aan de Weser. De Landeshoupshtadt es Breme. Dä Wääsch zzwesche dänne jeiht dorj_et Ußland, dorsch Nedersachse, wat öm jeede vun dä Bremer Städt eröm litt. De Weser verbengk di zweij Städt un dänne ier Hääven. Commons: Bremen – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe"}
{"id": "528477", "contents": "Hamburg is en Bundeslandt un en Stadtstaat im Norde vun Dütschland. De Shtadt litt aan der Elbe. Se eß en ahle Hansestadt. Commons: Hamborsch – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe das kölsche liedbuch 2. Lund Verlagsgesellschaft mbH, Köln, 2007, S. 26, Lied Kölsche Junge bütze joot"}
{"id": "528478", "contents": "Needersachse is en Bundeslandt im Norde vun Dütschland. De Landeshoupshtadt es Hannover. De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe"}
{"id": "528481", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Anita Protti wohd jebohre aam 4. Aujoß em Johr 1964 en Losann en de Schwäjz un wohr em vörrejje Johondert norren Schpochtleren. Et woh aktiev en de Leischtatlehtek un ed hät vör allem beim 400-Mehterhördelouf opongk. Domet wohr et Aanfangs der 1990-er Johre aan der Spez vun der Wält. Ävver en der Johre drop häddet Moläste an der Achillesverse krääje un kunnt nit mieh methalde. Esu werk et hück em Berohv als Sekretähren un ojaneseert Fehrije för Schpochtslück. 1989 de brongße Medallje en de Halleeuroppameisterschafte 1990 de selver Medallje en de Leischtatlehtekeuropameisterschaffte en Split 1991 der 6. Plaz en de Leischtatlehtekwältmeisterschaffte en Tokkejo 1991 de brongße Medallje en de Hallewältmeisterschaffte 400-Mehterhördelouf en 54,25 Sekonde aam 29. Aujoß 1991 en Tokkejo, och ene Schweizer Rekochd 400-Mehterlouf en 51,32 Sekonde aam 19. Septämber 1990 en Losann, och ene Schweizer Rekochd 800-Mehterlouf en 1:59,98 Menotte aam 12. Aujoß 1990 en Langethal"}
{"id": "528486", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Yun Hyon-seok (op koreanisch: 윤현석, 7. Aujust 1984 ä Byupyong beij Incheon; † 26. Aprel 2003 ä Dongdaemun beij Seoul) woch önö Ongerstötzer van d Mänsche- un Börjerrääte us Südkorea. Hä woch önö Lenkße. Yun Hyon-seok woch önö Dechter un Schriiver. Tösche 2002 un 2003 leide hä öt Anti Homophobie (?) va Südkorea. Em Joohr 2003 weijerde Yun Hyon-seok sich äjetrocke z wäde. Yun Hyon-seok’s Spetznaam woch Yook Woo-dang. Protecting sexual minorities Koreatimes 2013.08.23 (Änglisch) Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth (Änglisch) 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 오마이뉴스 2003.04.29 (Koreanisch) ‘차별의 범위’에 무슨 내용 담겼길래? 경향신문 2013.05.07 (Koreanisch) 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 참세상 2008.05.01 (Koreanisch) 육우당은 여전히 희망이 존재한다고 말하고... 참세상 2006.04.18 (Koreanisch) \"가식적인 기독교에 깨달음을\"…어느 10대의 죽음 프레시안 2013.04.21 (Koreanisch) 동성애자가 사탄? 너희는 파시스트 기독교인 경향신문 2012.01.25 (Koreanisch) “내 혼은 꽃비 되어” 참세상 2006.04.26 (Koreanisch)"}
{"id": "528498", "contents": "MH370 es ene verscholle Floch. Ed Flochzeusch es loßß jefloore un dann wohr et en Schtond schpääder fott vum Radah, sull ävver noch schtondelang en en janz andere Reeschtong jefloore sin, un dann en et Meer jevalle. Dat Flochzeusch sull em Meer op Grond lijje"}
{"id": "528506", "contents": "Mercedes es ön Stadt em Zentrum van d Provinz Corrientes ä Arjentinie met onjeväär 35.000 Bewonner. Sö es d Hauptstadt van d jlichnamije Jäjend Mercedes. Mercedes vängd mo onjeväär 700 km van d Hauptstadt Buenos Aires un 100 Kilometer van d brasilianische Jrenz. Bes Corrientes send öt öm d 200 km. Bes z d Sömpf va Esteros del Iberá moss mo 40 km no Norde loufe. En d Nöhde litt Itá Pucú, ö Naturdengkmol us Stee. Jejründ wood d Stadt em Joohr 1832 em Opdrach von dr Juverneur Pedro Ferré. Am Aavang hosch dä Ocht Paí Ubre, wood ävver 1835 ä Nuestra Señora de las Mercedes ömbenannd. Website der Stadt Mercedes"}
{"id": "528507", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Itá Pucú es ö Naturdengkmol us Stee en d Nöhde van d arjentinische Stadt Mercedes en d Provinz Corrientes. Itá Pucú litt onjeväär 9 Kilometer südöstlich van öt Zentrum van d Stadt. Öt es sälvs en d Nöhde van önö Baach met dr Naam Itá Pucú op ö Veld, dat ön Famelisch us dä Ocht jehüüd. Dä Stee es och op öt Stadtwappe z see. http://www.gacetalitoral.com.ar/se-postergo-el-viaje-a-la-piedra-ita-pucu/ http://www.panoramio.com/photo/3938295"}
{"id": "528512", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Naomi Ellen Watts (* 28. September 1968 ä Shoreham) es ön änglische Schauspellerin un Filmproduzentin. Bes zo hör aachde Läävensjoohr wonnde Naomi ä Shoreham. Nodäm sich hör Äldere scheede leete, trock sö em Alder va 14 Joohr no Australie. Öt duurde net lang, iih sö dö australische Staatsbörjerschaff kräät. Naomi besood vorschiedene Schauspellschülle. Em Joohr 1986 jäng sö no Japan, öm do als Model zö werke. Dat fluppde ävver net, un sö trock wärm no Australie zöröck. Nodäm sö ön Zitt en önö Laade jewerkd hod, kräät sö Kontakt zo ö kleen Theater, un höör Vüühr vöör dö Schauspellerei wood wärm jeweckd. Zö iisch troon sö en öt Werbefernsehe op, 1988 en ön Roll en ön Fernsehserisch. Dono jäng öt Schlaach op Schlaach. Öt räähnde Rolle un Usszeechnunge. En dö 1990er Joohre woch Naomi Watts met dör Regisseur Stephen Hopkins vorhiirod, tösche Aujus 2002 un Mai 2004 dö Vrau va dör Schauspeller Heath Ledger. Em Joohr 2006 wood bekannd, dat sö met Liev Schreiber ohne Traureng zösamme es. 2007 wood hörö ischde, 2008 hörö zweide Jong jeboore."}
{"id": "528513", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Khloé Kardashian Odom (* 27. Juni 1984 ä Los Angeles, Kalifornie onger dr Naam Khloé Alexandra Kardashian) es ö amerikanische Model, ön Schauspellerin suwi Ongernehmerin. Kardashian wood em Joohr 2007 dörch hörö Optrett en d Fernseh-Show „Keeping Up with the Kardashians\" bekannd. Dozo koome Optrett ä anger Serie. Zösamme met hör Schwestere Kim un Kourtney bedrivvd Khloé ön Reih va Modejeschäfte met dr Naam D-A-S-H. Vam 27. September 2009 a es Kardashian met dr Basketballspeller Lamar Odom vorhiirod. Commons: Khloé Kardashian – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Hör Siij"}
{"id": "528518", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Alfred Peter Abel (* 12. Määz 1879 ä Leipzich; † 12. Dezember 1937 ä Berlin) woch önö ä Dütschland jeboore Schauspeller, dä ä mi als 100 Stommfilme un 38 Tunfilme medjespelld had. Abel woch dr Jong va Louis Abel un sing Vrau Anna Maria Selma. Hä maade ön Liihr als Vöchter un ön aavjebroche als Jaadener. Dono vorsood hä sisch als Koofmann un als Jelängenheedsschauspeller. Nodäm hä och noch als Zeechner si Jlöck vorsood hod liirde hä op ön Schüll öt Schauspelle. Bes 1904 spelld hä en ö kleen Theater ä Luzern. Dono werkde hä an öt Dütsche Theater Berlin. Dobeij troff hä op Max Reinhardt, dä häm 1913 zo sing ischde Roll en dr Stommfilm Ön Naad ä Venedich vorholp. Bes dr Stommfilm dörch dr Tunfilm aavjelößd wood, soch mo häm ä övver 100 Filmrolle. Ä 4 va sing 38 dono jedriihnde Tunfilme vührde hä sälvs Regie. Abel woch met Elisabeth Seidel vorhiirod un hod ön Doohtr, öt ursula, di sälvs Schauspellerin woch. Opjrond van önö vählende Arierusswiiß wood hör ävver vorboone wiir op d Bühn"}
{"id": "528521", "contents": "Dä zwölləfte Dezemmber. {{*| Alfred Abel wood em Joohr 1937 jeboore."}
{"id": "528523", "contents": "Ene Züscholohre hät ene Berohf woh mer schtodeert för han moß. Doh liehrt mer övver de Minsche, wi se sesch föhle, wat se jedonn han un woröm, wat se aam donn sin un wijet dohderzoh kohm, un wat se noch donn welle, sulle ov künnte. Doh weed met Verkliehre und Befroore jeäbertt, met Schtatesteke, un wi der Minsch jät ä´läähv. Der eine esu un der andere esu. De Züscholohre donn dröm öff en Wärbebrangsche un bei de su jenannte Meinongsfochschong ärbehde. Ävver och en de Scholle un mieh noch de Schollverwaldonge kammer se fenge, un aan de Onnväsiteite, woh se mem Beibränge un dem Fochsche dohderdrövver ze donn han. Op moß mer paße, dat mer de Züscholohre nit met de Züschahter verwähßele deiht. Dat sin di Döcktersch, di met Kranke ze don han, Bekloppte un Doove un Lück medd enem kranke Jeheens ov Jemöhd. Dat maache un dörve de Züscholohre nit. Der Berohfsverband vun de Züscholohre en Döühtschland De Döühtsche Jesällschaff fö de Züscholojih Schtodehre un Zyscholohre wääde en Döühtschland Et Depachtemang för de Züscholojih aan der Onnväsiteit van Kölle"}
{"id": "528527", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Allison Williams (* 13. Aprel 1988 es ön Schauspellerin us Amerika, di ä löstije Stöcker ävver och ä Musiköls zö see es. Williams wood ä Hartford em Staat Connecticut jeboore. Sö studiirde ä Jäel un kräät do hörö ischde Kontakt zo dö Schauspellerei. Ösu richtich jäng öt ävver isch em Joohr 2010 met hör loos. Ö Läddsche dat beij Jutjub z hüüre woch un dodörch bekannd wood, braad sö jruuß öruss. So wood met Rolle em Fernsehe övverhöövd. Allison Williams vorlobde sich em Februar 2014 met Ricky van Veen. Allison Williams Övver höör"}
{"id": "528528", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Shannon Ashley „Shay“ Mitchell (* 10. Aprel 1987 ä Toronto, Ontario) es ön Schauspllerin un Model us Kanada. Shay Mitchell wood als Kengk van önö irisch-schottische Papp un ön philippinische Mamm jeboore. Mitchell werkde als Model ä Bangkok, Hongkong un Barcelona. Dono koom sö no Toronto zöröck, öm d Schauspellerei z liihre. Öt duurde net lang, do kräät sö Rolle en Serie em Fernsehe. Och vöör d Werbung wood sö jebrudd. Hör Siij Commons: Shay Mitchell – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528529", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kristen Anne Bell (* 18. Juli 1980 ä Detroit) es ön amerikanische Schauspellerin. Kristen Bell liihrde dö Schauspellerei ä Nju York un em Joohr 2001 woch sö en hör ischde Roll z see. Kott dono koome Optrett beij Musicals op dr Brodwej dozo. Bes 2004 troon sö ä kleenere Rolle em Fernsehe op, iih hör dr jruße Worp met d Roll en dr Film Spartakus fluppde. Em Herbst jäng öt wiihr met „Veronica Mars“, ön Roll, di bes 2007 erhalde bleed. Dovör kräät Kristen dr Saturn Award. Va 2009 a es Kristen met Dax Shephard zösamme, met däm sö och ön Dohtr hat. 2013 hiirode Kristen un Dax. Önö Film"}
{"id": "528533", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez-Marcos wood am 2. Juuli 1929 ä Manila op d Filippine jeboore. Tösche 1965 un 1986 woch hörö Mann Ferdinand Marcos dr Präsident van d Filippine un Imelda d Först Leidi. Commons: Imelda Marcos – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Katherine Ellison, Imelda, Steel Butterfly of the Philippines, McGraw-Hill, New York, 1988. ISBN 0-07-019335-5 Imelda: a Story of the Philippines, Beatriz Francia"}
{"id": "528543", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bochtonica (IFA [bɔxɔtˈnit͡sa]) es ön Stadt ä Pole un litt em Südosten van öt Land. Mor vängt öt an d Bystra, önö Floßß en Powiat Puławski (powiat puławski)."}
{"id": "528554", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Belo Horizonte un domet en dr Staat Minas Gerais, Brasilie. 63528 Studente dönnt do hön Beitzde. Övver d Uni"}
{"id": "528558", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Budka Suflera es en Bänd us Pole. Krzysztof Cugowski Romuald Lipko Tomasz Zeliszewski Łukasz Pilch Mirosław Stępień 1975: Cień wielkiej góry 1976: Przechodniem byłem między wami 1979: Na brzegu światła 1980: Ona przyszła prosto z chmur 1982: Za ostatni grosz 1984: Czas czekania, czas olśnienia 1986: Giganci tańczą 1988: Ratujmy co się da!! 1993: Cisza 1995: Noc 1997: Nic nie boli, tak jak życie 2000: Bal wszystkich świętych 2002: Mokre oczy 2004: Jest 2009: Zawsze czegoś brak 2020: 10 lat samotności"}
{"id": "528565", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Trojany es ön Stadt ä Pole. Mor Floßß en Powiat Wołomiński. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528566", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Elsa Anna Sofie Hosk (* 7. November 1988) es ö ä Stockholm jeboore Model us Schwede, dat och als Basketballspellerin va sich mulle maade. Elsa Hosk woss ä Schwede op. Hörö ischde Optrett als Model hod öt em Alder va 14 Joohr at en d Schüllzitt. Op öt Jymnasium kräät Elsa at Werk vöör Ajenture, bummelnde ävver net öröm un vorloor d Schull net us d Ohre. No öt Abitur wood Elsa’s Berof övver 2 Joohr. Ävver sälvs ä di Zitt werkde sö als Model vöör Modemarke. Elsa vorzalld, dat öt hör Werk met d Fotojrafin Ellen von Unwerth vöör dr wichtichste Meilestee van hör Karrier häld. Övver Elso Hosk"}
{"id": "528568", "contents": "Dä sibbente Novemmber Der Daach fo_de hėllëje Karina. Elsa Hosk wood em Joohr 1988 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528569", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Universidade Estadual de Minas Gerais es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Belo Horizonte un domet en dr Staat Minas Gerais, Brasilie. 23 008 Studente mööhe sisch he aav. Övver d Uni"}
{"id": "528572", "contents": "Zöllesch es a Dörp, woh se noh Klütte jejrave hann un dann donoch dat Loch met Wasser voll lauve hann losse. Kam_me jetzz dren schwemme oder met de Luffmatrazz drop jon. Dem Asterix sin Jeschner hann dat Dörp Tolbiacum jenannt, soll widder su jet sin!"}
{"id": "528573", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jürgen Zeschky (* 1960 ä Wetter a d Ruhr) es önö dütsche Injenieur, dä singe Doktor jemaad un hü z Daachs dr Vörsetzende van d Nordex AG es, ön Firma, di em TecDax z vänge es. Si Studium ä Oche an d RWTH holp häm, beij d Wengkrähr herstellende Firma dr Voss en d Döör z krije. En sing ischde Berofsjoohre werkde Zeschky beij d Demag Loffdrocktechnik, dono 6 Joohr lang en Amerika. D Voith Turbo woch sing näkßde Arbeedsstell, wo hä bald dr zweide Mann wood, 2005 sujar d övvischsde Positiun bekleed. Em Joohr 2012 wähßelnde hä dann no d Nordex. Öt Lääve va Zeschky op Crailsheim.de"}
{"id": "528587", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sophie Theresa Pemberton (* 13. Februar 1869 ä Victoria, British Columbia; † 31. Oktober 1959 ä Victoria, British Columbia) woch ön kanadische Mölerin. Höör Äldere wore Joseph Despard Pemberton suwi Theresa Jane Despard Grautoff. Zösamme met höör Jeschwistere Frederick Bernard, Ada Georgina un Harriet Susan woss sö meeßd döheem op un wood van Juvernente ertrocke. Höör ischde Zeechestonde nohm sö beij önö Möler us d Jäjend, dä höör rohnde, sisch ä Paris wiir zö belde, ö Kunststudium zö mache. Su trock Pemberton zösamme met höör Mamm no Frankreich, öm a d Académie Julian loßzölääje. Dodörch fluppde öt, dat sö höör Belder en d Royal Academy of Arts ä London zeeje dorf un Usszeechnunge dovör bekoom. Sophie Pemberton Pemberton Memorial Chapel"}
{"id": "528589", "contents": "Kolumbus kann meine: Christoph Kolumbus E Space Schuttel"}
{"id": "528595", "contents": "Dormaje, op Huchdütsch Dormagen, es en Städtche zwesche Kölle un Nüss. Et jrenz ahn de Städte, Kölle, Nüss, Pullem, Rommerskirche, Langenfeld, Monhem un och Düsseldörp. En Dormaje leeve ca. 65000 Lück. Et jitt 13 Veedel en Dormaje. Zöm ärbigge jonn de mieste Lück in et Bayer-Werk, hück weed et Chempark jenannt. Fröher jovv et he en kleen Brauerei (Bürger-Kölsch, Kess-Kölsch un Garde Kölsch) un en Zockerfabrik (Pfeiffer & Langen). En Dormaje weed och vill jefiert. Schötzefess un Fastelovend weed he en jedem Veedel ördentlich jefiert. Ävver jedes Veedel häld op singk Eijenaat. Su säät ma en z. B. Delve Alaaf in Delrod Helau un en Strabörsch Bösch Bösch."}
{"id": "528601", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Karius and Bactus es ön us Norweje stammende Kengerjeschicht, di met Belder va Thorbjørn Egner vorseh woode es. Öt Boch wood em Joohr 1949 öt ischde Mol vorlaad un 1954 als önö 15 minütije Zeechetrickfilm va Ivo Caprino örussjebraad. Di 2 Persune, öm di öt jeehd, send Karius, dat es dä met d schwazze un Bactus, dä met ruuh Hoore. Beede lääve en di Läuscher, die en di Zäng van der kleene Jong Jens send. Vöör beede es dat öt Schlaraffeland, besongisch dann, wenn Jens jätt Sösses esst un sich dono net d Zäng putze deed. Iisch als dr Zahnklemptner sisch Jens si Jebess vornemmt und di Läuscher zomad, jeed öt Karius un Baactus an dr Kraach. Sö wääde us d Mull va Jens vottjespold. Di Jeschichte va Karius un Bactus weed jebrudd, öm d Kenger kloorzmache, dat sö d Zäng putze mösse. [1]"}
{"id": "528602", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Suzanne Toase ( * 1979 ä Lancashire, Ängland) es ön änglische Schauspellerin. Sö woch en d leitzde 3 Harry-Potter-Filme en d Roll van d Alecto Carrow z see. Öt Susann vong op d Bühn a, wobeij sö en öt Royal Opera House suwi em Royal National Theatre, Bristol Old Vic, Stephen Joseph Theatre, West Yorkshire Playhouse un em Donmar Warehouse. z see woch. Suzie Toase beij United Agents"}
{"id": "528608", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Luiza Andaluz (* 12. Februar 1877 ä Santarém; † Aujust 1973 ä Lissabon) woch ön kattolische Nonn. Luiza jründe em Joohr 1915 dr Orde Congregação das Servas de Nossa Senhora de Fátima. Beij hörö Duud bestänge 30 Jemeenschafte va dä Orde ä Portujal un Mosambik. Biografie Jätt övver Luiza Andaluz"}
{"id": "528620", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D St.-Ursulakapell stehd ä Jressenich beij Stolberch. Dä Brochsteebouw stammd us öt 18. Jahrhondöt. Em Zweide Weltkresch wood sö kapott jeschoße, neu opjebouwd un Fronleichnam 1954 äjeweihd. D Kapell, ön wi mo op Huchdütsch sätt, Votivkapell, entstäng us Dank dovöör, dat Jott Jressenich beij ön Övverschwemmung dörch dr Omerbach beschötzd hod. Onjewönnlich es di Art un Wiiß, wi öt Kapellsche jebouwd wood. Dä Brochstee stammd zwar us Kulle en d Nöhde un paaßd zo di Hüüser en d Nobberschaff, ävver dat dat Joddeshuß en önö jotische Stil entstäng, paßd kom zo d damalije Zitt. D St.-Ursulakapell es öm d 7 Meter lang un 3,70 Meter breed. Övver öt Kapällche"}
{"id": "528721", "contents": "Chile es ene Staat em Südwesse Südamerikas dat litt em Südkäjel. Et Land jrenz im Wesse un Süde aan der Pazifische Ozean, em Norde aan Peru (op ene Läng vun 160 Kilometer), im Nordoss aan Bolivien (861 Kilometer) un em Oss aan Argentinien (5308 Kilometer). Och zällt dozo zom Staatsjebiet die Osterinsel (Rapa Nui), die Insel Salas y Gómez un die Juan-Fernández-Inseln. Chile belähs laut UN-Bereech, unger däm Human Development Index, et hät dä eetse Stell benne Lateinamerikas. Dä Name Chile singe Herkunf es nit klor jewentt. der bejohe vürschlag es, dat der name vun der Aymara Sproch stammp un et dät bedügge, wo die Welt ehr Engk litt. Och könnt et sin, dat der Name vun Chile lautmalerisch et Quidelle vun däm Vugel \"Trile\" es. → Haupartikel: Physische Geographie Chiles Chile breide op däm südamerikanischen Kontinent üvver 4275 Kilometer em Nord-Süd-Richtung eröm der Anden und däm Pazifischen Ozean us ävver et is meddelwäät eckersch aproximativ 180 Kilometer breid. Die schnackste Stell im kontinentalen Chile bedräht 90 Kilometer, die breidste Stell öm 440 Kilometer. Die aam meisten besidele Stadt vun Chile heiß Santiago, do wonnt vum Land die Hälvde der Metbörjer, et es wall 6.16 Millionen Enwonner (2015)."}
{"id": "528725", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) New Bremen, op Ripuaresch weed dat Nju Breme usjesproche, es ö kleen Örtsche en dr US Bundesstaat Ohio. Op onjeväär 5,5 Quadratkilometere lääve knapp 3.000 Lüüh. Singe Naam hat New Bremen no d dütsche Stadt Bremen. New Breme litt an dr Miamikanal. Ä New Bremen vängd mo en ö Museum d jrützde Sammlung öm öt Vahrrad. Em Joohr 2005 maade New Bremen dörch dr jrützde Kürbiskoch va sisch mulle. Dä braad 1010 Kilo op d Wooch. Dat reichde, öm en öt Guinessboch z komme."}
{"id": "528728", "contents": "Michael Joe Jackson (* 29. Aujußß 1958 ä Gary, Indiana) woch önö Sänger us d USA. Got to Be There (1971) Ben (1972) Music & Me (1973) Forever, Michael (1975) Off The Wall (1979) Thriller (1982) Bad (1987) Dangerous (1991) HIStory Past, Present and Future Book I (1995) Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix (1997) Invincible (2001) Michael (2010) Xscape (2014) Sing Siij IMDb Commons: Michael Jackson – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528729", "contents": "Robert Sylvester Kelly (* 8. Jannowaa 1967 ä Chicago, Ilinois) woch önö Sänger us d USA. Born into the 90's (1992) 12 Play (1993) R. Kelly (1995) R. (1998) TP-2.com (2000) The Best of Both Worlds (2002) Chocolate Factory (2003) Happy People/U Saved Me (2004) Unfinished Business (2004) TP3.Reloaded (2005) Double Up (2007) Untitled (2009) Love Letter (2010) Write Me Back (2012) Black Panties (2013) Sing Siij Commons: Robert Sylvester Kelly – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528731", "contents": "VietJet Air es ön Vluchjösällschaff us Vietnam. Sö had hörö Setz ä Ho Chi Minh-Stadt am Fluchhaafe Tan Son Nhat. Di Jösällschaff jäng 2007 us d Sovico Holdings härvöör. 2008 kräätö dö Fluchzeuje önö neue Aastrech. Eejödömmer van VietJet Air es Sovico. VietJet Air vloch Aavangs van öt Joohr 2015 no 23 Ziilö. Sing Maschiinö sätzt VietJet Air mä noch dozo enn, Turiste no dö Urlaubsländer zö vleeje. Övver 3.000.000 Lüüh nötzdö di Möjölichkeet em Joohr 2014. VietJet Air bösetzt 23 Airbus A320, joov ävver am 26.07.2011 bökannd, dat 2 dozo kommö wäde. Siij van d VietJet Air"}
{"id": "528737", "contents": "Waleri Jakowlewitsch Leontjew (* 19. Määz 1949 en d Republik Komi) es önö Sänger us Russland. Sing Siij IMDB"}
{"id": "528739", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Niederrhing es ön Jäjend em Wäßßte van öt Bundesland Noodrhing-Wäßßfaale. Öt litt nördlich va Venlo, östlisch van d holländische Provinz Limburg un westlich van öt Ruhrgebiet. Öt litt och em niederrheinische Deepland. Domet es öt ön platte Jäjend. Öt jitt ävver ö paar Hövvele en d Jäjend va Kleve un beij Nimweje. Dr hükßte es dr Geldenberg (106 m. N.N.). Bes Krefeld jitt öt och Höhenzöch, die bes op 80 m jönt. Kleve es met onjeväär 46.000 Mensch d jrützde Stadt am Niederrhing. Donävver jitt öt ävver och kleenere wi Geldern, Kranenburg, Straelen, Goch un Wesel. De Lüh am Niederrhing spräche keen dütsche Sproch, iihr ön holländische Sproch, di mo Kleverländisch nennt. Vreuer, dat heechd bes zm Joohr 1795, jehhod önö jruuße Deel vom Niederrhing zo öt Herzogtum Geldern. Em Dörp Pfalzdorf jitt öt ön Sprocheinsel. Do weed Pällzisch (Sprooch) jesproche. Hüüh jitt öt ävver mä noch winije Lüüh, di Pällzisch spräche könne. Dö meetzde Pälzer koome em 18. Jahrhondöt us d Pallz no Pfalzdorf."}
{"id": "528742", "contents": "De Ardenne eß eijne Begriff für ein Mittlejebärsh in Süd-Belgien unn Nöödfrankreich. Der hügschte Bärshj eß der Signal de Botrange (unjefähr 693 m. N.N.)bei Malmedig (Malmedy). D Ardenne sinn Unterteil der Rhijnesche Schieferjebirssch, der sich umfasst vun Sauerland, Taunus, Bärhjesches Land, der Eefel bis zu d Ardenne. D hügshte Gipfel sinn ouch in der direkten Jejend der Signal de Botrange. Dies Jebeed schteit bekannt als Hautes Fagnes oder Hohes Venn. Eß es eijn besonderes Öko-System, datt besteiht aus Turfjrunde (Venn) unn Heide. Angere Teile des Jebirsches sind bedeckt mit Wald. Der Jebirsh eß entstanden in die Geologische Zeitspannen des Devons unn Karbons. Dat präscht sich in Sedimentär Jestein, wie Schiefer (entshtande aus Lehm) und Metamorf Jestein wie Braunkoole, die ouch vorkommen im Reijnische Tiefland zwesche Kölle unn der Hollesche Provinz Limburg. Klütt kommt houptsächlesch vor in Ruhrjebeed. Heh eß en enge Zesammehang zwesche der Formung der Jestein unn der Lage der Jestein, die Jrundstoffe befinden sich am Rande des Jebirsches. Datt gilt ouch för d Ardenne. D meiste Jrundstoffe (Klütt) befinden sich nöödlisch der Jebirsches, wie im südlich Limburg unn der Belsche Kempen. Der Jrenz zwesche der Ardenne unn der Eefel, eß nitt jenau bekannt. Am meisten wääd der Dütsch-Welsche"}
{"id": "528743", "contents": "Dortmund es ön Stadt em Ruhrjebiet. Sö litt medde em Bundesland Nordrhing-Westfale. Dortmund had onjeväär 575.000 Bewonner un es domet enn van d Jruußstädt en öt Bundesland."}
{"id": "528744", "contents": "Brandeborsch (Plattdütsch: Brannenborg, Sorbisch: Bramborska Kraja) es ee Bondesland em ehemolig Ostdütschland. Et jehüüd deshalv zo d zujenannte neue Bundesländer. Brandeborsch hau unjefähr 2.4 Million Lüüh. D Fläche es 29.654 km². D Haupstadt es Potsdam, südöstlich von Berlin, der Hauptstadt des Federalstaates. Brandenburg jrenz em Nöade aa Mecklenborsch-Vüürpommere, em Weste aa Saxe-Anhalt, südlisch aa Saxen. Östlisch jrenz dr Bonndesland aan et Lank Pole. Berlin es ee va Brandeborsch jetrennten Inselstadtstaat. Näver Potsdam jitt es anger jrüße Städte, wie Cottbus. D Lüüh i Brandeborsch schwääde ooch Plattdütsch. Em Südoste vu Brandeborsch jitt et ooch noch de eeheijmesche Engwonner de Sorbe. D Sorbe es de Nohm för ee Schlawische Bevölkerungsjropp un sie schwääde ee ejene Schprooch, et Sorbesch. Ier Kultur unn Schprooch es amplisch jeschütz. Et jitt em Brandeborsch ee leechte Bevölkerungsaavnahm, wie üblisch in d neue Bundesländer. De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528745", "contents": "Mecklenborsch-Vüürpommere es eijn Bonndesland em Nööde Dütschlands. Datt Bonndesland hat unjefähr 1.6 Mellion Eijnwohner,domit eß der Bonndesland eijne der bevölkerungsärmste Bonndesland. Der Fläche es 23.211km². Der Houpshtadt es Schwerin (91.500 Eijnwohner). Rostock es der jrüßte Stadt, mit 203.400 Eijnwohner. Meckleborsch-Vüürpommere litt nöödlesch am Ostsee, am Osten aan Polen, Wäßtlesch jrenz der Bonndesland aan Schleswij-Holsteijn aan Needersaxe. Südlesch jrenz der Bonndesland aan Saxe-Anhalt unn Brandenburg. Der Bonndesland es ene beliebte Ferienjebeed, wegen der Ostsee."}
{"id": "528746", "contents": "Schleswij-Holsteijn (Plattdütsch: Slesweg-Holsteen, Dänesch: Slesvig-Holsten, Freesisch: Slaswik-Holstiinj ), es der nöödleschte Bonndesland vun Dütschland. Der Bonndesland hat unjefähr 2.8 Mellion Eijnwohner und der Bonndesland es mit 15.800km² ene der kleijnste Bonndesländer Dütschlands. Der Houpshtadt es Kiel (241.000 Eijnwohner), eijnige angere jrüßere Städte sind Flensburg (83.900 Eijnwohner) unn Hansestadt Lübeck (212.000 Eijnwhner). Das Bonndesland jrenz am Wäßte aan der Nordsee unn am Oste aan Meckleborsch-Vüürpommere unn aan der Ostsee. Nöödlesch jrenz der Land aan Dänemark, Südlesch aan Hansesadt Hamburg, Saxe-Anhalt unn Needersaxe. Es gibt eijne Freesesche Minderheit an der Nordsee unn ene Dänesche Minderheit in der jejend vun Flensburg."}
{"id": "528747", "contents": "Saxe-Anhalt (Plattdütsch: Sassen-Anhalt) eß eijne Bonndesland em Oste Dütschlands. Datt Bonndesland hat 2.2 Mellion Eijnwohner unn sein Fläche es 20.450km². Der Houpshtadt es Magdeburg (231.000 Eijnwohner). Anger Städte sind Halle unn Dessau. Der Bonndesland jrenz am Oste aan Brandeborsch, am Süden aan Saxe, am Wäßte aan Needersaxe. Nöödlesch jrenz der Bonndesland aan Meckleborsch-Vüürpommere."}
{"id": "528748", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Sachse (Sorbesch: Swobodny stat Saksa), op Hochdütsch weed va Sachsen jesproche, es ee van de 16 dütsche Bundesländer. Et litt em Oste van et land on jehüüd zo d Neue Bundesländer. Sachse had Thüringe em Weste als Nobber, Sachse-Anhalt em Nordweste, Brandeborsch em Norde, Pole en Oste on Tschechien em Süde. De Naam Sachse hat winnisch ze doon mit de Sachse. Et wor nämlisch nie Bestanddeel vam Herzogtum Sachse em Nordweste va Dütschland. Nodäm Sachse em Joohr 1952 onger d DDR opjelößd woode woch, entstäng sö em Joohr 1990 neu als Bundesland va Dütschland. Ä Sachse lääve onjeväär 4 Milliun Lüüh, doronger öm d 171.000 Ussländer. Op dr Kwadratmeter jerechnet wonne do onjeväär evvevöll Lüüh als ä d ald Bundesländer. D Jesamtzahl van d Sachse noohm no dr Wechvall van d Muur ärch aav, mit Ussnahm van d jrüßen Städten. Em Oberlausitz weed et Sorbesch jekalt. D jrützde Stadt va Sachse es Leipzig mit 580.000 Äwonner. Dresden als Nummer 2 kütt a 550.000 Äwonner. Dono kütt Chemnitz mit 246.000 Persune on Zwickau had onjeväär 90.000 Äwonner. De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg ·"}
{"id": "528749", "contents": "Saarland eß ene Bonndesland in Südwäßßte Dütschlands. Datt Bonndesland hat unjefähr 989.000 Eijnwohner. Der Fläche es 2.569km², domit es der Bonndesland unjefähr jrüß wie Luxemborsch. Der Houptshtadt es Saarbrücken (177.000 Eijnwohner). Nöödlesch unn Östlesch jrenz der Bonndesland aan Rhingland-Pallz, wäßtlesch jrenz der Land aan Luxemborsch, südlesch jrenz der Bonndesland aan Frankrish."}
{"id": "528750", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Völzer en sjteët i jen Hollesje sjpelling 't Hoeëg Ven is ee natoersjütsjebeed tüssje j'n Dütsj-Franzuësisje sjproachjrenz en j'n jebirschjrenz va j'n Eifel en de Ardenne, óp 't Belsj. Ee va de hoeëgste toppe va de Ardenne ligke óp 't Hoeëg Ven, wie 't Signal de Botrange (694 NN) en d'r Pannensterzer Kopf (667 NN). Naobeij jelaeje ote zunt Monschau, Eupen en Malmedig. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528752", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Kukkeleboom es ön Bewäjung, beij dr ön Persun sich öm ön Aaß no vööre drihnend bewähchd. Kukkelebööm send no vööre un hänge möjelich. Meßd weed ävver mä dovann jesproche, wenn hä no vööre jeed. Kukkelebööm jehüüre zm Spochd. Sö wäde op dr Bohm ävver och op ö Jerät, dat Schwebebalke jennand weed, jemaad. Sujar op öt Pääd es dat möjelich. Öt ischde Mol wood em Joohr 1571 van önö Kukkeleboom jätt opjeschrävve."}
{"id": "528775", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Syltes d jrützde dütsche nordfriesische Insel, d viirdjrützde dütsche Insel övverhaupt. Dörch dr Hindenburch-Damm es sö met öt vaste Land vorbonge. D bkanndste Ochte send Westerland, List, Wenningstedt, Braderup, Kampen, Keitum, Morsum, Hörnum, Tinnum suwie Rantum. Em Oste va Sylt vängd mo öt dütsche Bundesland Schleswig-Holstein sowie em Nordoste d Dänemark Insel Romo. Südlich va Sylt liije d Insele Amrum un Föhr. Öt meetzde Jeld brenge d Turiste no Sylt. Sö wäde dörch dr öm d 40 Kilometr lange Sandstrand op d Westsiij ajetrocke. Besongisch vöör Vrönde vam FKK jilt Sylt als ön Huchburch wo em Joohr 1920 dr ischde FKK-Strand opjemaad wood. Wä övver öt Land jehd dem valle wi Fläsche met Erika op. Donävver vänge sich döck Platsche met d sujennte Syltruß op. Net mä do, och am Wasser lääve op Sylt völl Wasserveuel, Schmetterlinge un Kröte. Turiste reise meeßd met dr Sylt-Shuttle no Sylt. Övver dr Hindenburch-Damm komme sö met öt Auto övv dr Zoch. Anger Möjelichkeete, no Sylt z reise, bestönd övver d Häfe va List un Hörnum. Wä jenoch Knöpp op dr"}
{"id": "528776", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Rantum es ö Ochtsdeel en d Jemeende Sylt op d Insel Sylt. Öt litt em Süde va d Insel a sing engßde Stell. En d ald Bösch us öt Joohr 1142 vängd mo Rantum öt ischde Mol. Damols loch dä Ocht ävver noch an ön anger Stell, jäng do ävver dörch Wasser vottjespold iih öt an sing jetzije Stell neu opjebowd wood. No d Ischde Weltkresch em Joohr 1936 entstänge en d Nöhde van ö paar Hüüser vöör Soldate Kaserne us dönö sich öt Rantum va hüüh entweggelnde. Vöör Wasservluchzeuge wood ön jeschötzde Landeplatsch em Rantumbecke jebouwd. D Sylt-Quell lävverd ä Flasche aavjevülld Wasser, dat op d janze Insel vorkoovd weed. Turiste brenge öt meetzde Jeld no Rantum. Domet vong öt en d 50er Joohre a. Hüüh z Dachs lääve mi Vremde wi Rantumer ä Rantum."}
{"id": "528780", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Simon Pegg (* 14. Febrowaa 1970 ä Gloucestershire) es önö änglische Schauspeller un Rejisseur. Simon Pegg en_do Internet Movie Database (op deudsh_on änglesh)"}
{"id": "528789", "contents": "Pole, amplisch: Rzeczpospolita Polska, es ö Land ä Middeleuropa. Öt Land had en Jrüde va 312.679 km², öt es su unjeväär ösu jruß wi Dütschland, dr westlische Nobberstaat va Pole. Si Jebiid litt tösche d Ukraine, Wissrussland em Oste suwi d Slowakei un Tschechie em Süde. Litauen, d Ostsee un en Exklave va Rußland (Kaliningrad Oblast) litt em Norde. Do wonnde am 50.06.2014 unjeväär 38.483.957 Mellion Lüüh. D Hauptstadt es Warschau (Warszawa), Polens jrüßde Stadt mit 1.7 Mellion Lüüh. De Nohm Pole wood bekännd en 966, als König Mieszko I sisch zum Kattolesche Glaube bekehrt hatt un d Sklawische Völker, dä läävde tösche de Flöße Oder un Weichsel, in öt Jebeed sisch voreenigten. D Nohm Pole steehd vöör Flääche oder Felde. Em Joohr 1024 wood Pole offiziell en Königrich. En 1386 es en Union mit Litauen entstänge, en 1569 sinn de zwee Staaten voreenigt bis öt Joohr 1795, als Österreich-Ungarn, Rußland un Pruse de Jebeede va öt militäresch schwache Pole verdeehlten, wono öt klengere Herzogdom Warschau övverbliev onger eescht Frangzösesch Napoleonisch Heerschaff un spääter onger de Russische Tsar. No d Eeschte Weltkrisch es en jrüße Polnesche Staat entstänge, ävver nitt wie et Pole va hüdsche Daag. De Jebede Pommern, Silezien,"}
{"id": "528792", "contents": "Der Criccieth Jollfplaz — op Wälsch: Clwb Golff Cricieth, ob änglesch: Criccieth Golf Course — es ene Jollfplaz un -klub jrahd ußerhallf aam Rand vun Criccieth en Gwynedd en Wales. Ed es ene 5787 yards lange, 18-Loch Joleffplaz met enem par 69 un SSS vun 68. Dä Klub hädd em Johr 1905 ed eets opjemaht. Hä wohr köözlesch onger de leevste Jollfpläz vum Bryn Terfel's en de „Wales Golf Annual Brochure“. Dä Klub hädd de Rähjel, dat hä blohß för de Metjehder doh es. de Wäbsigge Welsh Golf Corses.com — affjerohfe aam drette Määz 2014. de Liverpool Daily Post — affjerohfe aam ellefte Apprell 2014 Dem Criccieth Jolf Klub sing Wäbsigge — affjerohfe aam ellefte Apprell 2014"}
{"id": "528804", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mickey Rentschler, jeboore onger dr Naam Milton Edwar Rentschler (* 6. Oktober 1923 ä Detroit; † 27. Juni 1969 ä Long Beach) woch önö Kengerschauspeller us d USA. Mickey stammda va Äldere aav, di Dütsch sproche. Hä wood dodörch bekannd dat hä Vowelstämme em Radio nomaade. Met 10 Joohr stäng hä öt ischde Mol vöör ön Kamera. Dat woch en dä Film His Private Secretary met John Wayne, dä em Joohr 1933 en d Kinos z see woch. No onjeväär 35 Filme hood Mickey Rentschler met d Schauspellerei op. Övver Mickey Rentschler"}
{"id": "528805", "contents": "Albanien, amplisch: Republika e Shqipërisë es ö Land ä Südost-Europa op dr Balkan. Öt Land hau ön Jrüde va 28.745 km², öt es fast ösu jruß wie Nordrhing-Westfale. Si Jebiid litt tösche Montenegro em Norde, däe Kosovo un Mazedonien em Oste, suwi Jrihscheland em Süde. Westlisch hat öt Land Zojang zum Adriatischem Meer un südwestlisch zom Ionischem Meer. Italien litt op d Scheed tösche di Meere 72 Kilometer entfänt övver Meer. 2016 wonnde do 2.886.026 Lüüh. D Hauptstadt es Tiranë, Albaniens jrüßde Stadt mit unjeväär 610.000 Lüüh. Di Albanier entstänge als Volk, als verschedene Illyrische Völker sisch en öt Albanie va hüdsche Daag voreenijte. In öt Altertum es öt Land dörsch Hellenische (Jrihschische) Völker un spääter dörsch de Romäne besiedelt, än dat bes öt Joohr 548, als Sklawische Völker öt Jebiid besedelte. Di Ottomanen (Turken) erowerden in 1415 südlisch Albanien un in 1431 öt janze Land. Dodörsch es en jrüß Deel va d hüdsche Bevölkerung Moslimisch (unjeväär 57%, 2011). D Ottomanische Heerschaff douerte bis d Balkankriege va 1912. Albanien wääd jestif am 29. November 1912, als öt onaavhänjich wood va öt Ottomanische Rich. Di Konferenz va London annerkände de Onaavhängichkeet va öt Land ön Johr spääter. In 1914 (Eeschte Weltkrisch)"}
{"id": "528807", "contents": "Andorra, amplisch: Principat d'Andorra, es ö kleng Förstedom in de Berje va d Pyrenäen tösche de Staate Spanien un Frankrich. Öt es ene d'r kleinste Staate va Europa, ävver mit en Jrüße va 468 km², de jrüßde va de Europäische Kleinstaate. 2013 wonnde d'r 76.098 Lüüh, wova 24.000 in d Hauptstadt Andorra la Vella. D Förstedom es en Doppelheerschaff onger Heerschaff va de franzüesische President un d sponische Bischopp va Urgell. D offizielle Sprooch es Katalonisch; öt Sponisch, Portujiesisch un Franzüesisch wääde ouch viel jekallt. Öt Land steeht bekand um sinn niedrije Alkohol- un Tabakspriese. Tourismus, förnohmlisch Wintersportler, es d wichtejigste Weetschaffsfaktor. Öt jüüv en hohe Perzentasch Anjehörije zo d'r Kattolische Kirche (unjeväär 90%) un klenger protestantische Jemengden. Andorra es en berjig Land. De hükßde Stell es d Coma Pedrosa mit 2.942 Meter N.N. De niedrijeste Punkt es 840 Meter N.N. D Valira es d wichtejigste Floß un fleeßt dörch d Hauptstadt Andorra la Vella. http://www.andorra.ad Commons: Andorra – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland"}
{"id": "528808", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Estland, amplisch: Eeste Vabariik es ö Land em Nordoste va Europa. Öt Land litt injeklemmt tösche de Ostsee (watt nordlisch d'r Finnische Meerbusen jenannt wääd) em Weste un Rußland em Oste. Lettland litt em Süde. 2015 wonnde d'r 1.3 Mellion Lüüh op 45.339 km². D Hauptstadt es Reval (Talinn), mit 438.000 Lüüh de jrüßde Stadt Estlands. Estland es kulturell verwannt mit Finnland. En beede Staate wääd eng Fin-Ujrische Sprooch jekallt. Va alters her es Estland beeinflößt dörch Skandinavische Völker. In d zwäälfte Joohrhonnert besäätte de Dene öt Norde va öt Estland va hüdsche Daag. Verschiedene Kriege wääde befochte, spääter ouch mit öt Tsaristisches Rußland un d Dütsch-Livländische Krüsridder, die in 1346 öt Land erowerden. D Dütsche Kultur un Minderheit hat bis Aavang vam zwanzigsten Joohrhonnert eng huhe soziale Positiun un politische-militääre Engfloß en Estland. 1558 koom Estland onger Swäädische Heerschaff, dat douerte bis 1710. 1559 entstäng de Livlandische Krisch, wobei dat Russische Tsarenrich wääd besiegt dörch unter angere Schwääde. Ouch d Reformatiun begann in d Schwäädische Zitt, wobei öt Lutheranische Glouve siehr schnell wääd verbreit. Schwääde verlor"}
{"id": "528809", "contents": "Finnland, amplisch: Suomen tasavalta (Finnisch), udder: Republiken Finland (Schwäädisch) es ö Land ä Nordosteuropa. Öt Land hat en Jrüde va 338.432 km², domit es öt Land unjeväär so jrüß wie Dütschland. Si Jebiid litt tösche de Staate Norweje em Norde, Rußland em Oste. Em Norde va öt Land jitt öt enge Jrenz mit Schwääde, ävver südlischer es d Küste d'r Ostsee. Em Süde jrenz Finnland ooch an eng Meerbuse: d'r Finnische Meerbusen, dat enge neturlije Jrenz es mit Estland. 2013 wonnde d'r 5.4 Mellion Lüüh, domit jehört Finnland mit 16 Lüüh je kilometer zo enge der Bevölkeringsärmste Staate Europas. D Hauptstadt es Helsinki mit unjeväär 621.000 enwonner. D Fin-Ujrische Finnische Kultur un Schprooch es eng verwannt mit däm va Estland am Övversied d'r Finnische Meerbusen. De eeschte Spüren va Finnische besiedlung in öt hüksche Finnland jitt öt um 5.000 v. Chr. Dihse Stamme wohre Joger un Versammler, wono um 1.700 v. Chr., als de Bronzeziit begos, d Ackerbau und Viehzöch begann. Mit Handelsverbindunge wääd öt Christedom verbreitet, em Oste mit öt Russisch-orthodoxe un am Weste mit öt katholische Glouve. Am 12. Joohrhunnert wääd Finnland en Deehl va Schwääde. Nom Jrüße Nordische Kreesch (va 1700-1721) verlor Schwääde Finnland jäje öt tsaristische"}
{"id": "528813", "contents": "Łobez es ön Stadt ä Pole. Łobez litt a d Rega. www.lobez.pl BIP Łobez Łobez - You Tube Polska w liczbach w oparciu o dane GUS, 2019."}
{"id": "528815", "contents": "Faado ess wammer et ärme Dier hätt un uch noch unbeding meint, do drüvver singe ze mösse. Passeet at ens, wann ene kölsch Imi us Portejall kütt, iss ävver sons nit su de Saach vun de Kölsche. Mir schwaade uns de Schnüss, bess et Hätz nimmie wieh deiht. Dann es et wedder joot, mer drinke eene dropp un datt wor et dann ävver och."}
{"id": "528816", "contents": "Irland (Amplisch:Poblacht na hÉireann (Irsch), Republic of Ireland (Inglisch) es ö Land unn Insel ä West-Europa, westlisch der Inseln Jrüßbrittanniens. Öt Land hat en Jrüde va 70.273 km² unn 2016 hat Irland 4.761.865 Lüüh. Republik Irland omfässd unjeväär 80 % der Insel Irland dat litt töösche dr Atlantische Ozean (em Weste) unn dr Irsches Meer (em Oste). D öövrige 20% es Nordirland, datt Ongerdeel es va öt Voreenigt Königrich. Hauptstadt es Dublin, wo mier als 553.165 wonne (2016). En d direkte Omgeevung va dr Hauptstadt wonnd eng Drittel dr Irsche Bevölkerung. Irland is dr enzije Land em Europa, wo dr Engflöß va dr örsprunglische Keltische Kultur hückschedaag noch een sehr bedeutende Rolle speehlt. Schunn 7000 v. Chr. es dr Insel besiedelt, ävver om unn bei 300 v. Chr. kääme d Kelte va Midde-Europa no dr jrüne Insel, wie öt ouch genuump wääd. Op dieser Wies kääm ouch dr Keltische Kultur unn Sprooch op öt modernen Irland. En d Romänische Ziit wor Irland als Hibernia bekannd. Öt Kristlische Glauve kääm in dr 5. Joohrhonnert no Irland, dörch gevlöchtigte Schklaave ous der Romanisierte Nohbar-Insel Jrüßbrittanien. Aaf 1100 kääm Irland onger jrüße Normandisch-Inglischer Herrschaff, wobei dr fruuschtbohre Jääjend va Dublin wääd konfiszeeht dörch"}
{"id": "528842", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kühl, op Huchdütsch weed va Grünkohl jesproche, es ön Zohd Jemöss, di meeßd em Wengter jesse weed. Kühl, wi sö hüü jesse wäde, woode us weld Planze jetrocke. Di vängd mo öm öt Meddelmeer, entlang van d europäische Atlantikköst bes hoch no Ängland. Suja op Helgoland stönd weld Kühl. Dat Kühl och at vreuer jesse woode zeeje at d Jrieche un d au Römer en hön Opzeechnunge. Dat vong en öt 3. Jahrhondöt vöör Christijeburt a. Hüü planzd mo Kühl ä Meddel- un Westeuropa, Nordamerikka un Deele va Ost- un Westafrika a. Vreuer, met os Kühl va hüü es dat net mi nüdisch, mood jewaad wäde bes d Planze dr ischde Vrooß metkräje hodde, ih sö en d Kösche jebrud wäde konnte. Jesse wäde sö met Ädäppel un Metwosch. Jott schmache och ängelade Öljer dozo."}
{"id": "528844", "contents": "Italie (amplisch: Repubblica Italia) es ö Land em Südeuropa. D Republik litt injeklemmt tösche mierere Deelmere der Meddelmeeres, wäe dr Adriatisches Meer (em Oste), Ionisches Meer (em Südoste), Tyrrhenisches Meer (em Südweste) unn dr Ligurisches Meer (em Nordweste). Di Inseln Sizelie, Sardinie unn dr Franzüsesche Korsika bejrenze di westlische Meere. Öt Land hat en langjereckte Form unn öt es jrüßdeels berjrich. Va Kalabrie bis d Stad Genova in Ligurie litt de berjrücke va di Appenine. De Alpe jrenz va doa aaf en förme d Jrenz mit d Länger Frankrich em Weste, Däe Schweijz en Österrich em Norde en däe Schlowenien em Oste. D Berje dr Alpen sinn bes zo 4.635 Meter huh (dr Matterhorn op d Jrenz mit däe Schweijz es d hükßde Stelle des Landes.) Töösche di Berje en di Appenine litt dr flaache Po-Ebene. Öt jüüv ooch noch zwee Ministaate in Italie: San Marino unn d Vatikanstad in d italienische Hauptstadt Rom. 2016 wonnde do 60.599.936 Lüh op 301.339 KM². Domit jüüv öt eng Deechde va 204,7/KM². Italie es verdeelt ä 20 Rejiunen: Dr Aostadaal litt em Nordweste des Landes. Hei wääd ä franzüsische Sprooch jekalld. Piemont, däe Lombardei, Emilia-Romagna unn Veneto linn em Po-Ebene. Hei läävd mier"}
{"id": "528863", "contents": "Der Plahto ov Plahton wohr ene Fillosovv em ahle Jrihscheland un hädd en Attehn jelääf. Hä hädd en Akkademih jejrönd, di noh em bennand es. En singe Zigg wohd hä Πλάτων jenannd. Hä wood en einem vun dä Johre 428 udder 427 udder 424 udder 423 vor Christi Jebuhrt en Attehn udder en Aijjihna en Jihscheland jebohre un hät bes en et Johr 348 der 347 vör jelääf un es in Attehn jeschturrve. Hä jellt met singe Akkademih als der Bejrönder vun däm, wat mer hük als de Univäsiteite kännt, un es der Urvatter vun de ovendländesche Fillosoffih."}
{"id": "528864", "contents": "Dä Sokrates wohr ene Fillosovv em ahle Jrihscheland un hädd en Attehn jelääf. Dohmohls wood hä Σωκράτης jenannt. Hä woh medden Xantipp verhirohd, wat bes hük als e widderlisch fies Weesch jellt. Der Plahto wohr ene Schöhler vunnem."}
{"id": "528871", "contents": "Jrihscheland (kölsch „Griecheland“; Jrihschisch: Ελλάδα, Ellada) es ö Land ä Södosten Europas. Hä litt em westlische un södlische Sitt töösche dat Meddelmeer un singen Deelmere, Albanien en Nordweste, Mazedonien un Bölgarien en Norde un däe Turkei en Oste. Öt Land hat mier als 1.700 Inseln, däe vüür jott 20% di totale Fläche Jriechelands förme. Öt anger Deel es de södlijeschte Deel des Balkans, wo onger angerem däe Lenger der ehemölige Jugoslawien zojehüüre. Öt janse Land is berjrich mit däe Balkanische Olympus (2.918 N.N.) as hükßde Stelle. 2015 wonnde do 10.995.000 Lüüh op ing Fläche va 131.957 KM², watt ing Deechde jitt va 81,7 Lüüh je KM². Jriecheland steht ouch bekannd um d Vorziit, engen Zitt, datt wischteijisch wor för öt entstange va di europäische Jesellschaff, doronger di Keltur, Politik, Kuns, Wesseschaff, usw. Zom Beijspeel es in Jriecheland di Demokatie entstange, watt dörch vüül lenger jans öf föör eng Deel es övvergenomme. Öt Land steht ouch bekannt um die Philosophe, wie Aristoteles, Perikles, Pythagoras un Sokrates. Ouch die Jrihschische Mytholojie, Boustil un Küsche sinn typisch un oft ouch jeleevt. Commons: Jrihscheland – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Fritz Hönig: För jeder Jet. Humoresken in Kölnischer Mundart. 2."}
{"id": "528872", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Öcher Ziidung, och AZ jenannd, es ön en Oche örussjejovve Ziidung, di va Mondach bes Samsdach vorkoovd weed. D Öcher Ziidung stammd us öt Joohr 1946 als sö onger dr Naam Öcher Volksziidung ä Oche jejründ wood. Seijd dr 6. Määz 1996 nennd sö sich Öcher Ziidung.D ischde Blättcher va d Öcher Volksziidung, op Huchdütsch weed van d Aachener Volkszeitung jesproche, kutt mo am 22. Februar 1946 koove. Öt Schwesterblättche, d Öcher Nachrichte koome jätt iihr am 24. Januar 1945 op dr Maat. Damols joov öt beede ävver noch net jädde Werkdach un samsdachs. Nachrichte un Volksziidung kräät mo mä zwei- övv dreimol d Wäch. Öp d Regiun zujeschnädde send enkele Deeler van d Ziidung. Su jitt öt Versiune vöör d Stadt Oche, vöör Alsdörp, Düre, d Eefel met Monschau, vöör Eischwiller, Geilenkirche, Heinsberch, Jüllich un Stolberch. D Öcher Ziidung"}
{"id": "528876", "contents": "Et Hartes Connehlia udder up deutsch Cornelia Harte däht övver de Äntwekelong vum Lävve en Flanze un Diere fochsche, dat och lihre, un wood als eezte Frau Profäßor aan de Univäsiteit vun Kölle. Jebore zwa aen Altona aan de Elbe, aam 6. Juhni 1914, wat hük en Hamborsch litt, wohr edd ävver dorsch de Älldere en Nederländeren. Jeschtorrve esset aam 14. Juni 1998, hädd ävver si Lävve em Deutschand verbrach, un ene jruhße Deijl en Kölle. Der Vatter wohr der Hartes Johannes, dä en leijtende Aanschtällong jehatt hät. De Motter wohr däm sing Frou Anna, eets Kuijlaars, dann och Harte noh der Huhzigg. Di zwai han ed ehrem Mähdsche müjjelesch jemaad, aan de Lihbfrouscholl, enem Bovverlüzehjom en Schalotteborsch en Bällihn, et Abituhr ze maache. Se han och emmer em sing Schpass aan de Weßeschaffte vun de Natuhr jevördert, woh et su un esu bejeistert vun wohr. So deiht et schihßlesch Flanzeonde, Dierkonde un Schimih schtudehre en Bällihn aan de Humboldt-Univäsiteid un en Mönsche aan de Ludwisch-Maximilljans-Univäsiteit. Donoh jeng et 1936 en Freiborsch aan der Albert-Ludwischs-Univäsiteit singe Doter maache. Dä Friedrich Oehlkers wohr en aanäkannte Kappazitäht om Jebbed vun de Lävensunde vun de Zälle un de Jenehtik. Hä hät dohmohl ald"}
{"id": "528878", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Elisha Cuthbert (* 30. November ä Calgary, Alberta). Sö is ön Filmschauspellerin us Kanada. Commons: Elisha Cuthbert – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528879", "contents": "Der Aristoteles wohr ene alhl-jrihschesche Fillosoff, Weßeschaffler, Schöhler vum Plato un ene Lährer vum Aläkßander. Ojinahl jrihschesch däht mer en Ἀριστοτέλης schrihve. Dat kammer övversäze, dann heis et „der bäßte Zwäk“ udder „de bäßte Affseesch“. Hä wood jebohre en dä Schtadt Stagira em Norde vum dohmohleje Jrihscheland em Johr 384 vör Krestos em Jebehd öm dat Thessaloniki vun hük, un hät jelähf bes en et Johr 322 vör Krestos. Jeschtorrve es hä en Euboea. Singe Vatter wohr der Nicomachus, der Liivaaz vum mazedohnesche Künning Amyntas dem drette. Dä Vatter es jeschtorrve, wi singe Sonn Aristoteles norr e Kind wohr, dröm wohd der Proxenus vun Atarneus singe Vörmund. Met aachzehn Johr es hä em Plato sing Akkademih ennjetrodde. Hä bleev doh en Atheen bes hä sibbeundrißßesch wohr, öm et Johr 347 vör Krestos. Sing schrefflesch övverlivverte ärbeijde jonn övver de dohmohleje Fifik, de Weßeschaffte vum Lävve, de Weßeschaff vun de Diere, de Mettafisik, de Loggik, de Ettik, de Ästhettik, de Po'esih, et Thijater, de Mussik, de Rhetorrik, de Weßeschaff vun de Schprohch, de Politek, de Verwalldong un sin et eezte ömvaßende Jedangkebouwärk vun de wäßlejje Fillisoffih. Dröm kallt mer och bes hück vun em Aritoteles sing Fillosffih un jehde Schöhler am"}
{"id": "528880", "contents": "Der Perikles (jeschproche: Peeriklees) hädd en Attikah em ahle Jihscheland jelääf un wohr doh en de su jenannte „jollde Zigg“ eine vun de ennfloßreijschste Schtaatsmänner un Räddner. Hä wohr och ene Jennerahl en Attehn. Op Ahl Jihschesch han sen dohmohlss der Περικλῆς jenannt. Sing Motter däht zor Fammillesch vun de Alkmaeonihde jehühre, di dohmohls un och schpähder noch vill Maach un Ennfloß jehatt hatt. Hädd esu ene deefe Enfloss op de Jesällschavv un der Zosammehalld em Land jehatt, dat dä Thukydides, ene Jeschehschschriiver vun dohmohls, en „der eezte Börrjer vun Attehn“ jenannt hät. Uß dä Dellejahnesche Lihja hät hä et Reijsch vun Attehn jemaht un hä däht sing Lück en de eezte zwei Johr vum Peloponeehsesche Krehsch aanföhre. De Zigg vun öm 461 vör Krestos bes öm 429 vör Krestos weed orret Ziggallder vum Perriklees jenannt, weil hä en dä Zigg suhzesahre der Aanföhrer in Attehn wohr."}
{"id": "528884", "contents": "Rio de Janeiro es ön Stadt ä Brasilie. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528887", "contents": "Dame Helen Lydia Mirren (* 26. Juuli 1945 ä London) es ön änglische Schauspellerin. Helen Mirren en_do Internet Movie Database (op deudsh_on änglesh)"}
{"id": "528890", "contents": "Attikah es en Jähjend en Jrihschelannd. Attehn es suzesahre de Houpschtadt dervun zig de su jenannte „jollde Zigg“ vum ahle Jrihschelannd woh der Perikles se ändjölltesch och offezjäll doh zoh jemaat hät. De Jrihsche schrihve ed Αττική, dat klengk wi Attekeh udder Attikih, un et es en Jrihschelannd et am deeschße bewunnte Jebehd. Et litt tiräg em Oste vum Pelloponnehs un söhdlesch vun Meddeljrihschelannd un hät met Attehn der jrühßte Have, der jrühßte Flochhave, un de bäßte Bahnverbendonge en jannz Jrihschelannd. Ußerämm sez de Rejihrong un et Pallamänt vun Jrihscheland doh un ed es en Unniväsiteizschtadt med öhndlesch vell Schtodänte. De offizjälle Wäbsigg vun de Rejierung vun Attikah es: https://web.archive.org/web/20160408082812/http://www.attiki.gov.gr/"}
