Montfortisk is ne Limbuurichske Sproake, ju fon sowät 1.600 Moanskene boald wäd in Montfort. In Montfort kwäd me Mofers. ich - make - doe - boum - hóndj - slank - sjaop - rèch< > (Limbuurchsk) t Rakt Falle in dät Montfortisk, nämmelk Nominativ, Genitiv, Lokativ un Räste fon ju Dativ, Accusativ un Vokativ. Ju Konjugation (in die volgorde) is: foar monnelk: daag - daags - däöges - dage - dage - daag foar wiewelk: vrów - vrów - vrówwes - vrówwe - vrów - vrów foar sächelk: ei - eis - i-jes - ei - ei - i-j (sjo die ei/i-j Wiksel) Dät Montfortiske hied fröier Woude as fietsj, däälich is fietsj fiets wuuden. Un uk Woude as bao, bekans un prónt ferswiende. Ju Ferannerenge fon dät Montfortiske häd mongs as Gruunde die Ienfloud fon ju hollounske Sproake. Pierre Bakkes Dät Montfortiske Woudebook is n 21. October 2007 hääruutroat.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1659 - 1660 - 1661 - 1662 - 1663 - 1664 - 1665 - 1. Februoar: Juu Niederloundske Aastindien-Kompanie unner n Gouverneur Frederick Coyett ferljust ätter ne loange Beleegerenge fon't Fort Zeelandia dät Ailound Taiwan an juu Striedmacht fon n chinesisken Armeeanfierder un Seeroower Koxinga.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1601 - 1602 - 1603 - 1604 - 1605 - 1606 - 1607 - Moritz fon Oranien äroobert in n Tachentichjierigen Kriech ju Stääd Sluis, ju do Spaniere in 1587 ärooberd hieden. 11. Januoar: Johann Adam von Bicken, Äärtsbiskop un Kuurfüürst fon Mainz


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1602 - 1603 - 1604 - 1605 - 1606 - 1607 - 1608 - 5. November: Die Gunpowder Plot fon Guy Fawkes juun dän Köönich fon Änglound James I. wäd äntdäkt.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1603 - 1604 - 1605 - 1606 - 1607 - 1608 - 1609 - 31. Januoar: Do lääste katoolske Fersweerdere fon dän Gunpowder Plot juun dän protestantisken Köönich Jakob I. fon Änglound wäide waigjucht. Monken do Feruurdeelde is uk die bit däälich bekoandste Fersweerder, Guy Fawkes. 12. April: Änglound un Skotlound wieren ja al sänt 1603 truch Personalunion fereend, nu fiert die Köönich juu näie Flaage, dän Union Jack, ien, wieroane juu Ängelske un juu skottiske Flaage fereend wieren. Dät is noch nit heel un aal die Union-Jack fon däälich, uumdät domoals dät iriske Sänt-Patricks-Kjuus noch nit oane waas. 15. Juli: Rembrandt Harmenszoon van Rijn, Barock-Moaler uut Hollound


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1604 - 1605 - 1606 - 1607 - 1608 - 1609 - 1610 - 24. Januar: Mannheim, 1606 as Bolwierk juun kathoolske Moacht gruunded, kricht nu fon n Köärfürst Friedrich IV. fon de Palts doo Stäädgjuchte. 6. Januoar: Konrad Barthels, düütsken luthersken Theologe.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1605 - 1606 - 1607 - 1608 - 1609 - 1610 - 1611 - 2. Oktober: In ju Republik fon do soogen fereende Niederlounde wiest die Brilmoaker Hans Lipperhey dän Räid fon Zeeland dän eerste Fierkieker.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1606 - 1607 - 1608 - 1609 - 1610 - 1611 - 1612 - Johannes Keppler publizierd doo eerste two ätter him benaamde Witte in sien Astronomia nova.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1607 - 1608 - 1609 - 1610 - 1611 - 1612 - 1613 - Galileo Galilei äntdäkt fjauer Mounen fon n Jupiter: Io, Europa, Ganymed un Kallisto


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1608 - 1609 - 1610 - 1611 - 1612 - 1613 - 1614 - Bibel-Uursättenge ap Ängelsk: Juu King-James-Bibel 10. Januoar: Peter Piscator, düütsken orientoalsken Philologe un luthersken Theologe


Morphologie is ju Leere fon Stambildenge un Beegenge fon do Woude. Dät rakt ferscheedene Soarten fon Woude. Silwe


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1609 - 1610 - 1611 - 1612 - 1613 - 1614 - 1615 - 6. Januoar: Axel Oxenstierna wäd in Sweeden tou'n Riekskansler benaamd. Hie blift 42 Jiere loang, bit tou sin Dood, ap düt Boantje. Hie modernisierd in düsse Tied ju Administratsjoon un häd baldoarigen binne- un buutepolitisken Ienfloud. Galileo Galilei sjucht as eersten Astronom dän Planet Neptun, toankt oaber, dät waas n Fixstiern.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1610 - 1611 - 1612 - 1613 - 1614 - 1615 - 1616 - In Argentinien wäd juu Universität fon Córdoba truch Jesuiten gruunded. 18. Januoar: Regina Protmann, seelich-spreekene Gruunderske fon do Katharinen-Sustere


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1611 - 1612 - 1613 - 1614 - 1615 - 1616 - 1617 - 22. November: Hieronymus (III) Praetorius (düütsken Oargelist un Komponist)


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1612 - 1613 - 1614 - 1615 - 1616 - 1617 - 1618 - Katharina Kepler, juu Muur fon dän berüümden Astronom Johannes Kepler, wäd gefangen nuumen, me haalt hier näämelk foar ne Häkse.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1613 - 1614 - 1615 - 1616 - 1617 - 1618 - 1619 - 29. Januoar: Do niederloundske Seefoardere Jacob Le Maire un Willem Cornelisz Schouten sailje eerstmoals ap dän Wai uum dät Kap Hoorn in dän Pazifik. 23. April: Miguel de Cervantes, spanisken Skrieuwer, t.B. fon't Bouk Don Quijote


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1614 - 1615 - 1616 - 1617 - 1618 - 1619 - 1620 - Heinrich Schütz wäd Kapellmääster in Dresden. 6. Januoar: Christoffer von Gabel, Koopmon un Steedhoolder fon Köönich Frederik III. fon Dänemark.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1615 - 1616 - 1617 - 1618 - 1619 - 1620 - 1621 - Johannes Kepler formulierd dät trääde fon doo ätter him benaamde Witte.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1616 - 1617 - 1618 - 1619 - 1620 - 1621 - 1622 - Dät Wierk Harmonice Mundi fon Johannes Kepler wäd hääruutroat.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1617 - 1618 - 1619 - 1620 - 1621 - 1622 - 1623 - 18. Juli: In n katoolsken Apstand in Graubünden rakt dät n Massenmoort an Protestanten.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1618 - 1619 - 1620 - 1621 - 1622 - 1623 - 1624 - 28. Februoar: Cosimo II. de Medici, Groothärtsoch fon juu Toskana (* 1590)


Uus Waareld häd man aan Trabant, die mäd hier ju groote Jiereswonderenge uum de Sunne moaket. Un ap disse Wonderenge traalt ju Moune sik uk noch uum de Waareld in njuugenuntwintig Deege un tweelich Uure. Do uur Planeten hääbe moorere Mounen. So die Jupiter mäd fjauer, die Saturn mäd oachte, un Uranus mäd säks Mounen. Wo prachtful do kuute, trjo bit fieuw Uure loange Noachte ap do Planeten wul wieren, wan wie do deer belieuwje kuuden. Wan wie ap dän Saturn woonden, kuuden wie uus dät Skauspil mäd do oachte Mounen bekiekje. Nit een tjuusterge Noacht. Ju eene Moune gungt ap un ju uur gungt unner. Immer sunt wul fjauer litje un groote tou sjoon. Wie mouden nu ieuwen mäd uus eene Moune toufree weese. Näimoune, eerste Fjoodendeel, Fulmoune un lääste Fjoodendeel; dät rakt Ouwikselenge genouch. Do Amerikoaner baale fon dunkele un ljoachte Moune. Wan wie ap de Moune wieren un fon deeruut uus Waareld bekiekje kuuden, wo groot moaste uus Waareld läite, deer ju daach füüftich moal gratter is as de Moune. Ju Moune is fon uus bloot 385.000 Kilometer oawe, un ju Waareld moaste uk füüftich moal gratter läite as uus de Moune lät, somäd fuul gratter as


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1620 - 1621 - 1622 - 1623 - 1624 - 1625 - 1626 - Mäd Mr William Shakespeare's Comedies, Histories and Tragedies ärschient soogen Jiere ätter n Dood fon William Shakespeare juu eerste Uutgoawe mäd aal sien Theaterstukke. Bagdad wäd fon persiske Troppen wier iennuumen.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1621 - 1622 - 1623 - 1624 - 1625 - 1626 - 1627 - In Hambuurich wäd fon juu Hambuuriger Admiralität juu Sklavenkasse gruunded, juu deertou waas, dät me truch Seerooweräi Seeljuude uut juu Sklaveräi fräikoopjen kuude.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1622 - 1623 - 1624 - 1625 - 1626 - 1627 - 1628 - 14. Moai: Dät eerste ängelske Skip roaket Barbados, wier bit do tou bloot Spoaniere un Portugiesen Ounspröäk ap stoald hieden. In ju Foulge wäd dät Ailound een britiske Kolonie. 2. Juni: In n Trüütichjierigen Kriech wäd ätter njuugen Mounde Beleegerenge ju Stääd Breda truch n spanisken Generoal Ambrosio Spinola iennuumen. 9. Dezember - Ubbo Emmius, fräisken Historiker.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1623 - 1624 - 1625 - 1626 - 1627 - 1628 - 1629 - 18. November: Die Päitersdom in Rom wäd truch Poapst Urban VIII. ienwäid.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1931 - 1932 - 1933 - 1934 - 1935 - 1936 - 1937 - 10. Januoar: Unner do Nazis wäd die niederloundske Oarbaider Marinus van der Lubbe, bekloaged as fermoudelken Fjuurlääser bie dän Rieksdaisbround 1933, in Leipzig waigjucht. 14. Februoar: Bloot twäin Deege ätter dän Begin fon dän Burgerkriech in Aastriek mouten do lääste Apstoundiske fon dän sosjoaldemokroatisken Republikoansken Skuts-Buund sik reeke. 14. Februoar: Ätter ju Ouskaffenge fon do Lounde-Parlemänte truch do Nazis wäd uk die Rieksräid, een Ferfoatengs-Orgoan fon ju Weimarer Republik, aploosd. Moai: Ätter dän Kolumbioansk-Peruoanske Kriech sluute Kolumbien un Peru Free, die striedige Skeed-Ferloop blift, as hie in't Foaren waas. 2. August: Paul von Hindenburg, die düütske Riekspräsident stäärft. In ju Foulge uurnimt die Riekskansler Adolf Hitler uk ju Funktsjoon fon'n Riekspräsident un kon so sien Diktoatuur fäästigje. 6. Januoar: Sylvia Syms, britiske Skauspielerske. 11. Januoar: Jean Chrétien, kanadisken Premierminister 10. Januoar: Marinus van der Lubbe, niederloundsken Oarbaider, fermoudeden Fjuurlääser bie dän Rieksdais-Bround 1933 29. Januoar: Fritz Haber, düütsken Chemiker un Nobelpries-Dreeger, Pionier fon ju chemiske Kriechsfierenge 2. August: Paul von Hindenburg, düütsken Riekspräsident (kiek unner "Foarfaale"!)


Deeruum dät ju Moune uum de Äide troalt, kiekje wie dät eene Moal juun ju truch de Sunne ferljoachtede Kaante (Fulmoune), dät uur Moal juun ju tjuusterge Kaante (Näimoune). Deertwiske is ju Moune hoolich ferljoachted (eerste un lääste Fjoodendeel). Dät sunt do Mounephasen Daach troalt ju Moune sik sälwen uk juust so, un deeruume kiekje wie daach immer juun desälge Siede fon de Moune. Ju Bäätersiede konnen wie fon de Äide häär nit sjo.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1933 - 1934 - 1935 - 1936 - 1937 - 1938 - 1939 - 6. Januoar: Darlene Hard, US-amerikoanske Tennis-Spielerske 6. Januoar: Julio María Sanguinetti, Journalist un Stoatspräsident fon Uruguay 14. Januoar: Ljudmila Iossifowna Pinajewa, ruske / sowjetiske Kanu-Spoartlerske 7. Meerte: Pyt Kramer, Foarsker fon dät Fräiske, foarallen fon dät Seelterfräiske (Seeltersk).


Nooten wäide ferwoand uum Musik un Soang tou Poapier tou brangen. Älken Toon wäd fertreeden fon wät uutsjucht as n tjukken Punkt ap ne Riege Lienjen. Deerbie wäd ju Toonhööchte beteekend fon ju Hööchte fon dän Punkt ap ju Riege. In Bielde 1 is dät wiesd foar ne Riege aal haager wäidende Toone. An älke Noote sjo wie n litjen Striep, ju Hoals, wiermäd ju Laangte beteekend wäd. Tougliek is deer buppe anroat, wo do Toone stimme tou do wiete Tasten fon n Klavier. Deerbie ferträt ju linke Taste dät aanstriekede C (c'), wät midde ap n Klavier sit, oafte bie dät Slot, wät in saang anroat wuuden is. Bie n elektrisk Keyboard is dät dät eerste C gjuchts fon do Begleittasten. Sun Riege Tasten as t.B. c' d' e' f' g' a' h' c" uumfoated ne skeene Oktoawe, also n Intervall mäd tweelich Hoolichtoonstappen, hier links ju aanstriekede Oktoawe (uk c’d’ usw.) un gjuchts ju twäinstriekede Oktoawe (uk c” d”usw.) . Ju flugge Krulle gans links hat Fjoolekoaie of g-Koaie, deeruum dät ju mäd hiere grootste Krulle juust ju Hööchte fon ju g'-Noote uumsirkelt. In Bielde 2 is gjuchts nochmoal ju aanstriekede Oktoawe wiesed, mäd dät Slot un dan


Ju Roode Armee waas ju Armee fon de Sowjetunion twiske 1918 un 1991. Ju Roode Armee umfoatede do Loundstriedkrääfte un do Luchtstriedkrääfte. In 1948 keem ju Luchtferdäägenge deertou, in 1960 do strategiske Rakettruppen. Die Noome wuude in Februoar 1946 annerd tou Sowjet Armee. In ju ruske Revolution äntstuude ju Roode Armee uut de Roode Garde, ju Foulksarmee fon do Bolschewiste. Leo Trotzki waas in 1918 ferountwoudelk foar ju Gruundenge fon de Roode Armee. Ätter ju Gruundenge wuuks ju Armee fon 500.000 Suldoate in 1920 bit tou moor as 1 Million in 1933. In 1937 roate Stalin dän Befeel, aal do haagere Offiziere tou eksekutierjen. Hie hiede Oangst foar ne militariske Machtsuurnoome, so as dät uk in Spanien mäd Francisco Franco die Faal waas. Do junge Offisiere inne Armee hieden in 1941, as die Twäide Waareldkriech begun, neen Unnerfiendenge. Deertruch kuude ju düütske Armee in Dezember 1941 bit tou Moskau kuume. Eerst in ju Winter fon 1942/43 kuude ju Roode Armee in de Slacht uum Stalingrad ju Initiative in de Kriech nieme. Ätter Stalingrad begon die ruske Oumaars fääre ätter dät Wääste wai un eendigde mäd de Slacht uum Berlin. In do Jiere 1945-1948 geen ju Taal Suldoate fon 11,3 Million


Ju Munte is dät stoatelke Jäildweesen fon n Lound. Maasttieds häd n Lound uk ne Munte, so as mäd dän oolde D-Maak in Düütsklound. Man dät kon uk weese dät n Lound ju Munte fon n uur Lound benutset, as toun Biespiel dän amerikoanske Dollar in Aast-Timor.


