Ju Europäiske Union of EU is ne internationoale Organisation, ju der bestoant uut 27 europäiske Stoaten. Dät is ne politiske un wirtskaftelke Union mäd 447 Millionen Ienwoonere. Ju Europäiske Union häd soogen Institutione: Dät Europäiske Parlemänt in Straasbuurich un Brussel. Dät Generalsekretariat is in Luxembuurich. Dät Europäiske Parlemänt wäd as eensige europäiske Institution fluks fon do Ienwoonere fon ju EU wääld. Die Europäiske Räid in Brussel. Ju bestoant uut do 28 Regierengsleedere fon ju Europäiske Union, aan Foarsittende en dän Foarsittende fon de Europäiske Kommission. Die Räid fon ju Europäiske Union in Brussel un Luxembuurich. Dät is ju Legislative fon ju Europäiske Union. Ju Europäiske Kommission in Brussel is n supranationoal Organ fon ju Europäiske Union. In dät politiske Systeem fon ju EU nimt ju Kommision de Exekutive woar. Dät Europäiske Gjuchtshoaf in Luxembuurich is ju judikative Gewalt in ju EU. Dät Europäiske Reekenhoaf in Luxembuurich ferdüütsket älk Jier an ju Europäiske Union wo dät Jäild ferwoand wuuden is. Ju Europäiske Sentroalbank in Frankfurt an n Main is ju gemeensoame Wäärengsbehöörde fon do Meeglid-Stoaten fon ju Europäiske Wäärengsunion un bildet mäd do nationoale Sentroalboanke fon do EU-Stoaten dät Europäiske Systeem fon do Sentroalboanke. Ätter dän twäide Waareldkriech wüülen do Lounde


Expressionismus rakt foarallen Geföile wier, toun Biespil truch ne nit-realistiske Anweendenge fon Faawen un truch dät Akzentuierjen fon Ferfoarmengen in ju Bielde. Moalere: Die Brücke - Der blaue Reiter (t.B. Franz Marc) - Latem-Schoule - Constant Permeke - Gustaaf De Smet - Frits Van den Berghe- Bergener Schoule - Die Ploeg (Plouch; Groningen) - Jan Altink - Johan Dijkstra - Willem Hofhuizen - Hendrik Werkman - Jan Wiegers - Marcel Caron - Max Beckmann - Conrad Felixmüller - Ludwig Meinder - Otto Dix - Max Pechstein - Oskar Kokoschka


Do Bahamas sunt n Ailoundkoppel in dät Karibiske Gebiet. Dät rakt uungefeer 700 Ailounde, deerfon 40 bewoond. Do grootste Ailounde fon dän Koppel sunt Eleuthera, Cat Island, Long Island, San Salvador Island, Acklins, Crooked Island, Eksuma un Mayaguana. Ju Steede fon ju Haudstääd Nassau lait ap dät Ailound Näi Providence. Die hoochste Bierich fon dän Äiloundekoppel is die Mount Alvernia (63 m). Do Bamahas lääse an ju Aastsiede fon do Fereende Stoaten, noudelk fon Kuba.


Kanada is n Lound in Noud-Amerika, twiske dän Atlantiske, dän Arktiske un dän Pazifiske Ozean. Dät eensige Loundskeed is mäd do Fereende Stoaten. Wan me bloot ju Fläche fon dät Lound reekent, is Kanada dät twäidgrootste Lound fon de Waareld. In Kanada wäide foarallen two Sproaken boald, dät sunt Ängelsk un Frantsöösk, man dät rakt uk noch uur Sproaken. Ieuwenske do wiete Ljuude lieuwje uk Inuit un Indioaner in Kanada. Sproakenkoarte fon Kanada.


Faawen af Klöäre sunt optiske Oainskuppe, wier dät Ooge fon n Moanske neen Struktuur ärkanne kon, heel niep nuumen sunner deerap tou kiekjen, wo ljoacht af junkelch dät is. Fäästlaid wäd dät truch ju Buulgenloangte fon't Ljoacht un fon fiene, nit sjoboare ärkanboare Struktuuren, do dät Ljoacht fon bistimde Buulgenloangte touräächsmiete un dan in düsse Faawe ärskiene. Haudfaawen sunt: rood blau jeel Uut disse Haudfaawen kon me fuul miskje: rood + jeel = orange rood + blau = lila jeel + blau = gräin Dät sunt noch man min, man wan me ferskeeden fuul fon älke Faawe niemen däd, sjucht me uk, dät do Resultoate aal n bitje ferskeeden sunt. Mäd swot un wiet kon me regulierje, wo ljoacht af dunker me ju Faawe jädden hääbe mai. Swot un Wiet sunt niep nuumen neen gjuchte Faawen, deeruum dät swot niks uurs betjut as "so junkelch, dät dät nit moor junkelger gungt" un wiet "so ljoacht, dät dät nit moor ljoachter gungt".


Australien is die grootste Deel fon dän Waarelddeel Australien un dät säkstgrootste Lound ap ju Waareld. Siet 1901 is Australien uunouhongich fon Groot-Britannien, man dät heert noch tou dät Britiske Commonwealth. Do säks Buundesstoate sunt: New South Wales Queensland Tasmanien Victoria Western Australia South Australia Do tjo Territorien sunt: Australian Capital Territory Northern Territory Jervis Bay Territory Ieuwenske do Buundesstoate un Territorien rakt et noch soogen Buutengebiete (säks Ailounde/Ailoundgruppen un n Deel fon ju Antarktis).


Gaius Julius Caesar, (bädden dän 13. Juli 100 f. Kr. in dän Stääddeel Subara in Room, stuurwen dän 15. Meerte 44 f. Kr. in Room) waas n roomsken Militär un Stoatsmon die dät Roomske Riek apgjucht häd. Oafte wäd hie Julius Caesar naamd. Uur Noomen sunt Julius, Gaius Julius, Gaius Caesar sin Divus Julius. Sin Noome belukt sik ap do Woude Kaiser un dät Mound Juli. Mäd Stöän fon dän rieke Marcus Licinius Crassus un dän ärfoulchrieke Militär Gnaeus Pompeius Magnus mäd do hie in dät sonaamde Eerste Triumviroat touhoopeoarbaidede, kuude hie 59 f.Kr in dät Konsuloat kuume. In do ätterfoulgjende Jieren ärooberde hie as Prokunsul fon Suud-Gallien dän noudelke Deel fon Gallien bit tou dän Rhien. Die roomske Burgerkriech (49–45 f.Kr.) fierde tou ju Diktatorskup fon Julius Caesar. Die Senoat waas deermäd nit ienfersteen un wüül ljauer ju roomske Republik wieruume hääbe. An n 15. Meerte 44 f.Kr. wäd Julius Caesar truch Meegliedere fon dän Senoat dooddäin. Ätter dän Dood fon Julius Caesar waas ju Befoulkenge fon Room lälk, wült hie gans beljoowed waas. Ätter fuul Kriech in dät Roomske Riek wuude Caesars Bruursbäiden un adoptierden Suun Augustus Octavianus in dät Jier 27 f. Kr. die eerste Kaiser fon


Do Fereende Arabiske Emiroate is n Lound in Asien. Ju Haudstääd is Abu Dabi un die Präsident fon ju Federation is siet 2004 Scheich Khalifa bin Zayed Al Nahayan. Die Stoat fon do Fereende Arabiske Emiroate lait an ju aastelke Kuste fon ju Arabiske Hoolfinsel, an dän Persiske Gulf. Do Fereende Arabiske Emiroate wäide begränsed fon: Dän Persiske Gulf in dät Noude; Oman un dän Gulf fon Oman in dät Aaste; Saudi-Arabien in dät Suude un Wääste. Ätter Jierhunnerte fon Konflikte moakje düsse Emiroate in dät 19. Jierhunnert Touhoopeoarbaid mäd Groot-Britannien. Do Emiroate wäide 1971 wier n oainen Stoat mäd säks Emiroate, in 1972 kumt dät soogende Emiroat by ju Union. In 1990-1991 moakje do Fereende Arabiske Emiroate dän Kriech in dän Persiske Gulf mee. Soogen Emiroate foarmje ju Union: Abu Dabi Adjman Dubai Fudjeira Raas al-Chaima Sjardja Om al-Keiwein Ju Union rakt neen demokratisk Systeem, man die Lieuwendsstand is aan fon do bääste ap de Äide. Scheich Zayed bin Sultan Al Nahyan waas die Präsident fon ju Union siet ju Stiftinge fon ju Union bit tou hie doodgeen ap dän 2. November 2004. Sin Suun, Khalifa bin Zayed Al Nahayan häd him ätterfoulged. Do Fereende Arabiske Emiroate hääbe ätterfoulgjende


18. -- 19. -- 20. -- 21. Jierhunnert -- 22. -- 23. -- 24. Jiere: 1999 - 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004 - 2005 - 1. Januoar: Ju näie Weerenge Euro wäd in 12 Lounde fon ju Europäiske Union as Boarjäild ienfierd. 1. Januoar: In Afghanistan uurnimt Hamid Karzai ju Uurgongsregierenge. 11. Januoar: Do eerste Fangene uut dän Afghanistan-Kriech, fangene Taliban un fermoudelke Liede fon Al-Qaida, kuume ätter dät US-amerikoanske Internierengs-Leeger Camp-X-Ray in ju Guantanamo Bay wai. Uumdät die Foargong foulkegjuchtelk un moanskengjuchtelk nit in Oardenge is, rakt dät internasjonoale Protäste. 14. Februoar: Bahrain wäd Köänichriek. Eersten Köänich fon ju konstitutsjoonelle Monarchie wäd die foarige Emir Hamad bin Isa Al Chalifa. 14. Februoar: Ap dän Lufthoawen Kabulwäd die afghaniske Minister foar Luftfoart un Tourismus, Abdul Rahman, fon Pilgere doodsloain, uumdät hie mäd ju eensige afghaniske Maskiene ätter Indien fljooge wol. Do Pilgere täiwe sänt Deege, uum ätter Mekka tou fljoogen. 20. Moai: Indonesien ärkoant ju ap dän 28. November 1975 proklamierde Uunouhongegaid fon Aast-Timor oun. August: Een Hoochwoater-Katastrophe in Middeleuropa - besunners läip oun ju Elbe, man uk oun ju Donau un uur Äien. Ju SPD-fierde Regierenge unner Gerhard Schröder häd glieks reagierd (t.B. dän grootsten


18. -- 19. -- 20. -- 21. Jierhunnert -- 22. -- 23. -- 24. Jiere: 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004 - 10. Januoar: Do Stoatspräsidenten Heydər Əliyev (Aserbaidschan) un Wladimir Putin, (Ruslound), moakje politiske, wirtskuppelke un militäriske Touhoope-Oarbaid uut. 15. Januoar: Wikipedia wäd stifted fon Jimmy Wales. 20. Januoar: George W. Bush wäd as näien Präsident fon do USA fereediged. 31. Meerte: Die eerste Ousnit fon ju Metrô Brasília wäd ienwäid. 7. Juni: Die Rabbiner Abraham Grünbaum wäd in Zürich doodskeeten. Die Moort is bit däälich nit apkloord. 11. September: Terroransleeke ap dät World Trade Center un dät Pentagon in do USA mäd sowät 3000 Doode. 7. Oktober: Unner dät Propaganda-Motto "Kriech juun dän Terror" beginne do USA dän Kriech juun do Taliban in Afghanistan. Mäd ju BSE un ju Muulsüükte moakje two läipe Fäi-Süükten Probleme. In't Jier 2001 sunt aleenich in Düütsklound 125 Faale fon BSE fääststoald wuuden. 14. Januoar: Anssi Suhonen, finnisken Foutbaal-Spieler 14. Januoar: Alexander Türk, düütsken Bäidens-Skauspieler 5. Januoar: Elizabeth Anscombe, britiske Philosophinne 10. Januoar: Freya Stephan-Kühn, düütske Skrieuwerske un Pädagoginne 11. Januoar: Dorothy M. Horstmann, US-amerikoanske Dokterske un Wietenskupperske in dät Fäild fon Virologie un Epidemiologie 11.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 15. Februoar: Do Bietreeds-Ferhonnelengen twiske ju EU un Lätlound juust so as Bulgarien un ju Slowakäi beginne. 26. Meerte: Wladimir Putin wäd toun Präsidänt fon Ruslound kädden. 1. Juni - 31. Oktober: Expo 2000 in Hannover. 1. Juli: Ju Öresund-Ferbiendenge, een 16 Kilomeetere loange Ferbiendenge fon Kopenhagen ätter Malmö, bestoundend uut ju Öresundbrääch een kunstelk Ailound un dän Drogdentunnel, wäd fon Kööniginne Margarethe II. fon Dänemark un Köönich Carl XVI. Gustaf fon Sweeden fierdelk eepend. 27. Juli: Sprängstof-Ounsleek in Düsseldorf - Een Gruppe fon in ju Moorhaid juudske Migranten wäd ap dän Boanhoaf Düsseldorf Wehrhahn mäd een Roor-Bumbe ful TNT oungriepen. Dät rakt tjoon Ferseerde, een dreegend Wieuw ferljust dät Bäiden. Die Neonazi, die as fermoudelken Deeder unner Fertoacht is, kon eerste soogentien Jiere leeter fäästnuumen wäide. 30. Juli: Tou dät duusendjierige Jubiläum fon dät eerste Apgjuchten fon aan Säärkenbau in Ieslound skoankt Norwegen Ieslound ju Stäfsäärke Heimaey, aan Näibau, die sik oun ju histooriske Stäfsäärke Haltdalen orientiert. Ju näie holtene Säärke wäd ap dät litje Ailound Heimaey apstoald. 17. Juli:


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002 - Bietreedenge fon Polen, Tschechien un Ungarn in ju NATO. 3. Januoar: Die Mars Polar Lander, ne Ruumte-Sonde fon ju NASA, wäd in ju Gjuchte fon dän Mars skeeten. 15. Februoar: Die Kurden-Fierder un Foarsitter fon ju ferbeedenge Oarbaider-Paatäi fon Kurdistan (PKK), Abdullah Öcalan, wäd fon dän tursken stilkenen Tjoonst Millî İstihbarat Teşkilâtı äntfierd un ätter ju Turkäi ap dät Kitjen-Ailound İmralı broacht. 30. Juni: Roman Herzog trät as düütsken Buundespräsident ou. 1. Juli: Johannes Rau wäd düütsken Buundespräsident. 31. Dezember: Panama kricht ju fulle Hoohaid uur dän Panamakanoal. 6. Januoar: Ntsu Clement Mokhehle, lesothisken Politiker 11. Januoar: Naomi Mitchison, skottiske Skrieuwerske un Dichterske 11. Januoar: Josefina Plá, spoansk-sproakige Skrieuwerske un Dichterske


