Raake is n Gestrich in ju Roomelster Buurskup Roomelse-Wääst. Där stounde moan n poar Huuse. Raake lait suudelk fon ju Loangholter Sträite, aastelk fon Idafeen, un noud-wäästelk fon Hoogebierich. Truch Raake gungt paralell tou ju Langholter Sträite die Raakewäi, die n gouden Kilometer loang is. An dän Raakewäi lait n Baggersee fon so'n 6 Hektoar, die oawers nit foar dan Främdenverkier nutsed wäid.


Hollenbround (düütsk: Hollenbrand) is ne Buurskup fon Roomelse. Dät läit wäästelk Roomelse un Hollen un gränset wäästelk aan dän Wäästfoan. Suudelk fon Hollenbround lait Bäätholt. Heinrich Kramer, Buurmäster fon ju Meente Roomelse fon 1955 - 1964


Hoogebierich is n Gestrich in ju Roomelster Buurskup Roomelse-Wääst. Hoogebierich lait wäästelk Roomelse, noudelk fon Hollenbround un suudelk fon ju Loangholter Sträite. Ju Sträite Hoogebierich (Hoheberg) gungt fon ju Loangholter Sträite bit tou dän Moorgoudsdom. Wäästelk fon Hoogebierich lait die Wäästfoan.


Ne Tiedzone is n gebiet wier een glike Tied jäild. Di Tied in ne Tiedzone wäid ounreeke fon di Coordinated Universal Time (UTC). UTC is soowät gliek an GMT (Greenwich Mean Time).


Ju Hollener See is n Meer, dät aastelk fon ju Buurskup Hollen un aastelk fon ju Seelter Äi lait. Ju See is nit mäd ju Äi ferbuunen. Ju See lait in dät Gestrich Hollebierich fon Hollenerfoan. Uum dän See uumetou sünt fuul Boome un Buske fon dän Hollebierich. Dät fröiere Baggermeer häd däälich n litjen Strand un Gäärsfäildere foar do Boadegaste An de See stoant ne Grillhutte un n Kiosk mäd n Eetcafee. Noudelk ieuwenske de See lait n oarich grooten Tältploats. Suumerdais sunt deer oafte Gruppen un Skoulklassen ant tältjen. Der is uk n grooten Parkploats. Woaterräddengtjoonst moaket dän Deutschen Lebens-Rettungs-Gesellschaft (DLRG) (nit dät heele Jier). Winterdais, maasttieds in Januaor af Februoar wäd in de Hollener See af in de Maiglöckchensee dät Iesboadjen fon dän DLRG ferounstalted. nwzonline.de - Badesee-Check: Hollener See (Video) Hollener See ap GOOGLE-Maps Iesboadjen in de Hollener See (NWZ) Bielde: Iesboadjen in de Hollener See (NWZ) Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:


Knülke (Skillup) is ne litje Buurskup fon Skäddel. Ju Knülke lait aastelk Skäddel, twiske dät Täärp Skäddel un Loanghoarst. Deer stounde man n poor Huuse. In de Knülke stuud ne Wiendmäälne fon Heinrich Janßen uut do 1920er-Jiere toun Holt soagjen. Ju is ätter 1955 oubreeken und truch n Elektromotor ärsät wuuden. Ap ju Steede stoant nu n Woonhuus. Ap de Knülke wuude fröier dät Paaskefjuur oubaadend.


Seedelsbierich-Kolonie is ne Buurskup fon Seedelsbierich. Ju Kolonie lait in dän Aastfoan, aastelk fon Seedelsbierich. In dät Aaste lait Swonnebierich, Meente Ait. Ätter 1925 wuude truch dän Aastfoan fon Seedelsbierich bit tou Swonnebierich n Soundwai baud. Deertou wuude dän Sound fon do Soundhöäwele, so as dän Rodebierich ap Näiwal un dän Muddebierich in Seedelsbierich mäd n Foan-Iersenboan deer wai fierd un bit ne Djüpte fon 2 m foar dän näie Soundwai un do Huussteeden bruukt. Do Siedlere fon ju näie Koloniesträite koomen uut dät Ooldenburger Lound un dät Oamselound. Dät Gründengsjier fon ju Koloniesträite waas 1927. Ätter 1927 sünt do eerste Siedlere ätter ju Koloniesträite in Seedelsbierich wai leeken. Die eerste Siedler an ju näie Koloniesträite waas ju Familie fon dän Bernard Horstmann uut Angelbeck bie Löningen. Sowät bit tou 1935 is ju ganse Koloniesträite dan besiedeld wuuden. Do Siedlere hääbe dät dan bie ju Kultivierenge fon dän wäite Foangruund läip stuur häiwed. Ju eerste Klinkersträite wuud 1937 baud, fon 1939-1942 kreegen do Huuse elektrisken Strom un 1965 ju eepenbeere Woaterlaitenge. Fon 1929 bit 1936 stuud ju Noodsäärke fon ju katoolske Säärkenmeente Seedelsbierich an ju Koloniesträite. 1936 wuud ju näie Säärke in dät Täärp baud. 75 Jahre Koloniestraße, 2002 <gallery>


Tjootern is ne Meente in ju Samtmeente Jümme. Ju wuud fröier as ju noudelke Noabermeente fon Seelterlound reekend. As Roagebierich un Aasterhusen noch tou ju Johanniterkommende Boukeläsk un därmee tou Selterlound heerden, waas Stickhusen n diräkt Noabertäärp fon Seelterlound. Tjootern lait noudelk Seelterlound, suudelk Filsum und wäästelk fon dän Loundkring Ammerlound. Tjootern lait an de Jümme. Ju Meente häärd tou ju Samtmeente Jümme. Hier spielde ju Slacht fon Tjootern. Dät Täärp Tjootern is een fon soogen Täärpe in ju gliek naamde Meente Tjootern, ju 2686 Ienwoonere (31. Dez. 2007) häd. Ieuwenske Tjootern heere fo foulgende Täärpe un Buurskuppe tou ju Meente Tjootern: Amdorf, Neuburg, Stickhusen, Velde, Barge un Deternerlehe. Ju Meente Tjootern is n Deel fonne Samtmeente Jümme, ju säärm tou dän Loundkring Lier in Läichsaksen heerd. Iewenske Tjootern heere do Meenten Filsum un Nortmoor tou ju Samtmeente Jümme. Sit fon ju Samtmeente is Filsum. Ap dät Woapen fon Tjootern sunt ju Jümme un ju Buurich Stickhusen tou sjoon. Dät dät Seelterske sun apaate Foarm fon dän Noome bewoard häd, tjut ap n oolden Kontakt wai. Jan van Dieken (Friesische Blätter 5.2.3 - 1968) fint in sien Familienpoapiere, dät ätter ju Juunreformation noch man säilden hilked wuude twiske dät evangeliske


Roomelse-Aast (düütsk: Ramsloh-Ost) is ne groote Buurskup fon Roomelse. Roomelse-Aast lait aastelk dät Täärp Roomelse un ju Seelter Äi, suudelk Baalenje, wäästelk Elisabethfeen un noudelk Hollenerfoan. Dät Skeed twiske Hollenerfoan un Roomelse-Aast is uungefäär juust suudelk dät Koabelwierk bie dän Koppelwai (Koppelweg). Ju Siedlenge Akaziensträite juunuur dät Koabelwierk an ju Elisabethfeener Sträite heert al tou Roomelse-Aast. Truch Roomelse-Aast gungt ju Elisabethfeener Sträite un fon dät Suude bit tou dät Noude ju Ostermoorsträite, ju fon Näiwal uur Loanghoarst, Hollenerfoan un Roomelse-Aast bit tou Baalenje fiert. Koabelwierk Waskönig un Walter Ferskäidene Hondwierksbedrieuwe


Roomelse-Wääst (düütsk: Ramsloh-West) is ju grootste Buurskup fon Roomelse. Ju Buurskup uumfoatet dät groote Gebied wäästelk fon Roomelse un aastelk Idafeen. In dät Noude wad Roomelse-Wääst begränsed truch ju Loangholter Sträite un in dät Suude truch dän Moorgoudsdom. Suudelk fon Roomelse-Wääst lait Hollenbround, noudelk deerfon lait Strukelje. Do Gestriche Hoogebierich, Häärst un Raake heere tou ju Buurskup.


Tokio (Japanisk: 東京 Tōkyō, betjut "aastelke Haudstääd"), ätter dät Hepburn-systeem gjuchtschrieuwen as Tokyo, is ju Haudstääd fon Japan. Ju Stääd is ne Präfektur in ju Region Kanto ap dät Ailound Honshu. In ju Prefektur woonje 13.161.751 Millione Moanskene. Groot-Tokio is ju grootste Metropoolregion ap de Waareld mäd soowät 35,5 Millione Ienwoonere. Tokio is siet 1868 ju Haudstääd fon Japan. Do maaste Ljude wieten nit, wieruum et neen politiske Eenhaid Tokio rakt. Et roate ne politiske Eenhaid Tokio bit tou 1943. Tokio häd däälich tjo Definitione, do hääbe aal japaniske Noomen. Do 23 Stääddeele fon Tokio do foar 1943 ju Stääd Tokio wieren, dät waas eegentelk dät Zentrum. Do Stääddeele hääbe bolde dän glieke Stoatus as ne Stääd. Ap Ängelsk kwäd me fon City (Shinjuku City, Shibuya City) un nit as toufoarne Ward (Stääddeel). Ju Agglomeration (Haudstääd-Beräk), uumfoatet do Stäädbezirke un aal Täärpe in do Bezirke in mädnunner fjauer Präfekture un aale Foarstääde, wier fjauer Präfekture tou heere (uk do Millionestääde Yokohama un Kawasaki). Ju Präfektur Tokio, ju sik ieuwenske do 23 Stääddeele fon Tokio, uk noch uur dän wäästelke Deel fon dän Ballengsruum, Uutloopere fon do Japanske Alpen un soogoar ougelaine Pazifik-Oailounde utsprat.