Musik is ne abstrakte Kunst ju sik beschäftiget mäd Kloang. Dät is aiske stuur dän Begrip Musik gjucht tou bestämmen: Ju Definition schielt jee Kultur, jee Tied un soogoar jee Moanske. Uk uur ju Iendeelenge fon ju Musik sunt doo sik nit eenich. Me kon Musik iendeele ätter Funktion un ätter Kultuur. Ju eerste Iendeelenge unnerschat Kunstmusik, Unnerhooldengsmusik , Foulksmusik un Anwoande Musik. Ju uur unnerschat dan klassiske Musik, Jazz, indiske Musik, Middenafrikoanske Musik usw. Maasttied bruukt me oawers ne praktiske Iendeelenge, toun Biespil düsse: Klassiske Musik Rockmusik Popmusik Jazz Rapmusik Waareldmusik Düsse Iendeelenge is wäil aisk äiwendloundisk gjucht: Aal ju Musik fon uur Kultuuren as ju Europäisk-Amerikoanske wäd eenfach mäd dän Noome Waareldmusik beteekend! Musik kon schrieuwen wäide mäd Nooten. Tou dät Musik moakjen bruukt me Reewen, do Musikinstrumente.


Do Chloroplasten sunt Organellen in do Sällen fon Plonten, gnauer kweeden photosynthetisk aktive Plastiden. Aan Chloroplast häd two Skeele-Membranen, wierfon ju buutere täämelk permeabel (truchläitend) is, ju binnere häd oaber n fuul gratteren Diffusionsweerstand un häd spezifiske Carrier foar phosphatbuunene Deele un C4-Carbonsüüren. Uur düsse Membran wäd uk ju Ionen-Huushollenge fon dän Plastiden räägeld. Twiske do two Skeelemembranen lait die Intermembranruum (Twiskemembranruum). Die Intermembranruum is in n Begin fon ju Äntwikkelenge fon dän Chloroplasten noch mäd dän intrathylakoidoalen Ruum (Thylakoid-Binneruum) ferbuunen, die dan fon Thylakoid-Membrane uumesleeten wäd. Die Thylakoid-Binneruum is gjucht wichtich, deeruum dät deeroane bie Lucht ju groote Protonen-Konzentration apbaud wäd - ju Thylakoidmembran mout uut düssen Gruund foar Protonen impermeabel (nit truchläitend) weese. In ju Thylakoidmembran sunt Faawstoffe oane, do sik nit in Woater lööse: Sowäil two Chlorophylle, dät Chlorophyll a un dät Chlorophyll b, as uk een Carotinoid, näämelk β-Carotin. Truch dät Chlorophyll in ju Thylakoid-Membran kricht dät ganse Blääd ne gräine Faawe, deeruum dät die Faawstof dät gräine Lucht reflektierd: Wan me ne Plonte mäd gräin Lucht beljuchted, kon ju deer niks mäd ounfange, dät wäd aal reflektierd un ju Plonte kon neen Photosynthese moakje. In normoal wiet Sunnenlucht sunt oaber aal do Faawen änthoolden, wierfon


Dät Guinness Book of Records is n jierelk hääruutroat Bouk mäd ne Samlenge fon internationoal anärkoande Rekorde, juust so goud uur moanskelke Laistengen as uur Uutersten in de Natuur. Ju eerste Uutgoawe wuud hääruutroat 1955, uuttoacht fon ju Guinness-Bjoueräi, anrääged fon ne Diskussion uur wäkke Fuugele ap gauste fljooge kuuden, ju der nit löösd wäide kuud mäd Bouke do der domoals tou koopjen wieren. Do Doaten in dät Bouk wuuden sammeld fon Ross McWhirter un Norris McWhirter, do der tou ju Tied n Unnersäikengssteede hieden in Londen. As dät Bouk uunferwachted gouden Ärfoulch hiede, wuud dät ap Eende ne jierelke Uutgoawe. Do Twillingbruure McWhirter hääbe dät Bouk noch moonige Jiere ferlaid. Uurkunde uur Seelterlound as litste Sproakeninsel fon Europa.


Ohio is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten. Columbus – ca. 728.000 (2003) Cleveland – 461.000 Cincinnati – 317.000 Toledo – 309.000 Akron – 212.000 Dayton – 162.000


New York is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten. Onondaga


Maine is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten.


Missouri is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten.


Louisiana is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten.


Musikinstrumente sunt do Reewen, do me bruukt tou dät Musik moakjen. Dät rakt deerfon: ju Fjoole ju Kwätskeboode dät Oargel ju Trumme


Arizona is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten. Hopi


Alaska is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten.


Hermann Dumstorf is bädden dän 05.04.1906 in Hollen un woonde in Hollen. Hie was die Suun fon Remigius (Remmer) un Gesina Dumstorf. Hie died jierenloang mee aan dät 1980 ärskeenene Seelterfräiske Woudenbouk fon Dr. Marron Curtis Fort. Hermann Dumstorf is dän 31.01.2001 in Roomelse stuurwen. Hie waas do 94 Jiere oold. Saterfriesisches Wörterbuch, Dr. Marron C. Fort/Hermann Dumstorf, Helmut Buske Verlag, Hamburg 1980. ISBN 3-87118-401-2


Hierbie is ne Lieste fon Seelter doo ienwonderden in disse Geegend, sowied as jo ätter Cincinnati keemen. Ap minste ieuwen so fuul keemen ätter Louisville, Kentucky (sowät 200 KM fon Cincinnati) un uur siedelden sik in uur Paate fon ju Geegend oun. Wäkke fon uus Fjunde uut Skäddel bleeuwen in New York un uur aastelke Stoate. Ju Lieste tält sowät 55 Noomen fon Ljuude uut Skäddel do ätter Cincinnati keemen. Wäkke geenen wieruume as ounroat is; doo mäd n + sunt stuurwen (1970). Do maaste Seelter in Cincinnati wuuden Geskäftsljuude. Wäkke wuuden Bakker un hieden hier oain Geskäft. Do maaste fon him hieden Weerskup- un Lieuwensmiddel-Geskäfte. Min Bruur Wilhelm un iek wieren 51 Jiere touhoope in Geskäfte. Hier is die Fersäik, genau tou begjuchten wät angungt Doaten, Noomen un Huusnoomen. Dät kon oaber eenige Failere änthoolde: In 1970 foar Publikation tou Ferföigenge stoald fon Herman Ahlrichs, Cincinnati; USA. "Cincinnati is ne groote Stääd un doo Ljuude fon Skäddel woonje aal in ferscheedene Fjoondele. Toufoarne, loange Jiere haar, woonden wi aal in ju Stäädmidde. Man in doo lääste twintich Jiere woonje jo in n Radius fon 15 af 20 Mielen (24 bit 52 KM). Gjucht min Ljuude fon Skäddel wonderden ien


Dät Muugerk (Artemisia vulgaris) sjucht ungefeer so uut as dän Hoamp; woakst an Waale, Häägen, u.s.w. Dät is n swäk aromatiske Plonte mäd Bleedere do der an ju Unnersiede wietfiltich sunt. Muugerk kumt algemeen foar, toun Biespil ap broaklääsende Gruunde un bieloangs Weege. Ju Plonte häd ljoust soundhooldende Gruunde. Die Steele is 60 bit 120 cm hooch un häd oafte ne röödske Faawe. Ju Plonte wäd as Kruiden bruukt in is in ju chinesiske Medizin ne Heelplonte.


Assimiliation is n phonetisk Protsäs. Dät rakt two Soarten Assimilation, regressive un progressive Assimilation. Regressive Assimilation rakt dät ap maaste. Ju wirket ätter links, dät hat, dät n bestimd Luud n uur Luud beienfloudet, wät eer kumt. Deerbie wäd n Luud fon sien Artikulationssteede leeken, so t.B. dät n, dät gewöönelk dentoal uutspreeken wäd: Foar dät veloare k of g annert dät n sik tou dät veloare ng []. Biespil: en gouden Gong wäd tou eng goudn Gong []. Deeruut sjucht me, dät ju Assimilation nit altied apträt: in dät Biespil kumt ju Kombination n-g twäie foar, man bloot in dän eerste Fal rakt dät Assimilation. Foar dät bilabioale m, p, of b annert sik dät n tou dät bilabioale m. Biespil: dien Määme wäd tou diem Määme []. Deerbie rakt dät two Haudräägele. Stämloosen Plosiv Stämloosen Plosiv + stämhaften Plosiv wäide tou ne stämhafte Luudgruppe. Biespil: apbierge wäd tou abbierge []. Stämloos Wrieuweluud Stämloos Wrieuweluud + stämhaft Luud wäide tou ne stämhafte Luudgruppe. Biespil: loos läite wäd tou looz läite [], wierbie z stoant foar stämloos Wrieuweluud []. Ju wirket ätter gjuchts, dät hat, dät n bestimd Luud n uur Luud beienfloudet, wät leeter kumt. Stämloos Wrieuweluud of stämloosen


Dät Muurk af die Puuskat (Eriophorum angustifolium) is ne Sumpplonte mäd n Blöitetop, die ap Boomwulle lät. Dät hat dät Lok (fielicht Eriophorum latifolium), wan me dät ap Weeden fint. Hochdüütsk hat dät: Wollgras


Muusegäärs hat uk Saisendüüwel; fielicht deeruum dät dät stuur tou mjoon is.


Hans Matuszak uut Wilhälmshoawen promovierde dän 7. Februoar 1951 in Bonn ap sien Oarbaid 'Die saterfriesischen Mundarten von Ramsloh, Strücklingen und Scharrel inmitten des niederdeutschen Sprachraumes'. Deermäd waas hie n wichtigen Unnersäiker fon ju seelter Sproake. Dät Besunnere fon ju Oarbaid is, dät hie in phonetiske Skrift do Woude fon do tjo Seelter Dialekte ieuwenske do fon tjo läichdüütske Noaberdialekte sätte. Dät wieren do Dialekte fon Lier, Loorp un Ait, also Fertreedere fon bäätnunner dät Aastfräiske, dät Hümmlinger un dät Munsterloundske Plat. In do Jiere 1947/48 wuuden do Woude in do tjo seelter Säspeltäärpe Roomelse, Strukelje un Skäddel sammeld, antoufangen mäd Roomelse. Deerbie wuuden ljoost allere Ienwoonere oufräiged, uum uk ferallerde Woude meetoukriegen, do dan as so besunners beteekend wuuden. Insteede foar sukke Woude bruukten do dan ju plat- of hoochdüütske Foatenge, man oafte honnelde dät sik uk uum Woude foar Seeken, do nit moor in Gebruuk wieren. Foar do läichdüütske Noaberdialekte wuud ap jusälge Wiese foargeen, wan uk ap ferallerde Woude fersichted wuude. Uk foar besunners ap ju seelter Situation sik beluukende Woude roate dät oafte neen Woude ap Plat. Ap ju Geslächtsbeteekenge wuude hier fersichted, deer dät Woudgeslächt - uurs as ap Seeltersk - oafte nit fääststoald wäide


Straasbuurich is n Stääd in dät Elsass. Deer woonje 272.123 Moanskene (2007). Woarteeken fon ju Stäad is ju Cathédrale Notre-Dame. Straasbuurich is bekoand wuuden uum dät Europäiske Parlemänt. Commons: Straasbuurich – Mediendoatäie Websiede fon ju Stääd


Dät Middelmeer lait twiske Europa, Afrika un Deele fon Asien (Deele fon Faanderasien, t.B. die Deel Littik Asien). Truch juu Sträite fon Gribraltar is dät Middelmeer mäd n Atlantisken Ozean ferbuunen, uur dät Marmarameer uk mäd juu Swotte See un truch dän kunstelk bauden Suez-Kanoal uk mäd dät Roode Meer, dät ja n Uutlooper fon n Indisken Ozean is. Wichtige Äien, do deer oane fljoote, sunt Nil, Ebro, Tiber, Rhone, Cheliff un Po. Daach is apgruunde fon ju hooge Ferdampenge die Soalt-Oundeel mäd 3,8 % wät haager as in dän Atlantik, die bloot 3,5% Soalt änthoaldt. Uum't Middelmeer tou häd sik uum't Middelmeer een heele Riege fon äddere Hoochkultuuren äntwikkeld, biespilswiese do oolde Ägyptere, do Hethitere do Minoere, do Oolde Griechen, do Phöniziere, do Oolde Roomske. Dät Middelmeer liech in't Säntrum fon't Roomske Riek un wuude deeruum ap Latiensk al Mare Mediterraneum ("Middelloundske See") of eenfach Mare Nostrum ("Uus See") naamd. Däälich is dät Middelmeer waareldwied deerfoar bekoand, dät älk Jier groote Massen oun Ljuude deer oane ferdrinke, do in'e Hoopenge ap'n beeter Lieuwend fersäike, fon Afrikoa ätter Europa tou kuumen. Do fieuw grootste Ailounde fon't Middelmeer sunt in düsse Riegenfoulge Sizilien (25.426 km²) Sardinien (24.090 km²) Zypern (9.251 km²)


N Auto af Automobil (fon Griechisk auto- ("särm") un Latien mobilis ("bewäägelk") is n oainständich fierend Foartjuuch uum Ljude, Seeken af Dierte tou fieren. Dät eerste Automobil waas juu mäd Damp bedrieuwene Atillerie-Toachmaskiene fon 1769, juu die Frantsoose Nicholas Cugnot erfuunen häd. Jiertjaande leeter wuude dät Automobil oaber eerste bekoander, dät roate dan fuul Damp- un Elektroautos, uum 1900 begon dan ne näie Oard fon Motor, sik truch tou sätten: Motoren, doo mäd Produkte uut Äid-Oulje as Fjuurenge betaanked wuden, foarallen mäd Diesel un Benzin. Bit däälich häd sik dät truchsät, man uk Elektroautos kuume nu wier ap. Dät roate in juu ganse Tied uk Motoren mäd ferskeedene Gase as Fjuurenge, t.B. Holt-Gas un Äid-Gas. Dampauto fon Cugnot (1771), Musée des Arts et Métiers, Paris Die eerste mäd Benzin bedrieuwene Woain fon Siegfried Marcus, 1870 Benz 1 (1885) Daimler Frachtauto (1896) dät eerste Auto fon Ford - Modell A (1903) Opel Laubfrosch (+/-1925) Damp-Frachtauto Foden (1930) Maybach (1939) Amerikoansk Auto Pontiac (1957) 3-Reedige Goliath Frachtauto (+/-1960) 2-Persone BMW Isetta (1955) Borgward Isabella Cabrio (+/-1960) Goggomobil Trabant aleer DDR (1964-1991) DAF VW 'Käfer' 2-Persone Smart Fortwo (Daimler) Cabrio VW Golf Toyota Prius, Hybridauto Kombi VW Passat normoale Ford-Focus Luxus-Personeauto Mercedes E