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 20. November, die eerste Deel fon ju ISS gungt ätter dät Al wai. 11. Januoar: Cecilia Banu, sowjetiske / ruske Iroanistinne, Dichterske un Uursätterske 14. Januoar: Safiye Ayla, turske Sjungerske 14. Moai: Frank Sinatra, amerikoansken Sjunger. Commons: 1998 – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 1. Januoar, Noomsferannerenge fon Provinz Friesland ätter Provinz Fryslân. 22. April: Ju sänt Dezember fon Jeeselniemere besätte japoanske Boskup in ju peruoanske Haudstääd Lima wäd fon Suldoaten stoarmd. Aal do fjautien Jeesel-Niemere, een Jeesel un twäin Suldoaten kuume deerbie uum't Lieuwend. 71 Jeesele wäide befräid. 11. Dezember: In ju japoanske Stääd Kyōto wäd dät Kyoto-Protokoll besleeten, wieroun sik do Industrielounde ferplichtje, minner Gräinhuus-Gase uuttousteeten. Gultich wäd dät eerste in 2005. 2. August, James Krüss, noudfräisken Skrieuwer.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 18. Januoar: Lübecker Bround-Ounsleek - Fermoudelk Neonazis lääse in een Asylbewierwer-Heem in Lübeck Fjuur. Deerbie stierwe tjoon Ljuude, soogen deerfon noch Bäidene. 55 moor wäide ferseerd. Ju Fjuurlääse wäd nit apkloord. 29. Februoar: Moor as two Mounde ätter Unnerteekenge fon dät Oukuumen fon Dayton eendet ju Beleegerenge fon Sarajevo, ju loangste Beleegerenge fon't twintichste Jierhunnert. Sarajevo is 1425 Deege loang beleegerd wuuden. 17. Dezember: In Lima, ju Haudstääd fon Peru begint een Jeesel-Noame: Wilst aan Äntfang stoarmje fjautien Liede fon dät Movimento Revolucionario Túpac Amaru ju japoanske Boskup un nieme masse wichtige Persoonen as Jeesele. Jo hoolde ju Boskup noch moorere Mounde besät, eer ju in dän April 1997 fon Suldoaten stoarmd wäd. 8. Januoar - François Mitterrand, frantsöösk Presidänt.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1. Januoar: Bietreedenge fon Finlound un Sweden tou ju Europäiske Union. 22. Juli: Die eerste oaine Drieuwwoain VT98 fon ju Museumsiersenboan Ammerlound-Seelterlound (MAS) häd sien "Jungfernfahrt". 21. November: Die Dayton-Ferdraach be'eendet dän Bosnien-Kriech


Do Fereende Natione is ne Touhoopeoarbaid fon 192 unouhongige Stoaten, ju der 1945 gruunded is. UNESCO


Do Fereende Stoaten fon Amerikoa in amtelke kuute Foarm Fereende Stoaten, un nit amtelk oafte Amerikoa naamd (äng. America), sunt ne Buundesrepublik in Noudamerikoa, do (sänt 1959) 50 Buundesstoaten umfoatet. Mäd ju Buundesstoat Hawaii un litje Buutengebiete hääbe ju uk n Deel in Ozeanien. Die Presidänt fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa is Joe Biden. Dät Gebiet wier däälich do Fereende Stoaten sunt, waas fröier bewoond fon Indioaner. In 1776 hääbe trättien Stoaten sik uunouhongich moaked fon Groot-Britannien. Man dät waas die Begin fon dän Amerikoanske Uunouhongichkaidskriech juun Groot Britannien. In dän näie Stoat sunt do Gruundgesätse uurnuumen wuuden un in dät Jier 1789 roat et ne Regierenge. In dät 19. Jierhunnert wuude die Unnerskeed twiske do noudelke un do suudelke Stoaten gratter, t.B. uur ju Sklaaweräi. Weegen do groote Unnerskeede fäng 1861 die Burgerkriech oun. Die Burgerkriech häd bit tou 1865 duurt, wierbie do noudelke Stoaten sieget hääbe. In dät 20. Jierhunnert hääbe do Fereende Stoaten dän eerste un twäide Waareldkriech meemoaked. Ätter dän twäide Waareldkriech sunt do Fereende Stoaten n Grootmacht wuuden. Bit tou 1989 touhoupe mäd Ruslound, man ätter dät sljuchtjen fon ju Berliner Muure un dät be-eendjen fon dät Warschaupakt alleenich. Sänt 1989 sunt do Fereende


Room is ju grootste Stääd in Italien mäd sowät 2,7 Millionen Ienwoonere. Truch Room fljut ju Ai Tiber. Fröier hääbe do Moanskene altied toacht dät Romulus un Remus ju Stääd stifted hieden. In dät Roomske Riek waas Room ju Haudstääd. In dät äddere Middeloaler geen dät Wääst-Roomske Riek unner, un do Ienwoonere looken ätter uur Woonsteeden. In 1808 wuude ju Stääd besät truch Napoleon Bonaparte. In 1871 wuude Room ju näie Hööftstääd fon Italien. In 1929 äntstoant Vatikanstääd monken Room. In 1936 äntstoant ju Oakse-Room-Berlin wiertruch Room ju Hööfdstääd fon dät faksistiske Italien wuude. Die oolde Deel fon ju Stääd stoant siet 1980 ap ju UNESCO Waareldkultuuräärwgoud-Lieste. Fräisensäärke Commons: Room – Mediendoatäie Websiede fon ju Stääd Room Italienisk


Die Euro is ju Wäärenge fon ju Europäiske Wäärengsunion un is ju Wäärenge fon 20 europäiske Lounde (Stound: 2023), do touhoope ju Euro-Soone bildje. Die Euro-Wäärengskode is „EUR“. Haudartikkel: Euro-Soone Ju Eurosone sänt dän 1. Januoar 2023: Aastriek Belgien Düütsklound Estlound Finlound Frankriek Griechenlound Irlound Italien Kroatien Letlound Litauen Luxembuurich Malta Niederlounde Portugal Slowakäi Slowenien Spanien Zypern Die Euro wäd uk in ferskeedene uur europäiske Stoate bruukt so as Andorra, Monaco, San Marino un Vatikanstääd. Mäd disse Lounde häd ju EU ferskeedene Ferdreege tou dät bruuken fon n Euro as ju offizielle Wäärenge. Sukke Ferdreege rakt et nit mit Kosovo un Montenegro, daach wäd dän Euro deer uk bruukt. Et rakt 100 'Sänt' foar aan Euro. Et rakt Munten fon 1, 2, 5, 10, 20 un 50 Sänt un fon 1 un 2 Euro. Do 1 un 2 Sänt-Munten wäide in fuul Lounde nit moor bruukt. Aal do Munten hääbe ne Bielde fon Europa ap eene Siede, ap ju uur Siede stoant bie älk Lound wät uurs. Hierunner stounde do Euroskiene: Do Wikselkuurse foar do oolde Wäärengen sunt: Commons: Euro – Mediendoatäie Wikselkuurs ap xe.com (Ängelsk) Wikselkuurs ap Yahoo (Ängelsk) Euroskiene un do oolde Wäärengen fon do europäiske Lounde (Düütsk


Kopenhagen is ju Hööftstääd fon Dänemark. Deer lieuwje uungefeer 510.000 Moanskene. Mäd dän Metropoolregion Hovedstaden woonje deer aaltouhoope 1,6 Millione Moanskene. Kopenhagen lait in dät Noudaaste fon dät Ailound Sjælland. Do maaste Bauwierke in dät historiske Sentrum sunt in dät 17. Jierhunnert baud wuuden. Foar do Uurloofsgaste is dät 1,25 m. Bauwierk fon Dät litje Meerjungwucht uut dät Märchenbouk fon Hans Christian Andersen wät Besunneres. 2008 - 509.861 2004 - 502.204 2000 – 495.699 1975 – 562.405 1950 – 768.105 1901 – 360.787 1850 – 129.695 1801 – 100.975 1700 – uungefeer 65.000 1500 – uungefeer 10.000


Dät Fergratterengsglääs af ju Lupe is ne positive Linse ju ne fergratterde Bielde rakt fon Dingere do tichter bie sunt as ju Baadenwiete fon ju Linse.


Hans Christian Andersen (bädden ap dän 2. April 1805 in Odense ap dät deenske Ailound Fünen; stuurwen ap dän 4. August 1875 in Kopenhagen) is n gjucht bekoanden Dichter un Skrieuwer. In 1827 häd hie sien eerste Bouk skrieuwen Det døende Barn (Dät stierwende Bäiden). H.C. Andersen is gjucht bekoand uum sien Tälstere: „Ju Prinzessin ap de Aate“ „Dän Kaiser sien näie Kloodere“ „Ju Sneeköönigin“ „Dät litje Wucht mäd do Swieuwelstikken“ „Dät litje Meerjungwucht“ „Do Galoschen fon dät Gluk“ „Dät Fjuurtjuuch“ „Ju hässelke litje Oante“ „Die standhooldende Tinsoldoat“ „Ju Noachtegoal fon dän Kaiser“


Nik & Jay sunt n deensk Hip-Hop-Duo uut Værløse in Dänemark. In dät Jier 2003 hääbe do Hip-Hoppere mäd hiere Single „Hot!“ bie do Danish Music Awards dän Pries as bääste näie Spielljuude. Musikalisk miskje Nik & Jay R&B mäd Hip-Hop. Dät twäide Album „2“ waas laanger as een Jier in dän deenske Top-40-Album-Charts. 2002: Nik & Jay 2003: Det vi gør (DVD) 2004: 2 2006: 3: Fresh, Fri, Fly 2002: Nik & Jay 2002: Hot! 2003: Elsker hende mere 2003: Pige 2004: Pop-pop! 2004: En dag tilbage 2004: Lækker 2005: Lækker (Remix) 2005: Kan du høre hende synge 2005: Strip 2005: Strip (Remix) 2006: Boing! 2006: Når Et Lys Slukkes 2006: Boing (Remix) 2006: I Love Ya 2007: Et Sidste Kys 2007: Op På Hesten Rap Commons: Nik & Jay – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Offizielle Homepage fon Nik & Jay Nik & Jay bie Nordische-Musik.de


Ju Düütske Demokratiske Republik of Aast-Düütsklound waas n Lound dät äntsteen is in 1949 as Satellitstoat fon de Sowjetunion. Ju DDR bleeuw n Lound bit tou ju Wierfereenenge ap n 3. Oktober 1990 twiske Wääst- un Aast-Düütsklound. Dät Gebiet fon ju DDR uumfoatet uungefeer do Buundeslounde Mecklenbuurich-Foarpommern, Brandenbuurich, Saksen-Anhalt, Saksen, Thüringen un dän aastelke Deel fon Berlin. Ju Ienwoonertaal waas glieks ätter ju Twäide Waareldkriech uum do 19 Million Ienwoonere. Man truch dän Bau fon de Berliner Muure sunt fuul Aast-Düütske ätter dät Wääste wai geen wil deer ju ekonomiske Situation beeter waas. In ju DDR roate dät tjo Sproaken, Düütsk un Sorbisk un Läichdüütsk. Algemeen Lutz Niethammer: Die volkseigene Erfahrung. Eine Archäologie des Lebens in der Industrieprovinz der DDR. Berlin: Rowohlt, 1991. ISBN 3-87134-009-X Stefan Wolle: Die heile Welt der Diktatur. Herrschaft und Alltag in der DDR 1971-1989. 3. Auflage. Berlin: Links, 2009, ISBN 978-3-86153-554-6 Medien Patrick Conley: Der parteiliche Journalist. Berlin: Metropol, 2012. ISBN 978-3-86331-050-9 Berliner Muure Düütsklound Koolde Kriech


Die Koolde Kriech waas in dän Tiedruum 1945 bit tou 1991. Die Begriep koold in Koolde Kriech kwäd wät uur dät diplomatiske Ferhältnis twiske do Fereende Stoaten un ju Sowjetunion ätter dän Twäide Waareldkriech. Do Lounde do juunuur nunner stuuden wieren do Fereende Stoaten un ju Sowjetunion. Bee Lounde kreegen Stöän fon Meeglidlounde fon ju NATO (Fereende Stoaten) un dän Warschaupakt (Sowjetunion). Ätter dän Fal fon ju Berliner Muure 1989 waas die Koolde Kriech boalde foarbie. In 1991 rakt et neen Sowjetunion un naan Koolden Kriech moor.


Ju Sowjetunion (Oukuutenge: USSR) waas apgjucht 1922, ätter ju Ruske Revolution, fon Wladimir Lenin. Bit tou 1991 häd et ju kommunistiske Sowjetunion roat. Deerätter sunt do 15 Stoaten fon ju Sowjetunion uunouhongich wuuden. Roode Armee Ruslound


Ju Ferspreedenge fon Radiowoogen (ängelsk: wave propagation) beskrift dät Raisepaad fon Elektromagnetiske Wällen. Ju Ferspreedenge fon Radiowoogen gungt bie groote Woogelaangten (t.B. 2000 m, LW) foarallen truch ju Boudemwooge, ju der mee beeget mäd ju Äid-Uurfläche. Deerbie äntstoant n sicheren Uurdraach mäd immer jusälge Stäärkte. Bie kuutere Woogen as MW (t.B. 200 m) is ju Boudemwooge al fuul swäkker un is die Uurdraach nit immer gliek. Deeruum toachten do Geleerden fröier, dät do noch kuutere Woogen wäidloos wieren. Un daach kuuden do Funkamateure deermäd Kontakt uur groote Oustande moakje, sogoar uur de ganse Waareld. Un dät lääste skuul gans uunmuugelk weese, dan do Radiowoogen bewäägje liekuut, juust as Lucht. Man wät do Geleerden domoals noch nit wisten, waas dät sik uum uus Waareld tou ionisierde Loagen befiende, do Heaviside-Loagen, mädnunner ju Ionosphäre naamd. Do Loagen reflektierje (speegelje) do Radiowoogen tourääch ätter ju Äid-Uurfläche, man deeruum dät do Loagen so hooch sitte, beloanget sun reflektierde Ruumtewooge ju Äide eerste ap grooten Oustand fon dän Seender. So rakt dät n Gestrich wier ju Boudenwooge al tou nul ouswäkked is un ju Ruumtewooge noch nit lounded; dät hat ju Doode Zone. Dät Oardige is nu, dät ju Ruumtewooge uk wier fon ju Äiduurfläche