Idafeen waas bit tou ju Gebietsreform 1974 ne Buurskup fon Strukelje. Däälich heert Idafeen tou ju Meente Aastrauderfeen. Idafeen-Suud lait suudelk ju B438 aastelk Aastrauderfeen un wäästelk Strukelje-Wääst un Wietsound. Idafeen-Noud läit noudelk ju B438 aastelk Aastrhauderfeen, Holterfeen un wäästelk Wietsound un Ubbehusen. In dät Jier 1864 is ju "Moorkolonie am Westkanal" (Idafeentjer Kanoal) loangs ju ganse Wäästsiede fon dät Säspel Strukelje gruunded wuuden. Dät hääbe do Uutändjer Buuren anlaid. 1864 wuud dät Idafeentjer Kanoal (Wäästkanoal) greeuwen; hie waas 3023 Meeter loang un kostede 74239 RM; 1955 wuud dät Idafeentjer Kanoal wier ticht fierd. Där lapt nu ju Sträite Idafeen-Suud. Ju Kolonie kreech 1885 dän Noome Idafehn ätter dän Groothärtsoch sien Määme. Idafeen hiede fröier two oaine Skoulen in Idafeen-Noud un Idafeen-Suud. Ätter dän Bau fon dän Wäästkanoal in 1864 moasten do Bäidene eerste ätter do Skoulen in Holterfoan, Potshusen un Boukeläsk. In dät Huus fon Heike Taute waas dan in 1880 die eerste Unnergjucht foar 40 Sköilere in Idafeen-Noud. 1881 wuud ne Behälpsskoule foar 63 Sköilere baud, ju där 1.800 Mark kostet häd. In 1890 wieren där 90 Sköilere. In 1891 wuud ne näie Skoule baud, ju där 16.300 Mark kostede. Ätter dän Kriech moaste ju Skoule wier näi


Toukumstliteratuur (dt. Zukunftliteratur) beskrift ju Toukumst in Anbetracht fon Probleme fon ju Sälskup. Ju wiest Weege uum ju Loage tou ferbeeterjen of tjut ap Gefoare wai. Eenige Biespiele: Edward Bellamy, Dät Jier 2000 [1888] beskrift wo n Mon uut 1887 apwoaket in dät Jier 2000. Deer rakt et neen Rieke un Äärme, aal sunt gliek. Dät Jäild is ferswuunen un insteede deerfoar häd me Kreditkoarten. Uk mout älk ne bestimde Tied fon sien Lieuwend foar de Sälskup oarbaidje. Loangewai häd dät Fereene roat, do dät System fon Bellamy ienfiere wüülen, man daach is niks deerfon wuuden. ängelsken Text fon dät Bouk online - - düütsken Text online Aldous Huxley, Flugge näie Waareld (Brave New World) [1932]. Ju Regierenge räägelt alles foar do Ljuude. Do Bäidene woakse in Buddele un kanne also hiere Oolden nit. Jo wäide dan selektierd ap hiere Intelligenz un deermäd lait hiere Lieuwend fääst. Ferträit un Dullegaid wäide unnerdrukt mäd Drogen. Wäl oold wäd, wäd oufierd. Dät is eegentelk ne Kritik ap ne Waareld ju sik gans stutset ap Technologie. Ängelske Version. - - Schöne neue Welt. Ein Roman der Zukunft, Fischer Taschenbuch, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-596-17577-2 George Orwell, Diertesteede (Animal Farm) [1945]. Dät Fäi


Ju Maiglöckchensee is ne See, wäästelk fon Skäddel. Ju gränset an ju Seelter Äi in dät Noude un Wääste (nit mädnunner ferbuunen) un dän B72 in dät Wääste. Ju is äntsteen bie dät Anlääsen fon dän B72 un häd hieren Noome fon dät Maiglöckchenwoold, so as dät Skäddeler Holt wäil naamd wäd. Dät Gebiet is interessant foar Uurloowere un Boadegaste. Deer stounde sanitäre Iengjuchtengen. Ieuwenske de Maiglöckensee un -woold is siet 2004 die Skäddeler Ställplaats foar Raisemobile. Winterdais, maastieds in Januaor af Februoar wäd in de Hollener See af in de Maiglöckchensee dät Iesboadjen fon dän DLRG ferounstalted. Maiglöckchensee ap GOOGLE-Maps


Die Kustenkanoal is n 70 Kilometer loangen Woaterwai. Die aast-wääst Woaterwai is wichtich foar Skipsferkier twiske ju Oamse un ju Weser. In two Slüüsen, een in Ooldenbuurich un een in Dörpen, konnen do Skiepe do unnerskeedelke Woaterstande in Hunte, Kanoal un Oamse uurwinne. Siet 1974 bieldet die Kustenkanoal ju suudelke Gränse fon dät Seelterlound. Deerfoar heerde Näiskäddel, suudelk fon dän Kustenkanoal, uk noch tou dät Seelterlound. Ätter dät Aasten wai ferbiendet die Kanoal dät Seelterlound mäd Ooldenbuurich un ju Weser. Wan dät Hoochwoater in ju Seelter Äi, Söiste of Vehne rakt, kon dät Woater ätter dän Kanoal waileedet wäide. Ieuwenske dän Kanoal lopt de Kustenkanoalwai B401. Die Kanoal is baud twiske 1922 un 1935. An dän Kustenkanoal bie Seedelsbierich wäd stuuns ju sonaamde c-Port apgjucht, n Industriepark un Hoawen foar ju Region Ooldenbuurger Munsterlound. Där hääbe sik al moorere Bedrieuwe aansiedelt. Die c-Port bie Seedelsbierich Ju oubreekene Iersenboan- un Sträitebrääge Ju oolde Iersenboanbrääge uur dän Kustenkanoal bie Seedelsbierich (oubreeken) Ju Slüüse bie Ooldenbuurich Kustenkanoal bie Seedelsbierich, 1970er Jiere


Ju seelterfräiske Wikipedia begon Anfang 2007. Apstuuns rakt et 4.118 Sieden ap Seeltersk. 23. April 2005: Seelterfräiske Test-Wiki ounfangd fon Steinbach. Januoar-Meerte 2007: Ju seelterfräiske Wikipedia gungt online. 9. Dezember 2007: Ju seelterfräiske Wikipedia häd 500 Artikkele. 5. Juni 2009: Ju seelterfräiske Wikipedia häd 1.000 Artikkele. Artikkel 1.000 waas n Artikkel uur Pier Gerlofs Donia. 10. Dezember 2011: Ju seelterfräiske Wikipedia häd 2.000 Artikkele. 20. August 2013: Ju seelterfräiske Wikipedia häd 3.000 Artikkele. Artikkel 3.000 waas n Artikkel uur Lütje Hörn. Wikipedia


Die Maiglöckchenwoold (düütsk: Maiglöckchenwald) is n Woold wäästelk Skäddel. Diräkt ieuwenske dän Woold läit die Maiglöckchensee. Dän Noome häd die Woold wäil därfon dät deer fröier fuul Moaiklokjes wuuksen. In dän Woold sunt oarich hooge Soundbierge, ju mäd groote Boome bewuksen sunt. Fröier genen do Skäddeler Bäidene winterdais altied mäd hiere Slee in dän Woold un fierden därmee do Bierge deel. Dän Krätseldoabe was n Woaterpoul ieuwenske dän Maiglöckenwoold, deer wier nu ju Sträite B72 lapt. Dät raakt deer ne oolde Soage uur ju Skäddeler Säärkeklokke, do ju Mansfälder Suldoaten in dät 17. Jierhunndert klauen wüülden un ju ju Skäddeler däruum in dän Krätseldoabe ferstopped hieden. Wät derfon woar is, kon mon nit moor uutfiende. Dät Gebiet is interessant foar Urloowere un Baodegaste. Där stounde sanitäre Iengjuchtenge. Ieuwenske dän Maiglöckchenwoold un -see is siet 2004 die Skäddeler Ställplaats foar Raisemobile. Ju Skäddeler Klokke in dän Krätseldoabe Ju Skäddeler Klokke in dän Krätseldoabe as Audio-Doatei


Dän Krätseldoabe wier n Woaterpoul ieuwenske dän Maiglöckchenwoold bie Skäddel, där wier nu ju Sträite B72 lapt. Dät raakt där ne oolde Soage uur ju Skäddeler Säärkeklokke, do ju Mansfälder Suldoaten in dät 17. Jierhunndert klauen wüülden un do ju Skäddeler däruum in dän Krätseldoabe ferstopped hieden. Wät derfon woar is, kon me nit moar uutfiende. Do Skäddeler hääbe moorere Moale fersäiked, ju Klokke tou fiende, dät lääsde Moal in 1959 bie dän Bau fon ju B72. Ju Skäddeler Klokke in dän Krätseldoabe Ju Skäddeler Klokke in dän Krätseldoabe as Audio-Doatei Theo Deddens uur ju Skäddeler Klokke in ju Krätseldobbe Wikisource: Ju Schäddeler Klokke in dän Krätseldoabe – Wällensammelenge


N Traalkondensator (dt. Drehkondensator) is n Kondensator, wierfon ju Kapazität annerd wäide kon truch Traalen. Dät wäd moaked, truch do Platten fon ju eene Kaante min af moor twiske do Platten fon ju uur Kaante tou traalen, as ap ju Bielde tou sjoon is. Deertruch annert sik ju Uurfläche un also ju Kapazität. Traalkondensatore wäide t.B. bruukt tou ju Oustämmenge fon Radioämpfangere.