Myst is n computerspil dät ärschienen is in 1993. Dät Spil is äntwikkeld fon dän Brøderbund un Midway. Do Oainere fon Cyan, Inc. beginne in 1991 mäd dät eerste Spil un ap n 24. September koom dät eerste Spil foar dän Macintosh Computer. Myst waas een fon do bääst ferkoopede Computerspiele bit The Sims ärschienen dieden. Myst kon tou ju Kategorie Adventure reekend wäide. Do Spiele do der mäd Myst tou dwoon hääbe Riven (die ätterfoulger fon Myst) Myst III: Exile Uru: Ages Beyond Myst (is nit n Paat fon ju Myst-serie, man dät is uungefeer gliek) Uru: To D'ni (eerste Uutbreedenge fon Uru: Ages Beyond Myst) Uru: the Path of the Shell (twäide un lääste Uutbreedenge fon Uru: Ages Beyond Myst) Myst IV: Revelation Myst V: End of Ages (dän lääste Deel fon dät Myst-Dööntjen)


Nicolaas Westendorp (Farmsum 11. Febr. 1773 - † Losdorp 5. Juni 1836) waas n Gröningisken Pestoor die der 1819 n Biedraach Over de Saterlanders publizierde in Antiquiteiten (Groningen 1819). Ap Sieden 100-101 rakt hie ne Woudelieste, wier me an sjo kon dät hie do in Strukelje apteekend häd (Midden insteede fon Mäiden), man hie häd uk Hoche tou Räid leeken (dät Woud bâd ‘läip’ rakt et uurs naargends). Lieuwendsbegjucht (dodenakkers.nl) Normdoaten: GND: 1035174626 (OGND) | KB (Niederlounde): 070053057


Johann Sebastian Bach (21. Meerte ätter dän julioanske Kalänner, ätter dän gregorioanske Kalänner: 31. Meerte 1685 - 28. Juli 1750) waas n düütsken Komponist. Hie skreeuw Musik foar Oargel, foar Klavezimbel un foar Orkest. Sien bekoandste Wierke sunt do Brandenburger Konzerte. Johann Sebastian Bach (Düütske Biographie)


Borkum is n aastfräisk Ailound. Dät Ailound is ne Stääd un ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 5.133 Moanskene (2010) un ju häd ne Flakte fon 30,74 km². Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Borkum ap Genealogie-Forum Commons: Borkum – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Bunde is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 7.524 Moanskene (2010) un ju häd ne Fläche fon 121 km². Ieuwenske Bunde heere do Täärpe Boen, Bunderhee, Dollart un Wymeer tou ju Meente. In Bunderhee stoant ju ooldste ärheeldene aastfräiske Buurich, dät Steenhuus Bunderhee. Bunde lait in dän aastfräiske Deel fon ju historiske Loundskup Reiderlound. Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Bunde ap Genealogie-Forum Commons: Bunde – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Jemgum is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 3.643 Moanskene (2010) un ju häd ne Fläche fon 78,48 km². Jemgum lait in dän aastfräiske Deel fon ju historiske Loundskup Reiderlound. Ju Liudgeri-Säärke in Holtgaste uut dät 13. Jierhunnert is ju ooldste Säärke in dät Reiderlound. Jemgum Böhmerwold Critzum Ditzum Hatzum Holtgaste Marienchor Midlum Nendorp Oldendorp Pogum Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Jemgum ap Genealogie-Forum Commons: Jemgum – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Dät Moormerlound is ieuwenske dät Reiderlound, dät Uurledingerlound un dät Lengenerlound een fon do fjauer historiske Loundskuppe fon dän Loundkring Lier. Die aastfräiske Haudling Uko Fockena, Foar fon dän Haudling Focko Ukena is woarskienelk in 1408 in Oldersum bädden. N grooten Deel fon dät oolde Moormerlound is däälich ju Meente Moormerlound in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 22.500 Moanskene (2008) un ju häd ne Fläche fon 122 km². Dät is ju twäide Meente fon dän Loundkring. Sit fon ju Meente is Warsingsfehn. In do Täärpe fon dät Moormerlound stounde ne ganse Riege oolde Säärken. In Gandersum stoant dät Oamsespeerwierk. Warsingsfehn Neermoor Veenhusen Jheringsfehn Oldersum Boekzetelfehn Hatshausen Tergast Rorichum Terborg Gandersum Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Moormerlound ap Genealogie-Forum


Rauderfeen is ne Gemeende in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 17.309 Moanskene (2008) un ju häd ne Fläche fon 102,92 km². Backemoor Holte Burloage Collinghorst Klostermoor Raude Raudermoor Schatteburg Wäästrauderfeen Loangholt Feen- un Skeepfoartsmuseum Wäästrauderfeen Evangelske "Hoffnungskirche" in Wäästrauderfeen St. Vincenz- und Laurentius in Backemoor Ju Säärke in Raude Ju "Dreifaltigkeits"-Säärke in Collinghorst Ju evangelske Trinitatis-Säärke in Loangholt uut 1901 Ju katoolske St. Bonifatius-Säärke in Loangholt Brääch un Määlne in Hahnentange Galeriehollounder-Määlne in Raude Ju Määlne in Burloage Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Meente Rauderfeen ap Genealogie-Forum Wäästrauderfeen ap Genealogie-Forum


Ju National Aeronautics and Space Administration häd ounfangd in 1958. Ju is ne Agentur foar dät United States public space program, ju uk Studium ätter militariske Ruumtefoart moaket. Dät Haudquartier is in Houston, Texas. Ätter dät die Soviet Satellit Sputnik in 1957 in de Luft geen, hääbe do Fereende Stoaten uk ounfangd mäd Ruumtefoart-Projekte, do toueerst misglukkeden. In 1958 unnerskrift Präsidänt Dwight D. Eisenhower n Ferdraach, wiertruch ju NASA äntsteen is. An n Ounfang häd et nit so fuul Meedgliedere roat. Do eerste NASA-Projekte (in do äddere säkstiger Jiere) hääbe ju eerste Stappe ätter ju moanskelke Ruumtefoart moaked, n Spil dät do Amerikoaner moaked hääbe mäd do Soviets in dän Koolde Kriech. Do ärfoulchrieke Projekte Mercury un Gemini hääbe ju Apollo Mission as Foulge häiwed, wierbie Astronauten ätter ju Moune soand wuuden sunt. Hubble Waareldruumte-Teleskoop National Aeronautics and Space Administration offizielle Websteede


Uplengen is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 11.448 Moanskene (2008) un ju häd ne Fläche fon 149 km². Sit fon ju Meente is Remels. Uplengen lait in dät historiske Lengenerlound Bühren Großoldendorf Großsander Hollen Jübberde Klein-Remels Kleinoldendorf Kleinsander Meinersfehn Neudorf Neufirrel Nordgeorgsfehn Oltmannsfehn Poghausen Remels Selverde Spols Stapel Stapelermoor Südgeorgsfehn Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Uplengen ap Genealogie-Forum Commons: Uplengen – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Weener is ne Meente un litje Stääd in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 15.676 Moanskene (2008) un ju häd ne Fläche fon 81,24 km². Weener is Sit fon ju Meente. Ju Stääd lait wäästelk fon ju Oamse Weener is ieuwenske ju Meenten Bunde un Jemgum un dät Täärp Bingum ju eensige Stääd in dän aastfräisken Deel fon ju historiske Loundskup Reiderlound. In Weener stound dät Organeum. Weener Möhlenwarf Tichelwarf Holthusen Stapelmoor Stapelmoorerheide Diele Holthuserheide Weenermoor Kirchborgum Vellage Dielerheide Beschotenweg Halte St. Georgiwold 1821 – 2.345 1885 – 3.724 1919 – 3.678 1939 – 4.338 1950 – 5.966 1960 – 5.461 1980 – 14.115 1990 – 14.320 2008 - 15.676 Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Weener ap Genealogie-Forum Websiede fon ju Stääd Weener Commons: Weener – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Dät Organeum in Weener Heematmuseum, fröier dät Äärmenhuus Ju Oamse bie Weener Die oolde Hoawen Määlne in Stapelmoor Katolske St. Joseph-Säärke "Kreuzkirche" in Stapelmoor Die "Kaakebogen" St. Georgsgssäärke Säärke in Weenermoor Säärke in Möhlenwarf Säärke in Kirchborgum Säärke in Vellage Säärke in Holthusen


Wästuurledinge is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 19.828 Moanskene (2010) un ju häd ne Fläche fon 111,9 km². Westoverledingen lait in ju historiske aastfräiske Loundskup Uurledingerlound. Völlen Floaksmeer(düütsk Flachsmeer) Ihrhove Ihren Steenfelde Großwolde Folmhusen Breinermoor Esklum Mitling-Mark Grotegaste Driever Skoulmuseum Folmhusen Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Westoverledingen ap Genealogie-Forum Commons: Westoverledingen – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Die Amerikoanske Burgerkriech waas n militärisk Konflikt in do Jiere 1861-1865 twiske do noudelke un suudelke Stoaten fon do Fereende Stoaten.


Ju Noud-Atlantiske Ferdraachsorganisation (NAFO), is ne internationoale Organisation foar kollektive Sicherhaid, gruunded in 1949, truch dän Noud-Atlantiske Ferdraach, unnerteekend in Washington, Fereende Stoaten ap 4. April 1949. Dät Haudquartier häd sien Sit in Brussel, Belgien. Internationoal wäd oafte ju Ängelske Oukuutenge NATO, foar North Atlantic Treaty Organisation bruukt. Ap Frantsöösk is dät OTAN, l'Organisation du traité de l'Atlantique nord; Ängelsk un Frantsöösk sunt do two eepentelke Sproaken in disse Organisation. Die Generoalsekretär fon ju NATO is die Fertreeder fon die Noud-Atlantiske Roat (North Atlantic Council), dät hööchste Ferwaltengsorgoan fon ju Noud-Atlantiske Ferdraachsorganisation (NATO). Disse hööchste Zivilsteede fon ju NATO wäd traditionell beklat fon n Europäer, wüülst die hööchste Militär gewöönelk n Amerikoaner is. Generoalsekretäre: 1952 - Lord Ismay (Groot-Britannien) 1957 - Paul-Henri Spaak (Belgien) 1961 - Dirk Stikker (Niederlounde) 1964 - Manlio Brosio (Italien) 1971 - Joseph Luns (Niederlounde) 1985 - Peter Carington (Groot-Britannien) 1988 - Manfred Wörner (Düütsklound) 1994 - Willy Claes (Belgien) 1995 - Javier Solana (Spanien) 1999 - George Robertson (Groot-Britannien) 2004 - Jaap de Hoop Scheffer (Niederlounde) Do lounde die meeglied n ju NATO sunt: NAFO häd apstuuns tjo Soarten fon Unnersäikengs- un Technologie-organisatione: NAFO unnersee Unnersäikengs-Zentrum (Ängelske Oukuutenge NURC) Unnersäikengs- un Technologie-Agentur (Ängelske Oukuutenge RTA)


Gaius Octavianus, leeter mäd dän däälich täämelk bekoanden Titel Augustus (die Eerwöidige) beteekend, waas Adoptievsuun un Haud-Äärwe fon Gaius Iulius Caesar un uut düssen Gruund die eerste roomske Kaiser (Caesar, benutsede also sin Adoptivfoar sin Noomen as Titel. Ätter n Dood fon Gaius Iulius Caesar hiede hie noch fuul Konkurrenten, deer waas ja al sänt loange Tied Burgerkriech, man unner sien Heerskup wude wier binneren Free in't Roomske Riek häärstaalt, juu sonaamde Pax Augusta, die "augustäiske Free".


Die Europäiske Räid is n Instituut fon dän Europäiske Union. In die Räid sunt do Stoats- un Regierengsliedere fon do EU-Meedglide un dän Foarsittende fon de Europäiske Kommission. Alle säks Mounde kricht n uur EU-Meedglid de Räidfoarsit. Die Foarsittende roupt dän Europäiske Räid two moal in höölich Jier bienunner. As dät nöödich is kon dän Foarsittende fräigje uum n uungewöönelke Träffen fon de Europäiske Räid. Ätter Artikkel 15 fon dät EU-Ferdraach: Die Europäiske Räid is wät uurs as dän Räid fon ju Europäiske Union un de Räid fon Europa.


Ju Nationoalhymne is dät Läid of Musikstuk fon n Stoat, wiermäd die Stoat sik bie besunnere Feranstaltengen präsentiert. Dät Ouspieljen fon sukke Nationoalhymnen koom sänt dän Ounfang fon dät 19. Jierhunnert in de Moude as Repräsentation fon Stoaten bie Stoatsbesäike fon hiere Fertreedere un äänelke diplomatiske Geböärnisse.


Die oachte Planet is Neptun (Symbol: ). Hie bruukt ap sien Boan uum de Sunne 217 Jiere un is 746 Milionen Mielen fon de Sunne oawe.


Dät Europäisk Parlemänt (uk wäil Europarlemänt) is dät direkt wäälde Parlemänt fon dän Europäiske Union. Dät Europäisk Parlemänt häd sien Sit in Straasbuurich un Brussel. Do Woale sunt älke fieuw Jier. Sitferdeelenge ätter ju Europawoal fon 2009: In dät Parlemänt sitte 736 uut do 27 EU-Meedglidlounde: Aastriek - 19 Belgien - 22 Bulgarien - 18 Dänemark - 13 Düütsklound - 99 Estlound - 6 Finlound - 13 Frankriek - 74 Griechenlound - 22 Groot-Britannien - 73 Irlound - 12 Italien - 73 Letlound - 9 Litauen - 12 Luxembuurich - 6 Malta - 6 do Niederlounde - 26 Polen - 51 Portugal - 22 Rumänien - 33 Slowenien - 8 ju Slowakäi - 13 Spanien - 54 Sweden - 20 Tschechien - 22 Ungarn - 22 Zypern - 6


Do Niederlounde (Wäästfräisk Nederlân, Niederloundsk Nederland) is n Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Amsterdam un die Köönich fon dät Köönichriek is siet 2013 Willem-Alexander. Minister-Präsident is siet 2010 Mark Rutte. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Vaalserbierich (323 m). Do grootste Äien fon do Niederlounde sunt Maas, Rhien, Schelde, Waal un Ijssel. Do Niederlounde wäide begränsed fon: ju Noudsee in dät Noude un Wääste, Düütsklound in dät Aaste, Belgien in dät Suude. Siet 1581 bildede Hollound touhoope mäd Fräislound, Groningen, Seelound, Utrecht, Gelderlound un Overijssel ju föderoale Republik fon do soogen Provinzen (do Niederlounde). Do uur - Drente in dät Aaste un Noud-Braband un Limbuurich hongeden deer n bitsken as Besit bie. In dät soogentiende Jierhunnert koom ju Republik truch Honnel toun grooten Riekdum un waas deertruch ap ne bestimde Tied ju eerste Grootmacht fon de Waareld, ju groote Kolonien hiede in Aast-Indien un litjere in Afrikoa un Amerikoa (New York waas apgjucht as Nieuw Amsterdam). Ju Republik wuude ferwalted fon n Steedehoolder (stadhouder), die der fon do Provinzen wääld wuude. Dät waas dan immer n Prins fon Oranien. In dät achttiende Jierhunnert waas dät aal foarbie un wuude dät immer moor tou n litjet Lound, dät