Wääst-Düütsklound waas n Stoat in dän Tiedruum 1949-1990. Do naiste Boundeslounde heerden in dän Koolden Kriech tou Wääst-Düütsklound: Baden-Würtembierich (Baden-Württemberg) Bayern Bremen Hambuurich (Hamburg) Hessen Läichsaksen (Niedersachsen) Noudrhien-Wäästfoalen (Nordrhein-Westfalen) Rhienlound-Pfalz (Rheinland-Pfalz) 1957: Saarlound (Saarland) Släswiek-Holstein (Schleswig-Holstein) Wääst-Berlin heerde tou Wääst-Düütsklound, man dät kuuden do Politiker nit offiziel kweede. Dät Saarlound waas n Deel fon Frankriek bit tou 1957. Wolfgang Benz: Die Gründung der Bundesrepublik. Von der Bizone zum souveränen Staat. 5. Auflage. München: dtv, 1999. ISBN 3-423-04523-X Peter Brückner: Versuch, uns und anderen die Bundesrepublik zu erklären. Berlin: Wagenbach, 1978. ISBN 3-8031-1081-5 Marie-Luise Recker: Geschichte der Bundesrepublik Deutschland. München: Beck, 2002. ISBN 3-406-43315-4 Aast-Düütsklound Düütsklound


Nazi-Düütsklound waas n Stoat fon 1933 bit 1945. Die Holocaust, dät waas die systematiske un organisierde Moort an Milionen fon Juuden, Roma, Jeniske, politiske Fäinde un uur, waas wäil dät grootste Ferbreeken fon do Nazis. Die Opperstoatsmon waas Adolf Hitler un in do lääste Mounde Karl Dönitz. Sicherheitsdienst - Ättergjuchtetjoonst NSDAP - Paatäi fon do Nationoal-Sozialiste SS - Sicherhaidstjoonst Gestapo - Poliziste fon ju SS Waffen-SS, militärisken Deel fon ju SS Hitlerjugend - Organisation foar Jungfoulk Holocaust Twäide Waareldkriech Clemens August von Galen


Die Holocaust is n Begriep foar dän Foulkermoort an Juuden truch ju Regierenge fon Nazi-Düütsklound. Uungefeer 6 Millionen Moanskene sunt deerbie stuurwen in skräkkelke Doodenleegere. Ätter ju Nazi-Ideologie waas ju ariske Rasse ju bääste Rasse ap ju Waareld un minnerwäidige Froamdrassen as do Juden, do Roma un do Sinti, as uk Behinderde, Homoseksuelle un Jehovas Tjuugen moasten doodmoaked wäide. Dät Doodmoakjen waas eerste mäd n Geweer, man leeter keemen Doodenleegere wier fuul moor Moanskene doodmoaked wuuden sunt. Twäide Waareldkriech


Adolf Hitler (20. April 1889 – 30. April 1945) waas die politiske Uppermon fon Nazi-Düütsklound. Hie waas eerste Uppermon fon dän NSDAP un wuud 1933 wääld as Riekspräsident un wuude dan Diktator. Hie häd sik sälwen dood moaked in 1945. Sin Ätterfoulger waas Karl Dönitz. 1919: Ientreed in dän NSDAP 1921: Woal tou n Foarsittende fon de NSDAP 1923: Fersäik tou Machtsuurnoame Rieksregierenge 1924: Fäästengshaft in Landsberg / Lech 1924: Hitler uurrakt aastriekske Stoatsbuurgerskup un wäd stoatenloos 1925: Näigruundenge NSDAP 1925: "Mein Kampf", Band 1 1927: "Mein Kampf", Band 2 1932: düütsk Stoatsburger 1933: Riekskansler 1934: Führer un Riekskansler 1938: Buppeste Befeelshääber fon dän Wehrmacht 1941: Buppeste Befeelshääber fon dät Heer 1945: Sälwenmoort Nazi-Düütsklound


Karl Dönitz (Grünau, 16. September 1891 - Aumühle, 24. Dezember 1980) waas n düütsken Admiroal un Upperbefeelshääber fon ju düütske Marine (Kriegsmarine). Hie waas uk Ätterfoulger fon Adolf Hitler as Riekspräsident. Deertruch waas hie die lääste politiske Uppermon fon Nazi-Düütsklound (1. bit toun 23 Moai) bit tou dät Eende fon dän Twäide Waareldkriech.


Kommunismus is een Foarm fon Politik wierbie it neen Unnerskeede rakt in ju Meenskup un die Loon is uk nit unnerskeedelk. Dät Kommunistiske Manifest (1848) as Gruundengsuurkunde - skrieuwen fon Karl Marx un Friedrich Engels - is Basis foar dän moudeerne Kommunismus. Uur bekoande Kommuniste sunt: Wladimir Lenin Leon Trotsky Mao Zedong Rosa Luxembourg


Die Eerste Waareldkriech waas fon 1914 bit tou 1918. Et wäd die eerste naamd, wil et die eerste Kriech waas, wier Lounde fon bienaist alle Kontinente in meemoaked hääbe. Ahlrich Cordes, Aus meinem Leben/ Uut mien Lieuwend, Mildaam 2004.


Togo is n Lound in dät Wääste fon Afrikoa. Ju Haudstääd is Lomé un in dät Lound lieuwje 5,8 Millione Moanskene. 1960, uunouhongich fon Frankriek 1967, Gen. Gnassingbe Eyadema wäd militär un politisk Uppermon 2005, Gen. Gnassingbe Eyadema stuurwen, fräien Woal in Oktober 2007 2007, eerste fräie Woalen Togo wäd begränsed fon Benin (Aaste - 644 km), Burkina Faso (Noude - 126 km) un Ghana (Wääste - 877 km). Dät Lound gränset an dän Atlantiske Ozean in dät Suude. Dät Klima is tropisk woorm, dät fäilt sik in dät Noude druuger oun un in dät Suude wät wäiter. Fon dät Noude ätter dät Suude rakt dät ne Savanne, dan Höäwele un dan ju suudelke Fläche mäd litje Seen un Marsk an ju Kuste. Die hoochste Bierich is die Mont Agou (986 m) Der lieuwje uungefeer 5,8 Millione Ljuude in Togo, maastens Jungfoulk. Fuul Ljuude stierwe fon AIDS. Etniske Gruppen 99% afrikoansk (37 ferskeedene Foulksgruppen, wierfon do wichtichste Ewe, Mina un Kabre sunt), 1% europäisk un syrisk-libisk. Religione 29% is kristelk, 20% moslim un 51% uur. Sproaken Frantsöösk is ju offizielle Sproake, Ewe un Mina sunt bee Minnerhaidssproaken in dät Suude, Kabye un Dagomba sunt two Minnerhaidssproaken in dät Noude. Dät


Die Ferstäärker (dt. Verstärker) is ne Reewe ju wät Litjes (besunners ne litje elektriske Sponnenge) uumesätte kon tou wät Gratteres. Ju foulgjende Teekenge rakt n eenfach Schema fon n Transistor-Ferstäärker. Ju Iengongssponnenge wäd toufierd twiske Basis un Nul, wült ju Uutgongssponnenge ounuumen wäide an dän Kollektor-Wierstand R3. N Emitter-Wierstand R4 kon touföiged wäide uum dän Stroom truch dän Emitter tou begränsjen un die Iengongsstroom ap ju Basis läiger tou moakjen. Die Kondensator links lät wäil ne Wikselsponnenge truch man neen Glieksponnenge. Dät is also n Wikselsponnengsferstäärker, toun Biespiel foar Audio (Musik usw.). R1 un R2 suurgje deerfoar, dät ju Basis ju goude Glieksponnenge kricht. Deeruum dät die Basisstroom Ib fuul litjer is as die Kollektorstroom Ice, is ju Ferstäärkenge sowat gliek an R3/R4.


Mäd dät Bruttoinloundsprodukt (BIP) of Bruttobinnenloundskprodukt kon me ju Wirtskaft fon n Lound bereekenje. Maastens wäd dät Bruttoinloundsprodukt pro Jier bereekend. Dät BIP kon so bereekend wäide: BIP = Ferbruuk + Investitione + (Uutgoawen Regierenge) + (Export - Import)


Die Amerikoanske Dollar is siet 1785 ju nationoale Munte fon do Fereende Stoaten. Uk uur Lounde bruuke dän Dollar. Ju offizielle ISO-4217-Kode fon dän Dollar is USD. In do naiste Lounde/Uunouhongige Gestriche wäd dän Dollar as Munte bruukt: Aasttimor Amerikoanske Wuchter-Oailounde Amerikoansk Samoa Britiske Wuchter-Oailounde Ekuador El Salvador Guam Do Marshallailounde Mikronesien Noudelke Mariane-Oailounde Palau Puorto Rico Turks- un Kaikos-Oailounde Commons: Amerikoanske Dollar – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Dollarskiene (Düütsk un Ängelsk)


Appingedam is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 24,62 km² un deer woonje 12 190 Moanskene (2007). Die Räid fon ju Meente häd 17 Sitte. So sunt do Sitte ferdeeld: CDA - 4 PvdA - 4 ChristenUnie - 4 GroenLinks - 3 VVD - 2


Finlound is n Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Helsinki un die Präsident fon ju Republik is siet 2012 Sauli Niinistö. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Haltitunturi (1324 m). Ju grootste Äi fon Finlound is die Kemijoki. Finlound wäd begränsed fon: Norwegen, in dät Noude, Ruslound in dät Aaste, ju Aastsee in dät Suudwääste Sweden in dät Wääste. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $36.000 in 2007. In 2007 waas 3,1% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 32,6% Industrie un 64,3% Tjoonste.


Bedum is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 44,96 km² un deer woonje 10 617 Moanskene (2007).


Bellingwedde waas ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 110,07 km² un deer woonje 9 491 Moanskene (2007).


Delfzijl is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 64,27 km² un deer woonje 16.137 Moanskene (2007).


Eemsmond is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 543,36 km² un deer woonje 16 728 Moanskene (2007).


Groningen (uk: Gräinen, Wääst-Fräisk: Grins) is ju Haudstääd fon ju Provinz Groningen. Dät is ju grootste fräiske Stääd mäd ungefeer 197.823 Ienwoonere (2014). Groningen is foarallen ne Stääd mäd fuul Studente, mäd die fon Ubbo Emmius apgjuchte Universität Groningen (RUG) un Hanshoochskoule Groningen. Do hääbe mädnunner moor as 40.000 Studente. Ju Stääd is gjucht bekoand uum sien 97 m hooge Martinitouden. Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen: Gemiddelde hoogte in N.A.P. van de belangrijkste gemeenten fon ju Websiede allesopeenrij.nl


Grootegast (Wääst-Fräisk: Gruttegast) is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 87,78 km² un deer woonje 12 190 Moanskene (2007).


Haren is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 50,7 km² un deer woonje 18 707 Moanskene (2007). Commons: Haren, Groningen – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Hoogezand-Sappemeer waas ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 73,05 km² un deer woonje 34 403 Moanskene (2007). Haudstääd fon ju Meente is Hoogezand.


Leek is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 64,27 km² un deer woonje 19 164 Moanskene (2007).


Loppersum is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 111,99 km² un deer woonje 10 776 Moanskene (2007).


Johannes Matthias Firmenich roate in sien Völkerstimmen 1846 two seelter Läidertexte, do der leeter fon Minssen un uk noch fon Bröring ap Toon sät sunt: Iek kon nit sitte, iek kon nit stounde Iek stounde foar mien Ljoofstes Finster un two Gespräkke in ju originoale Schrieuwwiese ap disse Oard: Babbe, wett wollen wie daelich dwo? Du kust Heede mjoh, ihk wall eed fäúre, men du kust irst wei fäure, un hahljen ehn Fouger Eed, un etters kuste etter Fahn gounge. Weegen fäúre = fäire 'fiere' is dät wäil Strukeljers. Johannes Matthias Firmenich,Germaniens Völkerstimmen. Sammlung der deutschen Mundarten in Dichtungen, Sagen, Märchen, Volksliedern u.s.m. Berlin, Friedberg & Mode, Bd.I [1846], S. 233-235.


De Marne is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 240,31 km² un deer woonje 10 743 Moanskene (2007).


Marum is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 64,88 km² un deer woonje 10 061 Moanskene (2007). Sit fon ju Meente is uk Marum. De Grinzer Pein un Kornhorn in ju Meente Grootegast un do Täärpe Marum un De Wülp in ju Meente Marum, sünt do insigen Täärpe in ju Provinz Grins, wier noch n fräisken Dialekt boald wäd.


Menterwolde waas ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 81,62 km² un deer woonje 12 554 Moanskene (2007).


Pekela is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 50,2 km² un deer woonje 13 237 Moanskene (2007).


Dät Reiderlound, düütsk: Rheiderland, niederloundsk: Reiderland, is n Gestrich in Düütsklound un do Niederlounde. Dät gränsed ruchwai in dät Aaste an ju Oamse, in dät Noude an dän Dullert, in dät Suude an Papenburg (Oamselound) un ju Meente Bellingwedde un in dät Wääste an do fröiere Meenten Winschoten un Scheemda in do Niederlounde. In Düütsklound heere do Meenten Weener, Bunde, Jemgum un dät Täärp Bingum (Meente Lier) tou dät Reiderlound. Ju grootsde Steede in dät Reiderlound is ju Stääd Weener. In dät Reiderlound wäd fuul dät Reiderlounder Platt boald. Dät Reiderlound is ieuwenske dät Uurledingerlound, dät Moormerlound un dät Lengenerlound aan fon do fjauer historiske Loundskuppe fon dän Loundkring Lier. Fröier wieren deer in dät Suude fon dät Reiderlound Foane fon dät Bourtanger Foangebiet. Iewenske ne litjed Foan bie Wymeer is dät Eed däälich aal ougreewen. Dät Reiderlound häd fuul Weeden und deer bröide ne ganse Riege ferskeedene Fuugelsoorten. Dät Gebiet is siet dät Jier 2000 Europäsk Fuugelskutsgebiet. In dät Reiderlound rakt dät ne ganse Riege historiske Säärken un Oargele. Ju bekoandste is ju Arp-Schnitger-Oargel in ju St. Georg-Säärke in Weener. In dät Täärp Bunderhee stound dät oolde Steenhuus Bunderhee, ju ooldste äärhooldene Buurich in Aastfräislound. Reiderland in do Niederlounde


Scheemda was bit toun 1. Januoar 2010 ne oainstoundige Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 117,46 km² un deer woonden 14 107 Moanskene (2007). Däälich heerd dät Gebiet fon Scheemda tou ju Meente Oldambt.


Slochteren waas ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 24,62 km² un deer woonje 12 190 Moanskene (2007).


Stadskanaal is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 119,96 km² un deer woonje 34 177 Moanskene (2007).


Ten Boer is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 45,71 km² un deer woonje 7 238 Moanskene (2007).


Veendam is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 78,71 km² un deer woonje 28 106 Moanskene (2007).