Dät Uutändjer Kanoal (düütsk: Utender Kanal) wuud 1889 greuuwen as Ferbiendenge twiske ju Seelter Äi bie Uutände un dät Idafeentjer Kanoal (Wäästkanoal) fon Idafeen-Suud. Die Kanoal häd ne Loangte fon 2.376 Meter. Die Bau häd 80.166 Rieksmark koastet. Ätter ju Tied wuuden där moordere Hälgen in Uutände un an ju Seelter Äi bie Strukelje un Baalenje gruundet. Truch dän Kanoal kuuden do Skippe dan diräkt ätter ju Feentäärpe fiere. "Dät Utänder Knoal, dät waas fröier Strout, dät is fröier n Sloot weesen, sun Wülgensloot. De Strout, dät waas di Sloot." (Lound un Noomen, Siede 95) Däälich is dät Ouger fon dät Kanoal mäd Struuke un Ploante bewuksen. Där truch is dät nu ne flugge Natuurloundskup loangs dät Kanoal. Loangs dät Uutändjer Kanoal lapt die Uutäandjer Dom (Utender Damm). Gjuchts fon die Uutändjer Dom bie dät Täärp is ju näie Siedlenge "Strouts Wai". Lound un Noomen, Siede 95


Dät Baalenjer Kanoal (düütsk: Bollinger Kanal) wuud 1879 greeuwen, dät waas 3023 Meter loang un kostede 74239 RM. Dät waas n Ferbiendengskanoal fon ju Seelter Äi mäd dät Elisabethfeenkanoal. Dät Kanoal lapt aastelk ju Seelter Äi un lapt bie "Dreibrücken" in dät Elisabethfeen-Kanoal. Dät Baalenjer Kanoal waas fröier skipboar, dät ron bie ju Slüüse in ju Seelter Äi oun. Dät waas sun 700 m noudelk fon ju Steede, wier dät Uutändjer Kanoal uut dät Wääste in ju Seelter Äi lapt. Däälich is dät Kanoal nit moor mäd ju Seelter Äi ferbuunen. Loangs dät Kanoal lapt ju Sträite ätter Elisabethfeen. Ap dät Gebiet fon Baalenje bit tou dät Skeed mäd Elisabethfeen is dät Kanoal däälich oarich tichtwuuksen, dät is nit fuul moor as n breeden Sloot. Diräkt in Elisabethfeen is dät Kanoal mäd sun 10 m noch oarich breed. Deer stoant uk fuul Woater in dät Kanoal un dät häd deer ne Ferbiendenge mäd ju Wieke fon dät Foanmuseum, wier do Skiepe fon dät Museum lääse. Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen Lound un Noomen, Siede 116


Die Transformator is n Bauelement, wiermäd me elektriske Sponnengen uumhooch of uumläich brange kon. Juust so as n annerjenden Stroom in ne Spoule sälwen ne Sponnenge ärreeget, so ärreeget er uk ne Sponnenge in ne uur Spoule ju deer fluks bie sit. Dät hat Induktion. Lääse wie nu ap ju eerste Spoule (ju "Primärwikkelenge") ne Wikselsponnenge an, so kumt ap ju twäide (ju "Sekundärwikkelenge") uk ne Wikselsponnenge. Sun Eempelddeel mäd two Spoule hat fon Transformator (Trafo). Dät Interessante is nu, dät ju sekundäre Wikselsponnenge haager wäd wan die Antaal fon do Slingen fon ju sekundäre Spoule gratter wäd. Me kon kweede dät do Sponnengen sik uungefeer ferhoolde as do Antaale fon do Slingen. Ap ju Wiese kon me also fon 220 V Wikselsponnenge fluks 1000 V moakje, af uk 12 V foar Batterie-leedere. N Trafo kon moorere Antappengen hääbe foar ferskeedene Sponnengen. So kon n Trafo sekundär tougliek 6 V un 100 V lääwerje un hie kon primär (truch uumskaltjen) tougliek oained weese foar 220 V un 127 V Nätsponnenge. Fääre sunt Transformatore uk nutselk foar dät Uurbrangen fon Luud (Skal). Gjucht nutselk kon uk weese, dät bee Spoulen elektrisk fon enunner isolierd sunt. Ju Transformator-Wierkenge wäd uk wier gjucht


Dissen Artikkel stoant in dät Wikipedia-Review. Die Transistor is n Bauelement, wiermäd me elektriske Sponnengen ferstäärkje kon. Dät grootste Wunner fon ju Elektronik is foar fuul Ljuude die Ferstäärker: deer gungt n gans swäk Signoal oane un fuul Gewalt kumt hääruut! Un dät is die Transistor, die ju Ferstäärkenge muugelk moaket. Bie Dioden hääbe wie blouked, dät do in eene Gjuchte - ju Speergjuchte - nit laitje. Hier unner hääbe wie gjuchts sun Diode teekend, man wie hääbe links n Uur in Foudelsgjuchte deer mäd in de Riege schalted. "Wät moaket dät nu foar Unnerscheed?" kon me kweede, "Deer lapt daach naan Stroom." Dät is uk weer, man dät annert sik wan wie do bee Dioden tichte bienunner brange, in een Kristal. Dan is dät nämmelk so, dät wäkke Elektrone fon ju in Foudelsgjuchte stoundende Diode noch juust ju in Speergjuchte stoundende Barriere beloangje konnen. Do reeke deer dan daach n litje Stroom, die sonaamde Kollektorstroom. Wie naame deeruume ju gjuchte Barriere die Kollektor (C), wült ju linke - ju do Elektrone lääwert - as Emitter (E) beteekend wäd. Nu is dät je so, dät die Kollektorstroom gjucht geföilich is foar ju Sponnenge ap dän Emitter, un ju konnen wie


Muddebierich (düütsk: Muddeberg) is n Gestrich in dät Suude fon Seedelsbierich. Dät Gebiet lait twiske dät Täärp un dät Kustenkanoal wäästelk ju Näiskäddeler Sträite un aastelk ju Seelter Äi. Deer wieren fröier mäd Boome un Buske bewuuksene groote Soundhöäwele. N grooten deel fon dän Sound is uum 1925 bie dän Bau fon ju Koloniesträite wächfierd wuuden. Uum 1960 waas deer noch n grooten Soundhöäwel juust ieuwenske ju Naiskäddeler Sträite. Däälich is deer alles wächfiert. Buppe ap dän Bierich diräkt an ju Näiskäddeler Sträite stuud sowät uum 1960 noch ne oolde holtene Hütte, wier n Eensiedler in huusede. Dän Mon naamden jo aal bloot "Wooldheini" (düütsk: Waldheini). Wier die Mon blieuwen is, is nit bekoand. Do eerste Huuse sunt deer wail ätter dän Kriech baud wuuden. In do lääste 20 Jiere häd Muddebierich sik tou ne flugge Siedlenge äntwikkeld. Truch Muddebierich loope do Sträiten "Muddeberg", "Am Muddeberg", "Muddewiese" un "Am Felde". Do Ienwoonere feranstaltje jierelk in n Suumer n grooten "Muddebierich-Fäästdai" ap hieren Spielplats. Muddebierich ap GOOGLE-Maps


Dät Seelter-Äi-Paad (düütsk: Sater-Ems-Wanderweg) is n näi Paad loangs ju Seelter Äi un gungt bolde truch gans Seelterlound fon Baalenje bit tou Seedelsbierich. Dät Paad häd ne Laangte fon 16,8 Kilomeeter. N grooten Deel lait dät Paad ap dän Diek fon ju Seelter Äi. Dät Paad gungt loangs do flugge Natuurloundskuppe un do Woolde in Seelterlound, so as de Hollener See mäd Hollebierich un dän Loanghoarster Iesk, dän Maiglöckchenwoold un de Maiglöckchensee in Skäddel. Ju Skäddeler Määlne mäd Määlnemuseum un ju Skäddeler Säärke sunt uk nit so fier wäch fon dän Paad. In Roomelse is deer n näie Brääch uur ju Seelter Äi mäd n Wai ätter dät Inkoopssäntrum un ju Säärke fon Roomelse. Dät Paad wuud in 2010 anläid un häd mäd do Brääge 338.000 Euro kosted. Seelter Äi Seelter-Äi-Paad (NWZ)


Trigonometrie is ju Wietenskup, ju mäd Tjokaante reekent, also een Unnerfäk fon ju Geometrie, ju wier tou ju Mathematik heert.