{"id": "528891", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Pooschte oder Posch is dä aahle kölsche Nohme för Ostern. Kütt vun Ostern lateinisch pascha, von hebräisch pessach. Chrisliche Fierdääsch Weihnachte · Dreiköninge · Äschermettwoch · Palemsondaach · Jröndonnersdaach · Karfriedaach · Ostere (Pooschte) · Himmelfahrt · Pingste · Fronleichnam Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528903", "contents": "Cochem es ene Stadt em Bundesland Rhingland-Pallz. Noh Kusel, datt ooch litt in d'r Pallz, es d Stadt ene der klingste Kreisstädte Dütschlands. Cochem litt op ene Hüh va 85 Meter N.N. un do lewe knapp övver 5.000 Lüüh. De Stadt litt aa d'r Flöß d'r Mosel, umgewe dörch de Berge vam Eijfel un Hunsrück, un de direkte Jejend is ooch jepräsch dörch Weinbou. Jet hüher op de Berge jitt öt äwer dökker Wald. Tourismus is d'r bedeutendste Weetschaffsfaktor. Bekannd es d'r Reichsburg Cochem, deä als en Wohrzeijsche op enen Hövel sisch bovve de Stadt türmt. Offizielle Webseite der Stadt Cochem Offizielle Webseite der Vorbandsjemingde Cochem Commons: Cochem – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons https://web.archive.org/web/20160306083914/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201422_hj_G.pdf Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "528906", "contents": "Der Homehr wohr ene Deeschter un Schrihver em ahle Jrihscheland un jelld bes hük als däh klaßesche Deeschter vum Ohvendland. Hä hät de Illijaß jeschrevve. Mer weijß nidd esu rääsch, wann un woh hä jebohre un jeschturrve es. Et künnt öm 850 vör Chreßtoss eröm jewähse sin, ävver och 400 Johr dervöhr, wann hä övverhoup jelääf hät. En däm Vall jleuve de Weßeschaffler hük, dat hä zwesche 850 un 750 vör Chreaßtos jelääf han mööt. Hä wohd Ὅμηρος jeschrevve. Mer Kölsche donn de Betohnong ob de läzde Sellbe en singen Nahme, ävver dat han sing Zigjenoße wall iehrter nit jedonn. Hügg op Neujrihschesch schrihve un schpräsche sen Όμηρος. Övversaz hihs et eijentlesch ens „Jatte“ uder „Jeisel“. Weijl hä blend jewähse sin sull, han se en de Antihke och jesaat, dat singe Nahme „dä nix süht“ bedügge deiht. Dohmohls woodten emm noch mih Wärke nohjesaat, wi de Oyßeh un de Homehresche Hümmne."}
{"id": "528910", "contents": "Thomas Alva Edison wohr ene Jeschäffsmann un Äfender en der USA. Jelääv hädd er vum 11. Fäbrowa 1847 bes zom 18 Oktohber 1931 en de Houpsaaach öm New York un dröm eröm. Hä hädd sejj en jruhße Zahl Saache, Apparahte un Apparatuhre ußjedaach un en de Wält jebraat, di et Lävve övverall op de Ääd verändere dähte. Dohzoh jehüre der Fonnojraf, de Fellemkammera, un de Lampe för et eläktresche Leesch. Mer hädd en och „der Zaubermann vum Menlo Park“ jenannt. Weil hä onger de eetze Äntweckler un Äfenger wohr, di de Prinzipije vun Maßße-Produxjohn un -Zesammewerke op sing Ärbeid aanjewandt hän, säät mer em och öff noh, hä hätt et eeze Forschongslabohr em endustrejälle Schtil bedrevve. He hädd 1093 Patente en de USA un och ene Houfe en Jruhßbretannije, Frankrisch un Deutschland jehatt. Övvertroffe dovun wohr ävver wat sing Äntdäckonge un Äfendonge bewerk han. Elekätrezetähd un elektresch Leesch, et Faßhallde vun Töhn un der Fellem han alle iehr eije Brangsche un e jruhß Jeschäff opjebout. Un dat en de jannze Wällt. Sing Idehje han de Övverdrahrong vun Enfommazjuhne un der Ußtuusch zwesche de Minsche vöraanjebraat un besönders et Tellefohn un de Tellekommunikazjuhn. Dobei wohr ene Nohreeschtedeens för de Börse, meschahnesche"}
{"id": "528914", "contents": "De 29. Febrowaa kütt nur eenmol in de 4 Juar vor. Dat is 1.460 udder 1.461 Daach, aavhängelisch ob et Juar en Schaltjuar is. De Schaltjuare hant enne Daach extra. All 28 Juar (10.227 Daach) is et de jleiche Wochedaach. 2044 is de 29. Febrowaa - noh 1960 - de Rusemondaach. Tommy Engel is do 94 Juar un 3 Mont alt. Henning Krautmacher hät noch jenau 1.100 Daach, bis hä nüngzich wid (Dingschdaach, 5. Määz 2047)."}
{"id": "528917", "contents": "Wann vun ene „jollde Zigg“ de Rädd es, es nit esu kloh, wat jenou dermet jemend es, weil je noh Zesammehang jannz anndere Zigge en Frohch kumme. Em ahle Jrihschelannd woh en su jenannte jollde Zigg woh der Perikles (Περικλῆς) en Attikah jewerrek hädd un ene Jennerahl en Attehn woh, watte zr Houpschtadt jemaat hät. En jollde Zigg vum Muhammed wohr, wi sing Frou noch jelääf hät un et Jeschäff jeföhrt hät, ih dat se schturrv un der Mohammed zom Kreeschhäld wohd. De jollde Zigg vum Islahm kohm em jannz schpääde Meddelallder, woh de Mohre en Schpahnijje met der Kreste frünndlesch zessamme jelääf han un de Weßeschaff un der Hanndel vun de Mohhamedahner vun Inndije övver et Meddelmeer bes en der Atlanntesche Ozijhan ußjebreidt un en ener Blühtezigg wohre. Ängland hädd en jollde Zigg älähf, derwihl et Viktorijah vun Ängland de Künnejen wohr övver zisch Johr."}
{"id": "528918", "contents": "Der Lamprokles hees op jrihschesch Λαμπροκλῆς un wohr dem Socrates un der Xanthipp iere ählste Sonn. Sing zwai Bröhder wohre der Menexenus un der Sophroniskus. Der Lamprokles wohr noch ene Jung (μειράκιον meirakion) als singe Vatter vör et Jereesch kohm un dann ömjebraat wood. Wam_mer em Aristoteles jläuve well, han sijj em Sokrates sing Nohfahre all als onwascheinlesch Blötschköppejj erus jeschtallt. Plato, Äntcholdejong 34d; Phaedo 116b. Xenophon, Memorabilia, 2.2.1–14. Aristoteles, Rhetohrek, 1390b30–32."}
{"id": "528919", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Izabel Goulart (* 23. Oktoober 1985 ä São Carlos, Brasilie) es ö Model. Izabel Goulart - IMDb Izabel Goulart - FMD Commons: Izabel Goulart – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528922", "contents": "Der Menexenos wohr einer vun dä drei Sönn vum Sokrates un em Xanthipp. Hä heeß op Jrihschesch Μενέξενоς, un dat wood [ˌməˈnɛksənəs] (IPA) ußjeschproche. Hä hät zwaij Bröhder jehatt, der Lamprokles un der Sophroniskos. Der Menexenos darf mer net verwähßelle met dä Fijuhr mem sällve Nahme uß däm Plahton singe Dijalohre Menexenos un Lysis. Dem Sokrates singe Sönn Menexenos un Sophroniskos wohre noch Pänz als ehre Vatter vör et Jereesch kohm un dann ömjebraat wood - jenoujenumme, sesch pä Jereeschßbeschloß sällver ömbränge moot. Eine dovun wohr norr_esu klein, dadd_en de Motter em Ärm heeld. Em ahle Jrihscheland hatte se en Tradizjuhn, der eezte Sonn nohm Besetfa ze nänne, esu wohr der Menexenos wascheijnlesch der jöngste vun dä drei. Wam_mer em Aristoteles jläuve well, han sijj em Sokrates sing Nohfahre all als onwascheinlesch Blötschköppejj erus jeschtallt.. Plahto: „Äntscholdejong“ 34d, Phaedo 116b. Plahto: Phaedo, 60a. Aristotles."}
{"id": "528926", "contents": "Ed Aspahsija ov Aspasia wohr en Frou med Ennfloss em klaßesche Attehn, wo ed ennjwanndert wohr, un jands offezjäll mem Perikles zesamme e Fisternöll hatte. Di zwai hatte zersamme ene Sonn, dä och Perikles heeß. Ov se jeh jehihrohdt hatte, es nit bikannt. Jelääv hädd et vun 470 vör Kreßtos eröm bes öm 400 vör Kreßtos eröm. Op jrihschesch schrehv mer et: Ἀσπασία. Wammer op der Plutarch hührt, wohr dä zwaij ier Huus ene jeijstejje Sammelplaz en Atehn, woh de jruhße Könßler un Dänker vun ier Zigg hen kohme, och der bes hük vill zetehrte Fillosoff Sokrates. Mer hädd ald sesaht, dadd em Aspahsija sing Idehje un Lihre der Sokrates beenfloß hann sull. Et Aspahsija küdd och vör en de Schreffte vun däm Fillosoff Platon, vum Aristophanes, vum Xenophon, un äddlejje anndere Schrihver vun dä Zigg. Och wann t ene johde Deij vun ehrem Lävve als Äwahßene en Jihscheland verbraat hät, es övver si Lävve nit besönders vill bikannt. Et jitt Weßeschaffler, di vörschlonn, dadd ed ene Puff jehatt hät un, orren Klunt wohr. Dem Aspahsija sing Roll en der Verjangeheid hellev ons weeschtejje Verschtand aan de ahl-jrihschesche Froulück ze krijje. Koum jädd es hück bikannd övver de Froulück vun"}
{"id": "528933", "contents": "Der Sophroniskos wohr eine vun dä drei Sönn vum Sokrates un em Xanthipp. Hä hät zwaij Bröhder jehatt, der Lamprokles un der Menexenos. Singe Name weed „Sofroneskos“ ußjeschprche. Der Sophroniskos darf mer net verwähßelle met singem Bestefa, dä och Sophroniskos heeß. Dem Sokrates singe Sönn Menexenos un Sophroniskos wohre noch Pänz als ehre Vatter vör et Jereesch kohm un sesch dann pä Jereeschßbeschloß sällver ömbränge moot. Eine vun dä Pänz wohr norr_esu klein, dadd_en de Motter dohbeij em Ärm heeld. Em ahle Jrihscheland hatte se en Tradizjuhn, der eezte Sonn nohm Besetfa ze nänne, esu wohr der Menexenos wascheijnlesch der jöngste vun dä drei un der Sophroniskos er Ählste. Wam_mer em Aristoteles jläuve well, han sijj em Sokrates sing Nohfahre all als onwascheinlesch blötschköppejj erus jeschtallt. Plahto: „Äntscholdejong“ 34d, Phaedo 116b. Plahto: Phaedo, 60a. Aristotles"}
{"id": "528936", "contents": "Et Zantipp hät vum fönnefte bes en et veete vörkreßlesche Johonndert em ahle Jrihscheland en Atehn en Attika jelääf un wohr et Ejejeschponß vum Sokrates. Di zweij hatte drei Sönn, der Lamprokles, der Sophroniskos, un der Menexenos. Di Ejelük wohre - su jleuf mer - ärsch ongerscheidlejj alt, künnt joht sinn, om de vehzesch Johr. Et Zantipp han se dohmohls [kʰsantʰíp̚pɛ͜ɛ] ußjeschproche un Ξανθίππη jeschrevve. Dat bedügg esu vill wi „et blonde Pääd“ vum ahl jrihschesche ξανθός xanthos blond, un ἵππος hippos Pääd. Nahme med „Pääd“ dren kohme dohmols öffters ens vör un han öff obb_en Hääkonnf uß de Aristokrattih hen jedügg. Noch ene Jrond för ze jleuve datt dem Zantipp sing Famillesch en de Prominäz uder de haute-Volaute wohr, es, dat se dä eezte Sonn Lamprokles jenannt hatte un nit, wi mer et söns ahl-jrihschesch-tradezjonäll iehrter jedonn hätt, Sofroneskos, wi singe Bestfa vun der Sigg vum Vatter jeheijße hatt. Dem Zantipp singe Vatter heeß, su nemm mer aan, wall Lamprokles, un weijl hä mih ze sahre jehatt hädd un bäßer doh schtand en de ahle jrihschesche Jesällschaff wi em Sokrates sing Vatter, wöhr däm singe Nahme eijentlesch vörzeträke jewähse för der Nahme vum eezde Sunn. Dem Platon sing Poträh"}
{"id": "528938", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kendall Nicole Jenner Houghton (* 3. November 1995 ä Los Angeles, Kalifornie) es ö amerikanisch Model. Kendall Jenner - IMDb Kendall Jenner - FMD Commons: Kendall Jenner – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528939", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kourtney Mary Kardashian Houghton (* 18. Aprel 1979 ä Los Angeles, Kalifornie) es ö amerikanisch Model un ön celebrity. Kourtney Kardashian - IMDb D Siij va Kourtney Kardashian Commons: Kourtney Kardashian – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528940", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Roubaix, op Neederländesch weed va Robaais jesproche, es ön ald Industriestadt un Jemeende ä Nordfrankreich en dä vreuere Provinz Französisch-Flanndere, en d Nööhde van d belgische Jrenz. 95 866 Lüüh lääve do un mache Roubaix zo d dreidjrüützde Stadt va dä Regijon Hauts-de-France, noh d Städte Lille un Amiens. 2013 INSEE - Roubaix D Siij va Roubaix (op Französisch) D Siij van öt Museum „La Piscine“ (op Französisch) Commons: Roubaix – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "528947", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carmen Kass (* 14. September 1978 ä Paide, Estland) es ö Model us Estland. Carmen Kass - IMDb Carmen Kass - FMD Commons: Carmen Kass – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529000", "contents": "Der veete Juuni. Donald Trump wood em Joohr 1946 jeboore. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529064", "contents": "Kohl: Jemoes Naame Helmut Kohl Bernhard Kohl"}
{"id": "529070", "contents": "Suure Kappes as Kappes, den jenau wie Suure Bounne unn Salzjurke durch Mileschsäurejärung haltbar jemaat weede. Se jehüren zom Suurjemööß. Hej wääde de Kappesköpp jehobelt unn denooch dann med Salz in ennen Pott jestampf. Nach en paar Wuch ess de Järung fäddijj. Kappes Kappes-Hobel Järpott Hämmche Soorekappessupp Soore Kappes Hämmche med soore Kappes Rippche med soore Kappes Soore Kappes med Mettwoosch Soore Kappes med jepökeltem Fleesch Soore Kappes en pann en Holland En andere Rejione wie dä Balkan unn de Türkei kaa me suure Kappes as janze Köpp ferdisch enjelaat em Lade koufe. En Korea kennt me suure Kappes as Kimchi. Suure Bounne Soore Kappes - Heidenarbeid Soorekappessupp"}
{"id": "529071", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Dit artikel is jesjrieëve op 't Völzer en sjteët i jen Hollesje sjpelling Vols 'n kling sjtad en jemingde in 't mieëtst zuudoeëstelig deel va jen provins Holsj Limbursj. Direk oeëstelig doava liet de Dütsje sjtad Oche en höar vaeëdel Vaalserquartier. Vols hat 'n oppervlaak van 23,87 km² en zie hau 9.599 iwuënesj op 1 aprel 2016. Vols is veur allem bekand veur d'r Völzerbersj, daeë mit 322,5 boave zieësjpegel d'r hoeëgste hujel va Holsj Limburg is. Jet wiejer va d'r top litt ooch 't bekande dreilengereck. Lang woar d'r bersj d'r hoeëgste bersj van 't Hollendsj, äwa zaer 't insel Saba in 2010 zojetridde es es beizunger jemingde va Nederland, is d'r \"Mount Scenery\" op dat insel officieel d'r hoeëgste top mit 'n hoeëgte van 877 boave zieësjpegel. Mieë as tswei meljoen jöare tseruk loog Vols nag in e tsemlig plat jebeed. De floss de Maas sjtruimde doamals in de linie va Eesjde, aa jen jrens mit Wallonië, via Ieëpe en noaberdörp Viele dursj 't jebeed wat me noe 't Limburjisch Hujelland numt. Dat verangerde ziesj i de era van 't Plioceen, as de Ardenne bejós ziesj"}
{"id": "529077", "contents": "Kimchi (Koreanisch 김치) is e Jemoes milchsoor verjärt on dodemit haltbar jemaat. De Arbed vun et maache is \"kimjang\". Gimchi, Kimch'i (김) Nabak-Kimchi (나박김치) Pa-Kimchi (파김치) Oisobagi-Kimchi (오이김치) Beg-Kimchi (백김치) Dongchimi (동치미) Et is da Koreanische Kappes. Et hätt vill Vitamin C. Et is e besje wie Reis (밥 – Bab) un en Zupp (국 – Guk oder. 탕 – Tang) un es en Deil vu dä alltächlije Huusmannskoß. Ander Jemoes wat jenomme werd, sin Komkommere, Läuch, Riedich ( 깍두기 – Kagdugi ) oder Chinakohl. (Brassica pekinensis) Dezu en de Provinß Jeolla-do Schölpe, anner nämme Aappel (Provinß Chungcheong-do). Em. Dezember 2013 is Kimjang, de jemeinschaftliche Maaken vun Kimchi, vu dä UNESCO en dä Liste vun Wält Kultur Ërv enjedrare woode. Kohl Song, Gin-Young: Kimchi - Geschmack und Migration : zur Nahrungskultur von Koreanern in Deutschland, Herausgeber Tübinger Vereinigung für Volkskunde, Tübingen 2012. ISBN 978-3-932512-72-8. Health benefits of kimchi (Korean fermented vegetables) as a probiotic food. Kimchi, die Essenz der koreanischen Küche 30 Neueinträge in UNESCO-Listen des immateriellen Kulturerbes. UNESCO vom 5. Dezember 2013."}
{"id": "529080", "contents": "Musick Töön, anenander jereit. BAP, Black Foes Musik (Jemoes) kleijgeschnette Öllich"}
{"id": "529092", "contents": "Esse em Rhingland Ze esse Ze drinke Enhaldsüvversich A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Ädappelschlot Appel Ähzezupp Berliner Birre Blotwoosch Soore Bunne Bunnezupp Decke Bunne Döppekoche Eij Enjelaate Hirring Fitschbunn Flönz Fritten Grafschafter Goldsaft Hagelslag Hämmche Halve Hahn Handkies met Musik Himmel un Äd Hirringsschlot Hirrings-Dipp Jrönbounnezupp Kamelle Kappes Kiersche Kölsche Kaviar Krapfe Linsezupp Miesmuschel Mirrabell Mispel Muuzemändelche Muuz Muhre Musik Öcher Puttes Öllich Pannekoche Peffer Pindakaas Plüschprumm Prummetaa Puderzucker Prumm Quallmann Quetsche Reijneklaude Rievkoche Röbekruck Röggelche Ruude Kappes Samtkrage Schavur Schlot Schwatzbrut Soorbrode Sorekappes Sprütche Steak Suurbroone Vla Waffel Waffelieser Wisse Bunneschloot Woosch Zuckerröb Zupp un Zaus Zureck zom Anfang"}
{"id": "529093", "contents": "Drinke em Rhingland Ze esse Ze drinke Enhaldsüvversich A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Altbier Landfürst Gerolsteiner Gin Cramer Kölsch Früh Kölsch Mühlen Kölsch Päffgen Kölsch Reissdorf Kölsch Winnetou Kölsch Zunft Kölsch Jupiler (Pils) Kaffee Kloore Limo Malz Milesch Overjäärich Bier Bönnsch Degraa Schabau Tee Wasser Wing Wodka Zureck zom Anfang"}
{"id": "529095", "contents": "{{{1}}} Die Vorlage soll es ermöglichen, schriftdeutschen und Dialekttitel mit einander zu verknüpfen."}
{"id": "529101", "contents": "Der zehnte Febrowaa. Am 10. Febrowaa 1823 wor in Kölle de ihrste Rosenmondachszuch jejange."}
{"id": "529103", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Donald Trump (* New York, 4 juni 1946) is seër 20 januar 2017 de 45. president va de Verenigde Sjtate van Amerika. Trump jehoeët de Repoeblikeinse partei aa. Zing berof is oersjprunkelig ungernummer, äva 'r woar óch sjriever, enne fernsehepersoeënligheed en sjpieër óch politicus. I zing carrière lies Trump mieërere jesjeftshoezer, wolkekretser, sjieke hotels, jolfbane en anger facilitete aalegke. I d'r aaloeëf va d'r waalkampf, mit de Hillary Clinton va de Democrate as politische faind, hat 'r hendig va de massamedia en de sociale media profitiert. Döks woare zing sjtankpunter zieër konterversieel, wie óch uëver d'r islam, mijrante oes 't Midde-Oeëste en Mexico of \"Obamacare\" (e jezets oeë-i sjteët dat jieëkeree verplich is, verziecherd te zieë). Op de 20. januar hat 'r 't presidentssjap va d'r Barack Obama uëverjenómme. Commons: Donald Trump – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James Monroe | John Quincy Adams | Andrew Jackson | Martin Van Buren | William Henry Harrison | John Tyler | James K. Polk | Zachary Taylor |"}
{"id": "529113", "contents": "D Schpanische Sproch, kott och mä Schpanisch jenannd, es enn van d Weltsproche."}
{"id": "529117", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Šiprage es ön Siedlung ä Bosnie-Herzejowina, önö Staat ä Südeuropa. Breetejraad: 44°27'56″ Längejraad: 17°33'36″ Hüüde: 507–520 m http://www.kartabih.com/ Vojnogeografski institut, Ed. (1962): Šiprage (List karte 1:25.000, Izohipse na 10 m). Vojnogeografski institut, Beograd / Military Geographical Institute, Ed. (1962): Šiprage (map sheet 1: 25.000, Contour lines at 10 m). Military Geographical Institute, Belgrade. https://en.climate-data.org/location/905786/ Commons: Šiprage – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons http://opstinakotorvaros.com/ http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H"}
{"id": "529120", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Maastricht (óp de mietste Limburjische dialekte: Mesjtreech; óp 't eige dialek: Mestreech) is 'n sjtad en 'n jemingde in 't zuje van Nederland. 't Is de hoofsjtad van de Hollesje provins Limburg. Óp 1 aprel 2016 houw 't 122.418 i-woeënere. D'r petroeënhillige is Sintervoas. Noa höm is de bruk uvver de revier de Maas en 'n kirch vernumt. D'r naam \"Maastricht\" hat zinge oersjprung i d'r Romeinse tsied. Doamals heesjde 't \"Mosa ad Trajectum\", mit anger wöad e óndeef sjtökske revier. I j'n sjtad weëd 't Mesjtreechs jemoeld, 'n Limburjisch dialek mit hendig vöal Franzuësisje invleuj. De tswai kirche óp d'r Vriethof 't Jekerkerteer De Sintervoasbruk D'r koel i j'ne Sint-Pieterberg 't Lanksjap jet westlig va Mesjtreech Commons: Maastricht – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529123", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Flevoland is 'n provins in 't midde van 't Hollesj. De hoofsjtad is Lelystad. De jroeëste sjtad is evvel Almere, kótbei de Hollesje hoofsjtad Amsterdam. In 2023 houw de provins 445.000 i-woeënere. Bezunger is dat 't de jungste provins van 't land is, weil 't bekans jans oes poldere besjteet in e jebeed wat vrujer de \"Zuiderzee\" heesjde, 'ne ehemalije bóch va j'n Noardzieë. 't Jitt drei poldere. D'r aodste polder is d'r Noordoostpolder, deë druëgjeleg woeëd in 1942. De tswai anger poldere heesje \"Oostelijk Flevoland\" en \"Zuidelijk Flevoland\" en woeëde in 1957 en 1968 ópjeleëverd. I j'ne Noordoostpolder leje Urk en Sjokland, tswai ehemalije insel. De provins jrens in 't noarde aa Friesland, in 't oeëste aan Overijssel en Gelderland, in 't zuje aan Utrecht en in 't weste aa Noord-Holland. Tussje Noord-Holland en Flevoland litt 't Markermeer en 't IJsselmeer. Dit zint deler va j'n ouw Zujerzieë. De Neederläng ier Profinnze Drenthe • Flevoland • Friesland • Gelderland • Groningen • Limburg • Noord-Brabant • Noord-Holland • Overijssel • Utrecht • Zeeland • Zuid-Holland"}
{"id": "529124", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Friesland (Friesisj: Fryslân) is 'n provins in 't noarde van 't Hollesj. De hoofsjtad is Leeuwarden. Anger wichtige sjteë zint Drachten, Heerenveen (It Hearrenfean), Sneek (Snits), Harlingen (Harns) en Dokkum. Neëve 't Hollendsj is 't Friesisj de amtlisje sjproach. In 2023 houw de provins 660.000 i-woeënere. Friesland is 'n semlig platte jejend. 't Weste besjteet oes kleipoldere en weëd de Westergo jenumt. Hei jitt 't vöal wassertoerisme óp de mere. 't Deel oeëstelig van Leeuwarden hat zandboeëm en litt enkel metesj boave zieë. De Friesisje insel i j'n Waddezieë, Vlieland, Teschelling, Ameland en Schiermonnikoog, hant de hoeëgste toppe va j'n provins. Noardelig va Friesland litt de Noardzieë. In 't weste jrens de provins aa Noord-Holland, mar d'r tussje ligk 't IJsselmeer en de Waddezieë. D'r Aafsjloesdiech verbingk de bei provincies. In 't zuje jrens 't aa Flevoland en Overijssel en in 't oeëste aa Drenthe en Groningen. De Neederläng ier Profinnze Drenthe • Flevoland • Friesland • Gelderland • Groningen • Limburg • Noord-Brabant • Noord-Holland • Overijssel • Utrecht • Zeeland • Zuid-Holland"}
{"id": "529127", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Gelderland (Nedersaksisch: Gelderlaand) is 'n provins in 't midde en oeëste van 't Hollesj. De hoofsjtad is Arnhem, mar de jroeëtste en aodste sjtad is Nijmegen. In 2023 houw de provins 2.134.000 i-woeënere. De provins jrens in 't weste aa Zuid-Holland en Utrecht, in 't noardweste Flevoland, in 't noardoeëste aan Overijssel, in 't oeëste aan j'ne Dütsje deelsjtaat Nordrhein-Westfalen en in 't zuje aa Limburg en Noord-Brabant. 't Is mit 'n óppervlak van mieë es 5.000 km² de jroeëtste provins van 't Hollesj. De provins hat platte jejende, wie de Betuwe en d'r Achterhoek, mar óch hüjelisje, zoeëwie de Veluwe, 't Montferland en de jejend oeëstelig va Nijmegen. De hüjelisje jebeder zint sjtouwalle oes d'r Letste Iestsied. In jroeëse deler van Gelderland weëde Nedersaksische dialekte jemoeld. 't Achterhoeks is e va die dialekte. Zujelisj van Arnhem en i j'n Betuwe weëde Nederfrankische dialekte jemoeld. Dees dialekte vurme e uvverjangsjebeed tussje de dialekte van Utrecht en Noord-Brabant. De Neederläng ier Profinnze Drenthe • Flevoland • Friesland • Gelderland • Groningen • Limburg • Noord-Brabant • Noord-Holland • Overijssel • Utrecht • Zeeland • Zuid-Holland"}
{"id": "529128", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Groningen (Gronings: Grunnen, Grönnen; Friesisj: Grinslân) is 'n provins in 't noarde van 't Hollesj. De hoofsjtad heesj óch Groningen. De sjtad is wiedoes de jroeëtste va j'n janse provins. In 2023 houw de provins 596.000 i-woeënere. De provins jrens in 't noarde aa j'n Noardzieë, in 't oeëste aa j'ne Dütsje deelsjtaat Nedersachse, in 't zuje aa Drenthe en in 't weste aa Friesland. Groninge is 'n platte jejend. Historisch jezieë besjteet de provins oes de sjtad (Groningen-sjtad) en de Ommelanden. Vruier woare de dees Ommelande Friesisjsjproachig en Groningen-sjtad Nedersaksisch, mar weje d'r ivlood van 't bisdóm Münster breide de Nedersaksische sjproach zich vanoes 't zuje oes in noardelige en noardoeëstelige richtoeng. Doaher kalt me hüj i bekans jans Groningen e Nedersaksisch dialek en neet e Friesisj dialek. Enkel 'n jemingde in 't weste va j'n provins is 'n oesnaam. 'n Ehnlisj baisjpiel is 't noaburrije Ostfriesland i Dütsjland. De Neederläng ier Profinnze Drenthe • Flevoland • Friesland • Gelderland • Groningen • Limburg • Noord-Brabant • Noord-Holland • Overijssel • Utrecht • Zeeland • Zuid-Holland"}
{"id": "529134", "contents": "Anna Netrebko (18.September 1971 ä Krasnodar) es ön Sängörin. Hör Siij"}
{"id": "529147", "contents": "Natalia Koroleva (31. Meij 1973 ä Kiev) es ön Sängörin."}
{"id": "529152", "contents": "Der 25. Juuni. Michael Jackson stervd em Joohr 2009."}
{"id": "529170", "contents": "He de Sie eß jeschrevve op Vüüreefeler un bochstabeet en de Sprooch vam Oot. In de Eefel hät et fröhder, wie im janze Rhingland, och Trachte jejowwe. Äver die sinn in de Mitte vum Nüngßehnte Jahrhundert ussjestorve, oder besse jesaat, uss de Mode jekumme. Die däten zwar von Ocht zo Ocht jet variiere, ävver typisch wor: Für de Männe: pompisch Butze (dat sinn Kniebundbutze) für jewöanlich schwatz mit wieße Knieströmp, e wieß Hemp mit ene rude Wess dröver. Do drüvver dat me en blau Jack drare. Om Kopp hat me janz fröhder en Zippelmötz, späde dann en schwatze Kapp, z. B. en Batschkapp. De Fraue hatte jet ähnliches: wieße Knieströmp unge nem rude Rock, do drop en wieß Bluß mit ene schwatze Wess. Do dröver det me e jefaalt dreieckig Dooch övve de Schuldere läje. Om Kopp hatte die Fraue dann e Häupche. Dat Dooch un dat Häupche kunnte im Usssin sehr ungescheedlich sin. Zom arbigge hatte die Männ ne blaue Kiddel, der dann drövve jetrocke wurd. Sun Trachte hät im Jrunde im janze Rhingland un och in andere Rejone jejovve. Lurt öch beim Kölsch-Hänesje-Thiater ens dat Hänesje un dat Bärbelche aan, die sin im Jrunde in rheinischer Tracht. Äver"}
{"id": "529171", "contents": "Dicke Kocke drare de Dänne in de Eefel ove op de Hüh. Wenn ich nu im Jees so lur noh denne, dann möch ich do sin vun spät bis fröh. Flöcke Rieche äse hörsch im Bösch un de Schwatzstorch det sich verstecke, un öveall, uch im Dörp, flüsch en Mösch; jo, ich will dürch de Eefel trecke. Leeve Minsche hür ich do kalle, die verstohn ich janz ohne Zweefel. Un ich möch at widde dohin walle, in ming Heemat, me Land, ming Eefel. Huhe Dänne weese de Wäch mir in dat Land zwische Musel un Rhing. Bis ich do bin, krich ich fas et ärm Dier, o Herrjott bräng mich widde dohin. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529201", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kruschele send Planze, di mo ä Europa, Asie un em Norde va Afrika vängd. Jebrud weed van di Planze öt Opß. Kruschele send Planze, di mä em Sommer jrön send, dat hechd dat sö em Herbst d Bläär aavwerpe un isch em Vröschjoohr neue kriije. Sö waaße bes zo ajerhalve Meter en d Hühde. Di Ääß hand Dööre, di dovör sorje, dat Deere so net kaal vresse un dr Mensch oppaaße moss wenn hä de Kruschele plöck watt em Juli Aujuß möjelisch es. D Beere, di bes zo 3 Zentimeter jruß wäde könne, hand am Aavang kleen Hoore. Dodörch weede so jeschötzd. Vormeere kann mo Kruschele dodörch dat mo enne dönne Mai van der öngichde Deel van önnö Aaß onge d Ääd deut un vassmaad, jätt Dreck drövver werpd un ösu ö paar Mond lätt. Dono had dä Aaß Wotzele kräje. Met ön Schiir schniit mo dä Mai aav un planzd häm an ön anger Stell."}
{"id": "529205", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dünnkerrsche, op Huchdütsch weed va Dünkirchen jesproche, es ön Industrie- un Haafestadt an d südlische Nordseeköst in Nordfrankreich, öm d zvanzish Kilomeeter wäßtlisch van d bäljische Jrenz beij d Stadt De Panne. Sö es d Hauptoot va dr jlischnamije Arrondißemang, watt mo em Französiche met Westhoek övversätze kann. Vorwaltongstäschnigk es Dünnkerrsche ön Unterpräfäktur vum Depachtemang Nord un ön Jemeende än d Regijon Hauts-de-France. In dr Stadt selvs lääve öm d nüngßichdusönd Dünnkerrscher. Zsamme met säßzehn Nobberjemeende beld sö dr Stadtsjemeenschaf va Dünnkerrsche un brengd öt op zweihondötdusönd Lüüh. Nazional wishtich es Dünnkerrsche wääje singe Seehaafe bëij dr Ärmelkanal, di öt dreid jrüützde Seehaafejebiit van öt Land es noh dem va Marseille un Le Havre. Besonginsch än dr Französisch-Flanndere Bezirk bekannt es Dünnkerrsche dörch singe Karneval. 89 882 Inwohner wonnde Ängs 2013 än dr Jemeende. 198 814 Inwohner wonnde Ängs 2013 än dr Stadtsjemeenschaf. D Siij va Dünnkerrsche D Siij van öt Seehaafejebiit Commons: Dünnkerrsche – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529208", "contents": "Indonesien es e Republik un d'r weltjrößte Inselstaat un met rund 255 Millijone Ennwonner dä Staat met dä veetmeiste Mensche der Welt. Indonesien es dat Land met dä weltweit jrößte Anzahl aan Muslimen. Dat Land es een Archipel - et hät 17.000 Inselle. De Hauptstadt Jakarta zällt 9,6 Millijone Enwonner un litt op dä Insel Java. Op Java levve mieh als dä Hälfte d'r Enwonner von Indonesien. Commons: Indonesien – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529211", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Audrey Chapman (2. Määz 1899 – 10 Aujuß 1933) woch ön Schauspellerin us Amerika, di hör Filme en d Zitt van dr Stommfilm driihnde. Audrey Chapman jäng ä Philadelphia un Los Angeles zr Schüll. Dono jäng öt met d Filmerei looß. Su speld sö em Joohr 1920 ön Roll als Mary Homes en dr Film “The Money Changers” watt op Platt met “D Jeldwääßelere” övversatze weed. Dr film speld än d Ongerweld va New York. Audrey troon ä 22 Kostümmer op. Donävver entstänge aver och Filme wi „Wildfire“ us öt Joohr 1921 övv „Garrison’s Finish“ us öt Joohr 1923. Dono hood sö op Filme z maache. Tösche 1918 un 1923 braad sö öt op zsamme 10 Stöck. Audrey Chapman storv ä Riverside en dr Staat Kalifornie em Joohr 1933."}
{"id": "529213", "contents": "Drommer (ob Huedütsch Dreiborn) os en Dorp en dr Eefel. Drommer jehüerd zo Schleede em Krees Öskerche (Nordrheng-Westfale). Dröxehnhongdertverondressich (1334) wuer de Drommerter Borch als „Troys Fontaines“ (= Drey Quellen, also drey Pötze) et ijescht mohl objeschreve. Jraf Wellem dr föneft van Jülich hoelt et dumols von Könnek Johann va Böhmen us demm Huus Luxemburg als Lehen. De Jülicher schengden de Ungerherschaft Drommer van denne Edelhäre von Hengebach (dat wor Heimisch) jeervt ze hahn. Zoor Härschaft jehurte neaver der Borch jruess dehl van denne Dorper Drommer on Mueschpich, on Molsbengden, Gemönk on Mauel (emmer luertz var Urft) on Beresch, Ettscheld, Schüre, Defebach, Nerfeld, Mehere on et Parrdorp Uelef. Ongerhärschafte worden en Ehjendömlichkeet vom Herzochtum Jülich. Angesch als de Jülicher Ämter woren die zemlich ejen. Noh manischen Adelsfamelien överhoalt dat Jeschleat van Harff en Drommer de Härschaft, die sey bos sebenzehnhongdertveronnöngsich (1794) behelen. Sey komme zu Jeld wie die prächtigen Schlossbelder van Rodkin zejen on wure 1650 en dr Freyhärenstank jehoave, sey wure en dr Uelefer Kerech bejraven. Von sebenzehnhongdertveronnöngsich (1794) bos aachzehnhongdertfuffzehn (1815) hatten de Franzuehsen dat jangse luertze Rhengufer besetzt. Drommer jehurt zu der Zeck zom franzüesischen Departement Rur. Donoh wur et prüsisch. Von 1816 bos 1971 wor et"}
{"id": "529226", "contents": "Basshunter, Jonas Erik Altberg (* 22. Dezemmber 1984 ä Halmstad) es önö schwedische Sänger, Musikproduzent un DJ. The Bassmachine (2004) LOL <(^^,)> (2006) Now You're Gone – The Album (2008) Bass Generation (2009) Calling Time (2013) „The Big Show“ (2004) „Welcome to Rainbow“ (2006) „Boten Anna“ (2006) „Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA“ (2006) „Jingle Bells“ (2006) „Vifta med händerna“ (2006) „Now You're Gone“ (2007) „Please Don't Go“ (2008) „All I Ever Wanted“ (2008) „Angel in the Night“ (2008) „Russia Privjet (Hardlanger Remix)“ (2008) „I Miss You“ (2008) „Walk on Water“ (2009) „Al final“ (2009) „Every Morning“ (2009) „I Promised Myself“ (2009) „Saturday“ (2010) „Fest i hela huset“ (2011) „Northern Light“ (2012) „Dream on the Dancefloor“ (2012) „Crash & Burn“ (2013) „Calling Time“ (2013) „Elinor“ (2013) „Masterpiece“ (2018) „Home“ (2019) „Angels Ain't Listening“ (2020) „Life Speaks to Me“ (2021) „End the Lies“ (& Alien Cut) (2022) „Ingen kan slå (Boten Anna)“ (Victor Leksell) (2023) Sing Siij (englisch) Commons: Basshunter – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529228", "contents": "Bamboo Air es ön Vluchjösällschaff us Vietnam. Sö had hörö Setz ä Quy Nhon am Fluchhaafe Phu Cat. Di Jösällschaff jäng 2017 us d FLC Group härvöör. 2019 kräätö dö Fluchzeuje önö neue Aastrech. Eejödömmer van VietJet Air es FLC Group. VietJet Air bösetzt 23 Airbus A321 Neo, joov ävver am 16.01.2019 bökannd, dat 2 dozo kommö wäde. Siij van d VietJet Air"}
{"id": "529233", "contents": "David James Woodard ( /ˈwʊdɑːrd/ ? / (i); * 6. Apprell 1964 ä Santa Barbara, California) es önö Schriiver un Komponiss us d USA. Kerekes, D., Headpress 25 (Manchester: Critical Vision, 2003) Kracht, C., & D. Woodard, Five Years (Hannover: Wehrhahn Verlag, 2011) Tenaglia, F., Momus—A Walking Interview (Milano: Noch Publishing, 2015) Allen, B., Pelican (London: Reaktion Books, 2019) Chandarlapaty, R., Seeing the Beat Generation (Jefferson, NC: McFarland, 2019) Horzon, R., The White Book (Berlin: Suhrkamp, 2021) Carpenter, S., „In Concert at a Killer's Death“, Los Angeles Times, 9. Meij 2001. Rapping, A., Portrait of Woodard (Seattle: Getty Images, 2001). Epstein, J., „Rebuilding a Home in the Jungle“, San Francisco Chronicle, 13. Määz 2005. Allen, M., „Décor by Timothy Leary“, The New York Times, 20. Jannowaa 2005. Wikiquote: David Woodard (änglische) Library of Congress (änglische) Schweizerische Nationalbibliothek WorldCat Identities Hör Siij"}
{"id": "529236", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Ralf Karel Hubert Krewinkel (Kirchroa, d'r 12e november 1974) is 'ne Nederlands-Limburgse politiker vuur de PvdA. Van 2011 bis 2015 woar heë burjemeester i Baek, jet ten zude va Jeleën. Heë woar va 1998 bis 2006 mitjlied van d'r jemingderoad en van 2006 bis d'r 1 mai 2011 baijeordnete va Kirchroa. Óp d'r 31e augus 2015 woeëd heë burjemeester i Heële. Bejin 2018 lag heë dit ambt neer um vuur zieë eënsj krank zuëntje tse zorje. Noadat oeslekde dat heë in die tsied - oane erfolg - vuur 't burjemeestersjaft va Kirchroa had jesollicitierd, koam heë ónger vuur. Tsoem sjloes besjloos heë óp d'r 18e määz 2019 óp tse sjtappe. Ralf Krewinkel nieuwe burgemeester Beek, Rijksoverheid.nl, d'r 25e meëts 2011 Benoeming burgemeester Heerlen, Rijksoverheid.nl, d'r 3e juli 2015 Nu.nl - Burgemeester Heerlen weg na sollicitatie in Kerkrade tijdens ziekteverlof"}
{"id": "529245", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Zentralbank van d Republek Aserbaidschan es d zentrale Nutebank va Aserbaidschan. Hörö Hauptsetz had sö en d Hauptstadt Baku. Nodämm Aserbaidschan d Onaavhängichkeet van d Sowjetuniun am 18. Oktober 1991 erklärd hod bestäng d Nationalbank van d Aserbaidschanische SSR, di hü z Daachs als Nationalbank va Aserbaidschan neu Opjaave z övvernämme had. Am 11. Februar 1992 wood d neu Zentralbank van d Republek Aserbaidschan jejrönd. 1992 vührde sö dr Manat als neu Jeld en. D Zentralbank vorfolscht ön flexible Wähßelkurspolitik un konzentreerd sech op dr Kampf jäje d Inflatiun. Siij van d Zentralbank"}
{"id": "529246", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Aserbaidschanische Nationalböscherei ä Baku es d Nationalböscherei va Aserbaidschan. Sö es no d aserbeidschanische Schriiver un Philosoph Mirzə Fətəli Axundov bnannt. D Böschrei wood 1922 jejründ un am 23. Mai 1923 opjemaad. Z isch droch so dr Naam Allgemeene Böscherei un staatlich Bochlajer va Aserbeidschan un woch en ö Huus ongerjebraad, ä däm och dr Vörstand van d Nationale Akademie va d Wesseschafte va Aserbaidschand soß. 1939 wood sö no Mirzə Fətəli Axundov bnannt. D Böscherei va hü litt medde en d Stadt Baku un wood va Mikayıl Hüseynov entworpe, 1959 vädich jestalld. Op d Ussesiije van öt Huß stönd Fijure va Dichtere wi Nezāmi, Mahsati övv Alexander Puschkin. 2004 kräät sö dr Rang van ön Nationalböscherei. En d Böscherei send 4,5 Milliun Böscher, doronger völl au Bständ suwi ön 175.000 Denge övver Musik (Nute, Bösch, Ziidunge un Plaate). Mä he jitt öt Mikrofilme un Fotos va aserbeidschanische Ziidunge us d Zitt als d Ruuh Armee em Joohr 1920 öt Land onger sich braad. En d Böscherei send 13 Räum zm Lääse suwi ön eeje Böscherei"}
{"id": "529247", "contents": "Japan es ö Land ä Aasije. Öt Land hat en Jrüde va 377.915km². 2018 wonnde d'r 126.330.302 Mellion Lüüh. D Hauptstadt es Tokyo mit unjeväär 13.831.421 enwonner. Kaiser es Naruhito."}
{"id": "529248", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Zoo va Baku es önö Park ä Baku, dä dr Staat jehüd. Öt es dr audste Zoo va Aserbaidschan. Hä wood am Joohr 1928 opjemaad. Dr Zoo jehüd öt Ministerium vöör Kultur und Turismus un d Stadt Baku. Hä es öm d 4,25 Hektar jruß. Dr Zoo va Baku wood em Joohr 1928 op ö jebiid opjemaad dat no Lunacharsky benannd woch. Hüü drätt dä Park ävver dr Naam va Nizami). 1942 wood önö neue Zoo opjemaad, dä op dr Rostov Zoo baseere däng. Beij öt Viire am ischde Daach wood dr an dr Jruße Patriosche Kresch jedaad. Bes 1958 vong mo dr Zoo en d Nöhde van dr Bahnhoff op önö kleene Plei, dä spiir no Ilich bnannd wood. 1958 trock dr Zoo en öt Veedel Bayi öm dat a dr Rand va Baku litt un bleed do bes en d Medde van d 1970er Joohre. En dat Joohr koom do ön Lawin öraav, enne Löv un eene Bär storve als hörö Kävich zsammebroch. Vöör ön kotte Zitt trock dr Zoo en öt Veedel Razin"}
{"id": "529250", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Liiß met d hükßde Berch ä Aserbaidschan vührd d hükßde Berch van öt Land Aserbaidschan op. D hükßde Berch van öt Land vängd mö em Jruße Kaukasus tösche Europa un Asiie wobeij dr Bazardüzü op d Jrenz tösche Russland un Aserbaidschan litt. Anger huch Berch send em Kleen Kaukasus. Liiß met d hükßde Berch va Aserbaidschan"}
{"id": "529251", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Nationalvorsammlung van d Republek Aserbaidschan es öt Parlament en öt Eekammersystem va Aserbaidschan un sumet dr Jesetzjävver van d Republek Aserbaidschan met Setz ä Baku. En d Nationalvorsammlung wäde 125 Avjeordnete en ö Jravewaahlsystem vöör 5 Johr gewählt. En ön Mehrheetswahl met Stechwahl wäde 100 Avjeordnete jewählt, dä Rest weed no d Vorhältniswahl bestemmd. Vöör 5 Johr wäde Avjeordnete jewählt. D leitzde Wahle vonge am 1. November 2015 statt, d vörleitzde am 7. November 2010. No Atikel 93 van d Vorfassung van d Republek Aserbaidschan entscheed d Nationalvorsammlung wenn öt öm Vrore zo Vorfassungsjesetze, Jesetze un Beschlösse jehd. D Avjeordnete entscheede persönlich. D Siij van d Natioanlvorsammlung"}
{"id": "529252", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Türkei, es önö Staat ä Asien un Europa. Sö litt em Nahe Oste un Balkan. D Türkei jränzd hüü a Jriischeland un Bulgarije em Nordwäste, a Syrien un Irak em Süde, aa Giorgie em Nordoste, a Armenie, Aserbaidschan un dr Iran em Oste. Mo sprechd offizjäl de Amtpsschprooch Türkisch. De Houpstadt es Ankara. Ankara Istanbul Commons: Türkei – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons www.turkiye.gov.tr Ländo un Shtaate en Aasije Affjaanißtahn · Armenije · Aserbaidsjahn · Bahrain · Bangladäsch · Buttahn · Brunei · de Fillippiine · de Foäijnish_Araabish_Emmiraate · Georgije · Inndije · Indoneesije · dä Irahn · Iißraäll · Jaapan · Jeemen · Jordaanije · Kamboddsja · Kassaxtahn · Kattaa · Kirgiisije · Kuwäijt · Laaoß · dä Libbannonn · Malaisija · de Mallediive · de Mongjoläij · Müjanmaa · Neepal · Nocht_Koreeja · dä Omahn · Oßßtiimor · Pakißtan · Paläßtiina · Pärsije (dä Irak) · Rußlandt · Saudi_Araabije · Singgapuhr · Shiina · Shri_Langka · Süt_Koreeja · Süürije · Tadsjikißtahn · Thailandt · Taiwann · Tibätt · Turkmenißtahn ·"}
{"id": "529255", "contents": "D Nationale Huchschüll van d Wesseschafte va Aserbaidschan es d staatliche Huchschüll va d Wesseschafte van d Republik Aserbaidschans. Em Joohr 2001 wood sö d Huchschüll van d Wesseschafte un domet d hükßde wessenschaftliche Orjanisatiun ä Aserbaidschan. D nationale Huchschüll hat hör Wozzele in d em Joohr 1923 ä Baku jejründ „Aserbaidschanische Jesellschaft vöör wessenschaftliche Forschung un Studie“. 1925 nohm sö dr Staat onger sing Fuchtele un orjaniseerde so zo öt „Aserbaidschanische Staatliche Forschungsinstitut“ öm. 1932 wood dorus dat Institut van d aserbaidschanische Filiale van d Transkaukasische Jrupp van d Akademie van d Wesseschafte van d UdSSR. Ruhulla Axundov leide sö. 1935 stäng sö op eje Bee en d Akademie van d Wesseschafte van d UdSSR. Iwan Michailowitsch Gubkin hod dr Vörsetz. Spiir övvernomm däm Sergei Semjonowitsch Namjotkin. Am 23. Januar 1945 entscheed dr Root dr Volkskommissare va d Sowjetuniun us dr aserbaidschanische Zweich d Huchschüll van d Wesseschafte van d AsSSR z mache. Beij d ischde Setzung wood Mirəsədulla Mirqasımov zm Vörsetzende jewählt. Dono woode dat Yusif Məmmədəliyev (1947–1950, 1958–1961), Musa Əliyev (1950–1958), Zahid Xəlilov (1961–1967), Rüstəm İsmayılov (1967–1970), Həsən Abdullayev (1970–1983) un Eldar Salayev (1983–1997). No d Onaavhängichkeed va Aserbaidschan jäng öt met öt Werk van d Huchschüll"}
{"id": "529256", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Vorfassung va Aserbaidschan es öt hükßde Rätsmeddel van d Republek Aserbaidschan. Sö wood no öt Referendom vam 12. November 1995 aagenomme un troon am 23. November 1995 ä Kraft. Sö defenerd Aserbaidschan als Republek met ö Präsidialsystem. Sö besetzt önö ömfassende Menschenrätskatalog. D Vorfassung es Bstanddeel va d Politik va Aserbaidschan. Sö defeneerd Aserbaidschan als ön demokratische Republek. En d Vorfassung send Aavschnette övver d Grundräte van d Börjer va Aserbaidschan un öt Prenzep van d Jewaltedeelung als Grondsatz vöör dr Staatsopbow enthalde. Sö stelld öt Leitbeld van öt Rät va Aserbaidschan do."}
{"id": "529260", "contents": "Bogotá es ön Stadt ä Kolumbie. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529261", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kolumbien (spanisch: Colombia [koˈlombja]; amplich República de Colombia, dütsch Republik Kolumbien) es önö Staat em Südweste va Südamerika op d Südhalvkowel van os Ääd. De aam meedste bewonde Stadt va Kolumbie heeßd Bogotá. Commons: Colombia – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529270", "contents": "Dättlikon es en Jemeinde em Bezirk Winterthur vum Kanton Zürich en d Schwäjz. Dättlikon Commons: Dättlikon – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529272", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling 'ne Köter (Canis lupus familiaris) is e hoes-, heem- en nótzdeer oes de familieje van de hung. E sjtamt aaf van d'r woof. D'r hónk kunt óp alle continente vuur, mieëtstes i j'n buët va lüj. E weëd dan óch al doezende joare durch d'r miensj jebroekt, tsoem baisjpiel bei de pliese. 't Deer kin óch sameleëve mit anger deeraate. Commons: Haushunde – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529276", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) FlyArystan es ön Vluchjesellschaff met Setz a Kasachstan. Sö jehüd zo Air Astana un es dörö bellije Ärm. Jejründ wood sö em Joohr 2018. Ängß 2019 vloch sö 8 Städt a. Öt worö Almaty, Karaganda, Nur-Sultan, Oral, Pavlodar, Shymkent, Taraz un Moskau. D Vluchjesellschaff vlütt met 3 Airbus A320-200, had ävver op d Dubai Airshow em Joohr 2019 Interess bekond, va Boeing 30 Boeing B737 Max z koofe. www.flyarystan.com Övver FlyArystan"}
{"id": "529292", "contents": "Medellín es ön Stadt ä Kolumbie. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529295", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Booch Mer liere Kölsch (ävver höösch) es e Booch, dat dii Akademie för uns kölsche Sproch veröffentlich hät, met däm m'r Kölsch liire kann. Do sin 24 Lekzijoone dren, dii uß enem Dijalooch, ener Wööderles un enem paar Jrammatiküübunge beschton. Dii Wööder wääde selvsv'rschtändlich noo d'r Reejele vun d'r Akkademii jeschrevve, alsuu jit et em Booch vil \"G\", och wenn et Kölsche er kein hät (dat stimp jo nit, m'r säät jo \"Zig\"). Dii Dialooge em Booch sin jet Löstijes un hüüre sisch wii uß'em ääschte Levve aan. För e Beischpil jit et eine, wo en Frau eere Man aanlaach, weil hä kein Bloomeaade kent. Ußerdäm schänge die Fijoore jään, un bruche dobei ääsch kölsche Wöödscher wie \"schtiive Lansenein\" odder \"Schwaadlappe\". Et Booch jit et och em Audijo-Formaat, wo de Dialooge jeschproche wääde un et Alice Herrwegen diir dann dii Jrammatik v'rklöört."}
{"id": "529296", "contents": "wenn de Brassel häß iss et net joot, ewwer wenn de joah kinne Brassel häß iss et och nit bääße. Kleene Brassel is janz joot, weil da häßße jet ze don, ene jruße Brassel is nidde so joot, weil da möße veel huddelle un brassele um dat Prublemtje at ze lüüse. Wat ma jiärn hätt is en kleen Brasselsprojeek, fö watt ma lecker in ruh in de keller odder et jarasch kunt joahn und in roh jet erümbrassele. Dat kunt man besonnes joot don, wenn dat Leevche oder et Fisternölsche sich at widder is am ufbrassele. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529310", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling Limburg (óch Lèmbörg) is ing van de 12 provinse va Nederland en liegkt in 't zuudoste van 't lank, mar 't is óch ing van de tieën provinse van 't Belsj, oeë 't en 't oste liegkt. 't jedilte i Nederland houw óp d'r ieësjte jannewaar van 2023 ónjeveeh 1,1 mieljoeën i-woeënere. Limburg besjteet vuur 't jruëtste deel oes zankjrónk. 't Zude is huëvelechtieg. In feite is dit evvel e daallanksjaf mit reste van e plateau en dale, dat jans bedekt is mit löss, 'n winkaafzetting van d'r lètste iestsied. De provins Limburg ier wichtigste wassersjtroas is de Maas, die van zuud noa noord durch de provins sjtruimt. Vrujjer woeëd i Limburg ó.a. torf, sjtee- en broenkoal jewónne. 't Zudelig deel van de provins Limburg deet mit i j'n Euregio Maas-Rien. Noard-Limburg en Midde-Limburg dunt mit i j'n Euregio Rien-Maas Noard. De noardeligste jemeende dunt mit i j'n Euregio Rien-Waal. D'r naam 'Limburg' zouw besjtoa oes de sjtamwöad 'leem' en 'burg' en oersjprunglieg verwieze ha nao ing oes leem ópjetrokke burg. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich"}
{"id": "529313", "contents": "Dä Tyr (uêjermanesch weddehäêjestellt: *Teiwaz, *Tiwaz) es ene Jott uss'r jermanesch Mytholojie. Hä es dä jott vamm Kreech, vamm Hemmel on vamm Thing. Týr es doabej ävve bluß senge ahlnordsche Noam, em Ahlängelsch heesch e Tiw on en d'r Ahlhuhdütsche Sprooch vleech *Ziu. Sengem Noam noah wôê dä Tyr fröhere ene vell wichtijere Jott, ävve en de skandinavsche Sajaliteratur spellt hä kenge su bedöggsam Roll mieh. Dä Noam Tyr kütt van de wedderhäêjestellte, proto-jermaansche Forêm *Teiwaz of *Tiwaz, wat wedderöm dä selêve sproochliche Uêsprongk wie angere indojermaansche Jötte, z. B. dä römsche Jupiter odde dä jriechesche Zeus hätt. Hüggzedaach es senge ahlnordsche Noam ävve et bess bekanngk. En d'r meeschte jermaansche Sprooche fengk me d'r Noam vamm Jott vüêallem em Dengsdaach wedde (z. B. Ängelsch: Tuesday; noarwäjesch: Tirsdag, alemannsch: Zischtig). En d'r dütsche Sprooch kütt dä Noam vamm Thing, et jermaansch Volêksträvfe, dat mim Tyr döckes verbunge weed. Tyrs Noam heesch övvesätz esu vell wie \"Jott\" (vejlich et met lat. Deus of ahljr. Zeus). Övve Tyr si Mutte es en d'r Eddas net vell bekanngk on och wäê dann si Fader es, es net esu räêt jewiss. Et jitt Quelle, die saache, dat et dä Odin selêvs es, och jitt"}
{"id": "529314", "contents": "Langêweh es en Jemeende em Wesskrees van Düre. Et ligg töüsche de Kreesstadt em Osste on Aischwiele em Wesste, esuwie töüsche de Jemeende Inde on Hüêtschewald en Norde on Süde. De Jemeende ligg aan de Nordusslööfere vamm Hüêtschewald on en Deel och em Naturpark Huhes Venn-Eijfel. Stand: 31.12.2019 Dä Haupoêt Langêweh es uss drej angere Dörper entstonnde: Remelsberg (odde och Rymelsberg), Uhles on Wehe. De Jäjend wodd att fröh van de Franken beseedelt on öm et Joar 1000 eröm wodde hee och de iêzte Döppchebäckerej jejgrönget, woafüê dat Dörp och höck noh bekannt es. Em Meddelahle jehüürte Langêweh füê lange Zick zom Herzochdom Jöllesch, ävver noahdemm dä Napoleon uss Fronkreich erövve koam, wudde de Jäjend, de me höckzedaach als Langêweh kennt, opjedeelt. Dat Dörp Langêweh selevs, suwie Hamisch, Hestere on Stötschelauch wodde Deel vamm nöüjejröngk Kanton Aischwiele, woahenjäje Schlesch, Maroêd, Doê, Jöngeschdörp, Jejch, Ovejejch on Luchem zem Kanton Düre jekumme sinn. Noah de Nedderlaje van Napoleon jäje de hellije Allianz on Jrußbritannie, woê Langêweh av 1815 bzw. 1822 ene Deel vamm Könneschrich Prüüße jewäßß. Noah de zwejde Weltkreesch wodde de Dörper en dä Jäjend en offizielle Jemeende vamm nöüjejröngke Bondesland Noodrhing-Wäßßfaale, woa se bes höck och jeblievve sinn. Em Joar"}
{"id": "529317", "contents": "Schlesch es en Dörp en de Jemeende Langêweh, Krees Düre em Bondesland Noordrhing-Wässfaale. Schlesch ligg en d'r Herrschaff Maroêd, zesamme met Jejch, Orrejejch, Doê, Kotzedörp on Ääks. Met onjefähr 2500 Enwonne es et och et jrößte Dörp van d'r ahle Häêschaff. Et ligg töüsche dä Ejfel on demm platte Land vanne Ääkser Lößplatt, die zer Jöllesch-Zöllesche Börde jehüürt. Dä Noam van Schlesch kütt vamm ahlhuhdütsche Woêt füê Schlamm of Schlick on su woê dä Oêt em Meddelahle als Slige bekanngk (1309). Dôzo brängk me de Noam och met ene jewisse Johann van Sliche on ene Häê Reynart van Schlych en Vebengong. Den iêschte Nôhwies van Schlesch en de Jescheschtsböchelche fenge mer Aanfang van't 14. Joarhonget, woa ene Regger van Maroêd, dä Schäng van Slige en en Uêkond jenanngk weed. Ävve söns hüürt me net esu vell van demm Dörp. Zer Zick van dä drießischjoarije Kreesch wodd Schlich ejnije Moale van ongescheedlesche Truppe övvefalle un jeplüngert. Em Herres/Wänkte 1666/7 wodde Schlich on Maroêd vam schwaatze Duud, d'r Päss, heemjesöök, wôbej ene Jrußdeel van de Enwonneschaff om et Lävve jekumme es. Dröm hätt me hengenoah met Spendejelder en Klock jehollt, de och höck noh en dä Donates-Kapell ze bewongere es. 1799 zällte"}
{"id": "529318", "contents": "De ripoaresch Sproach, die me en Düre kallt, weed Dürener Platt jenanngk. Me sprääch et och in de Dörper, die öm d'r Stadt eröm ligge, waal imme met jewisse Ongescheede. Wie och en die mieschte angere ripoarisch Sproache, jitt et em Dürener Platt kenge Jennetiv, wie dat em Huhdütsche dä Fall es. Dröm weed die Form dorêch dä Dativ on't Verhältniswoêt \"van\" jebildt. Zem Bejspell: \"Das ist Josefs Pfeife.\" = \"Dat es die Pief vamm Jupp.\" Me kann ävve och dä Dativ met de Personalpronome vebenge, dann sitt dat nämlisch esu us: \"Dat es dem Jupp senge Pief.\" Dat heesch ävve natürlesch net, dat dä Jennetiv janz uss'r Sproach verschwonge es, me kann et o.a. nauch en Spreechwoête fenge, su z. B.: \"Allemanns Fröngk es jedermanns Jeck.\" De Personalpronome em Dürener Platt ongescheede sich en bitzje van de angere ripoarisch Dialekte, wie z. B. demm Kölsch. Wat die Possesivpronome anjeht, sitt dat em Dürener Platt esu us: Dat Jeschläêt un dä doazo jehüürije Artikel jitt et och im Dürener Platt: dä (der), die un dat/et (das). Ävve em Dürener Platt jitt et eenije Wöête, van denne dat Jeschläêt en bitzje angesch als wie em Huhdütsche es. Em Foljende sitt iêh"}