Ju Fjauerpunktsmeetenge is ne Methode tou dät Meeten fon dän spezifiske elektriske Wierstand fon Materialien. Truch Benutsenge fon apaate Punkte foar Stroom un Sponnenge spielt also ju Kontaktwierstand neen Rulle. Gewöönelk wäd die elektriske Stroom I toufierd twiske do bee buuterste Punkte un wäd ju Sponnenge V meeten twiske do binnerste Punkte. Wan nu die Oustand twiske twäin apfoulgjende Punkte immer gliek s is un dät Materioalmuster is fuul tjukker as s, dan foulget: V = I.rho/2.pi.s Is dät deerjuun ne tänne Loage mäd ne Tjukte t, ju der fuul litjer is as s, dan jält: V = I.rho.ln4/2.pi.t, wierbie rho die spezifiske Wierstand is in ohm.cm, wan ju Sponnenge roat wäd in Volts, die Stroom in Ampere un do Oustande s un t in cm. In Twiskefälle, wierbie also t nit nit fuul litjer of gratter is as s, skäl me n Korrektion anweende, ju juust as do bee buppestoundene Formeln mäd Integroalreekenge bereekend wäide kon. Ju Fjauerpunktsmeetenge wäd däälich foarallen anwoand ap Hoolichlaiter-Materioale, man waas al loange wai ju Methode tou dät Meeten fon dän Äidwierstand.


Vlagtwedde waas ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 170,51 km² un deer woonje 16 589 Moanskene (2007). Dät Fäästenge-Täärp Bourtange lait ap dät Gebied fon jun Meente Vlagtwedde.


Winschoten was bit toun 1. Januoar 2010 ne oainstoundige Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 22,24 km² un deer woonden 18 516 Moanskene (2007). Däälich heerd Winschoten tou ju Meente Oldambt.


Winsum is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 102,53 km² un deer woonje 14 001 Moanskene (2007).


Zuidhorn is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 128,37 km² un deer woonje 18 479 Moanskene (2007).


Drente (Niederloundsk: Drenthe, Läichsaksisk: Drenthe / Drentie) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 2 680 km² un deer woonje 502 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Assen. Provinz Drente Statistik fon Drente


So oarbaidet n Fjauertaktmotor (sjuch ju Bielde gjuchts). Die Motor wäd eerste fon de Hounde of fon n Anläiter (Elektromotor) tougong broacht. Dan troalt sik ju Oakse ('Kurbelwelle') un ju Bewäägenge wäd fon ju Drieuwstange of Pleuelstange (ljoachtgräin) uurbroacht ap dän Kolwe, die der dan in dän Zylinder ap un deel schuft. Buppe sjo wie links dät Uutläit-Ventil un gjuchts dät Ienlät-Ventil. Do bee Ventile wäide wikselwiese fon n Nubbeloakse ('Nockenwelle') eepen stat (deelstat). Twiske do Bee is ju Stikkäärse ('Zündkerze'), ju der ap ne bestimde Tied elektriske Hoochsponnenge kricht. 1. Takt Ansuuge - Luft un dampfoarmige Fjuurenge (blau) wäide binne leeken. Dät gjuchter Ventil eepent sik, die Kolwe gungt deel un lukt dät friske Gas binne 2. Takt Fertichtje - Fjuurenge-Damp un Luft wäide touhoopeprässed un antunderd. Do Ventile sunt ticht; die Kolwe gungt hooch un prässet dät Gas touhoope. 3. Takt Oarbaidstakt - Ju Fjuurenge ferbaadent un die Kolwe wäd ätter unnern taid. Do Ventile sunt noch ticht. Wan die Kolwe gans hooch is, spoorket ju Käärse un stikt so dät Gas oun, wät dan explodiert un dän Kolwe deel drift. 4. Takt Uutsteet - Do Uutpufgase (bruun) wäide ätter buuten drieuwen. Dät Uutläit-Ventil is eepen un die


Aa en Hunze is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 278,86 km² un deer woonje 25.708 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Assen is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 83,48 km² un deer woonje 65.643 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Borger-Odoorn is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 277,92 km² un deer woonje 26.193 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Coevorden is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 299,68 km² un deer woonje 35.985 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Emmen is ne Meente un Stääd in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 346,29 km² un deer woonje 109.254 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Hoogeveen is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 129,22 km² un deer woonje 54.518 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Meppel is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 56,98 km² un deer woonje 31.713 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Midden-Drenthe is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 345,82 km² un deer woonje 33.586 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Noordenveld is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 205,36 km² un deer woonje 31.088 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Tynaarlo is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 147,65 km² un deer woonje 32.167 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Do Fjuurenboome (Pinus) sunt n Sleek fon do Näddelboome, die der moor as hunnert Oarde uumfoatet, do oafte tou fienden sunt un do der wäkke nutselke Oainskuppe hääbe. Do kuume foarallen foar in kallere Regione as in do Bierge un in Skandinavien. In Seelterlound sunt do besunners benutsed wuuden uum dät Sluup- un Waaisound fäästtoulääsen. Do ferskeedene Fjuurenboome sunt truchuut as Boome, mongs oawers uk as Struuke tou fienden. Jo wäide normoal bit tou 45 Meeter hooch, die grootste Fjuurenboom ap de Waareld wuud 66,70 Meeter hooch, wät oawers uungewoond is. Loange Näddele Twäärssnied fon n fieuw-jierigen Stam Appele fon Pinus halepensis, P. mugo un P. pinea Ju Oard Pinus sylvestris is truch ju Forstwirtskup aan fon do maast foarkuumende Boom-Oarde in Düütsklound. Gewöönelken Fjuurenboom (Pinus sylvestris)


Westerveld is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 282,75 km² un deer woonje 19.349 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


De Wolden is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 226,35 km² un deer woonje 23.495 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Uuriesel (Niederloundsk: Overijssel, Läichsaksisk: Oaveriessel) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 3 421 km² un deer woonje 1 184 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Zwolle. Provinz Uuriesel Statistik fon Uuriesel


Almelo is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 69,4 km² un deer woonje 72.275 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Borne is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 26,15 km² un deer woonje 20.927 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Dalfsen is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 166,5 km² un deer woonje 26.894 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Deventer is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 134,37 km² un deer woonje 97.452 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Dinkelland is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 175,81 km² un deer woonje 26.143 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Floaks (dt. Flachs) waas n wichtigen Gruundstof foar Linnen. Floaks wuud ferbaud ap do Tjaasken. Dät bruukt me eerste as Gäärslound, dät dät Jood uutstäärft. Dan wäd dän uumebreeken un bikked (häkked) un deerätter aided. Dan wäd dät mäd do Hoske deeltreeden un wäd Lien säided un slurrred (ounaided). Dät Floaks mout oafte jut wäide, bit et riep is un apleeken (uutrieten) wäide kon. Deerbie wäd dät dan in Biende laid, do ätters in Rjoomele buunden wäide, dät sunt tänne Jierwen of Bünnele. Do Rjoomele wäide toun ätterriepjen in fjaueren hokked. Is dät goud rieped, dan wäd dät ätter Huus hoald. aidje, aphokje, apluuke, apsätte, apstuukje, ätter Huus hoalje, ätterriepje, biende, Biende pl., bikje, Bolle pl., Boolje f., Boote m., Boote pl., Broake f., broakje, Bünnel pl., Buuke m., f., buukje, Buunde pl., deeltreede, deerap täärske, Diesene f., Diesenstok m., druugje, fiene Hietsele f., Floaine f., Floakssträi n., Foan m., Gäärslound n., Gäärslound uumebreeke, groawe Hietsele f., Hädbroake f., hädbroakje, Häddele pl., Häide f., häkje, Hietsele f., hietselje, Hietselstoul m., hokje, Holt n., holtene Pänne f., holtene Skeeden pl., iersenen Skeeden pl., Jierwen pl., juude, Lien n, Lien säidje, Liensäid n., luuke, Määrke pl., Näddelen pl., ounaidje, plattreede, Plonke f.,


Enschede is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 142,75 km² un deer woonje 154.999 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Haaksbergen is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 105 km² un deer woonje 24.427 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Hardenberg is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 317,24 km² un deer woonje 58.411 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Hellendoorn is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 139,03 km² un deer woonje 35.957 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Hengelo is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 61,78 km² un deer woonje Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Hof van Twente is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 215,44 km² un deer woonje 35.115 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Kampen is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 161,84 km² un deer woonje 49.655 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Losser is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 99,64 km² un deer woonje 22.538 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Oldenzaal is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 21,98 km² un deer woonje 31.727 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Olst-Wijhe is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 118,38 km² un deer woonje 17.389 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Mäd Foanwoaterspeegel wäd dïe Woaterstand fon dän Hooge Foan beteekent, die der äänelk as n ful sainen Swom aan buppe dät Gruundwoaterniveau lääsenden oainen Woaterspeegel apwiest. Die Hooge Foan stoant, in Juunsats tou dän Läige Foan nit mäd dät Gruundwoater in Ferbiendenge. Hie kon in Gestriche mäd ne woateruuntruchläitende Loage bie n fuchtich Klima äntstounde un deerbie fon ju Midde in de Hööchte woakse, so dät n halloosjeglääsfoarmigen moorere Meter hoogen Stoapel fon Loagen änstoant. Die Woaterspeegel fon n hoogen Foan fint sik dan ainewaine in Hööchte fon ju buppeste Loage. Die eegentelke Gruundwoaterspeegel lait deerbie unner ju woateruuntruchläitende Loage. In Juunsats deertou sunt läige Foane biespilswiese bie ju Ferloundenge fon näärstofrieke Meere (Woaterpoule) äntsteen, in Seelterlound uk in dät läige Lound bie de Äi. Do wäide fon Gruundwoater un fljooten Woater fersuurged un paasje sik hier Uumgestrich bolde fulständich an. Jo hääbe deeruum naan oainen Woaterspeegel. Foan, Foankultivierenge M. Succow, L. Jeschke - Moore in der Landschaft, Verlag Harry Deutsch Thun und Taxis, Frankfurt/Main 1990 Sarah Weßmann - Veränderung der Landschaft durch Moorkultivierung und ihre Auswirkungen auf die Siedlungs- und Wirtschaftsstruktur am Beispiel Elisabethfehn, Selbstverlag, Cloppenburg 2001 Krewerth, Rainer A. - Naturraum Moor und Heide, Meyster Verlag, München 1981


Ommen is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 181,98 km² un deer woonje 17.444 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Raalte is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 172,31 km² un deer woonje 37.089 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Rijssen-Holten is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 94,4 km² un deer woonje 36.739 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Staphorst is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 135,7 km² un deer woonje 16.035 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Steenwijkerland is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 321,69 km² un deer woonje 43.216 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Tubbergen is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 147,4 km² un deer woonje 20.892 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Twenterand is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 108,17 km² un deer woonje 33.519 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Wierden is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 95,24 km² un deer woonje 23.439 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Zwartewaterland is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 87,91 km² un deer woonje 21.942 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Zwolle is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 119,28 km² un deer woonje 117.109 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Foisches is ne Meente in dät frantsööske Departement Ardennes (Regio Champagne-Ardennen) un häd 211 Ienwoonere (2004). Dät Täärp heert tou dät Arrondissement Charleville-Mézières. Dät Gebiet fon Foisches is 4,7 km² groot, ju Befoulkengstichte is 44,9 Ienwoonere per km². Taal fon Ienwoonere (Uursproang: INSEE-Tällenge). Loage fon ju Meente (Koarte in Mäite 1:100.000) ap Mapquest Moor statistiske Informatione uur ju Meente ap www.insee.fr


Gelderlound (Niederloundsk: Gelderland, Läichsaksisk: Gelderlaand) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 5 136 km² un deer woonje 2 134 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Arnhem. Aalten Apeldoorn Arnhem Barneveld Berg en Dal Berkelland Beuningen Bronckhorst Brummen Buren Culemborg Doesburg Doetinchem Druten Duiven Ede Elburg Epe Ermelo Harderwijk Hattem Heerde Heumen Lingewaard Lochem Maasdriel Montferland Neder-Betuwe Nijkerk Nijmegen Nunspeet Oldebroek Oost Gelre Oude IJsselstreek Overbetuwe Putten Renkum Rheden Rozendaal Scherpenzeel Tiel Voorst Wageningen West Betuwe West Maas en Waal Westervoort Wijchen Winterswijk Zaltbommel Zevenaar Zutphen Provinz Gelderlound Statistik fon Gelderlound


Aalten is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 97,09 km² un deer woonje 27.464 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Apeldoorn is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 341,13 km² un deer woonje 154.962 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Arnhem is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 101,53 km² un deer woonje 144.101 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Barneveld is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 176,74 km² un deer woonje 51.778 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Berkelland is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 260,43 km² un deer woonje 45.221 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Beuningen is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 47,17 km² un deer woonje 25.364 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Foulkskultuur, (dt. Volkskultur) is n uum ju Weende tou dät 20. Jierhunnert tou Ougränsenge fon ju “Hoochkultuur” änsteenen Begriep tou Beteekenge fon ne regionoal feronkerde foarindustrielle Kultuurfoarm, foarallen fon Buuren un Hondwierkere. Dät belukt sik ap ju Fästkultuur, man uk ap uur Gebruuke un ap ju materielle Kultuur. Balspil Spil Kuusje Kaalje Foutbal Foulksdons Foulksfertälstere Dracht Eepen Huus Eedgreeuwe Floaksferoarbaidenge Hällenge Haspel, Kroune, Schäärlaadere Imkeräi Plouch Sies Wäil Weeuwerstäl Wiendmäälne Plonten Dierte Diertenoomen Museumstäärp, Cloppenburg. Määlne mäd Seelter Heematmuseum, Skäddel (Saterland-Scharrel). Moor- und Fehnmuseum, Elisabethfehn. Fehn- und Schiffahrtsmuseum, Westrhauderfehn.


Bronckhorst is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 286,41 km² un deer woonje 37.877 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).


Ju Hitlerjugend waas ne Organisation fon ju NSDAP in dän Twäide Waareldkriech in Nazi-Düütsklound. Do Bäidene in de Hitlerjugend wieren twiske 10 un 18 Jiere oold. Jo sunt uutbilded wuuden tou Soldoaten of Ferwaltengsmee-Oarbaidere. In 1945 hääbe gjucht fuul Bäidene fon de Hitlerjugend meekamped juun do Alliierde.


Waffen-SS waas die militäre Deel fon dän Schutzstaffel (SS). Die Waffen-SS hied uursproangelk fieuw militäre Eenhaide fon touhoope 19.000 Monljuude: 1. SS Panzer Division Leibstandarde Adolf Hitler 2. SS Panzer Division Das Reich 3. SS Panzer Division Totenkopf 4. SS Polizei Division 5. SS Panzergrenadier Division Wiking


Ju Slacht uum Berlin waas Eende April Ounfang Moai 1945. Dät waas ne lääste Sowjet-Offensive juun Nazi-Düütsklound. Adolf Hitler hied sik sälwen Dood moaked ap n 30. April. In ju Slacht uum Berlin sunt uungefeer 300.000 Moanskene stuurwen. In do lääste Deege fon dän Kriech hääbe uk Bäidene fon de Hitlerjugend meekamped.