Die Idasee is n fröier Baagermeer in Idafeen-Noud. Die See läid ieuwenske ju Sträite Idafeen-Noud wäästelk Wietsound un ju B 72. Die Boadesee is uungefäär 20 Hektoar groot un häd n loangen Soundstrand. Där sünt sanitäre Iengjuchtenge mäd n Cafe un an dän See is uk n Spielplats foar Bäidene. Do hääbe siet 2004 ne Woaterskianloage. Där is uk n grooten Campingplats. Uum dän See uumetou is n Wai truch ju flugge Loundskup mäd Boome un Struuke. Fuul Fereene un Gruppen ferounstoalte hiere Fääste an dän Idasee. Idafeen Websiede Meente Aastrauderfeen Die Idasee ap GOOGLE-Maps


N Hagioskop is n Glieuwe in middelallerske Säärken. Dät wäd uk Leprafinster naamd. Truch dän Hagioskop kuud mon ap dän Altoar kiekje. Dät wier foar do Ljude, do ounstikkend kroank wieren un buuten blieuwe moasten. Ju Johanniterkapälle in Boukeläsk häd tjo Hagioskope. Durch Fensterspalt dem Herrgott in Bokelesch nah


Häärst (düütsk: Horst) is n Gestrich in dät Suude fon ju Roomelster Buurskup Roomelse-Wääst. Deer stounde nit fuul Huuse. Häärst lait noudelk fon dän Moorgoudswai, aastelk fon Idafeen un dän Wäästfoan, un wäästelk un aastelk fon Hoogebierich. Truch Häärst gungt parallel tou dän Moorgoudswai die Häärstwäi (Horstweg).


Tschechien is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Praag un die Präsident fon ju Republik is siet 2013 Miloš Zeman. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Sněžka (1,602 m). Tschechien wäd begränsed fon: Polen in dät Noude, Slowakäi in dät Aaste, Aastriek in dät Suude, Düütsklound in dät Wääste. In dät Middeloaler wieren do historiske Regione fon Tschechien, Böhmen un Mähren, Deel fon dät Hillige Roomske Riek. In dän Twäide Waareldkriech wuude dät Sudetenlound annektiert fon Nazi-Düütsklound. In ju Tied fon dän Koolde Kriech wieren Tschechien un ju Slowakäi touhoope as ju Tschechoslowakäi as Satellitstoat fon ju Sowjetunion. Siet dän 1. Januoar 1993 is Tschechien n oainständigen Stoat, sunner ju Slowakäi un sunner n kommunistisk System. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $24.500 in 2007. In 2007 waas 2,7% fon ju ganse Wirtskaft Loundwirtskaft, 38,7% Industrie un 58,6% Tjoonste.


Disse Lieste uumfoatet aal do Suune un Dochtere fon Seelterlound. Heinrich Kramer, Buurmäster fon 1955-1964 Heinrich Eilers, Buurmäster fon 1964-1974 Casper Deeken Hermann Dumstorf Wilhelmine Espeter Hermann Janssen Margaretha Grosser Gesina Lechte-Siemer Heinrich Kramer Hermann Janssen Hermann Dumstorf Gesina Lechte-Siemer Margaretha Grosser Wilhelm Awick-Meyer, Buurmäster fon 1946-1961 Wilhelm Awick (litje Wüllm) Heinrich Kröger, Buurmäster fon 1972-1974 Theo Griep Theo Deddens Adelheid Pörschke Wilhelm Awick (litje Wülm) Theo Griep, 1958 Theo Deddens Hermann Tellmann, Buurmäster fon ju Meente Skäddel fon 1961-1968 Hermann Knelangen, Buurmäster fon ju Meente Skäddel fon 1968-1972 un fon ju Meente Seelterlound fon 1974 - 1981 H. Ahlrich Fugel, Buurmäster fon 1832-1857 Ahlrich Ennen Schlump, Buurmäster fon 1857-1881 Johann Bruns, Buurmäster fon 1881-1889 Alrich Ahlrichs, Buurmäster fon 1889-1895 Eilert Eilers, Buurmäster fon 1895-1914 Heinrich Wilhelm Kallage, Buurmäster fon 1914-1919 Gerhard Eilers, Meentefoarstounder fon Strukelje fon 1919-1933) Ahlrich Cordes, Buurmäster fon ju Meente Bäärsel fon 1947-1948(1933-1948 heerde Strukelje tou ju Meente Bäärsel) Anton Thien, Buurmäster fon 1948-1954 Sixtus Schröer, Buurmäster fon 1954-1974 Erich Lukassen, Buurmäster fon ju Meente Seelterlound fon 1981-1999 Konrad Burmann Sixtus Kordes Pestoor Schulte Engelbert Wallschlag Heinz Immer Johanna Evers Eilert Eilers Heinrich Wilhelm Kallage Gerhard Eilers Engelbert Wallschlag Sixtus Kordes Ahlrich Cordes Anton Thien Sixtus


Ju Reformation is ne Riege fon säärkelke Annerengen in dät 16. un 17. Jierhunnert. Ju häd tou ne Kleeuwenge in dät Kristendum fierd (katoolsk, luttersk, reformierd). Do wichtichste Moanskene fon ju Reformation weeren Martin Luther (Düütsklound) un Johannes Calvin (Frankriek, ju Swaits). Die Ienfloud fon ju Reformation wiedede sik uur fuul Lounde in noudwääst Europa uut. In dät Suude un Wääste fon Europa wieren do rieke Traditione fon kristelke Teologie, roomsk un kanonisk Gjucht, ciceroanische Retorika un aristoteliske Filosofie foar ju Äntwikkelenge fon't politike Toanken in't Leetmiddeloaler gans wichtich. Foar fuul Toankere wieren do Leeren fon Marcus Tullius Cicero un Aristoteles ju Gruundloage foar näie Leeren. Do Fräiegaidideale fon dät Leetmiddeloaler fiende hiere Uursproang in do frankiske un germoanske Toankbielden uur dän fräien Mon un in do Wierke fon Cicero un Sallust. In Aastfräislound lät Edzard I. ju Reformation 1519 tou un hie wäd sälwen luttersk. Do Mennonite sunt Foulgere fon dän wäästfräiske Menno Simons. Seelterlound bleeuw katoolsk. Juunreformation Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:


In Seelterlound raakt dät ne ganse Riege Woolde un Wooldgebiede. Do Seelter Woolde hääbe sicher Noomen uut oolde Tieden, do mon fiellicht noch wier uutfiene kon. Fuul fon do Woolde lääse ieuwenske af nit fääre fon dän Seelter-Äi-Paad. Fon dät Suude ätter dät Noude sunt do foulgenden Woolde tou fiende: Näiwal, Haudsträite Ap Näiwal lait juunuur dän fröieren Kanienkenbusk wäästelk ju Haudsträite un aastelk ju Seelter Äi dieräkt ieuwenske ju Siedlenge Kiefernsträite (Kiefernstrasse) n Wooldgebied. N poor Hunnert Meeter noudelk därfon un noudelk ju Sträite Rotenbierich (Rotenberg) ieuwenske dät Nikko-Wierk läit uk n Wooldgebied. Bäätholt In Bäätholt is dät Gebied uum ju oolde Leemdobbe n wooldriek Gebied. Skäddel, Haudsträite Wäästelk fon Skäddel läit die Maiglöckchenwoold ieuwenske dän Maiglöckchensee. Noudelk Skäddel, aastelk fon ju Haudsträite ätter Hollen wai un wäästelk fon ju Seelter Äi läit n Wooldgebiet. Dät läit junuur fon do Wooldflächen fon dän Loanghoarster Iesk. N poor Hunnert Meeter fierder noudelk is dan wäästelk fon ju Haudsträite noch ne Wooldflääche. Loanghoarst In dät Noude fon Loanghoarst lääse do Wooldfläächen fon dän Loanghoarster Iesk aastelk ju Seelter Äi un wäästelk ju Ostermoorsträite. Dät Gebied stount unner Natuurskuts. Hollenerfoan In Hollenerfoan noudelk un suudelk fon dän Hollener See lääse do Wooldfläächen


Ubbehusen (düütsk: Ubbehausen) is ne litje Buurskup in dän noud-wäästelken Timpe fon Seelterlound. Noudelk fon Ubbehusen läit Roagebierich, Meente Bäärsel. Aastelk fon Ubbehusen is Klaaster. Fröier heerde Ubbehusen tou ju Johannieter-Kommende Boukeläsk.