{"id": "529319", "contents": "Die Jermanische Sprooch es en indojermanische Sproochfamile, die haupsäächlich en Noord- un Meddeleuropa, suwie Noordamerika jesproche weed. Sej bestonn höckzedach us velle Sprooche, onge angerem demm Dütsch, demm Änglisch un demm Nedderländisch. Höckzedach jehüürt en Vellzall van europäische Sprooche ze denne jermanische Familie. De Sprooche sin jeweils en kleenere Jruppe ongedeelt: Jermanisch (15 Sprooche met ensjesamt 490 Millione Sprääche): 1. Wessjermanisch: Dütsch: Dütsch (100 Millionen; 180 Millionen inkl. Zweidsprääche) Jiddisch (1,5 Millionen) Luxemburgsch (300.000) Pennsylvania Dutch (100.000) Nedderdütsch: Nedderdütch (ca. 2 Millione)) Plautdietsch (500.000) Nedderländisch: Nedderländisch (25 Millione) Afrikaans (6 Millione; 16 Millione inkl. Zweidsprääche) Friesisch (400.000) (Wessfriesisch, Noordfriesisch, Ossfriesisch [Saterländisch]) Änglisch (340 Millione; mind. 850 Millione inkl. Zweidsprääche) 2. Noordjermanisch: Skandinavisch: (Fässlandskandinavisch) Dänisch (5,5 Millione) Schwedisch (10 Millione) Norwäjisch (5 Millione) (Bokmål un Nynorsk) Isländisch-Färöisch: (Inselskandinavisch) Isländisch (300.000; 350.000 inkl. Zweidsprääche) Färöisch (65.000) 3. Ossjermanisch: Alle ossjermanische Sprooche sin höckzedaach usjestorve. Zitiert nach Astrid Adler et al.: STATUS UND GEBRAUCH DES NIEDERDEUTSCHEN 2016, Erste Ergebnisse einer repräsentativen Erhebung, S. 15, in: Institut für Deutsche Sprache, 2016, abgerufen am 9. Mai 2020."}
{"id": "529321", "contents": "Dä Thor odde och Donar es ene Jott en d'r jermaansch Mytholojie, woa hä als Donnejott bekanngk es. Hä es demm bövveschte Jöttefatte Odin on d'r Jöttesch Jörd iêh Sunn on woê en alle jermaansche Volêke bekanngk. Demm Thor senge Noam kütt vamm Woêt füê Donne on hätt en de ongescheedlesche jermaansche Sprooche eenije Noame: Su heesch he em Ahlsässesch Thunaer, em Ahlängelsch þunor, em Ahlhuhdütsch Donar, em Ahlneddelängsch Donre on em Ahlnordsch þunrar. Doaruss kumme de Sproochweßßeschaffler op et uêjermanesch Woêt *þunaraz. Senge Noam fengk sech zodemm och en d'r Noam vamm Donnesdaach wedde (vejlich et met de ängl. thursday, dänesch on schwedesch torsdag) Thor es vuêallem füê seng Waff bekanngk, ene baschtije Hammel, denn me em ahlnordsch Mjönir nänne deet. Doamet schläächt hä sech döckes met de Riesevolêk, die ons Midjard de janze Zeck övve am bedruhe sinn. Dä Hammel es ävve jaa net esu eefoach ze hävve on alleen dä Thor selevs hätt jenoch Mattes en de Maue (on et passend Jeräät) öm dat fäddisch ze krenn. Höggzedaach es d'r Mjönir en jäêjesenn Schmuckstöck bej jermaansche Nöüheede on Fans vamm Metal. En Europa es d'r Thor net dä eenzeje Donnejott met su en Aat van Waff, och"}
{"id": "529324", "contents": "Siegfried Tyron Fischbacher (* 13. Juuni 1939 ä Rosenheim, Germany) & Uwe Ludwig \"Roy\" Horn (* 3. Oktoober 1944 ä Nordenham, Germany; † 8. Meij 2020 ä Las Vegas, Nevada) waren ein Duo deutsch-amerikanischer Zauberer und Entertainer, die vor allem für ihre Auftritte mit weißen Löwen und weißen Tigern bekannt waren. Sing Siij IMDb Commons: Siegfried & Roy – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529327", "contents": "Dä Odin (odde och Wodan) es ene Jott van d'r jermaansch Mytholojie, woa hä als Jöttêfader jillt. Zedemm es hä dä Fatte vamm Thor on och van velle angere Jötte on Jöttesche. Dä Noam Odin kütt vemootlich vamm ahljermaansche Woêt füê Woot, wat zwar em Huhdütsch maa esuvell wie \"Sickig sinn\" heesch, em ahljermaansch ävve och sujet wie Liggeschaff heesche kann. Dä Noam hätt senge Uêsprongk emm jemeenjermaansche Jöttênoam *wo​ðanaz (wedderherjestellt), van demm sich o.a. et ahlängelsche Wōden, et ahlsässesche Uuoden, et ahlneddelängsche Wuodan on et ahlnordsche Oðinn avliggk. En d'r Interpretatio Romana hann de Römsche denne Odin met denne singe Jott Mercurius verjliche, weßwäje de Meddwooch (en de romaansche Sprooche es d'r Daach noah'm Mercur benanngk) höck denn Noam vamm Odin hätt. Em Huhdütsche kamme dat zwoar net mieh tireck êkenne, ävver z. B. em Engelsch (woa me d'r Daach als Wednesday kennt) on em Neddelängsch (doa heesch et Woensdag) fengk mer't noh. En de Eddas es Odin vüêallem als bövverschte Jott van de Ase-Familisch bekanngk. Et jitt Löck, die denke, dat iehzigge ejentlesch dä Tyr dä bövverschte Jott van de Jermaane woêr, och wenn me sich doarüvve noh net esu seche es. En de ahlnordsche Verzällcher es hä"}
{"id": "529328", "contents": "Ippedörp es ene Stadtdeel em Südde vande Bondesstadt Bonn on ligg töüsche Röttsche on Poppelsdörp. Ippedörp ligg töüsche zwej bekannte bönnsche Hüjelche: demm Krötzbersch em Wässte on'm Venusbersch em Osste. Zodemm fleeßt östlisch die Engelsbaach (odde och Melbbach) dorch't Dörp en de Waldau erinn, die me em Südde van Ippedörp fingk. Henger'm Dörp ligg't Naturschotzjebiet Katzelauchbaachdaal. Ippedörp weed van vier angere Stadtdeelere van Bonn ömringk. Poppelsdörp, Röttsche, Venusbersch on Öckesdörp. Dä Noam van Ippedörp heesch esuvell wie \"Demm Ippo si Dörp\", woabej Ippo ene fränkesch Eijenoam es. Dä iêschte uêkondlisch Erwähnung vamm Dörp fengk sech em Joar 1320. Em Joar 1627 ließ d'r Ääzbischoff on Kuêfürst Ferdinant van Kölle de Kapell am Krötzbersch erboue, die och höck noh zo d'r bekannteste Woarzejche vamm Oêt jehüürt. 1670 ömfasste Ippedörp ma 29 Huuse on jehüürte bes aan't Engk vamm 18. Joarhondet zem Kuêfürstedom Kölle, woa't een Deel van d'r Häêlichkeet Poppelsdörp bzw. Endenesch woêr. Die iêschte Kapell em Oêt wood dann vemotlich en die zwejde Hälevde van't 18. Joarhondet jebaut, 1908 wood dann de Pfarrkerch St. Barbara fäddischjestellt. Onge de Prüüße wood Ippedörp dann ene Deel vande nöüe Börjemeesterei Poppeldörp, woa et och bes 1927 jeblieve es. Doanoah jehüürte et zem Amp"}
{"id": "529329", "contents": "Lengeschdörp es ene Stadtdeel van Düren on ligg em Südde, töüsche Rölsdörp, Nedderau on Krockhuuse. Et hätt 3704 Enwonne. Lengeschdörp befengk sech em Südde van Düre on jränz em Osste aan Nedderau on Krockhuuse, em Noorde aan Rölsdörp on aan Bäêzbuir em Süd-Wesste. Em Südde ligg zoademm de Jemeende Krötzau on et kleen Dörpche Kofferoêt. Dorêch Lengeschdörp fleeße zwej Jewäßßerche: de Rur on dä Lengeschdörpe Mölledejch. De iêschte Moal, dat Lengeschdörp uêkondlich jenanngk weed, es em Joêh 1005, als dä Kaiser Drickes II. (Em huhdütsche Heinrich II.) eenije lengeschdörpe Juutshhaufe aan't Adalbertsstift en Oche avjejääve hätt. 1246 hätt dä Kaiser Friedes II. (hd. Friedrich II.) dann de janze freje Richsstadt Düre metsamp Lengeschdörp aan de Häêzööje van Jöllesch vepängk. Aanfang vamm 17. Joêhondet wood en Lengeschdörp een Ieserehütt jebout. En de zegg vanne Industrialisierong wood em Oêt een van de bekanntste Stoahlhütte en Öropa bedrieve, en d'r fass alle Schiene vamm dütsche Iesebahnnätz jejosse wodde sinn. Em Joar 1820 hant de Bröde Everhard on Willem Hoesch et Werk jekoof on Willem senge Sunn Leopold hätt dann 1871 dä Hoesch-Konzern en Doêtmongk jejröngk. Die Hütt en Lengeschdörp ävve wood en de zwejde Hälevde vamm 20. Joêhondet jeschlosse. Haufanlaje Schmalenburch Wonnhuus Hauptstr."}
{"id": "529330", "contents": "Jression es de Noam van en läjendäre Stadt, van de me säät, dat sej sech vüê lange Zegg em Jrußroom Oche-Düre-Kölle befunge hätt. Me weeß net jenau warömm, ävve erjendwann es de Stadt dann dorch een jruß Katastrophe ongejejange. Gression kennt me och onge de Noam Gressiona, Gressionau of Grasigrone. Me es sech net seche, woa jenau de Stadt jeläje woê, ävver döck weed jesaaht, dat et kleen Dörpche Jressenesch bej Stolbersch d'r Uêsprong van det Noam es. Övve d'r Stadt verzällt me sech, dat se sehr rich jewäse es. Dat koam vüêallem vamm Avbou van velle vescheedene Mineralie on Ääze, wat wichtesch es, wemme bedengk, dat die Rejion öm Aischwiele on Stolbersch heräm och höck noh füê seng Berschbou bekanngk es. Wäje demm Richdom es de Stadt ävve dann och ongejajange - wie jenau, darövve es me sech net esu seche, ävve et hätt jewiss wat met en Jottesuêdeel ze donn. Et jitt Kwälle, die saache, Jression wöê dorch en Sintflot kapott jejange, angere wedderom saache, dat dat dorch feindliche Truppe jeschähe es. Gression kütt en zwej Jedichte vamm Bündgens Pitter (ca. 1920) vüê, ussedämm spellt de Stadt en jruße Rolle en de Romantrilojie \"Richarda von Gression\", die van"}
{"id": "529334", "contents": "Zeeland (dt. Seeland, zeeuws Zeêland) es en Provinz van Nedderland on ligk janz deef em Süddwässte vam Land aan de Noordsee. Met 391.000 Enwonne (2023) hätt et de kleenste Bevölêkerong van janz Nedderland. De Hoofstadt van Zeeland es Middelburg, ävver de jrößte Jemeende es Terneuze. Zeeland bestonn uss velle Inselche on Halêfinsele, esu z. B.: Zuid-Beveland Walcheren Noord-Beveland Tholen Schouwen-Duiveland Sint Philipsland Zoademm jitt et noh de Rejion Zeeuws-Vlanderen em Südde van de Provinz, die jeng Insel on och jeng Halêfinsel es. Zeeuws-Vlanderen jrenz em Südde aan Beljie on es bluß dorch dä Westerscheldetunnel on per Schiff met de Räß van Zeeland verbonge. Wichtije Städte van Zeeland sin vüêallem Middelburg, Vlissinge, Terneuze, Goes on Zierikzee. En Zeeland spräche de Löü uêspronglich de zeeuwse Mongkaate, die zo denne nedderfrängkische Sprooche jehüüre (wie och Neddelangsch of Kleverlängsch). Bevulkerungsentwickelung en de nedderländische Provinze (Segg op nedderländisch) De Neederläng ier Profinnze Drenthe • Flevoland • Friesland • Gelderland • Groningen • Limburg • Noord-Brabant • Noord-Holland • Overijssel • Utrecht • Zeeland • Zuid-Holland"}
{"id": "529342", "contents": "Baden-Baden is inge Schtatt in Bade-Wöötebersch met 55.123 Enwohner (31. Dez. 2018). Et läät an de Oos em Schwarzwald. Bekannt is de Shtadt duch sin Casino un sin \"Festspielhaus\". Baden-Baden Schtatt vum Fremersberg Casino Festspielhaus Kaiserallee Augustaplatz Et noei Schloss Brahmsplatz Thermalquell un Treppe Gönneranlage Benazet-Pavillon Zensus 2018 https://www.statistik-bw.de/BevoelkGebiet/Bevoelkerung/99025010.tab?R=KR211"}
{"id": "529343", "contents": "Russland (Russian : Россия) es önö Staat ä Asien un Europa. Öt Land hat en Jrüde va 17.125.191km². 2020 wonnde d'r 146.748.590 Mellion Lüüh. Commons: Russland – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons http://gov.ru/ De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark • Dütschland • dr Vatikan • Finnland • Frankreich • Holland • Irland • Italie • Jrihscheland • Kroazije • Lettland • Lichteschtein • Litaue • Luxemburg • Malta • Mazedohnije • Moldahvije • Monaco • Montenejro • Norweje • Österreich • Pochtujal • Polen • Rumähnije • San Marino • Serbien • de Schweiz • Schpanije • Schwehde • Slowehnije • de Slowakei • de Tschäschei • Unnjan • Wiißrussland Altos • Island • däe Kosovo • Russland • Seeland • de Törkei • Zint Helena • Zypere Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529347", "contents": "Die Rockmusick, och koot Rock, ess en Zoht vun populäre Musick, die am Engk vun de 60er Johre en de Vereinichte Staate vun Amerika erfunge woot. Et ess der Nohfoljer vum \"Rock and Roll\" vun de 50er, dat selvs singe Ursprung em Blues un en andere Zohte vun Musick, die de Schwatze spillte, ävver och vum Country, dä de Wieße spillte. Dat ess för amerikanische Musickzohte typisch, dat se en Meschung vun \"schwatzer\" un \"wießer\" Musick sin. Der Rock hät sich och vun andere amerikanische Musickzohte beënflosse lohße, wie Elektro-Blues un Folk, späder och noch vum Jazz un vun der klassische Musick. Et zentrale Instrument vun der Rockmusick ess die E-Jitta, wo de miehste Bands er zwei han; en Rhythmus-Jitta, die de Akkohde spillt, un Lead-Jitta (englisch för \"Leitungsjitta\"), die de Melodie spillt; et kann och Bands jevve, die nor ein Jittaspiller han. Schlaachzeuch un E-Bass sin de zwei andere Instrumente, die am öfteste optauche, un die Band weedt met Jesang vollständich. Wiggere Instrumente kammer en Rockbands och spille; et Keyboard ess besonders populär un mer hööt se en de miehste mudääne Rock-Aufnahme. De Rockmusick ess off för Texte bekannt, die sozialkritisch sin un vill Rockleeder han als \"Hymne\" vun"}
{"id": "529348", "contents": "Brings ess en kölsche Rockband, die 1990 vun Peter un Stephan Brings jejründt woodt. Die miehste Texte vun Brings sind en kölscher Sproch verfass ävver zick 1995 han se och op Deutsch jesunge. En de 90er wohr Brings en Kölschrock-Band die mit der kölsche Fastelovendszen nix ze dunn hatte, änhlich wie BAP em vörherije Johrzehnt. Peter Brings hät vun dä Zigg jesaht: „Jeder direkte Bezug zu Köln wäre tödlich gewesen. Da hätten wir uns gleich zur Prunksitzung mit Prinz Karneval anmelden können.“. Durch de 90er Johre blevv Brings usser der Karnevalsszen, un woodte ziemlich bekannt. Bekannte Leeder vun dä Zigg sin Nur mer zwei, Katharina, Nix is verjesse, Ehrenfeld un Handvoll ze fresse. 2000 hät sich dat all dramatisch verändert, wie dat Party-Leed Superjeilezick zom Karnevalshit vun däm Johr woodt. Superjeilezick han se nit avseechlich als Karnevalsleed jeschrevve, et Leed wohr nor als Jebootsdaachsständche för de Band jedaach. Trotzdäm hatten se ene jroße Hit. Flöck han se sich en en Stimmungsband verwandelt un ehr Leeder sin hügg explizit för Fastelovend jedaach. Nohm Erfolch vun Superjeilezick woodt Rockmusick em alljemeine en akzeptabel Stil för Karnevalsleeder un vill hüggije Karnevals-Bands wie Kasalla, Lupo un Cat Ballou spille Musick met Rock-Enflöss. Em \"neue"}
{"id": "529349", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Universidade Federal de Goiás es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä Goiânia un domet en dr Staat Goiás, Brasilie. 25486 Studente mööhe sisch he aav. Övver d Uni"}
{"id": "529354", "contents": "Maroêd is de Noam van ee rhingsch, katholesch Uêadelesjeschläêt, wat zo d'r dütsche Huhadel jehüüre deet. Denne van Maroêd iêh Stammhuus, Kerpe aan de Ärff, weet mem Warnerus de Kerpene et iêsch töüsche 1065 on 1071 êwäänt. De Noam kütt van denne Familie seng iêschte Besetz: Et dörpche Maroâd bej Langerwehe, Krees Düre, wat fröher äckisch Rode jeheesch hätt. Vanaan em 14. Joêhhonget schrivv me de Noam de Rode dann bluß Merode (of Maroêd op Ripoaresch). Em Joêh 1473 koame Kaiser Friedes III. on de Häêzoch Karl dä Kööhn van Burschongk in Treier zesamme, wonoah o.a. Schäng op Marôed (hd. Johann auf Merode) zem Frejhäê on Jriet van Maroêd (Margarete von Merode) zer Frejfrau jemaaht wudde es. Aam 19. Juni 1622 wudde Freijhäê Rikalt van Maroêd op Waroux on senge Sunn zo Richsjrafe ênangk. Et Stammwappe zeech viêh rude Päälchere op joldene Jrongk. Wappe van't Huus Merode Wappe vamm Jean-Philippe-Eugène de Merode-Westerloo J. Domsta, Geschichte der Fürsten von Merode im Mittelalter 1, Düren 1974, S. 26 Max von Spießen: Wappenbuch des Westfälischen Adels, Görlitz 1901–1903, Band 1, S. 89"}
{"id": "529355", "contents": "Maroêd (op huhdütsch sääht me Merode) es en Dörp en de Jemeende Langêweh em Krees Düre, NRW. Et jehüürt zer aale Häêschaff Maroéd, die doavan och iêh Noam hätt. Marôed jehüürt zer Jemeende Langêweh on hätt em Joar 2019 onjefähr 690 Enwonne jehott. Et es 7,68 km² jruß on ligg 144 m övve de Meeresspeejel. Maroêd es de beröhmteste Oêtschaff en de sujenannte \"Häêschaff\", die zoademm och uss de Dörpchere Schlesch, Jejch, Orrejejch, Ääks, Kotzedörp on Doê besteeht. Dat Dörp es äng met demm Adelshuus van Marôed verbonge, die desweeje och iêhre Noam hann. Van denne Maroêdsche Fürste dat Schloss steeht noh emme aan de Krözhäêrestroaß, aan de Usslööfer vamm Hüêtschewald. Em zweide Weltkreech woê Marôed aan de Frongklinie em Hüêtschewald, woa van 1944 bes 1945 en jruße Schlaaht jetovv hätt. 1969 wodd et Dörp noah Dôe eenjemengk, wat ävve selefs wedderom 1972 noah Langêweh eenjemengk wodd. De Noam Marôed kütt vamm ahlhuhdütsche Woêt Rode, wat övvesäätz suvell wie Rodung heesch (verjl. Oêtsnoame met -rath/-roa, wie z. B. Kirchroa of Herzeroa). Jean Philippe Eugène de Merode-Westerloo (1674–1732), bäljischer Jeneral Bernardus Wettstein (1686–1745), Altarist on Fröhmessner am St. Georgsaltar zu D’horn, Kaplan aan't Kapellche en Jejch, Provisor vamm Spital zo Jejch,"}
{"id": "529360", "contents": "Doê (em huhdütsch sääht me D'horn) es en Dörp en de Jemeende Langêweh, Krees Düre on ligg nävve Maroêd on Schlesch. Doê ligg össlesch van Langêweh, tireck nävve Schlesch on Maroêd am Maroêdsche Böüsch, dä selefs zem Hüêtschewald jehüürt. Et Dörp ligg op d'r Ääkse Löösplatt, onweck van Jejch, Orrejejch on Kotzedörp, die wie Doê selefs ooch zer suj. \"Häêschaff Maroêd\" ze zälle sinn. Dä Noam Doê (bzw. D'horn) kütt vermoodelesch vamm ahlhuhdütsch Woêt dorn, wat suvell wie \"Böusch\" heesch. Jenausu wie seng nöhkste Noahbaarsdörpchere Schlesch on Maroêd wodd et Dörp van de Frangke jejröndet, die en de nahejelejene Böüsch jerodet hann. Fröher stond en Doê de ahl Kerch van de katholesche Jemeende St. Mäêtes Doê, die ävve em Zweide Weltkreech jänzlesch kapott jejange es. Vanaan 1972 jehüürt et Dörp zer Jemeende Langêweh, doavüê woêret en Deel vamm ahle Amt Ääks - et joav ene Zeck, doa stond sujaar et Rathuus en Doê. Statistisches Bundesamt (Hrsg.):Historisches Gemeindeverzeichnis für die Bundesrepublik Deutschland. Namens-, Grenz- und Schlüsselnummernänderungen bei Gemeinden, Kreisen und Regierungsbezirken vom 27.5.1970 bis 31.12.1982. W. Kohlhammer, Stuttgart/Mainz 1983, ISBN 3-17-003263-1, S. 306"}
{"id": "529366", "contents": "Lück es en Jrußstadt en Beljie on de Houpstadt van de jlichnoamije Provinz. Lück es de zweitjrüßte Stadt en janz Wallonie on zoademm och dä Setz van enem katholesche Bestom. Et liech am Zesammefloss van Maas on Ourthe, onjefäär 25 km södlesch van Maastreech on 39 km södweßlesch van Oche. De Stadt Lück metsamp iêh Ömlang hätt ca. 600.000 Enwonne, de Stadt selefs ävve ma ca. 197.000. De Jäjend öm Lück woê alt zer Zeck van de Röme bewonnt, die de Stadt Leodicum jenangk han. Em Joêh 717 wood et ze enem Beschofssetz on woê em Meddelahle en Zentrom füê Kultur on Politik. Späte woêret en Deel vamm Fürstbestom Lück, een Staat vamm Hellije Römesche Rich. Ooch wenn et quasi vande spanesche bzw. österrichesche Neddeläng ömjäve woê, sin Lück on seng Längereje bes dä Napoleon koam, ene janz eijenständije Territorium jeblievve. 1789 koam et en Frangkrich zer franzusesche Revolution, die ooch en Lück zo Opstände jefüêt han - een Zeck, die me ooch Lücksche Revolution nenne deet. Ävve die wood 1791 van Truppe vamm HRR neddejeschloache. 1795 dann wood Lück van franzusesche Truppe besätz, woamet et Deel van de iêschte Republik van Frangkrich wood. Noahem Stooz vamm Napoleon Bonaparte 1815"}
{"id": "529369", "contents": "Dä Drachefäls es ene Bersch em Sibbejebirsch töüsche Könneschswenkte on Bad Honnef on likk en d'r Näh van Bonn. Dä Jipfel êhävv sech rongk 270 m övverm Rhing on es opjrongk van senge markante Laje woê hä en bekangk Motiv van d'r dütsche Rhingromantik. Mer kann met en Zangkroadbaan de Drachefäls eropfaare, woa sech ooch en Restaurant befengk. Dä Bersch es dorch et opsteijend Magma entstonn, die net bes zer Äêdbovveflääch dorchbrääche kunnt on aanplaats doavan dann domaatisch êstarrt es (Vulkanoloje nenne sujet en Quellkupp). Uss'm Steen vannem Drachefäls hott mer em Meddelahle jäê jet jebout, o.a. de Dom zo Kölle. Am nöördlesche Hang vannem Fäls, tirekk övver de Stadt Könneschswenkte stond et 1882-84 jeboute Schlauß Drachebursch. Van alle Berje vamm Sivvejebirsch rich dä Drachefäls am wiggeste aan d'r Rhing eraan on maêkeet dä Övvejang töüsche Meddelrhing on Nedderhing. Noah Wässte on Süüde, Riêtung Rhinguufe on Rhöndörp, fällt hä stejl av, ävve em Noorde on Noordwässte veliêt hä ma langsam aan Höh. Em Osste es dä Bersch dorch een kleen Ensattelung vannde Wollekebursch (324 m), em Noordosste weed hä dorch't Naahtigalledaal vamm Hiêschbersch (256 m) jetrennt. Wäêvseck vam Fels: https://www.der-drachenfels.de"}
{"id": "529370", "contents": "De Waalsche Sprooch es en jallo-romansche Rejionalsprooch, die mer zo de Oïl-Sprooche zällt on die en Wallonie (Dat es dä frankophone Deel van Beljie), ävve ooch em Noorde van Frankrich jekallt weed. Et es allerdengs nit de ejnzije Sprooch, die mer en Wallonie spreche deet; em Wässte jittet noh Picardesch, em Südosste Champenois on Lotharingesch, esuwie em Osste ooch noh Dütsch. Waalsch ongerscheed sech stark vanne Franzusesche Standardsprooch on et hätt övver de Joêre ejnije neddefränkesche on neddelängsche Enflösse jehatt. Hückzedaach kalle onjefähr 1,2 Mio. Minsche et Waalsch. Waalsch: Tos lès-omes vinèt-st-å monde lîbes, èt so-l’minme pîd po çou qu’ènn’èst d’leu dignité èt d’leus dreûts. I n’sont nin foû rêzon èt-z-ont-i leû consyince po zèls, çou qu’èlzès deût miner a s’kidûre onk’ po l’ôte tot come dès frés. Franzusesch: Tous les êtres humains naissent libres et égaux en dignité et en droits. Ils sont doués de raison et de conscience et doivent agir les uns envers les autres dans un esprit de fraternité. Düütsch: Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geiste der Brüderlichkeit begegnen."}
{"id": "529372", "contents": "Anime es d'r Noam füê Zejschetreckfilmche, die mer en Japan hêstelle deet. En Japan selefs meent mer met demm Bejreff ejentlesch alle Aate van Zejchetreck- on Animationsfilme/serije (also ooch diejenije, die ussehalev van Japan jemaat weede). Anime es et Pendant zem Manga (dat es de japanesche Comic). Et Woêt \"Anime\" kann em Japanesche wie jesaat ejentlesch alle Zejschetreckanimatione meene, janz ejal ov die nu en Japan selefs of em Usslangk häêjestellt wodde - em Jäjesatz doazo jelte en angere Länge ma japanesche Filmchere on Serije als Anime."}
{"id": "529374", "contents": "Chlodwisch I. (466 - 27. November 511; op Huhdütsch Chlodwig, och Chlodowech, romaniseet uss'm Ahlfränksch *Hlūdawīg of *Hlōdowig) woê ene fränksche Könnesch uss d'r Dynastie van de Merowinge. Op Engelsch on Franzusesch kennt mer'n stattdesse als Clovis. Doa dä Chlodwisch de övrije fränksche Kleenkönneje, suwie och angere jermaansche Häêsche ongerwörpe hätt, sitt mer en döckes als Bejrönge vamm Frankerich (nit ze vewessele mem hückije Frankrich) aan. Chlodwisch woêd em Joêh 466 als Sunn vam fränksche Kleenkönnesch Childerisch on demm seng thüringsch Fromminsch Bassina en d'r doamals römsche Stadt Doornick (Hückzedaach en Belljie) jeboore. Sing Fatte woê de Aanföhre vanene fränksche foederati on stangk zeminst füê ejnije Zick en de Deenste vamm Römsche Rich. Mer es sech zwoar nit esu seche, ävver et weed döckes aanjenomme, dat hä o.a. och met de römsche Jeneräle Aegidius on Paulus zesamme jearbeed hätt. Childerisch kunnt zer Zick van singe Häêschaff een kleen Maahtbasis en Noord-Jallie enriête - de Jrongkllaaje füê de spädere Êövveronge van singem Sunn Chlodwisch. 481/82 hätt d'r Chlodwisch si Papp als Könnesch van de Salfranke beärve künne on rejierte övver Deelchere vannem fränksche Kreejerverbangk. Öm 486 besiechte hä zesamme met Deele van singe Sippschaff de letzte jallo-römsche Häêföhre Syagrius (dat wôe"}
{"id": "529378", "contents": "Angelique Rockas ass eng südafrikanesch griichesch Schauspillerin, Produzentin an Aktivistin, déi zu London schafft. Si huet d'Internationalist Theaterfirma am Joer 1981 gegrënnt mam Zil grouss europäesch Drame mat multietnesche Besetzungen ze presentéieren. Als Schauspillerin sinn hir bedeitend a grondleeënd Rollen d'Medea, d'Miss Julie an d'Emma am Griselda Gambaro \"The Camp\". Aner wichteg Rollen sinn d'Carmen am Genet 'The Balcony', d'Lady Macbeth, d'Yvette an der Mamm vum Brecht Courage ', a Miriam am Tennessee Williams' An der Bar ofa Tolkyo Hotel ' Angelique Rockas en_do Internet Movie Database (op deudsh_on änglesh) [1] Angelique Rockas Wikimedia Commons [2] Angelique Rockas Theatricalia [3] Internationalist Theatre Theatricalia"}
{"id": "529380", "contents": "Dä Rijel es dä helleste Stäê vamm Stäebeld Orion on dä sibbethelleste vamm Naahtshemmel övverhoup. Sing Noam hätt he uss'm arabesch رجل الجوزاء اليسرى Ridschl Dschauza’ al-Yusri, wat esuvell wie \"D'r Meddlere iêh lenke Fooß\" bedöcke deet. Och wenn hä eijentlesch hellere wie Beteijeuze (α Orionis, 0,42 mag) es, weed hä en d'r Stäênekond maa als Beta Orionis bezeechnet, wat ävve doaran liije künnt, dat't Beteijeuze, weil't ene onrejelmäßisch veändelesche ruude Övverees es, on darömm och av on an ens hellere wie dä Rijel schinge kann. Em ahläjyptesch hätt mer 'n Seba-en-Sah jenanngk on hä hätt en d'r äjyptesch Mytholojie en wichtisch Roll jespeelt. Rijel es onjefäê töüsche 650 on 900 Leêhtjoêre van ons Äed entfäêngk on bestond eijentlesch uss mäê wie maa eene Stäe (et jitt och noh Rijel B bes D, ävve die sinn nit esu jruß). Dä Houpstäê vamm System es ävve dä Rijel A, ene blaue Reesestäê van d'r Spektraalklass B8. Hä straalt met onjefäê de 46.000-fache Löüschkraff van d'r Sunn on es doamet, nävve Beteijeuze (135.000-fach) on Antares (90.000-fach) dä dritthelleste Stäê en enem Ömkrees van 1000 Lj. Rijel A määht jrad de Övvejangk vam blaue Rees zem rude Övverees dorch, weswäjje sing Helleschkeet av"}
{"id": "529385", "contents": "De Melechstroaß es en Jalaksie, woa sech och et Sunnesystem met ons Äêd befingk. Zer Melechstroaß jehüüre töüsche 100 on 300 Milljarde Stäêne, die sech op en Schiev met enem Dorchmässe van 170.000 bes 200.000 Leêtjoêre öm't jalaktesch Zentrom vedeele. Vam Opbou häê, es de Jalaksie en Balkespiraaljalaksie. De Melechstroaß es ca. 13,6 Milljarde Joêre alt. Dä Noam \"Melechstroaß\" kütt vam ahljriechesch γαλαξίας galaxías, wat wedderöm van γάλα gála „Melech\" häêjeligk weed. De Jalaksie heesch dässwäje su, weil se van't Äêd uss jesinn wie ene Streef ussjeloofene Melech usssitt. En't jriechesch Mytholojie es det Melech uss d'r Brüste van d'r Jöttin Hera jekumme, als dä Herkules zo stark doaran jesoucht hätt. En't jermanesch-nordesch Mytholojie wedderöm wood de Jalaksie och met de Jott Heimdall (ov Iring jenanngk) verbunge, wässwäje me de Melechstroaß och als Iringstroaß bezeechnet hätt. Dä iêschte, dä jesaaht hätt, dat de Melechstroaß niet etwa uss Melech, sondern uss janz velle Stäêne bestong, woê de Jriechesche Philosoph Demokrit. 1609 hätt dann Jalileis Jalileo dat och met sing Fäêjlaas beobachte künne. Herschels Willem koam 1785 op de Idee, dat ons Jalaksie eijentlesch wie en Schiev jeformb es, wat dorch sing Method (systematesch Stäênezääle) ävve äckesch e onkloar Erjebnes häêvüê jebraaht"}
{"id": "529386", "contents": "Beteijeuze (em bayersche Katalog och α Orionis) es ene rude Reesestäê em Stäênebeld Orion on weed doa och als Schultestäê vamm Stäênebeld bezeechnet. Och wenn Beteijeuze eijentlesch em Dorchschnigk net heller wie dä Rijel (β Orionis) es, weed hä als α-Stäê vamm Orion jesinn. Dä Stäê weed em Engelsche Betelgeuse jenanngk. D'r Beteijeuze iêh Noam kütt uêspronglesch uss'm Arabesche يد الجوزاء yad al-ǧauzā, wat esuvell wie \"D'r Meddlere iêh Hangk\" bedöcke deet. Dorch ene Övvesätzongsfähle wodd dat dann zo Beteijeuze / Betelgeuse en de Europäiesch Sprooch. Hee e kleene Övvesiêht övve eenije van d'r Beteijeuze si Noame: al-Dhira / الذراع / al-Ḏirāʿ (de Ärm) al-Mankib / المنكب (de Schulte) al-Yad al-Yamīn / اليد اليمين (de räête Hangk) Ardra (Hindi) Bahu (Sanskrit) Bed Elgueze Beit Algueze Besn (Persesch) (dä Ärm) Beteigeuze Beteiguex Betelgeuze (Bet El-geuze) Бетельгейзе (Russesch) Betelgez/Бетелгез (Serbesch) Betelgeza (Slowenesch) Betelguex Gula (Euphratisch) Ied Algeuze (Orion si Hangk) Klaria (Koptesch) (Ärmche) Yedelgeuse 平家星 (Japanesch) (Dä Stäê vamm Heike-Clan) 参宿四 (Shēnxiùsì, Chinesesch: „Vier[te Stern] van de Drie-Stäêne-Konstellation“) Dä Reesestäê Betejeuze jehüürt zer Melechstroaß on weed em Hertzsprung-Russell-Diajramm zer Klass \"Rude Övvereese\" jezällt. Hä hätt onjefäê dä dusendfache Dorchmesse van d'r Sunn on en ca. zehndusend su jruße Löüschkraff em siêtbaar Berejch."}
{"id": "529388", "contents": "Bellatrix (lat. Kreejerin), em Bayersche Kataloosch als γ Orionis (latengiseert ze Gamma Orionis, kuêt Gamma Ori) bekannt, es d'r van de Äêd uss dritthelleste Stäê em Stäênebeld Orion. Et weed nävve Beteijeuze als demm Orion sing angere Scholtestäê bezeechnet on es dä fünnef-on-zwanzesch-helleste Stäê am Naahtshemmel. Dä traditionelle Noam 'Bellatrix' (vamm lat. bellātrix, wat esuvell wie Kreejerin heesch) kütt et iêsch en de Werke vamm persesch-islamesche Astroloje Abu Ma'shar al-Balkhi vüê, woamet me ävve uêspronglesch 't Capella, on nit Bellatrix jemeent hätt. Späte, em 15te Joêhhonget, hätt me de Noam ävve dann aan Gamma Orionis övvetraache. 2016 hann sech d'r Internationaale Astronomesche Union iêh Metjleede jetraufe, öm ene standardiseerte Kataloosch füê alle Stäênenoame ze êstelle, woa Bellatrix dann och entjültesch si hückije Noam bekumme hätt. Bellatrix es ene räêt massive Stäê, met onjefäê 8,6-Moal esuvell Mass wie de Sunn. Et is met ca. 25 Mio. Joêhre noh ene relatev jonge Stäê, wat bej su en Mass ävve att ussreech, öm de janze Wassestauf en sing Bennere verbranngk ze hann on de Houprieh ze verlasse. De effektive Temperatur op si öüssere Bovveflääch deet ca. 22.000 K bedraache, wat vejliche met ons Sunn (5.778 K) êhävvlesch hühe es. Wääje deese huhe Temperature,"}
{"id": "529389", "contents": "Sajittarius A* (dat * weed \"Stäê\" jelässe, kuêt och Sgr A*) es de Noam van en Radiowelle-Quell en d'r Melechstroaß on me jeiht doavan uss, dat't sech doabej öm e supermasserich Schwaatz Lauch van ca. 4,3 Mio. Sunnemasse handele deet. De Entfäênong zer Äêd beträächt ca. 26.670 Lj on sing Ereichnishorizont es met ca. 22 Mio. Km etwa su jruß wie 20% d'r Ömloofbahn vamm Merkur. Sgr A* es ene sujenannte \"Aktive Jalaksiekäê\" (AGN) en ons Jalaxie iêh Middelpungk. -- Noh onge Bearbeitung --"}
{"id": "529392", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dä Waimakariri Floss es dä jrützde Floss en d Regiun Canterbury op d Südinsel va Neuseeland. Hä läuvd övver ön Sträck va 151 Kilometere us d Neuseeländische Alpe en dr Pazifik. Dä Floss entsprengd op d Südsii van d Neuseeländische Alpe, 8 Kilometere va Arthur’s Pass. Övver önö jruße Deel va singe Ovverlouv es dä Floss önö sujenannte vorflochtene Floss, ö Süstem van önö Hoof wähßelndö, metne vorbongene Flossslööf met bree Splittbädder. Op d Hühde va Canterbury stüsst hä dörch önö Jebirjsjödel un pächd sich dörch ön äng Schlucht, d sujenannde Waimakriri Gorge bövör hä dohänger wärm sing vörhärije Form anämmd. Hä münd nördlich va Christchurch beij Kaiapoi en dr Pazifik. En d Sproch van d Maori bedüüd Waimakariri onger angerem „Floss us kald, ruschend Wasser“. D Geologe könne zeeje, dat dat Flossbädd sich döck bewächd had, deels dörch Christchurch, ön Zitt lang sujar dörch dr Lake Ellesmere südlich van d Banks-Halvinsel geloufe es. Dr Central Plains Water Trust schleed vöör, a zwei Stelle van dr Floss zösamme 40 Kubik Wasser vöör d Central-Plains-Water-Wasservorsorjung z entnämme. Övver"}
{"id": "529393", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Craigieburn Range es önö Deel van d Neuseeländische Alpe op d Südinsel. D Jäjend litt op öt Südufer van dr Waimakiri Floss, em Süde va Arthur’s Pass un em Weste von d Autobahn 73. Öt jehüüd zo dr Craigieburn Forest Park. Öt jitt önö Hoov huch Bärch en dr Craigieburn Range: Baldy Hill (1834 m) Hamilton Peak (1922 m) Nervous Knob ( 1820 m) Mount Wall (1874 m) Mount Cockayne (1874 m) Mount Cheeseman (2031 m) Mount Olympus (2094 m) Mount Izard (2019 m) Mount Cloudesley (2107 m) Mount Enys (2194 m) Carn Brea (2090 m) Willis Peak (1962 m) Blue Hill (1946 m) Em Oste va Hamilton Peak litt öt Craigieburn Range Schiijebiid."}
{"id": "529394", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mount Cheeseman litt op d Südinsel va Neuseeland, onjeväär 110 Kilometer va Christchurch vott. Öt es ö bkannd Schniiveld dat 2 Lifte suwi önö Hövvel vöör Lüüh, di noch nie op Schier jestange hand. Benannd wood öt no Thomas Fredric Cheeseman, Hä werkde en öt Auckland Museum un kräät d Linnean Medalisch. Mount Cheeseman träckd sich va 1570 - 1840 Metere övver dr Meeresspeiel. Anjeboone wäde Strecke, di zo 15 % va Aavänger un zo 50 % va normal Schiivahrer bevahren wäde können. Öm di angere 35 % öraavvahre zu könne moss mo z d Beitzde jehüüre. Op Mount Cheeseman kann mo och övernahte. Zemmere vöör öm d 100 Persune wäde aajebohne."}
{"id": "529397", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Airbus S.A.S es ene Dochterkumpanei vun Airbus SE. De Kompanei baut Zivilfluchzeusche un es dä Äädjrößte Fluchzeuchbaur. Ehr Setz es en Toulouse. D' jrößte Konkerrenzkompanei es Boening. Airbus baute de Fluchzeusche: Airbus A220 (A220-100, A220-300, ACJ Two-Twenty) Airbus A300 (A300B2-100, A300B2-200, A300B2-300, A300B4, A300B4-100, A300B4-200, A300FFCC, A300B4-600, A300B4-600R, A300B4-600ST ,,Beluga'') Airbus A310 (A310-200, A310-200C, A310-300, A310-300C) Airbus A318 (A318-100, ACJ318) Airbus A319 (A319-100, ACJ319, A319 LR, A319neo, ACJ319neo) Airbus A320 (A320-100, A320-200, ACJ320, A320neo, ACJ320neo) Airbus A321 (A321-100, A321-200, ACJ321, A321neo, A321neo ACF, A321LR, A321XLR) Airbus A330 (A330-200, ACJ330, A330-300, A330-300X, A330-300 Reigio, A330-700L ,,Beluga XL'', A330-800neo, A330-900neo, A330-600) Airbus A340 (A340-200, A340-300, A340-300E, A340-300 Enhanced, A340-400, A340-500, A340-600, A340-500HGW, A340-600HGW Airbus A350 (A350-800, A350-900, A350-900URL, ACJ350-900, A350-1000, ACJ350-1000) Airbus A380 (A380-800) All opjezallte Fluchzeuche sin nor de Zivilvariante. D' Kamiß- un Fraachvariante sin net opjezällt. Anjefange hätt d' Geschichte do Airbus Kompanei am 2.7.1965. Noch em jliche Johr föhrte d' Kompanei Gespräche met de zweij Kompaneien Aérospatiale un Hawker Siddeley Aviation. Et eetzte erfolgreiche Fluchzeusch vun Airbus wor d' A330. Donoh hatt Airbus fast nor noch Usschlaachjohre. 2006 kom et ze enem Krakiel zweschen dä"}
{"id": "529401", "contents": "Zu Lülsdorp jehührt da Verein Jungjeselle \"Einstracht\" Lülsdorp."}
{"id": "529406", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Amerigo Vespucci [ameˈriːɡo vesˈputtʃi] (* 9. März 1454 in Florenz; † 22. Februar 1512 in Sevilla) es ene italiensche Kuufmann, Meerfohrer un Navigator, dä als eezter ußmaachte, dat Amerika net Indien es, sondern ene Kontinent. Hä reiste noh Süddamerika. Amerika es noh im benannt. Hä kummt us Florenz. Hä reiste fiier mol noh Amerika, bei zwaij Reise es mer nit secher, ov hä se brutäns jemaht hät. D' zwaij andere Reise sen: D' Reise vun 1499 bes 1500 (spanische Ufftrag) D' Reise vun 1501 bes 1502 (portugesische Ufftrag) D' zwaij Reise, wo mer sich nit secher es, ov Vespucci se brutäns jemaach hät, sin: D' Reise vun dä Soderini-Brievve: vun 1497 bes 1498 un vun 1503 bes 1504 (portugesische Ufftrag). Hä wod Piloto Mayor un duffte d' spanische Kaate met alle Neuändäckunge vöwalte. 1507 nannte Martin Waldseemüller uff sing Kaate d' Kontinent America en Ehren zo Amerigo Vespucci. Vespucci nippelte 1512 en Sevilla af. Vespucci_Nokixel"}
{"id": "529408", "contents": "D' KVB, ov och ,,Kölner Verkehrs-Betriebe Aktiengesellschaft\" es ene Transportkumpanei, de d' ÖPNV en Kölle bedrievt. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) D' Kumpanei wod 1876 jejründet. Derziggen wor et ene Pädebahn un jehorte Ernst Hardt. D' eezte Bahne jöckten zweschen Düx un Kalk. 1900 wod d' Pädebahn donn elektrifkat. 1963-1968 buute d' Stadt Kölle donn ehre eezte U-Bahn. 1997 wod dat Stroßebahnmuseium en Thielenbruch jebuut. D' KVB bedrievt och d' Streckbahn vun Kölle. Et jitt Neder-un Huhflorbahne. D' Nederflorbahne sen K4000 un K4500 Type. D' Huhflorbahne sen K5000 ov K5100/K5200 un d' Stadtbahnwaaje B.. D' Buss sen vun MAN (Lion's City Hybrid, Lion's City un Lion's City G), Mercedes-Benz (O407, O530 Citaro, O530 G Citaro Facelift un SprinterCity) un VDL (Citea LLE 120, Citea SLF 120, Citea SLFA 180 un Citea SLFA 181).Hf6 KVB-Websigg: kvb.koeln Wikpedija op andere Sproche: Wiki.cologne/KVB/ÖPNV Belder (Commons)"}
{"id": "529487", "contents": "Orrejejch es e Dörp en d'r Jemeende Langêweh, Kries Düre. Et jehüürt met sing Nohberdörpere traditionell zer Häêschaff Maroêd. Orrejejch hätt 348 Enwonne. Orrejejch ligg töüsche Jöngeschdörp on Stöttchelauch em Wesste, Jejch em Norde on Doê em Südde. Et befengk sech wie och d'r Ress vande Häêschaff Maroêd op d'r Ääksche Lössplatt, die wedderöm ene Deel vanne Jöllesch-Zölpesche Börde es. Vanaan 1816 bes 1972 hätt Orrejejch zesamme mem Ress vanne ahl Häêschaff Marôed zem Amp Ääks jehüürt, wat ävve wäjerem Öcher Jesätz doanoah opjelöss woade es. Av 1972 koam't Dörp met Jejch on Doê zer Jemeende Langerwehe Em Joêh 1934 wodd en Orrejejch de nöue Kapelle enjeweeht, die jebout wodd, weil de Kerch en Schlesch met 3 km ze wigg wääch jewässe woê. Orrejejch ligg tireck an d'r Langkstroaß B 264 töüsche Düre on Langêweh. Et Dörp es dorch de Buslinie 237 on 297 mem Ress vamm Kries Düre verbonge. Einwohnerzahlen 31. Dezember 2019"}
{"id": "529488", "contents": "Freesehauf (op neddesässesch plattdütsch Fresenhof) es en Leed vamm dütsche Leedemaache Kurt Kiesewetter uss'm Joêh 1976. Dô demm Leed si Text op Neddedütsch jeschrivve es, hätt't ze Bejenn van de 1970er Joêr neddedütsche Leede füê en kuêt Zick weer populäär jemaaht. Et Leed besengk d'r Härres en Noordfreesland: Rään, Störme on een lang anhaalene Donkelheet. Et jehüürt ze Kiesewetters beröhmteste Leedchere on wood o.a. ooch van Santiano jecovert. Teks op Neddedütsch / Neddesässesch Platt Wenn de Wind dör de Bööm weiht Un Gras nich mehr wassen deiht Un geel all ward, denn kummt bald de Tied Wenn de Storm över't Feld geiht Wo lang schon keen Korn mehr steiht Un Mehl all ward, denn ist bald sowiet Dat de Dag kötter ward un de Nach de duert lang Un de Kinner vun Nober, de warn in Düstern bang Wenn de Regen vun't Reetdack dröppt Mien Söhn buten gauer löppt Sonst ward he natt, denn snurrt bin'n de Kat Wenn de Wind dreiht, vun Nord weiht Un Reg'n geg'n de Finster neiht De Schieb'n daal rennt, denn föhl ik mi wohl Wenn dat Füer in Kamin brennt Un jeder di bi'n Vörnam nennt Weil he di kennt, denn is uns Hus"}
{"id": "529489", "contents": "Kofferoêd es en Dörp on sick 1972 en Stadtdeel van Düre. Et ligg töüsche Lengeschdörp on Krötzau. Kofferoêd es noah Kötzedörp d'r zwejtkleenste Stadtdeel van Düre. Et ligg töüsche d'r Jemeende Krötzau on d'r angere Stadtdeele Lengeschdörp on Birjel aan d'r Hände vande Ejfel. Tireck nävveaan ligg Bäätzbüür. Ald em Meddelahle wodde en Kofferoêd Blej, Koffe on Zengk avjebout, woahäê't Dörpche och singe Noam hätt (Kofferoêd heescht esu vell wie \"Kupfer Rodung\" em Huhdütsch). Iêscht zem Engk van de 19. Joêhhonget wood de Berschbou en d'r Rejion enjestellt. Tambourcorps Blou-Wiss Kofferoêd 1924 e. V. Dameclub ’77 „Dürene Schweiz“ e. V. St. Mejchel Schötzebruêschaff Kofferoêd 1900 e. V. Jujendgrupp Bouwaache Maijujend Kofferoêd"}
{"id": "529490", "contents": "Ene Geyser ov och Geysir es ene Fontaan, d' us däm Wasser kütt. Mehschtens es se wärm, endoch et jitt och vriete Quelle (lässe: Vrietwassergeyser). Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et jitt nor noch wäänije Geysere. D' mehschte Geysere sen en Amerika (Yellowstone-Nationalpaark, Umnak Island-Alaska), Russland (Долина гейзеров-Dolina Gejserow), Neuseeland, Chile (El Tatio) un Haukadalur en Island. Robert Willhelm Bunsen wor d'r eezte, d'r d' Geysere beschräävte . D' Wasser wääd en Vulkanregione deef in d' Ääd ähetzt un wärmer als 100° C. . Dat Wasser vädampft nit. Dodurch es doot ene Drock un dat Wasser ,,explodiet‘‘. Et jitt velle Mühjllichkette, wie ene Geyser enge kann: Wann Saake renjewuuft wääd Wann ene Vulkan en d'r Noh ußbrecht Wann Geothermische Kraffwääke en d'r Noh jebuut wääd Wann vell Wasser dä Geyser övverschwammt Et jitt wäänije Geysere, dä met vrietem Wasser eruptieren. D' jröößte es d'r ,,Kaltwassergeysir Andernach (Namedyer Sprudel)‘‘. Dat Wasser es mehschtens 10° C. bes 20° C. wärm. Mehschtens han Minsche ene Bohrluch jegruve. Donn fleßt Jrundasser met vell Co2 in dat Bohrluch. Dat Luch fellt sech un d' Co2 -Blaas wääd tuschoor jröößer, wodurch d'r Drock entstott. Donn fliecht dat"}
{"id": "529492", "contents": "Island es ene Land en Noohdeuropa. Et hät 361.000 Einwohner. D' Landesproch es Islandsch. D' Houpstadt es Reykjavik."}
{"id": "529495", "contents": "Ejndhoave es en Stadt on Jemeende en d'r Provenz Noord-Brabant em Südde van de Neddeläng. Vanaan 1961 es't nôh Enwonnezaal jemesse de fünneftjrüüßte Jemeende en d'r janze Neddeläng. En Ejndhoave läêve höckzedaach rongk 235.000 Enwonnere, on dat op'n Flääch van 88,84 km². De Jemeende ömfass nävve d'r Stadt Ejndhoave selefs och't Dörp Acht, esuwie't Viêtel Meerhoave. de Stadt ligg 18 m övver'm Seespeejjel. Ejndhoave deet uss sivve Beziêke bestonn: Zentrom Stratum Tongelre Woensel-Zuid Woensel-Noord Strijp Gestel Wie me seche ald hüüre kann, es demm Noam singe zwejde Deel ärsch nôh mem huhdütsche Wöêtche \"Hof\" on mem ripoaresch Wöêtche \"Hauf\" vewangk. Et Wöêtche \"Eind\" es doa henjääje schwierijere ze övversätze, ävve et weed vermoêt, dat't esuvell wie \"Et Jrenzlangk töüsche'm bebout on'm onbebout Langk\" bedöcke künnt. Su kütt me zom Nôm \"De Haufe aan't Jrenzlangk [...]\" De Stadt Ejndhoave ennstundt aan enem Delta van fünnef Flüssjere: De Dommel, de Gender, de Laak, de Tongelreep on de Rungraaf. Em Joêh 1232 hätt't van Hendrik I van Brabant et iêsch Stadt- on Maakträête kren. Op d'r Plats van d'r aahl Bursch uss'm 15. Joêhhonget stond höck de Villa Ravensdonck, nôh bejm Augustinekloste Mariënhage. 1583, während de Belaajerong van Ejndhoave wood de ahl Stadtmuur"}
{"id": "529500", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Guillermo Alberto Santiago Lasso Mendoza (* 17. Novemmber 1955 ä Guayaquil, önö Bezirk va Ecuador). Hä es em Joohr 2021 Präsident va Ecuador."}
{"id": "529502", "contents": "D' Isle of Man (op Kölsch: D' Manxsche Insel) es ene Insel em britschen Krunbesitz zweschen Nohdirland un England. Hellop ener Legende hav Fritz, Son vun Cumell (Fionn Mac Cumhaill/Finn McCool) enem schottschen Gegner ene Stöck Land op däm Kopp schmieße wollt. Doch Endoch hä trof nit un dat Stöck Land landete em Irschen Meer. Dat es ävver nit esu. D' baase Enwonner lebten 6000 Johre vör Krestes. 800 Johre noh Krestes richteten d' Wikinger nen Außenpsten op d´r Insel en. Deshalb es d' Sprooch Manx ene Mischung us däm Skandinavschen un Keltschen Sproochruum. Douglas (Doolish, 25.422 Enwonner) Onchan (Kione Droghad, 8.600 Ennwohner) Ramsey (Rhumsaa, 6.900 Enwonner) Peel (Purt ny hInshey, 3.800 Enwonner) Port Erin (Purt Çhiarn, 3.200 Enwonner) Castletown (Balley Chashtal, 3.000 Enwonner) Port St. Mary (Purt-le-Moirrey, 1.900 Einwohner) Laxey (Laksaa, 1.725 Enwonner) Straßebahne: Manx Electric Railway Snaefell Mountain Railway Douglas Bay Horse Tramway Ieserbahne: Isle of Man Railway, Groudle Glen Railway Fluchfoohd: Et jitt ene Fluchfoohd op de Manxsche Insel, d'r 1928 eröffnet wod. Unge süht mer d' Landebahne. Scheffe: Et jitt Scheffe noh Belfast, Dublin, Heysham un Liverpool. Streckenführung des Snaefell Mountain Course The Grove House and Gardens, Ramsey Ballafayle Cairn Ballaharra Stones, Menhire Ballingan, Cairn Cashtal"}
{"id": "529509", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wä jäähr äkoofe jeet, dä darv öt nät messe, öns no Oberhausen z vaare un do dörch öt Westfield CENTRO z flaneere. Op zwei Etache ka mo do op onjeväär 70 000 Quadratmetr koofe watt d Vrau un dr Mann sisch vörstellt. Mi als 200 Jeschäfte beene alles a watt en d Teische Plaatsch hat. Parke ka mo en önö Hoof Parkhüüser un dat och noch ömösonz. Mö a ee moss moch dänke. Jeld koost öt he och und at net z winisch. Wä öm d Meddachszitt Hongr kitt, da kann en d Promenad eiße un drenke. Och ö Kino es do. Commons: CentrO – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Westfield CENTRO"}
{"id": "529510", "contents": "D Mexiko , op Änglisch weed van d Mexico jesproche, send ene Staat ä Nordamerika. Commons: Mexico – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons [1]"}
{"id": "529511", "contents": "En Omelett es ene Ëijrfode, d' log usschaue un meestens jlatt sen. Dat ennere es typscherweese weech un läpsch, dat Uußere es e paa brönn. Et kann met Flëijsh, Pelze, Kaas of Jemöss ganert wääde, könn af och met Söße Fohder aganzt wääde. D' Ëijr wääd janz ufjeschlage, Melsch of Sahne sen geene Müss. D' Meschung schlje un dann en ener fätgen Pann en jääve. Noh dä d' Mass nit mieh flöß es wääd dat Omelett iinjefalt."}
{"id": "529514", "contents": "The Carpenters woch en Bänd us Amerika. Richard Carpenter (1946-) Karen Carpenter (1950-1983) Ticket to Ride (1969) Close to You (1970) Carpenters (1971) A Song for You (1972) Now and Then (1973) Horizon (1975) A Kind of Hush (1976) Passage (1977) Christmas Portrait (1978) Made in America (1981) Voice of the Heart (1983) An Old-Fashioned Christmas (1984) Lovelines (1989) As Time Goes By (2004)"}
{"id": "529522", "contents": "Nieuwvliet (op't zeelängsch Mongkaat och Sinte Pier jenanngk) es en Dörp en de neddelängsche Jemeende Sluis, Provenz Zeeland. Et Dörp bestonnd uss zwej Deeler, Nieuwvliet-Dörp, wat 2 km em Enland jelääje es, on Nieuwvliet-Bad, wat wedderöm tireck aan d'r Zee liggk. Et befengk sech en de Rejion Zeelängsch-Floandere on zällt onjefäê 450 Enwonne. Öm Nieuwvliet eröm ligge nauch'n paar angere Oêtschaffte, wie Cadzand, Oostbursch of Breskens. Op dütsch (of bess jesaaht op ripoaresch platt) bedögg de Noam Nieuwvliet esu vell wie \"Nöü enjepoldert Langk bej enem Zeeärm\". De angere Noam Sinte-Pier betrekk sech henschään op de hellige Pitter, däê en Ahl-Nieuwvliet de Patroon van de Kerch woê. Et Dörp Nieuwvliet liggk onjefäê 2,2 km weggere wässlesch vamm ahle Sinte-Pier, wat 1530 benne een jruße Stormfloot övvespöölt on 1533 wedde opjebout wood. Väêmoodlesch wood 't Dörp dann em Aachzeschjäärije Kreesch ängkjültesch zäêstört. Et nöüe Nieuwvliet wood 1602 opjebout on eenjedeejsch. En d'r fröhe Nöuzigg woê et Dörp een suj. Heerlijkheid (dat, wat me em Rhingland als Häêschaff kenne deet), die van de Häêrre uss'm Huus Adornis rejeet wood. 1604 koam de nieuwsvlietsche Häêschaff en staatlesch Häng. Avjesinn van een Wengkmöll joav on jitt't en Nieuwvliet net vell Industrie, sudat dä Oêt"}
{"id": "529523", "contents": "Tiwaz (ᛏ, och Tyr-Run) es de sivvezennte Run em Runealphabet vamm äldere Futhark, wat 24 Zeeche änthaale deet. Dä Run hör Luudwäêt es t. Dä Run hör uss'm ahljermaansch weddehäêjestellte Noam *tiwaz of *teiwaz betrökk sech op dä jermaansche Jott Týr / Tiw / Ziu, met dämm se äng en Verbengung stond. Em ahlnoorsche Runejedisch övver de Run weed och dämm Jott singe Noam jenanngk: Týr er æinendr ása = Týr es dä eenhängije Jott (En d'r jermaansch Mytholojie hätt dä Tyr singe Hangk aan dä Fenriswolêf verluure). Dä Leedcher-Edda (och äldere Edda jenanngk) noah sall et enritze van Tiwaz-Rune op'n Waap Enfloss op't Schlaatejlöck hann (hee Sieschrun jennangk) : Sigrúnar þú scalt kunna, ef þú vilt sigr hafa, oc rísta á hialti hiors, sumar á véttrimom, sumar á valbǫstom, oc nefna tysvar Tý. Sieschrun schniggk, wennste dä Siesch wells hann; Jraav se op dämm Schwäêt si Jriff; Eeneje op d'r Sigge, angere op't Stechblatt On nänn zwejmoal dä Tyr. Klaus Düwel: Runenkunde. 4. erweiterte Auflage. Metzler, Stuttgart 2008"}
{"id": "529525", "contents": "Jänt is die Hauptschdadt vun Oßßflaandere. Mit sainre 263.703 Lait, die do lewe is Jänt die zweidegreeschd Schdadt vun Beljie."}
{"id": "529526", "contents": "Natörliche Zahle sin Zahle wie 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10... osw., die beim Zälle jebruch wääde. Et kütt op de Definition aan, ov och de Null dozohüürt. Der Pöngel van de natörliche Zahle beld zesamme met der Addition on der Multiplikation en mathematische Struktur, die mer kummetative Halvreng nöömp. Der Pöngel van de natörliche Zahle weed met däm Formelzeeche N {\\displaystyle \\mathbb {N} } avjekööt. Em Unicode hüürt de Nommer U+2115 zom Zeeche. Zälle en de Kamellopedia"}
{"id": "529527", "contents": "The Doors woch en Bänd us Amerika. Jim Morrison Ray Manzarek Robby Krieger John Densmore The Doors (1967) Strange Days (1967) Waiting for the Sun (1968) The Soft Parade (1969) Morrison Hotel (1970) L.A. Woman (1971) Other Voices (1971) Full Circle (1972) An American Prayer (1978)"}
{"id": "529528", "contents": "James Douglas Morrison woch önö Sänger us d USA. The Doors (1967) Strange Days (1967) Waiting for the Sun (1968) The Soft Parade (1969) Morrison Hotel (1970) L.A. Woman (1971) Other Voices (1971) Full Circle (1972) An American Prayer (1978) Sing Siij The Doors Commons: Jim Morrison – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529529", "contents": "ABBA woch en Bänd us Schwehde. Agnetha Fältskog Anni-Frid Lyngstad Benny Andersson Björn Ulvaeus Ring Ring (1973) Waterloo (1974) ABBA (1975) Arrival (1976) ABBA: The Album (1978) Voulez-Vous (1979) Super Trouper (1980) The Visitors (1981) Voyage (2021)"}
{"id": "529569", "contents": "De Keiserin-Theophanu-Schull (och „KTS“ jenöömp) es e Jymnasium (dat dä Stadt hööt) en Kalk (Veedel vun Kölle). Et es, wie och en de mihste ander Jymnasië jängig, dat ene Ovverstuv op dä eine Sick un ene Meddel- un Ungerstuv op dä ander Sick ze finge sin (huhjestoche säht mer doför Sekundarstufe I/II). Die Schull hät usserdäm ene Förderverein, för Jeldfrore ze räjele, un es ene Janzdaachsschull, dat heiß, dat de Pänz off bes 15 Uhr noch em Ungerreech sin. Em Johr 1898 hät mer en Kalk en „Liebfrauen-Oberlyzeum der Schwestern vom armen Kinde Jesu“ opjemaht, wat esu vill wie „Marie-Mädcherschull vun dä Söstere vum ärme Panz Jeses“ heiß (Marie es hee däm Jeses sing Mann). Wat dä Name hee aandügg, stemmp och, de Schull wor streng katholisch. De Nazis han am 30. März 1938 de Schull jeschlosse. En dä Kantstroß jov et bes 1938 en Jymnasium, ävver eckersch för Junge. Och dat hee woodt opjelüs, doch dä Bou blevv bestonn, esu dat dä en en Mädcherschull ömjewandelt wääde kunnt („Städtische Oberschule für Mädchen“). De mihste Mädcherklasse, die do entroke, kome tireck us dä Marie-Mädcheschull. De Schull maht am 01.04.1938 op (keine Wetz!) un dä eeschte Rektor wor dä Edmund Hahn."}
{"id": "529576", "contents": "Kalk es e Veedel en Kölle op der Schäl Sick. Ih dat de Industrie en Kalk em 19. Johrhundert entrok un Kalk zo ener riche Stadt woodt, stunde en Kalk eckersch e paar Höff un en Piljerkapell vill hundert Johr lang."}
{"id": "529577", "contents": "Charlotte es de jrüüste Stadt van de US-amerekaansche Bongkestaat Noord Carolina on de sivvezeenjrüüste Stadt van d'r vêeeneschte Staate. De Statt befengk sesch aan d'r Jränz töüsche Süd on Noord Carolina, zentraal em County van Mecklenburg. Charlotte es och de Houpstadt van demm County. Charlotte hätt em Joêh 2019 onjefäêh 900.000 Enwonne jehott, wômet et jrüßere wie Atlanta, Detroit of Miami es. De Metropool-Rejion Charlotte-Jastonia-Concord zällt esujaa ca. 2.500.000 Minsche, Och als \"Queen City\" (\"De Könnejen iêh Stadt\") begangk, es Charlotte dä Setz d'r jrüüste US-Bank, d'r Bank of America, on es esumet dä zweijtwischtichste Bank- on Finanzplaats en de USA."}
{"id": "529586", "contents": "Simon Pegg wood em Joohr 1970 jeboore"}