Ju Formel 1 is ju hoochste Klasse foar Auto-Wädfierdere. Deer wäd jierelk een Waareldmästerskup foar do Fierdere un een foar de Teams uutfierd. Ju Formel 1 bestoant siet 1950. Ju hoochste Gauegaid fon 'n Formule 1-Auto is uungefeer 350 km in de Uure. Deertruch is ju Formel 1 besunners gefoarelk. In do eerste Jiere fon de Formel 1 roate dät fuul Dooden, aal touhoope 37 Monljuude. De lääste doode Fierdere wieren Ayrton Senna un Roland Ratzenberger in dät Jier 1994. In do lääste 15 Jiere is ju Formel 1 truch techniske Ferbeeterengen fuul sicherer wuuden. Die bääste Fierder is Michael Schumacher. Hie waas bit nu 7 moal Waareldmäster. Ferrari, Team-Waareldmäster in 1961, 1964, 1975–1977, 1979, 1982, 1983, 1999–2004, 2007, 2008 Williams, Team-Waareldmäster in 1980, 1981, 1986, 1987, 1992–1994, 1996, 1997 McLaren, Team-Waareldmäster in 1974, 1984, 1985, 1988–1991, 1998 Lotus, Team-Waareldmäster in 1963, 1965, 1968, 1970, 1972, 1973, 1978 Cooper, Team-Waareldmäster in 1959, 1960 Brabham, Team-Waareldmäster in 1966, 1967 Renault, Team-Waareldmäster in 2005, 2006 Red Bull, Team-Waareldmäster in 2010, 2011 Bruce McLaren, Formule 1-Wädfierder un Apgjuchter fon dät Formule 1-Team McLaren Juan Manuel Fangio, Waareldmäster in 1951, 1954, 1955, 1956 un 1957 Jack Brabham, Waareldmäster in 1959, 1960 un 1966 Jim


Noudfräisk (nordfriisk, Nuurđfriisk, nuurdfresk, Noorfriisk, nordfreesk, nordfrasch, nordfräisch, noordfreesch) wäd boald fon sowät 8.000 bit 10.000 Ljuude ap dät noudelke Fäästlound fon dän Kring Noudfräislound ap ju Wäästkuste un fon Släswiek-Holstein, ap do Ailounde Föhr, Amrum, Sylt un do Hallige, as uk ap dät Hälgelound. Dät Noudfräiske is een fon do tjo fräiske Sproaken un heert tou ju anglofräiske Sproakfamilie. Däälich rakt et noch njuugen Dialekte, do touhoope ju noudfräiske Sproake bildje. Uut dät Ooldfräiske hääbe sik dät Wäästfräiske, dät Seelterfräiske un dät Noudfräiske äntwikkeld. Do bildeden touhoope ju fräiske Sproakgruppe. Ju Äntwikkelenge geen foar älke fräiske Sproake uurs, un so sunt uutnunner woaksen. Die naiste Früünd tou do fräiske Sproaken is ju ängelske Sproake. Ju ängelske Sproake un do fräiske Sproaken heere tou ju Ängelsk-Fräiske Sproakfamilie, Anglofräisk of ju noudseegermoanske Sproakfamilie. Dät Anglofräiske wäd uk wäil Noudwäästgermanisk naamd, un bildet ne Unnersproakgruppe binnen do Germaniske Sproaken. Monges wäd dät Platdüütsk uk tou ju noudseegermoanske Sproakfamilie reekend, man ju Sproake häd fuul noudseegermoanske Määrkmoale ferlädden. Do noudfräiske Ailounde wuuden uum dät Jier 800 besiedelt fon Fräisen, do fon ju suudelke Noudseekuuste keemen. Muugelk waas Hälgelound in disse Tied, un deerfoar, aal fon Fräisen bewoond. Fon 689 bit tou 785 wuuden


Appalachen-Ängelsk is n amerikoansken Ängelsken Dialekt in do Appalachen, N Bierich-Gestrich fon do Fereende Stoaten, ap maaste in suudewäästelk Virginia, suudelk Wääst Virginia, aastelk Kentucky, wäästelk Maryland, aastelk Tennessee, wäästelk Noude Carolina, noudaastelk Alabama, noudelk Georgia un suudelk Ohio. Woudelieste fon't Suud-Appalachenängelske


Wät tou noudfräiske Literatuur (dt. nordfriesische Literatur) reekend wäide skäl of kon, is nit so kloor. Wäkke Literatuur, ju der in ne Sproakewiese fon dät Noudfräiske skrieuwen is. Man uk, wät fon Noudfräisen un uur Noudfräislound skrieuwen wuuden is ap Deensk of Düütsk of in uur Sproaken. Fielicht uk Literatuur, ju der in Noudfräislound spielt. Uursättengen uut uur Sproaken ätter dät Noudfräiske skäl me uk beoachtje. As Skriftsproaken sunt do noudfräiske Sproakwiesen jung un deeruum rakt et noch nit so fuul Literatuur. Oaber deerfoar, dät dät nit so fuul Noudfräisen rakt un so fuul Sproakwiesen rakt, rakt dät daach fuul Dööntjene, Fertälstere un Teaterstukke un noch moor. Do ooldste uurlääwerde Täkste ap Noudfräisk sunt Uursättengen fon Martin Luther sin Kleiner Katechismus fon ju Tied uum 1600. Peter Michael Clemens (1804-1870) uut Muasem häd dät Näie Testament un do Psalmen ätter dät Sölring uursät. Dät eerste drukte Bouk in ne noudfräiske Sproakwiese is drukt wuuden in Flensbuurich, Der Geitzhals auf der Insel Silt. Dät waas skrieuwen fon Jap Peter Hansen (1767-1855). ... Gölj, rüüdj, ween Hans Tadesens Yn Miren=Söngh Di spånker fon Nis Albrecht Johannsen sen. Bende Bendsen (1787 - 1875) Johann Jannsen (1814 - 1885) Katharine Ingwersen (1879 - 1968)


Renault is n Autohäärstaaler uut Frankriek. Truch sien Allianz mäd Nissan is ju Renault-Nissan Gruppe däälich een fon do grootste Autohäärstaalergruppen ap ju Waareld. Renault wuude in 1899 apgjuchtet fon Louis Renault. Renault waas loange tied Oaindum fon dän frantsööske Stoat unner ju Noome 'Régie Nationale des Usines Renault'. In 2005 un 2006 won dät Renault Formel-1-Team ju Formel 1. Twingo II (2008) Modus (2004) Clio II (1998) Clio III (2005) Kangoo (1998) Trafic (2003) Mégane III (2008) Scénic II (2003) Grand Scénic (2003) Laguna III (2007) Espace IV (2002) Vel Satis (2002) Commons: Renault – Mediendoatäie Websiede Renault Renault F1 Team


Fraschlonj (Mooringer) is n noudfräiske Noome foar Fräislound un soo uk die offizielle Noome fon dän düütske Kring Noud-Fräislound. Fraschlonj häd sun 160.000 Ienwoonere. Haudstääd is Husum, Hüsem ap Fräisk. In dän ganse Kring is ju fräiske Sproake - dät Noudfräiske] - ieuwenske dät Düütske ju offizielle Sproake; uungefeer 8.000 Ljuude baale düt noch as eerste Sproake. Nationoalläid is dät Gölj - Rüüdj - Ween un beluked ik ap ju Flaage fon ju Region Noudfräislund.. Sylt - Söl' Amrum - Oomram Föhr - Feer do Halligen - E Halie Pellworm - Pälweerm Nordstrand - Noordströön - Wiringhiird - Böökinghiird - E Gooshiirde - Karhiird Husum - Hüsem Aiderstääd - Ääderstää Friedrichstääd - Fräärstää Hälgelound - Halilun Theodor Mommsen Friedrich Paulsen Kring Nordfriesland Noudfräiske Test-Wikipedia. 118 Sieden ap n 11.3.09, 434 Sieden ap n 20.3.2010. Noudfräiske Wikipedia, 1.058 Artikkele ap n 1.1.2011. (Anärkoand dän 4. August 2010). 1.796 Artikkele ap n 28.1.2012.


Die Oachteboom, (uk Oachtjeboom af Aastjeboom; wietenskuppelke Noome: Prunus domestica domestica) is een Unneroard, nieper kweeden, ju Nominatfoarm fon ju Pluume. Do Oachtjene af Aastjene sunt litjer as ächte Pluumen mäd moor spitte Eenden, ne moor dunkelblauuwe Faawe un n minner düütelke Näid. Dät Fruchtflaask lät sik uk lichter fon dän Kääden loosmoakje.


Unner Munsterske Härskup kuud Seelterlound noch loange ne bestimde Oainständegaid (de. Eigenständigkeit) bewoarje. Foarallen do bie Hettema (He256-415) roate Uurkunden wiese ne ganse Riege fon Fersäike ap, um disse Oainständegaid ientoudomjen. In disse Stried wude 1587 dät Seelter Loundgjucht ap Skrift stoald (Sello 40). Ätter dät Loundgjucht (He256ff., Se38-64) wuud Seelterlound ferwalted fon tweelich Burgemästere (die Tweelwerroat), fjauer uut älk fon do trjo Säspele Strukelje, Roomelse un Skäddel. Ap Fäästeläiwends Täisdai (Beekensdai) af ap Näijier (Se42) wuuden älke Jier säks näie Burgemästere wääld ap n Säärkhoaf in Roomelse. Ätter Engelke (247) waas ju Gjuchtsferfoatenge skeen fräisk, man ätter Sello (62) saksisk. Ätter Siebs (Sa251) läite sik deeruut man min Slusse uur ju Oustammenge fon do Seelter luuke. An disse Oainständegaid koom n Eende in 1812 as do frantsööske Besättere dät seelter Archiv eepenbeer ferkoopjen dieden. Sjuch Literatuur uur Seelterlound.


Oamde is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Läichsaksen, an ju Oamse-Stroom. Oamde is ju grootste Stääd in ju Region Aast-Fräislound un ju maast wäästelke Hoawenstääd in Düütsklound. As kringfräie Stääd heert Oamde nit tou dän Loundkring Aurk. Ju Stäädferwaltenge häd uk Kringgewalt. Dät Stäädgebiet is uur 112 km² groot un häd bolde 52.000 Ienwoonere. Oamde lait in dät Wääste fon dän Region Aast-Fräislound, in dät düütske Buundeslound Läichsaksen. Ju Stääd lait uungefeer 25 Km. noudwäästelk fon Lier, un uk uungefeer 25 Km. suudwäästelk fon Auerk. Ju Stääd lait is an ju Mundenge fon ju Oamse in ju Noudsee, suudelk fon ju Stääd lait n Dullert. Die Hoawen fon Oamde lait 38 Seemeilen fon ju Mundenge fon ju Oamse. Ju Stääd lait juust n bitje buppe Normaalnul. Do hööchste Punkte sunt n Warft (7,5 Meter buppe NN) uut n Middeloaler weerap ju Stääd äntstuude, un n Mulbierich (15 Meter buppe NN). Ju Stääd Oamde häd 26 Stääddeele, man do wäiden nit aal separoat mädnuumen in do Ienwoonerstatistik fon ju Stääd, man wäide toun Deel touhoopefoated. In do fergeene Jiertjaande sunt bie do Kommunoal-/Meentereforme fon 1928, 1945 un 1972 näie Gebiete bie ju Stääd keemen. Foarallen truch ju Meentereform in dät


Tel Aviv is ju twäidgrootste Stääd in Israel an dät Middelmeer. Ju Stääd wuud 1909 apgjucht. Appe Naite fon Tel Aviv lait die grootste Lufthoawen fon Israel, Ben-Gurion. Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:


Ju wüülde Oante (Anas plathyrhynchos mäd juu Uutsproake "Ánas plathyrhýnchos") is n Fuugel die der swimmen un kwoakjen däd. Dät Hanke is foaralllen bruun, man uk mäd n bitje blau an doo Juuken. Dät Montje mäd sin gräine Kop hat "die Woode." Dät rakt dissen Fuugel in Europa, Asien un Noudamerikoa. Fideos: Oante


Ho-Chi-Minh-Stääd (vietnamesisk:Thành phố Hồ Chí Minh, aleer Saigon) is ju grootste Stääd fon Vietnam. Deer woonje ungefeer 8.224.400 Moanskene. Ju Stääd is dät politiske, wirtschaftelke un kulturelle Säntrum fon Vietnam. Siet dät Jier 1956 rakt et ju Universität Saigon.


Vietnam is n Lound in Asien. Vietnam wäd begränsed fon: Ju Foulksrepublik China, in dät Noude, Gulf fon Tonkin, in dät Aaste, Suud-Chineeske Meer, in dät Suude, Kambodscha un Laos, in dät Wääste. 'Noi Bai' is dän Lufthoawen foar ju Haudstääd Hanoi. 'Tan Son Nhat' is dän Lufthoawen fon Ho Chi Minh City. 'Dong Hoi' is dän Lufthoawen fon Đồng Hới. 'Lufthoawen Vinh' is dän Lufthoawen foar Vinh, Bac Trung Bo Vietnam. 'Lufthoawen Can Tho'


Hanoi is ju Haudstääd fon Vietnam. Buuten ju Stääd lait dän internationoalen Lufthoawen 'Noi Bai'.


Tan Son Nhat is die Lufthoawen bie ju Stääd Ho Chi Minh City, Vietnam. Dät is die grootste Lufthoawen in Vietnam. Tan Son Nhat lait 7 km fon dät Säntrum fon Ho Chi Minh City.


Lufthoawen Dong Hoi is die Lufthoawen foar Đồng Hới, Quang Binh Vietnam. Die Lufthoawen lait uungefeer 7 km fon dät Säntrum fon Dong Hoi.


Dät Oksenbrink (Juncus squarrosus) is n Rääske mäd loange spitse Hoolme. Rääske (Juncus)


Dät Ounbauen fon Fruchte, as Aapele, Peeren, Bäien, Nuuten, Säärsen un aal sowät heert tou de Buuräi. Frucht-Ounbau rakt al sänt fuul duusend Jiere. Sänt sowät säksduusend Jiere kuude sik apgruund fon dät beetere Klima die wüülde Aapel Malus sylvestris in Middel-Europa uutspreede, hie wuude uk al fon do Ljuude nutsed, uk wan hie fuul litjer waas as do maaste Aapel-Soarten fon däälich, do wäil fon uurs n wüülden Aapel, Malus sieversii, oustomje. In Middel-Asien is näämelk die Frucht-Ounbau fuul aller as bie uus: Al foar tweelichduusend Jiere roate dät deer Foarmen fon Malus sieversii mäd ne Truchmäite fon säks Zentimetere, wieruut sik wäil die Kultuuraapel (Malus domestica) äntwikkelt häd, die sik uurloang, touhoope mäd uur Oarde as ju Wienranke uur Griechenlound un dät Roomske Riek uutbreede kuude. In't Roomske Riek wuude woarskienelk uk ju Technik fon dät Ääntjen ärfuunen. Hiede man in't foaren do Fruchtboome truch Säid moord - wierbie die litje Boom genetisk n bitje uurs waas un nit aaltiede goude Fruchte hiede - so hiede me fon düsse Ärfiendenge oun ju Muugelkhaid, n Boom mäd besunners goude Fruchte sunner älke genetiske Ferannerenge tou moorjen (also tou kloonjen). So hääbe wie däälich Aapelboome, do gans gnau genetisk gliek


Dät Ääntjen is ne Technik, juu foarallen benutsed wäd, uum Fruchtboome vegetativ tou fermoorjen (also tou kloonjen). So kon me ne Fruchtsoarte fääretuchtje, sunner dät juu sik uurloang genetisk ferannerd. Me äänted mongs oaber uk uur Plonten. Uum n Fruchtboom tou ääntjen, bruukt me n jungen, uut Säid woaksenen jungen Boom, dän litjen Ant, as Unnerloage. Fääre bruukt me ne Takke, juu sonaamde Äänte, fon juu Soarte, juu man fermoorje wol, juu skuul oaber nit moor as tjo Knoaspen hääbe, uurs ferdruugje doo buppere, un dan kon me se uk gliek ousniede. Die litje Ant wäd oukapped, hie skuul neen oaine Spiere moor hääbe, deermäd hie aal sien Energie inne Äänte stikked, juu so ap dän Ant befäästiged wäd, dät doo bee touhoopewoakse konnene. Deertou rakt dät uunerskeedelke Techniken.