Ju Tuffelke (In Skäddel wäd Tüwwelke of Tülke kweeden, biologiske Nomenklatuur: Solanum tuberosum) is ne wichtige Neerengs-Plonte. Do Knullen, juust as do heele Plonten Tuffelke naamd, konnen goud ieten wäide, wan jo seeden of brät sunt. Räi kon me naan Paat fon ju Plonte ferdreege. Tuffelke rakt dät fuul ferskeedene Soarten, in unnerskeedelke Faawen (rood, jeel, gries, bruun, blaauw), buppedät rakt dät fääste un meelige Soarten, äddere un leete. Jo wäide maasttieds vegetativ uur dät iengreeuwen fon Knullen fermoord, do Oogene kriege un uutdrieuwe. Me kon Tuffelke oaber uk, as uur Plonten, sexuell fermoorje (uur ju Bestuuwenge fon do Blöiten) un do Bäien säidje. Deertruch äntstounde näie Soarten. Tuffelke kuume uut ju suudamerikoanske Buuräi-Traditsjoon. In Suud-Amerikoa wuuden jo al loange Tied eer ju Kolonioalisierenge ounbaud. Dät rakt junner uk masse Soarten, do bääst oun dät Lieuwend in do Anden ounpaased sunt un nit unner uus Bedingengen plonted wäide konnen. Ätter Europa wai wuuden jo wäil eerste in't 16. Jierhunnert broacht. Fon do oun duurde dät noch ne Tied, bit me Tuffelke-Soarten tuchted hiede, do dät froamde Klima goud ferdreege kuudene. Buppedät bruukte dät ne Wiele, bit do europäiske Buuren mäd ju näie Plonte fertjoud wuuden. Noch in ju Midde fon't


Aasterhusen is ne Buurskup fon ju Meente Bäärsel. Fröier heerde Aasterhusen tou ju Klaasterkommende Boukeläsk. Fröier skäl deer n Nunnenklaaster weesen hääbe. Doo Nunnen hieden ne Fääre ap de Äi un ruuderden smäidens ätter de Kapelle fon Klaaster uum de hl. Misse tou heeren. Dät Gäärslound wier joo truch geenen hat däälich noch Nönkenwiske. Dät Klaaster Boukeläsk skäl ätter ne Soage mäd n Unnergruundsgong ferbuunen weesen hääbe mäd dät Nunnenklaaster an de Uursiede fon de Äi, benaamd Aasterhusen.


Die Tuumesproang is ne Methode, uum den Oustand twiske die sälwen un n Objekt tou skätsjen un kon bie ju Orientierenge un ju Oustandsmeetenge hälpe. Disse Skätsenge lääse do Sträkkenferhältnisse fon dän Stroalensats tougruunde. Die anpielde Tuume an dän uutsträkte Ierm fon n uutwoaksen Moanske is sowät 70 Zentimeter von dät Gesicht oawe, wült die Oogenoustand sowät säks Zentimeter bedrächt. Hieruut kon me n Ferhältnis bereekenje, dät fonsälwen fon Moanske tou Moanske variiert. Dit Ferhältnis lait in dät Beräk fon 1:7 bit 1:12, un mout foar bääste Meetresultoate fon älke Moanske sälwen fääststoald wäide. In de Räägel is 1:10 seküür genouch, dan die Tuumesproang is eendelk daach bloot ne Fästeräägel – of Tuumeräägel. In ju Astronomie wäd n äänelk Ferfoaren tou ju Oustandsbestämmenge fon Stierne uut de Noaberskup fon uus Äide ferwoand. An ju Steede fon dän Oogenoustand trät hier ju Positionsferannerenge fon ju Äide unner hieren Uumloop uum ju Sunne. Bie relativ naie Planetariske Dooke is ju Oustandsbestämmenge mäd Hälpe fon ju Parallaxe muugelk. Die Effekt fon ju trigonometriske Parallaxe kon tou ju Oustandsbestämmenge fon Fixstiernen ferwoand wäide. In ju Grafik hier buppe paaset ju Basisloangte fon dät Huus toufällich genau twiske Ounfang Tuume "1" un Ounfang Tuume "2".


Swonnebierich (düütsk: Schwaneburg) is ne Buurskup in ju Meente Ait. Dät lait suudelk dän Kustenkanoal un suudelk Swonnebiergerfoan. Ju Buurskup hiede fröier Schwaneberg, dän Noome -berg is blood in dät Seelterske äärholden blieuwen. Swonnebiergerfoan


Liesbetfeen, düütsk Elisabethfehn, is n Täärp in ju Meente Bäärsel. Dät lait in dät Suude fon ju Meente un bildet deer dät noudaastelke Skeed fon Strukelje un Roomelse. Truch gans Liesbetfeen lapt die Liesbetfeenkanoal. Die Aastfoan lait deelwiese ap dät Gebiet fon Liesbetfeen. In Liesbetfeen is dät Foan- un Feenmuseum Liesbetfeen. Liesbetfeen lait suudelk Bäärselerfoan, aastelk Roagebierich, noudelk Aasterhusen, Bieuwelte, Baalenje un die Roomelster Aastfoan. Aastelk Liesbetfeen lait Reekenfäild. Liesbetfeehn wuud ätter ju Groothertogin fon Ooldenbuurich benaamd. Uum 1855 koomen do eerste Siedler ätter ju näie Kolonie Liesbetfeen. Toueerst wuud n Sloot smieten foar ju Ouwoaterenge an de aaster Siede fon de Seelter Foan. Liesbetfeen heerde eerste tou Seelterlound. Fon Hannover kreegen do Liesbetfeentjer 1951 ju Geneemigung sik an Bäärsel antousluten. Deertruch koomen do Strukeljer un Roomelster Andeele an Bäärsel. Dät waas dät eerste Moal in Seelterlounds Geskichte, dät him n gratteren Lappe Lound ounuumen wude. Ätter dän Bau fon dän Liesbetfeen-Kanoal moasten do Sköilere eerste ätter ju Skoule in Bäärselderfoan. 1869 waas dan in ne Hierkoamer in Liesbetfeen-Noud die eerste Unnergjucht mäd 40 Sköilere. 1873 wuud ne Skoule baud, 1875 wieren deer 55 Sköilere. Ap n 31.7.1968 wuud ju Skoule sleeten un ferkooped. Däälich is in Liesbetfeen-Wääst ne Gruundskoule


Die Liesbetfeenkanoal, düütsk Elisabethfehnkanal, is n Kanoal twiske Kampe un Roagebierich. Dät is ju noud-wäästelke Ferlaangerenge fon dän fröieren Hunte-Ems-Kanoal, die der bit Kampe geen un däälich die Kustenkanoal is. Die Kanoal häd ne Ferbiendenge mäd dän Kustenkanoal un lapt bie Roagebierich in ju Seelter Äi un Leda. Deertruch is deer n Woaterwai twiske ju Hunte bie Ooldenbuurich, ju Leda un ju Oamse bie Lier. Die Liesbetfeenkanoal wuud fon 1855 bit 1880 baud un lapt fon dän Küstenkanoal bie Kampe truch Kamperfeen, Reekenfäld un Liesbetfeen bit tou ju Seelter Äi bie Roagebierich. Die Kanoal is anlaid as Feenkanoal fon dän Aastfoan. 1880 is deer Elisabeetfeen äntsteen. Die Kanoal häd ne Bratte fon 13,50 Meeter un is bit 1,20 Meeter djoop. Hie waas uursproangelk anlaid foar Skiepe bit 40 Tonnen mäd ne Laangte fon 20 Meeter, ne Bratte fon 4,50 Meeter un n Djoopgong fon 1,20 Meeter. Truch dän Slik is hie däälich man foar Skiepe bit 0,90 Meeter Djoopgong befoarbor. Die Kanoal häd 4 Slüüsen foar Skiepe bit ne Laangte twiske 21,20 Meter un 27,60 Meeter un ne Bratte twiske 4,65 Meeter un 5,50 Meeter. Do Slüüsen sunt in Reekenfäld, Brandreeken, Liesbetfeen un Aasterhusen. Deer loope 7 Klapbräägen uur dän


Roagebierich is ne Buurskup in ju Meente Bäärsel. Fröier heerde Roagebierich tou ju Klaasterkommende Boukeläsk. Bie Roagebierich fljoote ju Seelter Äi un die Elisabethfeenkanoal tou ju Leda touhoope. In 1674 wier där al ne Skoule fon ju Klaasterkommende Boukeläsk in Roagebierich. Ju Skoule wuud in 1850 sleeten. Do Bäidene geen dan ätter ju Skoule in Bäärselerfoan un siet 1869 ätter ju näie Skoule in Elisabethfeen-Noud. Franz Dwertmann: Das grosse Sterben der kleinen Schulen, Vechtaer Druckerei und Verlag, 1984, ISBN 3-88441-025-3


Die Stickisee, uk Jümmesee, lait suudelk fon Stickhusen, Meente Tjootern. Ju läit twiske ju B72 un ju Jümme. Ju is äntsteen bie dät Anlääsen fon ju B72. Die See häd n grooten Soundstrand und bie dän See is n grooten Campingplats. Deer is n Seerestaurant, n Kiosk, ne Grillhutte, sanitäre Iengjuchtenge un n grooten Spielplats. Dät Gebiet wäästelk dän See is mäd Boome bewuuksen. Aastelk dän See lapt ju Jümme. Die See is 11 Hektoar groot. Me kon dän See goud ferglieke mäd dän Hollener See bie Roomelse. Stickisee ap www. detern.de Camping an n Stickisee ap www.detern.de Stickisee ap GOOGLE-Maps