Ju GESTAPO waas ju stilkene Stoatspolizei un waas n Deel fon juu Schutzstaffel (SS) twiske 1933 un 1945. Heinrich Himmler


Heinrich Luitpold Himmler (München, 7. Oktober 1900 – Lünebuurich, 23. Moai 1945) waas n düütsken nationoal-sozialistisken Politiker. Hie is feroantwoudelk foar dän Holocaust. Hie waas Uppermon fon dän Schutzstaffel (SS).


Foutbal is n Balspil, wier die Bal nit mäd doo Hounde kaald wäd, man mäd Fäite, Kop etc.. Foutbaalfereen BWR SK It Hearrenfean


Dät Limbuurchske (Limburgs/Lèmbörchs, Plat, de. Limburgisch) is ne Gruppe fon Wäästgermaniske Dialekte, ju fon sowät 1.400.000 Moanskene boald wäd in Belgien, Düütsklound un Do Niederlounde. Uk baale Moanskene in do Fereende Stoaten fon Amerikoa do Sproaken. Limbuurchske Dialekte sunt tou n Biespil Montfortisk, Zentroal-Limbuurchsk, Kleverloundsk, Höäwelloundsk, Ripuariske Uurgongssproaken, Belgisk Limbuurchsk un Maastrichtisk. Dät rakt two wichtige Skrieuwwiesen: Veldeke (etymologisk: Limburgs/functie/computerke) un Nasjenaal (gjucht ap ju Uutsproake: Lèmbörchsj/fönksje/kepjöjteke). Dät Limbuurchske dät in Do Niederlounde spreeken wäd, is ientoudeelen in uungefeer füftien Gruppen. Fon Noud ätter Suud: Kleverloundsk - Zentroal-Limbuurchsk - Belgisk Limbuurchsk - Etsbergisk - Montfortisk - Sint-Joostisk - Putbroeksk - Deelgoardisk - Koningsbosch - Heerenstraat - Ripuariske Uurgongssproake - Höäwelloundsk - Eijsdensk - Epensk - Ripuarisk. Eenige Ljuude fiende dät Maastrichtiske uk n apart Dialekt, oaber do maaste fiende dät et tou dät Zentroal-Limbuurchske, Belgisk Limbuurchske af dät Höäwelloundske heert. Die Dialekt fon Venlo wäd betrachted as ne Uurgongssproake twiske dät Zentroal-Limbuurchske un dät Kleverloundske.


Lomé is ju Haudstääd fon Togo. 700 000 Moanskene lieuwje deer.


Mäd dän Begriep Boom wäd neen Taxon, sunnern n phänotypisk Fonsuun fon ne Plonte beteekend: Aal doo Plonten, doo me as Boome beteekent, sunt holterch, groot woaksen, hääbe n Boomstom, Boomwuttele un n Krop mäd Bleedere. N Blääd fon n Boom kon gans ferskeeden uutsjo: Mongs as n normoal Blääd, so as dät fuul uur Plonten uk hääbe, man mongs uk gans smäl un spits, wät me uut dissen Gruund as Näddele beteekent. So wäide doo Boome uunwietenskuppelk in Näddelboome un Loofboome apdeeld. Bloot doo Näddelboome (Pinales) sunt n Taxon, dät betjut, dät älke Näddelboomoard mäd aal doo uur Näddelboome naier früünd is as mäd ne Oard, juu nit tou doo Näddelboome heert.


18. -- 19. -- 20. -- 21. Jierhunnert -- 22. -- 23. -- 24. Jiere: 2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009 - 2010 - 2011 - 2008 waas n Skaltjier twiske 2007 un 2009. Dät begon ap n Täisdai. 17. Februoar: Die Kosovo ferkloort eensiedich sien Uunouhongegaid fon Serbien. 10. Meerte: Prof. Fort wäid Eerenlid fon dän Seelter Buund 19. Februoar: Fidel Castro känniget an, dät hie sik as Stoatspräsidänt tou Raue sätte wol. 24. Februoar: Dät Parlemänt fon Kuba kjust Raúl Castro toun Ätterfoulger fon sin Bruur Fidel Castro as Stoatspräsidänt. 12. Moai: Een läip Äidbieuwjen in't Suude fon China doodet sowät soogentichduusend Ljuude. 13. Juli: Ju Union foar dät Middelmeer wäd gruundet. 7. August: An dät Skeed fon Georgien ätter Suudossetien begint mäd dät Iensätten fon militäriske Ferbeende fon Georgien die Kaukasuskriech. 16. August: Eende fon dän Kaukasuskriech; Georgien moaste toureeke. 26. August: Ruslound ärkoant do fon Georgien beanspröäkede separatistiske Regionen Abchasien un Suudossetien as Stoaten oun. 4. November: Barack Obama wäd tou dän 44. Präsidänt fon do USA kädden. Hie is die eerste Swotte in düt Amt. 11. Januoar: Edmund Hillary, näiseeloundsken Bierichstieger, touhoope mäd Tenzing Norgay Eerstbestieger fon dän Mount Everest 4. Januar:


SV "Blau-Weiß" Ramsloh 074 410 1. Vorsitzender Josef Kramer Bergstraße 9 26683 Saterland-Ramsloh Telefon: 0170 / 536-22-14 E-Mail: info@bwramsloh.de SV Blau-Weiß Ramsloh Postfach 1107 26677 Saterland-Ramsloh SV Blau-Weiß Ramsloh eV - Moor as Sport


Etsbergisk is ne Limbuurichske Sproake, ju fon sowät 50 Moanskene boald wäd in Etsberg. In Etsberg kwäd me Etsbèrgersj. Etsbergisk is uurs as uur Limbuurichske Sproake. In uur Limbuurichske Sproake is 'ou' (as in goud un Bouk) 'oo', in Etsbergisk is dät 'à': good un gàd (goud) book un bàk (Bouk). ich - meuke - doe - böwm - höndj - sjlangk - sjaop - rich< > (Limbuurchsk) Dät Etsbergisk hät ne swierelke Grammatik. Do Falle sunt gjucht wichtich. t Räkt 6 Falle: Nominativ, Genitiv, Accusativ, Dativ, Lokativ un Vokativ. t Räkt uk n Moortaal. goud is gàd.


Frankriek is n Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Paris un die Präsident fon ju Republik is siet 15.05.2012 François Hollande. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Montblanc (4.808 m). Do grootste Äien fon Frankriek sunt Schelde, Loire, Maas un Rhône. Frankriek häd ne Fläche fon 543.965 km². Paris is ju grootste Stääd, man do Metropoolregione Lyon, Marseille, Lille, Toulouse, Bordeaux un Nice hääbe uk moor as je een Millione Ienwoonere. Uur groote Stääde sunt Nantes, Straasbuurich, Rennes un Grenoble. Frankriek wäd begränsed fon: Belgien un Luxembuurich in dät Noude, Düütsklound un dän Swaits un Italien in dät Aaste, Monaco, Spanien un Andorra in dät Suude, Groot-Britannien in dät Wääste. Do Gränsen fon dät moderne Frankriek sunt äänelk tou do Gränsen fon dät oolde Gallien, wier do keltiske Gallier woond hääbe. Julius Caesar fon dät Roomske Riek äroberde Gallien in dät 1. Jierhunnert, un do Gallier nuumen ju roomske Sproake (Latiensk, Gruundsleek foar dät Frantsööske) un Kultuur uur. Dät Kristendum wuude in dät 2. un 3. Jierhunnert die näie Gloowe. In dät 4. un 5. Jierhunnert wieren so fuul Ljuude kristelk dät Hiëronimus fon Stridon skreeuw dät Gallien "fräi fon Häresie" waas. In dät 4. Jierhunnert sunt germaniske


Martes is n Sleek fon doo Moddere (Mustelidae). Deertou heere toun Biespiel doo heemske Oarde Boommodder un Steenmodder. Sleek: Martes Unnersleek: Martes Oard: Steenmodder (Martes foina) Oard: Boommodder (Martes martes) (Juu Nominatfoarm fon dissen Sleek) Oard: Martes zibellina Oard: Martes melampus Oard: Martes americana Unnersleek: Pekania Oard: Martes pennanti Unnersleek: Charronia Oard: Martes flavigula Oard: Martes gwatkinsi Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Dät Frantsoosenkruud is ne Tuunplonte un stamt uut Peru. Dät Jood mäd do litje Blöiten wäd tou min beoachted. As do Frantsoosen dät man eerste in hiere botanske Tuun in Paris in hiere Kollektion apnuumen hieden, do waas t al tou leet. Ju Fermeerenge geen truch dät Säid so gau, dät et in n poor Jier in gans Europa tou fienden waas. Et is n lastich Jood, un wan man deer niks juun däd, dan kon man in fieuw bit tjoon Jier dän Tuun man lääse läite, wil et alle Kultuuren uunmuugelk moaket. Et is tou ferglieken mäd Kop- un Klooderluuse. Wan deer niks juun däin wäd, dan kriege se do Moansken unner, as do Suldoaten dät in Polen un Ruslound blouked hääbe. Kumt man in sun Tuun, die al fon dät Jood uurronnen is, dan wäd aan fertäld, dät deer niks moor juun tou moakjen is. Kumt man aber in dän Noaber sin Tuun, deer fint man nit een Plonte. Deer wäd aan fertäld, dat dit lastige Frantsoosenkrud licht tou ferhinderjen un uk licht wäch tou kriegen is. Dät lait an do Ljuude. Eerstens mout man dän Wille hääbe et tou fernäilen un twäidens mout man wiete, wo sik


Een Personal Computer [ˈpœːɐ̯sənɛl kɔmˈpjuːtɐ], kuut PC, is een (Mikrocomputer), die der fuul elektroniske Seeken moakje kon. Een aktuellen PC ferföiget maastens uur do naiste Komponenten: Bieldeskärm/Monitor Muurboud Haudprozessor (CPU) RAM-Stoapel Uutwiedengskoarte Stroomfersuurgenge CD/DVD Station Fäästplatte Muus Tastatuur Computer


Ju Mythologie is een Sammelenge fon Mythen. Do Mythen konne touhoope beskrieuwet wäide in ju Literatuur man uk as Religione tjoonje. Ju Mythologie kon me bie ferskäidene Foulke wieruume fiende in hiere Foulksfertällenge. Mongs wäid uur God skrieuwen of uur dät Eende fon ju Waareld. In fuule Dööntjene wäid nit uur ju Weerhaid fertält, man oafte sunt Mythologiske seeke bloot Saagen. Ju Mythologie beskäftiget sik oaber uk mäd die Froage ätter dät Häärkuumen fon Mythen un ju Ferhooldenge tou uure Fertälfoarme so as Legende, Märchen, Saagen un Epos. Foarallen do Märchen wäide mädnunner as degradierte Mythen ounsjo. Fräiske Mythologie


Frantsöösk is ne romaniske Sproake. Ju is Stoatssproake in Frankriek. Cajun Frantsöösk


Ju Fräiske Mythologie beskrieuwt do Dööntjene fon do oolde Fräisen. Dät sunt foarallen foar-kristelke Fertälstere un ju Uursproang un Geskichte fon Gode, ju Waareld un do Moanskene. So uum 1845 sunt fuule Märchen, Saagen un Fertälstere touhoopesäiket wuuden truch ju fräiske Beweegenge in Wääst-Fräislound. Do bruure Joast Halbertsma un Eeltsje Halbertsma touhoope mäd Waling Dykstra hääbe fuul ärfoarst un deeruur skrieuwen. Uur dät Leeuwe wierfon fuule Fertälstere woarskienelk häärkuume, rakt et nit fuul Information. Fon do oolde Fräisen weet me bloot dät do de Gode eeret hääbe in Buske un moonige Buske sunt do as Hillich ferklooret. De Fräisen hääbe uk hiere Doode eeret. Do moakeden wälleoffer foar do Gode, soangen begüüchelliedere un diede kultiske honnelenge ap Steene. Do hääbe uk süüwerenge truch Fjuur moaked. Do Fräisen hääbe uk Moanskeoffer häiwed. Uum dät Jier 785 häd Karel die Groote een strom Gesäts moaked wiertruch doode Moanskene nit loanger moor truch do Fräisen ferbaanet wäide kuude. Man dät Gesäts waas uk juun Moanskeoffer un dät eerjen fon Wällen, Boome un Buske. Do wichtichste Gode fon do Fräisen wieren: Weda (Wotan/Wodan/Woden) Tuner (Tonger/Thor/Donar) Tuisto Freya (Frija/Fro/Freyja) Týr (Tiwaz) Forsite Dät Heidendum waas dät normoale Leeuwe in Fräislound bit tou dät 8. Jierhunnert.


Waling Dykstra (14. August 1821, Froubuorren - 15. Januoar 1914, Holwert) waas n Skrieuwer uut Fryslân. Hie is gjucht bekoand wuuden mäd sien Frysk Winterjûnenocht, dät alleweegense in wäästfräiske Tjootere tou sjoon waas. Waling Dykstra waas Bakkersuun. Hie is eerste Bakker wuuden un begon in 1839 mäd dät Skrieuwen fon Dööntjene un Fertälstere. Deerfoar kreech hie immer moor Jäild, bit hie fon sien Skrieuwoarbaid lieuwje kuude. Dät Bakker weesen waas foar him tou tiepelich un hie fersoachte Fultied tou skrieuwen. Dykstra hilkede Afke Jans de Boer un hie kreech mäd hier alwen Bäidene. Mäd dät Skrieuwen fon wäästfräiske Bouke un Tjooterstukke kuuden hie un sien Wieuw un hiere alwen Bäidene goud lieuwje. De Fryske Thyl Ulespegel of De wonderlike Libbenskiednis fen Hantsje Pik 1860 De sulveren rinkelbel - 1856 It heamiel by Gealeboer 1850 Winterjounen by Gealeboer 1851 Ut en Thús 1880 Net nij, ek net wei 1912 Blommekrânske for de Fryske berntsjes 1851 Hûsnocht for de bern 1852 De blide berntsjes 1853 Uit Frieslands Volksleven - 1892 (Niederlounsk) Friesch Woordenboek - 1895 Waling Dykstra bie Tresoar Wääst-Fräisk Normdoaten: GND: 121608107 (OGND) | KB (Niederlounde): 070344256 | VIAF: 27931914


Woodan (Ooldnorwegisk: Óðinn, Swedisk un Deensk: Oden) wäd betrachted as die Haudgod in ju Nordiske Mythologie. Wääst-Germaniske Noomen fon Odin sunt Weda (Oold-Fräisk), Woden (Ooldängelsk un Oolddsaksisk), Wodan (Oold-Frankisk), Wuodan (Alemannisk), Wotan of Wothan (Germanisk) un Guodan (Lombardisk). In dät Niederloundiske lieuwet die Noome fon dän God noch in "woensdag" (Midwiek). In dät Ängelske in "wednesday" (uk Midwiek), in dät Düütske waas dät "Wotanstag", oold-Seeltersk "Goudensdai" bit ju RK-Säärke deerfon Mittwoch (Midwiek) maaked hiede. Die Noome WOODAN (fon Watanaz= Wietjende-God) kon fon sowät kuume as "wietende" un uk "Woater". Die Noome WODAN foar die Haudgod waas algemeen in Wääst-Europa: in uur Foarme fint me WODAN leeter in dät Wääste, Noude un Aaste; man foarallen in Noud-Europa as Odin.