As Waareldkriech beteekend me Kriege, wier ap moorere Waarelddeele kamped wäd un die truch sien Grööte waareldwied fon Betjuudenge is. Däälich beteekend me foarallen dän Eersten Waareldkriech un dän Twäiden Waareldkriech mäd dän Begriep.


Otto Schmitz-Hübsch (* 26. Februoar 1868 ap't Riedergoud Winnenthal bie Xanten; † 2. November 1950 in Merten bie Bonn) waas n läich-rhiensken Fruchtboom-Tuchter. Sin Bääsjebaabe, Johann Anton Schmitz, sänt sien Oadelenge Johann Anton Schmitz-Hübsch, waas n Grootgruund-Oainer un Ökonomie-Räid. Die Foar interessierde sik al foar Fruchtboom-Tucht. Otto Schmitz-Hübsch säärm waas uk fon Juugend oun deerfon begäisterd un wüül ätter ne Uutbildenge un Studienraisen mäd n rienen Frucht-Ounbau-Bedrieuw ounfange, wät foar düsse Tied täämelk modern waas, toumoal ju Fruchtboomtucht fröier ja eer foar dän oaine Gebruuk waas. Hie foont ne Loundskup, ju sik deertou oainde, twiske Kölln un Bonn, wäästelk fon n Rhien (düütsk: Vorgebirge). In't Jier 1896 laide hie ne Plontenge oun, wier hie systematisk swäk woaksende Boome as Ante foar sien Boome benutsede. Sien Läichstom-Fruchtboome kuude hie tichter plontje. In't Jier 1923 äntdäkte Otto Schmitz-Hübsch dän Rooden Boskoop, ne Mutation fon ju allere Aapelsoarte Boskoop. Schmitz-Hübsch moorde ju näi äntdäkte Soarte truch Ääntjen. Ounfang fon do 1930er Jiere tuchtete hie ne näie Boomfoarm ju der ap düütsk "Schlanker Spindelbusch" hat. Dät is uk ne litje Foarm, ju t.B. deertou benutsed wäd, uum do Boome bolde as Wien-Ranken, ticht touhoope plonted, an n Träid tou luuken. 1939 broachte hie dän


As Ant beteekend me n uut Säid woaksenen litjen Fruchtboom, wierap ne Äänte fon ne Soarte äänted wäide skäl.


Do Onondaga sunt aan fon do fieuw Stamme fon do Irokesen. Hiere traditionelle Heemat is ju Onondaga County, New York, uum Syracuse tou. Deeruum dät jo twiske do uur Stamme woonden, koomen do Irokesen altied bie do Onondaga touhoope, juust as däälich noch hiere tradionelle Boase. In dän amerikoanske Fräiegaidskriech (1775–1783) wieren do Onondaga eerste näitroal, man leeter streeden do mäd do uur Irokesen juun do Fereende Stoate mäd do Ängelske, ätter n amerikoansken Angriep ap hier wichtichste Täärp dän 20. April 1779. Moonige Onondaga geenen deeruum ätter Six Nations Reservoat, Ontario/Kanada, ätterdät do Fereende Stoate uunouhongich wuuden wieren. Do, do der in New York bleeuwen (däälich 1.475 Ljuude), sunt unner ju Regierenge fon tradionelle Boase, do der benaamd wäide fon do Clan-Määme, also nit wääld wäide. Dän 11. Meerte 2005 mäldede ju Onondaga Nation, dät jo Anspruch moakje ap uur 7500 km2 Lound fon hiere Foaroolden uum Syracuse tou. Jo hoopje so moor Ienfloud tou kriegen bie ju ökologiske Wierhäärstaalenge fon dät Gestrich. Ju Onondaga Sproake wäd däälich noch boald fon sun 100 Ljuude in Ontario un wäästelk New York. Fuul Bäidene wuuden nit moor in ju Sproake apleeken, deeruum dät jo uutlaached wuuden, man nu wäd ju in


Ne Äänte is ne Takke fon n Fruchboom, ap n litjen Ant äänted wäd.


Die Roode Boskoop is ne Aapelsoarte, gnauer kweeden, ne roode Mutation fon juu allere jeele Soarte Boskoop. Die truch Knoaspenmutation äntsteene Roode Boskoop wude in't Jier fon n Fruchboom-Tuchter Otto Schmitz-Hübsch äntdäkked, die juu näie Soarte dan truch Ääntjen moorde un 1939 unner dän Noomen "Roter Boskoop Schmitz-Hübsch" in n Honnel broachte.


Boskoop is n Täärp in juu Provinz Suudhollound in doo Niederlounde. Dät Täärp is wäägen sin fruchtboaren Eed-Boudem sänt Jierhunnerde foar dän Frucht-Ounbau berüümd, bit däälich moaked dät Täärp dät maaste Jäild mäd sien Boomskoulen. Uut dät Täärp kumt uk juu Aapelsoarte "Froaien uut Boskoop", kuut "Boskoop" naamd.


Mäd Ooldsaksisk wäd ju Sproake beteekend fon do uur duusend Jier oolde Gedichte Heliand un Genesis. Köbler, Gerhard, Altsächsisches Wörterbuch


Die Froaie uut Boskoop is ne Aapelsoarte, juu in dät suudholloundske Täärp Boskoop toufällich uut Säid woaksen is. Die eerste Boom wuude 1856 äntdäkked un wäägen doo goude Aapele truch Ääntjen fermoord. Uut dän Boskoop is truch Mutation fon ne Knoaspe die Roode Boskoop äntsteen. In dän Aapel is fuul Süüre, so oaint hie sik goud foar Aapelbräi, toun Boakjen un toun Bräiden. Deeruum dät hie min Allergen in sik häd, is hie nit foar älken Aapel-Allergiker skoadelk. Die Aapel änthaalt oaber fuul Sukker un is deeruum nit so goud foar Diabetikere. Buutewais is die Boskoop triploid.


1266: Koarl I. fon Anjou wint in ju Slacht bie Benevent juun een düütsk-sisilioansk Heer unner Manfred fon Sizilien. Mäd Manfred sin Dood in ju Slacht eended ju Heerskup fon do Staufere in't Suude fon Italien. 1900: Foar dät Unnerhuus rakt die britiske Kriechsminister bekoand, dät in dän Twäide Buurenkriech uk Wieuwljuude un Bäidene "tou hier Skuul" in Konsentratsjoonsleegere fäästheelden wäide. Do Ljuude kriege nit nouch tou ieten. 1937: Eerstbestiegenge fon dän Anden-Bierich Nevado Ojos del Salado truch do bee poolske Bierichstiegere Jan Szczepanski un Justin Wojszins 1802: Victor Hugo, frantsöösken Skrieuwer 1868: Otto Schmitz-Hübsch, läich-rhiensken Fruchtboomtuchter 1266: Manfred, Köönich fon Sizilien (* 1232)


Optik is dän Deel fon ju Physik, die der sik beschäftiget mäd ju Uutbreedenge fon dat Ljoacht. Deerbie gungt dat uk uum dat betrachtjen fon Seeken un Oubieldengen un uum ju Faawe deerfon. Do Prinzipien fon ju Optik läite sik uk oafte anweende ap uur Stroalengsberäkke as Röntgenstroalenge un Radiowoogen un sogoar ap leedene litje Deele Ferscheedene Anweende-Fäildere sunt: die Tuumesproang ju Stokpielenge ju Brille dät Fergratterengsglääs dät Mikroskop dät Teleskop dät Elektronemikroskop ju Parabolantenne dät Radioteleskop


1345: In ju Slacht fon Auberoche in ju Gascogne winne do ängelske Troppen mäd 1500 Mon truch aan uunferwachteden Oungriep juun do Frantsööske Troppen mäd 7000 Mon. 1792: Ju Fäästenge Mainz rakt tou foar do frantsööske Revolutsjoonstroppen. 1805: In ju Slacht fon Trafalgar, een Seeslacht in dän Trääde Koalitsjoonskriech, faalt die britiske Vize-Admiroal Horatio Nelson, man do Briten slumpet een äntskeedende Uurwinnenge uur do frantsööske un spoanske Skiepe unner Vize-Admiroal Pierre de Villeneuve un ferhinnert somäd ju fon Napoleon ploande Iennoame fon do Britiske Ailounde. Ju Seeslacht foar dät Koap Trafalgar bie dät suudspoanske Cádiz lait dän Gruundsleek foar ju moor as hunnertjierige Foarheerskup fon do Briten ap ju See. 1888: Ju Sosjoaldemokroatiske Paatäi fon ju Swaits (SP) wäd gruunded. 1983: Die Meeter wäd näi definierd: Dät is nuu die Wai, dän dät Lucht in Vakuum in ne Tied fon 1/299.792.458 Deel fon ne Sekunde bäätelait (sjuch: Luchtgauegaid). 1790 - Alphonse de Lamartine, Frantsöösken Dichter un Stoatsmon 1939: Dr. Jacob Botke, n wäästfräisken Biologe un Unnersäiker fon juu Seelter Sproake


1900: Grootbritannien moaket bekoand, dät dät Transvaal in Suudafrikoa in Besit nuumen häd. 1932: Die Kolumbioansk-Peruoanske Kriech bräkt uut, uumdät Apstoundiske uut Peru dän Skeed-Ferloop twiske Peru un Kolumbien ätter dän Ferdraach fon Salomón-Lozano nit ounnieme wollene. 1939: Nazi-Düütsklound begint dän Twäide Waareldkriech 2016: In ju venezoloanske Haudstääd Caracas gunge sowät een hoolwe Million regierengskritiske Demonstranten ap ju Sträite un aaskje ju Ousättenge fon dän sosjoalistisken Präsident Nicolás Maduro. Dät is ju grootste politiske Kundreekenge in Venezuela sänt Jiertjaande.


2000: Ju Internasjonoale Ruumtestation is sänt düssen Dai truchgungend fon Ruumtefierdere bewoond. 2004: Präsidentskups-Köär in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. George W. Bush wäd mäd sjuunelke Moorhaid alwier foar'n US-Präsident kädden, juun him ferljust John F. Kerry. 2017: Uumdät sik die ousätte, politisk ferfoulgede kataloanske Ministerpräsident Carles Puigdemont mäd fjauer Liede fon sien ousätte Regierenge ätter Brussel ousät häd, rakt Spanien aan Europäisken Hoaftbefeel uut. Belgien lät do nit uutlääwerje. 1950: Otto Schmitz-Hübsch, läich-rhiensken Fruchtboomtuchter. Sien näie, swäk woaksende Boom-Foarmen kuuden sik eerste ätter sin Dood algemeen truchsätte. 2019: Bogaletch Gebre, äthiopiske Mikrobiologinne un Striederske foar do Gjuchte fon Wieuwljuude


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1947 - 1948 - 1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 4. Januoar: Israel ferkloort Jerusalem foar sien Haudstääd un ferstat deermäd juun do Besluute fon ju UNO. 26. Januoar: Ju Ferfoatenge fon ju näi konstituierde Republik Indien wäd jäildend. 6. Januoar: Constanze Engelbrecht, düütske Skauspielerske 2. November: Otto Schmitz-Hübsch, läich-rhiensken Fruchtboomtuchter. Sien näie, swäk woaksende Boom-Foarmen kuuden sik eerste ätter sin Dood algemeen truchsätte.


1933: Adolf Hitler wäd fon n Riekspräsident Paul von Hindenburg toun Riekskansler benaamd. In't foaren hiede Hindenburg sik loange struuwed, man me hiede him bedoard, Hitler waas nit so oarich gefoarelk, deeruum dät ne konservative Moorhaid in't Kabinett siet. 2020: Ju WHO oardent COVID-19 as Suundegaidelke Noodlääse fon internasjonoale Betjuudenge ien. 1946: Ottorino Assolari, italieensken Biskop 1946: Christophe Pierre, frantsöösken Erzbiskop un Vatikoandiplomoat 1963: Francis Jean Marcel Poulenc, frantsöösken Komponist 2002: Inge Morath, aastriekiske Fotogroafinne 2020: Gisela Eckhardt, düütske Physikerske


1793: Frankriek ferkloort Grootbritannien un do Niederlounde dän Kriech. 1933: Ap Wonsk fon Adolf Hitler wäd die düütske Rieksdai fon n Riekspräsident aplöösed. 1979: Ayatollah Khomeini kumt ätter füüftien Jiere in't Exil wieruume ätter dän Iran. 2003: Dät US-amerikoanske Ruumtefeer (nieper: Space Shuttle) Columbia bräkt bie'n Wier-Ientreed in ju Äid-Atmosphäre stukken. Aal do soogen Ruumtefoardere oun Boud stierwe deerbie. 1801: Thomas Cole, aan ängelsk-amerikoansken Moaler 2002: Hildegard Knef, düütske Skauspielerske 2019: Ursula Karusseit, düütske Skauspielerske un Regisseurinne


Dong Hoi is ju Haudstääd fon Quang Binh, Vietnam. Buute ju Stääd lait die internationoale Lufthoawen Dong Hoi.


1770: Bie dät Massaker fon Boston wäide bie een Sträitenslacht fieuw Ziwilisten truch een provozierde britiske Bewoakengs-Eenhaid uumebroacht. Ätter dän Foarfaal sunt do Kolonisten noch minner toufree. 1848: Ju Heidelberger Fersammelenge beslut ju Iensättenge fon n Räid fon Soogen Mon, een wichtige Foar-Äntskeedenge foar dät Äntstounden fon ju Frankfurter Nasjonoalfersammelenge 1933: Juu lääste fräie Köär in Nazi-Düütsklound: Juu NSDAP kricht 43,9% fon doo Stämmen. 1512: Gerhard Mercator, Mathematiker, Geograph, Philosoph, Theologe und Kartograf (stuurwen ap dän 2. Dezember 1594) 1685: Georg Friedrich Händel, Komponist fon dän Barock. 1871: Rosa Luxemburg, poolsk-düütske Politikerske fon dän Kommunismus 1991: Die irakiske "Kommando-Räid fon ju Revolutsjoon" ferkloort ju Annexion fon Kuwait foar uungultich, uumdät die Irak in dän Twäiden Gulfkriech toureeeke mout. 1827: Pierre Simon Laplace, frantsöösken Mathematiker un Astronom 1827: Alessandro Volta, italieensken Physiker ? 1944: Rudolf Harbig, düütsken Spoartler 2003: Marianne Baudler, düütske Chemikerske


1594: Hinnerk IV. wäd in ju Katedroale Notre-Dame de Chartres toun Köönich fon Frankriek kround. 1814: Befräiengskriege: Frankriek wäd in ju Slacht bie Bar-sur-Aube fon Bayern, Aastriek un Ruslound un uur Ferbuundede sloain. 1867: Die ätter ju Ungariske Revolutsjoon aploosede ungariske Rieksdai wäd in dän Aastriekisk-Ungariske Uutgliek wier häärstoald. 1884: Mäd ju Unnerteekenge fon ju London Convention kricht ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal wier ju fulle Uunouhongegaid. 1932: Ju Tiedskrift Nature moaket aan Artikkel fon James Chadwick eepentelk die deer ju Existenz fon dät Neutron beskrift. 1933: Snoagens ap n 28. Februoar baadend dät Huus fon n Rieksdai in Berlin un die innerddäid politisk links orientierde Marinus van der Lubbe wäd fäästnuumen un beskeeldiged, hie hiede dät däin. Innerdoat läide hie juu Doat, man me weet nit, mäd wäkke Methoden doo Nazis dät fielicht uut him uutprääsed hääbe. Doo Nazis raacheden, dät waas die Begin fon n Komunistisken Apstand. Woo dät wuddelk waas, deertou rakt dät moorere Theorien: 1. Theorie: Doo Nazis häbe dän Rieksdai säärm oubaadend, deermäd jo aan Gruund häbe foar hiere Sanktionen. 2. Theorie: Marinus van der Lubbe häd wuddelk alleenich dän Rieksdai oubaadend, foar doo Nazis n wäilkeemenen Toufal, dän se as Ienweensel foar