Ju Buurich Stickhusen lait an dän Wäästraant fon dät Täärp Stickhusen, Meente Tjootern in dät Leda-Jümme-Gebied. Ju lait ieuwenske dät Ouger fon ju Jümme. Die Noome fon ju Buurich un fon dät Täärp kuume fon do Woude sticke (Stecken, Pfahl) un Haus. Ju Buurich wuud uum 1345 fon ju Hansestääd Hambuurich baud toun Skuts fon hiere Hondelsweege ätter dät Wääste. Eerste waas ju Buurich n Steenhuus mäd n Sloot deer uumtou. Leeter wuud ne Fäästenge deer uutbaud. Die Touden wuud fon Groaf Edzard I. uum 1498 baud. In dän trüütichjierige Kriech wuud ju Buurich fon 1622-1624 truch do Mansfelder Suldoaten besät. As do Prüüsen 1744 an n Macht koomen, waas deer neen Ferweendenge moor foar ju Buurich un ju Fäästenge wuud oubreeken. Bloot die Touden un die Poutebau sünt ärheelden blieuwen. An ju Muure deerfon is n ooold Woapen fon 1578. Die Touden wuud as Gefangenis bruukt. In dät Jier 1885 koom ju Buurich in privoate Hounde. Däälich is in dän Touden n Heemat- Foulkskundemuseum. Deer sünt uk Folterreewen tou sjoon un ju Geskichte fon ju Buurich wäd deer wiesd. Kenunne in dän Touden Woapen in dät Poutehuus Woapen an dän Touden Stinzen Skierstins Burg Stickhausen Ostfriesische Landschaft Ortschronisten Stickhausen


Koordinierde Waareldtied of UTC (Universal Time, Coordinated) is ju aktuelle Waareldtied. Ju häd in ju Funktion ju Midlere Greenwichtied oulöösd. Ju is ne Kombination uut ju internationale Atomtied TAI un ju Universoaltied UT. Do Tiedzonen wäide as positive of negative Ferskiele fon UTC ounroat (toun Biespil UTC+1 äntspräkt ju Middeleuropäiske Tied MESZ).


Ju Jümme is n Siepeäi fon ju Leda. Ju häd hiere Siepe in dät Aper Tief un ju Söiste. Ju Jümme häd fon dän Siepe Aper Tief bit tou ju Mündenge in ju Leda bie Wiltshusen ne Laangte fon 18 Kilometer. Ju Samtmeente Jümme häd hieren Noome fon ju Jümme. Touhoope mäd ju Leda bildet ju Jümme dät Leda-Jümme-Gebiet. Tichte an ju Jümme lait die Stickisee (Jümmesee) bie Stickhusen. Ap ju Jümme kon man truch dän Elisabethfeenkanoal un ju Leda foare. Ju kon mäd Skiepe bit tou ne Laangte fon 20 Meeter, ne Bratte fon 4,5 Meeter un n Djoopgoang fon 1,2 Meeter befoaren wäide. An ju Jümme rakt dät two Klapbräägen. Noudelk fon ju Buurskup Amdorf, tichte bie ju Steede wier ju Jümme in ju Leda lapt, gungt deer ju houndbedrieuwene histooriske Punte-Fääre uur ju Jümme un ferbint Amdorf mäd Wiltshusen, Meente Lier. Ju Fääre wuud al 1562 uurkundelk ärwäänd. Die Pünte - schwimmendes Denkmal auf der Jümme


Stickhusen is n Tärp in ju Meente Tjootern, dät tou ju Samtmeente Jümme heerd. Stickhusen läit wäästelk Tjootern. Bie Stickhusen lait die Stickisee (Jümmesee). Truch Stickhusen fljoot ju Jümme. Stickhusen wuud fröier as dät noudelke Noabertäärp fon Seelterlound reekend. As Roagebierich un Aasterhusen noch tou ju Johanniterkommende Boukeläsk un därmee tou Selterlound heerden, waas Stickhusen n diräkt Noabertäärp fon Seelterlound. Die Noome fon Stickhusen kuumt fon do Woude sticke (Stecken, Pfahl) un Haus (Huus), dät betjud sofuul as Haus auf Pfählen. Buurich Stickhusen Stickisee (Jümmesee)


Strukelje-Wääst (düütsk: Strücklingen-West) is ne Buurskup fon Strukelje. Ju Buurskup lait wäästelk Strukelje un uumfoatet dän ganse Gestrich twiske Uutände in dät Noude un ju Loangholter Sträite in dät Suude. Wäästelk Strukelje-Wääst lait Idafeen-Suud.


Reekenfäild (düütsk: Reekenfeld) is ne Buurskup in ju Meente Bäärsel. Reekenfäild lait aastelk Elisabethfeen un wäästelk Kamperfeen. Suudwäästelk Reekenfäild lait Hollenerfoan. Truch Reekenfäild lapt die Elisabethfeenkanoal. Reekenfäild hied fröier ne oaine Skoule. 1913 wuud deer ne evangeelske Skoule mäd een Klasse baud, 1924 koom deer ne twäide Klasse bie un ap n 1.4.1951 wieren deer 3 Klassen. Fon 1948 bit 1955 waas deer uk ne katoolske Klasse. Ju Skoule wuud ap 1.8.1969 sleeten un ferkooped. In Reekenfäild waas bit in do 1990er-Jiere n Wierk fon AEG. Franz Dwertmann: Das grosse Sterben der kleinen Schulen, Vechtaer Druckerei und Verlag, 1984, ISBN 3-88441-025-3


Kamperfeen is ne Buurskup fon Kampe in ju Meente Ait. Kamperfeen lait noudelk dän Kustenkanoal un aastelk Reekenfäld. Wäästelk därfon lait die Aastfoan mäd Skäddelerdom un Swonnebiergerfoan. Truch Kamperfeen fljoot die Elisabethfeenkanoal. Kamperfeen hied fröier ne evangeelske un ne katoolske Skoule. 1955 wuud deer ne moderne evangeelske Skoule baud. Ju häd 170.000 DM koastet. Ju Skoule wuud ap n 31.7.1970 sleeten un ferkooped. Do Koastere wieren: Laitenge: 1955 - 1960: Gerhard Müller 1960 - 1960: Hans Martin Schilke (Fertredenge) 1960 - 1961: Hildburga Möllenberg (Fertredenge) 1961 - 1961: Gerhard Müller (Fertredenge) 1961 - 1970: Eberhard Engelmann 2. Koaster: 1955: Hans Martin Schilke 1960: Hildburga Möllenberg 1966: Otto Duwe Ju katoolske Skoule wuud 1948 gruundet un eerste in ju evangeelske Skoule Reekenfäld un 1955 in ju näie evangeelske Skoule Kamperfeen unnerbroacht. In 1960 hied ju där n oainen Anbau kriegen. Ju Skoule wuud ap n 31.7.1967 sleeten. Do Koastere wieren: Laitenge: 1948 - 1954: Georg Kollhoff 1954 - 1954: Reinhold Enneking 1954 - 1958: Georg Sommer 1958 - 1963: Josef Tönnies 1963 - 1967: Josef Brackland Franz Dwertmann: Das grosse Sterben der kleinen Schulen, Vechtaer Druckerei und Verlag, 1984, ISBN 3-88441-025-3


Burloage is n Tärp in ju Meente Rauderfeen. Burloage lait suudelk Loangholt un wästelk die Seelterlounder Wäästfoan fon Skäddel. Bie Burloage in ju "Esterweger Dose" (Wäästfoan) is in dät Eedoubaugebiet fon dät Moorgut Seedelsbierich ap n 27. Februoar 1939 truch dän Eedgreeuwer Heinrich Breer ne Foanlieke fon n jungen Wänt funnen wuuden. Ju Lieke fon "Burli" was al fon 2005-2009 in dät Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen uutstaald un is nu bie ju "Universitätsklinik Hamburg-Eppendorf" truch moderne Methoden unnersoacht wuuden. Die Wänt was twiske 12 und 14 Jiere oold un is twiske do Jiere 1046 un 1164 stuurwen. Ju Skelett-Lieke wäd nu in dät "Landesmuseum für Natur und Mensch" in Ooldenbuurich uutstald und kumt in August 2012 wier touräch ätter dät Foan- un Feenmuseum in Elisabethfeen. In Burloage-Klostermoor II bie Rauderfeen is 1953 n besünners gaud ärhooldenen Huund uutgreeuwen wuuden, dät wier dät eerste Moal, dät n Diert fuunen wuud. Heft 74 der Schriftenreihe des Landesmuseums Oldenburg „Natur und Mensch“ unter dem Titel „Das Kind aus der Esterweger Dose – Dokument einer außergewöhnlichen Skelett-Moorleiche“ Foan Wäästfoan Die Wänt fon Burloage ap Siede 53 (GA-Magazin 5. Meerte 2011) Torfhund von Burlage


Loangholt (düütsk: Langholt) is n Täärp in ju Meente Rauderfeen. Dän aastelke Deel fon Loangholt heert tou Aastrauderfeen. Loangholt lait suudelk Rauderfeen un wäästelk Roomelse-Wääst. Suudelk Loangholt lait Burloage. Bie Loangholt lait dät unner Natuurskuts stoundene Landschaftsschutzgebiet Langholter Meer. Loangholt wuud al in n Uurkunde fon 1319 dät eerste Moal ärwäänd. Ju Äntstoudenge fon Loangholt gungt tourääch ap dän Johanniteroarden, die deer in dän wiede Wäästfoan n Klaaster gruunded häd, uum dän Foan uurboar tou moakje. Ju Klaastersäärke stuud deer bit 1690. Dät Täärp Loangholt äntstuud dan uum ju Johanniter-Kommende. In Loangholt stuud fröier ne Ticheläi un ne Molkeräi. Dät Klaaster Loangholt waas ne fröiere Johanniter-Kommende. Dät Klaaster wuud wäil uum ju Midde fon dät 13. Jierhunnert as Dubbelklaaster fon do Johannitere uut Burgsteinfurt gruunded. Ap n 8. Säptämber 1319 wäd dät in ne Uurkunde dät eerste Moal ärwäänd. Ätter ju Reformation wuud dät Klaaster so as alle uurse in Aast-Fräislound fon do aastfräiske Groafen sleeten. Sowied bekoant, bestuud dät Klaaster uut two gans loange Buurenhuuse. Een deerfon skäl deer uum 1770 noch weesen hääbe. Tou dät Klaaster heerde uk ne holtene Säärke, ju der 1690 oubaadend is. Do lääste Räste fon dät Klaaster wuuden an dän Begin fon dät