Froubuorren is een Täärp in ju Meente It Bilt in Fryslân. Deer woonje ungefeer 740 Moanskene. 2004 - 620 1974 - 792 1969 - 747 1964 - 817 1959 - 940 1954 - 947 1913 - 2.419 1848 - 1.892 Waling Dykstra


Wääst-Fräisk is n holloundsk-fräisken Dialekt, die in dät Gebiet fon Wääst-Fräislound in ju niederloundske Provinz Noudhollound boalt wäd.


Friedrich Paulsen (bädden in Langenhorn/Sleeswik, dän 16. Juli 1846, stuurwen Berlin/Steglitz dän 14. August 1908) waas n Noudfräisken Philosoph un Pädagoge. Sien Oolden wieren Buurenljuude: Paul Frerck un Christine Ketelsen. Fon dät füüfte Lieuwendsjier ou koom hie in ju Täärpsskoule un dan 1859 in ju Skoule fon dän Koaster Sönke Brodersen. Die föärderde Paulsen mäd alle Kräfte un so kuud hie dan 1863 in dät Christianeum in Altona. Deerätter studierde hie in Erlangen, Bonn un Berlin, wier hie 1878 n buutengewöönelken Posten kreech as Professor in Philosophie un Pädagogik. In 1896 foulgede hie Eduard Zeller ätter as Professor in ju Moroalphilosophie in Berlin. Hie waas die Grootste fon do Sköilkere fon Gustav Theodor Fechner, wäls Doktrin fon Panpsychismus hie groote Betjuudenge roate truch sien Einleitung in die Philosophie (1892; 7. Aploage 1900). Man hie geen fuul fääre as Fechner in dät hie fersoachte ne epistemologiske Deerstaalenge tou reeken fon dät Wieten fon dät Psychophysiske. Wan hie uk Kant sien Hypothese anärkoande, dät wie truch innerelk Geföil us bloot bewust sunt fon dän Seelentoustand, so meende hie daach dät dit Bewustweesen n Wieten is fon dät Dingen sälwen, wier sik Kant juun sätte. Ju Seele is deerätter ne praktiske Realität, ju


Jetske Bilker (* 16. April 1960, Seisbierrum) is ne wääst-fräiske Skrieuwerske. Ju häd de eerste Wääst-Fräiske Harry Potter-Uursättenge moaked. Fon Februoar 2003 bit tou 2005 häd ju in de Redaktion fon ju Internettiedskrift Farsk meemoaked. Ieuwenske Skrieuwen moaket ju däälich Literatuurkritik foar do Saitengen in Fryslân. 1988 - Imitaasjelear - (Imitationsleere) 1997 - In nacht fan hûs - (N Noacht fon Huus) 2004 - Oar plak oare tiid - (Uur Steede, uur Tied) Uursät ätter dät Niederloundske 2004 - Andere plaats andere tijd (Oar plak oare tiid) Uursät ätter dät Wääst-Fräiske 2007 - Harry Potter en de stien fan 'e wizen - (Harry Potter un die Steen fon do Wiese) (Harry Potter and the Philosopher's Stone) Jetske Bilker ap ju Websiede fon Tresoar Wääst-Fräisk Normdoaten: GND: 141161035 (OGND) | KB (Niederlounde): 073662704 | VIAF: 121663036


Moin is ne wichtige Gröitformel in Seelterlound, ju der ieuwen so goud smiddeeges un säiwens bruukt wäd as smäidens. Ätter Minssen skäl fröier ap Seeltersk deerjuun kweeden wuuden weese: Gouden Mäiden Gouden Ättermidddai Gouden Äiwend do der däälich säildener bruukt wäide, un Gouden Dai dät nu noch wät oafter ferskient.


Amerikoa is n Waarelddeel, die normoal apdeeld wäd in twäin litjere Waarelddeele: Noudamerikoa un Suudamerikoa, die smälle Middeldeel hat Middel-Amerikoa. Mongs, wan me fon Amerikoa baalt, sunt uk doo Fereende Stoaten fon Amerikoa, meend. Indioaner


Madrid is ju Haudstääd fon Spanien. Deer woonje 3,1 Million Moanskene. Mäd dän Metropoolregion woonje deer 5,8 Million Moanskene. Websiede fon ju Stääd


Die Pico del Teide [ˈpiko del ˈteiðe] is mäd 3.718 Meter die hoochste Bierich in Spanien ap dät Kanariske Ailound Teneriffa.


Fryslân (Niederloundsk: Friesland) is die wäästfräiske Noome foar Fräislound un so uk die offizielle Noome fon ju niederloundske Provinz Fräislound. Dät Gebiet fon ju Provinz is 5 753 km² un deer woonje 660 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Ljouwert, Leeuwarden ap Niederloundsk. In ju ganse Provinz is ju fräiske Sproake - dät Wäästfräiske - ieuwenske dät Niederloundske ju offizielle Sproake; uungefeer 350.000 Ljuude baale düt noch as eerste Sproake un wisse 100.000 uur Ljuude baale dät uk aal Deege. Amelound, Flielound, Skylge un Schiermönkooge sunt do wäästfräiske Ailounde do tou ju Provinz Fryslân heere. Do tjoon grootste Stääde in ju Provinz Fräislound ätter Antaal Ienwoonere sunt ap n 1. Januoar 2023: In dän Wääst-Fräiske Lounddai is et siet 2011 so ferdeeld: Provinz Fryslân Statistik fon Fryslân


Teneriffa (span. Tenerife) is dät grootste Ailound fon do Kanariske Ailounde. Teneriffa lait wäästelk fon Marokko. Die Pico del Teide is die hoochste Bierich fon Teneriffa. Teneriffa is een Vulkan-Ailound.


N Hoomer is een Sleek-Reewe, deerbie truch Touhoopewierkjen fon Duulegaid un Heeuweltegesäts ju Sweeregaid fon dän truch ju moanskelke Hounde uut-äiwde Sleek truch ne Ferlaangerenge fon dän Heeuwelte-Ierm ferstäärked wäd. Mäd dän Hoomer is dät muugelk, n hooch Quantum kinetiske Energie beoarbaidjend, fernäilend of energie-uurdreegend ap fääste Köärpere ienwierkje tou läiten.


Bredevoort (Niedersaksisk: Breevoord) is ne litje Stääd in ju Provinz Gelderlound, in do Niederlounde. Deer woonje 1 525 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS). Hendrickje Stoffels Nout Wellink André van der Leij Websteede fon ju Stääd


Do Fräisen sunt ne etniske Gruppe, jo woonje in Dänemark, Düütsklound un do Niederlounde. Ju Fräiske Sproake bildet mäd dät Ängelske un dät Skottiske ju Noudwäästgermaniske Sproakengruppe. Do ooldste Spuuren fon do eerste Ienwoonere in Fräislound stamme uut ju Tied twiske do lääste bee Iestiede. In dät Jier 28 wäide jo as Frisii ärwäänd fon do Roomske. Fräisk baalen hääbe jo dan noch wäil nit däin. Radbod


Amsterdam is ju Haudstääd fon do Niederlounde. Deer lieuwje ungefeer 905.000 Moanskene (2022). In ju Agglomeration Groot-Amsterdam woonje ungefeer 1,5 Million Moanskene. Ju Stääd is in dät 13. Jierhunnert äntsteen. Eerste ätter dät Middeloaler is ju Stääd groot wuuden. Truch ju liberoale Politik in do Niederlounde is Amsterdam siet 1976 dät Säntrum foar Drogentourismus in Europa. Do maaste Drogennutsere sunt oaber Uutloundere. Fon do ungefeer 750 Coffee Shops in do Niederlounde sunt twiske do 300 un 400 in Amsterdam. 2022 – 905.000 2008 – 755.269 1984 – 680.000 1963 – 870.000 1925 – 714.200 1899 – 510.900 1815 – 140.000 1600 – 60.000 1300 – 1.000 Commons: Amsterdam – Mediendoatäie


Lissabon is ju grootste Stääd un ju Haudstääd fon Portugal. In ju Stääd woonje ungefeer 520.000 Moanskene, in dät Gebiet Groot-Lissabon woonje ungefeer 2.800.000. Lissabon is een Hoawenstääd un Regierengssit in dät Wääste fon dät Lound. 1801 - 203.999 1849 - 174.668 1900 - 350.919 1930 - 591.939 1960 - 801.155 1981 - 807.937 1991 - 663.394 2001 - 564.657 2004 - 529.485


Wien is ju Haudstääd fon Aastriek un fon dät Buundeslound Wien. Deer woonje ungefeer 1.600.000 Moanskene. Ju Stääd is ätter Berlin un Hambuurich ju träädgrootste düütsksproakige Stääd ap de Waareld. Ju Donau fljut truch ju Stääd un bloot 40 Kilometer in dät Noude lait ju slowakiske Haudstääd Bratislava. Do waareldberümde Komponiste Beethoven, Mozart un Strauss hääbe in ju Stääd oarbaided un sunt deer stuurwen. 1754 - 175.460 1810 - 224.548 1869 - 900.998 1900 - 1.769.137 1916 - 2.239.000 1934 - 1.935.881 1939 - 1.770.938 1951 - 1.616.125 1981 - 1.531.346 2007 - 1.670.347 2019 - 1.897.491 Wien


Die Wulf (Canis lupus) is een Oard fon do Roowdierte. Dät rakt fuul Unneroarde, do sik bienaist aal gjucht liekje, man besunners do domestisierde Unneroarde (Huund, Dingo un aal sowät) hääbe n apfaalend uur Phänotyp. Wulwe sunt truch moanskelke Ferfoulgenge in groote Deele fon hiere histooriske Lieuwendsruumte uutstuurwen, man däälich stounde jo in ful Lounde unner Natuurskuul, sodät jo sik wier moor un moor uutspreede. Die Wulf hiede aleer een groote Lieuwendsruumte in Europa, Noudamerikoa, Asien un Noud-Afrikoa, man hie is däälich in fuul Rebätte truch moanskelke Fäindskup uutstuurwen. Dät niepe Foarkuumen fon Wulwe (aleer un däälich) is bee ap ju links stoundende Koarte tou sjoon. Tou beoachtjen is deerbie, dät bloot natüürelke wüülde Wulfs-Foarkuumen ienteekend sunt, man neen ferwüülderde domestisierde Wulwe (as t.B. Dingos, Näiguinea-Dingos un ferwüülderde Huunde, do je uk oaintelk een Unneroard fon dän Wulf sunt). Man die Wulf stoant däälich in fuul Lounde unner Natursküül, wiertruch hie sik wier uutspreede kon. So kumt ju Nominatfoarm Canis lupus lupus fon Aastpolen un ju Wäästpolnisk-Aastdüütske Population ätter t Wääste. In ju Lausitz roate dät in (2010) al soogen Wulfsfamieljen, ätterdät in 2000 ätter sowät 150 Jiere wier Wulwe in Düütsklound tou Waareld keemen wieren. Uk bie Altengrabow (Saksen-Anhalt)


Hier rakt et een Uursicht fon ferskeedene Haudstääde. Amsterdam (do Niederlounde) Athene (Griechenlound) Berlin (Düütsklound) Bratislava (ju Slowakäi) Brussel (Belgien) Budapest (Ungarn) Bukarest (Rumänien) Dublin (Irlound) Helsinki (Finlound) Kopenhagen (Dänemark) Lissabon (Portugal) Ljubljana (Slowenien) London (Groot-Britannien) Luxembuurich Stääd (Luxembuurich) Madrid (Spanien) Nicosia (Zypern) Paris (Frankriek) Praag (Tschechien) Riga (Letlound) Room (Italien) Sofia (Bulgarien) Stockholm (Sweden) Tallinn (Estlound) Valletta (Malta) Vilnius (Litauen) Warschau (Polen) Wien (Aastriek)


N Koartenspil is n Spil, wät in dät weesentelke bloot mäd Koarten spield wäd. Bekoande Koartenspiele sunt: Bridge Quartett Schäipekop Truuf


Ju Fräisensäärke is ne Säärke in Room. Ju Säärke stoant an dän Houk fon do Sträiten Largo degli Alicorni un Via del S. Uffizio, juunuur dän Päitersplats, fluks bie Vatikanstääd, wierfon ju ne exterritorioale Zone is. Me fint dät truch op ju groote Sträite Borgo Santo Spirito 21/41 ju Trappe aptougungen, truch dät Häk un dan links ou. Ju Fräisensäärke is baud juun aan fon do Roomske Bierge, dän Janiculus, die der gränset an dän Päitersplats. Tonk hiere Loage is ju bewoard blieuwen as in dät 16. Jierhunnert aal Gebäude do der unner an dän Bierich stuuden, oubreeken wuuden foar dän Bau fon ju Päiterssäärke. Ap Gruund fon hieren eensichoardigen geskichtelken Wäid is ju Säärke 1990 fon ju UNESCO touföiged an ju Lieste fon dät Waareldäärwe. Wier nu ju Säärke fon do Fräisen stoant, woonde tweelichhunnert Jiere häär ju fräiske Kolonie. Älk, die der uut uus Geegend ätter Room koom, liet sik deer deel. Deer wuud ne Muure uumetou baud un sietdän roat dät in Room ju Skola fon do Fräisen. Uk uur Foulkere hieden sun Betsirk. Fon ju originelle litje Säärke ju tou ju Siedlenge heerde, is noch niks wierfuunen. Ju skäl fon Kriechsgewalt fernäild wuuden weese. Wie wieten


Athene is ju Haudstääd fon Griechenlound un ju grootste Stääd in Griechenlound. Deer woonje ungefeer 2,8 Millione Moanskene, in Groot-Athene woonje ungefeer 3,7 Millione. Ju Stääd is ungefeer 5000 Jiere oold un et rakt fuul oolde Bauwierke, as do fon ju Akropolis. Ju Ienwoonertaal is in ju Geskichte ou- un tounuumen. Hier sunt bloot do Taale fon ju moderene Tied: 1833 - 4,000 1870 - 44,500 1896 - 123,000 1971 - 867,023 1981 - 885,737 1991 - 772,072 2001 - 745,514


Prag is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Tschechien. Deer woonje ungefeer 1,2 Million Moanskene (2005). Ju grootste Äi in Praag is ju Moldau.