1883: Dät lääste Quagga (Equus quagga quagga) stäärft in n Zoo fon Amsterdam. Deermäd is juu Unneroard uutstuurwen. 1983: Manuel Noriega wäd die Uppermon fon dät panamaiske Militär un deermäd de facto die Diktoator fon dät Lound. 30 f. Kr.: Kleopatra VII. (ju brangt sik sälwen uume)


1455: Mäd ju Slacht fon St Albans beginne in Änglound do Rousenkriege, do mäd Unnerbreekengen bit 1487 tou uum ju ängelske Kroune uutfächted wäide. 1866: Füürst Koarl I. fon Rumänien lukt fierdelk in Bukarest ien. Rumänien stoant in düsse Tied noch aaltied unner ju Hoohaid fon't Osmoanske Riek. 1882: Die 15.003 Meetere loange Gotthardtunnel wäd fierelk eepend un tjoon Deege leeter in Bedrieuw nuumen. 2014: Ju Europaköär begint mäd do Oustämmengen in do Niederlounde un dät Fereende Köönichriek 1813: Richard Wagner, düütsken Komponist fon ju Romantik. 1946: Francesco Montenegro, Erzbiskop fon Agrigent un Kardinoal 1885: Victor Hugo, frantsöösken Skrieuwer


1758: In sien eerste Enzyklika A quo die ropt die näie Poabst Clemens XIII. aal do Biskoppe tou ju Eenegaid fon do Kristen ap. 1882: Slacht fon Tel-el-Kebir: Juu Armee fon Ahmad Urabi Pascha wäd truch ne britiske Armee unner Garnet Joseph Wolseley sloain. Dät is dät Eende fon juu Urabi-Bewäägenge un die Begin fon juu Britiske Heerskup in Ägypten. 2017: Dät Internasjonoale Olympiske Kommittee rakt Paris un Los Angeles dät Gjucht, do Winterspiele 2024 un 2028 uuttoudreegen.


1881: Juu eerste Uutgoawe fon dät Bouk The Formation of Vegetable Mould through the Action of Worms, with Observations on their Habits, "Juu Häärstaalenge fon Baulound-Boudem truch juu Aktivität fon Äisen, mäd Beoboachtengen fon hiere Oainskuppe", kumt hääruut. 1920: Italien annektiert Suudtirol ap Gruund fon dän Ferdraach fon Saint-Germain. 1963: Fon deer ou jält die Ferdraach tou dät Ferbood fon Nuklearwoapentests inne Atmosphäre, inne Waareldruumte un unner Woater 2014: Die Inder Kailash Satyarthi un dät soogentienjierige pakistoanske Wucht Malala Yousafzai kriege foar hiere Moite uum Bäidensgjuchte, foaraaln dät Gjucht ap Bieldenge, dän Nobelpries foar dän Free. Yousafzai is ju jungste Persoon, ju dän Pries bit do kriegen häd. 2015: In ju turske Haudstääd Ankara wäd ne Demonstratsjoon foar dän Free, ju fon ju kurdisk dominierde Paatäi HDP organisierd is, fon Terroristen oungriepen. Hunnerttwo Ljuude stierwe, moor as fieuwhunnert wäide ferseerd. 2017: Ätterdät do Spoaniere Hinnere in dän Wai laid hääbe, kwäd die kataloanske Ministerpräsident Carles Puigdemont, dät hie dän Uunouhongegaids-Prozess fon Katalonien foar't eerste uutsätte mai, uum mäd Spanien tou ferhonneljen. As hie sik ap dän Uunouhongegaids-Prozess belukt, bruukt hie uunkloore Woude, sodät ju spoanske Säntroal-Regierenge so reagiert, dät ju nit ferhonnelje mai, eer nit kloor is, of dät nu


Paris is ju Haudstääd fon Frankriek un ju Region Île-de-France. Juu Äi Seine deelt ju Stääd in n noudelken un n suudelken Deel. Dät Gestrich wät administrativ tou ju Stääd Paris heert, häd 2.138.551 Ienwoonere, in ju Agglomeration lieuwden in dät Jier 1999 9.644.507 Moanskene. Ju Champs-Élysées is een fon do djuurste Sträiten ap ju Waareld. Die Eiffeltouden is dät hoochste Bauwierk fon Paris. Vue depuis Montmartre Arc de Triomphe Louvre Notre Dame Sainte-Chapelle Musee de l'Armee Val-de-Grace


Wilhelm Schulte waas bädden dän 24.11.1869 in PoulKuurt's Huus ap n Kjuuswai in Strukelje (St4-4-9), wier hie eerste uk Fikoar waas. In ju Tied mout hie dät Seelter Läid skrieuwen hääbe. Fon 1895-1900 waas hie Fikoar in Skäddel un fon 1920 bit 1940 waas hie Pestoor in Skäddel, wier hie dan dän 5.6.1940 stuurwen is (Klöver 534). Hie staalde 1898 dän Konsuumfereen, ju hüüdige Raiffeisen-Warengenossenschaft Skäddel, ap de Beene, so dät hie fuul unner doo Ljude keem. Schulte moakede boolde älke Däi of älke Ieuwende n Goang truch t Täärp Skäddel af uk truch do Buurskuppe. Deertruch hied hie sik n groote Wietenskup uur Skäddel toulaid. Hie baalde dan fuul mäd do Ljude, so dät hie deerum in ne Loage was ne Noomenslieste fon dät Skäddeler Tärp sogoar uum hunnert Jiere eer - fon 1820, dät was uk noch foar dän groote Bround - gjucht genau aptoustallen. Uk häd Pastoor Schulte uurs noch fuul apskrieuwen. Aal wät dät so raate in t Täärp un wät hie foar wichtich heeld, häd hie in dät Loagerbouk skrieuwen, oafters grattere Begjuchte. Man uk fuul, wier hie bloot n poor Satse uur skreeuw. Wan hie unnerwains weesen is un deer is him wät apfaalen,


1811: Die Ulmer Snieder Albrecht Ludwig Berblinger, aan Pionier in'e Fljooger-Technik, faalt in'e Donau, as hie fersäkt, sin Glied-Fljooger foar tou fieren. Eerste 175 Jiere leeter diede me in Fersäike bewiese, dät sien Räidskup unner beetere thermiske Bedingengen fljooge kuude. 1849: Meerterevolution: Juu düütske Nationoalfersammelenge sit foar't lääste Moal in Frankfurt an n Main, ätters lukt juu as Rumpparlament uume ätter Stuttgart wai. 1890: Mäd dät Apsätten fon ju Kjuusbloume wäd die Säärktouden fon dät Ulmer Münster kloor. Hie is mäd sien 161,53 Meetere bit däälich (Stound: Januoar 2018) die hoochste Säärktouden fon ju Waareld. 1902: Mäd dän Free fon Vereeniging wäd in Suudafrikoa fon däälich die Twäide Buurenkriech be'eended. 1961: Ju Republik Suudafrikoa wäd uutruupen, ätter dät dät Lound ap Druk fon uur Liede uut dän britiske Commonwealth of Nations uuttreeden is. Gruund deerfoar waas ju Apartheid. 1962: Eende fon ju Wäästindiske Föderatsjoon, aan Touhoopesluut fon britiske Kolonien in ju Karibik. 1970: Ätter tweelich Jiere Bautied wäd ju Kathedroale fon Brasília wäid. 1970: Dät rakt in't Noude fon Chile un in Peru een Äidbieuwjen in ju Stäärkte 7,8 ap ju Magnituden-Skala. Deertruch breeke groote Massen fon ju Noudwääst-Siede fon dän Bierich Waskaran in do Anden fon Peru ou, sodät


1839: Die Kaiser fon China ferbjut uutloundske Honnelsälskuppe, Opium ätter China wai tou brangen. 1848: Uutbreeken fon ju Revolutsjoon in Berlin. Oungriep fon ju Kavallerie ap dät Foulk foar't Berliner Slot. 1871: Ju Pariser Kommune, die Fersäik fon ne sosjoalistiske Revolutsjoon, begint in Frankriek. 1890: Ap Druk fon Kaiser Wülm II. trät die Riekskansler Otto von Bismarck tourääch. 2012: Joachim Gauck wäd toun alften Buundespräsidänt fon ju Buundesrepublik Düütsklound kädden. 2014: Ju Krim stoalt dän Andraach, Deel fon Ruslound tou wäiden. 2017: Joachim Gauck trät as düütsken Buundespräsident ou. 1825: Ferdinand von Lüninck, Fürstbiskop fon Corvey und Biskop fon Münster 2016: Guido Westerwelle, düütsken Politiker (FDP)


1520: In ju Slacht bie Bogesund wäd die sweediske Rieksferwalter Sten Sture die Jungere truch Köönich Christian II. fon Dänemark un Norwegen sloain. Infoulge fon ju Slacht stäärf Sten Sture ap dän 3. Februoar oun sien Seeregaid. 1795: In do Niederlounde wäd ju Bataviske Republik proklamierd. 1806: Do Briten besätte dät Kap fon ju goude Hoopenge in ju Kapkolonie. Jo ärooberden alwen Deege in't Foaren foar ju Seekerenge fon hieren Seewai ätter Indien dät Rebät tourääch, dät jo in 1803 ju Bataviske Republik wierroat hiedene. 1817: Die suudamerikoanske Revolutsjonäär José de San Martín bräkt mäd moor as 5.400 Suldoaten uut Argentinien uur do Anden ap, uum Chile un Peru fon ju spoanske Kolonioalheerskup tou befräien. 1919: Köär tou ju Nasjonoalfersammelenge in Düütsklound. Foar dät eerste Moal häbe Wieuwljuude dät Gjucht, tou kjoosen un kädden tou wäiden. 1809 - Edgar Allan Poe, amerikoansken Skrieuwer († 1849) 1839 - Paul Cézanne, impressionistisken Moaler († 1906) 2002: Jakob Reinert, düütsken Botoaniker 2020: Anne Wilson Schaef, US-amerikoanske Psychotherapeutinne, ju sik foar do Gjuchte fon Wieuwljuude iensätte. 2020: Herbert W. Chilstrom, US-amerikoansken evangeelsk-luthersken Biskop


2014: Een internasjonoal maasttieds nit anärkoande Foulksoustämmenge ap ju Krim gungt so uut, dät ju tou Ruslound kuume skäl. 2020: Ju eerste kliniske Studie in Phase I fon aan COVID-19-Ääntstof begint. 1473 - Hinnerk die Froame (Heinrich der Fromme), Heertoach fon Saksen 1839 - René François Armand Sully-Prudhomme, frantsöösken Dichter († 1907) 1878: Die Gäistelke Clemens August von Galen, die foar sin Wierstand juun doo Nazis bekoand is.


1847: Dät Wallis rakt in dän Sunnerbuundskriech as läästen konservativen Kanton tou, wiermäd do Liberoale winne un die Kriech eendet. 1904: Groote Protäste in Sänt Päitersbuurich un Moskau juun dän Kriech mäd Japan un juun ju Zaren-Heerskup. 1975: Dät Militär fon Indonesien lukt in Oecusse, een Buute-Rebät fon Aast-Timor, sien Flaage uumehooch. 2019: Aan islamistisken Terrorist möärent in London two Ljuude mäd een Soaks. 1839: Ludwig Anzengruber, aastrieksken Skrieuwer († 1889) 1543: Hans Holbein (die Jungere), aan Moaler fon ju Renaissance 1924: Giacomo Puccini, italieensken Komponist fon't Fin de siècle 2001: George Harrison, britisken Musiker


1887: Emil Berliner mäldet dät fon him ärfuunene Grammophon foar n Patent oun. 106 f. Kr.: Gnaeus Pompeius Magnus, Fäildheer un Politiker in ju leete Roomske Republik 1703: François Boucher, frantsöösken Moaler fon dän Rokoko († 1770) 1758: Horatio Nelson, britisken Admiroal († in 1805) 1839: Friedrich Mohs, düütsken Mineraloge (* 1773) 2000: Jopie Huisman, Moaler (* 1922) 2021: Alexandre José Maria dos Santos, mosambikioansken roomsk-kathoolsken Kardinoal un Äärts-Biskop fon Maputo


1792: Do frantsööske Revolutsjoonstroppen winne ju Slacht fon Jemappes juun Aastriek. Deermäd faale do Aastriekiske Niederlounde an Frankriek. 1820: Do Falklound-Ailounde wäide foar do Fereende Provinse fon dän Río de la Plata in Besit nuumen, wät däälich Argentinien is. Britiske Woal-Fangere wäide ferdrieuwen. 1860: Abraham Lincoln wäd toun Präsident fon doo USA kädden. 1985: Guerilleros fon ju M-19 nieme dän Justiz-Palast in Bogotá, ju Haudstääd fon Kolumbien, ien. As ju Stoatsmoacht dän tourääch-äroobert, kuume hunnerde Ljuude tou Dood. 1836: Koarl X., Köönich fon Frankriek. 1893: Pjotr Tschaikowski, rusken Komponist (ätter dän gregorioansken Kalänner, man domoals wuude in Ruslound noch die julioanske Kalänner bruukt, ätter dän dät die 25. Oktober waas).


Die Eeuwend fon n 24. Dezember is die Hillige Eeuwend, die Foareeuwend fon Wiehnoachten, wier ju Gebuurt fon Jesus fierd wäd. Deeruum, dät die Foareeuwend liturgisk blouked al toun touken Dai heert, wäd in groote Deele fon Aastriek, Düütsklound, Liechtensteen, ju Swaits un wäil toun Deel uk fon uur Lounde, al ap dän Äiwend fon dän 24. Dezember Wienoachten mäd dannenen Boom, Geskoanke un aal do Traditione fierd, wilst et dät in fuul Lounde eerste toun 25. Dezember rakt. 1794: Die Weeuwerapstound in ju Fräie Rieksstääd Augsbuurich wäd truch swääbiske Troppen deelsloain, do ap Kosten fon do Weeuwere in ju Stääd Kwattier nieme. 1800: Aan Moortfersäik juun Napoleon slumpet nit. 1825: In Ruslound uurnimt Nikolaus I. formell ju Regentskup, as Ätterfoulger fon sin Bruur Alexander I., die ap dän 1. Dezember stuurwen is. 1861: Rumänien wäd fereend. 1865: Ätter n ferläddenen Sezessionskriech wäd die rassistiske Ku Klux Klan fon ätter Huus wai keemene Suudstoaten-Suldoaten gruunded. 1980: Karl Dönitz 2020: Edeltraut Staimer, düütske roomsk-kathoolske Theologinne un Hoochskoulkoasterske


N Philosoph is aan, die der Philosophie studiert. Dät Woud kumt uut dät Griechiske un betjut: "Wäl die der fon Wiesegaid haalt". Siet dät 7. Jierhunner foar Kristus roat dät in ju wäästelke Waareld as uk in dät Aaste Philosophe. Bekoande Philosophe


1794: Robespierre, Bloudgjuchter fon ju Frantsööske Revolutsjoon, wäd fäästnuumen, ätterdät sik sien Terrorheerskup noch läpper wuden is. 1880: Britiske Troppen wäide in juu Slacht fon Maiwand fon Afghanen sloain. 1900: Kaiser Wilhelm II. hoaldt in Bremerhoawen foar do juun dän Bokser-Apstound ätter Aast-Asien oukommandierde Troppen ju Hunnenrääde. Internasjonoale Protäste foulgje. 2000: Sprängstof-Ounsleek in Düsseldorf - Een Gruppe fon in ju Moorhaid juudske Migranten wäd ap dän Boanhoaf Düsseldorf Wehrhahn mäd een Roor-Bumbe ful TNT oungriepen. Dät rakt tjoon Ferseerde, een dreegend Wieuw ferljust dät Bäiden. Die Neonazi, die as fermoudelken Deeder unner Fertoacht is, kon eerste soogentien Jiere leeter fäästnuumen wäide. 2010: Truch aan buutewoanelk stäärken Monsun-Rien rakt dät fon düüsen Dai bit in dän August läip Hoochwoater in Pakistan. Moor as duusendsoogenhunnert Ljuude stierwe; die materielle Skoade is nit tou taksierjen. 2021: In ju tou Äthiopien heerende Region Somali wäide in dän Ferloop fon dän Twäiden äthiopisken Burgerkriech hunnerde Sivilisten fon een afariske Miliz uumebroacht.