{"id": "529587", "contents": "Schwatzbaart (* vermodelesch öm 1680 en Bristol, Engeland; † 22. November 1718 en d'r Provenz van Noord Karolina), börjelesch och als Edward Teach bzw. Edward Thatch bekanngk, woê ene Seerüvve uss Engeland, dä em Noordwässatlantik töüsche dä us-amerikanesche Ossküss on de Bahamas ongewäächs jewäss es. Bes hück jilt hä als ene van de bekanngkeste engelsche Piraate övverhoup. Övve Schwatzbaart si Lääve es maa wennesch bekanngk, ävve 1717 weed hä et iêsch bej'm Noam jenanngk, Vermodelisch es hä öm 1680 eröm en d'r bretesch Stadt Bristol jebôre on hätt sing Karjä als Matroos bejonne, die zer Zick vam spaansche Ärvfoljekreesch (1701-1714) van Jamaika uss en See jestôche sinn. De Kapitäne van disse Schiffche hôtte döckes janz offizielle Kaperbreefche jehatt, wômet se em Nôôm van d'r bretesch Kruun angere Schiffe kapere on ussruvve jekunnt hann. Schwatzbaart hôtt en disse Zick onger'm Kapitän Benjamin Hornijold jedeent, bes hä 1717 dat Kommando van d'r Revenge övvernämp hôtt, die zefûr onger'm Befääl vam Stede Bonnet stangk. 1717 jriff Schwatzbaart o.a. Nöü York on Philadelfia aan, wôbej hä et minst 15 Schiffjere en singe Besetz jebraat hött. En d'r Karibik hätt'ê dann et Sklaavetranspoortschiff La Concorde van de Franzuuse opjebraat, die hä spääder met d'r Nôôm"}
{"id": "529591", "contents": "Bij ing oliejarchie (Oad Jriekiesj: ὀλίγος (oligos) = 'winnieg' en ἄρχειν (archein) = 'hersje') is de mach i de heng van inne klinge kloeb, ing vuursjtand va hersjere va jroeëse sjtank. Vruier i jen aodheet besjtong ´t rejier oes hersjafte die ´t jewaltsmonopolie bezitse: ing erfsjaftlieje klasse die durch reliejoeën, verwantsjaf, jehalt, anerkennoeng en tsewiele zoeëjaar durch sjproach jesjeie is va de res va de jezelsjaf. Ezoeng vuursjteng hant de bedurfnis hön mach tse jebroeche vuur d'r eje troeb vuur tse trekke. In ing oliejarchiesje rejieroeng vingt de richtiegheet va de jezetser ziene fong bij 't jódvinge (jroeps-ieksbeliebiegheet) durch d'r jesjlaose kloeb behauwe lu. Et is éé va de vunnef sjtaatssjlage besjrève durch d'r Plato, deë kank de oliejarchie weer wie d'r 'sjleëtste' fassong van ing aristokratie wail de oliejarchie intsel en alling vuur d'r eje klasse hótvollee sjoeft. De bekankdste oliejarchiesje polis woar Massalia (Jitsieg Marseille), woava d'r sjtaatsbesjtel in de aodheet durch mennieginne jód woeëd ekstemeerd. Óch de poleis Sjparta, Korinthe en Athene zunt oeëts baisjpiele va oliejarchiesje rejieroenge jeweë, jraad wie intsieje sjteë óp 't Hollendsj in 't zivvetsing en achtsingde joarhónged. Óch de Foenieziesjer handelsjtad Karthago woar ing oliejarchie. D'r bejrif 'oliejarch' woeëd werm döks jebroechd"}
{"id": "529592", "contents": "De Uni ze Kölle es en kölsche Huhschull, die als „Volluniversität“ jilt. Se woodt em Johr 1388 jejründt – domols noch met enem lattingsche Name (Universitas Studii Coloniensis)– moot ävver 1789, wie de Franzuse noh kome, schleeße. Eesch 1919 kom et zor Widderjründung. Deshlav sprich mer vun „Alte“ respektive „Neue Universität zu Köln“."}
{"id": "529597", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Räuber sin e kölsche Bänd. Sven West singk un spillt E-Bass, Kurt Feller Keyboard un Akkordeon, Thomas Pieper schleed et Schlaachzeuch, Andreas „Schrader“ Dorn d Jitarr und Martin Zänder spillt Jitarr. Jrösste Hits sin Wer hat mir die Rose auf den Hintern tätowiert, Ich habe was, was Du nicht hast un Alles für die Katz. 1993: Wenn et Trömmelche Jeht 1995: Echt Kölsch 1996: Dat es ene Hammer 1998: Kölsches Bloot 2001: Achtung Räuber 2003: Laach doch ens 2005: Sulang die Botz noch hält 2009: À la Carte 2012: Kölle alaaf You 2016: Dat es Heimat 2017: Welthits op Kölsch – live Commons: Räuber – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Räuber ier offizjälle Websigk"}
{"id": "529598", "contents": "Blind Guardian is en Bänd uß Krefeld. Se spille Heavy Metal en jejründt han se sesch em Joohr 1984. Dä Hans Jürgen Kürsch, jenannt Hansi, sengk, Dä André Olbrich spillt Jitta, Dä Marcus Siepen spillt Jitta, Dä Frederik Ehmke spillt et Schlachzeuch. Dä Hans Jürgen Kürsch, jenannt Hansi, sengk und spillt Bass, Dä André Olbrich spillt Jitta, Dä Marcus Siepen spillt Jitta, Dä Thomen Stauch, jenannt Thomen the Omen, spillt et Schlachzeuch. 1988: Battalions of Fear 1989: Follow the Blind 1990: Tales from the Twilight World 1992: Somewhere Far Beyond 1995: Imaginations from the Other Side 1998: Nightfall in Middle-Earth 2002: A Night at the Opera 2006: A Twist in the Myth 2010: At the Edge of Time 2015: Beyond the Red Mirror 2022: The God Machine Commons: Blind Guardian – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Bänd ier offizjälle Websigk"}
{"id": "529599", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mick Schumacher (* 22. März 1999 ä Vufflens-le-Château, Schweiz) es önö dütsche Vaahrer en d Formel 1. Singe Papp es Michael Schumacher. Sing Siij"}
{"id": "529600", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Atom String Quartet es en Bänd us Pole. Dawid Lubowicz Mateusz Smoczyński Michal Zaborski Krzysztof Lenczowski 2011: Fade In (Polskie Radio Katowice) 2012: Places (Kayax) 2015: AtomSphere (Kayax) 2017: Seifert (Fundacja im. Zbigniewa Seiferta) 2019: Penderecki (Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie) Commons: Atom String Quartet – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Atom String Quartets Siij"}
{"id": "529602", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Joana Prado (* 22. Juuni 1976 ä São Paulo, Brasilie) es ö Model. Commons: Joana Prado – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Joana Prado - IMDb"}
{"id": "529603", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jiena Viduka (* 23. November 1998 ä Buchholz) es ön dütsche Schauspellerin. Bekannt wood Jiena dörch d Serisch Kölle 50667 op RTL II. Do spelld do öt Jill Meininger. Jiena Viduka - IMDb Jiena Viduka op Fernsehserien.de"}
{"id": "529604", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Luise-Isabella Matejczyk (* 21. August 1989 ä Düsseldorf) es ön dütsche Schauspellerin. Bekannt wood öt Luise-Isabella dörch d Serisch Kölle 50667 op RTL II. Do spelld öt öt Lea Hammerschmidt. Luise-Isabella Matejczyk op Fernsehserien.de"}
{"id": "529605", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carolina Noeding (* 26. Juli 1991 ä Hannover) es ön dütsche Schauspellerin, Model suwi Sängerin. Sö wood em Joohr 2013 zo dö Miss Germany jewähld. En d Serisch Kölle 50667 op RTL II spelld sö öt Julia „Jule“ Reuter (geb. Klaasen). 2019: Inselkind 2019: Eine Liebe – Mallorca Allstars (Isi Glück, Ikke Hüftgold, Almklausi, Lorenz Büffel, Carolina & Honk!) 2020: Alles egal 2020: Unsere Zeit 2021: Jung, Laut & Frei 2022: Magnet Carolina Noeding op Fernsehserien.de"}
{"id": "529606", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Diana Schneider (* 25. April 1982 ä Osnabrück) es ön dütsche Schauspellerin un Sängerin. Bekannt wood Diana dörch d Serisch Kölle 50667 op RTL II. Do spelld sö Samantha „Sam“ Berger. Diana Schneider - IMDb"}
{"id": "529607", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Sophie Imelmann (* 17. Juni 1996 ä Langenhagen) es ön dütsche Schauspellerin. Bekannt wood öt Sophie dörch d Serisch Schloss Einstein op Ki.Ka. En Kölle 50667 op RTL II spelld sö öt Leonie Teubert. Sophie Imelmann - IMDb"}
{"id": "529608", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pia Tillmann (* 17. Juni 1996 ä Münster) es ön dütsche Schauspellerin, Model suwi Sängerin. Bekannt wood öt Pia dörch d Serisch Berlin – Tag & Nacht. En Kölle 50667 op RTL II spelld sö öt Meike Weber. 2010: X-Diaries – love, sun & fun (Serisch) 2011–2013; 2014; 2015: Berlin – Tag & Nacht (Serisch) 2013–2014; seit 2020: Köln 50667 (Serisch) 2014: Columbus – Das Erlebnismagazin (Serisch) 2014: Let’s Talk about… (Serisch) 2014: Neujahrs-Countdown (Serisch) 2015: Meike und Marcel...Weil ich dich liebe (Serisch) 2017: Dahoam is Dahoam (Serisch) 2018–2019: Krass Schule – Die jungen Lehrer (Serisch) 2016: Der beste Moment (Single) Commons: Pia Tillmann – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Pia Tillmann - IMDb Tillmanns Siij"}
{"id": "529609", "contents": "Di Stadt Krieevel eßß en Stadt am Rhing em Noorde vumm Rhingland un litt tirektemang nevve Duisburch. Nit nor de Kölsche sin an Ruusemoondaach jeck. Och en Krieevel jitt et ene Ruusemoondaachszoch. En Uerdinge un Hüls jonn die Veedelszöch allt am Karnevalssunndaach. Dä jrößte Fooßballvoreijn vun Krieevel, datt eßß KFC Uerdinge. 1985 wor de Club de Deutsche Pokalsiejer. Spieler vun fröher: Aílton, Oliver Bierhoff, Rudi Bommer, Manfred Burgsmüller, Friedhelm Funkel, Matthias Herget, Stefan Kuntz un Erik Meijer. SC Bayer 05 Uerdingen (Badminton) Crefelder Hockey und Tennis Club (Hockey) HTC Blau-Weiß Krefeld (Tennis) Krefeld Pinguine (Eishockey) Krefelder Schachklub Turm 1851 (Schach) Broueräj Königshof Gleumes Wienges Andrea Berg, Sängerin Joseph Beuys, Möler Norbert Walter-Borjans, Pollitiker Helmut Linssen, Pollitiker Blind Guardian Schluff Commons: Krefeld – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Krieevel Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! Shtädt un Kriise em Regjierongßbezörk Dößßeldorf Shtadt Dösseldorf · Shtadt Duisburg · Shtadt Essen · Shtadt Krieevel · Shtadt Mönchejlapbach · Shtadt Mölm aan de Ruhr · Shtadt Overhuse · Shtadt Remscheed · Shtadt Solinge · Shtadt Wuppertal · Kriiß Kleve · Kriiß Mettmann · Rhing-Kriiß Nüss ·"}
{"id": "529614", "contents": "Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling ’t Muucherveld (vruier Mücherveld) (Hollendsj: Mucherveld) is ing noabersjaf i jen jemeende Kirchroa, i Hollendsj-Limburg. Et vieëdel likt in ’t zude van ’t sjtadsdeel Kirchroa-tsentroem. De jrenze van ‘t Muucherveld ligke drei-ekketieg bij de Nulletersjtroas en an jen anger zie de Dechant Jodbachsjtroas (Hollendsj: Deken Quodbachlaan) en a jen reëter ekzie likt de Eng. De noabersjaf is jebouwd óppe veld woa vruier d’r hof en doaneëver jet hoezer van inne auwe Kirchröadsjer sjtam, sjtonge; De famillieë Muucher. De jietsieje noabersjaf is in ’t tswantsiegde joarhónged ópjekroamd. Vruier joof ’t óch óppe Muucherveld inne landwèg: de Muucherjaas. Die jaas lofet va de Dechant Jodbachsjtroas (Hollendsj: Deken Quodbachlaan) bis an ’t kroetsefieks bij d’r uvverjank va de Nulletersjtroas en de Klink. Hu tse daags is de Muucherveldsjtroas de hoopsjtroas van ’t Muucherveld. De Muucherveldsjtroas leuft va de Dechant Jodbachsjtroas (Hollendsj: Deken Quodbachlaan) bis de Burjemeester Sjnavelbergsjtroas. - De Verhaiensjtroas (Hollendsj: Verhagenstraat) - De Lempersjtroas (Hollendsj: Lemperstraat) - De Franksjtroas (Hollendsj: Franckstraat) - De (verbindoengs-)jaas (Hollendsj: Verbindingsstraat) Vuur ’t hoezer joof óp ’t Muucherveld, vong doa i 1949 e konzeët sjtat va de Frickley Colliery Band. Dat Konzeët hat ziech"}
{"id": "529619", "contents": "Schablon:Infobox Staat Der Iran (amplich: Islamische Republik Iran) es en Land en Asië. Em Norde es et Kaspische Meer die Jrenz un em Süde der Persische Jolf. Met 85 Millione Enwonner un ener Fläch vun mih als 1,5 Millione Quadratkilometer es der Iran unger dä 20 Länder met dä jrößten Fläch un dä mihste Enwonner. De Houpstadt un et Zentrum vun dä Weetschaff un dä Kultur es Tehran (weed och „Teheran“ jeschrivve). Ander jroße Städt sin Maschhad, Isfahan, Tabris, Karadsch, Schiras, Ahvaz un Qom. Sick dä Revolution 1979 nöömp sich dä Iran „Islamische Republik Iran“."}
{"id": "529625", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Beyoncé es ön Sängörin us d USA. Mi als 200 Milliun Plaate woode van hör Leddcher vorkoovd. 1998 - Destiny's Child (Destiny's Child) 1999 - The Writing's on the Wall (Destiny's Child) 2001 - Survivor (Destiny's Child) 2003 - Dangerously in Love 2004 - Destiny Fulfilled (Destiny's Child) 2006 - B'Day 2008 - I Am... Sasha Fierce 2011 - 4 2013 - Beyoncé 2016 - Lemonade 2022 - Renaissance"}
{"id": "529626", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Madonna (* 16. August 1958 ä Bay City, Michigan als Madonna Louise Ciccone) es ön Sängörin us d USA. Mi als 300 Milliun Plaate woode van hör Leddcher vorkoovd. Madonna (1983) Like a Virgin (1984) True Blue (1986) Who's That Girl (1987) Like a Prayer (1989) I'm Breathless (1990) Erotica (1992) Bedtime Stories (1994) Evita (1996) Ray of Light (1998) Music (2000) American Life (2003) Confessions on a Dance Floor (2005) Hard Candy (2008) MDNA (2012) Rebel Heart (2015) Madame X (2019)"}
{"id": "529628", "contents": "Star Wars. Lucasfilm. George Lucas. Darth Vader. 1977."}
{"id": "529629", "contents": "Et Äädbevve van Roermond am 13. Aprill 1992 hatt si Epizentrum en dä nidderlängsch–lemmesche Stadt Roermond. Op der Richtaskala wood dobei en Stärk van 5,9 jemesse, et wor doröm et stärkst Äädbevve zick 1756. Et Hypozentrum loch en 18 km Deepde. Öm 3:20 Uhr naaks (Meddeleuropäische Zick) feng de Ääd aan ze bevve. En Noodrhing-Wäßßfaale woodte 30 Minsche verletz, en de mihtse Fäll dorch Daachpanne."}
{"id": "529678", "contents": "Borgward es en Dütsch Auto Fabrikant Besezz däm Chinesisch Auto Herställer Kumpanei BAIC Group. Et woch jelaunt en 1919 vun Carl Friedrich Wilhelm Borgward. D hauptkumpanei Borgward produziert ehre Auto onger sing naame und en Kooperation met 3 anndere Kumpanei: Hansa, Goliath und Lloyd. Et ehre ischte modell woch d Blitzkarren. Borgward 2000 woch herjestalld en 1937, follje däm Borgward 2300 en 1939. Später, en 1954 Borgward Isabella ußföhre wat woch herjestalld zwesche 1954 em 1962 follje däm Borgward P100 zwesche 1959 em 1961. En 1963 Borgward trock hä bankrott et z ände sing Operatione als Auto Fabrikant. En 2015, et woch angekündigt dat dr Kumpanei wird rückkehr en dr Jeschäft vun dr Auto Industrie nach ön Hälfte Joohrhundert. Et hät Aanjefangen Kooperation met Foton Motors, zosamme se herjestalld 2 neu modell, Borgward BX5 und Borgward BX7. Wolfram Block: Weltreise mit 19 PS – Im Lloyd auf großer Fahrt. 1. Auflage. edition garage 2cv, Lüdenscheid 2006, ISBN 3-9809082-3-2. Klaus Brandhuber: Borgward Automobil-Werke: Aufbau, Wirtschaftswunder und Konkurs – Hintergründe und Details. Verlag Peter Kurze, Bremen 2012, ISBN 978-3-927485-73-0. Klaus Ebel und Peter Kurze: Borgwards Werk – Erinnerungen von Peter Borgward. Verlag Peter Kurze, Bremen 2022, ISBN 978-3-927485-33-4 Heinz Flieger: Der Weg"}
{"id": "529686", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Yoshihide Suga (菅 義偉), Suga Yoshihide; * 6. Dezemmber 1948 ä Yuzawa, Präfektur Akita) es önö japanische Politiker van d LDP. Commons: Yoshihide Suga – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Websie"}
{"id": "529692", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kirgistan, offiziell heechd dat Land dö Kirgisische Republik, es ö Land met öm d 7 Milliun Lüh ä Zentralasie. Em Norde jrenzd öt a Kasachstan, ä singe Oste litt China, Tadschikistan em Süde un Usbekistan em Weste. Dörch di ongerscheedliche Nobbere koom öt zo ön jruße kulturelle Veelvalt. D Hauptstadt va Kirgistan heechd Bishkek. Anger jruße Städte send Osch, Dschalalabat, Naryn un Karakol. Dr jrützde Deel va Kirgistan weed dörch d Berch von öt Tian Shan-Jebirch bestemmd. Dö hükßde Berch jönt bes op övver 7000 Meter Hühde. Met dr Yssykköl jitt öt bo en d Medde van öt Land dr zweitjrüßde Hochjebirchssee va d Welt. Jätt övver Kirgistand"}
{"id": "529693", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Naryn es ön Stadt ä Kirgistan. Sö litt op ön Hühde va 2050 m öm d 140 Kilometer Loftlenisch südwestlich van dr Issyk-Kulsee. Ä Naryn lääve knapp 50.000 Lüh. D Nationalstroß EM-07 jeht dörch Naryn un verbengd d Stadt met China. 80 Kilometer va d Stadt vott, en ö Siijetal, steht dat bei Turiste bekannde Tasch Rabat. Dr Naryn, önö Floss, läufd dörch d Stadt."}
{"id": "529703", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Osch es ön Stadt em Süde va Kirgistan. Öt es met öm d 350.000 Mensche d zweijrützde Stadt van öt Land. Dörch sing Nöhde zo Usbekistan lääve he nävver Kirgise och völl Usbeke un önö Deel Russe. Bekannd es Osch dörch dr Suleiman-Too, önö Berch dä vöör d Moslems wichtich es. Em Joohr 2009 wood hä zm Ärve van d Weltkultur durch d UNESCO ernannd. D Wiijestroß läufd dörch Osch wodörch öt en d Jeschichte ön jruße Roll speld. https://whc.unesco.org/en/news/529"}
{"id": "529705", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Karakol es ön Stadt ä Kirgistan met unjeväär 70.000 Mensche. Sö litt knapp 400 Kilometer östlich va Bishkek, d Hauptstadt. Bes zo dr Yssykköl-See send öt 5 Kilometer un bes zo d Jrenz va China 150. Karakol litt op ön Hühe va 1690 bes 1825 m. Önö Floss met dr sälve Naam läuft dörch d Stadt. Wä no Karakol kütt da besöckt nävver ön Moschee us Holz, d Dunganen-Moschee ön orthodoxe Kerch us Holz, d Hellije Dreifaltichkeetskerch di en d Sowjetzitt als Schopp jebrutt wood. Sö wood ohne enne enzije Naal övv Schruff zösammejebowd. Hüh es öt wärm ön Kerch. Rafis Abazov: Historical dictionary of Kyrgyzstan. Scarecrow Press, Lanham MD 2004, S. 156–158."}
{"id": "529706", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dschalalabat es d dreidjrützde Stadt va Kirgistan. Sö litt em Südweste van öt Land Land. Öm d 100.000 Mensche lävde em Joohr 2019 do. Bekannd es öt Heilwasser us Quelle en d Nöhde van d Stadt dat övverall em Land vorkoovd weed. Sing Nobberstadt es Osch. Beij Turiste es och dat kleen Dörp Arslanbob bkannd. Dschalalabd wood em Joohr 1860 van d Russe jejrönd un 1877 zr Stadt, vorloor dat Rät sich Stadt z nenne ävver wärm bes 1927. 1937 wood öt d Hauptstadt van dr Bezirk Dschalalabat. D Stadt es an d IIsebahn ajeschloße. Usserdäm läuvd d M41 dörch Dschalalabad. Önö Vluchhafe had d Stadt zosätzlich. Övver Jalalabat"}
{"id": "529707", "contents": "Dschalalabat weed jejründ."}
{"id": "529708", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Arslanbob es ön kleen Stadt en d Nöhde va Dschalalabat em Bezirk Dschalalabat. Sö es onjeväär 30 Kilometer van d Jrenz zo Usbekistan vott. Bes zo d kirgisische Hauptstadt Bishkek send öt 219 Kilometer. Ä Arslanbob wonne onjeväär 15.000 Lüh. Bekannd es Arslanbob dörch d Walnossbohmwälder un Wasserväll. Ä Arslanbob wwed öt metzde Jeld met Walnöss vordeent. Em Herbst plöckd bo jedder Walnöss un vorkoovd di op dr Maat övv d Nöss jönt en dr Export. Völl Turiste besöcke d Walnosswälder va Arslanbob. Zosätzlich komme völl Lüh hehänn öm sich d Wasserväll z bekicke. Övver Arslanbob un sing Walnöss"}
{"id": "529709", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bishkek es d Hauptstadt va Kirgistan. Als Karawanestatiun entstange waaßde sö met d Zitt un hosch va 1878 a Pischpek, wähßende 1926 ävver dr Naam ä Frunze. 1992 wood d Stadt zo Bishkek. 1,1 Milliun Mensche lääve en d Stadt. Domet es öt de jrützde Stadt van öt Land. Bishkek litt op ön Hühde va 800 m. Em Süde jrenzd öt an öt Kirgisisch Jebirch mit Berch va bes zo 4875 m. Em Norde stüßd öt an ön Stepp, die bes no Kasachstan jeht. Zwei Flöss, dr Ala-Artscha un dr Alamüdün laufe dörch d Stadt. Dr Ala-Artscha-Nationalpark im Süde va Bishkek treckd völl Lüh an. En d Stadt vängd mo dr Panfilow-Park, däm völl Lüh opsöcke öm us dä Miiv van d Stadt en öt Jröne z kommen. Em Süde va däm stehd öt Wisse Huuß, öt Parlamentsjebäude va Kirgistan, em Oste litt dr Ala-Too-Plei. Jätt vöör d Stadtjrenz es Ala Bejit. Wä en d Stadt läävd kann en ongerscheedliche Äkoofszentere koofe ävver völl Lüh trecke öt vöör kleen Jeschäfte opzösöcke övv d Hondede Ständ em Osch-Basar"}
{"id": "529710", "contents": "Bishkek drätt dr Naame Pischpek"}
{"id": "529711", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger öt Kirgisische Jebirch vorstehd mo Berch ä Kirgistan un Kasachstan. Sö jönt bes op ön Hühde va 4895 Meter. Öt Kirgisische Jebirch jehüüd zm westliche Deel vam Thianshan em Nordweste va Kirgistan un Südoste va Kasachstan. Domet had ö tön Längde van 375 Kilometer. Öt litt tösche d Wüste Mujunkum, öt Tal van dr Tschüi, öt Tal van dr Talas met dr Talas-Alatau a suwi öt Qaratau. Dr hühste Berch es met 4895 m dr Qaratau. Hä litt em Süde va Bishkek."}
{"id": "529714", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Hellije Dreifaltichkeetskerch va Karakol es ön russisch-orthodoxe Kerch en d kirgisische Stadt Karakol. Dat Joddeshuuß es janz us Holz jebouwd. Em Joohr 1869 bowde d Lüüh an di Stell wo jetzt d Dreifaltichkeetskerch steht ön kleen Kerch us Seiersteen. Ö Ärdbewe maade dat Jebäude kaputt un öt wood entscheede, dat ön neu Kerch us Holz an di Stell komme solld wo die ald stäng. 1889 wood aajevange un em Joohr 1895 stäng dä Bow.Met 26 Meter Hüühde woch öt öt hükßde Jebäude va Karakol. No d Oktoberrevolution wood us di Kerch ö Theater, ön Schüll un ö Koohlelajer, Isch 1947 wärm zo ön Kerch. Tösche 1961 un 1991 wood dat wedderroffer ävver em Moment wäde wärm Messe en d Kerch aavjehalde. visitkarakol.com Jätt övver d Kerch"}
{"id": "529717", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Ala-Artscha-Nationalpark es önö Nationalpark em Norde va Kirgistan. Hä es 194 km² jruß un litt 40 km va Bishkek vott. Dr Park stammd us öt Joohr 1976 un litt op Hühdens tösche 1500 un 4895 m met dr Pik Semjonow-Tjan-Schanski als hükßde Punkt. Zösamme valle en dat Jebiet van dr Park 50 huch Berch un 20 Jletchere. Em Park waße öm d 800 ongerscheedliche Planze- suwi 150 vorschiedene Deerzote. Hezo zälle dr Schniileopard, dr Sibirische Steebock, Wölff un Brungbäre. Övver d Jletschere"}
{"id": "529719", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Pik Semjonow-Tjan-Schanski es met 4895 m dr hükßde Berch em Kirgisische Gebirch, dat ä Kirgistan litt. Dä Berch, dä zm jruße Deel voll Jletschere es litt en öt Gebiet Tschüi. Bes no Bishkek, d Hauptstadt va Kirgistan, send öt onjeväär 40 km. Dat van dr Semjonow-Tjan-Schanski loofende Wasser weed van dr Ala-Artscha em Weste un van der Alamüdün em Oste opjevange. Singe Naam Semjonow-Tjan-Schanski drätt dä Berch no dr russische Jeojraph Pjotr Petrowitsch Semjonow-Tjan-Schanski."}
{"id": "529721", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Yssykköl es dr zweidjrützde Jebirchssee von d Welt. Hä litt ä Kirgistan tösche d Berch vam Tianshan-Jebirch. Dä See had ön Fläch va 6.236 km², es 182 km lang, 60 km breed, bes z 668 m deep un litt op ön Hühde va 1607 m över dr Meeresspeijel. Em Yssykköl läve völl Deere, doronger sälde Vesche. Donävver besöcke och völl Veujel op dr Treck dr See öm do ön Paus z maache. Besongisch em Sommer bösöcke völl Turiste dr Yssykköl. Wandere un Rihe jehüd zo di Denge di d Lüh he jähr mache. Dat Wasser em See stammd va Jletschere un weed dovör jenotzd, d Jäjend met vresch Wasser z vorsorje. Jätt över dr Yssykköl"}
{"id": "529723", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Songköl es dr zweidjrützde See ä Kirgistan. Hä had ön Jrüde va 278 km², es an d längßde Stell 29 km lang un had ön Breede van bes zo 18 km. Dr Songköl litt tösche d Berch van dr bes zo 3856 m huhe Songköltoo em Norde un dr 4185 huhe Moldotoo em Süde. Dä bes zo 13,20 m deepe See vrüssd em Wengkter zo un beld ön bes zo 1,20 m decke Iißschichd. Em Sommer läuvd öt Wasser van dr Songköl en dr Songköl, önö Zofloss van dr Naryn. En d Nöhde va dr See läve em Sommer Dusende Schoof un Päder, di sich do dr Buch vollschlare. Hirte met hön Famelije, di a Höte, ä Kirgistan sprechd mo va Jurte läve, paaße op d Deere op. Turiste notze di Möjelichkeet, ä Jurtcamps z övvernaate. Övver dr Songköl"}
{"id": "529724", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Aiköl es önö kleene See en d Regiun Batken en öt zentralasiatische Land Kirgistan. Singe Naam weed als Mondsee översatze, watt met d Form van dr See z do ha kann. Dr Aiköl litt op ön Hühde va 2915 m en d Berch van öt Turkestanjebirje. Hä had ön Längde va 3,5 km un es bes zo 500 m breed. Domet es dr Aiköl 82 ha jruß. Opjrund van d Hühde op di dr See litt waße a sing Ufere kom Planze un ja kenn Böhm. Si Wasser kitt dä See us Jletschere en d Nöhde. Singe Överlauv jehd en dr Aksuu, dä si Wasser no dr Syrdarja brengd. Jedde Wengkter vrüssd dr Aiköl zo. Över dr Aiköl"}
{"id": "529727", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Alaköl, och Ala-Kol öv Ala-Kul jenannd, es önö Jletschersee ä Kirgistan. Hä litt en dr Bezikr Yssykköl tösche d Schluchte van dr Altyn-Arashansky un d Karakol-Schlucht. Öt meetzde Wasser em See kütt van d Jletschere di zom Tien Shan jehüre. Öt Wasser van dr Alaköl wäßeld en Aavhängichkeet van öt Lett d Värv su dat öt rosa-jolden, donkelblau un och jähl schinge kann. Dr See litt op ön Hühde va 3532 m, es 2,3 Kilometer lang un 700 Meter breed. Mo nämmd a, dat hä bes zo 70 Meter deep es. Opjrond va sing Laach vrüssd dr Alaköl zo un taut isch em Mai op. Över dr Alaöl"}
{"id": "529728", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Karasuu es önö Berchsee em Norde va Kirgistan. Hä litt en öt Ferghanajebirje em Jebiet Dschalalabat. Dr Karasuu litt op ön Hühde va 2022 Meter, had ön Längde va 6,6 Kilometer un brengd öt top ön Fläch va 4,2 km². An de deepßde Stell es hä 150 Meter. Dr Kapka-Tasch brengd häm öt meedste Wasser, dat dann wärm dörch dr Karasuu-Fluss, önö Zofloss van dr Naryn vuttjebraad weed. Övver dr Karasuu"}
{"id": "529729", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Petrowsee es önö Jletschersee ä Kirgistan. Dr Petrowsee litt am Voss van dr Petrowjletscher em Ak-Schyirak-Jebirje, önö Deel van öt Tian Shan-Jebirje. Hä litt op ön Hühde va 3741 Meter. Dr See es en d leidzde Johre jewaaße. Als Jrond nämmd mo a, dat dat dora litt, dat dr Jletscher jeschrompd es. Em Joohr 1911 woch hä om d 0,2 km² jruß, 1995 at 2,78 km² un braad öt 2006 sujar op 3,9 km²."}
{"id": "529731", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Karatokoi es önö kleene See ä Kirgistan en öt Jebiet Dschalalabad, onjeväär 10 km nördlich van öt Sary-Tschelek-Biosphärenreservat. Dr See litt op ön Hühde va 2876 Meter. Hä had ön Längde va 4 Kilometer un ön Fläch va onjeväär 1,1 km². Si Wasser, dat metzd va Jletschere kütt, weed dörch ön natürlich Velsmuur jestaut un vorlett övver dr Tschatkal dr See. kyrgyzstantravel.info: Kara-Tokoi (engl.)"}
{"id": "529732", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kölsuu es önö See em Tian Shan-Jebirje em Jebiet Naryn ä Kirgisistan. Dr Kölsuu litt en d Berch en d Nöhde van d chinesische Jrenz op ön Hühde va 3514 Meter. Hä had ön Längda va 11,5 km un ön Fäsch va 4,5 km². Dörch dr Kürümdük läuvd dat Wasser us dr See en dr Kök-Kyja. • Övver d See ä Kirgistan"}
{"id": "529753", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Suleiman-Too es önö 1100 Meter huhe Berch em Oste van öt Land Kirgistan. Öm dä Berch öröm treckd sich d Stadt Osch. Onger d Kirgise jilt dr Suleiman-Too als hellije Berch, önö Jrond wisu di UN häm zm Weltkulturärve ernannd hat. Jeritzde Zeechnunge (Petroglyphe) us d Broncezitt zeeje, dat d Berch at Iwichkeete land öt Volk atrock. Öm un an dr Suleiman-Too stönd vordeeld 17 au Kultstätte. Kleen, mä z Voss notzbare Wäch vorbänge di. En d leitzde Joohre wood ön jeteerde Stroß op dr Suleiman-Too aajelaad un ö Museum zeechd watt man op dä Berch alles vonge un usjejraave had. Övver dr Suleiman-Too"}
{"id": "529758", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pik Lenin es önö Berch ä Zentralasie. Hä litt ä Tatschikistan un zm Deel ä Kirgistan. Met 7134 m es hä dr hükßde Berch van d Transalai-Kett em nördliche Deel van öt Pamirjebirch. Hä es d Nommer 5 van d hükßde Berch em Pamir. Alexei Pawlowitsch Fedtschenko entdeckde dä Berch, da damols no Konstantin Petrowitsch von Kaufmann als Pik Kaufmann benannd wood. Am 25. September 1928 klomm öt ischde Mol ön russisch-dütsche Berchsteejerjrupp bes op sing Spetz. Em selve Joohr broch ä Russland d Oktoberrevolutiun onger Wladimir Iljitsch Lenin us. Dat vührde dozo, dat dr Pik Kaufmann ä Pik Lenin ömbenannd wood. Em Joohr 1958 klomm Jekaterina Chasjanowna Mamlejewa als ischde Vrau op dr Pik Lenin un woch domet d ischde, di önö 7000dr schaffde. Övver dr Berch"}
{"id": "529759", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Baubaschata es önö Berch ä Zentralasie. Hä litt em Weste va Kirgistan un had ön Hühde va 4427 Meter. Baubaschata litt em Norde va Arslanbob. Berch en d Nöhde send dr 3121 m huhe Aidausch un öt Babasch-Ata-Jebirch. Dat brengd ö top 3096 m. Dr Tschon-Kerei es met 4146 m onjeväär 300 m kleener als dr Babaschata. Dr Jebirchssee Kalkulan litt em Norde vam Baubaschata. Jätt övver dr Baubaschata"}
{"id": "529760", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kan-Achuu es önö Nationalpark ä Kirgistan. Hä wood em Joohr 2015 jejründ un litt en d Jalal-Abad Regiun. Kann-Achuu had ön Jrüde va 30.496 hektar. Us dr Park komme d Flöss Baydamtal, Kann-Achuu un Kökirim. D Park wood ajeladd öm doren sälde Planze un Deere z schötze suwi dat Zösammespell tösche d sich dobeij aavspellende Prozesse z ongersöcke un z erhalde"}
{"id": "529761", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Atbaschy es önö Jebirchszoch ä Kirgistan. Hä litt em südliche Deel vam Innere Tian Shan un jehüd zo öt Jebiet Naryn. Dr Atbaschy had ön Längde va 135 km un litt tösche öt Atbaschy-Becke em Norde, öt Tschatyrköl-Deepland em Süde suwi öt Daal van der Aksai em Südostee. Sing hükßde Stell brengd öt op 4786 m. Dat Wasser us di Jäjend läuvd en dr Atbaschy suwi dr Karakojun. Dr Atbaschy es us Schevver, Kalkstee, Sandstee un Jranit opjebouwd. D hükßde Stelle send voll va Jletschere."}
{"id": "529762", "contents": "mangs Adj. mürbe, breiig, weich, zerfließend. Der Teig, der Braten, der Camembert kann \"mangs\" sein. Beispiel: Du moss däe Suurbode su lang om Herd losse, bis hä schön mangs ess."}
{"id": "529770", "contents": "Schablon:Documentación"}
{"id": "529780", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Komkommereschlot oder Gurkeschlot es ene Schlot us Komkommere un e wichtisch Esse en de kalte Köch. Komkommereschlot gitt et in ville Gägende in denne hä op ungerscheedliche Aate gemaht weed. Em Rheinland dät mer de Gurke miestens schelle un en dönn Schievche schnigge, woanders blieven se ungeschällt. Usser dä Komkommere deit mer miestens Öllich, Salz, wieße Peffer, fresche Krügg wie Dill, Estragon oder Schneddlauch, Zucker un Essich, Öl oder suur Rohm dobei. En de Gastronomie gitt et ville Zoote vun Komkommereschlot. He sin e paa Beispill: Amerikanische Gurkeschlot – geschallte un usgekäänte Komkommere wääde en Striefe geschnedde, op Blädder vum Koppschlot gedon un met Sauce Tartare (en Zoot vun Majonnäs) üvvergoße; Dänische Gurkeschlot – geschallte oder ungeschallte Komkommere wääde met enem Gurkehubbel en dönne Schieve geschnedde, gesalze, en enem Siev avgebraust un met Dill, Pitterzillie un ene söötsuur Zauß aangemaaht; Deutsche Gurkeschlot – geschallte Komkommere wääde en dönne Schieve geschnedde un met Dill, Pitterzillie un ene Zauß oder gewöözte Rohm aangemaaht; Änglische Gurkeschlot – en Schieve geschnedde Komkommere un Striefe vun Zellereistange wääde met Rohm"}
{"id": "529782", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Dä § 175 Strofgesetzboch (§ 175 StGB) wor vum 1. Janewar 1871 bes zom 10. Juuni 1994 en Kraff. Dä Paragraph hätt Sex zwesche Männer unger Strof gestallt. Dat maat de Verfolgung vun Männere möglich, weil se anderseröm wore. Am 1. September 1935 verschärfte de Nationalsozialiste dä § 175. Nu wore all „unzüchtige“ Handlunge strofbar, selvs bütze un ömärme. Usserdäm gov et ene neue Ungerparagraph § 175a, dä för schwere Fäll zwesche einem un zehn Johre Zuchhuus aangedräut hatt. Ene schwere Fall dät vürlige, wenn Gewalt em Spill wor, also Nudzuch; wenn einer vun däm andere avhängig wor; wenn einer älder un dä ander jönger als 21 Johr wor; oder wenn einer vun dä Junge mem Plumeau lans der Rhing gingt (hückzedag dät mer sage, „hä geiht op de Strich“) De neue Ungerparagraph 175b hätt de „widdernatörliche Unzucht met Diere“ verbodde. En Wessdeutschland woodte die Änderunge us de Nazizick bes 1969 beibehalde, dann woodt dä § 175b avgeschaff und bütze un umarme wor nit mieh verbodde. Un 1973 woot dat Gesetz nochens geändert. Nu wor"}
{"id": "529783", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) De Troorende es ene Skulptur, de aan de Offer vun dem Zweite Weltkreeg erinnere soll. Dä Grafiker un Beldhauer Gerhard Marcks hätt se em Johr 1949 für de Stadt Kölle gemaat. Dat Kunswerk steiht em Lichhof (Leichehoff), däm fröhere Kirchhoff vun de romanische Kirch St. Maria em Kapitol en Kölle. Commons: De Troorende – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529785", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Pitter Päul Rubens ([ˈrybə(n)s] (IPA); op Neederländėsch Pieter Pauwel Rubens, op Lating Petrus Paulus Rubens un op Huhdeutsch Peter Paul Rubens, gebore am 28. Juuni em Johr 1577 en Siejen; gestorve am 30. Meij em Johr 1640 in Antvärrpe) wor ene Möler us däm Süde vun de spanische Neddeläng, hück hieß dat Beljie. Dä Rubens es ene vun de berömpteste Möler us däm Barock (dat es de Zick vum sibbsehnte bes achzehnte Johrhundert). Usserdäm wor hä ene wichtige Diplomat für de spanische Statthalderin in de Neddeläng, Bella Klör Eugenie vun Spanie. Commons: Pitter Päul Rubens – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Commons: Molereie vum Pitter Päul Rubens – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "529787", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Köchekrügg sin fresch oder gedrügte Bläddere un Blöte vun Plante, die in de Köch für Gewööz genomme wääde. Bespill sin Pitterzillie, Schneddlauch, Dill, Thymian, Oregano un Rosmarin. Off sprich mer vun Krügg un Gewööze, ävver genau genomme sin Krügg och Gewööze. Krügg wääde nit nur Zoot für Zoot gehandelt, et gitt och Mischunge wie Krügg us de Provence (Herbes de Provence)."}
{"id": "529788", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Dat Internationale Phonetische Alphabet (koot IPA) is e besondere Schreff öm die Laute us alle Sproche ganz genau opzeschrieve. Für de Lautschreff han se spezielle Zeiche gemaat, met denne de alle Wööter genau esu darstelle kanns wie se gesproche weede. De eeschte Version kom 1888 erus un hüggzedags es se de am wiggste verbreidte Lautschreff. Em sibbsehnte bes nüngksehnte Johrhundert han sich ville studeerte Lück de Köpp drüvver zerbroche, wie mer alle Sproche in ene einheitliche Schreff brenge künnt. Eets 1888 woodt ene Entwurf vun däm Franzus Paul Passy veröffentlicht, dat Internationale Phonetische Alphabet. Dobei is et fass hundert Johr geblivve. Un 1989 hätt mer de IPA op de neuste Stand gebraat, domet och Computer domet arbeide künne. De IPA es en spezielle Alphabet fass nur us Sonderzeiche. Die sin im Unicode vun U+0250 bes U+02AF opgenomme. De IPA zo benutze kann Brasel maache, weil de Wööderböcher un Lexika et off leich mache welle un nit alle Zeiche verwende. Deswäge künne se ville Laute nit esu genau widdergevve wie et eigentlich nüdig wör. Un miestens"}
{"id": "529790", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) De ‘Ööcher Dom’ (deutsch ‘Aachener Dom’) ess ene Zoot vun Kulturrus, ene lachsrusa Teehybride, die 1981 in Frankreich vun Marie-Louise Meilland unger dem änglische Name ‘Pink Panther’ engeführt woode es. Andere Name sin op Franzüsisch ‘MEIcapinal’ un ‘Panthère Rose’. De Rus es ene Krützung zwesche de pinke ‘Coppelia'76’ (‘MEIgurami’) und de aprikusfärvene ‘Romantica '76’ (‘MEInaregi’), och vun de Frau Meilland. De ‘Ööcher Dom’ deit böschig huh wahße un hät dobei esu ville Zwigge, dat se ene kompake Struch vun 60 bes 90 Zentimeter Hüh un bes zo 40 Zentimeter Breide weed. De Planz hätt meddelgroße bes große grööne Blädder. Se ess winterhadd un de meiste Rusekrankheite künne ihr nix aanhan. Ihr geföllte Blöte stunn allein, metzigge och en Böschel, han 26 bes 40 gebogene Blöteblädder un sin 10 bis 12 Zentimeter grooß. De Blöte sin koot vör dem Verblöhe fass wie Pingsruse us.. En wärmere Gägende sin die Blöte komplett en deselbe Färv, ävver wenn et schudderiger es han se ene Kontrass zwesche hellere und dunkelere Stelle met enem rusarude Rand. De ‘Ööcher Dom’ blöht"}
{"id": "529791", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) De ‘Groß an Ooche’ (deutsch ‘Gruß an Aachen’) ess ene Zoot vun Kulturrus, ene eets päälrusa un später rohmwieß gefärvte Floribundarus. Se woodt vun L. Wilhelm Hinner us ene Remontantzrus un ene Teehybrid gezöch un av 1909 vun däm Gääsch un Blomehändler Philipp Geduldig op de Maat gebraat. Andere Name sin 'Salut d'Aix la Chapelle' un 'White Willow Glen'. Dä 'Groß an Ooche' is ene kleine oprääch in de Hüh wahßende Struch, dä en Meddeleuropa vun 45 bes 90 Zentimeter huh un bes zo 75 Zentimeter breid weed. De Planz es besonders för Blomrabatte un Buuregääde zo gebruche, weed ävver och als Kletterrus gezöch. Ußßerdäm weed se als Schneddblom vür Blomeschmuck genötz. De ‘Groß an Ooche’ weed off en Rusegääde gezeigt. De Planz ess winterhadd un de meiste Rusekrankheite künne ihr nix aanhan. De anfangs päälrusa bes lachsrusa Blöte han 40 bes 50 Bläddere un stonn in kleine Böschel. De Blöte sin perfek en Schaleform un zo enem Veedel gefüllt. Se doffe wie ene Teerus noh Holunder. Noh einiger Zick sin se fahl, krämwieß bes"}
{"id": "529792", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) De Schmitze Süül es ene Skulptur en de Aldstadt-Nord vun Kölle. Se steiht wesslich vun de Kirch Groß Sank Martin op dem Plaats An Groß Sank Martin zwesche de Lintgass und däm Brigittegäßche. Also nit wigg vum Alder Maat. De Süül woodt em Johr 1965 vun däm Kölsche Architek Jupp Engels gestefft un 1969 engeweiht. Se steiht op ene quadratische Grundfläch vun 90 mol 90 Zentimetere un hätt ene Hüh von vierenhalv Meter. Gemaat is se vun rühe Stein zwesche enem Sockel un enem Ovverdeil, beid us Beton. Et kann sin, dat die rühe Stein vun enem römische Hafegebäud stamme, dat domols ungefähr hee gestande hätt. Ene Strech op dä Süül deit anzeige, wo genau de 50 Meter üvver däm Meeresspeegel sin. Ene andere Strech es en deselve Hüh, wo dä Rhing en de Iesflut vun 1784 gestonn hätt. En Kölle sin domols 65 Lück dud geblivve, un de ganze Rhing elans sin ville Hüüser, Bröcke un Scheff kapodd gegange. An alle vier Sigge vun dä Schmitze Süül sin Inschreffte aanzeluure, övver dä Name Schmitz,"}
{"id": "529793", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Tombak es Messing met mieh dann zwei Drettel Koffer. Vum große Aandeil vun Koffer kütt och dä Name: en de malaiische Sproch (die se en Malaysia un Indonesie kalle dun) heiß dat Koffer tembaga. Em Handel sin ungerscheedliche Zoote met eigene Name. Rudtombak hädd mieh als 90 Prozent Koffer, Goldtombak oder Meddeltombak mieh als 85 Prozent Koffer, un gääle Tombak mieh als 72 Prozent Koffer. Blechblosinstrumente sin off us Goldmessing gemaaht. Dat es nix anderes als Goldtombak. Un de ahle Münze für 5 oder 10 Penning us de D-Mark-Zick sin us Stohl gemaat, met ene decke Schich Tombak rundheröm. Ene andere Gebruch es in de Munition vun Plemme un Knabühße. Do weet och hückzedag noch Blei verschosse, dat manchmol ene Hüll us Tombak hat. Siliziumtombak es kei Tombak, villmieh es dat ene spezielle Zoot vun Messing. Un Wieße Tombak es övverhaup kei Messing, weil do dat Zink fählt. Et hät stattdesse Arsen dren un es ene spezielle Zoot vun Bronß. Och Talmigold, dat vür ech bellige unechte Schmuck genomme weed, nenne se off Gold-Tombak. Dat"}
{"id": "529795", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Dat 1-Billion-Mark-Stöck vun de Provinz Wässfale es ene Nudmünz, die vun de Landesbank Wässfale usgegevve woode es. De aangegevvene Wäät vun ein Billion Mark is niemols vun ene andere deutsche Münz üvvertroffe woode. Dä Grund för esu ene düüre Münz wor de Deutsche Inflation vun 1914 bes 1923, wie dat Geld von Dag zo Dag un von Stund zo Stund winniger wäät woodt. En de letzte Dage vun de Inflation sin Münze, Geldsching un Breefmarke met richtig huhe Wääte usgegovve woode. Ävver wie de Lück dat Geld in de Häng bekome wor dä Krom ald nix mie wäät. Weil Münze un Papiergeld gar nit esu flöck gemaat wääde kunnte, wie se an Wäät verlore han. Dat 1-Billion-Mark-Stöck es dat letzte vun ene ganze Reih vun Nudmünze us de Provinz Wässfale, die vun 1921 bes 1923 us Allu, Tombak, Bronß, Koffer und Neuselver em Wäät von 50 Penning bes 1 Billion Mark gepräg woodte. Vörredrop es e Pääd, dat Wässfaleross, dat noh links am höppe es. Dorunger steiht de Wäät vun de Münz un ringseröm \"Notgeld"}
{"id": "529798", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Hans Spiertz (gebore am 11. Janewar 1924 in Kölle; gestorve am 14. Juni 1968 och do) wor ene deutsche Architek, dä in Kölle geläv un geschaffe hät. Ene vun singe wechtigste Bauwerk es de Neubau vum Wässfälische Landesmuseum in Münster. Hä hätt 1959 de eeschte Pries en däm Wettbewerb dofür gewonne. Ävver de Baubeginn hatt sich verzögert, weil dä Bauherr zo klamm wor. Eets 1970 woodt de Dauerusstellung en dem neue Huus opgemaat. Do wor dä Spiertz ävver ald duud. Hans Spiertz hätt och en Kölle singe Spore hingerlosse. \"Em Hanen\", dat Huus am Alder Maat 24 met dem Kallendresser aan de Dachkall, hätt he zosamme met däm Hans Schilling för de Kölsche Jupp Engels geplant. Och de Schmitze Süül op däm Brigittengäßchen, direk aan de Hingerpooz vum Em Hanen, es vun im geplant woode. Hans Spiertz. In: Wolfram Hagspiel: Lexikon der Kölner Architekten vom Mittelalter bis zum 20. Jahrhundert. Böhlau Verlag, Köln 2022, ISBN 978-3-412-52447-0, S. 477 (online). Vorstellung des Modells für den Neubau des LWL-landesmuseums für Kunst- und Kulturgeschichte, Landschaftsverband Westfalen-Lippe, avgerofe am"}
{"id": "529800", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Ene Avschlag es ene Münzprägung us enem Metall, dat för die Münz gar nit bestemmp es. Dofür wääde de originale Münzstämpel genomme. Off deit mer de eetste Exemplare vun enne Münz us Gold oder Selver maache. Dat sin miestens Eeschavschläge, die för de Münzhääre oder de Landesfööschte gemaat woodte. Et git ävvger och Eeschavschläg, die sich dä Münzmeister us eigen Metall sälvs gemaht hät. Besonders wäätvolle Goldmünze wie Dukate woodte manchmol em dubbelte un dreifache Geweech geschlage. Mer kunnt se zwor för Geld benötze, ävver se woren in eetster Linnich als Geschenke un Belohnunge gedaach. Lück vun nidderigem Stand kritte Geschenkmünze us Selver, die vun Dukatenstempel geprägt woodte. Probavschläge oder Probprägunge weede zum Usprobiere vun Material un Maschine gemaht, oder als Muster för de Opdragsgevver. Probe wääde off in enem andere, bellige Metall geschlage. Manchmol sin die Avschläg op e viereckig Metallplättche gehaue, un et git och Avschläg met nur eine Sigg. Nohgemaate alde un seldene Münze un Medallje weede och manchmol \"Avschlag\" genannt, dat es ävver nit richtig. acsearch: Braunschweig-Wolfenbüttel, Ludwig Rudolph, Abschlag vom"}
{"id": "529802", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Putin chuilo! oder Putin huilo! (en ukrainische Schreff Путін – хуйло! un en russische Schreff Путин – хуйло!) heiß wöödlich övversäzz „Putin Pimmel!“, usgeschrevve „Putin is ene Pimmel!“. Et is ene russische oder ukrainische Sprechgesang, öm de russische Präsident Wladimir Putin ene enzescheppe. Em russische Offensivkreeg gäge de Ukraine woodt dä Begreff och en de ressliche Welt bekannt.. De Töön kumme vun däm Leed Speedy Gonzales vun 1961. Dat wor en Amerika ene Flop, ävver in Deutschland kom dä Rex Gildo domet op de eetste Platz vun de Bravo-Hitparad. 2014 han de Russe sich de ukrainische Halvinsel Krim unger de Nähl geresse. Do woren de Ukrainer nit met enverstande, un so däte se ööntlich op de Putin schänge. Dä Begreff „Putin chuilo“ heeß wöödlich övversetz „Putin Pimmel“. Dat es et ävver nit all. En Russland givv et ene Sprooch för ze schänge, de „russische Mat“. Dat sin nur vier Wööd, äver en de russische Sprooch künne se us de vier Wööd unglaublich ville andere Usdröck avleite. De vier Wööd sin „Pimmel“ (хуй oder chui), „Funz“"}
{"id": "529806", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Alfred Noss (gebore am 1. September 1855 en Kölle; gestorve am 15. Februwar 1947 en Teisendorf, Oberbayern) wor ene deutsche Münzesammler un Numismatiker. Hä bedeiht sech vür allem met Münze us däm späde Meddelalder un de fröhe Neuzick vum Rhing. Noss leevde en Münche un wor vun 1921 bes zo singem Eng Vörsetzer vun de Bayerische Numismatische Gesellschaff. 1919 woodt hä Ihredokter vun de Universität vun Bonn. Die Münzen von Trier. Teil 1. Abschnitt 2, Beschreibung der Münzen 1307–1556. Bonn 1916 Die Münzen der Erzbischöfe von Cöln Bd. II: Die Münzen der Erzbischöfe von Cöln (1306–1547). Köln 1913. Bd. III: Die Münzen der Erzbischöfe von Köln (1547–1794). Köln 1925. Bd. IV: Die Münzen der Städte Köln und Neuß (1474–1794). Köln 1926. Die Münzen von Jülich, Kleve, Berg und Mörs Bd. I Die Münzen von Jülich, Mörs und Alpen. München 1927. Bd. II – III Die Münzen von Berg und Jülich-Berg. 2 Bände. München 1929. Bd. IV Die Münzen der Grafen und Herzöge von Kleve. München 1931. Verzeichniss vun singe Schreffte Medallje op singe 70. Gebootsdag"}
{"id": "529808", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) De eeschte antike greechische Münze woodte vun de Lyder em Weste vun de hüggige Türkei unger däm Künning Alyattes II., däm Papp vum Krösus, geschloge. Manche Numismatiker han de Meinung, dat de eeschte Münze ald zwesche 650 und öm 620 vüür Chress unger enem vun de Vörgänger vum Alyattes gemaht woode sin, ävver dat es nit secher. De eetste Münze vun de Lyder wore Klumpe us Elektron, in die se dat Siegel vum Künning reingehaue hatte. De eeschte Bilder op Münze kome öm 620 vür Chress op. Dann kome Münze us Gold en ungerschiedliche Größe un Geweeche, wo se dat Portrait vum Künning engeschloge hatte. De letzte Künning vun Lydie wor dä Krösus, un dat singe Münze us Gold wore hät zo singem Rof vun unvörstellbare Richdum beigedrage. De eeschte Selvermünze woodte öm 550 vür Chress en Kleinasie un op de Insel Ägina gemaht. De Insel litt zemlich 25 Kilometere südwesslich vun Athen. De Münze en Kleinasie hatte Protome vun Löwe un Stiere avgebeldt. Protome wore Figure, miestens an Krög, Pött oder Baute, vun de"}
{"id": "529810", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) De Scheffsschruuvefabrik Ostermann & Co. wor ene Metallbaufirma vum Ihrefeld en Kölle. För einige Zigg wor dat Ungernemme de Maatföhrer beim Aanfäädige vun Scheffsschruuve. De Firma Ostermann & Flüs Woodt em Johr 1890 vun däm Formermeister Gustav Ostermann un däm Kaufmann Wilhelm Flüs en Riehl gegröndt. Dat eeschte Werk wor op de Danziger Freiheit (hückzedags Boltensternstroß). Do woodte op 24.000 Quadratmetere ene Kofferhuhovve, ene Metallhött un ene Raffinerie opgestallt. Aanfangs däte se do vür allem Lagerschale vör dat Ieserbahn-Reparaturwerk en Nippes aanfäädige. Öm 1900 finge se domet aan, Drevvwelle un Scheffsschruuve met enem Geweech vun bes zo 20 Tonne (dat sin 500 Zentner) us Bronß em Schleuderguss ze maache. 1915 kunnte de Firma de Mendener Drohtwerke üvvernemme. Do han se noh däm Zweite Weltkreeg üvverweegend Köchehääd hergestellt. Dat Werk in Riehl woodt wäge de maue Weetschaff em Johr 1931 zogemaaht. Ävver de Aanfäädigung vun Scheffsschruuve han de Sönn vum Gustav, dä Kurt un dä Hans, em Bayenthal fottgeföhrt. 1937 leefen de Geschäf widder besser, un Ostermann kunnt de Iesergeeßerei Wiedenbrück & Wilms am Gröne Weg"}
{"id": "529812", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Dä Antoninian wor em antike Römerrich ene Selvermünz, die vum Kaiser Caracalla (211–217) öm 214 noh Christus engeführt woode es. Mer wosste för ene lange Zigg nit, wie de Römer selvs de Münze genannt han. Dä Name \"Antoninian\" bekome se eets em Meddelalder un es vum richtige Name vum Caracalla härgenomme: Marcus Aurelius Antoninus. De Wesseschaff gläuv hück, dat de Münz vun de Römere Bicharactus genannt woodt. Em 3. Johrhundert woodt dä Antoninian wäge de Inflation mieh als jede andere Münz geschloge. Dä Kaiser Aurelian gov sich Möh met däm Stabilisiere vum Geldwäät, ävver eets met de Münzreform vum Kaiser Diokletian am Eng vum Johrhundert woodt de Antoninian avgeschaff. De Antoninian hadd ene Wäät vun zwei Denare un zo Aanfang e Geweech vun öm 5,5 Gramm. Ävver noh däm Selveraandeil woren et nur anderthalv Denare. Noh un noh woote dat Geweech un dä Selvergehalt winniger. Öm 238 vür Chress hatt de Münz noch ene Selverandeil vun 40 Prozent, un öm 270 v. Chr. wore et kein drei Prozent. Am Eng vum 3. Johrhundert wor dä"}
{"id": "529814", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) De Antoniniane vum Domitianus II. sin ärg selde Antoniniane vum Domitianus II., dä em johr 271 vör e zemlich koote Zigg Gägekaiser em Imperium Galliarum wor. De eetste vun de Münze woot em Johr 1900 en Wessfrankreich en enem vergravene Püngel Münze gefunge. Dat Stöck woot eets als ech aangesinn, ävver 1942 hädd ene Numismatiker gesaat dat et ene Falschmünz es. Mieh als hundert Johr noh däm eetse Stöck, em Johr 2003, han se en Chalgrove bei Oxford (dat es in Ängland) noch eine vun denne Münze in de Ääd gefunge, en enem vergraave Pott met andere Münze us de Johre 270 bes 275. Dat wor de Bewies, dat beide Münze ech sin. Un em Johr 2006 hätt dat bulgarische Nationalmuseum vör Geschichte ene dritte Münz gekauf, met enem ganz andere Beld op de Rücksigg. Nit nur dat zwei Münze, vun denne et ensgesamp nur drei Stöck git, zemlich selde sin: de Münze sin de wichtigste Bewies, dat et ene Gägekaiser Domitianus üvverhaup gegovve hädd. Nur drei futze Stöckche Blech!"}
{"id": "529816", "contents": "Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Billon (vun meddellateinisch billio „Zahlgod“) is ene Legeerung us Koffer un nit mieh wie de Hälvde Edelmetall, miestens nSelver, ävver och Gold. Mer kann et vum Selver an singe dunklere un e bessche fussige Färv ungerscheide, un en ene Billonlegeerung künne och noch mieh Metalle wie Zinn oder Zink drin sin. Billon woodt för dat Aanfäädige vun kleine Münze genomme, ävver och vür Medallje. De eeschte Münze us Billon woodte op de griechische Insel Lesbos em 6. un 5. Johrhundert vür Chress gemaht, ävver dat wor noch en natörliche Legeerung us Selver un Koffer. Bei de ahle Römer kom dat künsliche Billon op, öm en Selvermünze belligere Krom erenzedunn. Op die Wies kunnte de Münzhääre ööntlich Geld verdeene. Esu han se et bei ville Völker en de antike Zigg gedonn, och bei de Grieche, Römer un em Byzanz. Och em Meddelalter un bes en de neueste Zigg woodt dat noch gemaht. Dat nent mer hückzedaag Münzverschläächterung. Off däte de Gaunere de fresche Billonmünze bevür se unger dat Volk gebraht woodte, en ene Bröh us Selvernitrat"}
{"id": "529852", "contents": "Kurdistan (kurdisch کوردستان Kūrdistān; arabisch كردستان, DMG Kurdistān; persisch کردستان Kordestān; türkisch Kürdistan) es ene Gägend en Vorderasie, dat de Kurde als ihr Heimat aansinn. Manche vun de Staate, denne e Deil vun Kurdistan gehööt, dunn dä Name net benotze oder han en sogar verbodde. Ävver de miehste vun de Kurde halde an däm Name fass. De ganze Gägend es zwesche 440.000 un 530.000 Killometer em Quadrat jross. Die gehöre zo de Staate Türkei, Irak, Iran und Syrie. Do sin ußßer Kurde och Araber, Perser, Aserbaidschaner, Türke, Turkmene, Armenier, Assyrer (oder Aramäer) und Mhallami zo Hus."}