Ap disse Siede rakt et n Lieste mäd fräiske Moaler. Noudfräislound häd betjuudende Moalere aplääwerd, as: Hans Peter Feddersen (1884-1941) uut Schnatebüll, die der foarallen ju noudfräiske Londskup moaljen died. Christian Albrecht Jensen (1792-1870) uut Bredstedt waas fierenden Porträtist in dät "Gouldoaler" fon ju däniske Moaleräi. Carl Ludwig Jessen (1833-1917) uut Deezbüll, die der as "Fräisenmoaler" bekoand wuude. Oluf Braren (1787-1839), die der as sljuchten Koaster ap Föhr Bielden fon hoogen kunstlerisken as uk dokumentarisken Wäid skaffede. Christian Carl Magnussen (1821-1896) uut Bredstedt, die der sik foarallen mäd Porträte un Moaleräi fon dät Foulkslieuwend in Italien n Noome moakede. Emil Nolde (1867-1956) - die bekoande Moaler - hied uk äänge Ferbiendenge tou Noudfräislound. Aastfräiske Moalere sunt: Ludolf Backhuysen (1630-1708) fon Oamde, waas die populärste Marinemoaler Hollounds. Henrich Becker (1747-1819) waas n Kunstmoaler, die der foarallen truch sien Porträtmoaleräi Bekoandhaid un Anärkannenge fuunen häd. Peter Marx, Miniatuurmoaler und Grafiker Poppe Folkerts (1875- 1949) waas aan fon do berüümdeste Insel- un Marinemoalere. Ole West (1953-), Moaler. Carl Onken (1846-1934), Jever-Wien. Wäästfräislound häd ne Riege fon wichtige Moalere un Teekener aplääwerd, as: Jan Mankes (1889 - 1920) waas n figurativen Moaler, ljoust fon Porträte, Londskuppe un Stillieuwende. Thijs Rinsema (1877-1947) waas n Skoulapper


Bratislava is ju Haudstääd fon ju Slowakäi un mäd 427.000 Ienwoonere ju grootste Stääd fon dät Lound. An ju Gränse mäd Ungarn un Aastriek is dät ju eensige Stääd ap ju Waareld ju direkt oun two Stoaten gränsed. 1450 - 5.000 1720 - 11.000 1820 - 34.400 1900 - 61.500 1930 - 123.800 1939 - 138.500 1950 - 184.400 1970 - 291.100 1980 - 380.300 1991 - 442.197 2001 - 428.672


Johann Gottfried Hoche (25. Sep. 1762–02. Mai. 1836) waas n Historiker, Theologe un Skriftstaaler uut Halberstadt. Leeter wuud hie Preetjer in Rödinghausen bie Minden. Hoche waas n Beskrieuwer fon Seelterlound un ju Seelter Sproake. Hie hied oafte froamde Seeken deerfon heerd un moate deer al loange jädden moal wai, bit hie dan 1798 mäd n Früünd ju Raise moaket. Dät geen oafte tou Fout, man fon Dwergte koomen jo ap n Woain mäd Fälle ätter Ällerbrouk, wier jo baale mäd do Seelter Bootjere. Dät Ferstounden geen stuur, bit jo ap Plat ounfange. Uurigens fangt Hoche dan al mäd ne Woudelieste oun (S. 94). Uur Mäiden raisje jo dan fääre uur Marka un Seelter Äi mäd een fon do Seelter Boote, do hie uk beskrift. In Skäddel wäide jo dan gastfräi apnuumen fon dän oolde Hinrich Wilmsen, die deer n wichtigen Mon waas un uk leese un skrieuwe kuud un him dät Seelterske foarboukstabierde (S. 151). Uk wäd boald uur ju politiske Loage (Napoleon, dät Ferhältnis mäd Munster. Ätters gunge jo uur Hollen (wier hie flugge Wuchtere mäd Ooriersen saach; S. 209) ätter Uutände, wier hie sien Ploan annert un fääre ätter Lier un Oamde gungt (S. 247). Ju Woudelieste gungt


Do Fräisk-Frankiske Kriege sunt ferscheedene Kriege twiske dät frankiske Riek un dät fräiske Köönichriek in dät 7. un 8. Jierhunnert. Do Kriege wieren maastens bie dät Rhien-Delta. Man ätter dän Dood fon dän fräiske Köönich Redbad kuuden do Franke fääre ätter dät Noude tjo. In 734 sunt do Fräisen in ju Slacht an ju Boarn sloain fon do Franke, deerätter kuuden do Franke dät Gebiet twiske Vlie un ju Lauwers annektierje. Bloot dät Stuk Fräislound aastelk fon ju Lauwers kuud uunouhongich blieuwe. Do Fräisen aastelk fon ju Lauwers ferloosen hiere Uunouhongichkaid in 772. Die lääste Kriech waas n Apstand in 793 fon do Fräisen, deerätter hääbe do Fräisen Schieregaid moaked mäd Korl dän Groote. 690 - Slacht bie Dorestääd 716 - Slacht bie Köln 716 - Slacht bie Amel 734 - Slacht an ju Boarne 772 - Annektierjen fon Fräisound aastelk fon ju Lauwers 782-785 - Apstand fon do Fräisen un Saksen unner Widukind 793 - Apstand fon do Fräisen Fräiske Riek


Dät Fräiske (dt. Friesisch) is ne Wäästgermaniske Sproake, wier uk dät Seelterske tou heert. Bit in dät säkstienste Jierhunnert waas dät Fräiske ju eepentlike Sproake fon Ferwaltenge un Gjucht in do fräiske Kustenlounde twiske dät Vlie in 't Wääste un ju Weser in 't Aaste. Ätters is ju Sproake in Aastfräislound uutstuurwen, man in Seelterlound is ju an 't Lieuwend blieuwen. Ju fräiske Sproake fon Wangerooge is eerste in do füüftiger Jiere uutstuurwen. Ieuwenske dät Seelterske rakt dät noch two uur fräiske Sproaken. So wäd dät Wäästfräiske boald fon sowät twäin träädel fon do 640.000 Ienwoonere fon ju holloundske Provinz Fryslân. Noudfräisk wäd boald fon sun 10.000 Ljuude in Noud-Fräislound ap ju Wäästkuste fon Släswiek-Holstein. Middelfräisk (fon 1550 bit 1800) Dat is foarallen bewoard blieuwen truch do Apteekengen fon Johannes Cadovius-Müller uut Stedesdorf bie Esens (1691) un fon Westing (1688) un Witte (1720) uut dät Lound Wursten. Noch fuul moor is bekoand fon dät Wangeroogiske, dät bit 1950 besteen häd. Ooldfräisk (bit 1550) Siet sowät 1300 uurlääwerd foarallen in Gjuchtshondskrifte. Äntstoundenge fon dät Fräiske Noch aller Fräisk (Proto-Fräisk) is uurlääwerd wuuden in Runen-Ienskrifte do fon foar dät Jier 700 stamme skällen. Noch beeter kon me ju oolde Sproake kanne an


Street Fighter (‘Sträite-Fjuchter’, kuut SF) is ne beljoowede Beat-’em-up-Computerspilriege fon Capcom, ju uk ferfilmed wuurd. Do ferscheedenste Kampere uut alle Waarel kampje hier mäd individuelle Special Moves juunnunner. Street Fighter suurgede foar min Apsjoon, as et ap Eende fon do 1980er Jier toun eersten Moal ärscheen. Street Fighter II deerjuun waas ee fon do beljooweste Spiele fon do äddere Njuugentiger. Dät jält as dät eerste Kampspil fon sien Ära, un dät fielicht tou Gjucht, deer dät Spil mäd sin Timing fon Angriepe un Blocks gjucht goud uutbalancierd waas, wät tou ju Tied näie Mäitsteeuwe sätte. Buppedät fierde et dät interessante (un oafte kopierde) Special-Move-System ien, dät et ärfoarene Spielere muugelk moaket, komplizierde Kampbewäägengen uuttoufieren, truch die Joystick of dät Stjuurkjuus as uk do Tasten in ne bestimde Riegenfoulge ientoudrukken. Disse komplizierde Kampbewäägengen kreegen Noomen se Dragon-Punch of Hurricane-Kick, do in do Baaleräien unner Spielere gewöönelke Begriepe wieren. Dät Spil ferföigede uur oachte spielboare Kampere (Ryu, Ken, Blanka, Zangief, Dhalsim, Guile, E.Honda und Chun-Li) plus fjauer Kwoode Juunuurstonnere (Balrog, Vega, Sagat und M.Bison). Ätter Street Fighter II ärscheen bolde liekuut ne Floud fon äänelke Spiele, deerfon leeter uk eenige fon Capcom sälwen. Aan fon do bekoandeste äddere Konkurrente fon SF II


Anatomie is n Deelgebiet fon Medizin un juu Biologie. Juu befoatet sik mäd doo Binnerste Deele, doo Bunken un uur Seeken, doo in dän Apbau fon n Körper ne Betjuudenge hääbe. Al in juu Hööle fon Pindal, in Noud-Spanien, häd me uut dän alleren Deel fon juu Steentied ne Bielde fon n Elefant, woarschienelk n Mammut, fuunen, wier dät Haat ienteekend is. Dät waas woarschienelk in disse Tied nit, as juu Wietenskup fon däälich, bloot juu Medizin tou hälpen un juu moanskelke Näiskieregaid tou doaljen, sunnern woarschienelk foar juu Jaacht. Natüürelk waas sun groot Diert gefoarelk un me häd düt nit alle Deege joaged, sunnern in moonige Gebiete sogoar bloot Mammut-Oas un stierwende Mammute ferwoand. Gans seeker moasten sik doo Ljuude oawers ferdäägenje, wan n Mammut schandoald häd. Un dan waas dät goud tou wieten, wier dät Haat is. Doo Aborigines in Australien, doo däälich mongs noch as in juu Steentied lieuwje, moalje in hiere Oubieldengen fon Dierte uk mongs binnerste Deele. In juu Antike roate dät mäd Hippokrates un Galenos twäin berüümde Doktere. Do hiere Anatomiske Meenenge stuude foarallen ap juu Ounnoame, dät dät Gliekgewicht fon ferskeedene Safte gjucht wichtich is. In dät Middeloaler roate dät in Europa foarallen


Ju Astrophysik, n Deelgebiet fon ju Physik, befoatet sik mäd doo physikaliske Uurseeken fon Dingere, doo me in Stierne un algemeen in dät Al sjo kon. Dät is uk n Deelgebiet fon ju Astronomie. Hubble Waareldruum-Teleskoop


Dät Lound Madagaskar is n Ailound-Stoat un heert tou Afrikoa. Deer lieuwje 19,4 Millionen Moanskene ap dät Ailound. Madagaskar is dät fjoodgrootste Lound appe Waareld. Fon dät säntroale Deel ätter ju Aastkuuste wai wäd dät Ailound haager (800-1600 m.), un in disse Region sunt ferskeedene Bierge un uk Fulkane so as die Maromokotro (2886 m.). In dät Aasten faalt dät Hoochlound liekdeel un an ju Kuuste wai is dät Lound relativ flak. An ju Aastsiede faalt dät heele Jier fuul Rien, aal do uur Regione hääbe foarallen in Suumerdai fuul Rien. Dät Ailound wuude aleer fon Moanskene uut Suud-Asien besiedeld. In dät 16. Jierhunnert keemen do Portugiesen un Frantsosen an ju Kuuste. Madagaskar wuude 1896 ne frantsööske Kolonie. Touhoope mäd do uur frantsööske Kolonien in Afrikoa kreech Madadagaskar begränsede Autonomie, eerste in dät Jier 1960 wuude Madagaskar dan heel un aal uunouhongich fon Frankriek. In 1975 wuude ju Macht truch n Putsch uurnuumen fon dät Militäär. Stoatsboas fon 1975 bit 1993 un fon 1996 bit 2002 tou waas Didier Ratsiraka. Do Präsidäntswoalen 2001 wuuden wonnen truch Oppositionsanfierder Marc Ravalomanana, die in 2002 dät Boantje uurnoom, un bie do Woalen fon 2006 wuude hie noch insen as Präsidänt köärd. Fon dän


Dät Llionesiske (op llionesisk "Llengua Llionesa") is een romanisk Idiom, dät touhoope mäd dät Asturiske tou ju Asturllionesiske Sproake heert. Ju Sproake wäd fuul boald in Spanien (León, Zamora) un Portugal (Miranda do Douro). Llionesisk is n bitje ännelk mäd Spoanisk un Portugiesisk. Facendera pola Llengua's newsletter Menéndez Pidal, R.: "El dialecto Leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14. 1906. García Gil, Hector (2010). «El asturiano-leonés: aspectos lingüísticos, sociolingüísticos y legislación». Working Papers Collection. Mercator Legislation, Dret i legislació lingüístics. (25). ISSN 2013-102X. Academia de la Lengua Asturiana«Normes ortográfiques». 2005. ISBN 978-84-8168-394-3. García Arias, Xosé Lluis (2003). Gramática histórica de la lengua asturiana: Fonética, fonología e introducción a la morfosintaxis histórica. Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-341-7. González Riaño, Xosé Antón; García Arias, Xosé Lluis (2008). II Estudiu sociollingüísticu de Lleón (Identidá, conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa). Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-448-3. Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1. Linguasphere Register. 1999/2000 Edition. pp. 392. 1999. López-Morales, H.: “Elementos leoneses en la lengua del teatro pastoril de los siglos XV y XVI”. Actas del II Congreso Internacional de Hispanistas. Instituto Español de


Do Fuugele sunt een Klasse fon Loundwierbeldierte, do aan Snoabel hääbe, buppedät Fuggen un Juuken, do der uut do foarnste Liedmoate bilded sunt. Fuugele lääase Oaiere, do maaste Oarde konnen uk fljooge. Uumdät do Fuugele fon do Dinosauriere oustomje, jält ju traditsjonelle Apdeelenge twiske Fuugele un Reptilien nit moor as korrekt. Fuulmoor sunt do Fuugele as een Unnerkategorie binne do Sauropsiden tou ferstounden, do uk do Dierte uumfoatje, do aleer in dät paraphyletiske Taxon fon do Reptilien touhoopefoated wuuden. Ju Wietenskup fon do Fuugele is ju Ornithologie. Wie reeke hier ne alfabetiske Lieste, sunner Ounspröäk ap Fulstoundegaid. Aalke-Fokke sin Fuugel (Mäidhanne) Akster Bläshanne Blaumeeske Boomlooper (Buuk)finke Doabeschieter, Bauerke, Baumontje Doole? Dröiselke Gäise (wüülde)/ Gous/ Gant Gosoarnt Häächakster, Huchepucher, Holtakster Hauk Heedhanke Holtduuwe Iesfuugel Jiepeke (Tsälp-tsalp) Katuule Kiewit Koolmeeske Kudderhoone, Kudderhanne Kufuugel Kukuuk Läiwerke Lüünik Mäidhanne (Aalke-Fokke sin Fuugel) Nachtegoal Näddelköönich Oante Petrieshanne Reeger (Fisk-, Schiet-) Riekelüün (Tüütrobüülo) Rouk Seemeeske Soaltrouk Spächt Spräie Stoark Stoothauk Swoalke Tsälp-tsalp (Jiepeke) Tüüdik Turtelduuwe Tüütrobüülo (Riekelüün) Wachtel Waldsnäppe Wälp (Wülp) Wintergriese (Dröiselke) Woaterhanne