1606: In ju sänt 1603 bestoundende Personoal-Union fon Änglound un Skotlound fiert die Köönich mäd dän Union Jack ne näie Flaage ien, ju do Symbole fon bee Lounde fereent. Hie sjucht noch nit so uut as die Union Jack fon däälich, uumdät dät iriske Sänt-Patricks-Kjuus domoals noch nit oane waas. 1848: Friedrich Hecker un Gustav Struve roupe in Baden ju Republik uut. 1861: Begin fon dän Oungriep ap Fort Sumter un deermäd fon dän Amerikoanske Burgerkriech truch do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa. 1877: Dät Fereend Köönichriek annektiert ju fon wirtskuppelken Kröäk taagede Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal. Die Twist mäd do niederloundsk-stommige Buuren skäl ätters tou dän Eerste Buurenkriech leede. 1878: Cesáreo Guillermo wäd Präsidänt fon juu Dominikaniske Republik, as Ätterfoulger fon Buenaventura Báez. 1981: Foar't eerste Moal stoartet een Space Shuttle, näämelk ju Columbia. 1991: Aan Woapenstilstound twiske dän Irak un do Koalitsjoons-Striedkrääfte wäd gultich. Düt is dät amtelke Eende fon dän Twäiden Gulfkriech. 2015: In't Internät wäd n Video fon dän IS eepentelk moaked, deeroane ju Sprängenge un weerskienelk ju totoale Fernäilenge fon ju ooldorientoalske Stääd Nimrud in dän Irak tou sjoon is. 2018: Daphne Sheldrick, kenioanske Dierte-Skutserske


1797: Mäd dän Free fon Campo Formio wäd die Italienfäildtoach fon Napoleon Bonaparte ärfoulchriek ousleeten. 1878: John A. Macdonald wäd Premierminister fon Kanada, as Ätterfoulger fon Alexander Mackenzie. 1919: Dät Riekslound Elsaß-Lothringen fon dät düütske Kaiserriek wäd fon Frankriek aploosed. 2015: Ju Kölner Upperburgemääster-Kandidoatinne Henriette Reker wäd fon n Neo-Nazi mäd n Soaks oungriepen un läip ferseerd, uumdät ju sik foar Flüchtlinge iensät häd. Dän touken Dai wäd ju, noch in't kunstelke Koma, mäd absolute Moorhaid foar ju Upperburgemäästerske kädden. 1887: Gustav Robert Kirchhoff, düütsken Physiker 2002: Jeanne L. Noble, US-amerikoanske roomsk-kathoolske Theologinne


Die 19. Oktober is die 292. Dai fon dän gregorioanske Kalänner (die 293. in Skaltjiere), also blieuwe deer noch 73 Deege tou dät Eende fon't Jier tou. 1812: Uumdät ruske un ferbuundede Troopen kuut deerfoar sunt, Napoleon Bonaparte dän Wai touräch ätter Wääste outousnieden, mout hie sik mäd sien Troppen be'ielje, touräächtouluuken un ferlät Moskau. Kriechs-Büüte wäd mäd Kuutsken ätter't Wääste broacht, deerjuun wäide masse ferseerde Suldoaten eenfach touräächlät. Foar Napoleon sien Troppen begint, besunners, uumdät bolde die hädde ruske Winter begint, een läipe Tied. Uurs as do Russen hääbe jo deer goarn't ju Uutrustenge foar. 1813: In do Befräiengskriege gungt ju Foulkeslacht bie Leipzig tou Eende, Napoleon Bonaparte un sien Meestriedere sunt sloain un mouten sik wäästelk fon dän Rhien touräächluuke. 1878: Die düütske Rieksdai besluut dät "Gesetz gegen die gemeingefährlichen Bestrebungen der Sozialdemokratie" 1935: In Bad Dürkheim wäd ju Düütske Wiensträite fierdelk eepend. Ju skäl dän heemske Wien juust so as dän Froamdeferkier begunstigje.


Die 25. November is die 329. Dai fon dän gregorioanske Kalänner (die 330. in Skaltjiere), also blieuwe deer noch 36 Deege bit tou't Jierseende tou. 1878: John Campbell wäd Generoalgouverneur fon Kanada, as Ätterfoulger fon Frederick Hamilton-Temple-Blackwood 2003: Margarete Hütter, düütske Politikerske (FDP) 2003: Fernando Ariztía Ruiz, chilenisken Biskop 2016: Fidel Castro, foarigen Diktoator fon Kuba


1835: Lyman Abbott, US-amerikoansken Religionsphilosoph 1878: Die sowjetiske Diktator Josef Stalin 1879: Paul Klee, Kunstler 1946: Steven Spielberg, US-amerikoansken Regisseur, Produsänt un Traalbouk-Skrieuwer


1876: Slacht an n Little Bighorn River (Montana): Dät soogende US-amerikoanske Kavallerieregiment unner George A. Custer wude fon Sioux- un Cheyenne-Indioanere unner hiere Anfierdere Sitting Bull un Crazy Horse aiske sloain. 1983: Joint European Torus (JET) äärtjuuget sin eerst Plasma. 1852: Antoni Gaudí i Cornet, katalanisken Kunstler un Architekt.


1834: Die in't Jier toufoarne ferfoatede Slavery Abolition Act wäd gultich, wiermäd in do maaste Kolonien fon't britiske Waareldriek ju Skloueräi ferbeeden wäd. 1876: Colorado wäd Buundesstoat fon doo USA. 1914: Eersten Waareldkriech - Düütske Generoalmobilmoakenge un Kriechsferkloorenge oun Ruslound. 1979: Ätter ju Apdeelenge fon ju bloot eenuntrüütich Mounde oolde kunstelk touhoopelaide Grootstääd Lahn rakt dät wier do oolde Steede Gießen un Wetzlar juust so as do litjere Meenten, do deer bietou heerd hääbe. 2004: Bie ju Broundkatastrophe fon Asunción wäd dät groote Koophuus fon ju Ycua Bolaños-Gruppe in ju paraguayiske Haudstääd Asunción fernäild, 396 Ljuude stierwe un fieuwhunnerd wäide ferseerd. 30 f. Kr.: Marcus Antonius (hie brangt sik sälwen uume).


Ju Philosophie is ju Leere fon dät Wieten, fon do Uursproange un fon dän Touhoopehoang fon do Dingere in de Waareld, fon dät Weesen un Toanken. Gebiete wiermäd n Philosoph sik befoatje kon, sunt t.B.: Ontologie Wät is dät wät buute uus is? Is dät juust as wie dät sjo un fäile? Epistomologie is ju Leere fon dät Kannen. Kon me wuudelk kanne? Un Kunde, wät hat dät eegentelk? Ethik is ju Leere fon goud un ferkierd. Logik is ju Leere fon do Foarme un Gesätse fon dät gjuchte Toanken. Theologie: Wäl is God? Wo konnen wie Him kanne? Natuurphilosophie truchfoarsket ap Gruund fon ju Natuurwietenskup dät Weesen fon do Natuurdingere un dät Natuurgeböären. Geschichtsphilosophie wol Weesen un Sin fon ju Geschichte tjuude uut hiere ärfoarskboare Ärschienengen. Kultuurphilosophie is ne tjuudende un beuurdeeljende Betrachtenge fon ju Kultuur. Bekoande Philosophe


2009: Ju eerste wietenskuppelke Beskrieuwenge fon ju uutstuurwene Primatenoard Darwinius masillae wäd bekoand moaked. Ju Oard wuude truch dän norwegisken Paläontologe Jørn H. Hurum mäd Hälpe fon dän Holotypus, dät 47.000.000 Jiere oolde Fossil "Ida", wät 1983 in ju Grube Messel bie Darmstadt fuunen wuude, beskrieuwen. 1835: Heinrich Feiten, düütsken Wäibiskop


1793: Uurapfierenge fon dät heele Mozart-Requiem in Wien. 1833: Een britisk Kriechs-Skip kumt in Puerto Louis ap do Falklound-Ailounde oun. Die Kaptain aasket fon ju argentinske Ailoundbesättenge, ou tou luuken, wät träin Deege leeter uk skjucht. Man fon do oun wol Argentinien noch aaltied n Ounspröäk ap do Ailounde hääbe. 1861: Wülm I. wäd ätter dän Dood fon sin Bruur Freerk Wülm IV. Köönich fon't Prüüske Riek. 1896: Do Buuren slo dän Jameson Raid deel, aan läip organisierden britisken Uurfaal unner dän Uppermon Leander Starr Jameson ap ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal. 1905: Düütske Troppen stoarmje ju Fäästenge fon do Nama, do in Düütsk Suudwäästafrikoa aan Apstound moakje. 1905: Kapitulatsjoon fon ju ruske Fäästenge Port Arthur foar do japoanske Troppen ätter 157 Deege Beleegerenge 2009: Carlos Gomes Júnior wäd as Ätterfoulger fon Carlos Correia die Premierminister fon Guinea-Bissau. 2021: Do Täärpe Tchioma Bangou un Zaroumbey Darey in Niger wäide fon Islamisten mäd Skjootwoapen oungriepen, 100 Ljuude wäide doodskeeten, buppedät rakt dät 75 ferseerde un aal do Pakskäine rund uum do Täärpe tou, wier Koardel leegert, wäide in Bround sät. 1861: Köönich Freerk Wülm IV. (Prüüsen)


2009: Barack Hussein Obama II wäd as Ätterfoulger fon George Walker Bush die Präsident fon doo USA. 2001: George W. Bush wäd as näien Präsident fon do USA fereediged. 2017: Donald Trump wäd as fieuwunfjautichsten US-Präsident fereediged. Hie foulget deermäd ap Barack Obama. 2017: Moor Fernäilengen fon dän sonaamde IS in ju antike Stääd Palmyra wäide bekoand. Monken uur Bauwierke rakt dät uk Skoaden in dät Amphitjooter. Junner hiede in'n Moai 2016 - ju Stääd waas do foar n poor Mounde nit in Terroristen-Hounde - een rusk Orchester n medienwierksoam Konzert spield. 2018: Een poor Deege ätter dät do USA ounkänniged hääbe, een 30.000 Mon stäärke Troppe loangs dät syriske Noud-Skeed aptoustaalen, begint een turske Militär-Offensive in Noud-Syrien. Ju Turkäi wol deermäd foaraaln juun kurdiske Krääfte (YPG / YPJ) in ju kurdisk kontrollierde Region Rojava foargunge. Do USA, do toufoarne mäd do Kurden ferbuunded wieren, wollen do nu nit moor hälpe. 2021: Joe Biden (Demokroatiske Paatäi) wäd as 46. Präsidänt fon do Fereende Stoaten in sien Boantje ienfierd. Kamala Harris uurnimt as eerst Wieuw ju Vize-Präsidäntskup. 2020: Hayrettin Karaca, tursken Unnerniemer un Uumewaareldskutser


1840: In't Köönichriek Prüüsen wäd ätter dän Dood fon Freerk Wülm III. sin Suun Freerk Wülm IV. Köönich. 2001: Die Rabbiner Abraham Grünbaum wäd in Zürich doodskeeten. Die Moort is bit däälich nit apkloord. 2009: Europaköär (Direktwoal fon dät Europarlamänt) in Düütsklound. Doo uur EU-Loundere hääbe dät uk twiske dän 4. un dän 7. Juni moaked. 2015: Ap Slot Elmau in Bayern begint ne G7-Mäitenge. 1826: Joseph von Fraunhofer, düütsken Optiker un Physiker 1840: Köönich Freerk Wülm III. (Prüüsen) 2001: Abraham Grünbaum, israelisken Rabbiner


1925: Reza Pahlavi sweert foar dät iraniske Parlemänt (Madschles) sin Amts-Eed as Schah fon Persien. 1834: Joseph Ignaz von Ah, Swaitser Pestoor un Skrieuwer 1877: Jacob Botke, n wäästfräisken Biologe un Unnersäiker fon juu Seelter Sproake


Die fjoode August is die 216. Dai in dän gregorioanske Kalänner (die 217. in Skaltjiere), somäd blieuwe deer noch 149 Deege tou dät Jierseende tou. 1427: Die fjoode Kjuustoach juun do Hussiten wäd in ju Slacht bie Mies ferlädden. Foar't eerste moal bilgje do Kjuusriedere deerbie een Woainbuurich, juust as hiere Fäinde, man Kröäk an Unnerfiendenge deerbie lät do katoolske Troppen ferljoose. 1806: Ienheemske Wierstoundlere unner Santiago de Liniers konnen do britiske Besättere uut ju Stääd Buenos Aires ferdrieuwe. 1914: Eersten Waareldkriech: Kriechsferkloorenge fon dät Fereende Köönichriek oun Düütsklound 2020: Dät rakt een Explosions-Katastrophe in ju libaneeske Haudstääd Beirut. 207 Ljuude kuume uum't Lieuwend, moor as 6500 wäide ferseerd un moor as 300.000 Ljuude mouten hiere Huuse ferläite. Die Uunfaal wuude uutlööst, uumdät Metall-Laskere in aan Leegerruum in dän Hoawen oarbaideden, wier Fjuurwierk leegerd waas. Dät Fjuurwierk geen loos un broachte uk 2750 Tunnen Ammoniumnitroat, do tichtebie leegerd wieren, deertou, tou explodierjen. 1901: Louis Armstrong, Jazz-Musiker 1961: Barack Obama, US-amerikoansken Politiker fon ju Demokroatiske Paatäi, twiske 2009 un 2017 fjauerunfjautichsten US-Präsident. 1875: Hans Christian Andersen, deensken Dichter un Skrieuwer, bekoand uum sien Tälstere 2002: Robert Noehren, US-amerikoansken Oargelist, Oargel-Bauer un Musik-Pädagoge 2003: Anthony fon Sourozh, rusk-orthodoxen Mönk, Pestoor, Exarch un