{"id": "529853", "contents": "Erkelenz es en Middelstadt in et Rhingland. Se litt unjefiehr 15 Kilometer südwäßßlich vun Jlebbech aan dem Noodrand vun de Niederrhingische Bucht in de Jülicher Börde. Nòh de Jemeendeordnung en mittlere kreesaanjehüürije Stadt, es se die jrüüßde em Kreis Heinsberg vun Noodrhing-Wäßßfaale. Bundeswick bekannt jewudde es Erkelenz dürch et kleene Dörp Lützeròòth, dat de Brungkohlejruv Jarzweiler II in et Rhingische Revier weeche mòòt. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "529860", "contents": "China ([ˈʃiːna] (IPA) es ene kultureller Gägend in Ossasie, die övver 3500 Johr ald es. Zwesche 221 vür Chress un 1912 wor se politisch un geographisch dat Kaiserrich China un dann de Republik China. Vun 1927 bes 1945 gov et de Chinesische Bürgerkreeg (1927–1949), un am Engk woodt de Regeerung vun de Kuomintang vun de Kommuniste unger Mao Tse-tung fott gejag. De Kommuniste, am Aanfang och Maoiste genannt, regeere zick 1949 op däm chinesische Fessland. Se nannte ehre Staat Volksrepublik China Ävver de ahle Regeerung kunnt sich de Insel Taiwan schnappe. Se maahte och ene Staat met däm Name Republik China auf Taiwan. Un zickdäm strigge se sich wie de Puute op däm Spillplatz övver de Sandförmche, dä ein kann de andere nit in Roh losse un well dat ganze Land för sich han. De gebildete Lück, die sich mit China befasse dun, nenne ihre Wesseschaff Sinologie oder Chinawesseschaffte, un sich selvs Sinologe."}
{"id": "529862", "contents": "Der 31. Juuli eß der läzte Daach in däm Moohnd."}
{"id": "53478", "contents": "Eurode essene Aat Stadt, symbolėsch zesammejesaz uß Hächzoreroth en Deutschland_em Kriiß Ooche en Döütschlannd_un Kirchroa en de Nederläng_en Söd_Limborresh en Hollanndt. Dad_eß de eezte Europa-Shtadt. Kirchroa heis_op deutsch Kirchrath, op neederlängsch Kerkrade, unn_op limmbůrjėsch te Kèrkrao. Dat hüüort on_noch bëijm Zwëkfobandt Parkstad Limburg do_bëij, un litt en_de Euregio Maas-Rhein. Hächzoreroth heis_op neederlängsch 's-Hertogenrade un op deutsch Herzogenrath, op limmbůrjėsch Hertserao. Et hüüot bëij de StädteRegion Aachen, en do Lanndschaffßfobanndt Rhinglandt], un lėdd_en_de Euregio Maas-Rhein. Zig dämm zwöllefte Johongot wooche di zwëij ëijn Shtadt, bess_em Joohr 1815 de Jränz zwesche se jelaat wood. Dä Quatsch woo dä Ääntß vum Wiener Kongjrëß vun 1815. Do hann_se dem Napoleon sing franzüüsėsh Deppachtemeng fun Beneden-Maas oppjelööß, unn_et zwesche de Künninge fun de Nederläng un Pröüße oppjedëijldt. Do_bëij koohm de Burrsh Rode mem Hächzoch noh Döütschlandt_ße lijje, de Afdëij Rolduc med_de Kerresh en de Nederläng. Do fun kumme wall och de naame her, di di Dëijle dann krääte. Ävver op bëijde Sigge fun de neuje Jränß schwaadt mer de sellve Shprooch, en rėpůarėsch, do wunne de_sëlleve Famillije, fiert mer do Faßteleer op de sellve, ëijen Aat — med: „Roda Alaaf!“ Roda oddo Rode eß Dëijl vun däm Name, schliißlėsch nannt_mer di jannze Jääjndt övver Joohonndotte:"}
{"id": "53487", "contents": "De EUREGIO — oohne enne besönnerre Name — wood 1958 jejröndt, un eß de eezte Euregio, di_jet_joov. Di shpääder koohme hann_dann ëkßtra Naame krääje, esu wi di nöüre Euregio Rhein-Maas-Nord un de Euregio Rhein-Waal, di sesh med_te 'EUREGIO zem Dëijl övvorlappe. En de EUREGIO' fundte sesh övver 130 Körrposchaffte uss_em nöchtlijje Wäßßte fun däm Fäßßland fun Europa zesamme un sėnn do fotrodde. Ed_ess_en Jränzrejon fun Shtaate, Bunndeßlänndor_un Profinnße un mieh, nämmlijj_enne janz aale Weetschaffsroum un Shproocheroum — onjevääo_de Jääjend, wo me fröjo et Deutschnederlängsche jeschwaadt hät, ävvo orr_e beßßje mieh, unn_e beßßje winnijor. Wä dobëij eß , es uss d Deutschland, (Niidosaxe, Noodrhing-Wëßßfale) d Nederläng Ofizjäl Wëbsigge fun de EUREGIO ierem döütsche Aandëijl (op döütsch) Ofizjäl Wëbsigge fun de EUREGIO ierem needoländesche Aandëijl (op neederlands)"}
{"id": "53499", "contents": "Die Siet is op Kerkever Platt (mie Sije op Kerkever Platt) unn jeschrieve wie ed jekallt wäed (mie Sije jeschrieve wie ed jekallt wäed) Frömmiche sin Fraue, Minsche vum weifliche Jeschlääch. Et kann och ene Panz sinn. Frömmiche sin dat Jejedeel va Männ. Mit Frauminsch is immer eine allein jemeint. Will mer jet alljemeines üvver en Schmölzje vun „Frauminsche“ sare, dann säht mer nit „Frauminsche“ sondern Fraulück. Der een o´r angere, sät mar Frau-Lue, odder och Frollüüd doavür. Frömmiche sin mar jot, für et Huus in Oddnung te haute, öm Sakes eedejelle, un für Kenger de kreje. Mit die Frömmiche spellze als Put fonge, mar laater jüt´se met se frije, en irjeswann trut´se se mar. Een jrutte Deel va die Männ seggt mar det et en crux is mit die Frömmichs. \"Truu dich mar neet\", segge se, wenn de in het dörp anne Thek sats un huers demm kalle."}
{"id": "53520", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ene Moohnd esse_n Zigk fun ëttwa em zwölleftell fun ennem Joohr oddo öm de 30 Dääch eröm, oddo joot 4 Woche. De 12 Moohnde em Joohr sin bëij_onß ungescheedlish lang. Dä Name kütt fum Moond dä mer des oovens am Hemmel sinn künne — jeede Moohnd leuf dä dorresh all sing Fase, avver zemmlesch ůnnjenou. Mir bruche zig 1582 dä su jenannte jregorjanesche Kalänndo, un en dä joodt 1500 Joohre do füüer dä Julijanesche Kalländo — di zwëij ungeschëijde sesh koum — do sinn de Moohnde: De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "53640", "contents": "E Jlühbier es ne wigk verbreitete Lööshtkwäll. Et weed jebroch in de mieste Lampe, in de Shingwerfer vun Autos un Zöch. In ne Jlaskolben befindet sish ne Lööshtdroht us Wolfram-Metall. Wenn do elektrishe Strom doosh fließe däät, erhitzt sish dr Droht, und däät esu lööshte."}
{"id": "53641", "contents": "De Kraffvokehr Wupper-Siesh, avjekööt wupsi oder KWS, es e Busongernemme dat im Jebiet Levverkuse un Berjish Jlabbach ungerwäjs es. Et bedriejv de Linienvokehr in der beijde Shtädt un teijlwies em berjishe Land. E poor Linie vun dänne fahre och no Kölle erin un en de Ööt aan de Siish un aan de Wupper suwisu. de KWS AG ijo Homepage (op döütsch)"}
{"id": "53683", "contents": "Dr Herr dr Ringe is ene Fantasy-Roman vun de J. R. R. Tolkien. Dat eezte Band vun dem Booch, De Jefährten, erschien am 29. Juli 1954, Band 2 (De zweij Törm) am 11. November im selve Johr. De Uhrzick es nit övverliefert. Bes dann och dr dritte Deejl, jenannt de Rückkehr vun dr Künning, erus koom, hät et dann bis zum 20. Oktober 1955 jeduurt. Dennoch hät dr Tolkien darup bestande dat et sich beij demm Werk nit öm ne Trillojie handele däät. Die Bööcher erzähle de Jeschichte vun demm eene Ring, dä de Maach övver singe Träger an sich rieße dät. De Jeschichte dät in ne usjedaachte Welt namens Meddelääd spillen, aanjelehnt an et Meddelalder in Europa. Vür ne lange Zick hät dä böse Herrscher Sauron einije Ringe aanjefäädisht, die hä der Völker in singe Welt schenke wullt. Dreij vun denne Ringe hät hä de Elbe jejovve, janz jewetzte minsheähnliche Wesen, die beinoh unsterblich wore, usser me däät se ömbringe. Nüng Ringe han de Minshe bekumme, denne nix wischtijer is als ihre eijene Macht. Schließlish an de Zwerje och no sibbe Ringe jekräht. De Zwerje wore plumpe Fijuren, die in ihre Höhle als Bershlück arbeijde dun. Wat all die"}
{"id": "53688", "contents": "E Shof es landweetschaffleshe Dier. Singe Nutze litt huopsäshlesh dorin dat et Woll jitt. Et jitt ävver och Millesh, wo me dann Kies druss maache kann odo me drink se esu wie se erus kütt. Me kann e Shof och esse, zom Beijspill in ne Döner."}
{"id": "53690", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Höhner sin e kölsche Bänd. Mitjlieder sin: Henning Krautmacher (* 5. Määz 1957 in Lävverkuuse) singk un spillt Jitarr Peter Werner (* 3. Novemmber 1949 in Lindethal, Peter Werner-Jates) spillt Keyboards, Trompeet, Akkordeon un singk Janus Fröhlich (* 12. Oktoober 1950 in Ierefeld, Jan Peter Fröhlich) spillt Schlaachzeuch, Percussion un singk Hannes Schöner (* 24. Juuni 1953 in Beckedörp, Johannes Schulte-Ontrop) spillt Bass, E-Bass, un singk Jens Streifling (* 30. Apprill 1966 in Borna bëij Leipzig) spillt Klarinette, Jitarr, Klawier, Bluesharp, Saxophon, Bass, Schlaachzeuch John Parsons (* 25. Apprill 1954 in Wäjelß) spillt Jitarr Äx-Höhner sin enzwesche: Ralle Rudnik (* 12. Aujußß 1959 in Duisburch, Ralf Rudnik) hät de Jitarr jespillt beß 2007. Dodo Hey: Höhner – Das Buch. Bachem Verlag, Kölle 2000, ISBN 3-7616-1443-8 Viva Colonia Die Karavane zieht weiter Commons: Höhner – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons D Höhner"}
{"id": "53734", "contents": "Silberlinge sin ne Jattung vun Personewaare bei de DBAG. Mannshe sare och ned_janz_äänß Selvofesch do_för. Se woote et eetste mol engs de fuffzijjer jebaut. Ursprönllish wore se för de Fäänvokehr vürjesinn, ävver schon baal woote se och an Rejionalzösh jehängk, wo mer se bes hück fingk, allerdings för jewöönlesh ömlackiert in ruut. E poor eijnzelne Waare fahre ävver och noch in silber oder jrön-wieß, de Färv vun de späte 80er bei de DB. De Silberlinge sulle noch bes 2010 fahre. Et joov/jitt Silberlinge vun de eetste und zweite Klass, met Avdeijle un ohne, met Stüürköpp un ohne. Silberlingzösh wääde höck för jewöhnlesh vun de BR110, BR111, BR143 oder de BR218 jetrokke."}
{"id": "53814", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) En Fesch läv em Wasser, es en Wirbeldier un dät üvver Kieme odeme. Die Hälvte vun dä bekannte Wirbeldierarte sin Fesch. Die ältste Fischfossilie sin 450 Millionen Johr ahl. Haie un Roche sin Knorpelfesch, dä Reß sin Knochefesch. Och Wale weede mänchmol Fesch jenannt, sin äwwer Säugediere. Fische hän Kive, dröm es dat bekannte Nüngauch wat en de Flöß läv kei Fisch zundern ene Kivelose. Fische em Rhing sin dä Lachs un dä Zander. (Dä Walfisch kütt, angersch wie oft jedaach wedd, em Rhing nur zu jannz seltener Jelejenheiten vühr.) In d'r Noodsee läv dä Hirring. Commons: Fisch – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "53816", "contents": "Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) En Woosch es jet för ze esse us Fleisch, Speck, Salz un Jewöze, mänchmol och met Blot un Jebötts. Dat weed vum Metzjer vermangt un in en Därm jedäut, mänchmol och in en Jlas. Woosch es rüh: mihtstendeils jeräuch oder jedrüch, zem Beispill Salami jebröht: de Woosch weed wann se fädich es jebröht jekoch: de Woosch weed us jekoch Brät jemaat un met Blot oder Gelee jebunge. Wann se fädich es, weed se noch ens jekoch, jebröht oder jeräuch Manche Tünnesse meene, Schinke wör uch enne Woosch, dat is ävvä Kappes. Beleevte Wösch em Rhingland sin: us Blot: Flönz, Blotwoosch, Öcher Puttes Levverwoosch Commons: Woosch – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "53861", "contents": "Ne Shröppsüffer es ne Minsh dä sesh ne zimmlesh dreijste Aat aajeeijshnet hät, för lau aan singe Bier zo kumme. Dat funktioneet esu: Wenn sibbe Kääls aan dr Teek stonn, stellt dr Schröppsüffor sesh an de letzte Stell. Nu jävve de andere einor noh dem anndere e Rond us, also jeder sibbe Bier. Wenn de Schröppsüffer eijentlesh an de Reijh wör, säät he „Ach du leeven Jott minge Bus kütt un dat es de letzte höck ovend“ oder irjend en andere usjedaachte Jrund und schon is hä fott doosh de Pooz. Och en jängije Methoe isset, nom sässte Kölsch op et Lokus zo jonn und sesh wemmer widder küüt an de dritte Stell odder esu zo stelle."}
{"id": "53862", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) E Hämmche eß e jepökelt un jekoch Fößje von_e_nem Firke. Me kann et en Metzjereië koofe, wenn jrad jeschlaach wudde eß. Hämmche deet me wärm ode kalt met Mostert, Brut ode suurem Kappes eiße. Dat Woord Hämmche eß vermutlich mem englische \"Ham\" (Schinken) verwandt. \"Ham\" der jruße Schinke un Hämmche der kleene Schinke, der am Firke direk dodrunge setz. Weil se fröher ärm wore un beijm Firke nix wegjeworfe hann, jitt et manchmol och noch Schweine-Stezje ze koofe."}
{"id": "53895", "contents": "Ne Stüürkopp es ne Führerstannt dä an ne Waare (meistens Personewaare) vun de Iesebaan jebaut es. Vun de Stüürkopp us kann de Lockomotif am andere Eng vum Zoch jestüürt weede. Deshalb nennt mo Waare met Stüürkopp Stüürwaare. Stüüwaare weede sowohl im Noh alls och em Fäänvokehr innjesätz. Mo daaf se ävver net verwääßele met Triebwaare oder Schienebusse. Die han och ne Motor, wat mer en nem Stüürwaare net fingk."}
{"id": "53897", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Menutt eß en Zigk. Di ß jenou esu lang, wi do Sekunde Zëijor op do Ur bruch öm ëijmool janns erömm ze loufe. För enne Minsch kann dat ald reshtėsh lang sinn, ävvo och jantß koot. Dat küdd op de mommënntane Fofaßong drob aan. En Menutt weed ennjedëijld en säxsh Sekůnnde, un säxėsh Menutte jelld alls en Shtund. Enne Daach häd em Schnett 1440 Menutte — jenou jenumme sen et 1440.00001667 en de läzde 1000 Johr, wa sch mesch nit fodon. Dat Woot un och de Menutt han unß de Römer aan do Rhing jebraat. Jenou faßjelaat, wi lang dann en Menutt sinn sull, un och dafö jesorresh, dat övver der Daach alle Menutte ejal lang senn, hät mo ävver eez lang noh däm et këij Römisch Rëijsh mieh joov."}
{"id": "54353", "contents": "Ene Buz odore Bützje määt mer met de Leppe op ennem anndere Minsch singem Muul, am leevste eene de mer jään hat. Ävver kamer och ever op jed anndorres drop dröke."}
{"id": "54387", "contents": "Klüngel es wat dä Kölsche määt, wann hä jet op de Bein stelle moss. Hä kann nix und deit nix, ävver hät krit dat hen. E besje spät, e besje vill ze düer, un och nit janz reschtesch, süüd et us wie wenn et dann doch noch fluppe däät, weil et enne Knubbel andere hen krit. Di krijje natürlisch wat doför. Ävver mer weis et natürlesch och nit, also keiner weiß jet, vür allem die nit, die zevür dovun jewoß han sulle, han jar nix met ze krijje. Es jan vun sellver esu jekumme. Also Klüngel fingk in uns Stadt nit statt! Dat kennt mer hee jaa nit! Övver dr Klüngel"}
{"id": "54403", "contents": "De Kösch eß dä Plaz em Huß wo jekoch weed. Ärm Lück dun och en der Kösch fodere, un öff es em Winte de Kösch de wärremßde Roum em Huß, wämer en de Kamere un de Zemmer nit schtoche well, weijlet zo vill koßß."}
{"id": "54404", "contents": "En Pief eß dat Rüühr, wadd ussem Ovve ruß küt, wo do heijße Quallem dorsch trick un de Buud och noch jet wärremp. Die Pief jeijt fö jwöönlesch en de Wannd errinn. Do jeijt se en en annde Pief. Die Piefe en de Wäng jonn noh unger beß en der Keller eraf. Do unge sammt sesch dä Dräk un Ruß. Noh bovve zu jon se jraad ussem Daach eruß, un sen do offe, do jeijd dä Qualem fun der Övve eruß en de Luff un deijt unß de Schadtluff fopäßte, jedenfallsem Winnte. Minsche hann och noch af un ann Piefe em Muul. Do dunn se et sellve wi de Övve, qualleme. Der Mische dun Tabbak en der Piefekopp stuppe. Dann zonde se dä aan un piefe sesch eijn. Wät maach. Em Orscheßto hann se och Piefe, ävver di maach emussik, keijne quallem. Em Fasteloovend, do hann se Piefe un Trommelle, die maach esch besöndors jään. Pief Pief en d Mull Piefe Övver Piefe"}
{"id": "5448", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Daachkall iß bovve am Huuß un et Räänwaßßer leuf vum Dach do erin, un weed do hin jeleijdt, wo mer et jään hann wėll. Su leuv_et eijnem nit de Wäng_eraf. Uß dä Kall leuf dat Wasser dann ewwens in en Rääntonn, odder in der Bach. Un wo mer su_jet nit hätt, in de Sooht, odder tirek en e Rüühr, un vun do ėn der Kannahl. Die Kalle sin miehßtenß uß Zinkblesh jemaat oder uß Plaßtik, jannz sellde uß sönß_jet. Unn se sinn unjeväär uß, wie die Rüüere wo se rinnloufe, der Läng lanß op Hallev opjeshnedde. Unjeväär. Wem_mer jenauer hinnluuert, da süüt mer, dat di Kannte noch jet schööner jemaat sin. Rund, domed_et nidd_e_su leijch eß, sich draan wii_ze_donn, un dat se stabiiler op ihr Läng sinn. Mer kann Frikadelle drin kööle, wiej_et et Trude Herr en däm Leed „De Kall es verstupp“ besunge hätt. Mer kann och drin drieße, wiej_et dä Kallendrėßßer am Aldermaat ėn Kölle ėm Billd määt. Fö_jewöönlish schmießen de Beum ihr wellke Blädder en der Winnt, un dä Winnd_ess_esu jrooßhäzzish datt_e se wigger_vershenk, un bei unß ėn de Kall versenk. Besönders"}
{"id": "5460", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Degraa ėßß dat ovverjäärijje Bier watt in Oche 139 Joohr lang jemaat wood. De Brouerei Josef Degraa & Erben woot 1850 unger däm Noom Brauerei A. Körfer jejründt. Sigg 1932 hejs_et Degraa. Dat Bier wood noh bes 1989 gebrout. Et ėßß en ovverjäärijjes Bier, wi_ma_et im Rhingland jään hätt. Hückzedaach jitt_et noh de Brouhäuser als Kneijpe. Beleevd sinn heä vüür allem de Muschele. Beleevd woor och immer dat Motto vunn dä Brouerei Degraa. Op huhdeutsch hätt_et jeheijße: Opa wurde 100jährig, stets trank er Degraa obergärig, övversätze ka_ma dat mėd: Dä Oppa wood 100 Johr aal, hä hätt immer Degraa övverjäärisch jedronke. De Öcher hänn druss jemaat, widder op Huhdeutsch: Oma wurde 110, Degraa hat sie nie gesehn, övversäätz: De Omma wood 110, Degraa hätt se nie aajeluurt. Angere övverjäärijje Biere: Kölsch, Bönnsch, Alt, Dampfbier"}
{"id": "5475", "contents": "De DDR, dat shtundt för Deutsche Demogradische Republik, ößß enne Shtaat jeweäse, dää zick 1949 böß öm dä 3. Oktoober 1990 et meddelere Stöck vum frööre Reisch wooa. Mer han denn heeä öm Wäßßte och de DieJaßporra nänne möße, un mier hann doföer jeschpänndt, dänn schlieëßlich un änntlisch jooevet dooa koum Kirrsche, un de Lück mooete et sunndaachs stunndelanng övver Land faaëre, un ëönne Paschtuër hätt dräij Duzzenndt Jëmäiëende ze betreuje jehatt. Dä Schtaat hätt sësch de Diktatuur vun Prolletarijaat jenanndt, ävver ët öß de Diktatuur vun de Kommennißte jewääese, un dä Stoph, dä Ullbrich un shpääder dä Mielke un dä Honnecker hann sisch vüüerjedrängk un hann dann jooa alles sällevs allein äntschieede. Domött inne üer Unntertaane nëtt schtiffte jänge, hanse de Muuer un Schtachcheldrooëht öm dat Lanndt erröm jelaaët, un dä Kammißß mooete oppaßße un up de Lück scheeëße. 1989 hätt et Vollek (met jätt Hüllep vum Gorbatschof un vum Jännscher) der KummunißßMuß jestöchz, dä Kohl hät oëch metjehullefe, un dann hätt sish dä Shtaat och oppjelööëhß, un de DDR öß widder rischtisch Deutschland jewooede."}
{"id": "5478", "contents": "Allß Deutscher Hotel- und Gaststättenverband odder DEHOGA hann sesh sibbezeen Landeßfobänndt un drëij FaachFobänndt zesamme jedonn, un sinn domet dä deutsche BrangscjenFobanndt fö de Hotälls_un et JaßßJewärrbe en Deutschlanndt. Datei:Dehoga.gif Zu singe Aktiviääte jehüüre: Et Enzotteere fun Hotälls_en de Kattejoriie noh de su_jenanndte Deutsche Hotelklassifizierung. Lobby_Ärbëijdt för de Branscje un de Betrihbe. Zentraale Marrketing_Akzjoone. De Luun_Fohanndlunge met de Aanjeshtällte un iire Jerwerrekschaffdte alls_enne Ärbëijdt_Jëvver_Fobanndt un alls dä Tarrihf_Pachtnor. E Süßteem för Övvernaachunge en de Hotällß ze Booche. Hä hädd_en Feedelmilljoon Medjleeder, esu ättvo. De Faach_Fobänndt em DEHOGA sinn: Hotelverband Deutschland (IHA) Union der Pächter von Autobahn-Service-Betrieben (UNIPAS) Verband der Internationalen Caterer in Deutschland (V.I.C.) Em DEHOGA sing Houm_Pëijtsch"}
{"id": "5502", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Diminutiv es, wann mer zeije well dat jet kleiner es als nomaal. En de Sprooche vum Rhing kenne mer drei Diminutive Müjjelich sin: -che, -je un -elche. Dat es anders als em Huhdütsche, do heiß et -chen of -lein. Diminutive wääde off jebruch, wa'mer Sympathie usdröcke well. Wat för en Endung jenomme weed, hängk dovun av, wat för ene Auslaut dat Grundwort hät. Bei däm Auslaut weed ungerscheede zwesche dä Aat un däm Oot: Aat Plosive (wo dä Speimanes em Hännesje-Thiater aan ze stottere fängk) (stimmlose Verschlusslaute) (stimmhafte Verschlusslaute) Frikative (stimmlose Reibelaute) (stimmhafte Reibelaute) Nasale Liquida Oot Labiale (Lippenlaute) Dentale (Zahnlaute) Velare / Gutturale (Mundraumlaute) noh stimmlose Plosive, die Labiale sin: p - Beispill: Dörpche noh stimmhafte Plosive, die Labiale sin: b - Beispill: Frembche noh stimmlose Plosive, die Dentale sin: t - Beispill: Hötche noh stimmhafte Plosive, die Dentale sin: d - Beispill: Pädche noh Nasale, die Labiale sin: m - Beispill: Fäddemche noh Nasale, die Dentale sin: n - Beispill: Höhnche noh Liquida, die Dentale sin: l - Beispill: Knöllche noh Liquida, die Gutturale sin: r - Beispill: Malörche noh Vokale - Beispill:"}
{"id": "5521", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. En Dröppelminna iß en beshtemmpte Aat Kaffekann. Se es_uß Zinn jemaat, se hädt_ene decke runde Buch, es no ovve zo mießtenß jet schmaler, jewöönlish met runde Jriffe fö_aanzepacke, dat mer sisch de Finger nit draan verbrennt, di weet nämmlish hejß. Ovve kam_mer se opmaache. Ungendrunger sin drei Fööß noh de Sigge, dat se jot stonn kann; bei neuere Modelle och enß bloos_ejner meddsendrunger. Unge aan der Sick hät se ne klejne Krane, do zapp mer sisch dä Kaffee erußß. En dä decke Buch kütt näämlish hejß Waßßer un Kaffemähl erin, dat jitt also Kaffee, wä_mer_et lang jenoch stonn jelooße hätt un dä Kaffee jetrokke eß. Un weil di do drin blieve, bes me di Dröppelminna spöhlt, dunn di jemohlene Kaffebunne immer widder dat Krämshe verstuppe, beß dadd_et bloß noch dröppelt. Dat is eine Jrunt, woröm di Dröppelminna esu hejß. Ußßerdämm süht se nattüülijj_esu nett un rund uß wie en Minna, wie mer föe_su_e leev Mammsellsche och säät. Se weet em Berjische jään jebruch, un do bovven saren die och enz Dröppelmina dofür. Offizijell leuf dat unger Kranenkaffeekann wäjen däm klejne Zappes. Hückzedach weed se och nit mieh dröppele mößße, mer deiht"}
{"id": "5524", "contents": "Ne Drüjje Pitte säät mer för ene Minsch: dä nix drink: Dat künnt jrad nur für_ene Mommang sinn, oder immer. Ed is och ejal, watt_e nit drinke wėll, obb_et jez Kaffee odder Allkohol es, egal. dä nit laach: Selvs wenn Alles am Laache es, selvs wenn hä selver Wizze verzällt. Hä freut sijj_och mėt, also dat is keijnen Ėnnjeschloofenen. dä ne besönders 'drüjje' Hummoor hätt. Datt künnt zom Beijshpill heijße, dat winnish säät."}
{"id": "5559", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Döppekoche (rhingfränkisch Dippedotz oda Duppes, huhdeutsch och Topfkuchen oda Kesselsknall) iss en Äädäppeljerisht dat im Rhingland unn im Neuwieder Becken am Festdach vumm Hillje Meätes (St. Martin) jejesse weed. Ma_maat et uss Späckstriefe unn vill jerivvene Äädäppel unn lääß_et em Dopp schmoore wi_ene Broode. Deswäjje heijs_et och de falsche Meätesjans. Et ess en Ärm-Lück-Esse för die die nit vill Fleisch jehaat hänn. Äwwer et ess och lekker. Commons: Schales – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "5560", "contents": "Düre es en Stadt töüsche Kölle on Oche, on ligg aan d'r Rur. Et hätt öm die 93.000 Enwonne. Düre es bekanngk füê seng Papierfabricke, ussedemm woêre hee ens Fordwerke jewäss. Höck hätt och dä Visteon e Werk. Dä Börjermeeste van Düre woê bes zem September 2020 dä Paul Larue van d'r CDU, nu es et dä Frank Peter Ullrich van d'r SPD. Em Krieshuus hätt zoademm dä Landroat Spelthahn senge Sitz. Em Kreesch es vell van Düre kapott jejange, ävve et jitt hee on doa noh e paar schön Ströößjere, wie z. B. de Holzstroaß. En Düre es immer jet loss: Et jitt ene Wochemaaht on jedde Menge angere Verjnöjongsmöschlischkeete. Em Sommer fengk de jruße Annakirmes met Attraktione us janz Dütschland statt, ussedem jitt et ene Ääpelsmaat, ene Biermaat, e \"Jazzfestival\", et weed Fastelovend jefiehrt, e Stadtfest jitt't och, Maimaaht, Weihnachtsmaaht - kuêt, reschtisch ruhisch weed't hee nie. On wä jet jehovvene Ongehaltong sööke deet, fengk sujet em Huus van d'r Stadt on en de nöüjeboute Arena, woa och die Powervolleys, dä Stadt iêh Volleyballvering, spelle deet.. Wie och en angere rhingsche Städtche, jitt et en Düre en janze Rieh aan Zejdonge, jedde Daach kritt me de Dürener Zejdong"}
{"id": "5562", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Düsseldorf (och Dösseldorp oder Dösseldörp) eßß en Stadt am Rhing em Noorde vumm Rhingland. Et eßß de Houpshtadt vunn Noodrhing-Weßßfaale unn de zweijtjröößte Stadt vumm Rhingland. En Düsseldorf schwaadt mer Düsseldorfer Platt. Anjeflisch künne de Düsseldorwer die Kölsche nitt liggen, ob dat wirklisch su is, dat weijß mer nitt. Düsseldorf lijjt vüür allem am rääschte Rhingufer, an dä Mündung vun dor Düssel. Noor Oberkassel, Niederkassel, Heerdt unn Lörick lijjen op dä linke Sick. Düsseldorf eßß janz noh am Pott. Janz in dä Näh vunn Düsseldorf sinn Düüßbursch unn Rotinge em Noorde, Mettmann, Erkrath unn Hilden em Osten, Langenfeld unn Monheim am Rhein (Monnem am Rhing) em Süden unn Dormagen, Nüss unn Meerbusch em Westen. Düsseldorf is ejn vun dä dreij Landeshaupstädt am Rhing. Düsseldorf hätt 10 Bezörke unn 49 Veedel: De bekannteste Strooß vunn Düsseldorf eßß de Kö. Da jangk me für enzekoufe. Mieh Umsatz hätt äwwer de Schadowstraße, ejn vunn dä jrüüßte Eijkoufsstrooße en Europa. Aale Jebäude jitt_et in dä Innenstadt koum noch, äwwer en dä Oußenbezörke wohl. Dat Vereinshuus von de Hans-Müller-Schlösser-Akademie es om Stiftsplatz."}
{"id": "56274", "contents": "Beyoncé wood em Joohr 1981 jeboore."}
{"id": "5658", "contents": "Der Effzeh es enne Foßballvoreijn us Kölle — Hä es sick singe Jröndung dreimol deutsche Meister un viermol Pokaljewinner jewodde. In dä Säsong 1977/1978 hät_e _ret_duuble jehollt. Dat mäht däm zum ihrzte Clob ahm Rhing. Der Effzeh spillt im RheinEnergieStadion wat fröher et Müngersdorfer Stadion wor. Vür däm FC hät jede jroße Stadt en Düggschland ehre jroße Verëin jehatt, ävver ekersch en Kölle jov et bloß Veedelverëine, wie der SpVgg Sölz udder der Kölsche BC. Se wore zwor rejiongal janz jod, ävver kunnte nie janz bovve metmische. Dä KBC spillte zoëesch en Rehl, dann en Ling, anschleeßend en Müngersdörp un zom Schloß en Klettebirg, dat för knapp veezig Johr. Zenöhks kunnt dä Club nit met ander Verëine methalde, ävver esu öm 1910, als en nöij Verbandslija jegründt woodt, bekom hä de Chance dozo un woodt 1912 Meister vun der Lija; mer wor alsu för et Final vun der Weßdütsche Meisterschaff qualifizeet. Em Final jov et dann dat eeschte övverleeferte jroße Duëll tösche Kölle un Münche-Jläbbisch, dat met 4:2 jewonne woodt. Wäjen däm Seeg kunnte dä Club us Klettebirg bëi der Düggsche Meisterschaff metmaache, ävver met däm Droum woodt nix, dä KBC flog met 1:8 em Veedelfinal jäje Karlsrauh erus. Dä"}
{"id": "5666", "contents": "Eisen / Eise is dat chemische Element mit de Oednungszahl 26, affjekütz Fe (vun Lattëijnesch, Ferrum). Et deutsche Wort kütt entwede vun de Kelte isorai üe kütt vun de indogermanesche Wort eison vör glänzend. Iise witt överall jebruch wo jett jebaut witt. Do ees z. B. De Autoindustrie De Bou De Scheeffsbou un noch veele andere Saache. Eijentlich witt dofür jo Stoohl jebruch un där witt us Iise herjestellt. Dat Iise witt us Iiseäärz jewunne. Dat ees etmiizt ene rude Steen där rech öff op de Ääd vürkütt. Dat Äärz witt dann em Huuhove zo Rühiise jeschmoolze. Dobei werde die janze unerwünschte Bestanddeel em Äärz vum Iise jetrennt."}
{"id": "5667", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) De Ejfel is en Mitteljebirsh unn jehüürt zum linkrhejnischen Jebiet vum rhejnischen Schieferjebirsh. Zesamme mit de Ardenne es et en jrooße Jebirshskett zwesche Rhing unn Musel. De Ejfel bestoht usß Vulkanejfel, Waldejfel, Huheijel unn Schnejfel. Vür allem in dä Vulkaneijfel is vill vulkanische Aktivität ze besishtije, zem Bispill Maare wie dä Laacher See. Em Norde un em Süde hät se en Jebeed, wat de Föhreijfel jenonnt weed. Em Norde eß dat, wo et em Land öm Erff on Maaß noh dämm Norrdeutsche Plattland un Neederland jeed, fun Öskerche, un Düere, beß noh Jüülisch. Em NW em Osste hinger de Errff trik sesh fun Rhingbach un Mäkkeheejm bes noh Walberbärresch un Liblaa de Ville hen, di als nit beij e Eijfeler Landschaff jereschnet weed, och wenn se huh es un ööhndlish Wald drop hät. Wishtije Städt in dä Ejfel sinn: Maye, Mennech, Weive, Wittlich, Bitburch, Prömm, Jerolstejn, Maria Laach, Monschau, Roetchen, Heimisch, Jemünd, Schleede, Hellendal, Adde. Wishtije Städt in dä Vürejfel sinn: Öskerche, Düre, Oche, Rhenbach, Meckem, Mönsterejfel, Zöllech. De nääßte Jrooßßstädt sinn Kölle, Düsseldorf, Oche, Kowwlenz, Bonn,"}
{"id": "5668", "contents": "Eh Elektron ees eh Elementardeelsche watt nejativ jelade ees. Zesamme met dä Protone un dä Neutrone bilden de Elektrone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. Eem jäjensatz zo dä Neutrone un Protone hätt eh Elektron keeijn räumlische Ussdehnung. Veelmieh schwirrt eh Elektron en ener sujenannte Elektronewulek öm dä Atomkeern eröm. En Metalle ees dat Elektron nitt fess an eeijn Atom jebunge. Dorus erjitt sich dat Metalle elktrische Strom leite künne. Üvverhaup ees elektrischer Strom die Bewejung vun Elektrone."}
{"id": "5685", "contents": "En Enzym (von jrieschisch εν~, en~ „in” und ζύμη, zýme: suure Deijsch) eßß janz praktisch jesehe en bioljischer Katalysator. Mer sääd_och Ferment förr_e Enzym, je_Noh_dämm, woo_t för jraadt_jebruch weedt. De wenichste Reaktione in de Natur könne selvsttätisch (ohne Katalysator) stattfinde, esu notze de Plante wie och de Diere un de Minsch Enzyme för beijna alle Reaktione domit die ovverhaupts anfange un och schnelljenoch feddich sin z. B. vör Esse zu verdaune, zu verwerte, selvs Stoffe herzestelle odde avzebaue."}
{"id": "5698", "contents": "Et Jrundjesetz vunn Kölle: §1: Et es wie et es! §2: Et kütt wie et kütt! §3: Et hät noch immer jot jejange! §4: Wat fott es, es fott! §5: Et bliev nix, wie et wor! §6: Kenne mer nit, bruche mer nit, fott domet! §7: Wat wellste maache! §8: Maach et jot, ävver nit ze of! §9: Wat sull dä Quatsch? §10: Dringste eine met? §11: Do laachs dich kapott! Dann jitt et do noch die volljende Zusatzartikelsche: §12: Wat däm ein sing Ül eß däm andere sing Naachtijall. §12a: Mir sin ävver nit aaberjläubisch! §13: Wer fiere kann, dä kann och arbeide! §14: Mer weiss et nie, mer stich nit drinn. §15: Jede Jeck es anders. §16: Dröm Jeck loß Jeck elahns! §17: Och dä raderdollste Aasch hät sing Visaasch! §18: Jeddem Dierche sing Pläsierche. §19: Dat jitt et nur, nur, nur in Kölle! §20: Dat sull ech jesaat hann? §21: Du bes Kölle! §22: Der wiess nix §23: Hammer nit, künnemer nit. Rheinisches Grundgesetz"}
{"id": "5706", "contents": "Unger Euregio forshteijt mer en Regijon en dä EU, di fun dä EU, oddo med dä EU, extra faßßjelaat woode eß, un fö_jewöönlijj_en Jränzrejon eß, woh mieh wi eijne Shtaat, ennen Aandeijl fun hät. Bejspill: de EUREGIO fun Johr 1958 wooh eezte hät noch këijne ëijene Name Euregio Maas-Rhein öm Ooche Euregio SaarLorLuxRhein öm_t Saalandt un Luxemburrsh bes_an_do Rhing euregio rhein-maas-nord med Siz en Mönshen_Jlatbach Euregio Rhein-Waal med Sez en Kleve"}
{"id": "5713", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Bejreff Eurosklerose bruche manshe för de Zick vun_etva 1973 beß 1986 en de Europa_Pollittik vun de EWG-Staate ungerennejn, dat woore domols Deutshland, Frankreish, Italije, Belljie, de Nėderläng, Luxembursh, Jruußbrėtannje (alsu Änglant), Irrlant un Däänemark, Jriishelant kohm 1981 offizjäll dozoo. Betoont weede sull domet, dat nix esu rääsh wigger jing. De ejnzellne Shtaate han sijj_ene Deijl prakktish veraffsheed vun dämm wat se enß jemeijnsaam beshloßße hatte an Visjoone un Plän. Keijner vullt fun de Rääshte un_em Eijnfluss_em eijene Land aan de EWG jet affjevve. Weetschafflich schlappe Brangjje unn Jääjende wuute vun de eijnzellne Staate met Supvänzjone un och söns jepäppeld un ungerstözz. Dat woo jääje de Veäjnbarunge övver do Wättbewerep in de EWG. Se han nix dofüür jedonn, dat enne freje Waareferkeer opkomme kunnt. Em Jääjedejl, full fon_der Ejfersuch han de Bürrokraate nazjonaale Füüshriffte su bewerk dat se schlääsh bes_övverhoup nit zosammejinge, öm domet fö_t Ußlannt mööshlisht schwiirish un ööhndlish düür ze maache, dem Ėnnlannd ie Waare anzebedde. Dä, wi se_t nannte, jemejnsame Agraamarkt, wood esu joot wi draanjejovve. De Staate han de ejene Lanndweetschaff jeholləve, ann_de Jränse han se versöök, vun_staaz_wääje de ungerschiidlishe Prejse zwesche"}
{"id": "5823", "contents": "Dä Saz: „Fastelovend e Spillshe, Allerhillije e Bildshe“ eß e Shprichwoot. Wadd_eß do_met jemëijndt? Op Fastelovend hätt mansh ëijner flögg_enne Fisterenöll am loufe. Odder och nuur föə_ëijn_Naach. Et maach jo nit jevolldt jewääse sinn, ävver dengg_enß wat nüng Moohndt drop sinn künndt! Klooh, dadd_eß öm Allerhėllije eröm. Do kann et däm Mann lëijsh paßßėere, dat singe Fißternöll med_ennem Bildsche fum neu_joboorene Babadizzje aankütt. Owaij_owaij_owaij, dä Panz woo doch_jaa_nit jeplaandt! Et wooh doch nuur e Fastelovendß_Spillshe."}
{"id": "5874", "contents": "Dat Woot Fläshmop küdd_ussem_änglish fun Amärrika zo unß. Do häjs_et flashmob fun flash, dä Blez, un mob, dä Pöbel, ävver orr_enne Minsche_Knubbel, dä Radau määt. Enne Flashmob weed orjanisėeet, fö jewöönlijj_övver Weblogß, Newsgroupß, Fläshmop_Wikkieß oddo e-Mail-Kette, un dann ann_ennem fürher beshtemmpte Plaz affjehallde. För Aanungßlooß Lück, di do erömshtonn, süüt dat esu uß, allß wi wenn sijj_enne jruuße Aanzal Minnsche obb_en jehäjmißvolle Aat ob_äjnmoohl äjnish sinn, dat_se all_et sellve důnn un sijj_ejaal forhallde. Wat_se donn_eß janns_öff jät koomishet. Oohne Jrund op äjnmool Bäjfall klatsche för zwäj Menutte, oddor_e Leed senge, all mem Hänndi am lenke Uur met de Shweejemotte övver ruute Ruuse schwaade un dorbäj övverm_Kopp met de rääshte hannd_en de Luvv_eröm_fuchtelle, su jät. Esu_enne Fläshmob eß nommal flöck widdo_föerbäj, un_di Lücksher jonn ööhnzwohen, allß wi wänn nix jewääse wööh. Aanjevange hädd_et em Amiland, un övver_en Kunns Akzjoohn en New York City en USA em Juni 2003 met allorläj Medije Äsho koohm en jannze Wäll fun Flashmopß flögk noh Europa erövver_jeschwapp. En alle jröößere Shtädd_un Mettropoole joov_ed_se, Koppenhaaren, en Züerish, Rom, Atteen, Wien, Bällin, en Düßßeldorv_un Kölle, dä Shtadt Münßtor. Och wänn di Wäll flögk widdor noohleeß, joov_et doch norre_paa ingernazjonaale Fläshmops fordäjld_op ungerscheedlijje ööt en de Wääldt, wi_jo_m 25."}
{"id": "5881", "contents": "Met Flämesh_Brabant (ob_flämish u_nederländisch: Vlaams Brabant, op deutsch: Flämisch-Brabant) mejnt mer_en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Staat Bellji en Europa. De Houpshtadt fun flämesh_Brabant eß Löüven. De Provinß flämesh_Brabant jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VBR. Commons: Flemish Brabant – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "5962", "contents": "Friedrich Karl Waechter (* 3. November 1937 in Danzig; † 16. September 2005 in Frankfurt/Main) kennt_mer iehr als F. K. Waechter odder unger singem Singneeh F.K.W. — hä woh ene Künnßler, hätt Billder jezeijshnet, Karikatuure und Kattuuns, Bööcher för Pänz jeschrivve un Shtöcke för et Tiater, alles_op deutsch. F. K. Waechter kohm in Danzig in Oßßpreußße op de Welt un is do och opjewaaße, sing Veedel woo Tiegenhof. Der Vatter woo ene Läärer. Hä eß im Kreech duud jeblevve. Im Winnter 1944 op 45 iß sing Fammillisch övver de Oßßsee noh Warnemünde in Mekelnborsh affjehaue. Vun do uß koomen se am Engk noh Sahms in Shleswish-Hollshteijn. Dä Jung jingk dann op de „Lauenburgische Gelehrtenschule“ in Ratzeburg bis hä eijn Johr vüür_em Abbi op de „Kunstschule Alsterdamm“ in Hamburg jewääßelld eß. Do hätt hä Gebrauchsgrafik shtudeet, nohdämm op de ijeßte Schull ald si Tallennt för et Moole un Zeijshne opjevalle woo. Noh dämm hä fäädish shtudieert hatt, hätt hä beij de „Oberbadische Annoncenexpedition“ in Freiburg im Breisgau en Baade-Württembersh aanjefange. In dä Zick hätt hä och ald Kattuuhnß fö_de „twen“ jemoohld. Die Zeijshnunge hann andere Redacktööre op inn opmerksaam jemaat. Su kräät hä de Nullnummer von dä jrad neu opjemaate sattierishe"}
{"id": "5966", "contents": "Fringse heijß jet herbeijzoubere ohne daßß de weijß wo et her kütt. Oder angers jesaat: jet nähme watt do jläuvs datt do et hann sullst äwwer net dörfs, vumm Jesätz heä. Noh_m Zweijde Welletkriesch hätt mer vill jefringst, äwwer hück ka_ma dat o_noh donn, zem Beijspill wa_mer sisch vunn dä Bouställ paar Steijn hollt oder en Sack Zement, dat eßß ja net diräkk Diebstahl äwwer och net rischtisch. Fringse kütt vum Joseph Kardinal Frings. Vunn dämm hätt mer jejläuv dat er fringse janz joot fingk, obwohl so pauschaal hätt dä datt nit jesaat. Hä hät dat Fringse nit äfunge, hä häd_et onnit esu jenannt, ävver de Kölsche han fö_Kloüje ii dat mer fohungere ow_äfriiere däät, „fringse“ jesaat, fö_iim_tse Iiere. Dat koom im Winte 1946/1946, tiräk noh'm Kreesh. Dat woo enne biistish kaale Winnte un de Lück em Rhingland hatte nix ze esse un et jov su joot wi nix zem Shtoche. Ävver et woote ald widder joot klütte jemaat, dä Darebowe un de Bärrshwärrke leefen ald widder. Ävver de Klütte woote noh Frankrish jevaare med'o baan, un de hüüser woore kapott vun de Bombe un Dürre un Finstere fäälte amass. In singer präädish op Silvester hät dä Kaddinal Frings do"}
{"id": "5969", "contents": "Fritte sinn Ääppelstäbscher di ma freteet, datt heijß in kochend_Ööl jebaakke hätt. Zem rishtisch Fritte maache ėßß et wishtisch de Fritte zweijmol in dä Frittöös ze frittiere unn zweschedorsch aavzekööle. Weijl nur esuh wääde se rishtisch mangs. Se mööte doföör eijn beß zweij Zantimeeter dick sinn. Wennste_t janz rishtisch maache wellz möötß do de Fritte eäz beij 140-180 Jraad, dann jet heijßer broode. Äwwer im Büdschen weede eh Fabrik-Fritte jemaat, di sinn ärsch vüürjebroode unn weede nur koot inn_et Fett jeleijt. Doför krißß_de se ennjepack un nomaal norr_e Frittejäffelshe do_bei. Wann de Fritten selver maache wellß, jannz komfottaabel, dan_nemmß_de_n Frittööß, sönß nemmß_de_n Pott odder_n Pann. Fritte kütt vunn französisch pommes frites datt heijß sinnijerweijs fritteete Ääpel, klaa. Ma_säät dat se in Belje erfunge woode sinn. Fritte ėßß maa met Saalz, Ketschapp oder Majo. Tüppisch im Rhingland sinn Fritte Ruut-Wieß (wie de kölsche Färv), im Ruhrpott säät man dobeij Pommes Schranke. In Holland unn däsderwäjje och in Oche ėßß ma jään Fritte spetzjaahl (ndl. Fritte speciaal) mėd ruhe Öllsche. Ma_ka och Jägerzauß, Zejeunerzauß, Essisch oder Mostrisch dobeij holle. Öwwerall in Deutschland ėßß ma jään Körriwoosch oder Gyros bzw. Tzatziki dobeij. Commons: French Fries – Album mit Bilder, Filemche un Tön op"}
{"id": "5973", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Frittös ess en Pott föör Fritte unn aanderet Ööljebäck drin ze maache. Nomaal hätt da Pott Stroom unn heijz dat Ööl vunn sällevs. Dann häßß do noh_en Seijer in däm Pott wo dat Jedöns drinne lischt. Dä Seijer kannze rußßholle. Watt bäck mer in dä Frittös? Fritte, äwwer och Muuzen, Krapfe, Fleijsch unn aanderet Zöijs. Laut Sven Gaiser von Friteusen-Profi.de gibt es eine andere Art von Friteusen namens Heißluftfritteuse, die wie ein Umluftbackofen funktioniert."}
{"id": "6036", "contents": "Dat Füüerjebėrsh oddor Vüürjebirsh eß dat Jebeed_öm Borenheijm, Wallewerbersh, Sääshtem, Määrte, Walldörp, Rösbärsh, Brenish un Alefter. Dat litt süüdlish fun Brühl un nöchtlish fun Bonn, un trick sėsh esu aan de Ville lang, am Oßßrand. Ess_en schööne Jääjendt, met Land, Fellder un Jääde, vill Oppß_Aanbou un Boumschulle, en jannz wäreme Jääjendt, wo dor Frööling rishtish fröö em Joohr kütt, un och met Wällder un Wanderwääje för de Ähoolung fun unß Shtädtor. Em Vüürjebirsh schwaade de Lück en jannz äijen Platt, med haadem Knall en de Konnsonannte un jerolltem RRR oddo nem ballkijjem R un vill lange un dubbelte Vokaale. Dat hänn de Bläck Fööss esuh schön in däm ihre Leed Buuredanz nahjemaat. Dat spillt en Birkesdorp, ad faass op dä Ejfel. Manche Lück saaren och do noch Füüejebersh füüo, wo de Lück dat äänlijje Platt schwaade důnn — dadd_eß beß baal erunger noh Kölle en Hüürt un jäjd och e jannz Stöck Rishtung_Ooche erövver beß en de Jääjende fun Jüülishj_un Düüore."}
{"id": "6113", "contents": "Di „GNU Lizännz för_n fräije Dokementazjon“ häijsj_en orrinal_änglish de „GNU Free Documentation License“, un dat veed fö_jwööhnlisj affjekööz_alß „GNU_FDL“, un_och „GFDL“. Dat eß äijn fun fille su_ne Lizzänze fö fräij Enhallde, un seshe en jebreushlijje. Se weed fun dä Free Software Foundation, mir dääten saren, de Fräij_ßoffwär_Shtifftung, erußjejovve. Dat eß en Daachorjanisazjon för dat GNU Projäkk, saren se. Wänn_ennen Uerhevver als_ennen Lizänzjävver sing Werrək unger de GNU_FDL errußdeijdt, dann jidd_er zimmlish_fill Rääshde wigger, wi dat dat jbruch wääde darrəff. Ed_eß älaup, dat Werrək ze Kopeere, ze Forbräijde un wigger_ze_jävve, ze Foränndere. Dat darrəff mer och kommärzjäll maache. Dofüür moßß dä Lizänznämmer de Lizänbedingunge ennhallde. Dad_eß, de jannze Autoore und Shriivere mößße jenanndt sinn, un wat bäij_em Änndere un Wiggershriive erus_kütt, dat moßß widder unger dä GNU_FDL shtonn. Wä sesh nid_ann_de Lizänbedingunge hallde däijdt_ä folliert automattish all di Rääshte uß dä Lizzännz. De GNU Lizännz för_n fräije Dokementazjon eß urshrünglish jemaadt woode, öm So_n Dokkumänte wi de Hanndböösher, uß däm GNU-Projäkk med_en äänlijje Lizänz fodäijle ze künne, wi de ßoffwär sellver. Domet sůll jaranteert wääde, dat denne iier Ėnhallde fräij för Jeede ze hann sinn, un de Rääshde esu övverdrare wääde künne wi se jebruch wääde, jannz dä Bewääjung för_n fräije"}
{"id": "6173", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Gerald Bostock — Beijnaame „Little Milton“ — mööt 1964 in Manchester jeboore woode sin, künnt ävver och 1963 jevääse sin un ööjndene anndere Plaz, ävver zimmlish seshe en Ängland. Em Johr 1972 koom dat allbumm „Thick As A Brick“ vun dä Bäänd Jethro Tull eruß. Do wo hä alß de Tex_Deeshter jenannt. Dat Kavver vun dä Plaat eß en Zäjdung — dä „St. Cleve Chronicle & Lindwell Advertizer“ — dat heijsh „Opzäijshnunge uß Zint-Cleve und dä Lindwell-Aanzäijer“ — St. Cleve iß en Jemäjnde met Kirrsh am Rant vun däm Bezirrek vun Lindwell künne mer doo lässe, en länntlijje Jäjent — do shtäijt op zvöllef Sigge verdeijlt zwesche vill anndere Saache ene Howfe Zöüch övver dä Jung dren. Sing Älldere wooren ääsh börjelish, braaf un kirchetreu — mer sinn in Ämgland, also woore Protteßtante — de Mutte anggajjėert sijj_en de Kirrsh, dä Fatte määt Jaadeärbäijde, Jälld künne_se nit fill han. Se sinn uß Manchester ömjetrockke, dat es_en riisish Indußtii_Shtadt em Norde. Dä Jung eß ad esu öff opjefalle med singe unjewöönlijje Bejoovung for_et deeshte, dat hä dä Spetznam „Little Milton“ — dä kleijn Milton, noh däm Deeshter"}
{"id": "6178", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Gleumes, ooder op krieewelsch Platt, de Jleumes, es_ene kläjne Broueräj noh zem Zänntrumm fun Krievel, joode hunndot Meeter nöchtlish fum Friedrichßplaz. Alß Jleumeß känndt_mer orr_en ovverjärrish hallv_dunngkel_Laaro_Bier, wat — mer weed_et koum jlöüve — bäjem Gleumes jebroudt weedt. Zig_e paa Joohre han_se on_noch zwäij annder Bier_Zoote äm Aanjebott. Diräg_do em Brouhuß_veed_Jleumes_och ußjeshengk, un orr_ėn ettlijje Knejpe en Kriivel kam_mer_et han. Jleumeß kriß_De en Kriievel bäjna en jeedem Jetränke_Hanndel. 1896 hät dä Aujuß Jleumeß di Broueräij, di Mällzeräij un_di Weetschavv_jekouf. Dä Aujußß Jleumeß woo alld zig 1893 med_em Maria Wienges verhiirodt. De Wienges eß hück norr_en annder aale Huuß_Broueräj en Kriivel d_ävver di loohße zigg_e paa Joohre ier Bier annderswo bräue, allordingß noh_m Orrijinaal_Rezäpp. Och wänn do füür_em och alld_en Brouhuuß an däm Plaaz woo, hä hädd_et jo shliißlish jekouf, eß dä Aujußß Jleumeß dä Bejrünndo_fun_de Brouräj jewääse, wi_mer se hü_känndt. Zigk 1896 weed_at Gleumeß Lager jebräudt. Mer kritt bäjm Jeumeß di sellvßjebröüte Bier_zoote: Jleumes Larerbier Och bėkannd_allß Jleumes Alldt Jleumes Hellbier Jleumes Wäijze Brauerei Gleumes (op deutsch)"}
{"id": "6276", "contents": "Ne Hallvjehang hät mieh Lappe wi Kleeijder am Liev, odder es nur half aanjedonn un leuv ävver druße eröm, wi wänn hä aanjedonn wöö, un merrget nit, wellet nit wesse, nit waa_hann, et essem ejaal, ööhndsujett, hät Zeusch aan, wo mer äjnfach nit erömlooufe kann, wo hä ävver hen_jejange eß — ättwa mem offene Freeijzigkhimb om Schtaatzämfang un Aanzochboz un Lackschoohn. Es esu aanjefröönßelt, dat e wi e Vurrelscheusch ußsüüt, etwa scheeijf jeknöpp, de Boz op, et Wööbsche en der Botz, un esu jet."}
{"id": "6277", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Op ville Fodderkaate en de Jastronomie un Weetschaffte em Rhingland wees De Halve Hahn finge, jans besönders en Kölle. En Halve Hahn es en Röggelche met Kies, ahlem Holländer (Gouda), net zo verwässele met Handkies met Musik. Woför dä so heis? Da jitt et nur Theorien. Et könnt sinn, dat wer et Buffet bestellt hätt mit halve Höhner und hätt kein Jeld mieh jehatt und hätt einfach Röggelche op de Disch jedonn. De Lück hänn jelacht över de Driss unn hänn jesaat: Watt, dat es en Halve Hahn?!. Oda et könnt en Affköötung sinn för: Köbes, darf ich en halven (Kies oder esuh) hann. Zem Beispiel nohdämm de Weet ihm en janzet Röggelche jejevve hätt, un hä hätt ävver nur en halvet jewollt. Oder esuh. Halver Hahn Halver Hahn"}
{"id": "6280", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Handkies met Musik es en Spezialität, die aan Rhing un Main bekannt ess, un jään jejesse weed. Unger Handkies versteht m'r ne Mainzer- ode Harzer-Kochkies (jeriefte Klatschkies), dä met Brut un vell Öllisch serviert weed. Öwer die Musik jitt et zwei Theorie: Näwen dämm Teller met Kies soull der Köbes beim serviere Salz, Päffer un Mosstert jebraat han. Weil dat Jedöhns (Teller und Salzdöppsche) klimpere däät, hät me dozo Musik jesaat. Die andere Theorie kütt vun dämm Öllisch. Woröm? Dat könnt'r üsch doch denke: \"Jedet Böhnchen jitt en Tönchen\"."}
{"id": "6293", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hauset es en beljische Ootschaff bei Oche. Et jehüürt beij dor Jemeinde Raeren. Houset jitt_et sigg 1847. Domohls wood dä eäßte Weesch aanjelejt vunn däm Weijler noh Eynatten. Zwesche 1868 unn 1870 wood dann de Strooß noh Moresnet, hückzedaach Kelmis, jebout. De eäßte Schull wood 1854 jejründet. Hückzedaach jitt_et en Pfaadfinnderheijm vun Oche unn en Jurendheim unn dä Kirsch."}
{"id": "6330", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Hawwaijschwängel sääht mer för enne Jreff ann_enno elläktrijje Jitta am ungere Ängk fun de Saite, womet mo dänne e bezje extra Shpannung jävve kann oddo de Shpannung jätt noh_loohße kann. Do_dorsh jitsch dä Toon e bezje noh bovve oddo noh bunge. Esu kann di Jitta jaule, ävver wäm_moh dat rishtish shpille kann, dann kütt dä Kallipßo_ßaund bäij eruß. Dä weed hee ėm Landt met dä Ėnselle fun Hawaij un Ömwasser ėn Fobinndung jebraat. Dröm — nit jannz äänz — dä Naame Havvaijshvengel för e Dinge, woh mer offizjäll, ävver äijndlish vokiiert, och Fibraato odo Trämmolo nänt. Commons: Systeme med Hawwai_Schwängel – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "6355", "contents": "Helium ess eh schemisch Element met dä Oochtnungszahl 2. Et witt met He avvjekürz. Em Periodesüßteem fink meh et beij dä Edeljaase. Singer Atomkeern besteeijt us 2 Protone un 2 Neutrone. Öm dä Keern eröm schwirren 2 Elektrone. Do Helium zo de Edeljasse jehührt ees et zeemlisch reaktionsträje. Helium witt överall do verwendet wo reaktionsträje Jaase jebruch werde, die och noch leichter wie Luff sinn. Do ees zem Beijshpill de Luftscheefffaaht. Ene Zeppelin flüch bzw. fiiert nämlich met Helium. Äver och op de Kirmes fink meh Helium een dä bunte Ballons für de Pänz. Wenn meh dat enödemp kritt meh en janz huhe Stimm wie en Mickey Maus. Helium ees dat Enderjebnis vun de Keernverschmelzung vun Wasserstoff. Also en jedem Steern ees mieh oder wenijer Helium ze finge."}
{"id": "6356", "contents": "En Hemmelsreshtung odder Himmelßreshtung is erz mal ejne vun dä vier jrundrishtunge: Norde, koot N Wäßßte, koot W Oste, koot O un E Südde, koot S un dann jiddet noch welshe dozwesche, un do widder dozwesche. Di wääde all usjedrök, in dem mer se us dä jrundrishtunge zusammesetz, also zem bejshpill Nord-Nord-Wäste. He sin se su, wi mer se op de Landkaat hätt:"}
{"id": "6361", "contents": "Hennot (ob flämish u nederländisch: Henegouwen, op deutsch: Hennegau) eß en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa. DeHoupshtadt fun Hennot eß Bärrjen (ob flämijj_u_nederländisch: Mons). De Provinß Hennot jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WHT."}
{"id": "6380", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Himmel un Äd iss en Biiloch uss Ädäppel- unn Apfelbreij, oddo -kommpott. Dat iss en Jerisht, dat ma in alle kölsche unn rhingländische Kneipe krijje kann. Et iss och flöck selbz jemaat unn ma isst_et och dohejm. Tüppisch iss_et als Biiloch zo Flönz, Blotwosch, Öcher Puttes of ou jebroen Läwwewoosch. Dä Nom kütt wejl de Appel im Himmel hang unn dä Äädäppel in dä Ääd, klaa. Dozo drenk ma Kölsch, watt himmlijj schmäck, unn sintemalen paaß dä Nom besonders joot. In Nüüß drenk ma en Samtkrare dohinger, dat iss jet för ze drinke met Schabau. Un wer et noch nit weiß, Himmel & Äd kann m´r och hüüre ! (http://www.himmelunaed.de). Kölsches Musikduo spellt nit nur kölsche Tön. E Rezëbp fö Himmel unn Ääd em Wikki med Rezëbde (op döütsch) E Rezäp un e Belld (op döütsch)"}
{"id": "6390", "contents": "He sinn dütsche Fürname opjelißß, un wi mer en Kölle do för säät. En Kölle wääde Nome öff met enem Artikel jenannt, wat mer op Huhdütsch nit deit. \"Dä Bäätes hätt jesat ...\" = wörtlich: \"Der (Hu)Bert hat gesagt...\") = hochdeutsch: \"(Hu)Bert hat gesagt ...\" Dobei wääde Fraulöck sächlich benannt. \"Dat Nieß ...\" ; \"Et Billa ...\" = wörtlich: \"Das Agnes ...\" ; \"Das Sibylla ...\" Ägidia = Jilla Agnes = Nieß, Angeniiß, Nüüßje Andrea = Dresie Anna, Änne, Anja = Änn, Änni, Ännsche Anna Maria = Annemie Barbara = Bärbel, Bärbelsche, Bärb Cäcilie = Zill, Zilla, Zilli Cornelia = Nelli, Nell Christine = Stina, Schtina, Tina Elisabeth = Liß, Liss, Lissbätt [Franzüüsesch usjesproche: Sett, Settchen (Kind)] Gertrud = Trude, Truud, Trudie, Traudt, Traudtsche, Drück, Drüggela, Drügg Grete, Margret = Jriet Josefine, Josephine = Finche (och fröher för de Strossebahn noh Frechen) Katharina = Tring, Kätt, Kättsche Lucia = Luzi Maria = Marie, Mariische, Marieche Maria Elisabeth = Maließ Maria Sibylla = Maritzebill Sophia = Züff Sibylla, Sibille = Billa, Bill, Zėbill Ursula, Ursel = Usch, Oschel Süsch och: Mädsche_Name Adam = Dämes Adolf = Dölfes Ägidius = Jill, Jilles Alfons = Fönßje, Fönes Andreas = Drickes, Drees Antonius, Anton"}
{"id": "6394", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Bad Honnef is en Stadt am Rhing met 4 jrusse Haupbezirke un eijnije Veedel. Dat Stadtjebiet bedäck de südlische Deel vum Sibbejebirje. An de südlische Stadtjrenz jeht et vun Noodrhing-Wäßßfaale noh Rhingland-Pallz, de Rhing-Siech-Kreis höört do och op, on do köss no de Kreis Neuwied erinn. Dä Räss jrenz an Königswinter un de Rhing. Em Rhing jiddet de Insel Jrafenwerth. Do kösste ze Foß övve zweij Bröcke hin. Dann kannze op dr Insel innet Freijbad jonn ode een vun die Kneipe besoche, die et do jitt. De KD-Schiffe hann do och en Aanlejestell. Do kannze dech och op en Bank sätze, de Rhing on die Scheff aanluure ode dat Kloster vun Nonnewerth, dat lösch op dr angere Insel em Rhing, dereck jejenüvve. En dem Kloster es och en Schull drin, on do köss do nur met enem Bott do erüvve. Em Wingter hann de Insele manschmal „Landunter“, wenn dä Rhing Huuwasser hätt. Commons: Bad Honnef – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons De Shtadt ier Websigge (op deutsch) Honnefer Billerbogen Städt un Jemeinde em Rhing-Sie-Kring Alfter · Sankt Augustin · Bornem · Eitorf · Hennef · Honnef · Königswinter"}