Äästerweede is ne Meente in ju Samtmeente Noudhumling in dän Loundkring Oamselound un Sit fon ju Samtmeente. Do Noabermeenten fon Äästerweede sünt Bockhorst, Ait, Aastrauderfeen, Hilkenbrook, Loorpe, Breddenbierich un Surwold. Äästerweede häd 5.166 Ienwoonere (31.12.2010). In Äästerweede lait ju Toanksteede fon dät fröiere KZ Äästerweede uut ju Nazi-Tied. Noudelk dän Kustenkanoal lait dät Foangebiet Äästerweder Douse (Esterweger Dose), ju an dän Seelter Wäästfoan gränset. Deer wäd noch Eed oubaud un Deele fon dät Foangebiet stounde al unner Natuurskuts. Suudelk fon dän Kustenkanoal lait dät fröiere Foangebiet Melmmoor/Kuhdammoor, dät der uk unner Natuurskuts stoant. Bie Äästerweede lait die 4 Hektoar groote Erikasee. Klaaster Äästerweede http://www.esterwegen.de https://web.archive.org/web/20190102194401/http://esterweger-ansichten.de/ www.diz-emslandlager.de www.gedenkstaette-esterwegen.de Commons: Äästerweede – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Ukraine is n Lound in Aast-Europa. Ju Haudstääd is Kiev un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2019 Volodymyr Zelenskiy. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Howerla (2.061 m). Do grootste Äien fon Ukraine sunt do Dnepr, Desna un Dnister. Ukraine wäd begränsed fon: Wietruslound in dät Noude, Ruslound in dät Noud-Aaste, Moldawien, Rumänien un Ungarn in dat Suud- Wääste. Polen un ju Slowakäi in dat Wääste.


Böäsel is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 100,1 km² un 7.725 Ienwoonere (2015).


Cappeln is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 76,2 km² un 6.821 Ienwoonere (2015).


Emstek is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 108,13 km² un 11.855 Ienwoonere (2015).


Essen is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 98,02 km² un 9.078 Ienwoonere (2019). Essen häd twintig Täärpe: Addrup Ahausen Barlage Bartmannsholte Beverdiek Bevern Bokel Brokstreek Calhorn Darrel Essen-Ort Felde Gut Lage Herbergen Hülsenmoor Nordholte Osteressen Sandloh Stadtsholte Uptloh


Garrel is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 113,23 km² un 14.634 Ienwoonere (2015).


Lastrup is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 85 km² un 6.902 Ienwoonere (2015).


Lindern is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 65,81 km² un 4.709 Ienwoonere (2015).


Löningen is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 143 km² un 13.270 Ienwoonere (2015).


Molbiergen is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 102,52 km² un 8.429 Ienwoonere (2015).


Ungarn is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Budapest. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Kékes (1.014 m). Do grootste Äien fon Ungarn sunt ju Donau un ju Tisza. Ungarn wäd begränsed fon: ju Slowakäi in dät Noude, ju Ukraine in dät Noude-Aaste, Rumänien in dät Aaste Serbien, Kroatien un Slowenien in dät Suude. Aastriek in dät Wääste. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $19.300 in 2007. In 2007 waas 2,8% fon ju ganse Wirtskaft Buuräi, 31,5% Industrie un 65,8% Tjoonste.


Ju Johanniterkommende Boukelisk (loangleeken hat dät "Boukeliesk", unner Froamdienfloud uk "Boukeläsk") is ne fröiere Deelsättenge fon dän Johanniteroarden, fon do ju Klaasterkapälle ärhoolden blieuwen is. Ju Kommende uumefoatede do Täärpe un Buurskuppe Boukelisk, Idafeen-Noud, Elisabethfeen-Noud, Ubbehusen, Aasterhusen un Roagebierich mäd ne Fläche fon touhoope 8000 Hektoar. 1132 siedelten sik eerstmoals Benediktinermönke ap fräisken Gruunde an. Dan koomen al boalde Augustiner, Zisterzienser, Prämonstratenser un Dominikoaner. In dät 13. Jierhunnert looken dan do Ritteroarden, also do Johanniter un Templer, in Fräislound oun. Dät Gruundengsjier fon dät Klaaster is nit bekoand. Dät Klaaster wuud wäil in de Midde fon dät 13. Jierhunndert as Dubbelklaaster fon do Johannitere uut Burgsteinfurt gruunded. (Ap ju Uursiede fon ju Seelter Äi in Aasterhusen waas dät Nunnenklaaster). Dät eerste Moal ärwäänd wuud dät Klaaster in ne Urkunde uut dät Jier 1319, dän sonaamden Groninger Vergleich. Bit 1588 wuud dät Klaaster fon Oardensljude bewirtskaftet. Die lääste Komtur (Verwalter) waas Melchior Droste, die wuud in Senden bie Munster uumebroacht. Ju Komturäi bleeuw bit 1803 unner Ferwaltenge fon do Johannitere. In 1803 koom Ooldenbuurich in dän Besit fon do Munsterske Amte Kloppenbuurich un Fächt un deertruch uk fon Boukelisk. N poor Jiere wuud Boukelisk fon Kloppenbuurich ferwalted. 1820 uurnoom Ooldenbuurich ju


Do Tjo Suulen fon ju Europäiske Union wuuden mäd dät Ferdraach fon Maastricht 1992 ienfierd as ne Beskrieuwenge fon dät politiske System fon ju EU. Truch dät Ferdraach fon Lissabon 2007 (2009 in Krääft) wuuden do Suulen touhoopefoatet un in ju EU uumsät. Deertruch kon dän Tjo-Suulen-Struktuur nit moor as Beskrieuwenge foar dän politisken Struktuur fon ju EU bruukt wäide.


In Seelterlound sunt in alle fjauer Täärpe touhoope fieuw Bäidenstuune, wier do Bäidene mäd Seeltersk-Unnergjucht truch Fräiwillige fersuurged wäide. Häärst 1995 wuud ap Initiative fon dän Seelter Buund ounfangd mäd dät Projekt “Saterfriesisch im Kindergarten”, wieroun eerenamtelke Meegliedere fon dän Fereen mäd do Koastersken touhoope-oarbaideden. Ju Idee foont grooten Biefal bie do Oolden un so äntstuuden in älke Bäidenstuun moorere Projektgruppen, do der ätter dät Oaler strukturierd wieren. In älke Täärp noomen sowät 30 Bäidene deeran deel. Ätter tjoon Jiere wuud deeruur dät litje Bouk Die jungen Saterfriesen : eine Reise durch das Jahr ; 10 Jahre Saterfriesisch im Kindergarten, (Ramsloh : Kindergarten St. Jakobus, 2009) hääruutroat. Dät änthaalt Texte un Läidere ap Seeltersk fon Heinz Immer, ju Seeltersk-OG, G. Lechte-Siemer, Wilhelmine Espeter, Johann Janssen, Dr. Marron Fort, Fikoar Schulte, Johanna Evers, aal mäd düütske Uursättenge fon Hannah Münzebrock. Deer heert uk n CD tou. Bie ju Projektgruppe fon dän "St. Jakobus-Bäidenstuun" in Roomelse wierkje Wilhelmine Espeter, Elisabeth Immer, Maria Hüntling un Renate Brinkmann mee. In dän Bäidenstuun "Pusteblume" in Roomelse kriege do Bäidene Unnergjucht fon Agnes Rieger. Bie dän Bäidenstuun "St. Georg" in Strukelje moakje dät Mechthild Kruse un Marianne Pahl. Bie dän Bäidenstuun "Unterm Regenbogen" in Skäddel unnergjuchte


Seeltersk-Unnergjucht in n wichtigen Faktor foar dät Ärhoolden fon ju Seelterske Sproake. In Seelterlound sunt in alle fjauer Täärpe touhoope fieuw Bäidenstuune, wier do Bäidene mäd Seeltersk-Unnergjucht truch Fräiwillige fersuurged wäide. An aal do Litje Skoulen (Grundschulen) in Seelterlound un bie dät Skoulsäntrum Seelterlound kriege do Sköilere Seeltersk-Unnergjucht. Sjuch uk: Seeltersk in dän Bäidenstuun. In Seelterlound sunt in alle fjauer Täärpe touhoope fieuw Bäidenstuune. Mäd dän Seeltersk-Unnergjucht in dän Bäidenstuun wuud in dät Jier 1995 ounfangd. Sjuch uk: Seeltersk an do Skoulen. Mäd dän Seeltersk-Unnergjucht an do Skoulen wuud in dät Jier 1996 ounfangd. Dät wieren in do eerste Jiere noch eerenamtelke Unnergjuchtere. Ap ju Meegliederfersamlenge fon dän Seelter Buund in n Oktober 2010 is n näi Projekt "Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound" foarstoald wuuden Dät Friesisches Forum un die Seelter Buund hääbe ferskeedene Kurse organisierd, man et rakt nit räägelmäitich Kursmuugelkaide . An ju Ooldenbuurger Universität is n Leerstoul foar dät Seelterfräiske.