1874: Aceh wäd fon niederloundske Troppe unner Generoal van Swieten iennuumen. Do konnen dät oaber sieläärge nit gjucht unner Kontrolle kriege. 1900: In dän Twäide Buurenkriech roakje do suudafrikoanske Buuren in ju Slacht fon Spion Kop een Uurwinnenge uur do Briten. 1712: Freerk II., Köönich fon Prüüsen 1940: Joachim Gauck, fon 2012 bit ... die alfte Buundespräsidänt fon Düütsklound 1920: Amedeo Modigliani, italieensken Moaler un Bieldehauer. 2019: Fernando Sebastián Aguilar, spoansken roomsk-kathoolsken Kardinoal 2020: José Luis Castro Medellín, mexikoansken roomsk-kathoolsken Biskop fon Tacámbaro 2020: David Adam, britisken anglikoansken Gäistelken un Skrieuwer 2020: Chai Chidchob, thailoundsken Politiker 2020: Petra Gabriele Dannehl, düütske Kunstlerske


Ju Physik is ju Leere fon uunbelieuwede Dingere, hiere Apbau un hiere Bewäägenge, as uk fon ju Stroalenge un do Kraftfäildere. Physik is ne exacte Wietenskup, ju der do Natuurgesätse ärfoarsket un do n mathematisken Foarm rakt. Ju Experimentalphysik staalt paasende Fersäikanoardnengen ap, mät akroat un laitet dät Gesäts uut do Meetwäide häär. Ju theoretiske Physik ferknät experimentell fuundene Gesätse mäd Hälpe fon mathematiske Satse tou n in sik sleeten System. Mechanik Waamteleere Optik Elektrizität Atomphysik Astrophysik Geophysik Biophysik physikaliske Chemie Laangte Gewicht Waamtekapazität


1795: Die eerste Deel fon dän Free fon Basel wäd twiske Prüüsen und Frankriek uuthonnelt: Frankriek behoaldt dät linke Ouger fon dän Rhien. 1818: In dän Uunouhongegaids-Kriech fon Chile kumt dät tou ju Slacht fon Maipú, wier do köönichs-tjoue spoanske Troppen eendgultich truch do Uunouhongegaids-Striedere sloain wäide. 1823: Ramón Freire y Serrano wäd wäkke Mounde ätter ju Ousättenge fon Bernardo O’Higgins dät näie Stoats-Upperhaud fon Chile. 1874: In Neudörfl fäng die Gruundengspaatäidai fon juu Sozioaldemokratiske Oarbaiderpaatäi in Aastriek oun (däälich: SPÖ) 1879: Salpäiterkriech: Chile ferkloort Peru un Bolivien dän Kriech. 2003: Irak-Kriech: Do Amerikoanere marskierje in ju Stäädmidde fon Bagdad ien. 2020: Margaret Burbidge, britisk-US-amerikoanske Astrophysikerske


1812: Een Äidbieuwjen fernäilt ju Stääd Caracas (däälich Haudstääd fon Venezuela) un brangt sowät 12.000 Ljuude uum't Lieuwend. 1873: Doo Niederlounde fängen n Kriech oun juun Aceh, dät in düsse Tied noch n uunouhongich Sultanoat waas. 2000: Wladimir Putin wäd toun Präsidänt fon Ruslound kädden. 1827: Ludwig van Beethoven, düütsken Komponist


1873: Die Kraton (juu Fäästenge fon n Sultan) fon Aceh, dät in düsse Tied noch uunouhongich waas, waas so krewäl ferdäägend wuden, dät doo niederloundske Troppen wier wäch geen sunt, ätter dän Ounfang fon n Kriech an n 26. Meerte fon't sälge Jier. 1758: James Monroe, US-amerikoansken Präsidänt († in 1831) 2021: Michael Collins, US-amerikoansken Astronaut


1873: Juu Stääd Budapest wude uut doo Stääde Buda, Pest un Óbuda bilded. 1981: Die koptiske Pestoor Maximose Guirguis wäd äntfierd un betruuet, dät me him uumebrangt, wan hie nit dät Kristendum oulait un eepentelk tou dän Islam konvertiert. Hie lient ou, kricht dät Strot truchsnieden un ferblät. 2018: In Frankriek beginne Proteste fon sonaamde "Jeelwästen". Do Protäste gjuchte sik eerste juun een haagere Bestjuurenge fon fossile Krääftstoffe (foaraaln Diesel), ju Präsident Emmanuel Macron as Mäitnoame juun ju Globoale Woormenge truchsätte wüül. Man uurloang äntwikkelt sik ju Bewäägenge so, dät ju ferskeedene sosjoal-politiske Aaskengen ferträt. 1981: Maximose Guirguis, koptisken Pestoor. 2019: Susan Cernyak-Spatz, US-amerikoanske (uurspröängelk aastriekiske) Germanistinne un Holocaust-Uurlieuwende


Die alfte Dezember is die 345. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 346. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch twintich Deege bit tou dät Jierseende tou. 1873: Unner Generoal van Swieten kuume niederloundske Troppen ätter Aceh wai. Dät is die Näiounfang fon n Kriech, dän jo al Ounfang fon't sälge Jier fersoacht hiedene. 1931: Dät britiske Parlemänt brangt dät Stoatut fon Westminster uut, dät do Dominions in dän Commonwealth of Nations fiergungende Uunouhongegaid rakt. Deermäd wäide Kanada, Australien, Näiseelound, Suudafrikoa, Näifunstlound (fon 1949 oun Deel fon Kanada) un die Iriske Fräistoat (leeter: Republik Irlound) Stoaten foar sik. 1997: In ju japoanske Stääd Kyōto wäd dät Kyoto-Protokoll besleeten, wieroun sik do Industrielounde ferplichtje, minner Gräinhuus-Gase uuttousteeten. Gultich wäd dät eerste in 2005. 2018: Ounsleek in Straßburg 2018 - Bie aan islamistisken Terror-Oungriep in ju elsassiske Stääd Straßburg wäide fieuw Ljuude möärend un alwen moor ferseerd. Die Terrorist, die sik sälwen dän sonaamden Islamisken Stoat touoardende, wuude twäin Deege leeter uk doodskeeten.


1980: Ju Basilika fon Aparecida wäd truch Poabst Johannes Paul II. wäid. 2018: Een deelwiese juun jäildend Gjucht truchsätte Ouskuuwenge fon 69 Afghanen, ju fon dän Buundes-Binneminister Horst Seehofer (CSU) skietsk mäd sin 69. Gebuursdia in Ferbiendenge broacht wäd, is bit do tou ju grootste Massen-Ouskuuwenge uut Düütsklound ätter dät Kriechs-Lound Afghanistan. Aan fon do ouskäuwene Ljuude brangt sik ätters sälwen uume. 1871: Hubert Cecil Booth, n ängelsken Ingenieur, die foar sien Pionieroarbaid in n Stoafsuuger-Bau bekoand is. 1949: Horst Seehofer, düütsken Politiker (CSU), fon 2008 - 2018 bayerisken Ministerpräsident un fon Meerte 2018 bit ... Buundes-Binneminister 1826: John Adams, US-amerikoansken Politiker un 2. Präsident fon do USA 1826: Thomas Jefferson, US-amerikoansken Politiker un 3. Präsident fon do USA 1888: Theodor Storm, düütsken Skrieuwer


1455: Kunz von Kauffungen, die Äntfierder in dän Altenburger Prinsenroow, wäd skeeldich spräkt un tou dän Dood feruurdeeld. Ap dän touken Dai wäd him un wäkke fon sien Hälpere in Freiberg die Kop ousloain. 1870: Ju sonaamde Emser Depesche brangt Frankriek deertou, n Kriech juun Prüüsen tou beginnen, wier natüürelk dät "Schutz- und Trutzbündnis" ap prüüske Siede meekampede. Dät waas die Ounfang fon n Düütsk-Frantsöösken Kriech. 2008: Ju Union foar dät Middelmeer wäd gruundet. 2014: Düütsklound wint ju Foutbaal-Waareldmäästerskup in Brasilien. 2016: In Foulge fon dät Brexit-Referendum lait die britiske Premierminister David Cameron sien Boantje ou, dät dan Theresa May kricht. 2018: In ju Region Mastung in Pakistan kumt dät tou een Sälwenmoort-Attentat truch dän sonaamden Islamisken Stoat. Bie dän Terror-Oungriep stierwe 149 of 150 Ljuude, 186 wäide ferseerd. 100 f. Kr.: Gaius Iulius Caesar, Militär un Stoatsmon fon dät Roomske Riek. 1793: Jean Paul Marat, Frantsöösken Revolutsjoons-Politiker, möärend truch ju Oadelige Charlotte Corday. 1954: Frida Kahlo, mexikoanske Moalerske. 2018: Annemarie Esche, düütske Philologinne (Burmanistinne) 2019: Paolo Sardi, italieensken roomsk-kathoolsken Kardinoal


Die soogende August is die 219. Dai fon dän Gregorioanske Kalänner (die 220. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 146 Deege bit tou dät Jierseende tou. 1819: In ju Slacht fon Boyacá uurwinnt Simón Bolívar do spoanske Troppen, brangt Bogotá unner sien Heerskup un fäästiget deermäd ju Uunouhongegaid fon Näigranada. 1869: In Eisenach wäd ap Initiative fon August Bebel un Wilhelm Liebknecht die Gruundengskongress tou juu Sozialdemokratiske Oarbaiderpaatäi (SDAP) begind, uut juu juu düütske SPD häärfoargungt. Bebel wäd toun Foarsitter kädden. 1958: Alberto Lleras Camargo is die eerste, die in ju Uureenkumst "Nasjonoale Front" Präsident fon Kolumbien wäd. Ju Uureenkumst is sleeten twiske do eerdere Burgerkriechs-Juunstriedere fon ju liberoale un ju konservative Paatäi. Deermäd gungt die Burgerkriech "La Violencia" foarbie. 2008: An dät Skeed fon Georgien ätter Suudossetien begint mäd dät Iensätten fon militäriske Ferbeende fon Georgien die Kaukasuskriech. 1966: Jimmy Wales, aan fon do Begruundere fon Wikipedia


1834: In Liyon (arpitoansk, frantöösken Noome: Lyon) rebellierje Sieden-Weeuwere un aaskje republikoanske Ferhooldnisse. 1844: Ju fon Buuren gruundede Republik Winburg-Potchefstroom ferkloort hiere Uunouhongegaid. 1865: Juu Noud-Virginia-Armee, n wichtigen Deel fon dät Heer fon doo Konföderierde Stoaten fon Amerikoa (Suudstoaten) kapituliert in't Gjuchtshuus fon Appomattox foar doo Noudstoaten. 1867: Do USA unnerteekenje dän Koopferdraach fon dät aleer ruske Alaska. 1948: In ju kolumbioanske Haudstääd Bogotá wäd Jorge Eliécer Gaitán, die Präsidentskups-Kandidoat mäd ju grootste Kansje, ap ju Sträite möärend. Fluks ätters wäd sin Möärender Juan Roa Sierra fon ju apbroachte Masse uk noch dood häuwen, sodät wie sien Motiv däälich nit moor wiete. In Kolumbien begint "La Violencia", aan Burgerkriech twiske liberoale un konservative Paatäi. 2017: Bie Ounsleeke ap two koptiske Säärken wäide in Ägypten moor as fjautich Moanskene uumebroacht un moor as 120 ferseerd. 1794: Theobald Böhm, Musiker un Häärstaaler fon Twäärs-Flöiten, do hie uk technisk ferbeeterde 1835: Leopold II., belgisken Köönich 1959: Frank Lloyd Wright, US-amerikoansken Baukunstler (Architekt) 1904: Isabella II., Kööniginne fon Spanien 1945: Dietrich Bonhoeffer wäd as Wierstandler juun dän Nasjonoalsosjoalismus waigjuchted. 1948: Jorge Eliécer Gaitán, kolumbioansken Präsidentskups-Kandidoat, wäd appe Sträite doodskeeten un sin Möärender Juan Roa Sierra wäd fon ju apbroachte Masse uk fluks dood häuwen.


1865: Ansleek ap dän US-Präsident Abraham Lincoln. N Dai leeter stäärft hie an sien Seeregaid. 2003: Gerda Gmelin, düütske Skauspielerske un Tjooterintendantinne 2018: Rinaldo Fidel Brédice, argentiensken roomsk-kathoolsken Biskop


Ju Pingsterbloume, Kuutitte af Moaiklokje (Convallaria majalis), düütsk: Maiglöckchen, is ne litje, bit 30 cm hooge fääste Plonte, ju wüüld in do Buske foarkumt. In de Gruunde häd ju n kjoopenden Wuttelstok. N poor breede Bleedere mäd gliekloopende Näärwen stounde an dän Fout fon ju Blöisteele. Do Bloumen woaksje uk in n Tuun, jo fermeerje sik gewaltich. Ju Pingsterbloume is swäk giftich, is oawers uk ne Heelplonte. Dät is ju Nationoale Bloume fon Finlound. In Fryslân wäid ju Moaiklokje tou do Stinzeplonten täld.


1538: Twiske do Ounhongere fon Francisco Pizarro un Diego de Almagro, do in't Foaren touhoope dät Riek fon do Inka ärooberd hieden, man nu Rivoalen uum ju Moacht in't ädder-kolonioale Suud-Amerikoa wieren, kumt dät tou ju Slacht fon Las Salinas. Pizarro sien Troppen winne, Diego de Almagro wäd fäästnuumen. 1792: In ju Noacht ap dän 26. April dichtet un komponierd die Offisier Rouget de Lisle in't elsassiske Straasbuurich ju Marseillaise. 1865: Juu konföderierde Tennessee-Armee kapitulierd foar doo Noudstoaten. 1994: In Suudafrikoa begint ju eerste meene un fräie Parlemäntsköär in Suudafrikoa. Dät is dät Eende fon ju Apartheid. Die African National Congress (ANC), ju Paatäi fon Nelson Mandela, kricht do maaste Stämmen. 2019: Ellen Schwiers, düütske Skauspielerske 2021: Rory Young, irisken Natuur-Skutser


Die eerste Januoar is die eerste Dai in dän gregorioanske Kalänner un somäd in uus Kultuurruumte Näijier. Deer blieuwe noch 364, in Skaltjiere 365 Deege bit tou dät Jierseende. 1502: Die portugiesiske Seefoarder Gaspar de Lemos findt ju Bucht, wier däälich ju brasilioanske Stääd Rio de Janeiro lait. 1801: Dät Keeningriek Grootbritannien fereend sik mäd dät Keeningriek Irlound tou't Fereende Keeningriek fon Grootbritannien un Irlound (Däälich is in dät Fereenigede Keeningriek ieuwenske Grootbritannien bloot noch Noudirlound mee oane. 1834: 18 düütske Fürstenduume treede, unner Uutsluut fon Aastriek, dän Düütsken Tolfereen bie. Foaraaln wollen jo deermäd roakje, dät die Honnel twiske do düütske Stoaten eenfacher wäd. Dät kumt tou een wirtskuppelke Ferbeeterenge fon aal do bedeeligede Stoaten. 1842: Wilst dän Fäärme Ängelsk-Afghaniske Kriech unnerskrift die britiske Generoalmajor William George Keith Elphinstone touhoope mäd Fierdere fon afghaniske Apstoundiske in Kabul ju Kapitulatsjoonsuurkuunde. 1863: Abraham Lincoln unnerskrift juu Emanzipationsakte, deertruch kriegje doo Swotte in doo USA gjuchtelke Fräiegaid. 1901: Do in't Foaren oainstoundige Rebätte New South Wales, Victoria, Queensland, South Australia, Western Australia und Tasmanien sluute sik touhoope tou'n Buundesstoat Australien (Commonwealth of Australia). 1902: Eepenenge fon een Sunneruutstaalenge mäd Wierke fon dän griechisk-spoanske Moaler Dominikos Theotokopoulos (uk naamd "El Greco") in Madrid.