{"id": "6422", "contents": "Hääzwasser eßß wann de Fööß deck jeschwulle sinn öm dä Knöschel eröm. Oft kütt dat vumm Hääz, däswäjje säät ma Hääzwasser dobei. Äwwer wi överall jitt_et och aandere Jründ doföör: Hääz kapott: et rääschte Hääz pomp ni_mieh jenuch Bloot unn et stout sisch vüürm Hääz. Dat eßß dat klassiche Hääzwasser watt aal Lück hänn. Dursch dä Blootstou weed Flüssischkeijt ußß de Ädersche inn_et Jewebe jedröck. Läwwer im Eijmer: de Läwwer lööt keij Bloot mieh dorsch (süch noo Poozhuhdruck), unn et Blood stout sisch vüür der Läwwer. Nierschen jeschädischt: entweder se losse keij Blood mieh ußß, unn et stout sich, wi bovve. Oder: et wääde zevill Eijweijße erußßjefilteret, unn ma hätt zewänisch Eijweijß em Bloot: dann senk dä onkotische Druck inß unermäßlisch Niedrijje unn da Wasser weed kwaasi ußß dä Aadere jesoore. en lokaale Stou eßß en aandere Jrond: wann de Lümpfe oder dat venöse Bloot ned aaavfleeße ka stout et och."}
{"id": "6425", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Hötter Platt iß en Sprooch di op de Hött, ėn ennem Deijl vunn Jerresheijm en Dößßeldorrəf jeschwaadt wood. Et eß wall am ußßshtėrve, et jitt 2005 blooß nooren paa winnije Lük, di et schpreshe künne, di sinn all ällder unn lääven för sish, su dat se et eijentlish nit mieh bruche. Unn esu klingk dat: „Die häm ok op de Hött emer en bätn tosamn lääft …“ Dat jannze shpillt sijj_aff en ennem Jebeed, wat hück ze Jerresheijm hööt. Iih doo dat Hötter Platt jeschwaadt wood, doo woo doo 1864 „de Hött“ opjemaat woode, di Heyesche Glashütte, di jiddet em Joohr 2005 hück ėmmer noch. Op die Hött koomen baal dousende Jlaaßblööser för ze ärrbeejde. De miehzde koome met iire Fammillijje funn wigk_heer aanjetrokke un hann sish dann do needejeloße. Öm di eijentlishe Hött errömm entshtundte Hüüser, unn ettlijje Ärrbeejder_Sitlunnge. Dii krääte dann och dä Naame „de Hött“, su wie die Lück vun do, de „Hötter“, un äävenz iir Sprooch. Di Jlaaßblööserfammillijje koome zem allerjröößder Deijl ußß Jääjende wo me Nėėderdeutsche Shprooche shprooch, di sish sellver och Plattdüütsche Shprooche nenne. Ößßlish vun dä Elbe, zem"}
{"id": "64609", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) John Fitzgerald Kennedy (* 29. Mai 1917 en Brookline, Massachusetts; † 22. November 1963 en Dallas, Texas, durch e Attentat) wor d'r 35. Präsident vun d'r Vereijnischte Staate vun Amerika (1961 – 1963) un Metjlied vun d'r Demokratische Partei. Hä wor ne Soun vum Joseph P. Kennedy un Rose Kennedy, dä Dochter vum fröhere Bürjermeester vun Boston. Em Zweite Weltkreesch hät'e beij de US-Marine em Pazifische Ozean als Kommandant vum Schnellboot PT 109 gedeent. Am 12. September 1953 hät'e et Jacqueline Lee Bouvier jehierot. Bis hück kumme us dämm jruße Kennedy-Clan vel beröhmte Politicker. Kennedy hat vel Fisterenölsche am loofe, vun dänne och sing Frau woss. Me säät em och eens mem Marilyn Monroe noh. Wäjen dämm spektakuläre Attentat, singer beröhmten Rätt für_em Schöneberjer Rothuus en Berlin, d'r Kubakries, un singer Aankündijung vun d'r ierschten Landung om Moond zällt_e trotz singer kuurten Ampszick zo de bekannteste Minsche un als eener vun d'r populärste US-Präsidente vum 20. Johrhundert. Söök „John F. Kennedy“ im Kattalooch bëij de → Deutsche Bibliothek Lėß met_de USA ier Prëssidënte George Washington | John Adams | Thomas Jefferson | James Madison | James"}
{"id": "6511", "contents": "De ISO 3166 ess_en ingernazjonaale Norrem. Se eß vun dä ISO opjeshtallt woode, weed och offizzjäll vun dä ISO fowalldt. Do dren wääde Äffköözunge för Shtaate faßjelaat, jenowjenumme: ISO 3166-1 — Shtaate un en paa affhängijje_Jebeede ISO 3166-2 — Jääjende un Jebeede innverhallef vun Shtaate ISO 3166-3 — Shtaate, di_et jez nim_mih jitt (zick 1974 ennjeföet) Di Affköözunge sinn emmer zwäij Boochshtave lang odder dräij. Jeede Shtaat hätt zwäij Affköözunge, äijn vun jeede Zoot. Di häijße dä ALPHA-2 Kood un dä ALPHA-3 Kood. Do_bëij kütt noch, och fö_jeede Shtaad,_en_Nummer. De ALPHA-2 Kooz weede nommal met Jruußboochshtave jeschrivve, moß ävver nit unbedingk. För_n Bäishpill en Domäijnß em Ingernet sinn se kläjn. De ALPHA-3 Kooz weede nommal met kläijne Boochshtave jeschrivve, moß ävver och nit unbedingk. Jebruch wääde di Kooz an ville shtälle, janz öff or_als_enne Däijl en anndere Kodes. Doför luur orr_enß bäij IBAN, ISO 639, ISO 4217, ISO 7372, ISO 9375, ISO/IEC 7501-1, de UNO iir LOCODE un dä WIPO iir ST.3 Shtanndad, RFC 3066 sin Country identification un Region identification allso Kooz för Shtaat un Jääjendt, RFC 1591, un etlijje mieh. Dat ess_e stöck Ourewesheräij. Zoshtänndish för et Norrmėėere vun dä Umgerdäijlunge sinn näämlish de Shtaate sellver, di důnn"}
{"id": "6655", "contents": "eivissängkish (op katalan: eivissenc, op spanish: ibicenco) iss_en Sprooch, di weed op Ibbiza jeshwaadt. Ibbizza ess_en Ėnnsell_em Meddel_Meer di beij de Baleare gezälldt weed un pollittish beij Shpaanije hüot. Ibizzengkisch jilld_alls_enne_Dijalägk fun de katalanishe Sprooch un eß äänlish wi_t Mallorkiinish (op katalanish: mallorquí) unn_t Menorkiinish (op katalanish: menorquí)."}
{"id": "6692", "contents": "En Ingernazional Jaadebau-Ußshtellung odder op dütsch, de Internationale Gartenbau-Ausstellung, affjekööz: IGA es en Veraanshtalldung, woh Bloome, Flanze, un öff och Möbelle un Jeräätschaffte för der Jahde jezeish wääde. Et jit se etwa zick 1837, woh en Jënt de eetste ingernazjonale Bloomeußshtëllung fun de belljesche „Société d'Agriculture et de Botanique de Gand“ ojanniseet woode wohr. De Kölsche han de Ußshteëllung ald als e Motto för der Fasteloovenzoch em Joohr 1876 jenumme, dat wohr nammlesch: „Internationale Gartenbau-Ausstellung“."}
{"id": "6729", "contents": "De Jabatan Telekom Brunei (JBT) (BruNet) eß en Firrma di sez en برني دارالسلام, odder Brunei Darussallam, wi mier shriive. Nävve anndere Jeschäffz_Zwäijje důnn di .bn em Internet fowallde, dat eß fun Brunei di Top Level Domain. De Sigg för .bn bäij de iana Jabatan Telekom Brunei"}
{"id": "6751", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Jeweech vun e_nem Körper jitt an wie schwer hä ees. Dat ees zemindest de landläufije Meinung. Richtijer ees, dat et Jeweech oder och Jewich aanjitt met wat für ner Kraff dä Körper op dä Bodem drück. Jeder Körper hätt en Masse. Die witt en Kilojramm anjejowwe. Die Masse ees unabhängich vun dä Schwerkraff, bliev also emmer jlisch. Kütt dä Körper jetz een eh Schwerkrafffeld, so witt hä aanjetrocke vun dä Schwerkraff. Op unserer Ääd ees dat Schwerkrafffeld bis op janz kleeine Avweichunge jlisch. Me säät och Fallbeschleunijung dozoo. Bei uns sin dat 9,81 m/s². Wenn jetzt zem Beishpill ene Minsch 80 kg Masse hät, dann moß meh dat met 9,81 m/s² mol nemme un me kritt unjefähr 800 N dobei erus. Dat heeß dä Minsch drück met 800 N op dä Bodem. Wenn dä jlische Minsch jetzt äver om Moond eröm löff, ees sing Masse emmer noch 80 kg. Die Jeweechskraff die hä op de Moondoberfläch usüb ees äver nur 130 N. Su kamme dat jetzt für jede Himmelskörper durchrechne, we_me de Fallbeschleunijung kennt."}
{"id": "6761", "contents": "Papß Johannes XXIII. börjerlich Angelo Giuseppe Roncalli jeboore am 25. November 1881 en Sote il Monte jestorve am 3. Juni 1963 em Vatikan woo fun Oktober 1958 beß Juni 1963 de 261-te Oppfoljer vum Apostel Petrus un Owerhaup vun d'r Katholischen Kirch (Noh de Kirresh iier offizzjälle Zälerëij fun hügk) In d'r 1930-er Joohre woo_re röömėsche Nunnzėjuß en Parrißß, wo hä och Kölle besöök hätt. Späder Patrijarch fun Venedish beß_e zom Papß jewählt wudde es. Johannes XXIII woor em Volek jenau su jood jeligge, wie de Kadinaal Frings en Kölle, weijl hä öwer sich laache kount, un och Wetzje maache däät: „Nämm dich net_e_su Äärnz, Giovanni!“ „Jede kann Papß weede, et beste Bejspill doför ben isch.“ (hä kom uss_e_ner kleene Famelisch un wor_e beßje deck) „Wenn_r noh Huus joht, jätt Ühre Pänz e Bützje un saat inne, dat dat Bützje vun mir_em Papß eß, dä all Ühr Pänz leef un en_et Hätz jeschlosse hätt.“ Weil hä met 77 Joohr zom Papß jewählt wudde wor, daachten se all, dat_e_ne Öwerjangspapß sen soullt, dämm noh paar Johr e_ne jüngere Papß foulge soullt. Doh hatten se äwe falsch jedaach. Johannes XXIII. sooch, datt de Kirch unbedingk Erneuerunge broht, un hätt et II. Vatikanische"}
{"id": "6766", "contents": "'Jold ode och Jolt/Jollet eßß dat schemische Elementdingens mit de Oednungszahl 79. It wörd affjekürz Au (vun Lattëijnesch: Aurum). Dat huhdeutsche Wort kütt vun de Indojermanische ghel, wat suvill hes wie jlenzend ewwer och jälev. Jold is ene edle metall, dat heß, dat et nit jern mit de andere Elemente reajiert un deshalv in de Natur jediege vorkütt. Deshalv wör et och ene der erste Metalle övverhaupts, die de Minnsche jefungen un jenutzt han. Esu is es sig tuusende von Johre en Metall vör Münze un Schmukstücke."}
{"id": "6783", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Joseph Kardinal Frings jeboore am 6. Februar 1887 en Nüüß, jestorwe am 17. Dezember 1978 en Kölle, wor von 1942 bes 1978 Ärzbischoff von Kölle, dänn die Kölsche ärsch joot ligge konnte, jään hatte un veiehre dääte. Joseph Richard Frings woor de zweite Panz von insjesamp aach Pänz vom Fabbrikant Heinrich Frings un singer Frau Maria uss Nüüß. Bes'e 1910 zom Priester jeweiht wudde es, hätt'e en München, Innsbruck, Freibursch em Breisjau un en Bonn katholische Theolojie studeet. Donoh wor'e bes 1942 Kaplon en Köln-Zollstock, Pastur en Köln-Fühlingen, Leite vun e'nem Waisehuus en Nüüß, Pastur en Köln-Braunsfeld un Öwerschte (Regens) vom Priesterseminar en Bensbersch. Am 1. Mai 1942 es'e zom Erzbischoff von Kölle beroofe, un am 21. Februar 1946 en et Kardinalskollejijum opjenomme wudde. Noh em Kardinal Frings es de ehemolige Südbröck von Neuss noh Düsseldorf benannt. Och et sujenannte Fringse es noh imm benannt, als de Lück noh em Kreesch nix ze Stoche hatte. Als de Frings noh em Kreesch Kardinal jewudde wor, hätt'e sing ahle Jemeind en Köln-Braunsfeld, wo'e Pastuur jewääse wor, besök. Et Empfangskomitee stond vür de Kirch parat un däät op inn"}
{"id": "6795", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jrußbritannie es ö Könnigrich em Nordweste va Europa. Dö jrützde Insel va Europa bösteehd us d Deeler England, Schottland, Wales suwi Nordirland, dat ävver net vass met di anger Deeler vorbonge es. Ävver och onjöväär 1000 kleng Insele, di sisch öm Jrußbritannie vordeele, jöhüüre dozo. Dat Land wood em Joohr 1920 jöjründ. Sing Hauptstadt es London. Dä Deel Britannie ä Jrußbritannie kütt van ö Wood, dat d au Kelte jöbrud hand. Öt steehd vöör Birth, watt ösu jätt wi bont bödüüt. Dä Wooddeel Jruß kütt net va d Ängländer, d Franzuse brudde dat Wood. Hüü z Dachs moss ävver net mi va Ängland övv Jrußbritannie jösproche wäde. Dr richtije Naam van dat Land es Voreenichtes Könnigrich va Jrußbritannie un Nordirland. Öt Wäär ä Jrußbritannie hängd van dr Jolfstrom aav. Däm si wärm Wasser sorchd dovör, da töt op d Insel wärmer es als ä anger Deele op önö vorjlichbare Breitejraad. Alljemeen lädt sisch saare, da töt em Norde van öt Land mi räänt als em Süde. Do es öt ävver wärmer. Dat bökannd schläät Wäär va Ängland"}
{"id": "6799", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Julai, Juulai eß et sellve wi der Juuli - säät mer öff am Tellefon, em Funkfäkehr un wänn_et loud eß, wo mer schlääch hüre kann, domet mer t bäßßer fersteijhd un dä Juli net esu läjsh mem Juuni ferwääßelle kann, wo di zwäij dorr_esu äänlish klinge. En mansch Shrooche heis_et diräk Julai oddo janz äänlesch, zemm Blëijshtevv_en Änglesh, Bahasa Melayu, Tok Pisin, un esu. Juuno De Moohnde Jannowaa | Febrowaa | Määz | Apprill | Meij | Juuni | Juuli | Aujuss | Sepptämmber | Oktoober | Novemmber | Dezemmber"}
{"id": "6800", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en Markename. Jupiler iss_en jůůße bekannte Bier Marrke en Belljie. Di Bräuer doo broue nuur Pilß, un et weed äijnem wi_yplish en Belljie dermiitß zimmlish shräqlish sou_kallt säviot, vill källder wi Kraane Waßßer. Dat Bier eß vum Jeschmak heer läijsch bitto un domet bäj de Kölsch_Drinkere op Räijse och janß beliip. Breue dunn se_d_en_dä Bierbroweräj Piedboeuf. Di eß en Jupille-sur-Meuse, doo kütt och dä Naame Jupiler heer. De Iisebaan zwesche Maastricht un Lüttish (Luik, Liége) fiiot jrad medden doo dorsch, do kam_mer Bier drinke un rääß un linnkß ussem Finßter lůůre, un sinn wo dat gebrout weed, wat mer jraad am Drinke eß."}
{"id": "6804", "contents": "Dä Juppitter (Symbol: ) is dä fönefte un gleichzeitich jrützte Planneet in uns Sunnesystem. Sing Noppere sinn op dä eeine Sick dä Machß un op de andere Sick dä Satturrən. Hä is ene reine Jaasplanneet. Sing Erkennungszeiche is ene jrusse rudde Fleck ob singer Oberfläch. Hä ees em Middel 778,57 Millione Kilometere vun de Sunn entfärnt. Dä Juppitter ömrund uns Sunn innerhalb vun 11,9 Joor. Dobei driit hä sich och am schnellste vun alle nüng Planneete öm sich seleves, nämlich innerhalev vun nüng Stund un 55 Minutte. Dä Juppitter witt vun 63 Moonde ömkreis. Die vier jrözte sin Ganymed, Io, Europa un Kallisto. Die Dorchmesser vun denne litt zwische 3122 km und 5262 km. All andere Moonde sin extrem kleener un messe 'nur' eh paar Kilometere."}
{"id": "6955", "contents": "De Kallendresser sin en Bänd us Kölle. Se singe nor op Kölsch. Se tredde em Fastelovend op, spille ävver och söns et janze Johr övver. Et jitt se zick 1987, ävver de Besetzung hät ald ens jewääßelt. Dä Matthias Esser sėngk, Dä Norbert Schumacher sėngk och un mät et Jerappels, Dä Andreas Gebhardt sėngk un shpillt Jitta, Dä Frank Wachendorf sėngk un shpillt de Flitsch und de Jitta, Dä Thomas Gebhardt shpillt de Quetsch un heut ėn de Taßte Dä Thorsten Flach shpillt de Bass. Vier vun dä Junge kumme ürshprönglij_uß Lunke, dä Bäätes kütt uß Esch un dä Thorsten kütt uß Sürth. Anjefange hät alles irjendwann am Engk vun de 80er Johr bei enem Famillijefess, wo vier vun denne »Kallendresser« (dat wore Andreas, Thomas, Mattes un Frank) zesammesoße. Un wie dat esu ess, wann ene Kölsche fiere well, wood jelaach un jesunge, un die Junge jreffe no ehre Instrumnete (die wore domols zom Deil noch jeliehnt), öm jet för et Hätz zo singe. Die vier kannte sich ald jet länger us d'r Nohberschaff, spillte zesamme Foßball un wore och musikalisch aktiv: se sange zesamme em Lunker Jugendchor un em »Collegium Cantorum Köln«, dat wor domols en a-capella-Jrupp, die Saache"}
{"id": "6963", "contents": "De Kaläcktrische däät mer fröjo em_Quatsch sare för de Eläcktrische. Dat wooh ußßfüüolisch jesproche de Eläktische Baahn, di de Päädsbaahn allmäälish äsätze daat en_dor Shtadt. Dat wooh_esu öm_di Zigk vun 1900 erüm. Hück säät dä Kölsche joo och Shtroohßebaahn un U-Baahn, wij_d_övverall en dor Wälld_jedonn weed. E Belldsche vun de Kalëktresche"}
{"id": "6966", "contents": "En Kamelle es wat do an ding Kappes kress wann do beim Zoch nit richtich opjepaaß häßß. Mer kann se esse oder och lutsche. Kamelle sinn fröher ußß Karamell jemaat woode, unn däsderwäjje hätt se sing Noom jekrisht. Hückzedaach jitt_et all Jeschmacksrishtunge, vunn Kola bėß, jo, Himmel unn Ääd oder sunz watt. Kamelle kannze joot schmieße unn däswäjje sinn se de Houpwurfjeschoßß beijm Karnevalszoch. Strüßjer, Bäll unn Kooche wėėde zwar och jeschmeßße, äwwer de Kamelle sinn dat wishstishste. Se sinn daher och en Aat Sümbol för der Karneval. Wann wer Kamelle roof, weijß jeder watt jemeint ėßß: Kamelle, dä Prinz kütt. Kamelle weede uß en Zuckerlösung med Stärkesirop oder Invertzucker unn Jeschmacksstoffe jemaat. Se könne haat sinn (jlasaatisch, bėß 3% Wasser) oder weijsh (bėß 8% Wasser). Tüppisch ėß en Papierhülle om jedet eijnzelne Kamellscher."}
{"id": "6973", "contents": "Kappes (ußß dä Aat Brassica oleracea) iss en Planz för ze esse. Op däm Acker bildet hä de tüppische Kappesköpp di ma dann op däm Maat aaluure ka. Beßßje vunn däm wiiße Kappes weed esuh verkouf, äwwa dat meijßte weed jeschnitte unn in Salzlake jedonn för suure Kappes. Dä ruude Kappes weet esuh jejesse oda jekooch, zem Beijspill met Suurbroode oder met dä Meätesjanß. Dä ruude Kappes weed beim Koche ruut vunn däm Eßßisch. Weed hä met Zucker jekooch weed hä blau, deswääjje säät ma beij de Schwaabe unn im Norde vun Deutschland Blaukraut dobeij. Kappes iss en aalet Kulturjewächs. Jezüschtet weed hä vür allem in Nippes unn Kerpen, deswääjje säät ma och för nen eijfache Münsch hä wöör wi_en (Neppeßer) Kappesbuur. Kappesschloot Suurekappes Hämmche met Kappes Commons: cabbage – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons wat Kappes heisst Commons: Brassica oleracea viridis – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "6976", "contents": "Dä Kappesbuur ėßß dä Buur dä dän Kappes vum Acker hollt, klaar. Kappesbuur ėßß äwwer och en Minsch, unn zwaar en Minsch däm sing Kopp suh louß ėßß wi en Kappeskopp. Historisch aajeluurt sinn dat vüür allem de Minsche uss Nippes unn uss däm Vüürjebürsh ävver och uß Kerpen, Dööre unn esuh. Nämlish do wuh dä Kappes uss_m Acker kütt. De Bläck Föößß hänn sujaar in Leed doför jemaat. Et heijß de „Buurehuhzick“ unn verzallt vunn ene Buurehuhzick in Bėrkesdörp, wuh ma dat RRR esuh schön rolle doot. Vill Kappes jitt_et ja och in Wääßßfaale, äwwer dat wolle mer heä nėt kommentiere."}
{"id": "6978", "contents": "En Kappäll eß en Hött, wo dor leeve Jott drin wunndt, di ävver këij Kirrsch eß, → Kappällshe och en Bezëijschnong für en kleen Kirrschje, → Kappäll (Kirrsch) ättwa de → Kallker Kappäll dä Trupp Minsche di de Mussik maache, → Kappäll (Mussiko)"}
{"id": "6982", "contents": "Dat Karrel-Heijnz-Plumm-Jumminasium eßß en Schull in däm Projramm vunn däm Kabarattist Dr. Wendelin Haverkamp. Dä woor fröher Lehrer unn spillt immer de Fijuur vunn däm Anton Hinlegen. Dä eßß Lehrer am Karl-Heijnz-Plumm-Jumminasium unn hätt do en Houfe Drißß met singe Kollere, vüür allem dä fiese Schwundling. Weijl dä Haverkamp fröher Lehrer am Ööscher Kaiser-Karls-Gymnasium woor, unn weijl de Fijuure nuur esuh zufällisch zimmlijje Ähnlischkeijt med dä aale Lehrer vunn dä Schull hann eßß klaa: de Schull vum Anton Hinlegen eßß eijentlisch dat Kaiser-Karls-Gymnasium. Jo woröm nennt er et dann Karrel-Heijnz-Plum-Jumminasium? Wejl: op dä Öscher Maat, jleisch um dä Eck vumm Kaiser-Karls-Gymnasium, jitt_et en Karls-Apotheke, wi de Schull benannt noh däm Öscher Stadtpatron Karrel dä Jrooße. Unn im Finster vunn dä Appotheek stond fröher dick unn fätt datt se däm Karl-Heinz Plum jehüürt hatt. Äwwer wi säät dä Anton Hinlegen immer: Nuur keij Ärjer."}
{"id": "6999", "contents": "Di Shprooch Kashmiirėsch odder Kashmiri (कॉशुर kŏśur, un कश्मीरी kaśmīrī; کٲشُر) weed in Kashmir jeschwadt, in bäijde jruuße Deijle, em indische un em pakißtaanische, un en däm kläijne Shinesishe Deijl, un och in däm indische Bundeßlant Jammu. Kashmiri eß äijn vun dä dräijunzvanzish jruße offizjälle Ampßshprooche vun Indije. Joot fiier Milljoon sexhundertdousend schwaade Karmiiresch. En Indije lääven — Shtand 2002 — knapp fiir Milljoone fiierhundotdowsent Minsche, denn ir Mottershprooch Kashmiirėsch eß. Nättöolish en dä vun Indije su jenannte Profinß Kashmir, un en Jammu. Em Pakißtaanische Däijl vun Kashmir lääve villäijsh hundotunfünnef Dousend, di Kashmiirisch schwaade. Dä Räß fodäijld sish. Et sůll och en paa zish dowsent Ußjewanndüte jeve. Kashmiirėsch hüert bäij de dardische Shprooche unger de indische Sprooche unger de indoarische Sprooche unger de indoiranische Sprooche unger de indojerrmaanische Sprooche. Kasmimiri eß äijn vun de sujenannte SVO-Sprooche, esu wi english, do eß do Sazbow emmer: Subjäkk-Pädikaat-Opjäkk, allso: Wä jet däijt, wat e Däijt, u zoläzz Womet odder Wofüür er et däijt, jenao en dä Räijen Folsh en ennem jeede Saz. Dä Kode no ISO 639-1 eß ks Dä Kode no ISO 639-2 eß: kas Dä Kode no ISO/DIS 639-3 eß: kas Dä Kode vun dä SIL eß: KAS Kashmiri weed"}
{"id": "7014", "contents": "En Kattaij Läijsh — dat säät dä Name — ess en Läisch, di ėn ner Kattaij stisch. Wi küdd enne Duude en en Kattaij? Dä eß doch ned uß Pappendäkkel l? Nää, eßß e net, dat mööd Er jäz suzesare jätt „ėn Aanförunge“ foschtonn, ed ess en „Läijsch“ enn enner Kattaij odder esu jäd äänljjem, allso mieh enne duude Endrach enn enner Lėßß, odder en Kattaij Kaat met nix drop wat lääve däät, käijne rishtijje Duude us Fläijsj un Blood. Wi kumme Kattaij Läijsche en en Kattaij erinn? Pass op, dat kannß de esu hann: Do melds Disch öönzwo aan, zom Bäijschpill obb enner Websigk, un dann küßß De ni mi vidder noh do. Un Zack! es uß dinge Aanmeldung en Kattaij Läijsch jewoode, op dä Websigk. Et jit Lück, di maache sijj enne Spaßß do drußß, dat se sijj en jeede Lėßß endraare, en jeden Foaijn enträdde, jeeden Kattaloch beställe, jeede Zäddel ußfölle un ungerschriive, un wat nidd all. Un dann hann se hengernoh met nix mieh jädd am Hoot hann/am Hoot. Su n Lück prodduzeere unn hingerlooße Kattaij Läijsche ze baasch. Ävver janz ursprönglish, dat wolle mer on noch saare, äntstundte Kattaij Läijsche och wääje rischtijje Dude. Do"}
{"id": "7024", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Wöötshe Keu küt uurshprönglish fun Keue. Ävver et hätt domet nuur noch winnish ze donn. Mer kann sesh enß aanhüüre wij_t klingk, wat eijne säät, wänn_e do_beij am Keue eß. Na? Hadd_er nix foshtannde? Miir on_nit. Ish jleuven esu eß dat Wöötshe Keu entshande. Et säät eijne jät, ävver mer foshteijd_et nit. Eß ävver och övv_ejaal. Muß mer nit foshtonn, eß jo nuo Keu jewääse. Esu hät keu dann och dä Senn krääje, dadd_et jet eß, wo de nix foseumpß, wänn de nit hen hüüoß. Tüppijje Polittiko Lall. Di künne jo vill Schwaade, un wänn de enß jenou drop hüüoß, do hann se nix jesaat, un schunn jaa nix wat de no nit jevoßß hättß. Alles Keu äävenß."}
{"id": "7029", "contents": "Ene Killomeeter, dat weet affjekööz me km, eß e Mooß för en Läng odder enen Affshtannd odder nen Wääsh. Nen Killomeeter sin dousend Meeter. Nen Killomeete iß och eijmool der Länge noh övver der Nüümaat, die Kölsche unge uns weeden_et weßße, wi lang dadt_eß. Mooße, Mooß ejnhejte, Längemooße Annder Bedeutunge fun KM → KM (Watt ėßß datt?)"}
{"id": "7039", "contents": "Et Kirchejoor rejelt wann de Christe bestimmte Feste un Namensdare fiere. Et jitt Huhfeste wie Weihnachte, Ostere un Pingste, un janz jewöhnliche Dach. Dä Bejriff is em 16. Jahrhundert injeführt wudde, als et ene neue Kalender jov der vun däm vun de Kirch avweeche dät. Jrundsätzlich han die drei jruße Christliche Kirche, nämlich de Katholische, de Evangelelische un de Orthodoxe, dä gliche Kalender. Et sin äver doch noch jede Menge Ungerscheed dobei. Hee ens en Oplistung vun dä wichtichste Fierdäsch im Kirchejoor: 1. Advent - Et Kirchejoor fängk emmer am 1. Advent aan. Wobei dat immer de vierte Sonndach für Weihnachte is. De Adventszick is de Faastezick für Weihnachte. 25. Dezember - Weihnachte 1. Januar - Neujoor 6. Januar - Hillije drei Könije, en Kölle am Dreijkünningsschrein em Kölner Dom besonders fässlich jefiert. De Fastezick - Die bejinnt am Äschermettwoch 40 Dach für Ostere Palemsonndach - Dä Sonndach für Ostere Jrööndonnersdach - Dä Donnerßdach für Ostere Karfridach - Dä Fridach für Ostere Karsamdach - Dä Samdach für Ostere Ostersonndach - Ostere fällt op dä eetste Sonndach nom eetste Vollmoond im Fröhling un is et hüxte Fess em Kirchejoor Wieße Sonndach - Dä Sonndach no Ostere Christi Himmelfaat - Dä Donnersdach"}
{"id": "7042", "contents": "Enne Klaaf hälld mer, wämmer zo zwäj, dräj oddo mieh Lück bejenander eß un övver jet schwadt. Mer schwaad medenejm. Sulang nuur äjneo schwaadt un di anndere hüüren em zoh, dann eß dat en Redd odder ennen Monnoloch. Zom Klaaf weed et eetß, wenn dat Schwaade hen un heer jäjt. Ußßerdämm sulld et och nit blooß Lall sin, wat o jeschwaadt weed."}
{"id": "7047", "contents": "Di Klejnbaan Kirchbarkau-Preetz-Lütjenburg wood domols, Medde vum nünngkßeendte Joohundert, un am Aanfang vum zwannzishßdte Joohundert, vür allem för de Landtweetshaff opjemaat. Se hät koum Dörrever aan de Shtäkk jehatt, em Jäjedejl, öm ettlijje Dörrever hät se ekßtra ne Boore jemaat. Et jing dröm, di jruuße Landtjööder en de oßßhollshtejnishe Shwejz hin un zoo met Schöttjoodt, Fodermiddel unn Dünge, ze fosorrje, un doför de Ernte un et Fiih fottzebrenge, un esu de Weetschaff en dä Jääjend jett opzehellve. Dat mer op dä Klejnbaan och Lück tranßpottiere künnt, do hät keijne draan jedaach. En Preetz woo der wishtishßde Ömschlachplaz. Vun 1866 an hat di Kleijnbaan do ene Aanschloß an et nommaalshpuurije Baan Näz jehatt — die Fobindung zwesche Kiel un Lübeck övver Preetz es hückzedaach (2005) noch emmer en shuß un jood befaare, och wenn se emmer norren paa einjeisije affshnedde hätt, etwa öm Preetz un Plön eröm, un och koot hinge Lübeck. Doomols wo vüür allem wishtish ävve dä Aanschloß noh Kiel, wat no schweer am waaße woo. Dä Affshnett noh Kirchbarkau joov et ald, wi di Baan Kiel-Lübeck jebout woodt. Bej Sieversdorf han se ene Damm dorsh dä Poßßsee opjeshodt, wo dä suwisu ald en schmaal shtell jehat hatt. Dä"}
{"id": "7048", "contents": "Klikki Bunti ess en lößtijje Aat för de Kompjutor Minnsche förr en GUI ze nänne oddor ze beschriive. Dä ängleshe Üßdrock Graphical User interface weed fö jwöönlisch GUI affjekööz, dadd eß övversäds en → jraafisch Aanwänndor Schnettschtäll"}
{"id": "7049", "contents": "Ne Klore eßß en Aart vum Schabau, dä kej Färv hätt. Also zem Beijspill Korn, Zwetsch oder Tequila. Äwwer meijß meijnt ma_en kloore Korn wa_ma_datt säät. Dä Kloore eßß en Koote, dat heijß hä weed pur jedronke, sonz eßß hä jo ni_mieh kloor. Ne Kloore weed och jedonn in däm Leed Di Karawane vunn dänn Höhnern: Dun mer ne, dun mer ne, dun mer ne Kloore!"}
{"id": "7056", "contents": "Ene Knießbüggel es-e-ne Minsch der knießtisch es. En Kölle sät me also \"Knieß es jeil.\" statt \"Geiz ist geil.\" Knieß hätt äwer och noch en andere Bedeutung: Wenn zwei Minsche Krach met-enander hann, sich net aanluure un net met-enander spreche, dann hann die Knieß."}
{"id": "7087", "contents": "Kohlenstoff oder och Kollestoff ees eh schemisches Element mit dä Ochnungszahl 6. Ed steeijt em Periodesüßteem en de 14. Haupjrupp. Singe Atomkeern besteeijt us 6 Protone un 6 Neutrone. Öm dä Keern eröm fleejen 6 Elektrone. Kollestoff ees dat Element dat die häufichste Verbindunge eenjeeijt. Su kütt en alle orjanische Verbindunge Kollestoff drinne für. Dat litt an singem atomare Uffbou. De Överrääste vun Planze un Deer us jrauer Vürzick sin doorch Druck un Temperatur zo su dolle Enerjielieferante jewudde, wie zem Beishpill Erdööl, Braunkolle, Schwaazkolle, Erdjaas un noch veel mieh. Äver dä Kollestoff kann och als Kristall vürkumme. Dann nennt meh dä Kollestoff Diamant. Ene Diamant ees dat härteste Dinge wat meh op de Ääd kenne deijt. Doröm un weil ed su selten ees, ees ene Diamant och esu düüer. Wie ad jesaat werden die Enerjielieferante Erdööl un die andere verbrannt öm Enerjie druss ze jewinne für Strom, zom Heize oder als Benzin für ed Auto. Äver meh määt och Plastik us Erdööl. Doorch dat künstliche Zesammesätze vun de Atome un Moleküle, wat beijm Kollestoff räch einfach ees, enstonn de dollste Dinger us Kunsstoff. Die Diamante werden zom eeijne als Schmuck für de Froulück verkoof, zum andere werden domit Schneidwerzeuje"}
{"id": "7096", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ene Komeet ees ene kleeijne Himmelskörper, dä in ener stark unrunde Ömlaufbaan öm de Sunn kreis. Dobei kann hä Ömlaufzigge erreiche die mieh wie 100 Millione Joore duure. Wenn su_ene Komeet en de Nöh vun de Sunn kütt, kamer_ren meistens jott an singem Schweif erkenne. Dowejen heeß hä och Schweifsteern. Dä Schweif besteht us Jas un Stübb der vum Sunnewind fottjebloohse witt un kann bees zo 100 Millione Kilometere lang werde. Meh ungerscheed zwei Aarte vun Komeete: Langperiodische Komeete han en Ömlaufbaan, wo se länger wie 200 Joor brooche um eeijnmol öm de Sunn ze kumme. Die kummen wahrscheinlich us dä Oortsche Wulk. Kuurtperidodische Komeete han en Ömlaufbaan die nit esu lang duuert. Die kummen wahrscheinlich us däm Kuiperjüddel. Ene Komeet ees meistens nur eh paar Kilometer jruß un besteht us Stübb, Iis un jefroenes Jas (z. B. Methaan un Ammoniak). Meh nennt ene Komeet och dräckije Schniiball. Halleysche Komeet Hä wor dä iirzte Komeet dä entdäck wudde ees vum Edmond Halley. Hale Bopp Hä wor dä letzte joot mim bloose Ooch ze sehende Komeet. Hä wor vun 1996 - 1997 insjesamp 18 Moond"}
{"id": "7122", "contents": "Kriische eßß wann eijenm dä Troon eraff loufe. Dat ka zer Sällevsreijnijung vumm Oure sinn zem Beijspill wa_mer Öllisch jeschnedde odder ene suppehejße Quallmann jejäßße hät. Oder et eßß en Aat nit-sproochlijje Kommunikazjohn. Weijl dat Kriische weed op dä janze Ääd verstonn. Jeder weijß watt dat heijß, ad dä kleijne Panz. De Pänz kriische weijl se noh_net schwaade könne. Äwwer och wa_mer mulle ka wi en Waaschwiiv weed ma aav en zo kriische. Tüppische Ouslöser sinn Schmerz unn Druur. Ma kriisch ned so oof wa_mer daarelang et Ärm Deer hätt sonder mieh wann en plötzlijje Driss passeet."}
{"id": "7123", "contents": "Wäer fill amm kruffe eß, dä nänndt mer enne Kruffer. Su enne Minsch eß ärrm draan. Hä määt emmer do Puckel breejdt, off err et jäz däjt wäll em nigs annderes övverish blied odder wäll er ed sijj esu ußjesöögk hätdt, da s ejal. Dat kütt eejn wi d anndere füür, Kruffo jidd et su ne un su ne. Enne ärme Kruffer wo dä Kääl fun dä Palmß Berta. Dä woo der janzen Daach dobeej, Bechta hee, un Bechta doo, un wi hätß Der et ann jään, wellß De su odder wellß De t andoß. Un dat Berta hädd sijj och bedeene loohße. Do kunnß mer dit, Do Kunnß mer dat, Ish bruch do noch, do künnß De doch. It hädd och jään medd em eröm jeshtrunnz, häd jeedem fozalldt wadd et doch fö ne joode Mann hät, un wat ä nidd all künnt! It däät en och jään enß foliine, Och weß Der, Minge Mann määt üsh dat flök. Äävenß enß en Wäshmaschin de Träb eraf odder de Winnter Räijfe opträkke. Dä Kruffer moot dat dann emmer - Joo, minge Mann määt at och met Linkß - o noch em Rubbedidupp fäädish wääde. Ene anndere Aat Kruffer sin di"}
{"id": "7176", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wenn jet nidd esu jraad un jladd eß wi t sinn sullt, dann ess et öff krüngkelish jewoode, esu wi n Papijor, wo Waßßo drop jekumme eß. Wenn De jet jewäsche häß, sarr enß e Himp, e Täshedooch, e Deshdooch, odder jät, un ed eß krönkelish, jo dann weet tat jebüüjeld un süüt widdo shön uß, dat mer sish do met sinn loohße kann. Wem mer dat forjiß, mer hädd nit jebüjeldt un jeijd eruß do met, do saren de Lügg em Dörrebp Jo, wi leuf dä dan eröm mem kröngkelijje Himp, odder wat hät tat tan fö n verkrönkeldte Bluuhß aan? Och Äppel künne verkrünkele wenn De se lang em drüjje lijje häß, di weede jät kleejner un krijje Krüngkele op ier Haut, wi aale Minsche. Wenn do Mööler nit oppaß, wat sing Liijojunge driive bejm Tappeziire, di maache ze flöck un brenge de Ecke net in Fazzung, zack, han se Krönkelle dren un dä Meijßter hät tä Ärrjer met e Kundtschavv am Balsh. Un wenn se de Finßter aanshtrishshe un ze fill Färv nämme, di leuvf inne eraf un et jitt krüngklijje Shtälle, un"}
{"id": "7195", "contents": "Dä Kuiperjöödel oder och Kuiperjüddel ees däm Asteoridejüddel ähnlich. Et ees en kreisförmije Ansammlung vun Asteroide. Hückzedaach sin unjefähr 800 Objekte us dä Rejion jensicks vum Nepptuun bekannt. Streng jenomme jehüürt dä Pluuto mit singem Moond och zom Kuiperjöödel. Die jrützte bekannte Objekte us dä Rejion vum Sunnesystem neven däm Pluto sin: Orcus (1600 - 1800 km) Ixion (400 - 550 km) 2003 EL61 (1300 × 1800 km) Quaoar (1250 km) Varuna (450 - 750 km) 2003 UB313 (~ 2500 - 3000 km) 2005 FY9 (1800km) 2002 AW197 (890 km) Teilweis werden die jruusse Brocke noch vun andere ömkreis. Die he jenannte Asteroide sinn teilweise jrüsser als dä Pluuto, werden äver net als Planneet aanerkannt, weil se de Bedingunge net erfülle öm Planneet sin ze dürfe. Dat witt äver noch unger dä Wesseschaftler deskuteert."}
{"id": "7201", "contents": "En Kwadraatkillomeeter eßß en Fläschenmaaßß föör ejn Killomeeter em Kwadraat. Datt sinn 100 Hektar oder 1.000.000 Kwadraatmeter."}
{"id": "7204", "contents": "En Kwadraatmeter eßß en Meter em Kwadraat. Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "7213", "contents": "Dä Köbes is der Jung dä et Kölsch udder in Düsseldorf udder Krieevel och dat Altbier op der Desch brängk. Dä Köbes hätt en bloue Vüürbinder un en Läddertäsch aan. Fröher (un in ville Brouhüser och noh hück) moot hä 't Bier an d'r Thek selvs zahle bevür hä 't aan dä Jast verkäuf. Hä hätt ene Kölsch-Kränz, dä Löcher hätt för de Kölsch-Stange. Mer säht, dat fröher dä Köbes keine richtije Kellner wor un doröm hätt mer em kei Tablett jävve künne (dann wör alles umjefalle) unn och nicht vertroue könne dat hä et Jeld aanjitt. Woröm dä Köbes heiß weiß hä selvs nit esu jenau. Et es ene aale Bejreff, der sich alt vür 200 Johr dorchjesätz hätt. Mer säht dat domols vill jung Lück als Köbes jeärbeit hann, die op däm Wääsch wore noh däm Jrab vum hillije Köbes in Santiago di Compostela (dat es en Spanie). Dat wore dann de Köbespiljer, un desderwejen hatt mer se eifach Köbes jenannt. Ob dat stemmp? Mer weiß et nit. Köbes es nit eifach en Kellner, Köbes es en Berofung. Dä Köbes es stäts däm Kölsch verpflichtet un nit däm Jast. Mer sullt im nit im Wääsch stonn. Dä Köbes"}
{"id": "7246", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Kölsche Kaviar es de kaale Flönz met enem Röggelsche, Mostert un Musik, dat es kleijgeschnette Öllich. In Düsseldoof säät ma däsweje och Flönz met Öllisch dobei, unn im Berjischen säät ma nekke Hennes. Kölsch Kaviar hat nüüt mit däm russische Kaviar ze donn. Et sieht nit ens so us. Kölsche Kaviar - Blotwoosch, Flönz und viele Namen Kölsche Kaviar"}
{"id": "7253", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Woot Köngk odder Könngk usse m Vüürjeberschßplatt iss enn annder Woot föör dat kölsche Kingche su äänlish wi Panz. Et ißß nit jenau et sellve. Et weed e beßje annders jebruch, unn mer kann nit eijnfach övverall doo Köngk odder Kingche saare, wo mer och Panz saare däät, unn shonn jaa nit annderß eröm. Ävver trozzdämm eß dä Sėnn vunn Köngk, Kingche unn vunn Pannz sish zimmlish eejaal. Panz"}
{"id": "7367", "contents": "Lall ess esu jät äänlijjes wi Keu. Do schwaadt äijner, un mer voshtäijd en nit. Em Fall fun Lal eß dat ävver joot mööshlish, dat mer di Wööt voshtonn kann, dij e säät, jo sujaa sing jannze Säz kamm mer noch voshtonn. Et sull sujaa vükumme, dat mer dä Lall komplättemang vershtonn kann, un dat mer n sujaa för sėnn foll hallde un opjriife künnt. Blooß — wenn et Lall eß — dan eß do nix dohinnder. Dä mäijnt dat jaa nit, watt e schwaadt. Esu en Lallbakke wäijß villäijsh jaa nidd e mool, watt e shprėsh, verspresh jät, un hät don nix jemäijndt, rädd füür sesh hen, un hät to doch nix jesaat. Typpish eß dä Lall, dä uß dänne Pollittikore nuur esu triif, ävver och fun de Kannzelle kütt övv enne fürshterlijje Lall. Vokeufore unn Aanvälldt sen och jood bekannt för irre Lall, un Männor, die de Fraulück för sesh jevenne wulle. Angersh eröm sull och shunn füürjekumme sinn. Lall hät sellde Hand un Fooß, do kamm er et öff draan fööhle. Et kütt ävver aldenß füür, dadd et sish aanhüot wi Lall, un eß käijne, un och ömjedriiht. Mer kann et em Zwaijvel nuur affvaade. Jedenfalls eß"}
{"id": "7368", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Landfürst eß en Bier Marrke fun dä Brauerei Königshof, en Broueräj en Krieevel-Künningshoff, di sez om ejemoolijje Jelände fun dä Rhenania, un jehüot orr ennem ejemoolijje Ärrbeijdor fun dä Rhenania. Zig dämm et Rhenania-Alt funn Krombacher en Krützdaal-Krombach jemaat weed un fille Krieevelsche et nit mieh müjje, sinn se ob et Landfürst Alt ömjeschwängk. Dat kritt mer en dä Shtadt övverall en de Lääde un em Suppermaat. Ed ess en Krievel un Ömjävvung esu beliep jevoode, dat de Bräueräij Könningshoff jäjen Engk 2004 iier Kappazitääte forjöößere moot un neu Tanklaarer un Bräukäßßelle aanjeschaff hätt. Do bräue se nävven em Alt on noch Pils, Wejze, Expocht un mesche Radlor, all unger däm Naame Lanndföösh."}
{"id": "7372", "contents": "Dä Lanntshaffßfobannt Rhinglant, offizzjäll: „Landschaftsverband Rheinland“ odder LVR, eß en Jedeedtßkörreposhaff em Rhingandt ennerhallef vun Noocht Rhing Wäßßfaale. Hä sull, su weet jesaat, 'Rigijonaale Oppjaave' övvernämme uß dä su jenannte 'Kommunale Sellevßforwalldunge', dat määt hä zom Bäjshpill aß ene Bowdrääjer odder Krankehusdräjer unnesuwigger. De Äjn sare dat eß domet de Jemäjnde nit zo mäshtish wääde, de anndere sare et eß öm dä Jemäjnde unnüüdish koßte un lück ze shpaare un övverhoup op en bäßßer Kvallitäät ze kumme, un öm jemäjnsəm Saache övverhowp fädish ze kiije, di jede_fö_sijj_alläjn mih_wi ärresh fimpshish, am_eng, ußfalle mööte. Dä Landshaffßferbannt woot 1953 jejründt. Zoshtändish eß_e fö_dä Nodht_Däjl vun de aale Rhingprovinz vun de Proüße, di_t zick däm Zwäjte Weltkreesh jo nit mieh jit. Hä häldt etwa achzeen Dousend Lück aanjeshtelldt. Hä hät singe Houpsez en Düx en Kölle, ävver ungerhäldt a paa Ußßeshtälle, un bej Bedrarref och Boushtelle. Jeede Lantkring jeed Shtadt em Rhinglant sin Metjleed em LVR, un dä LVR eß dann domet och för di zoshtändish. Hee sinn (Shtanndt af Medde 2004) de Metmaachere bäjem Lanndschaffßfobannt un dozoo iir offizzjälle Noome un de Aanfangß_Boochstaave vun dänne iir Awto_Nummere: Städt un Jemeinde em Kriiß Oche Aischwiele · Allsdörp · Bosswiller · Häzorerooth · Monschau"}
{"id": "7382", "contents": "Wenn jet leddig is, dann es nüüß mieh beej, nüüß mieh drom, nüüß mieh drop, un esu wigger. Dat es e beßje su wi nackig beejm Minsche, doch nur för Saache. Denn wenn e ne minsch leddig es, dann heis et: nit verhierohd. Doch wenn enne Teller leddig is, dan hän mer dä affjejesse un et jit schöön Wädder. Wenn dä Weihnachtsboum leddig is, dann esse nit jeschmöck. En ennem leddige Auto setz keejner drin. Ennem leddige Autobus onit, u ßer em Farer, womööshlish. Wä sing Angel leddig uss em Wasser trick, dä hät no nüüß jefange. Et naaks, wenn kein Minsche op de Stroohße eröm looufe, joh da sinn uns Stroohße un Pläzze leddig, de Ampele läuchte fö nüüß, se loufe leddig. Un wenn de Automat leddig is, kesse keejn Zarrätte mieh rus. Un ich ben am hoffe dat minge Sarsch noch lang leddig blieve sull."}
{"id": "7408", "contents": "Limburrsh (ob flämish u nederländisch: Limburg, op franzüüsish: Limbourg Belgique, op wallonish: Limbork, op deutsch: Limburg) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Bellji en Europa. De Houpshtadt fun Limburrsh eß Haßßelt (ob_flämijj_u_nederländisch: Hasselt, op franzüüsish: Hasselt, op deutsch: Hasselt) De Provinß Limburrsh jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VLI."}
{"id": "7413", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Panz Gerald Bostock hät dä Shpeznahme Little Milton aanfang do 1970er Joohre krääje — noh däm Deeshter Milton. Dat kohm, weejl hä voshiidentlish bäij Vätbevärrbe metjemaat un och jewunne hät, wi hä noch käjn Aach Johr allt woo, un woo sujet wi_n Berümphäijd_en St. Clive, en Ängland, woo hä domols lääve daat. Hä woot ävver 1972 plözlijj_övver de jannze Wält pikannt."}
{"id": "7429", "contents": "Dä Loußbärsh is ejner vunn de zweij Hüjel im Ööscher Kessel. Dä andere is dä Salvaturbärsh. Dä Loußbärsh is en promminente Bärsh wejl hä kwaasi mittedren in däm Ööscher Becke lisht. Ma kann_en vunn wejt wesh erkenne unn bovve iss en Reßtorang zem in de Landschaft ze luure. Datt eßß op enem ehemalijjen Waßßerspiischer monteet, däm Drehdurm Belvedere. Dä wood 1956 vunn däm Arschitekten Wilhelm K. Fischer jebout. Dän Loußbärsh hätt da Düüvel opjehäuft. Nohdem hä vumm Ööscher Stadtrat noh dem Duumbou jehörish övvers Uhr jehoue worde ess woor hä zimlish wößt unn hät sish räshe wolle. Daföör hätt hä zwei Sandsäck vunn dä holländische Küste jehollt unn hätt se op Oche werfe wolle. Äwwä wejl dat suh_ene wigge Wääsh woor is hä ad mööd jesinn wie hä an de Jrenz koom unn hätt de Säck nur noch hinger sish hää jetrokke. Do hätt er en aal Maatwiiv jefraacht: „Sach sar_enß, ish sök do wejsh no Oche, kaste mich dem_ens verade? Is_et noh_ene wigge Wejsh?“ Unn sie hätt_en jleish erkannt, vun wäjje dä Huf am rääshte Bejn unn wejl hä suh noh Schwefel jestunke hätt. Da hätt se op ihre aale Schuh jezeisht unn hätt jesaat: Luur_enß hä, die hann"}
{"id": "7444", "contents": "Die SI Basiseinheit vun de Läng ees ene Meter oder och Meeter. Et Formelzeiche ees dat l un dat Zeeche für de Einheit ees eh m. Ene Meter witt hückzedaach fessjelech als die Streck, die et Leech em luffleere Raum en 1/299.792.458 Sekunde zoröcklech. Fröher wor ene Meter anders erkläät wudde. Em Middelalter woren de Länge unjenau avjemesse wudde, weil die Jrundlaach vun der Vermessung woren die Ärm un Been vun de Herrscher jewäss. Hat meh ne jrusse Könich su hat mer och ene lange Meter, wobei dä domols noch Schritt oder esu ähnlich jenannt wutt. Irz em 17.Joorhundert kom dann dä Wunsch op dat janze ze vereinhetlische, weil emmer wedder de Lück betupp wudde woren. Em Joor 1793 wudd ene Meter dann als dä 40 millionste Deel vum Längejrad dä durch Pariss durchläuff fessjelech. Sechs Joor spädder wudd dat Mooß dann in Platin jejosse un als Urmeter en et Museum jelääch. Höck weeß me dat dat Urmeter eh kleij bissche ze kuurt wor. Em 19.Jahrhundert wudd dä Meter neu fessjelech. Jetz wor nimie de Ääd als Jrundlaach sundern zwei Strichjruppe. Dat Mooß wudd dann och als internationaler Meterprototyp och en Metall jejosse. 1960 han sich de Weeßenschaftler dann üvverläch,"}
{"id": "7453", "contents": "Lüttish (ob flämish u nederländisch: Luik, op franzüüsish: Liège, op wallonish: Lidje, op deutsch: Lüttich) eß en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa. De Houpshtadt fun Lüttish eß Lüttish (ob flämijj u nederländisch: Luik, op franzüüsish: Liège, op wallonish: Lidje, op deutsch: Lüttich) De Provinß Lüttish jehüert zo nem Dejl bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt, zo nem Dejl bej de Jemäjnschaff di deutsch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WLG."}
{"id": "7494", "contents": "De Jemejnshaff wääßeldt aff un ann der naame, de Komißßjoone wääßele iir Bedeutunge un jannz sellde weed orrenß ene äjnßellne Komißa ußjewääßeldt. Benanndt sinn di entßelne Komißßjone noom Shef, dəm Füürsezzende, dänn se der Präsidenndt fun de Komißßjon nenne. Aso ėmmer wennet ne nöüje joof, fänngk en neu Komeßjoon aan. Kütt derselve Baaß widde, fön neue Ampßzigk, da krijen sing Komeßjoone en röömishe nummer aanjehange. He sinn der EWG, der EG un de EU ier Komeßjoone opjelėßß. De äälßte et iertß, de jraad ėm Amb_sėnn_et_läz. Do drunger senn de Kommeßaare nom Alfabeet opjefüüert, un zwa noh iere Noonaame. Wenn eijner keijn komplete ampßzick jemaat hat, do sinn fürjänger un nachfoljer jenannt, un dat ės hee nit wigger zo erkänne. Su ne Klejnkroom un wä för wat zoshtändish ess_odder woo, dat fingkder beij de ejnelne Komißjoone. Beij de läzde Komißjon eß dat Johr vum Eng noch dat waddet wääde widd wenn würrəklish de jannze jeplaandte Ampßzigge och ennjehallde wääde wööte, … evver väjß mer dad ad? De Lėßß met de europäeshe Komeßjone Billdshe vun dä jannze Kommißßjoonß_Präsedännte. Leßß met Kommißßjoone un iir Kommeßßaare (op nedelendisch)"}
{"id": "7495", "contents": "De Jemejnshaff wääßeldt aff un ann der naame, de Komißßjoone wääßele iir Bedeutunge un jannz sellde weed orrenß ene äjnßellne Komißa ußjewääßeldt. Benanndt sinn di entßelne Komißßjone noom Shef, dəm Füürsezzende, dänn se der Präsidenndt fun de Komißßjon nenne. Aso ėmmer wennet ne nöüje joof, fänngk en neu Komeßjoon aan. Kütt derselve Baaß widde, fön neue Ampßzigk, da krijen sing Komeßjoone en röömishe nummer aanjehange. Beij de läzde Komißjon eß dat Johr vum Eng noch dat waddet wääde widd wenn würrəklish de jannze jeplaandte Ampßzigge och ennjehallde wääde wööte, … evve väjß meret? De Lėßß met de europäeshe Komeßaare"}
{"id": "7497", "contents": "Lißß med Naame vun Baane (Iisebaane un Strooßbahne un su jett, unn denne iir Affköözunge) BBÖ, de Bundesbahnen Österreich BBV, de Bus- und Bahn-Verkehrsgesellschaft mbH des Rhein-Sieg-Kreises BM, de Ferrovia Bellinzona-Mesocco BR, de British Rail BSM, die Bahnen der Stadt Monheim BVR, dä Busverkehr Rheinland GmbH ČSD, Československé státní dráhy CEG, de Crefelder Eisenbahn-Gesellschaft CFL, le Chemins de Fer Luxembourgeois CKKIE, de Crefeld-Kreis-Kempener Industrie-Eisenbahn-Gesellschaft DB, de Deutsche Bahn AG DB, de Deutsche Bundesbahn DEAG, de Deutsche Eisenbahn AG DKB, de Dürener Kreisbahn DR, de Deutsche Reichsbahn DR, de Deutsche Reichsbahn in der DDR DRB, de Deutsche Reichsbahn DRG, de Deutsche Reichsbahngesellschaft DSB, det Danske Statsbaner dä feurije Elias → KBE HGK, Häfen und Güterverkehr Köln JDŽ, Jugoslowenske Državne Železnice KBE, de Köln-Bonner Eisenbahnen KEG, de Krefelder Eisenbahn-Gesellschaft KFBE, de Köln-Frechen-Benzelrather Eisenbahn de Klejnbaan Kirchbarkau-Preetz-Lütjenburg KVB, de Kölner Verkehrsbetriebe KWS, de Kraftverkehr Wupper-Sieg AG LSE, de Luzern-Stans-Engelberg-Bahn NMBS, de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen NS, de Nederlanse Spoorwegen NSB, de Norges Statsbaner ÖBB, de Bundesbahnen Österreich ÖBB, de Österreichische Bundesbahnen ÖStB, de Österreichische Staatseisenbahn OVAG, de Oberbergische Verkehrsaktiengesellschaft PKP, de Polskie Koleje Państwowe RBV, de Rechtsrheinische Bus- Verkehrsgesellschaft mbH de Rheinbahn en Düsseldorf RSVG, de Rhein-Sieg-Verkehrsgesellschaft de ruude Bahn → KBE"}
{"id": "7659", "contents": "Maggel — op orrinaal änglesche Muggle jeschrivve, spresh_mer jenau_esu — ess_en Bėzëijshnung, enne Naame fö_n Zoot Lügk, us dä Bööshe_Räij fum Harry Potter, di en änglesche Schriiveren am fozälle eß, et Jane K. Rowling. Esu nënne dė_Zauborro en dä Bösho di_Lück, di_sëllvs këijn Zauborro_sinn."}
{"id": "7671", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Marie Luise Nikuta (* 25. Juli 1938 - 25. Februar 2020) wor en kölsche Sängerin, die miestens em Fastelovend oppjetrete iss. Uss Tradizjon hätt se jedes Johr datt Motto-Leed vum kölsche Ruusemondachszoch kommponeet: „Stroossebahnsong“, „Janz Kölle es e Poppespill“ etc. pp. 2004 iss se beim Höhner-Konzert am etste Mai schwer durchjefalle, donoh hätt se 2005 kee Motto-Leed mie jeschrifwe, ävver em Joohr 2006 met „E Fastelovendsfooßballspill“ dann widder doch. Em Hännesje-Theater weed et Motten-Queen jenannt, ne kleene Stech, weijl et vum Singe net loosse kann."}
{"id": "7676", "contents": "Et Marrizzelbill (Maria Sibylle) es en Pop em Hännesje-Theater. Dat schpelld do alld lang met. Marrizzebill es, woor, och enne Naame för e Määdche, wat em Huushalld hillef. Hätt mer hück koum noch, un och wänn de Rejierung meind, dat mööte se widder ennfööre, 'sch jleuven dad ess en de Wind jefuz, un dä Wind blööß deänne onnoch ennt Jeseesch."}
{"id": "7678", "contents": "Dä Mars (Symbol: ) is dä vierte Planet vun aacht in unserem Sunnesystem. Hä is im Middel rund 227 Millione Killometeere vun de Sunn entfärnt un broch 686,98 Daach bis hä eijmool dömeröm is. Sing Noppere im Weltall sin op dä ene Sick de Ääd un op dä andere Sick dä [Juppiter]. Öm de Mars eröm kreise zwei Moonde. Die heeßen Phobos un Deimos un sin alle beeds nur eh paar Kilometer jruss. Dä Mars witt och als ruude Planet bezeichnet, weil hä im Feernrööhr ruud schimmert. Die Zahlreiche Soonde vun de NASA un de Russe han tolle Fotos an de Ääd jefunk un do sieht me dat dä Mars wirklich ruud is. Et witt vermuut, dat om Mars fröher ens Leeve exeseert hätt. Dat kunt äver noch keeine beweise."}
{"id": "7681", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä hillije Zinte Määtes dät em richtije Levve Martin von Tours heeße. Er hät vun 316 bis zom 8. November 397 jelev un is am 11. November beijesetz wudde. Er wor ene Filius vun enem römische Offizier. Doröm is hä dann och bei et Militär jejange. Äver 356 hät hä für singe Kaiser, dat wor domols de Julian, jesaht, dat er nimie kämpfe kann, weil hä jetzt für Jott kämpfe un deene will. Hä is dann noh Tours jejange un hät do irch als Mönch jelev. Späder is hä dann Bischof von Tours jewudde. Als dä Määtes noch beim Militär wor, is hä in Amiens stationiert jeweese. Im Winter koom hä dann in de Stadt jerigge un soh ene ärme Mann, der nur janz winich Kleeder anhat. Do is dä Määtes dann hinjejange un hät singe Mantel mem Schwert in der Midde jedeilt und een Hälefte dem ärme Mann jejove. Hä soll och etliche Wunder bewirk han. Däm hillije Zinte Määtes singe Jedenkdach is am 11. November. Hä is Schutzpatron vum Burjeland in Österreich Sing Hillijeattribut is et Rad"}
{"id": "7683", "contents": "Die SI Basiseinheit für de Masse ees dat Kilojramm, Kilo oder och Killo. In de Formele witt et met m avjekürz un sing Einheit witt kg jeschrivve. Dat Kilojramm ees en Besunderheit unger dä SI-Einheite, weil et als einzischstes vun dä sibbe en Fürzeichen hätt. Nämlich dat K für Kilo, wat nix anderes heeß als 1000 vun irrjendjet. Für et Kilojramm hätt me 1889 jenau wie für dä Meter eh Urkilojramm anjeferdich. Dat litt höck emmer noch in Pariss em Museum un die einzelne Länder han Kopie dovun. Fröher hätt me jesaaht: Eh Kilojramm ees su schwer wie eeijne Liter Wasser bei ener Temperatur vun 3,98°C. Dat ees nämlich die jrötzte Dichte vun Wasser. Bekannte Avvwandlunge vum Kilojramm sin zem Beishpill: 1 Tonne, dat sin 1000 Kilojramm 1 Jramm, dat ees eh 1000tel Kilojramm Alle Bezeichnung die och hück noch jeläufich sin: Eh Puund, dat sin 500 Jramm Ene Zentner, dat sin 50 Kilojramm De Masse kamme mit ener Wooch messe. Do jitt et ungerschiedliche Ausführunge. Für mieh dozoo loor he: Wooch"}
{"id": "7698", "contents": "Dä Merrkuur (Symbol: ) is dä iirzte Planeet in uns Sunnesystem. Hä is ene äädähnliche Planeet. Dä Merrkuur zo beobachte eß zeemlich schwierich, do hä su noh bei de Sunn steht. Em Middel hätt hä ene Avstand vun 57,91 Millione Killometeere vun de Sunn. Sing Noppere em Weltall sin op dä eeine Sick de Sunn un op dä andere sick de Veenuß. Dä Merrkuur' driit sich öm de Sunn un bruch 88 Daach bis hä eeijnmol eröm is. Hä broch äver erstaunliche 58 Daach bis hä sich eeijnmol öm sich seleves jedriit hät. Dä Merrkuur hätt keeijne Moond."}