Budapest is ju Haudstääd fon Ungarn. Deer woonje ungefeer 1,7 Million Moanskene, dät is een-füüfte Deel fon alle Ienwoonere fon Ungarn. Truch ju Stääd fljut ju Donau. Ju Geschichte fon Budapest fangt oun uum 89 as n roomsk Militärleeger in n Gebiet wier do Kelten lieuwden. Ju Stääd is 1873 touhoope keemen, deerfoar roate et two Stääde; Buda ap ju Wäästsiede fon ju Donau un Pest ap ju Gjuchtersiede. 1800: 54.200 Ienwoonere 1830: 102.700 1850: 178.000 1880: 370.800 1900: 733.400 1925: 957.800 1985: 2.000.007 2002: 1.800.000 2005: 1.695.000 Commons: Budapest – Mediendoatäie Offizielle Websiede fon ju Stääd Düütsk


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 12. Februoar, 17. Olympiske Winterspiele in Lillehammer. 25. Meerte: Neonazis lääse in ju Lübecker Synagoge Fjuur. Do fieuw Ljuude, do buppe in ju Synagoge woonje, konnen rädded wäide. Dät is dät eerste Moal, dät ätter 1945 in Düütsklound wier een Synagoge in Bround sät wuude. 26. bit 29. April: In Suudafrikoa rakt dät ju eerste meene un fräie Parlemäntsköär in Suudafrikoa. Dät is dät Eende fon ju Apartheid. Die African National Congress (ANC), ju Paatäi fon Nelson Mandela, kricht do maaste Stämmen. 9. Moai: Nelson Mandela wäd die eerste swotte Präsidänt fon ju Republik Suudafrikoa. 30. Juni: Richard von Weizsäcker trät as düütsken Buundespräsident ou. 1. Juli: Roman Herzog wäd düütsken Buundespräsident. 20. August, in dät Hearrenfean wäd dät Abe Lenstra Stadion eepend. 14. Januoar: Gisela Pulido, spoanske Kite-Surferske 14. Januoar: Vivien Wulf, düütske Skauspielerske un Skrieuwerske 14. Januoar: Federica Montseny, spoanske Skrieuwerske, Anarchistinne un Politikerske 11. Februoar: Joseph Cordeiro, indisken roomsk-kathoolsken Gäistelken, Biskop fon Äärts-Biskop fon Karatschi un Kardinoal 5. April: Kurt Cobain, Amerikoansken Sjunger un Gitarist fon ju Rockband


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - Ätterdät ju Gjuchtsferhonnelenge juun dän foarige DDR-Stoatsräid-Foarsitter Erich Honecker apgruunde fon sien läipe Suundegaid ienstoald wuuden is, fluchtet hie ätter Santiago de Chile. 14. Februoar: Ju internasjonoale Fereenigenge Euroregion Karpaten wäd in Debrecen fon fjauer Stoaten gruunded. 14. Februoar: In ju junge Ruske Föderatsjoon wäd ju Ätterfoulger-Paatäi fon ju KPfjSU gruunded, ju Kommunistiske Paatäi fon ju Ruske Föderatsjoon. 17. April: In München wäd Fjuur in een Fluchtlingsheem laid. Alwen Bewoonere wäide ferseerd. 23. Dezember: In't hessiske Hohenstein-Steckenroth kon aan Bumben-Ounsleek ap een Fluchtlings-Heem in lääste Minute ferhinnerd wäide: Fluchtlinge fiende een baadenjend Auto twiske hiere Woon-Containere. As jo dät Auto läsked hääbe, sjo jo een Roor-Bumbe ap ju bäätere Sit-Boank. 25. Dezember: Bie aan Bround-Ounsleek ap een Fluchtlings-Heem in't släsiek-holstenske Koldenkarken (plattdüütsk, düütsken Noome: Kaltenkirchen) stäärft aan Turke. 6. Januoar Dizzy Gillespie, US-amerikoansken Jazzmusiker, Komponist, Sjunger un Bandleader 6. Januoar Elke Kast, düütske Wiedkieker-Moderatoorinne 31. Juli, Köönich Baudouin I. fon Belgien (*1930)


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 6. Januoar: Die georgiske Stoatspräsident Swiad Gamsachurdia wäd fon Deele fon ju Nasjonoalgarde un paramilitäriske Koppele unner Tengis Kitowani un Dschaba Iosseliani deelsmieten. Eduard Schewardnadse wäd in Foulge as Foarsitter fon dän Georgisken Stoatsroat in't Lound hoald. 15. Januoar: Jugoslavien uutnunner. 31. Januoar: Träi junge Monljuude sätte in Lampertheim een Fluchtlings-Heem in Bround. Deerbie rakt dät tjo Doode (een Familie uut Sri Lanka). 7. Februoar: In Maastricht wäd fon dän Europäisken Räid die Ferdraach fon Maastricht unnerteekend. Deer oane wäd ju Europäiske Union gruuded un hiere "träi Stonnere" wäide fäästlaid, näämelk do Europäiske Meenskuppe, ju meensoame Buute- un Seekergaids-Politik juust so as ju Touhoopeoarbaid fon Dreguunere un Justiz in Stroafseeken. 23. Februoar: Ju juudske Blanka Zmigrod wäd in Frankfurt an'n Main ap eepene Sträite fon aan sweedisken Neonazi doodskeeten. 14. Meerte: Bie aan Oungriep fon sowät 40 junge Neonazis ap een Asylbewierwer-Heem in Saal (Foarpommern) wäd aan 18-jierigen Rumäne doodsloain. 4. April: Bie aan Bround-Ounsleek ap een Asylbewierwer-Heem in Hörstel kumt aan in't Heem unnerbroachten Düütsken uum't Lieuwend. 28. Moai: Mannheim


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 6. Januoar: Jorge Antonio Serrano Elias wint in dän twäiden Woalgong ju Woal foar'n Stoatspräsident fon Guatemala. Hie is dät eerste protestantiske Stoatsupperhaud fon aan latien-Amerikoansken Stoat. 16. Januoar (ätter US-Aastkusten-Tied) / 17. Januoar (ätter ju Tied junner): Een Allianz unner Fierenge fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa gript dän Irak in ju Operation Desert Storm oun, uum Kuwait fon ju irakiske Besättenge tou befräien. 17. Januoar: Die Düütske Buundesdai köärt Helmut Kohl, ätterdät die ju Buundesdais-Köär 1990 wunnen häd, foar dät trääde Moal as Buundekanzler fon Düütsklound, dät eerste Moal ätter ju Wierfereenigenge. 17. Januoar: Mäd dän Dood fon sin Foar Olav V. wäd Harald V. die näie Köänich fon Norweegen. 13. Februoar: Twäiden Gulfkriech - In Al-Amiriya, aan Stääddeel fon Bagdad, kuume moor as tjohunnert Zivilisten, do in aan Bunker sitte, truch Bumbardierenge fon Koalitsjoons-Striedkrääfte uum't Lieuwend. 5. Meerte: Die irakiske "Kommando-Räid fon ju Revolutsjoon" ferkloort ju Annexion fon Kuwait foar uungultich. 12. April: Aan Woapenstilstound twiske dän Irak un do Koalitsjoons-Striedkrääfte wäd gultich. Düt is dät amtelke Eende


Die Huundestok (Frangula alnus), düütsk: "Faulbaum", is n Struuk, die fon Marokko uur groote Deele fon Europa bit in dät Wääste fon Sibirien tou fienden is. Düsse Plonte is giftich, do Bäien konnen oawers fon Fuugele freeten wäide. Die Struuk wäid so n 3 Meter hooch un woakst in wäite Foane, man tou wäit duur't uk nit weese. Die Huundestok un sien Bäien wäide misferstoundelk uk Fuulbäien naamd. Ieuwenske düsse Oard rakt dät oaber noch een twäide Plonte, ju so beteekent wäd: Ju Oard Solanum nigrum (düütsk:Schwarzer Nachtschatten) hat ap Seeltersk uk "Fuulbäie". Bäien Plonten Commons: Rhamnus frangula – Bielden, Videos un Audiodoatäie


Pyt Kramer (* 7. Meerte 1936, Stiens, Fryslân) is aan Foarsker fon dät Fräiske, bisunders fon dät Seelterfräiske (Seeltersk). Hie häd ferskeedene Bouke un Woudebouke skrieuwen un Unnersäik däin ätter do fräiske Sproaken. Hie waas aan fon do Apgjuchtere fon de Fryske Nasjonale Partij (Fräiske Nasjonoale Paatäi) un is däälich uk noch aktiv foar ju Paatäi. Pyt Kramer is siet dän 6. Meerte 2010 Eerenmeeglid fon dän Seelter Buund in Seelterlound. Seelter Woudebouk, Seeltersk - Dütsk - Fräisk, 270 Sieden, 1961 Mittheilungen aus dem Saterlande, J. F. Minsssen 1965 un 1970, Beend 2 und 3 Dät Ooldenhuus, Hermann Janssen un Pyt Kramer, 1966 Saterland - Insel im Moor, Pyt Kramer, 1967 Ferskäidene Biedroage in dät Lesebouk foar Seelterlound (1962-1965) Seelter Trjoue, Tidschrift foar alle Seelter, Hermann Janssen un Pyt Kramer, 1966-1972 De Sealter lûden. In: Us Wurk 17 21-24 (1968) Ta de fonology fan it Sealtersk. In: Us Wurk 20 42-43 (1971) Litje Swotte Sambo, Uursättenge fon dät Bäidenbouk 'Little Black Sambo', 1971 It âldste Sealtersk. In: Us Wurk 20, 44-58, 76 (1981) Assibilaasje fan ferlytsings-k yn Sealter lânnammen. In: Us Wurk 21-22 139-146 (1972-73) Djoomersmeer en Tjoomeer. In: Us Wurk 23 119-122 (1975) Skraits, maits en mûglike sibben. In:


Clemens August von Galen (* 16. Meerte 1878 in Dinkloage in dät Ooldenbuurger Munsterlound as Clemens Augustinus Joseph Emmanuel Pius Antonius Hubertus Marie Graf von Galen; † 22. Meerte 1946 in Munster, Wäästfoalen) waas n grooten Suun fon dät Ooldenbuurger Munsterlound. Hie waas Gäistelke un wuud Biskop fon Munster in dät Jier 1933, juust eer as ju Anstaalenge fon Adolf Hitler as Riekskansler. Weegen sin Wierstand juun do Nazis wäd hie uk wäil Die Leeuwe fon Munster naamd. Hie stamde uut n oold düütsk oadelk Geslächt: die Biskop un Kriechsheer Bernhard von Galen (bienaamd Bummen Berend) uut dät 17. Jh. waas n fieren Foaraaler fon him. Sien Oolden wierden Heribert Graf von Galen un Elisabeth geb. von Spee. Hie waas dät alfte fon trättien Bäidene. Von Galen waas n Uutspreekenen Anti-Kommunist un häd sik eepentelk sät juun do Nazis un do hiere sonaamde Euthanasiepolitik, wierbie duusende Oudakloose, Gäisteskroanke un Behinnerde uumebroacht wuuden. 1941 heeld hie tjo historiske Preetenjen juun do Nazis, do an dän Moment al 100.000 Behinnerde uumebroacht hieden. Die Text fon sien Preetenje fon n 3. August 1941 in ju Lambertisäärke in Munster wuud leeter fon britiske Fljoogere buppe Düütsklound ousmieten. Hierätter foulgede n strom Gestapo-Huusarrest dät bit


Die Fäild-Effekt-Transistor is n Bauelement, dät ne elektriske Sponnenge ferstäärkje kon. Wan me ne PN-Barriere in ju Speergjuchte sät, dan äntstoant in dät Hoolichlaiter-Materioal ne Loage sunner Leedengsdreegere, ju sonaamde Speerloage (feräärmde Loage). In sun Loage is also neen Laitenge. Die Effekt wäd ferwoand in dän Fäild-Effekt-Transistor (FET). Die FET is faktisk n gjucht tänne Steeuwe Hoolichlaiter-Materioal, mäd ap älke Eende n Kontakt: ju Source (Wälle) (S) un die Drain (Ouflus) (D) naamd. Hoolwais twiske do Kontakte sit ap älke Siede n PN-barriere mäd n Ansluutenge: dät Gate (ju Poute) (G). Gewöönelk läite do Speerloagen (gries in ju Bielde) fon dät Gate ne fräie Ruumte (gräin), sodät twiske Source un Drain n Stroom loope kon. Wäd oawers ap dät Gate ne Sponnenge in de Speergjuchte sät, dan wäide do Speerloagen tjukker, uum sik bie ne bestimde Sponnenge tou berüürjen. Dan kon twiske Source un Drain also naan Stroom moor loope. Ap ju Wiese kon die Drain-Stroom gjucht stäärk truch ju Gate-Sponnenge be-ienflouded wäide. Gans wichtich is, dät ap ju Gate-Barriere altied ne Sponnenge in ju Speergjuchte stoant, wiertruch dät Gate in Prinzip neen Stroom houget. Dät is fuul gunstiger as bie dän gewöönelken Transistor, deeruum dät ju Basis deer altied


abstrakt 1 nit as Foarm ärtoankelk > konzeptuell, immateriell, uunstoffelk, uuntaastboar; in Juunsats tou konkret. 2 nit truch Betrachtenge ärheelden, man truch Argumentation oulat. 3 häd neen Ferbiendenge mäd ju ärkanboare Wuudelkaid, in Juunsats tou figurativ. abstrahierje is abstrakt moakje. Abstraktion is wät abstrakt is. figurativ Fuul Kunstlere moalje in ne groawere Technik, man blieuwe daach tjou an ju sichtboare Wuudelkaid. Do wäide oaft Figurative naamd. Figuration is wät figurativ is. non-figurativ Dätsälge as konkret. konkret Konkrete Moalere sunt sukke, do ne gans akroate Bielde reeke wollen fon ju Wuudelkaid. Perspektiv 1 Ju Kunst, Seeken so ap ne platte Fläche deertoustaalen, dät foar dät Ooge dänsälge Iendruk moakje as do Seeken sälwen. Me kon sotoutällen ju Ruumte deeroun sjo. 2. Wiese, wierap Seeken sik fon n bestimden Punkt uut an dät Ooge blieke läite. 3. Dät Uutbieldjen fon Ruumte un Jupte truch Toonunnerskeede (ljoacht un dunker), linear Perspektiv un Faawenperspektiv.