{"id": "7707", "contents": "Microsoft Windows [ˈmaɪkɹəsɒft ˈwɪndoʊz] (IPA) is' ene Markennom för ene Bedriefsystem vun Microsoft. Janz primitif wör Microsoft Windows, wee als bloodisch Vüürlog GEM oder Rohmenarbick, en jroofische Erwickerung des Betdreevsystäämchers MicroSoft-DiskettOperazioonsSüsteem. Inzwische hat Finster/Windows das DOS-Fundament links lejje jeloße un preißt sisch selvs zum Noohfoljer odder Alternatief jääje DOS. Windows 1.0 Windows 2.0 Windows 3.0 (Nöher beschriwwe unger Windows 3.x) Windows 3.1 Windows 3.11 Windows för de Arbigsjroppe 3.1 Windows för de Arbigsjroppe 3.11 De 32-Bit-Vesiunne baseeren op et MS-DOS-Süstääm, besitzen äwwer enen eije Süstäämkern (Kernel), dä noh dämm Süstäämstart de Süstäämzejreffe steuert. MS-DOS is trutzdääm intejraler Bestandtejl, jenau wie och dat Projramm Scandisk. Sig Microsoft Windows 95 jitt et usserdääm de ejjeschränk Ungerstützung för prämptiefes Multitasking un dr Spischerschotz. Diss Linnisch weed uch als Windows 9x bezejschnet. Windows 95 baseete Vesiunne: Windows 95 Windows 95 Windows 95A Windows 95B Windows 95C Windows 98 Windows 98 Windows 98SE Windows ME Die Microsoft Windows NT-Serie besitz ene eije Kernel bzw. Bedreevsystem-Kern. Dat Kürzel NT stejt luut Microsoft för New Technology, wie ejner Relies-Ankündijong vun 1993 zu entnehme ist und nit, wie jelejentlich aanjenomme, för N-Ten (N10), ingem Emulator, op welschem dat Süstääm vun Microsoft in dä Anfangsfoos bedrivve wurd. Betriebssystem (operating"}
{"id": "7710", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Miesmuschel es eine von dä bekannteste unn häufichste Muschele för ze esse. Ihr Pänz, de Larve, lävve vier Wuche als Plankton unn setze sish dann irjendswuh an dä Küst fess, jään im Brackwasser vunn ene Flossmündung oder suh jet. Doför hätt se suhjenannte Byssusfädscher. Med dän kann se sich an Stein, Stück Holz oder esuh fesspappe. Se sinn 5-10 Zanntimeter jroß, oval un jrau bis blau-violett. Jejesse weede vür allem de Miesmuschele us dä Noodsee, Ooßsee un dem Atlantik. Da weede se och op Plöcke direk jezüscht, zeääßt in Frankreich im 13. Johrhungert, hückzedaach övverall. Pro Johr weede 100.000 Tonne Miesmuschele in Europa jejesse. Miesmuschele mööte levvend jekooch wääde, dat heiß vür dem Koche mööte se ihr Schal fess zohallde, danach moot de Schaal offe sinn. Ma kooch se in Salzwasser, Bröh, französisch och med Wing. In dä Kochsuud ka ma no Öllisch un anger Jemöös donn. In Oche ess ma se met Schwaazbruud, beröhmt doför sinn de Degraa-Brouereie. Commons: Mussels – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "7712", "contents": "Milljohn heijß 10 huh 6, also 1000 x 1000. Dat Woot kütt öwwer huhdeutsch ußß däm Italjäänische, do heijs_et eijentlisch sehr vill, en Verjröößerungsform (Augmentativ) vunn mille, duusend. Dä jenoue Zahlewert eßß eääß em 17. Johrhungert fääßjelescht woode."}
{"id": "7721", "contents": "Milton Campbell, jr. (* 7. September 1934 in Inverness, Mississippi, USA; † 4. August 2005 in Memphis, Tennessee, USA) wood övverall nur dä 'Little Milton jenanndt. Hä woo enne Musiko, ne Blues Jittarriß un Blues Senger. Sing bėkannßte Leeder weäde woll„Grits Ain't Groceries“ un „We're Going To Make It“ jewäese sinn. Sing fürbilldere en dä mussik voore: T-Bone Walker, un Roy Brown, un Big Joe Turner. Hä hät sing eetßte Opnaam för Plaate met dä Hülp un dä Bänd vun em Ike Turner jemaat. Dat woo bäij Sun Records. 1958 eß e noh St. Louis jetrocke un hät met döm Oliver Sain zosamme dat Plaate Läijbel Bobbin opjebowt. Di hatte zom Bäijshpill och Albert King unger fodraach. 1961 jingk hä bäij Checker. Dat woo enen Afflääjer vun Chess Records. En de nääxte nüng Joohre hät hä dann övver hundott Stöcke opjenumme wofun e paa unger de Top-Ten-Hiz koome. De Plaat „Who's Cheating Who?“ wood sujaa Nummer Äijn en de Rhythm & Blues Charts. Em Johr 1971 es Little Milton dann noh Stax jewääßelt. Hä hät do och singe Shtil jewääßeldt un mieh met Siggeinstromänte jemaat, di mem Boore jeshpellt wäde, un met de Memphis Horns, un met \"Big\" Joe Turner,"}
{"id": "7739", "contents": "Enne Hėmmelzkörrper dä sisj_ömm_enne Planneet am driehe eß, weil_er_en ömrundt, dat ess_ene Moond. Unß Ääd hätt eijne. Diverrse anndere Planneete vun unß Sunn hann_er och wellshe, zom Deijl ettlijje. von inne noh ußße: Dä Merrkuur hätt_ere keeijn. De Veenuß hätt_ere och keeijn. Beij de Ääd leuf eijne Moond med öm de Sunn, däß heiß och noch „Moond,“ un woo lange, lange Zick der eijnzijje, dä mer jekannt hätt. Etß der Gallileo Gallilei met der Fernrüühr hätt die Einzishaadishkeijt beendt. Ävver noh unsəm Moond heißen all die anndere Moonde jemeinsaam Moonde. Dä Machß hätt zwei Moonde die en ömkreise. Die heeßen: Phobos Deimos Dä Juppitter hätt 63 Moonde, die en ömkreise. Hee in der Leeß sin de jrützte sächs jenannt. Ganymed Kallisto Io Europa Himalia Amalthea All andere Moonde vum Juppitter sin kleiner als 100 km im Doorchmesser. Ganymed ist mit 5262 km Doorchmesser noch jrösser als de Merrkuur. Dä Satturrən hätt 43 Moonde öm sich eröm. Och hee de jrützte oppjeliss. Titan Rhea Iapetus Dione Tethys En Besuunderheit bei dä Satturrənmoonde is dat die Moonde Janus un Epimetheus alle vier Joor ihr Ömlaufbaan tuusche dun. Öm dä Urranuß kreise 27 Moonde. Die 4 jrützte heeßen: Titania Oberon Umbriel Ariel 17"}
{"id": "7743", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Moresnet es en Deijl vunn dä beljische Jemeinde Kelmis. Vunn 1815 bes 1919 woor e kleijn Deijl vunn däm Jebeet watt hück Kelmis es ene neutrale Staat, Neutral-Moresnet jenannt. Dat woor enne Mini-Staat vunn 270 Hektar, 7 km emm Südweste vunn Oche. Et hätt en Zippel zum Vaalserbersch jehatt. Däswäjje woor dat domohls en Vierländereegg, keij Dreijländereegg wi hück. Om Wiener Kongress hänn sisch 1815 de Holländer unn de Proiße jekabbelt, wä dat Stück krijje däät. Däsderwäjje hänn se et dreijedeijlt: Proißisch-Moresnet, holländisch-Moresnet unn Neutral-Moresnet mit dä Houpstadt Kelmis. Et hätt keij Zoll jejovve, allet woor billisch, unn de Vorwalldung wood vunn Proiße unn Holland jemaat. Alldiweijl dat en Zinkjruub hatt, woor et am mießte ömstritte. 1815 hänn da nit mieh wi 256 Lück jewonnt, 1858 wooren et 2575. 1830 wood dat vereinischte Holland opjedeijlt, unn Moresnet jingk aan Beljie. Proiße unn Belje hänn widder unn widder dä Status vunn Neutral-Moresnet beklaaft, äwwer et es all jeblivve wie et woor. Bes zem ääzte Weltkriesch. Im Verdraach vunn Versailles jingk Moresnet dann endjültisch aan Belje. Öm 1900 hätt dä Chefaaz vunn dä Zinkjruub en Esperanto-Shtaat jründe wolle, äwwer de Lück hänn dann doch"}
{"id": "7758", "contents": "Musick eßß wa mer Töön unn Jeräusch in dä Zick en Forrem brengt. Ma ka saare: Musick eßß wann Zick gestalldet weed. (Unn Kunnz wa_mer de Roum jestalldet.) Musick jittet esuh lang wi et Minsche jitt. Musick ka dä Minsch vunn kleij uff erkenne unn sisch dran fröjje. Et jitt vill Aade vunn Musick."}
{"id": "7768", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Muuze eßß ma an Fastelovend im Rhingland unn in dä allemannische Faaßnet. Muuze wääde wi Krapfe unn Muuzemändelche in Ööl jebakke in dä Fritöös unn sinn rischtisch süüß unn fättisch. Dat eßß joot föör de Panz äwwer och wa_ma noh jet drenke will. Muuze sinn flach unn wi en Raute jeformt unn esuh 5 - 10 cm lang. Dat eßß e_ne eijnfache Mehl-Botter-Deijsch. Muuzemändelsche erhalde ihr fein Aroma durch Marzipan un Ruusewasser. Noh däm Backe kütt_e beßche Poderzocker drop."}
{"id": "7769", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Muuzemandele eßß ma an Fastelovend im Rhingland. Muuzemandele sinn wi kleij Muuze unn wi en Mandel jeformt. Äwwer dä Muuze sinn knusprisch, unn dä Muuzemandele sinn mangs. Domet dat so eßß mööt in dä Muuzedeijsch jet Marzipan rinn unn je nohdämm ouch Mandelstöckjes oder Ruusewasser."}
{"id": "7771", "contents": "Muuzich ist ene Stimmung. Wär muuzich is, is nich gut drauf. Is schwierig, en Muuzepuckel zevredde ze krije. Wä besonders muuzich is, nimmp ja auch ja nich wahr, wemmer imm wat jutes tut. Awer meistens is mer nur för en koote zick muuzich, un dann isset widder vorbei. So wi wemmer grand en 5 widderjekricht hat un mer meint, dat et eijentlischen 4 wertjewesen war, abber dö Lärer kann mich nur nit ligge. Dann binnisch muuzisch. Ävver am näächste Daach esset widde joot."}
{"id": "7776", "contents": "Kännder enne runde Ungescheed zwesche der Minsche? Äejne womet de de Ähwaaßenne hallef un hallef enndeele kannß? Ejo, die eejn hann Mämme un de anndere Hällevde hädd er kinn,de Männe sinn do jet flachbrößtijjer. Die Fraulück hann Mämme weijl se de Pänz krijje un fö dänne iier eezte zigg op de wält, wääß en de Mämme de Millesch eraan, do met di jet zom Driengke hann. Beijm Schtille hann de Babadizzje et Schnüüßje aan de de Motte ier Mämme un nüggele. Dobeij kütt de Millesch uß dä Mämme en dat kleeijne Schnüütsche. Dat klapp, weil die noch keen Zängng hann, doför ävver en horrände Kraf en der Muul, ömmet dubbelte mieh wie enne Ähwaaßene, un domet träkke di iier Fooder uß dä Mämme errus. Enne schööne Nevveneffäk fun de Schtillereijes jo dat dat de miihße Fraulück och noch Schpaßß määt.De Mämme un de Nippelle hüüre beij de su jenante errojene Zoone un et fööld sesch jood aan, wemmer draan nüggele deijd odder mem weishe Bäkshe draan litt odder sannf drövver schtreijsh, wijet de jannz kleine Päns esu jään donn. Wenn e Weech jraad keijne Pands hätt, lööt et och jään alls dä Mann raan. De miiehßde Kääls schtonn op Mämme,"}
{"id": "7781", "contents": "En Möhn ode Möhne nennt me em Rhingland en verhieroote un aahle Frau. De hüükste Fierdaach för de Möhne es de Donneschdaach för em Ruusemondaach, och Wiewerfastelovend jenannt. Noh dämm de Möhne en der Stadt ode om Dörp de Molli jemaat hann, fiere se ihre Möhneball."}
{"id": "7783", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Mölmsch weed in Möln/Ruhr jeschwaadt, dat is denne Müllemer doo ihr Shprooch. Mölmsch iß ene Süüdjeldersche Dialekk unn allso jood verwandt med däm Arneemsch zom Beijshpill, un dää Shprooche vun Nijmegen odder Zevenaar. För dat Södjelldersch weet och Deutschneederlänndisch jesaat, wat ävver och ene Bovverbejreff eß, wo et nuur beij hüürt. Mölmsch is och eijne vun dä Oßßberrjische Sprooche, wo ußßerdämm noch dat Waddisch un dat Kettwijjer Platt, beij hüüre. Dat sin Neederfränkisch Sprooche, wo dat Berrjisch ene Ennflußß drop jehatt hätt, keijn Wunder wo dat Jebeed sintemool enne Deeijl vun em Bärrjische Lannd jewääse eß. Die Süüdjelldersche Shprooche un die Limburjische Dialekkte maache zosamme och de Südneederfränkische Dialekkte op, die widder beij et Neederdeutsch odder Plattdeutsch jezallt weede. Op de andere Sick, Holten un Sterkrade, Deijle von hück Ovverhause, un Ruhrocht, hück noh Düüßbursch ėnnjemeijndt, han zominnßtens frööjer en Kleverlänndische Sprooch jeschwaadt. Dat Kleverlänndisch jilld och alls ene Deutschneederlänndisch Shprooch. Wadden un Këttwish jehüüre hück zo Essen, ävver in Essen weed alld, als wie en Osterfeld, wat hück och ene Deijl vun Ovverhausen eß, mieh ėnn en Aat Weßßfäälijje Shprooch, en dat Fränkisch-Weßßföölisch, jekallt. A"}
{"id": "7939", "contents": "Namür (ob flämish u nederländisch: Namen, op franzüüsish: Namur, op wallonish: Nameur, op deutsch: Namur) eß en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa. De Houpshtadt fun Namür eß Namüür (ob flämijj u nederländisch: Namen, op franzüüsish: Namur, op wallonish: Nameur, op deutsch: Namur) De Provinß Namür jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WNA."}
{"id": "7950", "contents": "Dat Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa, affjekööz NASK,sezz en Wachschau. Di hann sesh sëllver orr enne ängleshe Naame jejovve, et Research and Academic Computer Network — allso mier däte saare, et „Komjuto Näzzwerrək fö de Fochschungk un de Unnivärsitääte“. De NASK eß nëvvebëij dä Laade. dä .pl forwaldt, de Top Level Domain fun Poole em Internet. Wëijl di bëij de NASK enne Houfe Saache ze donn hann, weed de ëijentlishe Zoodëijlung fun de Subdomains vum dns.pl älleedish. NASK Houm Päjtsch (op pollnesh) NASK Houm Päjtsch (op änglesh) dns.pl Houm Päjtsch (op pollnesh) dns.pl Houm Päjtsch (op änglesh)"}
{"id": "7971", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Nepptuun (Symbol: ) ees dä aachte un iirz emol och letzte Planneet in uns Sunnesystem. Sing Noppere sin op dä eeijne Sick dä Urranuß un op dä andere Sick dä Zwerchplaneet Pluto. Hä ees em Middel 4,5 Miliarde Killometeere vunn de Sunn entfärnt un bruch 165 Joor öm eeijnmol öm de Sunn eröm ze wandere. Dä Nepptuun driit sich äver in 16 Stund un 6 Minute eeijnmol öm sich seleves. Dä Planneet hätt 13 Moonde. Dä jrüzte vun dene ees dä Triton. Dä hätt ene Doorchmesser vun 2706,8 km. All andere sin kleeijner als 450 km im Doorchmesser."}
{"id": "7978", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De „Neue Welt“ eß en anndere Bezeishnung för die Amerikas. Eijentlish mööt mer och dä Süüdpool un Australie met dobei zälle, dat määt ävver kooum Eijner. Di Bezeijshnung „Neue Welt“ koom op, weil am Eng vum 15. Joohunndert ėn dä „Aale Welt“ enne jrooße Deijl vun dä Ääd zimmlish unbekannt woo. Mer woßß en de Europäische Pollitikk unn em Hanndel zwaa öm dä Lanndwääsh noo Schina un Inndije un dä Sääwääsh noo Indije öm Affrika eröm, ävver met hätt eetß enß jejleuv dat die Ääd en Schief wöö. Met däm Eng vun dä Füürshtellung vun dä Schief, do koom der eijne odder anndere op di Idee, dat dat Waßßer hinger Indije unn füür Pochtujjall unn Shpaanije dat sellve Meer sinn künnte. Dröm eß im Joohr 1492 dä Kolummbuß loßßjeschikk woode. Hä sullt noo Weßßte sääle unn esu öm de Ääd eröm noo Inndije kumme. Wat imm si Lääve lang nit kloo woohd — dä Wääsh wöö mieh wie dubbeld esu lang jewääse, alß wi hä jejleuv hätt, un et looche norre enne Dubbel-Konntinennt unn norr enne jannze Oozejan dozwesche. Su trock hä loßß un fungk en"}
{"id": "7979", "contents": "Dä Neujooßdaach, dat eß dä → 1. Jannowaa Commons: New year celebrations – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "7981", "contents": "Eh Neutron ees eh Elementardeelsche watt keeijn elektrische Ladung beseetz. Zesamme met dä Protone un dä Elektrone bilden de Neutrone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. Neutrone bestonn uss Quarks. De Neutrone un Prottohne dunn de Masse do_beej, allso och et Jeweesh, un_zwa unjevääer halve halve, de Elläkrone maache do faßß nix mieh uß."}
{"id": "7993", "contents": "Dä Nirmer Tunnel trekk dän Öchern zefolje de Jränz zwesche Oche unn dä eurasische Steppe. Et iss en aale Eisebahntunnel, 1841 in dä Bärsh jesprenk unn noh immer in Betrieb umm dän Kölnern klaa ze maache wuh dat Rhingland uffhört - je nohdämm vunn wo ma luure tuut."}
{"id": "8005", "contents": "E Nohkixel („Nohkixel“) oder Nokieksel oder och Nokixel is jet, wo Do jett drin noh kieks. Maach Op, luur erėn, maach zo, un dann bißß de jett schlauer un wejß hingerheer mieh wi füürher. Wem mer jett im Nohkixel söök, dann säät mer och, dat schläät mer noh. Dat Nohschlare, dat kütt von schlaach op, blädder erüm, un kikk noh. Miehtsdens es e Booch odder ne jannze Püngel Böösher jemejnt. Hückzdaach jėddet Nohkixele nattüürlijj och op Mikrofillme, op CD odder DVD, un sönswie elektronisch; un onnlain im Innternett hammer se och. Do kannß de — wie he bei uns — womööschlish met draan schrieve. Et jitt dousenderlej spezzjelle Nohkixele for ürrjentjet beshtemmpteß. Zom Bejshpiehl Wöötebööscher, wo De nohluure kannß, wat e Wood inne ner anndere Sprooch hejß, wie t do dann jeshrėvve weed, wadd et för Eijenshaffte hätt, un esu. Dann jiddet Nohkixele fö beshtemmpte Themen, Berejche, wie e för de Kirsch, ei fö Meddikamennte, e för der Bershbou, der Duuden för wie mer t shriev, met Diere, odder Plannze, extra för Pänz, unn ene Houfe mieh. E Nokixel, wat der Sėnn von de Wööt, also de Bejrėffe, vunn ener Sprooch, verklääere deijt, dat weet öff och en Ennzüklo Pædie"}
{"id": "8015", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Norden eß en Stadt en Ossfrißland. Meddenem Baanhoff un Kriehsforwaldung un ennem Roodhus un Kassärne. Ävver oohne Meer. Do för litt Norde ävver am Norder Tief, wat am Engk, e janz eng fott, en Siejl hät. Un janz noh hät et dä Oot Norddeisch, do essene Deisch, ne Haafen unn_et Meer. Jottseitdank jibbet et Mittelhaus. Norden Commons: Norden – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "8020", "contents": "Dä Nubbel wonnt över der Faßtelovenz-Zick en der Kneipe. Manschmol och druuße obb_em Vüürdaach odder op dor Leuschreklame. Do sezze un luuort uns beejm Drenke zoh. Dä nubbel eß ennen lanz schlemmen Finger, för jede Schabau den eine fun uns kritt, trink der nen kleinen Mit. Hä jrief der Meäädsche unger de Röggekisse un wat dää alld an Lippenschteff ... en der Hoor hänge hatt, auweiauweijowei, jooh. Ävver et nemmb en traurisch End met däm Nubbel. Wenn der Faßtelovend eröm eß, dann schterreb dä Nubbel janz plözlijj_un_unerwachtet. Opwol nattülij_jall_ald lang bescheid_weßßen un reschzeejtig beß halver zwöllef en der Kneip opjeloufe sinn. Janz plözzlisch häddem der Schabau beß do hen aanjeföllt, wo doführ noch de siehl jesässe hätt. Da hat di keejne Plaz meih, dat woh dä zo naas_un aklohlisch jewoode, do woohr_se fott un hädden forloohße. Un mir bringen dann dänn_Nubbel noh drußße un do weet_or ennet Jraab jedrache un jede ess_am flänne un am kriische. Uns Nubbel eß Duuuht! Au wei Au weih Auh wei! Wat wooh hä doch för ene joode Fründ jewäähse! Au wei Au weih Auh wei! Suffe hädder künne wie 10 Mann nit! Au wei, auh wei! Dor Heeijn Zwo määt der pastuur un hälld_en"}
{"id": "8039", "contents": "En Nübbelschen och wenn et sisch esu aanhüürt, eß keijne kleijne Nubbel. Wenn Der enne besönders kleijne Nubbel övver der Wääsch läuf, dann kannß De doch: ,Wat bes Du dann för e Nübbelsche´ saren. E Nübbelshe es en Aat Knübbelschen, wäm_mer esu well, äver widder janz eijen. En Nübbelschen eß immer ööhnzwo drahn, un steijt dann füür. Et hälldt jet faßß, odder stish erus, jedenfalls. Lejo_Shtejn han Nübbelscher bovven drop. Öff sin de Shläjer bäj_m Tishtänniß nit jlatt un han op de platte Sigge_sun Nübbelshe uß Jummi drop. Matte wo mer sish für_m Huß odder für der Düür der Shohn met affpuzz, di han öff Nübbelsche uß Jummi aan der Unger_Sigg, do_met_ße nit fott_rötsche sulle. Bäj Täppijje uß Kokoßß un Sihsahl leufß_De övver Nübbelsche. Dürre fun Klejdershränk, Shuplaade, Shpeejelshränkshe em Badt un so_n Zeush, wänn de di zo määhß, do deuß_De am Eng jet övver e Nübbelsche erövver, su dat dat Dinge nidd_esu leejsh fun sellver widder op jeiht. Wenn De ne Shaav_ussem Boumark odder ussem billije Möbelhuß zesammebouß häß De der nooh esu fiese Shruve ze sinn, ußßer, wä di nit dauondt aanluuhre well, dä shtägg_esu_n Plastik_Nübbelsche drop, do met mer de Shruuve un ier Lösher nit mieh süüht."}
{"id": "8046", "contents": "Nüüß eßß en Aachen, Heinsbersch, en Jlatbach un anderswo dat, wo de Kölsche un de Düsseldorwer nix saaren. Dat is akurat et jejndeejl vun Allet. Ejal wat och mer hät, wemmer davun allet fottnimmpt, dann hät mer akurat nüüß övverich. Jaanix hüert sich aan, wi wenn et en besönders nix wöör, ävver winnijer wie nüüß jidd_et nit, allso eß jaanüüß schlijj_un äijnfarr_et sellve wie nüüß. Do kannß_De nix maache."}
{"id": "8098", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Oortsche Wullek oder och Oochtsche Wullək ees en Ansammlung vun Stübb, Iis, un andere Kroom, dä bei de Entstehung vun unserem Sunnesystem nitt vun de Planneete enjesammelt wudde ees. Dat janze hätt sich mittlerweile schalenförmich öm unser Sunnesystem anjeordnet. De Weeßenschaftler schätze dat die Wullek et Sunnesystem in_enem Avstand vun 300 bis 100.000 Astronomische Einheite ömschlüüß. Dat entsprich unjefähr 1,5 Leechjoor un dat sin widderröm 15 Billiarde Kilometere. De Oortsche Wolke werd uch Bajwa'sche Wolke genannt. De Oortsche Wullek ees wahrscheinlich dä Ursprungsoort vun de langlaüfije Komeete, die och teilweis us_em Kuiperjüddel kumme."}
{"id": "8107", "contents": "Ne OSCHI es alles, wat jruuß eß. Allso, wat Besönderß jruus_eß. Öff schprisch mer su: Do hammer Iis jejäße, un die Kuurelle, dat woren ESU OSCHIES! un dann zeejsch mer net der Finger odder met de Häng, wi jruuß dat die Dinger woore. Odder e beßje mih. Küt jo nit drop aan. Wenn de Angeler angele jonn, dann sinn di emmer de Fesch_em Wasse sthonn, un dann wolle se di decke Oschis hann. Ävver kijje dunn se etmeejß nur de dönne un de nomaale. Jo, ävver SUUen OSCHIS hätte se hann künne! Esu zimmlesch jedes Ding kann enne Oschi sinn, houpsaach jrüüßer wi nommaal, wobei, för rischtisch kommplezeet zosammejeboute Saache, wie Hüüser un Schtädt säät mert iier nitt. Jeede Mann däät jään sare datt_ene Oschi en der Boz hätt. Vill Fraulück dunn sisch Sillkohn en de Mämme maache loohße bloß domet de Männer sare: Boh wat sinn dat füür Oschies di do do häßß. En Kölle un em Süde un Weste fun Kölle saren se och Wrängel. Em Pott saren se orrens Oschäg odder Oschinsky. Em Norde saren se och Trumm, un beej de Franke och. Manschmool säät mer och Kawänzmann, ävver dat iier för Schteejn, Bäum un su Zäusch,"}
{"id": "8173", "contents": "Oßßflaandere (ob flämish u nederländisch: Oost-Vlaanderen, op franzüüsish: Flandre orientale, op wallonish: Flande Levantrece, op deutsch: Ostflandern) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Belji en Europa. De Houpshtadt fun Oßßflaandere eß Jänt (ob flämijj u nederländisch: Gent, op franzüüsish: Gand, op deutsch: Gent) De Provinß Oßßflaandere jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VOV."}
{"id": "8174", "contents": "De Oßßnilootish Shprooche sin dä däjl vun de Nilootish Shprooche, di em ößßlishe jebeet vun denne Oßßnilootish Shtämme odder Fülleker jekallt wääde. He iß wi se en do Weßeshaff enjedäjlt wääde: de Bari Shprooche: dä Teso-Lotuko-Maa Shprooche_Pöngel: de Teso-Turkana Shprooche: Teso Turkana Karimojong dä Lotuko-Maa Shprooche_Pöngel: de Lotuko Shprooche: Lotuko Lopit Lokoya Dongotono de Ongamo-Maa Shprooche: Ongamo de Maa Shprooche: Maasai Camus Samburu Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!"}
{"id": "8271", "contents": "Ne Paijaßß es_e su ne ärme Käärl wie dä Nubbel. E_ne Söndebock dä för alles herhalde moss. De Nubbel weed aam Engk vum Fastelovend verbrannt, de Paijaßß am Engk vun_e_ner Kirmes. Paijaßß es äwer och e_ne Naam för e_ne fresche Panz ode Käärl. Dä Paijaßß maache"}
{"id": "8281", "contents": "Di Paveier sin en Bänd uß Kölle. Se senge vill op Kölsch ävver nit nuo. Se dunn fill em Kanevall shpille, hatte haufewies Faßtelooventßtophits, se sinn ävver och sönß joot dobäij un shpillen_et_jannze Joohr övver. Zick ville Johre jehüühre se zo dä Top-Bänds us d´r Domstadt - däm kölsche Kleeblatt.2013 weed die Bänd 30 Johr alt. Am 2. Juni dunn se kräftisch Jebootsdach fiere - met enem Open-Air am Tanzbrunne. Dä Hans Brühl, jenannt Bubi, shpillt Jitta, Dä Sven Welter sėngk un spillt Jitta Dä Minibömmel Klaus Lückerath sėngk un shpillt de Jitta, Dä Bodo Schulz shpillt de Jitta, un Dä Detlef Vorholt heut ėn de Taßte. Dä Johannes Gokus, jenannt „Johnny“, shpillt et Schlachzeuch. Dä Hans Brühl, jenannt Bubi, shpillt Jitta, Dä Micky Brühl sėngk Dä Minibömmel Klaus Lückerath sėngk un shpillt de Jitta, Dä Bodo Schulz shpillt de Jitta, un Dä Detlef Vorholt heut ėn de Taßte. De miißte vun dä Junge kumme ürshprönglij_uß Dellbrück, nur dä Minibömmel kütt wall uß Sölz. Die hatte ald alß Pänz en_de Scholl meddenann_ze_donn_un Mussik jemaat. De Bänd hät et ald vüür dä Jründung 1983 jejovve un do hät se sich noch de Colonia Rangers jenanndt, un se han füür_allem Kanntri Mussik"}
{"id": "8287", "contents": "De Pfaffemöötz wor en Insel em Rhing en de Nöh vun Bonn. Direk an dä Mündung vun de Sieh jelääje hätt se em 16. Joohrhundert als Festungsinsel jedeent. De Neederländer han sich op dä Insel en Festung jebaut un vun do us de Spanier beschosse. Die Spanier han äver noh fönef Moond Belacherung die Neederländer am 26. Dezember 1622 vedreeve un die Festung für sech seleves jenutzt. Durch de Veränderung vun de Sieshmündung ees us dä Reste vun de Pfaffemöötz dat Kemper Werth jewudde."}
{"id": "8294", "contents": "Dä Pittersbersh issenne Berj im Sibbejebirje. Hä is 331 meter huh. Op de linke Sick es et Bundesjästehus vun dä Bonner Rejierung, esu 2/3 der berjerop. Nu sin di aff noh Bärlin un dat Jästehus ess och en Hottel jewoode, wo jeder erinnkann. Wänner et Jäld dofö hätt. Su jesinn kann do koum Eijner erinn. Dä Pittersbersh es enne flache breijte Keejel un zimmlish rund un jrön. Do wääß nämmlij övverall Wald drop. En däm Wald kammer jood spaziere jonn, fun hinge jiddet och en Stroohß un Parkpläz, di sinn ävver noch bäjem Stenzelbersh, do kütt mer fun dä Stroohß zwesche Heisterbacherott un Oberdollendorf drop. Fun doo hätt mer ne schööne Wääsch nohm Pittersbersh. Fun Nidderdolledörp jeiht enne Wääsh zwesche däm Falkenbersh, dm nördlijje Nohbor fum Pittersbersh erop zwesche die zväj Bersh, un fun dämm aff kammer fun Norrede op dä Pittersbersh klimme. Do kammer och eröm un nohm Hottel hin jon. Fun Könißwinnter kammer op ennem Foßwääsh am Tännisplaz förbäj op en Schtroohß kumme, da kütt mer och fum Wintermülenhovv us mottorisiert drop, dä Wääsch serpentient sisch jet der Berj erop un dann kammer do parreken un övver ne janze jraade Wääsh huh, dä kütt dann unger däm Jästehus"}
{"id": "8296", "contents": "Enne Pimock es enne Jaßßabbaiter. Aanfangs kohme di met de Preuße, wi de Franzuuse fott wohre ussem Rhingland, un hann op de Felder jeärrbed en de Ärrntezick. Di kohme domohls us em Oste un uß dä Lünerburjer Heet. Vill vun inne kunnte koum lesse un schrihve un rechne. Spääder kohme Pohle en t Rhingland un an de Ruhr un han em Bershwerk jeschöpp. De ein- odder anndere Nochditaljähner woh och dobei. Jo, ävver och noh Rhingbach kohme se un noh Jerreshem, för Jlas ze bloose, us Poole, Oßßpreuße, vun de Elbe un us Italie. Wi me dä Hitler endlig loß hatte, kohme se us em janze oßdeutsche Reich, wat hüg Pole, Rußland, Tscheschich un Oßdütschland es. Wi dat eröm woh, woten dann et ihz janz vill Pimocke us Italie an der Rhing jehollt, un dann kohme de Spanier un Pochtujiese, un zolez de Törke. Ed joder Letz, do et met de DDR am Engk woh, kohme dann widder de Oßdeutsche. All wunne se he un han ihr Ärbed. Pimock"}
{"id": "8302", "contents": "Ne Pisepampel nännt mer enne Minsch, dä ivisch jet ze bejöömere hätt un et einem öm de Uure schläiiht, däm_mer nix rääsch maache kann, dä dor jannze Daach schlääsch jelauend eßß, wänn de_n jät frööschß sääte 'Nää'. Och wänn de_n nit frööschß kann_t joot sinn datt_e dier oddor dingem Noohber verzallt, watt_e jääje disch hät, un hä hät et jo ald emmer jewoß un ald füür feezisch joohr, wo du ens … ejaal wat. Et bäß eß mer hüüot nit zooh."}
{"id": "8307", "contents": "E Pittermännche es e kläj Bierfass. Dat Fässje hät för jewööhnlisch esu zeen Litter Kölsch, ävver mer kann et och met fönnef, sibbe unn e hallef un fuffzeen Litto, un med Alt odder Pils hann. Mer kridd et em Jetränkemaat, em Handel, un och ens bei de Brouereije. Pittermännsche sin hügg uß Iese. Frööer hät mer se och uß Hollz jehatt. Jän hollt mer sij e Pittermännshe wem mer jet ze fiere hät met der Fammillisch odder met singe Frünnde, un wenn e jrooß Faß ze fill un Fläschebier nit esu schön wöhr. Dat Pittermännche kütt en der Köhlschrangk bes et jebruch weed, un do däät e rischtish Faßß nih erinnjonn. Och bei Betriepsfiere hallde mer dad esu. E lekker Bier jezapp eß doch jemöötlijjer un beßer wi us de Fläsch!"}
{"id": "8318", "contents": "En Plemm eß e Jeveer oddo en Büx. Dä Jääjo däiht do med em Valldt op et Villdt scheeße. Kannze ned esu äinfach hann bruchß de ne Jachtsching dorfüür un enne Waffebesizkachte. Kan mer och Plämm oddo Plem schrive. Wä su e Dinge hät, moß do joot drop op paßße, do darref mo ander Lück un Pänz nit draan lohße. För zo scheeße bruch me Patroone. Di moß mer extra woh andeß enschleeße, domet nix paßeeot. Dä Scheeßprüüjel sellve moß mer nattüürlijoch fott schleeße. Di jid et en jruß un kläin, en lang un koot, met äinfache un dubbel louf, fö Kuurelle un Schrott ze verscheeße. Jeveeolisch sinn se all. Nit zo läz fö de Uure, do möß mer affschtandt hallde fum noober jääjo odo ne uureschtöpsel erindonn wämmo scheeße well. Süsch och bëij Klabühß"}
{"id": "8321", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Schablon:Clear Dä Pluuto (Symboler: oder ) ees dä zweite Zwerchplaneet in uns Sunnesystem. Sing Noppere sin op dä eeijne Sick dä Planeet Nepptuun un op dä andere Sick dä Zwerchplaneet Xena. De Weßßeschaffler vun de IAU han am 24. Aujußß 2006 beschlosse, dat Pluuto keeijne Planeet mieh ees un han en neue Klass für Himmelskörper defeniert. De Zwerchplaneete. Neven Pluuto un Xena jehürht och Ceres em Asteroidejüddel dozoo. Dä Pluuto ees em Middel 5,87 Miliarde Killometeere vunn de Sunn entfärnt. Hä bruch 248 Joor öm eeijnmol öm de Sunn eröm ze wandere. Hä driit sich in 153 Stund un 17 Minute eeijnmol öm sich seleves. Dä Pluuto hätt 1 Moond. Dä heeß Charon un ees fass halev esu jruss wie dä Pluuto. Me sprich bei dä zwei och vun enem Dubbelplanneet. Die Ömlaufbaan öm de Sunn vum Pluuto ees zemlisch unjewöhnlich. Die ees esu langjestreck, dat dä Pluuto zickwiiss innerhalb vun dä Baan vum Nepptuun litt. Dat wor et letzte mol esu vun Februar 1979 bis Februar 1999. Schablon:Cite web Schablon:Cite book"}
{"id": "8326", "contents": "Puderzucker dat es Zucker feijn jemaale datt heä nuresuh stoub. Ma brouch heä zem Verziiere vunn Kooche unn Dessert unn weil heä esuh fein es un sich esuh joot vermangs och enn de sööße Saach drenn. Doot mer en op en werm Kooche dropp schmilz heä unn verläuf. Wa mer en med Unkroutpullever vermangt kann dat explodiiere. Un do druß kammer schweer jefeerlijje Knaller fö'op Silwester maache. Pänz loot de Feenger dofun, sönß sin se flöck Fott, un oohne Feenger lääv sisch schlääsch, wemmer et övverhoup övverlääf."}
{"id": "8332", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ne Pompeschwängel eß dä Schwängel fun enner Schwängelpůmmp. Allso dat eß dat lange Ding wat doo eruß shtäijdt, medd enem Jreff draan, wo mer met de Häng aanpakk, un wat do Minsch erop un erunger bevääje moßß, do met di Pomp och Vaßßo ußshpeudt. Wann jet ooh eß."}
{"id": "8333", "contents": "Et Ponttor (Öcher Platt: Pont-tór) eßß en aue Pooz vunn Oche sing zweijte Befestijungsaanlaach. De zweijte Mouerring vunn Oche wood 1257 beßß 1357 jebout. Se hätt en Hangkvull Pooze jehatt in alle Himmelsrischtunge. Im 19. Johrhungert wood de Aanlaach övverschritte unn zem Deijl aavjerisse. Hück ka_mer nur noh dat Ponttor aaluure, dat Marschiertor und paar halvverfallene Dürmsche. Et Ponttor sätz sisch ußß zwei Deijle zesamme, wi dat domohls nomaal woor: en Vüürbursch unn en Houpbursch. Woor di ääßte jefalle kunnte ma sisch in dä zweijte zerücktrekke. Beijde jehüüre hück dä Faadfinder vunn DPSG, DPB un dä Junge vunn dä dj1.11. De Vüürbursch weed vum Stamm Heijlisch Kreuz (DPSG) benützt, dä Houpbursch vumm Bezörk Oche (DPSG), dä Stamm Wiking (DPB) un dä dj-oche. Commons: Öcher Shtadtmure – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "8340", "contents": "Poozhuhdruck eßß wann de Läwwer ned jenoch Blood dorschlääß unn et sisch vüür da Läwwer stout. Warümm eßß dat esuh? Dä häufischste Jrund eßß Läwwerzirroose - dat kütt mieß vumm Schabau unn määt datt de Jefääße sisch kleij maache. Dat kann och vunn seltenere Läwwerkrankheijde kumme, äwwer wi dä Aaz ze saare fleescht: höjfijes eßß höjfisch unn sälltenes eßß sälten. Wann da Blood ned dorsch de Läwwer dursch kann, stout et sisch in de Beene, dat jitt dann Hääzwasser in dä Milz, di jangk ou dovon kapott et well äwwer dorsch unn söök sisch sing Wääsch: vür allem dorsch de Speijseröhre, da jitt_et dann Krampfaadere, di könne lekker bloode. Willze dat nit hann: loss de Finger vumm Schabau, säät dä Aaz."}
{"id": "8358", "contents": "Eh Proton ees eh Elementardeelsche watt positiv jelade ees. Zesamme met dä Neutrone un dä Elektrone bilden de Protone de Atome vun dä verschiedene schemische Elemente. Protone bestonn uss Quarks. En de Attome důnn de Neutrone un Prottohne de Masse beej_shtüüre, allso och et Jeweesh, un_zwa unjevääer halve halve, de Elläktrone maache do faßß nix mieh uß."}
{"id": "8363", "contents": "E Prüzje es dat wat de am Aasch hange häss, wenn de dengks do häs jefuzz un wat erus küüt wat mieh fass ode wäijsch odde sujaa flössisch ess. En su enem Fall da säät de Huh Deutsche et wööh 'enen Fuzz met Land', joo un för dat 'Land' saare mier Prüzzje. Commons: Feces – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "8374", "contents": "En Putschblohß es en Stöck wat mer beijm Schlaachte ussem Schweijn un ussem Firrke erruß schnigge kann. Su lang dat Dier noch lääv, hätt et doh sing Pißße dren jesammd. Fööhjer hätt mer jet druß jemaat, ävver hück weed se fottjeschmeße, su wij isch weijß. Et jitt och e Leed met dämm Naame. Do eß dat Putschbloos e Päät, wat et Ränne nit jewennt. Em Jääjedeij, weed ed läz. Kannz hüüre op dä Plaat „Mir han nen Deckel“ fun de Bläck Fööss. Ich kenne de Usdrock och als Bezeechnong für_ene Depp met hohlem Kopp, dä es wi en Brütschenstütt, die mer opblööß un dann op de Hand zeknallt. Also op joot Kölsch en: Knalltüüt, Hohlkopp, Luffnummer."}
{"id": "8379", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Di Pünte vun Wiltshausen iß en kleeijne Feer. Se jeijt zwesche Wiltshause unn Ammdörf övver de Jümme. Dat eß direktemang beij dä Münndungk vun dä Jümme ėn de Leda, di dann noo zeen Killomeetere koot hinger Leer in de Ems leuf. De Oot Wilthause hüürt ėn de Landkring vun Leer ėn Ostfriesland, wadd ene Deijl vun Needersakkße eß. Di Pünnt weed hück noch vun Hand jetrokke. Se iß de äälßte Feer in iirer Aat em Norrde vun Euroopa, di et noch jitt. Di Pünnt wood ald ėm Joohr 1562 ėn enner Uurkund jenanndt. Bėß in et Joohr 1975 errin wood se zolezz vum Landkringg bedrivve un sullt dann ennjeshtellt wääde, weijl se Dänne vumm Kring ze düür jewoode woo. Koum woo dä Beschloßß im Joohr 1974 bekanndt jejovve, do daat sish tiregg enne Knubbell Minnsche uß dä Jääjend zosamme. Se hann e paa Fersammlunge jemaat un dä „Verein zur Förderung und Erhaltung der historischen Pünte als Denkmal auf dem Wasser e.V.“ ußß der Deuf jehovve. Dä Vereijn hätt de Fäärbedrief ėm Joohr 1988 widder opjenůmme. 2002 schleeßlich wood di Pünnt onger Dengkmoolschozz jestelldt alß e teschnish"}
{"id": "8395", "contents": "Dä Quallmann (in manche Dialäkk och Quellmann) ėßß en Ääpel, den ma mėd dä Schaale gekoch hätt. Wann ma de Ääpel esuch koch verliere se nit_esuh_vill Jeschmack unn Fitamiine wi wenn ma de Schaal vorm Kooche aavtreck. So, wann da Quallmann fäädisch ėßß, da duurt esuh 20-30 Minute, doot ma heijß op dä Desch unn dann weed dä Schaale aavjetreck. Doföör nemmt ma jään en dreizackijet Jäffelscher, weijl domet dä Quallmann weniijer leijsh zermaatsch. Ma kann och de Schaale mėd esse, vür allem wann_se noh jung senn. Dobeij jitt_et Klatschkies en masse, Butter, oder Leinöl, oder Häring. Oder ma laat dä Quallmann kaal wedde un dann ka_ma Ääpelschloot druss maache oder lecker Heringsschloot."}
{"id": "8485", "contents": "De Red Cientifica Peruana hät dä nic.pe unger sesh. Dä älleedish en Perruh de Zoodëijlung fun de Subdomains unger .pe dä Top Level Domain fun Perruh em Internet. De Sigg för .pe bäij de iana nic.pe - Red Cientifica Peruana - sing Houm_Päjtsch (op shpanesh)"}
{"id": "8503", "contents": "Wänn Äijne verklopp weed, do kritt dä Reßß. Dat eß äänlisch wi Schläähsch. Et däit wih, wämmer Rißß krischt. Drömm well dat och kinner jähn hann. Äve dröm drooe mansche lück jään met Reßß öm ire Wille ze kriije. Ältorn saren et för ir pänz, domet di aadisch sinn un di Pänz ungerenander, do met se dunn wat se welle, wat se jesaat kije. Et eß nit schön ävver kütt immer widde füer. Wänn de Lück jet fill jedronke han un dunn sisch net ferdrare, do jiddet och enß en Klopperei un_der Äjn odder anndere kritt Rėßß. Prüüjel, Klöpp Äijne jetitsch krijje, paa en_de Schnüßß krijje, paa für di Schnüßß krijje, paa op dä Brezzell krijje, paa für_de Brėtz krijje, jet op dä Muul krijje de Botz langjetrokke krijje, övver_et Knee jelaat wääde"}
{"id": "8507", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Rheinbach es en Städtche in dä Vüreijfel, links vumm Rhing. Et iss suh 50 km wäsh vunn Kölle, äwwä liesht mehrstentejls in dä Kölsche Bucht. Henge Rhenbach jeht et rop en de Ejfel, wo och ne Handvull Dörpe li_e, di zur Stadt jehüre. Dat sinn Merzbisch, Nökirsche, Irlebeusch, Schliebisch, Scherbisch un angere, die zosamme „De Sürsch“ jenannt werde. Rhenbach iss ene aale Stadt unn hätt en mittelalterlishe Befestijungsanlaach. Eäß noo dem zwejte Weltkriesh sinn böhmische Jlaaßblääsä noo Rhenbach jekomme. Se hänn dat Städtsche zo enem Zentrum vunn dä Jlaaßbläsäkunz jemaat. Hück iss ene Jlaaßfachschull in Rhenbach, wo mer Jlaaßbloose, Jlaaßmoole, Jlaaßschliefe un ander Jlaaßkünßte liehre kann. De Liehrlinge vun dä Sholl rühme zick Johre Johr för Johr de mietßte Preise för de beßßten Affshlußarbejde von Norddeutshland af. Ußßerdämm hätt Rhenbach e berüümp Glaaßmuseum. En Rhenbach es ene Bahnhoff und nit esu wigg vun do, et Jefängniß. Do hätt enen prominenten Kääl jesessen, dämm Willy Brandt singen Kanzlerampsspion Günter Guillaume. Op dämm Stadtjebiet vunn Rhenbach in der Nöh von dämm Dörpsche Wormersdorf liesht och de aale Tomburch. Un nit wick von do — kam_mer von bovve vun dä Bursh joot sinn — en"}
{"id": "8510", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Rhingland-Pallz es_e Bundesland em Södweste vun Dütschland, dat am 18. Mai 1947 jebilt es wudde. Et jrenz aan de Länder Bade-Wöötebersch, Heßße, Noodrhing-Wäßßfaale, un et Saarland, un aan de Länder Beljie, Luxembursh un Frankrish Shtädt un Landkriiß en Rhingland-Pallz Shtadt Frangkethal · Shtadt Kovvelenz · Shtadt Landau · Shtadt Lautere · Shtadt Ludwigshavve · Shtadt Meenz · Neustadt aan dr Wingshtrohß · Shtadt Pirmasens · Shtadt Speyer · Shtadt Trier · Shtadt Worms · Shtadt Zweibröcke · Landkriis Aawieler · Landkriis Aldekersche · Landkriis Alzey-Worms · Landkriis Bernkastel-Wittlich · Landkriis Birkefeld · Eifelkriis Bitburg-Prüm · Landkriis Cochem-Zell · Landkriis Derkem · Donnersberschkriis · Landkriis Jermersheim · Landkriis Bad Kreuznach · Landkriis Kusel · Landkriis Lautere · Landkriis Mainz-Bingen · Landkriis Mayen-Koblenz · Landkriis Neuwitt · Rhing-Hunsrück-Kriis · Rhing-Lahn-Kriis · Rhing-Pallz-Kriis · Landkriis söödlije Wingshtrohß · Landkriis Södweßpalz · Landkriis Trier-Saabursh · Landkriis Vulkaneifel · Westerwaldkriis De Bundesländer en Dütschland Bade-Wöötebersch · Bajore · Berlin · Brandeborsch · Bremen · Hamburg · Hessen · Mecklenborsch-Vüürpommere · Needersachse · Noodrhing-Wäßßfaale · Rheinland-Pfalz · et Saarland · Saxe · Saxe-Anhalt · Schleswij-Holsteijn · Thüringe"}
{"id": "8513", "contents": "Dä Rhing is een von dä aam mitzte befahrene Wasserstrooße vun Europa. Er is insjesamp 1230 km lang, wovun 833 km mem Schiff befahrbar sin. Sing Wasser sammelt hä uss enem Jebiet wat 252.000 km² gruuß is. Hä entsprink in de Alepe us zwei kleene Flüssje, die Vüdder- un Hingerrhing heesse. Die Zwei enspringe im Wääste von Graubünden, wat eh Kanton vun de Schweiz is. Av Reichenau, wo die zwei Flüssje zesamme kumme, heeß hä dann Aleperhing un mündet donoh bei Hard in Österreich in dä Bodensee. Wen dä Rhing usem Bodensee erus lööv witt hä Huuhrhing jenannt. Er mäht singe Wääch dann eh jot Stück durch de Schweiz, wo hä bei Schaffhausen am Rheinfall rund 23 m eraff fällt. Bis Basel is de Rhing dann Jrenzfluss zwische Deutschland un dä Schweiz. In de Nöh vun Basel mäht dä Rhing ene Knick no Norden un me säht dann Overrhing ze im. Hä is jetzt Jrenzfluss zo de Franzuuse. Dat bliev hä bis Lauterburch. Donoh trennt hä bis Mannheim Bade-Wöötebersch un Rhingland-Pallz vonenander. Un av Mannheim trennt hä Rhingland-Pallz un Hessen. Wenn dä Rhing Bingen erreich hät witt hä Middelrhing jenannt und flüss durch et Rheinische Schiefferjebirch bis Bonn. Links von"}
{"id": "8516", "contents": "Et Rhingland eßß: dä Deijl vumm Rhing wu ma en Ripoarisch Sprooch schwaadt. Et jeijht vunn unjefähr Andernach beßß eruff noh Düsseldorf, unn inn_et Vüürjebersch beßß Oche, unn op dä schääl Sigg beßß Bergisch Gladbach, un em södlijje Bërjėsche fun knapp Jummersbach beß henger Waldbröl aan de Sii. dä Dëijl vum Rhing woh mer och der Niėderrhing for säät, un och esu schwaadt, dad_es onjeväär vun Heenßbersh beß Düsseldorf un fun doh noh Xannte un beß aan de Maaß erran. dat Stöck fum Rhing un drömröm, esu ätwa, woh me de Muuselfrängkesche Shprooche schwaade dëijt. Dat fängk bëijem Opshtėėsh en der Westerwald aan, un henger Aawieler un jëijd em Sööde bez noch Luxemborrsch un Trier un Kovvelenz. Dä Bejriff eßß äwwer ned kloor deffeneet. Jeedenvalls_eß fill winnijer jemëijndt, wi dat jannze Land, wat laans_em Rhing litt — esu jesinn ess_et enne koomijje Bejreff fö_Jeede, dä_sish do_met nid_esu_jood_ußßkänndt. De lenke Sigg vumm Rhing wood als eäztes vunn dä Römer besiddelt. Däswäjje sinn noch hück de mießte Städt im Rhingland up dä Sigg (en Ousnahm eßß Düsseldorf). Dat Rhingland als zesamme jehüürendet Jebiet eßß eäz dorsch de Proiße jemaat woode. Noh däm Wiener Kongreß hänn se de aale Förstedömer, Jrafschafte unn all"}
{"id": "8519", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Rieswaffel eß jet för ze Eßße. Rieswaffele wääde uß Ries jemaat un kumme in Schieve. Se sin ene Zenntimeeter huh un quer rövver jemesse sinn_et unjeväär nüng. Weeje dunn se faßß nix. So 6½ Jramm röm. Dovüür kannß_de se, met un oone Zokker, met un oone Sallz, met un oone Sesam, met un oone Kackau odder Schokelaad drin han. En der Houpsach isset ävver einfach Puffriis. Krißß_e em Biolaade un em Reformhuus ävver jeede beßßere Suppermaat hät hück och e paa_Riißwaffele zwesche dämm Knäckebrud un däm Nullbruud shtonn."}
{"id": "8529", "contents": "Dä Roncalli eß enne Plaz en Kölle, dä litt zwesche em Süüt Pottaal fum Dom unn em Dom Hotel un em Heijnzelmännshe Bronne, Herder unn em Römisch Jërrmanische Musejum. Dä Naame Roncalli Plaz eß no nit besöneß allt, hä wood em 1971 offizzjäll jejovve, wi dä röömėsche Nunnzėjuß uß Parrißß Kölle besöök hätt, dat woo dä Angelo Guiseppe Roncalli, dä dann spääder dä Papß Johannes XXIII jewooden eß. Do füür hätt dä Plaz offizjäll këijne name jehatt. Esu riisesch wi hügk eßß e och no nii jewääse, hä wood eetß em zweijte Wällt Kreesh fun de Alliierte freij jebomp. Do für woor et för etlijje honndot Joo dää Plaz med däm Ennjangk en dä Dom. Dat wat mer hügk känndt, dä Ennjang dorrəsh de Wäßß Pooze un unger dä Törrəm dorsch, dä joov et jo nit, esulang wi do sibbehundot Joo lang beß 1863 Boushtäll woo. Om Ronkalli shteijt hügk de Kölsche Klaremuur, die de Kirrəsh nit ligge well, un dat beijnaa doo, wo frööer de Hacht woo. Un sönß sin de kölsche Juurend met de Roll Brädder ungerwäähß. Et weeden er äver och Foanshtalldunge jemaat op däm Plaz. Zem Beijshpill dä WDR hädd e riisish open Äär Konnsächt medd"}
{"id": "8531", "contents": "Em Rubbedidupp jemaat eß jet wat janz flöck fäädish wid. Dat säät mer_esu: Dad_eß em Rubbedidupp jedonn, do bruchß_De nit ze waade. Odder: Mer maache jez eez enß dat hee, dat jeejd_em Rubbedidupp, un dann eß de Hällvde fun unß Kunndschaff ad_widder uß de Düüer. Dat koss_unß jaa keijn Zick."}
{"id": "8539", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ruusemoondaach saare de Minnsche am Rhing för dä Moondaach füür_emm Äschermeddvoch. Zick 1823 jilld hä alß Höhepunk vum Faßteloovend, un do jëijht bëij dënne em Dörrəbb_odder em Shtädtshe ne wunderschöne Faßteloovendszoch. Vür 1823 wuud Fastelovend am Ovend för em Faaste am Karnevalsdinnsdach jefiert. Weijl noh der Fierereij in Kölle miestens de Besoffene op de Stroß looche, hann Honoratiore et Kölner Karnevals Komitee jejrönd un öwerlaat, wie m'r die Sauerei met dä Besoffene un Schläjereie en jeoodnete Bahne lenke könnt. Dat Komitee troof sich in der Faastezick am Sunndach Laetare, dä och Ruusesundaach jenannt weed, weil hä jenau in de Mette vun de Faastezick litt. Et Resultat vun dämm Treffe wor, dat me em nächste Johr am Daach för Fastelovend ne Zoch durch Kölle veranstallte wollt. Un su es 1823 de ierschte Karnevalszoch am Moondach für Fastelovend durch Kölle jetrocke. Weijl dat Komitee sich am Ruusesunndach jetroffe hat, bekom der Moondach für Äschermettwoch schnell dä Naam Ruusemondaach, un och die andere Karnevalsdäsch krääten schnell ne Blömschesnaam: Veilchendinnsdaach usw."}
{"id": "8541", "contents": "Ene Rämmel es ene Remmel es ene Decke Ballke odder e riisisch Schääf. Dä weed jebruch öm en jruuße odder schwääre Pooz zozemacche, dat mer se vun usse un inne nit mieh opdäue kann. Dä Rämmel läät mer kveer rövver övver di jannze Pooz fun de ejne Muur noh de Muur op de annder Sik vun dä Pooz. Dröm sinn mansche Rämmele en meddsen vun dä Pooz fass jemaat un künne jedrieht wääde. Wänn se schäijf jedrieht sinn, da es di Pooz vräij un jäihjd op, ävver wemmer se jraad drieht, da jriiefen se hinger de Wäng un hallden die Pooz zo. Esu äänlisch funkzjoniiere Remmele di mer en Hooke hinger die Pooz erinn litt. Di jonn och nit unbedingk övver di jannze pooz erüvver. Et rigk, wämmer balleke hät di nuur jät längor sinn wi di dä Pooz ior Flüüjele. Di sin nammlijj och billijor. Norren anndere Bouwaat Rämmele sin och an dä Pooz draan, un jonn dermiiz met dä Pooz odder ior Flüüjelle op un zoo. Janz sellde sinn se och wi e Schääfje aan de Wand nävve dä Pooz und janz un jaa sellde bovve drövver. En Ußnoohn hätt mer bäij Pooze en Schtadtmuure un ens bäij"}
{"id": "8545", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Rénmínbì (schinesisch 人民币 rénmínbì, wötlisch Volkswährung) is dat Jeld vun dä Schineesen in dä Volxrepublik Schina. Noh der ISO 4217 weed et mėt „CNY“ affjekööz. In China selvs bruchen se ävver „RMB“ dovür. Dat Sümmbol för Rénmínbì eß ¥. Jezällt weed dat Jeld in Schina in Yuán (formell: 圆, dat eß Einheit, söns jewöönlish: 元). Ene Yuán sin 10 Jiǎo (角) un dat sin widder 100 Fēn (分). Wäm_mer janz jewöhnlish de Schlabberschnüßß schwadt säät mer fö_dä Yuán öff Kuāi (块, dat es Stöck) un fö_de Jiǎo dann Máo (毛). Et jitt Sching för 100, 50, 20, 10, 5, 2 un 1 Yuán; Sching vun 5, 2 un 1 Jiǎo; dozoo 5, 2 un 1 Fēn. Et Mönnzjeld eß 1 Yuán; 5, 2 un 1 Jiǎo; un zolez 5 un 1 Fēn-Shtöck. Dat janze Fēn-Jeshräppel — Metall- wi Papierjelld — weed winnish jebruch un mer kridd_et bloß noch sellten ėn de Finger. Rénmínbì jidd_et bloß in Shina. Anderswo darf mer se nit hinbrenge oder metnemme un dröm kammer se och nit kriije. Wenn de Jelld noh Shina metnemme schecke odder övverviese wells, mußte en andere Wäerung"}
{"id": "8547", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Schablon:Clear Rösrod es e Städtche tirektemang nevve Kölle. Et litt esu öm die fuffzehn Kilometer südösslich vum Dom op de Schäl Sick. Halv Rösrod es ene jruuße Bösch. Em Köönichsfors un en de Waaner Heed kammer et sunndaachs un de Woch üvver wandere, loofe, mem Rädche fahre un sujar rigge. Nor Pilze plöcke es em Naturschutzjebiet verbodde. Dr hüchste Berch es dä Lüderich. 260 Meter jeiht et do erop. Fröher han se om Lüderich Berchbou bedrivve. Bes 1978 woodt hee Zink-Ääz avjebout. Och de ahl Römer han allt om Lüderich en dr Ääd jebuddelt. Durch Rösrod flüüß de Sülz Bänsberch litt em Norde. Dan kütt em Uhrzeijersenn Ovverod, Luumer, Trooßdorf un Kölle. Voaschbich (Forsbach) Hoffnungsthal Kleeneeche (Kleineichen) Rösrod meddendren (Rösrath Mitte) Rösrod hät ene eije Autobahnanschluss an de A3. Ävver et jitt nor en Opfaht noh Kölle un en Avfaht us Richtung Kölle. För die Op- un Avfaht noh un us Richtung"}
{"id": "8621", "contents": "De SI-Basiseinheite jehüren all zom Internationale Einheitesystem. Do drine sin de Jrundjrösse von dä Physik fessjelääch. Dat SI-System ees et weitverbreitetste System op de Ääd. Et jitt sibbe Basiseinheite die em SI fessjelääch sin. De Läng witt in Meter jemesse. Et Formelzeiche ees dat l un dat Einheitezeiche ees dat m. De Masse witt in Kilojramm jemesse. Et Formelzeiche ees dat m un dat Einheitezeiche ees kg. De Zick witt in Sekunde jemesse. Et Formelzeiche ees dat t un dat Einheitezeiche ees dat s. De Stromstärke witt in Ampere jemesse. Et Formelzeiche ees dat I un dat Einheitezeiche ees dat A. De Temperatur witt in Kelvin jemesse. Et Formelzeiche ees dat T un dat Einheitezeiche ees °K. De Stoffmeng witt in Mol jemesse. Et Formelzeiche ees dat n un dat Einheitezeiche ees mol. De Leechstärke witt in Candela jemesse. Et Formelzeiche ees dat IV un dat Einheitezeiche ees dat cd. All hee nit jenannte Einheite künnen us oven dä sibbe herjeleitet werde. Do ees zem Beishpill de Kraff. Die witt jemesse en Newton und witt esu fessjeleech: (kg × m) /s². All de SI-Ëijnhëijte künne med ennem Mutiplikator-Sümbohl do_für jeschrevve wääde. De Mutiplikatore sinn ëijnfach Zaale (Faktoore zom Moolnämme), di_jen"}
{"id": "8753", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wie ijj e janz janz klein Dizje woo, do hät ming Opi „Saach enz „Flönz““ för mish jesaat. Ish kunnt do koum ad shpreshe, dröm künnt sish ming Antwoot villejsh esu äenlish wi „vlömff“ aanjehüürt hann. Do hätt dä Oppi drövver jelaach un ish han metjelaach un mir hatten shpaßß middeneejn. Dat hätt hä no ėmmer enz widder jefrooch — ish jleuven ish hann em dann „Flönz“ widderjesaat — un hä hätt e beßßje halv äänz der Kopp jeschöddelt un „Hnng, nää, Do beß keijne rishtije Kölsche“ jesaat un debei jelaach un mer hatten Freud. Dat Spėll jing esu lang beß ish „Blootwoosch“ sare kunnt. Ävver vill spääder, wie ijj em Kinderjaade wo, un noch wo ijj inn de Shull jejange ben, do hätteret alle paa Juubljohr norrens widder mėd mier jeshpillt. Shpäder han ish dann jehoot wie dat zostande jekumme es. Washejnlish be eijne sunne Jelääjenhejte. Dat kom su. Ėmmer noh dä Welltkreeje koome Lück vun anderswo noh Kölle, die uns waarhaff Jöttlijje Sprooch eetß noch liehre moote. Un Jellt han di och kejn jehatt, dat wooren Flüshlinge, di wooren ußjebomb, un miehtßdenß ärme Deuvel."}
{"id": "8764", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Sankt Vith iss_en Stadt ėm Ossdejl vun dä Belljische Provinz Lüttish (Luik, Liège) unn litt im Süde vun däm Jebeet vun der Jemeinschaff vun denne, die Deutsch schwaade dunn. Di Gruuß Jemejnde St. Vith hätt im Johr 2004 öm 9090 Bewunner eröm jehatt, dä iir Jebeed_eß 146,93 km² jruuß. Vum zwüllefte Joorhundert aan woo dat ene wischtijje Maatsoot för_t Ömlant. Bes na_m zwejte Welltkreesh woo he en wischtijje Werrekstatt för de Deutsch Iisebahn un spääder fö de Belljische. De Lox un de Wääjens woote do widder haijl jemaat. Dorweil de \"Aadennen-Offensive\" im Jang woo, hätt der Kammißß noch öm Weihnachte 1944 nüng vun zeen Hüüser, un di_jannze Shiene do, kapottjeschmesse. Medd_enem fürreschterlijje Teppijj_us Bombe. De wishtishste Weetschaftsberejshe vun dä Stadt sinn der Handel, der Turißmuß, un Fabrikke, die Hollz verärbejde dunn. Silvio Gesell Aanfangß_sigg vun dä Stadt Sankt Vith"}
{"id": "8770", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Saturn (Symbol: ) ees dä sechste Planneet in uns Sunnesystem. Hä is och dä zweitjrüzte Planneet nohm Juppitter. Sing Nopperre sin op dä eeijne Sick dä Juppitter un op dä andere Sick dä Urranuß. Dä Saturn ees em Middel 1,43 Milliarde Kilometere vun de Sunn enfäärnt. Hä bruch 29,457 Joor üm de Sunn ze ömkreise. Domit hä sich eijmol öm sich selever driit broch dä Saturn 10 Stund un 45 Minutte. Dä Saturn hätt öm sich eröm eh ziemlisch jruss Ringsystem, deshalev witt hä och Ringplanneet jenannt. Im Fäernröehr sieht hä deshalb sehr imposant us. Och andere Planneete han Ring öm sich eröm, dä Saturn hätt äver et jrösste. Dä Saturn hätt 48 Moonde. Vun dänne sin äver nur sächs jrüsser als 200 km im Doorchmesser. Dä Jrützte Saturnmoond ees dä Titan un mit 5150 km Doorchmesser is dä jrüsser als dä Merrkuur."}
{"id": "8775", "contents": "Sauerstoff ess eh schemisch Element met dä Oochtnungszaahl 8 un däm Symbol O. Dat O kütt vum Grieschische Oxygenium. Et steeijt em Periodesüßteem in dä sächszehnte Hauppjrupp. Singe Keern besteijt us 8 Protone un jenau_esu_veel Neutrone. Öm dä Keern eröm schwirren 8 Elektrone dovun 6 en dä äussere Schal. Dä Sauerstoff ees dat häufischste Element op de Ääd. Hä kütt zo 21 Prozent en de Luff für die mir ödeme. Em Weltall ees hä dat dritt häufischste Element."}
{"id": "8798", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Schluff eß en ahle Iesebaan en Kriewel un direk drömeröm. Hä eß bei de äählßte privaate Baahne in jannz Deutshland. Dä Schluff es jez en Museumsbahn. För dä Bedriev zoshtänndish ess ene Vereijn, dä „Schluff und historische Verkehrsmittel Krefeld e. V.“ en Kriiwel. Der Name „Schluff“ kütt vun „schluffe“ wie mer sish denke kann, unn dat hätt zweijelej Sinn. Wänn dä Schluff aanjedamp kütt, do kannß de n schun vun wigk her piefe hüüre, un wenn e dann nööer kütt, da hüürt sish dat aan, wie wenn jaannnz laaanngsaahm eine met singe Schluffe övver de Ääd jeschluff köhm— nuur dat dat jet louder weet, wänn hä noh eß. Ish han et selver jehoot. Dat zweijte es, dä Schluff es nit jraad flöck. Dä schluff so zo saare durrəsh de Landschaff. Ish han et nit ußßprobeet, ävver ish jleuv, nääven däm Schluff kannz e mi m Faarat jemöötlish nevven heer faare. Em Johr 1868 wood de„Crefeld-Kreis-Kempener Industrie-Eisenbahn-Gesellschaft“ (CKKIE') et eetß jejründt. Em Johr 1874 hätt se widde zo jemaat. Se woo Pleite. Em Johr 1880 dann hätt de „Crefelder Eisenbahn-Gesellschaft“ (CEG) dä Laade, un de Shiene,"}
{"id": "8805", "contents": "Ene Schmetterlingsjaade ees eh Huus en däm Schmetterling un frembländische Planze ussjestellt werde. Ed jitt mehrere dovun en Europa. Dä Schmetterlingsjaade em Schlossjaade vun de Bursch Sayn en Bendorf bei Neuwidd zeech op ener Fläch vun över 200 m² Schmetterling vun de verschiedenste Aarte. Anschaulisch witt die Entwicklung un dat Levve vun dä Fladderdier jezeech. Jleichziggisch ees dä Jaade met frembländische Bloome un Bööm volljestellt, weil die Schmetterlinge eemmer bestimmte Plantze bruuche op dänne se levve künne. Nit nur Daachfalter fladdern do öm eeijne eröm sundern en enem avjetrennte Raoum sin Naachfalter un däm singe Nachwuchs ungerjebraad. Zusätzlisch zo all dä Schmetterling sin och noch fremdländische Vüüjel, Insekte un Schildkröte zo beobachte. Bananefalter och \"Ühl\" jenannt Blaue Morpho Fackel Jeschweifte Eichelhäher Japanische Schwaleveschwanz Jijantische Atlasfalter Schmetterlingsjaade am Schloss Sayn Schmetterlingsjaade en Friedrichsruh"}
{"id": "8808", "contents": "E Schmölzje oddo Schmöllzje säät mer för enne Knubbel Lück dijenne Klüngel sin, oddo nen Klüngel am Louufe han. Wann mer Schmöllzje fö'se sääht, do häiß dat och dat mer se nit ligge kann, oddo dat mer jlöif demidsde finge dat fleijsch neddesu jood wat dei don. Mer schprisch och ald enß fun do Forwandschav esu vännse äinem op do sak jäit. Nätt eß dat nit ävvor ierlisch. E Schmölze hätt enne Zosammehallt. Do'ohne wöö't käj. E schmöllze es bäinah emmer jet wo mer vun ußße dropluuert. Wämmer nämlisch sellevo do bäj eß, säät mer 'Ming Fründe' oddoh 'Ming Famillisch' un fingk dat joot. En de Pollitik jiddet haimlijje Schmölzje angmas un do säät mer nojodinkß zig de DDR och Siielschaff dofüer. Filläijsch vail dä Pollitiker baal sing Siel fokoufe däijt? Am Rannt fun dä Kirrmeß eß naakß, ööhndlisch jetangk, eß sisch de Dorrefjuurent am zorschlonn. Flüsch äine meddsen op de Schtrohß, baal füren Auto. Dä Auto wiisch em uß un fürenne Boum. Auto verblötsch, dä Faare eß noch janz. Ävver Jottsäidangk. Wä eß Schuld? Dä Faare eß nit fum Dörrep, hät käine widdejekannt. Un dat janze Schmöllze hält zosamme. Hät jaa nix jesinn. Wo jo esuh duuster. Esu eß"}
{"id": "8879", "contents": "Ne Schwengel und ennen Schwängel es jet, wo met mer jet bewääsch, driht, en Jangk säzz. Ne Pompeschwängel es dat lange eng vun dä Pomp, wo mer met de Häng aanpack un erop un erunger schöckele moss do met di Pomp Wasse jitt. Beijene Hanndmüll, Kaffemöll un esu nimmp mer och dä Schwengel un dä moßß mer driehje do met di Möll moohle dääit. Frööjer wo mer noch kei eläkktrisch Aanlassere för et Auto jehatt hätt, do moot mer dä Auuto mem Schwängel aanschmiiße, wammer ajn jehatt hätt. Selvs hück fiert noch de ein odder andere Ent eröm, die kannß_te immer noch aanschwengele. Och enne Waarehävve hät am Eng ene Schwängel wo mer bewääje moss öm dat Dinge ze bewääje datt et sing Ärrbäijt dääht un de Waare noh bovve bewääje däät. Usserdämm säät mer en do Werrkschtadd_och noch Schwengel föör en janz lange Schtang, woh mo e koot Eng un e lang Eng hätt. Dat koote Eng schtäiht övver un weed zom_bäischpill unger_e Auto jeschtoche, un an däm lange Eng paa Meeter fott do_fun hange sesch dann zwäi Minsche draan, un däue dat erraf bes_op de Ääd, un der Auto jäiht jäd_in de Hüüh. Bäij_ennemm Zochjescherr, wo der Buur"}
{"id": "8881", "contents": "Dat Schwängelrääsh jidd et en op äijn oddo anndere Wiiß ald jannz lang, un en fille Länndo. Et hillef de Buure bäijem Ärrebäijde o m Fäldt. Domet hä singe Akko bes aan do Rannd eraan nuzze kann, zom Bäijshpill bäijem Flööje un Sääje, mußß e bäijm Driije met singem Akko Jeräät, e Shtöck wigk dorsh de Luff övver et Nohberslandt künne. Manschmol häjs et met äijnem Radt] darf e rövver, odder hä kann 1 Äll, odder ne hallve Meeter, odder 2 Älle, odeer sujaa ene jannze Meeter, met däm Schwängel hinger singe Zochdiiere, odder hinger em Träkker övver et Fäldt nevve draan odder övver enne Wääsh schwenge. Dat kam mer imm nit vobeede. Un do darref mer imm och nix en do Wääsh lääje. Dat häijß, et darref do nix hüüter sinn alß wie dat dä Schwängel noch drövver paßß. Do darref mer nix hen boue, un käijn Beum plannze. Dröm sinn Zeun, wann dä Nohber etwa Fii hälldt, emmer enne Schrett odder zwäij vun dä Jränze fott. Su vriß dat Fii nit fum Nohers Akko, sellfß wännet dä Kopp dorsh do Zaun stisch, un dä Nohber hät Plaz för singe Träkko se wände."}
{"id": "8897", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) De Session dat eßß de Zick zwesche dem 11.11. unn Fastelovend. Dat eßß wann de Fastelovendsitzunge aanfange, manschma och schon jet dafüür, so öm der 1. November eröm. Von däm Momang an mööt dä joote Vereinskarnevalist zweij dreijma di Wuch sisch de Jeckekapp aantrecke unn op sä Sitzung jonn. Jitt äwwer och vill Lück di saare, nää dat marisch nit. Di jang nur eijmool am 11.11. föör ze fieere unn denn ääz widder an Fastelovend."}
{"id": "8905", "contents": "E'ne Schaaf es e Möbelstöck, dat usssüüd wie e'ne Kaste met Düre, wo de Minsche iiere Kroom dren opbewahre donn, wat mer esu bruch un nüdisch hät: Kleeder, Bööcher, Hööt, de Posstelling, de Freimarkesammlung, Nippes, Brud odde ander Esse, un wat nit all."}
{"id": "8912", "contents": "Wenn de ne aale Herd in de Kösch häß, dä met Klütte odder met Holz jestoch weed, dann hätt dä villeijsh och e Schiffje. Dat es en Aat Pott för heijß Waßßer un ene Deeijl vun däm Ovve. Dat sizz enn ennem Fach vun dä Bovversick vun däm Ovve drin, so dat dat vun unge och schöön Wärm kritt. Mer hätt es mießtenß der jannze Daach aan der Sick setze, wo t nit tireck o m Füür es, ävver de Hetz vum füür drunger vobeij trick om Wääch na m Kammiin. Wänn der Herd dofür jebaud eß, ann kannsd t och woanders hindunn, do mußß de blooß en Plaat ömlääje un me m Shiffje tuusche. So kannß de t och för Wasse rishtish ze koche nemme. Et kütt ävver op de Bauaat drop aan, obb et dat ußßhallde kann. So e Shiffje eß nomaalerwieß viereckish met affjerundete Ecke, et eß natüürlijj uß Iese un jlännz schöön, wam mer et ööndlish jepuzz hätt. Innedren eß Wasser, na klaar. Bovvendrup hädd et ne decke Deckel. De Wäng un dä Deckel sin mießtenß innendrinn isoleet, dat dat Wasser och schöön wärrm bliev. Off häßß de aan der Vördersick e Kräänshe, wo Do der"}
{"id": "8921", "contents": "En Shmėkk eß enne dönne Stekk medd enem Jreff am eijn Eng un ennem Siiel odder enne dönne Shnuur am anndere Eng draan. Di zwäij sin unjefääer ejaal lang. Dä Jreff nemmp mer en de hand, un dann kam mer med dämm Siiel en do Luvv enne Knall maache, wem mer en plözzlijje Bewääjung määt — di moßß nuur flökk jenooch sinn. Dat weed jebruch zom Bäijshpiiel öm Pääd aanzedriive. Kam mer och Lück met äshräkke, odder bäij Prozeßßjoohne dä Lücksher en Freud maache. De Pänz bruche en Shmikk för iir Dilldöpp aanzedriive. Wemmer net oppaß un triff ene Minsch domet odder e Diier, do kam mer di shweer voläzze. Schmecke jedd et en jruß un kläijn, en lang un koot, en schweer un läijsh un och in en fiilfälltije Varijannte, di nit unbedingk för de nommaale Forwänndung jemäijndt sinn. Zom Beijshpill frööer för de Follter, met viile Ledder Schnüür draan, odder met Hooke un Stäijn for et Jäijßßelle oder om wäm de Reßß ze jävve. Et jitt extra jruuße dekke shweere för em Zirrkuß odder op de Shtrooße zom Show Maache un förr et Wärreffe. Mannsch Schmėk wälle de Lück als e Shippzeush bäij em Knuutsche un esu jät"}
{"id": "8923", "contents": "He kütt em Leßß mit Spröch, die mer_esu säät em Lääve. Mer han zweierlei Zoote dovun, die ein sin mießtens jannze Sätz un sin son Aart Zittate oder ene fäädije Oßshproch, die andere sin mieh wat der Sprochweßßeschaffler ene „idiomatische Ußdrock“ nennt, also sun paa Wööt, die mer immer esu säät wammer dat sare well wat jemejnt es, ävver ejner der dat nit kennt un nuur wejß wat die ejnzellne Wööt för sish bedügge dunn, dä vershtejht dat nit, der vershtejht nur Baanhoff. Jo un die Zoot weet nit als_ene janze Satz jesaat, die weed inn_ene Satz enjebout un kann doröm och schunn_ens e beßßje ungesheedlijj_ußßfalle. Natüürlich jidd_et he wi övverall och Zweshetöön. „Jedem Dierche sing Pläsierche.“ „Jede Jeck eß anderß.“ „Saar enz „Flönz“!“ „Do rede_ma noch_ens_dröver.“ „Annemie, ish_kann_nie_mih!“ „Marie, ming Droppe!“ „De Haupsaach is, et Hätz is jot.“ „Mädche, di fleute, un Höhner, di krihje, soll mer bei Zigge der Hals eröm_driehje.“ „Vüjjelscher, di fröh fleute, kritt de Katz.“ „De Minsche weße mieh vun ehrem Rääsch, wi vun ehrer Flich.“ „Jeck, lohß Jecke lahns.“ „Fließ brängk Bruht, Fuulheit Nuud.“ „Des Oovens wääde_de Fuule fließesch.“ la Pääd, la Fott, la Finnßter Do sääß_De nix mieh Do määhß de nix draan"}
{"id": "8954", "contents": "Enne Shtrunz eß en Minsch, dä jän zäijsj_un vozällt, wi joot_e doğ_eß, odder wi joot singe Voäijn eß, odder sing Häijmat, odder wadd_och emmo. Strunnze eß dat wat dä Shtrunz määt. Mer kann jo esu zimmlish met allemm un jeedem strunze. Mir hann alß Pänz domet jestrunz, wää de dexte Brėll hät. Häß_de shlääsh jesinn, wooß_de do_King."}
{"id": "8958", "contents": "Ne Stez ist dat wat hinge erus Hängk. Bovve em Norde saren se Stert dozo. Dä Hunk hät enne Stez un wiggelt domet. De Katz bruch ihre Stez öm jrad loufe ze künne. En Koh jach mem Stez de Fleeje fott. Noh'm Prinz Karneval küt dä Stez vum [Rosenmontagszug|[Ruusemoondachszoch]], un hinger däm Stez küt de „Stadtreinijung“ un määd dä Driß vun der Pääd widder fott. De Pääd han Stetze met schöne lange Hoohr dran. Avver och Ellifante un Fesch han ene Stäz. Di bruche se, öm beim Wandere ihre Fördermann ze kenne un faßzehallde. Em Stez vum Flochzäusch sez et Leitwerk un dä Funk. De Füjjel han de schönste Feddere em Stätz, un der bruche se och öm ze Lenke beim Fleeje. Wenn de ne Pattevuul bauß un vorjiß däm singe Stez, dann flüch dä nit. Em Kinno un em Thiater jiddet och enne Stez. Wenn nohm Fillem de Name övver de Leinwand loufe, da es dä Stez am Jang. Wenn et Spill röm es un de Metspiller dunn sich verbeuje un krijje jeklatsch, un norrens un norrens rus op de Bühn, jo da kannste och jonn un der der Stez schenke wenn det ielig häß un em Parrekhus der"}
{"id": "8984", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat su jenanndte Shwatzleesh ess_enn Leesh, booß do Minsch süch_dat nit dirägk, vill Diiere künne dat ävver met iire Oure sinn. Et jidd_en jannze Aanzal Saache, di wenn se met der Shwatzleech_Lamp aanjeleuch weede, enn anndere Färve zerögkleushte, su dadd_mer_et doch sozesare öm_de Egg_eröm sinn kann, dadd_es miiß enne undeutlish dunkel_lillane Shėmmor. Wi mer in de Dißkoteeke soch, wo dat Shwatzleesh en Zick_lang en Moode woo, eß de Welldt fůll do_fun: Hůgk, Kleeijder uß Kunnßfaser, Kleeijder di met optische Ophäller jewäsche woodte, dä eijn odder anndere Kunnßshtoff, un_esu. Täshnish jesinn es dat Schwatzleech eijnfach Ultra_Violädd_un weed_met Kwäksillver Damf Lammpe jemaat."}
{"id": "8991", "contents": "De eijn oder andere Sick beij enem Floßß eß de Schäal Sick. Beim Rhing lijje Köönißwinnter, Beuel, Wahn, Pochz, Düx, Müllem un Müllem — alle beejtß — Läwerkuuhse, Düsseldorf un eso op dä Shääl Sick. Op dat räächß odder links iß, kütt drop aan, wie mer looht. Wenn mer sish op en Bröck stallt, oddo om Böötshe steiht, un doo henn looht, wo dat Wasse henn läuff, dann iss et rääß un offiziäll richtisch. Wann mer ävver esuu steiht, datt mer et Wasser op sich zoo louuffe süüt, dann iss et links. Doo woo de Schääl Sick es. Dat met dä Schäl Sick kütt uss dä Zick, als Pääd de Scheff noch de Rhing eroppjetrocke hann. Weil de Soun em Osste opp un em Wesste ungerjeht, dääten die Pääd, die flussopwääts leefe, met enem Ooch emmer en de Soun luure un wutten dodurch op eenem Ooch schäl. Dat nohmen die Kölsche zom Anlass die Lück uss Düx, als Lück vun d'r schäl Sigck ze veräppele. Un dä Spruch: \"Die sin vun d'r Schäl Sigck!\" hätt sich bes hück jehalde. Die Lück vun d'r schäl Sigck woren äwer och net doof, un nennen ihr Sigck vum Rhing: \"De Sounnesigck vun d'r"}
{"id": "8994", "contents": "Ed Sibbejebirsch ees eh Jebirsch dat op de räschte, odder ößlije, Sick vum Rhing beij Köningckswinte un Bad Honnef litt. Ed ömfass circa 40 Bersch un Höwele. Dä hüchste Bersch eß dä Öölbersch met 461 m. De sibbe jruße Bersh sin: Öölbersch (461 m) Löwebursch (455 m) Loohrbersch (435 m) Nunnestrombersch (335 m) Piitersbersch (331 m, im frööhe Middelalder noch Strombersch, Jästehuus vun de Bundesrepoblikk Deutschland) Wullekebursch (324 m) Drachefels (321 m) Andere kleenere Bersh sin: Himmerich och Rieseschißß jenannt (366 m) Trenkebersch (430m) Weilbersch (297m) Stenzelbersch (287 m) Broderkonsbersch (378 m) Middelbersch (353 m) Leybersch (359 m) Jungfernhardt (320 m) Jeisbersch (324 m) Schallebersch (310 m) Jruuse Breibersch (313 m) Kleene Breibersch (288 m) Wasserfall (338 m) Kleene Ööllbersch (332 m) Limperichsbersch Scharfebersch Wesseschafflich eß et Sibbejebirsch durch Vulkanismus enstande, äwer schöner sen die Legende. Die zahlreische Jesteensaarte us däm Sibbejebirje wutten ad vun dä Römer en Steenbrüsch avvjebaut un für dä Bau vun Jebäude benutz. Dä nohjelejene Rhing dät dobei als Transportstroß deene. Av däm 11. Joorhundert wutten die Steenbrüsch dann wedder eröffnet. Se woren noh dä Römer lang nitt jenutzt wudde. Em Rhingland wutten en dä Zick etlische Kirche jebaut un do wor dat Jesteen us däm"}
{"id": "9003", "contents": "Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Siebursch eßß en Stadt em Rhingland. Et eßß de Kreijßstadt vum Rhing-Siesch-Kreijß em Südde vun Noodrhing-Weßßfaale. Mer schwaadt heä et Sieburjer Platt. Siebursch befingk sich op d'r räschte Sigck vum Rhing (och schäl Sigck jenannt), 26 km vun Kölle un 10 km vun Bonn entfäänt, aan der Ufere vun Agger un Siesch. Siebursch jilt als traditionsbewusste un trotzdämm moderne Stadt. Siebursch hät_e_ne ICE-Bahnhoff aan d'r neuen Iiesebahnstreck Köln–Frankfurt am Main, aan dämm och Regionalzöch un S-Bahne vun d'r ahlen Sieschstreck haale. Siebursch es_en Stadt zom Enkoofe met 'ner besonderen Atmosphär. Dä Stadtkään met singem historische Maatplatz un Jebäude ka_me jot öwerschaue. Bekannt is Siebursch och durch singe mittelalterliche Weihnachtsmaat, beij dämm vür allem mittelalterliche Handwerkskuns zor Schau jestellt witt. Et Jebiet vun Sieschbursch befingk sich op_e_nem südössliche Ausläufer vun d'r Kölsche Bucht un jrenz em Oste aan die Usslöfer vum Berjische Land, em Südde aan die vum Westerwald und die vum Sibbejebirsch. Et Stadtjebiet vun Siebursch weed vun d'r Siesch, d'r Agger un dem Wahnbach umflosse. Am Sieschwehr fließt d'r Mühlejrave vun d'r Siesch av, durch de Stadt durch, un op d'r Zang widder in die Siesch zerögg."}
{"id": "9012", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) Dä Sikkenß ėßß wo ma hinjang wenn ma_sikke moot. Ma fingk hä vüür allem op dä öffentlische Herrentoilette. Dä Sikkenß ėßß kwaasi de ziwwelisatorische Wiggerentwicklung vunn dä Pißßrinn. Dä Pißßrinn ėßß föör ville Lück, am Sikkenß äwwer kann nur enger stonn, wat joot ėßß föör de Lück di jet schamhaft sinn. Hückzedaach sieht ma sojaar Wänd zwesche de Sikkenßen damet ma sish nit jäjjeseijtish zoluure kann beijm sikken. Ma kann saare dat de Pißßrinn de jesellschaftlische Klasseungerscheed verwische doot (zem Beijspill singk BAP: Unn ob nu eijner Krimsekt drenk oder nur noh Wermut stenk ėßß an dä Pißßrinn spätestens ejaal Eins im Vertraue vunn Für Usszeschnigge). Beijm Sikkens ėßß dat nit_esuh dä Fall. Trotzdämm hänn se sish weijtestjähend dorshjesäätz."}
{"id": "9013", "contents": "Seleve is dat chemische Elementdingens mit de Oednungszahl 47. Et wörd affjekürz Ag vun Lateinisch Argentum. Et is en edles Metall, wat hees, dat es nit jern mit der andere Elemente reajiere dut un in de Natur och jediege vörkütt. Miißentdehls küt et ewwer sulfidisch üe oxidisch vör is ewwer leeschder vun de Schwävel üe Suestoff ze trenne als en unedlet Metall. Seleve wörd jenutz vör Jeschirr, Münze un Schmuck. Weil et esu schön jlänzt (et ene huhe Refexionsfähichkeit hätt) jebraut man et och vör Spiegele un och in der Optik. Eläkrtisch Strom dät es bässe leite als wie irjendwat sunnst so dat et och in de Elektroteschnik nit wechzedenke is. Wil Lischt Selevefolie schwarz färbe dät is et och die jrundlage vör de Fotojrafie zig ca. 1850. Weil viele Bakterie kene Enzyme vör Seleveabbau han is et och in de Medizin als Antibiotikum bekannt. Vun diese Eijenschaft kütt och de averjlaube, dat Münze in de brunnen ze schmiesse Jlück bringe dät, weil Seleve- esu wie Koffe-Münze den Bakterie de Duut bringt und wenn de Lück emmer jesund bliev, dann is dat schon als jlück ze bewerte, ne?"}
{"id": "9054", "contents": "Ene Steern is ene jrusse Feuerball dä em Weltall ze finge is. Et jitt över 70 Trilliarden Steerne odder noch mieh. Dat schätze de Weßßeschaftler zemindest, weil jezällt hätt se noch keeiner. Dä Steern der uns am nöchste is, is us Sunn. Die is circa 150 Millione km vun dä Ääd entfeernt. Et Leech bruch etwa aach Minutte bis et bei uns ankütt. Dä nächste Steern is dann 4 1/2 Leechjoor entfeernt. Dat heeß et Leech vun dem Steern bruch etwa 4 1/2 Joor bis et bei uns ankütt. Uns Sunn hätt ene Durchmesser vun 1,3925 Millione km dat is dä 109fache Ääddurchmesser. Uns Sunn is ene Mittelmässije Steern wat sing Jröösse aanbelank. Et jitt also noch jrüüsere Steerne. Do is zom Beispeel dä Steern Beteijeuze em Steernbild Orion dä is 276,6 mol jrüsser als uns Sunn un dat es noch nitt dä jrüüzte. Die Steerne bestonn haupsächlich us Wasserstoff un dä hätt die Eijenschaff, dat hä unger jrussem Druck en Verbindung mit sich seleves injeit. Dä Vojang nennt de Weßßenschaff Kernfusion. Dobei ensteht zom eene Helium un zom andere jede Menge Enerjie. Die Enerjie witt dann in Form vun Leech un Wärme in et Weltall jebloohse. De Mileschstrooß is"}
{"id": "9059", "contents": "Stickstoff ees eh Schemisch Element mit dä Oochtnungszahl 7. Ed steeijt em Periodesüßteem in der fuffzehnte Haupjrupp. Singe Keern besteijt us sibbe Protone un sibbe Neutrone. Öm dä Keern eröm flehjen sibbe Elektrone. Stickstoff witt zum eeijne als Schutzjaas beijm Schweesse jebruch. Zom andere witt hä zor künstlischen Herstellung vun Amoniak verwendt. En de Autoindustrie jitt ed Firme die behaupte, dat dä Stickstoff als Füllung en de Reefe dofür sorje deijt, dat Kraffstoff enjespart witt un die Reefe nit esu schnell de Luff verliere. Dat ees äver alles noch nitt weßßenschaftlisch nohjewisse. Weme äver jett janz kalt krieje will, dann ees och meistens Stickstoff em Shpill]. Doorsch singe niddrieje Siedepunk un dat reaktionsträäje Verhale ees hä optimal öm alles möchlije kalt ze krieje. Hee eh paar Beishpille: Köhlmiddel in de Kryonik (Källdeteschigk) Köhlmiddel bei Supraleitere Vereisungsmiddel bei dä Boddemvereisung em Tiefbau Do drüvver hinuss witt dä Stickstoff och noch beim Verpacke vun Leevensmiddel enjesatz. Dobei witt zem Beishpill en Chipstütt met Stickstoff opjebloose un dann kumme de Chips erinn. Dat hätt dä Jrund dat die Chips sich dann länger halde. Stickstoff kütt am häufischste en de Luff für. 78,7 % vun dä Luff sin nämlisch Stickstoff. Hä ees äver och"}
{"id": "9105", "contents": "De Stėlle Poßß oder Stille Poß es eijentlich en Shpill uß em Kėnderjade. Alle Medmaacher maachen en lange Rei ode ene Krieß oder sėzzen öm der Desch eröm oder sujet. Do weet einer ußjeloort un määt der Aanfang, oder hä eß ad am Aanfang vun der Rei. Dä Eezde säät singem Nohber jet innet Uhr. Wat ės ejal. Däm eezte singe Nohber moß dat dann vershtonn un säät singem andere Nohber ėn d Uhr, watt hä vershtande hätt; un dä sääd et däm Näxdn ėn d Uhr. Unn esu wigger. — Janz am Eng, der Lezde, säät dann janz loud, dad et alle hüüre künne, wat bei im aanjekumme eß. Nomalerwieß eß dat nid esu janz dat, wat am Aanfang shtund und de Eez jesaad hätt. Manchmool, wenn de Pänz jett ähler sin, dann maachen se sij ene Shpaß do drußß, jet andorß wigger ze sare, alß wie se jehoot han. Ävver selvs wenn se janz opmerksam bei der Saach sinn un janz räuish un leiß un sich Möh jevven, et all jenau richtich zo maache, dann kütt ėmmer widder enß jet Verdriehtes am Eng aan. Dat jiddet och ėm normale Lääve, nit bloß ėm Shpill. Do säät mer och"}
{"id": "9111", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Eh Sunnesystem is eh Dinge us em Weltall. Et besteht in de Rejel us ener Sunn un Planete. Et bekannteste Sunnesystem is dat unsere, indem mir mit unserer Ääd üm de Sunn kreise. Su eh Sunnesystem ensteht immer dann, wenn en neue Sunn jebore witt un üm dä neue Steern noch jede Menge Dreck erüm kreis. Dä Dreck klummp dann almählich zesamme un et enstonn zuerst eh Planetesimal un dann de Planete. Un noh_m selve Prinzipp krijje mansche Planete och Moonde. Unser Sunnesystem besteht us eener Sunn un 8 Planete un die heeßen esu: Merrkuur Veenuß Ääd Mars Juppitter Saturn Uranus Nepptuun Pluuto wor joohrelang ene Planeet, äver de Weßßenschafler han sisch am 24. Aujust 2006 dorop jeeinich, dat hä keeijne mieh ees. Statt dessen witt hä jetzt zo de Zwerchplaneete jezällt. Ansunnste jehüren noch eh paar andere Dinge zo unserem Sunnesystem. Do is noch dä Asteoridejüddel, etliche Moonde üm de Planete dromerüm, jede Menge Komete un janz wick drusse de Ortsche Wulk us dä de Komete kumme. Lang han de Wissenschaftler jeglööv et jööv nur unser Sunnesystem, äver füür eh paar Joor han"}
{"id": "9118", "contents": "Dä Süüdpool eßß dä südlijje Deijl vunn dä Ääd unn dä Ääddeijl dä da lijjt. Dä Süüdpool eßß sozesaare wo de Äädaxx em Süüde ußß dä Ääd erußßluuret. Woröm se sisch drejjt. Dä Punkt wood ed eäßßte Mool vunn Roald Amundsen unn Robert Falcon Scott erreijscht. Dä Kompaß zeijjt op en Punkt im Meer, dä sisch von Daach ze Daach beweere doot. Dä Süüdpool eßß 13,2 Milljuhne Kwadraatkillomeeter jrooß unn hätt 1000 (Winter) beßß 4000 (Summer) Eijnwuhner, di op dänn 80 Forschungsstazjuhne lävve. Nuur 2% sinn ohne Ies, dä Rääßß eßß vun en decke Iißscheesch bedeckt, di hätt beßß ze 4500 m. En singer Medde eß dat Land fum Pool unger_em Meereß_Shpeejel, ävver dat Iiß eß do esu deck, dadd_et beß unge dorresh reëijsh, ed_eß allsu nimmoohlß Waße zwesche däm Iies un dä Ääed. Dadd_eß jefeeolish. Wänn nnammlish de Meereß_shpejel wiggo shtëijsh, wi_jerret em Momang dëijdt, dann weed_et jo och wärremer op de Ääd, wi_jedd_et em Momang dëijdt, un dat künnt zosamme in dä Zigk zwesche de Joohre 2080 un 2250 dozo füüere, dat dat Meer_Waßo unger dat Iieß fum Süütpool kütt. Wänn dad_esu eß, dann weed dä jannze Iieß_Pannze, washëijnlėjj_en jannz koote Zigk et schwemme aanfange. Dä jitsch dann"}
{"id": "9257", "contents": "The .tv Corporation uß däm US Konnzärrn VeriSign bedrief för de nic.tv unger däm Minißtor för Finannze un Turrißmuß fun Tuvalu dänne ier Top Level Domain em Internet, dat eß .tv. De Sigg för .tv bäij de iana De Sajt fum .tv sing nic"}
{"id": "9258", "contents": "Hans Theodor Woldsen Storm (* 14. September 1817 in Husum; † 4. Juli 1888 in Hademarschen) wor enen nochtdoütschen Novelle_Shriivo un Deeshto. De Familish vun sing Motte hätt ald zik Jenerazjoone in Husum jelääef. Do un en Lübeck eß zor Schull jejange, shtudeet hätte dann en Kiel un in Berlin Rääch. En Kiel woa hä och ene Frünnd vun Theodor un Tycho Mommsen, met dänne zesamme hä Saagen uß Shläßwish un Hollshtäjn sammele däät. 1843 joaven se zesame dat „Lederbook vun dree Frünnen“ eruß. En däm jlishe Joar hätt sish dä Theodor Storm als_enne Rääshßanwallt en singe Vattershtadt nidder un hieroadt 1845 sing äjen Kusiin, et Constanze Esmarch, di ald 1865 duud jeblivve es. Met dä däänishe Rejierungk vun Husum doamoals koam hä avver övver krüttß un dröm hät hä im Joa 1852 singe Poßte voloare. Hä trood_en dä preußishe Deenß en, eetß als_enne Assessoe en Potsdam un em Joa 1856 as_enne Kreisrishto in Hillijeshtadt. Ävver sing Sääne no do Häjmaat vojing imm in_de Främbde nit. Wi Shläßwish-Hollshtäjn em Joa 1864 deutsch woat, doa koam dä Theodor Storm tirek no Husum zerökk, woa hä ne Landvocht woot un 1866 de zweete Ehe injingk med_dem Dorothea Jensen. 1867 woot hä Ampsrishto,"}
{"id": "9269", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Tok Pisin es ön Sproch, di op Papua Neuguinea jösproche weed. Ä dat Land es öt dö Amtssproch. Sö weed och Pidgin Englisch jönannd. Tok Pisin weed van onjöväär 120.000 Lüüh als ischde Sproch, als Moddersproch jösproche. Dozo komme noch 3 – 4 Milliun Mänsche, di öt als Zweidsproche mulle. Tok Pisin es ön Sproch, di sisch us änglische, melanesische un dütsche Wööd zösamme setzt. Vorscheedene Dialekte zeeje dütlische Ongerscheede tösche dö Zösammesetzung van di Sproch. Tok Pisin zeechd ön Vorwandschaff zo d Sproche Pijin op d Salomone un Bislama op Vanuatu. Dr Orsprong van di Sproch es en ön Zitt z sökke, als Walvänger em Stelle Ozean ongerwääß wore, un sisch met dat Volk, dat op dö Insele läävde, ongerhalde mood. Öt joov önö Mischmasch, dä us Änglisch un dö Lokalsproche zösammejesatze woch. Ängß van öt 19. Jahrhondöt wood di Sproch ön Handelssproch op di Scheffe, di met Kopra handele dänge. Öt zeechd sisch, dat Tok Pisin sisch flott ändere deed un sälvs tösche zwei Jeneratiune dütlische Ongerscheede en d Sproch z vänge send. Och tösche"}
{"id": "9270", "contents": "Hee di Sigg_is_op Öcher Platt (mieh Sigge op Öcher Platt) unn jeschrive wie mer et mullt (mieh Sigge jeschrive wie mer et mullt) De Tomburch iss enn aale Ritterburch bej Rheenbach. Dä Tomberch iss enn vulkanisches Terziärjebilde uss Basalt. Hä iss avv dämm 4. Johrhungert besiddelt jewess unn um 900 is de Tomburch jebaut woode. Zuääz hätt dä Pfalzjraf Ezzo do jewonnt, späte de Jraafe vun Kleve, vun Müllemark un vun Tomburch. Dä Hääzoch von Jülish hätt die Burch injenomme unn 1473 jeschpräänk. Donoh wor se ne Steenbruch för die Umjevung. De Pänz kenne de Tomburch wejl se jään Kruug esse. Un op dä Packung vun ener bekannte Firma (Grafschafter Goldsaft) ka ma de Tomburch bewundere. Woröm heiß et Tomburch? Dat is ja nit jrad ne tüppische Nome he sondern en englische Aavkürzung vunn Thomas. Ävvä ma weiß nit, wo dä Nome heäkütt. Commons: Tomburg – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "9285", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Troisdorf is de grüüßte Stadt im Rhing-Siesh-Kreijß un litt öößlich vunn Bonn unn Kölle. Me fingk et im Südooßte vunn dä Kölsche Bucht unn nördlich vumm Wääßterwaald. Zur Zick leeve 76.596 Eijnwohner (31.12.2005) in dem Industriestädtje em Grööne, su wie die Trooßdorfer ihr Städtje selever nenne. Trooßdoorf hätt zwöllef Stadtdeel, die sich opp en Fläch von 62,17 km² verdeele. Trooßdoorf Trooßdoorf Wess Dat Veedel witt och ruude Kolonie jenannt. Dat litt an dä Daachziejele, die he all en Ruud jehalle sinn. Trooßdoorf Wess ees eener dä jüngste Veedel vun Trooßdoorf. Et wudd iirz em Oktoober 1999 noh de Kommunalwahl vum neue Shtadtrat jejründ. Früher dät dat Jebiet deelwies zo Overloor un zo Trooßdoorf jehüüre. Aleroth Aleroth hätt en bewäächte Jeschisch hinger sich. Et wor nämlich en janze Zick lang jaanitt bewunnt, weil de Soldate em zweite Weltkreech Platz brooten, öm ze üübe. Dat däten die en de Wahner Heed un en Aleroth. Dat Dörfje wud äver noh'm Kreech widder besiedelt. Av 1969 jehüürt Aleroth zo Trooßdoorf. Dofüür dät et bei Luhmer jehüüre. Die Eenwunner vun Aleroth werde Sandhase jenannt. Sieshloor De Eenwunner vun Sieshloor werde Ööchs jenannt. Overloor Friedrich-Wilhelms-Hött (kurz de Hött)"}
{"id": "9287", "contents": "Trooßdoorfer Platt witt wie dä Name ad säät in Troosdoorf jesproche. Dobei muß me allerdingens sage, dat dat reine Trooßdoorfer Platt och nur en Trooßdoorf Midde jesproche witt. Die andere Shtadtdeeil han zum Deeil en mieh oder weenijer avvjewandelte Version dovun. Dat häät natürlich historische Jründ. Wen_me su durchzällt kütt meh op fönef Hauptdialekte: Trooßdoorfer Platt Sieshloorer Platt Berchemer Platt Höttener Platt Aalerödder Platt Die vier sin wie ad jesaat us dä Jeschich vun Trooßdoorf entstande. Ever eent nom andere. Dat Trooßdoorfer Platt ees eng verwandt met däm Sieshburjer Platt. Dat kütt doher, dat die zwei, Trooßdoorf un Sieshburch, su eng beienander lieje. Do han fröher die Trooßdoorfer Buure met dä Sieshburjer Mönche vun dä Abtei om Michelsberch gehandelt. Dat hätt die zwei Sprooche natürlich beeinfluss. Sieshloor wor fröhter en eijenständige Jemeend un su hatten die och ihr eijene Ussprooch. Irzt 1969 met dä komunale Neuordnung dätten Trooßdoorf un Sieshloor zesammekumme. Vun do aan han sich die Sprooche dann wohl anjenöhert. Zo Sieshloor däten domols och Ovverloor, Spich, Berchem, Müllekove, und Eischem jehüüre. Berchem, Müllekove, und Eischem däten zwar zo Sieshloor jehüüre han äver en eijene Sproochentwicklung jemaat. Doorch di Nöh vun Berchem un Müllekove zo Mondoorf un Nidderkaassel woren"}
{"id": "9340", "contents": "UKW eß en Affköözung fö de Ulltra Kuchz Wäll wo et Radijo un et Färrenseen drövver kütt! Na jood et Radio kütt och övver KW, MW un LW, ävver wäer hüüert sesh hück dat jekwiitsche, zwitscherre un jepiife norr aan? Wänn t nit sinn moß."}
{"id": "9394", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Urranuß (Symbol: ) ees dä siebte Planneet in uns Sunnesystem. Sing Noppere sin op dä eeijne Sick dä Satturrən un op dä andere Sick dä Nepptuun. Dä Urranuß ees em Middel 2,87 Miliarde Kilometere vunn de Sunn entfärnt. Hä bruch 84 Joor öm eeijnmol öm de Sunn eröm ze wandere. Hä driit sich äver in 17 Stund un 14 Minute eeijnmol öm sich seleves. Dä Urranuß hätt en Besunderheijt bei singer Achseneijung. Die es su jeneich, dat eeijne Urranuß Daach och 84 Joor duurt. Dä Urranuß hätt 27 Moonde, wobei dä jrützte dä Titania ees met en_em Doorchmesser vun 1578 km. Nur noch drei andere sin noch jrüüsser als 200 Kilometere em Doorchmesser."}
{"id": "9447", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Veenuß (Symbol: ) is vun de Sunn uss jesehen dä zweite Planneet in uns Sunnesystem. Sie is fass jenau esu jruß wie de Ääd un kütt där och am nöchste. Ihr Noppere sinn op dä ene Sick dä Merrkuur un op dä nadere Sick uns Ääd. Noom Moond is de Veenuß de hellste Hemmelskörper dä ze sehe ess. Se is em Middel 108,21 Millione Kilometere vun de Sunn entfärnt. De Veenuß broch 224,7 Daach öm eeijnmol öm de Sunn ze rotiere. Allerdingens broch se och 163 Daach öm sich eeijmol öm sich seleves ze driie. Dobei driit se sich jenau endjejenjesetz ze alle andere Planneete. Dat heeß op dä Veenuß jeit de Sunn im Wääste opp un jeit em Osste unger. De Veenuß hätt keijne Moond."}
{"id": "9449", "contents": "E Weesch es e Fraunsminsch. No weet mer nit för jeedß Fraunsminsch Veesch sare. Et möß schunn jet draan sinn, also möösch se minnstens forhiirohdt sin oddo Vittve, odder e jood Jeschäff hann, odder ne Hoff, un enne Knubbel Pänz eß och nit fokiijot. Weeschter han Kraff un sinn nit bang fürm Lävve. Se weßße met de Männe ömzejonn. Se han ir Weetschaff en d'r hannd zigk dreßisch Joo, dänne kannßde nix füürmaache. Do kannßde disch drop foloohße. Freusche di irem Mann nuur noo do schnüßß schwaade un Määdsche di jraad eez aanfange sin jät andoß. Di kannßde nit Veechto nänne."}
{"id": "9582", "contents": "Ne Vrängel oder Wrengel odder Frängel säät mer för jet, wat jröößer jewoode wi dat nomaal wööhr. Wenn er Botteramme schmiere well, un dä Buur sij jen paar Schieve fum Bruud runger schnigg, unn ed eß ein dobei e janz Schtöck decker wi di andere, do säät däm sing Frau: „Jung. Do häss De ävver ne Wrängel jemaat.“ Äänlisch: Oschi Apparillo Kawännzmann Unn et Jääjedeijl: Shtümpshe"}
{"id": "96397", "contents": "Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Andreas-Daach am 30. November es de letzte Daach vom Kirchejohr. Fröhe wor hä och Zahldaach bei de Buure. Noh ahlem Volksjlaube soll die Naach op de 30. November en wichtige Losnaach sen, weil alles wat me en dä Naach dröme deet em nächste Johr en Erfüllung jonn soll. De Apostel Andreas, dä Broder vom hl. Petrus, hätt de Lejend noh en Kleijnasieë un Jriecheland missioneet. En Patras soll hä em Johr 60 n. Chr. de Märtyrerduud aan e'nem Krüx met querjestallte Baleke jestorwe sen, deshalef wierd su e Krüx och Andreas-Krüx jenannt. Andreas-Krüxe stonn als Verkehrszeiche vür jedem Bahnöwerjang un komme en Wappe un Fahne vür. Bahnöwerjang Bonn-Röngsdörp Jrußbrtiannië Schottland De Marin von Russland"}
{"id": "9640", "contents": "De Vüürwahl eßß watt de beijm Telefoniire vüür de Nummer wähle mööts wann do in en anner Stadt aanroofs. Vüürwahle woode jemaat weijl fröher hätt_et pro Ochtschaaff nur ej Netz jejävve. Hück eßß dat ni_mieh esuh, trotzdämm hätt ma de Vüürwaale behallde. In Dütschland wählt ma en Null am Aanfang vunn dä Vüürwahl. Internazjonaal mööt ma zweij Nulle wähle."}
{"id": "9693", "contents": "Wahn woo ene Jemeijnde ėm Hümmling ėn Needersaxe. Dä Oot Wahn woot ėm Joohr 1941, medden_em Kreesh, vumm Kommißß platt jemaat. Di hann do ene Üübunxplaaz för de Truppe hėnjelaat. De Lück uß Wahn woodte noh Rastdorf zwanx_'ömjesaz'. Do hätt sish beß ennet johr 2005 errinn nix jeänndert, unn et süüt och nit dernoo uß, dat dat jeänndert wööt. Dä Üübungkßplaatß weed — so säät mer 2005 beijm Kammißß — emmer noch jebruch. Wahn hätt ene Dom jehatt. Dä Dom woo eijne vunn de jröötße Kirrshe en dämm jannze Nochtweßßte vun Deutschlandt. Hä woot doomols met kappott_jemaat. De Jrunntmauere sinn ävver noch ze sinn."}
{"id": "9698", "contents": "Met Wallonesch Brabant (ob flämish u nederländisch: Waals-Brabant, op franzüüsish: Brabant wallon, op wallonish: Roman Payis, Braibant walon,, op deutsch: Wallonisch-Brabant) es en Provinß en dä Regijon Valloni en däm Shtaat Bellji en Europa jemejndt. De Houpshtadt fun wallonesch Brabant eß Waffere (ob flämijj u nederländisch: Wafer, op franzüüsish: Wavre, op wallonish: Wåve, op deutsch: Wavre) De Provinß wallonesch Brabant jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di franzüüsish schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-WBR."}
{"id": "9705", "contents": "Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Wasser is en Bezeischnung für eh Moleköhl, wat us Wasserstoff un Sauerstoff bestonn deet. Me säät äver nur Wasser dozoo, wenn et flüssich is. Wenn et kähler wie 0 Jeraad Celsius is säät me Iis udder Schnie un wenn et heeßer wie 100 Jeraad Celsius is, dann säät me Dampf dozoo. Wasser jiet et zeemlich veel op dä Ääd. Dat mieste dovun is Salzwasser. Nur 2,53% vum janze Wasser op dä Ääd is Sööswasser un dovuun sin och noch ens mii als zwei Dreidel als Iis in dä Pole jebunge. Dat bedök, dat Wasser janz schön wertvoll un führ alle Dinge selten is. Besondererlei Wässer emm Rheinland sann Kölnisch Wasser unn \"dat Wasser vunn Kölle ess joot\", watt zweierlei ongerscheedlijje Saache sinn, die mer nitt väwechsele därf. Commons: Water – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "9706", "contents": "Wasserstoff ees eh Schemisch Element mit dä Oochtnungszahl 1. Ed steeijt em Periodesüßteem in der iirzte Haupjrupp. Singe Keern besteijt us eeijnem Proton un keeijnem Neutron. Öm dä Keern eröm flüch eeijn Elektron. Dä Wasserstoff kütt sehr häufich en de Natur für. Ed ees sujar dat häufischste Element dat ed jitt. All Sunne em Weltall bestonn zo nem jrusse Deel us Wasserstoff. De Weßeschaftler versöken en de Labors de Reaktion die ne Steern zom löchte brink nohzemache. Dat nennt me dann Kernverschmelzung. Dofür witt reine Wasserstoff jebruch. En andere Nutzung vum Wasserstoff witt en de Autoindustrie ussprobeert. Einije Hersteller han Versöcksautos am fahre, die met enem Wasserstoffantrieb ussjerüß sinn. Dat klapp äver noch nitt esu rischtisch. Wasserstoff en reiner Form kütt en de Natur nur en de Steerne für. Op unserer Ääd ees et am häufischste em Wasser ze finge. Met dä sujenannte Elektrolyse kame dat Wasser en Wasserstoff un Sauerstoff opspalte."}
{"id": "9710", "contents": "Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Welkenraat/Welkenraedt is en Dörp un en Jemeijnde em Arronndißßemang Verviers ėm Nocht_Ossdejl vun dä Belljische Provinz Lüttish (Luik, Liége) unn litt inn dämm Jebeet vun der Jemeinschaff vun denne die in Belljie Deutsch schwaade dunn. Et hätt ėm Joohr 1994 offizjäll 8466 unn ėm Jannowaa vum Joohr 2005 knappe nünng dousend hundertveezish Lücksher drinn wunne jehatt, un daat vierunzwannzish un ene halve Qwadraatkillmeeter Land op de Ääd belääje. Sing Poßßleijzaal eß B-4840. Vun Greeenwich uß jesinn litt datt up 50° 39' Nocht un 5° 58' Oßß,un et eß zwesche 230 et 354 Meetere huu övver Nommaalnull. De Uure Jonn em Winnter eijn Shtund, un emm Summer — jenau Appril beß Oktoober — zweij Stund vüür dä Greenwich Mean Time. Och wenn dat in dä Wallonie litt un doo offizjääl franzüüsisch jeschwaadt weet, hann die Lück doch em Joohr 1963 en Waalmööshlishkeijt met dä belljische Bövvere errußjeholldt, esu künne se och de „Minderheijdtesprooche“ Neederlannß un Deutsch rädde un vüür allem, iir eijnhejmische Shprooch, di offizzjäll bei de Limburjische Sprooche jezallt weed, ävverre en ripuarishe Sprooch eß, wann ich rishtish"}
{"id": "9717", "contents": "Wienges es_ene kläjne Broueräj em Zänntrumm fun Krievel, di bräue allordingß zigg_e paa Joohre nit mieh selleve, un loohße noh_m Orrijinaal_Rezäpp ier Bier annderswo bräue. De Wienges sinn_orr_en aale Bierbräuer_Famillish en Krieevel. Dä Brou_Meeßto Aujußß Jleumeß woo alld zig 1893 med_em Maria Wienges verhiirodt, wi hä 1896 sing äijen Huuß_Broueräj em Norde fum Wiengeß opmaat → Gleumes (Krievel) Brauerei Gleumes (op deutsch) Informatiune övver öt Wienges (op Huchdütsch)"}
{"id": "9719", "contents": "Wieß eßß en overjäärish Bier, datt ußß Bayern kütt unn vumm Weizemalz jebrout weed oder ußß Berlin unn jet suur eßß. Beije heijße wiiß. Datt Wieß ußß Bayern mööt zer Hällefte ußß Weijzemalz jemaat sinn. Et hätt noh Hefe (Hefeweijze) oda et eßß kloor (Kristallweizje). Et kann hell sinn oder dunkel. Dat Wieß vunn Bäliin eßß nit ußß Weijze. Et eßß jet suur, alldiweijl in dä Hefe och Milschsäurebakterien in Sümmbijoose lävve. Dadorsch ka_mer et och besunders lang laagere, nämlij poor Johr. Ma drenk et met Sirrupp, zem Beijspill Waldmeijster oder Himbeer. Am Rhing drenk mer koum Wieß. Et weed ävver dovun jebrout. Di äälßte Alt-Broureij di_t noch jitt, datt sinn Boltens, die broue ou_noch Wiiß no_m aale Rezepp in Korschenbroich nit wigg von Nüüß, ävver jannz winnich. Am Rhing drenk mer näämlich iir Kölsch, Bönnsch, Alt oder Degraa. Prost."}
{"id": "9728", "contents": "Dat Millowitsch_Dengkmool shtäijt in Kölle am Iisemaat in do_Nöh fum kölsch Hännesje Tijaater. Et wood em Joohr 1992 däm Willy Millowitsch ze Iihre do hen jesatz. Hä hät en de Joohre 1909 beß 1999 en Kölle jelääf un jewirrək. Et shtellt dä Willy en Orijinaaljrüüße daa, wi hä op dä Bank sez."}
{"id": "9745", "contents": "Wodka es dä Schabau vun de Russe un de Pole, dä us Ääpele jemaat weed. Die hann dä schun jebranndt, da wosst noch kinn Minsch in Deutschland, wie dat jeht. Dä schmäck ooch vill bässe als oose Kloore odder Korn un määt och nit enne su decke Kopp, wennmer e bißje zevill dovunn jesoffe hätt. Un die Russe maache ene ächte Kolt us ehrem Wodka-Suffe, die ässe noch ächt läkker Häppche dozo: jerööcherte Fesch, Kaviar (dä ächte, net dä Kölsche), un noch mieh so Läkkerbesse. Die nenne datt Sakusska odde su. Op jedde Fall kannste dann noch vill mieh Wodka suffe, wennde dat met_ässe dehs."}
{"id": "9746", "contents": "Hee di Sigg_is_op Trooßdoorfer Platt (Sigge op Trooßdoorfer Platt) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Wooch oder och Wagge ees eh Jerät öm de Masse vun irjendjet fess ze stelle. Et jitt zwei jrundsätzlich ungerschiedliche Aarte. Für en Verjleichsmessung bruch me zem Beishpill en Balekewooch. Domit ka me dann die ze messende Masse vun e nem Körper mit e ner bekannte Mass vun e nem Verjleichsjeweech verjlische. Dozoo witt an e enem wajerechte Stab, dä in de Midde jelachert ees an beide Sigge en Woochschal anjehange. Dä Avvstand vum Middelpunk muß op beede Sigge jlisch sin. En die ene Schaal witt dat ze wejende Objekt errinjeläch un in die andere Schall kommen de Verjleichsjewichte. Die jitt et vun 0,1 mg für Apotheke bis zo 10 kg für de Wooch om Wochemaat. Wenn dä Baleke dann in de wajerechte ees dann sin die zwei Masse jlich. Wichtich ees dat die zwei Woochschale em jlische Schwerkrafbereich lieje müsse. Et jitt noch andere Möchlichkeeijte als en Balekewooch. Die beruhen äver all op däm Hebeljesetz. Zeijerwooch wie zem Beishpill en Breefwooch Schnellwooch dat ees die Wooch beim Aarz met dä verschiebbare Jeweechte Dezimalwooch ees esu ähnlich wie en Schnellwooch me kann nur"}
{"id": "9752", "contents": "Wäßßflaandere (ob nederländisch: West-Vlaanderen, op franzüüsish: Flandre occidentale, op wallonish: Flande Coûtchantrece, op deutsch: Westflandern) eß en Provinß en dä Regijon Flanndere en däm Shtaat Bellji_en Europa. De Houpshtadt fun Wäßßflaandere eß Brügge (ob nederländisch: Brugge, op franzüüsish: Bruges, op deutsch: Brügge) De Provinß Wäßßflaandere jehüert komplättemang bej de Jemäjnschaff di nederländisch schwade dejt un de Affköözung noh dä Norm ISO 3166-2 för di Jääjendt eß BE-VWV. Commons: West Flanders – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "9871", "contents": "Zootwoman eßß en brittische Bänd di spillt en electroclash Musick datt höört sisch beßßje aan wi dä aale 80er Sinti-Popp. Stuart Price eßß dä Kopp vunn dä Bänd un hä spillt och in joot en Hangkvull aandere Projekte. Stuart Price: Jesaang, Bass Johnny Blake: Jesaang Adam Blake: Taaßde 2003 - Zoot Woman 2001 - Living In A Magazine 2004 - Taken It All 2003 - Grey Day 2003 - Gem D Website"}
{"id": "9873", "contents": "Zoppe es jet enn_et Wasser erinn donn un widder eruß holle. Also jenou jenumme moß dat keij Wasser sinn, Kaffe un öönds_en annder flößish Zeüsh dääd_et och. Houpsach erin un tireg widder eruß oone dat sisch fill jedonn hät. Äänlijje Wööd: Tunke un Shtippe. Em chwemmbad kannß de jruuße Pänz de Kleeijne zoppe sinn. De Omma deijt de aale Brüütsche zoppe, en de kaffe_taß, weil se se sönß net biiße kann. Ävver Seij säät Schtippe doh füüer. Se kritt jo nidd e janz Brüütsche en di kaffe_taß erinn. Wenn de Omma en Hänn hätt, die jluckisch am weede es, dann zopp se dat Diier, unn hoff, dat hüert baal widder op."}
{"id": "9876", "contents": "He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Erzquell-Brouwerei es ö Brouwereiongernehme met Setz ä Bielstee em Ovverberjische Kreis ä Nordrhein-Westfale un ä Niederschelderhütte em Landkreis Altenkirchen beij Siege. D Erzquell-Brouwerei, wi mo sö hüü kennd, entstäng em Joohr 1976 au dr Zösammeschloss van d Bielsteener (bie uss Billstingern säht mà Billsting daför) Brouwerei met d Siegtal-Brouwerei. D Erzquell-Brouwerei Bielstee wood em Joohr 1900 van dr Urjrußpapp Ernst Kind van dr jeschäftsvührende Jesellschafter Axel Haas onger dr Naam Adler Bouwerei jejründ. Ernst Kind hod ön Spennerei un Riißerei ä Bielstee. Di koom ävver komm rond un su vorsood Ernst em Alder va 50 Joohr önö Neuaavang. Hä liirde ä Bayere beij Weihenstephan öt Biirbrouwe. Nodäm ö Wasserröhr jelaad wode woch, dat bes hüü z dachs weech Quellwasser vöör öt Biir us Beilstee lävverd, koom am 5. Februar 1900 öt ischde Biir us öt Suudhuuß. 1936 ändernde Kinds Schweijersohn Carl Haas dr Naam van d Brouwerei ä Bielsteener Brouwerei, weil öt ö Köllö at ön Adler Brouwerei joov. 1976 schloss sich d Bielsteener Brouwerei met d Siegtal-Brouwerei us Mudersbach-Niederschelderhütte zo d Erzquell-Brouwerei zösamme. Dobeij wood"}
{"id": "9881", "contents": "Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Zweschestaatlije Unterschäjdungkszäjsche op Autos un Aanhängere mösse hinge lingks op Autos (KFZ) un iier Aanhängerre aanjepapp oddor opjeschruuv sinn, wäm mer domet en t Ußlandt faare well. Dat Schildt sellver ess en Ovaal, kweerfommaatisch, wiiß, mem dönne schwazz Rannd un meddsen dren enne Boochstaave odder zwäj oddor dräj. Säpsvostänndlisch nattüürlisch ess dat ingernazjonaal jereejeldt, hügg em „ Wiener Übereinkommen über den Straßenverkehr “ vum 8. Novemmber 1968 em Atikkel 37 unn em Aanhang 3. Dat ess enne Nohfolljor vum „ Internationalen Abkommen über Kraftfahrzeugverkehr “ vum 24. Appril 1926 singem Atikkel 5 un Aanhang C. Di zwäj jellden en Döütschlandt alle beejts, un mer kann sijj ußsööke, wo mer sisch dran hallde well. Enne rääschte Ungeschejd määt dat ävver nit."}
{"id": "9891", "contents": "Et ärm Deer ess en koote Faase vunn jrundlooser Druurischkeijt. Jründe könne sinn: zevill jesoffe am Ahmd vüürhär dä Faado en Depression Mer säät do och „dä hät et ärme Dier,“ wann t ejnem su jeijt, odder „dä kritt et ärme Dier,“ wam mer et erwaadt, dat dä Zostannd övver inn kütt."}
{"id": "9898", "contents": "Dä Planet up däm mir levve heeß Ääd (Symbol: ). Hä is de dritte Planet vun aach in unserem Sunnesystem. Hä is im Middel rund 150 Millione Kilometere vun de Sunn entfeernt un broch 365 Daach un eh paar Stund bis hä eijmool drömeröm is. Sing Nooppere im Weltall sin op dä ene Sick de Venus un op dä andere Sick dä Mars. Öm de Ääd eröm kreis unser Moond. Mir han nur eene davun nit su wie andere Planete. De Ääd is der einziste bekannte Planet op däm et Levve jitt. Et levven üver 7 Milliarde Minsche op ihr."}
{"id": "9902", "contents": "Ääpel, Ärpel oder Äädäppel un Ädäppelle (Solanum tuberosum) sinn en Planz ußß dä Jattung Naachtschatte, Fammillisch Naachtschattejewääße. Zu dä Fammillisch jehüüre och Tomätscher, Paprika unn dor Tabak, äwwer ned dä Topinambur, di och Süßkatoffel jenannt weed unn esuh äähnlisch ußsieht. De Äärpelplanz hätt Beere, di mer äwwer nit eßße ka, se sinn föör de jeschlääschlijje Vermäärung zoständisch. Med dä Knolle di mer och ißt kann se sisch kwaasi unjeschlääschlisch vermehre. All Deijl vunn dä Planz di bovve vun dä Ääd waaße sinn jiftisch weijl se Alkaloide enthaalde. In Meddeleuropa eßß dä Ärpel dat wischtischste Foder. Op dä Ääd weede pro Joohr 300 Mio. t jeerntet. Dobeij woor se fröher beij üüß övverhoup ned bekannt, se kütt nämmlij ußß Südamerika. Von do hätt se wer alß Zierplanz mitjebraacht. Eääß im 18. Johrhungert hätt mer se aajefange föör landwertschaaflisch ze brouche. In Proiße hätt vüür allem dä aale Fritz medjehulfe datt se hückzedaach dat eßß watt mer am Sunndaach zem Broode eßße. Ääpelschloot Himmel un Ääd Döppekooche Riivkooche Fritte Commons: Potato – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "9905", "contents": "Unger Pindakaas verstejht me nix anderes als holländische Ädnossmus, dat och jään met Äädnossbotte forwääßelldt wierd. Dat eß jet för ze esse, kann bäm Broode un Koche jenumme weede, kam_mo sesh op et Brut shmiijere, kütt sujaa en do Koche erinn. Keufß_De em Jlas un kütt uß Holland. Doo kütt och dä Naame her. Pindakaaß weed uß Ääotnöss jemaat. Dofüer weede di platt jeqwätsh un fäijn jemoohle, dat määt alld 90% beß 95% vun däm fäädijje Pindakaaß uß, dann kütt jet Ööl, Zokker un e beßje Sallz do bäij, un dat jannze weed norr_enz mangs jerüot beß dat dat schöön jladd_eß. Dann kütt_e en et Jlaaß un en do Suppermaat un bäij uns_op do_Desch. Schmekke däijt_e noo Äotnöss, ävver föölt sish wäijsh aan, baal vie e Krugk, odder fass_esu wi_ene wäijshe Kieß. Schmägg_och joot_ßesamme met Kaamenbäer o_m Bruudt. Dat Zeush eß nattüülish schwer fättish un litt och jet em Maare, allso kam_mer_fun zoonämme, wem_mer fill_fun_ißß. En de Kösh ka_mer_et joot bruche. Bäij Rüüräij kannß_de e Löffelshe draandonn, wann't jood hallev dorsj_eß, dofür jet winnijjer Sallz. Riißnuudelle met Shärrəf un ööhndlish Pinndakaaß en dä zauß dat ess_e jedeesh, un dann assijaatish Jemööß dorbäij. Wenn Der kläijn Ääpel jet jeshmakklohß jewoode sinn,"}
{"id": "9919", "contents": "Öllich (och: Zwiwwel, Look un Loek) (Allium cepa) is scharf, brennt wi jeck in de Ouge, unn schmääck joot. Dä Öllischplaanze kann zweij Johr stonn, dänn jäht se vutt. Am bääßste schmääck se met Kölsche Kaviar, klaar. Dä Öllisch is eijne vunn dä rishtish aale Saache die dä Mänsch hätt. Vüür 5000 Johr hätt ma_se ad jejesse, se dän Jöttern jeopferet unn zem betaale jebrouch. Arschäoloore hänn Öllisch im Jraab vumm Tutt-Ensch-Amuun jefunge, unn da Kodäx Hammuraabi schwaadt davunn. Orjinaal kütt dä Öllisch uss dä eurasische Steppe, dä aale Römer hätt se dann noh_m Rhing jehollt. Hück jitt et ville verschiddene Aate vunn Öllisch, di ma jroob eijteijle ka in Summer- unn Winteröllisch. Aanjebout wääde se vür allem in Süddeutschland. Dä Noom kütt vum dä aale Römer (lateinisch Allium, Öllischjewäächs). Nohm Adam Wrede kütt et nit direkk vun Allium, sondern es en Mischform vun ünne (lateinisch unio, ein Öllich) un louch (lateinisch allium). En dä Westeifel säät mer für Öllich drum och hückzedach noh Ünne. Commons: Allium cepa – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons"}
{"id": "9920", "contents": "En Ömmerjöözje säät mer för esu en ömmelish kleejn Leeshje, wad enn enner Kirresh odder om Frihdhovv eröm shteejt un keij rishtish Leesh jitt, do fö brännd et ävver lanng. So Kääzje sinn er övv en ruude odder wiiß]e Besher]she, domet do Wind se nid ußßblööt. Se sulle för de Sile fun de Duude un Jeshtorvene leushte, un för di norr em Fäjefüür sinn, dat ße t läijshtor hann. Mer jleuve dat äät hällve. Öff süüht at Leesh ärmer uß wi mer unß di Fordammpten em Jeensäjz füürshtälle, für allem en Wind un Rään, em Duußtern om Kirreshhovv et naakß. Wem mer do esu e Ömmerjöözge süüd, do künnt mer jraad et ärme Dier krijje för di Siel wo t för am leushte eß."}