Unnergjucht is n Begriep foar dät systematisk un organisierd Uurbrangen fon dät Wieten un Konnen truch Koastere, do deertou uutbilded sunt. Deerfoar rakt et ferskeedene Iengjuchtengen. Et rakt ferskeedene Soarten Unnergjucht in Düütsklound. Die Bäidenstuun is ju eerste Stappe in dän Unnergjucht (wan me dät dan Unnergjucht naame wol). Ju Gruundskoule foar Bäidene twiske 6 un 10-12 Jier. Ätter ju Gruundskoule mouten do Bäidene wääle ätter wäkke Schoule jo gunge; et rakt tjo ferskeedene Soarten: Ju Hauptskoule Ju Realskoule Dät Gymnasium Ne Alternative foar düsse tjo Skoulfoarmen is ju Gesamtskoule. Via ne Alternative is et nu muugelk Abituur tou moakjen fon ju Hauptskoule ätter Realskoule ätter Gymnasium. Dät hat, do junge Ljuude konnen aal ätter ju Universität. Twosproakegaid (Apluukenge) Tjosproakigen Unnergjucht. Skoule Risum Seeltersk in dän Bäidenstuun in Seelterlound


Bäärselerfoan is ne Buurskup fon ju Meente Bäärsel. Bääselerfoan lait suudelk Bäärsel un noudelk Elisabethfeen. Wäästelk ju Buurskup lait Roagebierich. In 1674 wier där al ne Skoule fon ju Johanniterkommende Boukeläsk in Roagebierich, uk foar do Sköilere uut Bäärselerfoan. Ju Skoule wuud in 1850 sleeten. Al in 1811 waas där uk ne Skoule in Bäärselerfoan in dät Huus fon Meinhard Jacobs. 1840 wieren där 40 Sköilere. In 1892 wuud där ne Skoule baud, ju där 13.775 Mark kosted häd. Ju Skoule wuud 1970 sleeten un verpaachted. Ätter 1969 geenen ju Skoilere fon Bäärselerfoan dan ätter ju Skoule ju där in dät Gebäude fon ju fröiere Loundwirtskaftelke Skoule (Landwitschaftliche Berufs- und Hauswirtschaftsschule) iengjucht waas. Franz Dwertmann: Das grosse Sterben der kleinen Schulen, Vechtaer Druckerei und Verlag, 1984, ISBN 3-88441-025-3


Harkebrääch is n Täärp in ju Meente Bäärsel mäd uungefäär 2.200 Ienwoonere. Harkebrääch lait suud-aastelk Bärssel und noud-wäästelk Kampe, Meente Ait. Fuunde tjuude därap wai, dät Harkebrääch al 2000 – 4000 foar Kristus bewoont wier. Ju Besiedelenge fon dät Täärp wier dan wäil ätter ju Tied fon Karel dän Groote (768 – 814). Säärke St. Marien


Ju Samtmeente Jümme (düütsk: Samtgemeinde Jümme) is een fon do two Samtmeenten in dän Loundkring Lier. Tou ju Samtmeente heere do tjo Meenten Tjootern, Filsum un Nortmoor, do bie ju "kommunale Gebietsreform" in dät Jier 1973 touhoopefoated wuuden. Ju Samtmeente häd dän Noome fon ju Äi Jümme, ju truch alle tjo Meenten lapt. Sit fon ju Samtmeente is Filsum. Ju Samtmeente häd 6.453 Ienwoonere (2010). Ju Buurich in Stickhusen Ju Jümme Stickisee in Stickhusen, Meente Tjootern Tjootern Filsum Nortmoor Stickhusen Buurich Stickhusen Stickisee Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Jümme ap Genealogie-Forum www.jümme.de


Ju Samtmeente Noudhumling (düütsk: Samtgemeinde Nordhümmling) is ne Samtmeente in dän Loundkring Oamselound. Tou ju Samtmeente heere do Meenten Bockhorst, Breddenberg, Äästerweede un Hilkenbrook, do bie ju "kommunale Gebietsreform" in dät Jier 1973 touhoopefoated wuuden. Sit fon ju Samtmeente is Äästerweede. Ju Samtmeente häd ne Fläche fon 142,63 km². Ju Samtmeente gränset in dät Noude an do Meenten Rauderfeen un Aastrauderfeen un in dät Aaste an ju Meente Ait.


Filsum is ne Meente in ju Samtmeente Jümme in dän Loundkring Lier un Sit fon ju Samtmeente. Tou ju Meente Filsum heere do Buurskuppe Ammersum, Brückenfehn, Busboomsfehn, Lammertsfehn un Stallbrüggerfeld. Ieuwenske ju Meente Filsum heere ju Meenten Tjootern un Nortmoor siet ju Gebietsreform 1973 tou ju Samtmeente Jümme. Truch Filsum fljoot ju Jümme. Filsum lait noud-wäästelk Tjootern un aaastelk Lier un Nortmoor. Evangelske St. Paulus-Säärke Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Filsum ap Genealogie-Forum Commons: Filsum – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Nortmoor is ne Meente in ju Samtmeente Jümme in dän Loundkring Lier. Sit fon ju Samtmeente is Filsum. Ieuwenske ju Meente Nortmoor heere do Meenten Tjootern un Filsum siet ju Gebietsreform 1973 tou ju Samtmeente Jümme. Truch Nortmoor fljoot ju Jümme. Nortmoor lait aastelk Lier un wäästelk Filsum. St. Georg-Säärke Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Nortmoor ap Genealogie-Forum Commons: Nortmoor – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Dät Skäddeler Määlnemuseum (düütsk: Scharreler Mühlenmuseum) is n Heematmuseum, dät in ju Skäddeler Wiendmäälne iengjucht is. Deer sunt oolde Buurenreewen uutstoald un deer wäd ju Geskichte fon ju Skäddeler Määlne wiesd. Geläägentlik sunt hier uk Uutstaalengen mäd Bielden fon ienheemske Kunstlere tou sjoon. Tou dät Museum heert ne Woainremise mäd oolde Woaine un ne oolde Täärskmaskine mäd Dieselandrieuw. Ieuwenske dät Museum stoant dät Museumscafe. Die oolde Skäddeler Boanhoaf ieuwenske dät Museum is Haltestation fon ju Museumsiersenboan Ammerlound-Bäärsel-Seelterlound (MABS). Dät Museum is eepen älken twäiden Sundai fon Moai bit Oktober. Dät wäd organisierd fon dän Skäddeler Määlnefereen. Foarsitter fon dän Fereen is Werner Ubbens. Ju Skäddeler Wiendmäälne Skäddeler Määlne "Hanekamps Windmühle mäd Määlnemuseum


Die Skäddeler Määlnefereen is n Heematfereen, die sik foar allen uum ju Ärhooldenge fon ju Skäddeler Wiendmäälne un dät Skäddeler Määlnemuseum kummert. Do organisierje uk älke twäiden Sundai do eepene Deege bie ju Wiendmäälne. Foarsitter fon dän Fereen is Werner Ubbens.


In do lääste Jierhunnerte is ju seelter Sproake fuul unnersoacht wuuden. Hier foulget ne chronologiske Lieste fon Unnersäikere. M. D(etten) J.G. Hoche George-Bernhard Depping N. Westendorp M. Hettema Johann Friedrich Minssen Firmenich Ludwig Strackerjan Hermann Möller Theodor Siebs Julius Bröring Heuer J. Botke Hans Matuszak Pyt Kramer Marron Curtis Fort Dieter Stellmacher Stefan Tröster Woudebouk


Dät Eedwierk Moorkultuur Roomelse (düütsk: Torfwerk Moorkultur Ramsloh W. Koch) is aan fon do ooldsten Eedwierke in ju Meente Seelterlound. Die Bedrieuw wuud 1920 gruundet. Do bedrieuwe uk ju Uutfluchsboan Seelter Foonkieker. Buutensteede fon ju JVA Lingen 1963-1973 Ju Draisine fon dät Foangoud Roomelse Seelter Foonkieker Wäästfoan Foan Seelter Foonkieker CDU-Generalsekretär Ulf Thiele stutsed Seelter Eedmoas-Foarskenge Foarskenge: Kon Eed truch industriääl woaksenden Eedmoas ärsät wäide? (NWZ) Foarskenge mäd industriääl woaksenden Eedmoas hier un hier


Dät Foangoud Seedelsbierich, düütsk: Moorgut Sedelsberg, is n oolden loundwirtskaftelken Grootbedrieuw in ju Seedelsbierger Buurskup Hällene. Dät lait in dät Noud-Wääste fon Hällene. Dät Foangoud wuud 1912 truch Hermann Meyer gruunded un waas ungefäär 1.000 Hektoar groot. Deer waas n Loundwirtskaft mäd Molkbäiste un Oksen und deer wuud uk Eed oubaud. In 1920 hieden do al n "Lanz"-Träkker mäd gans breede Joole, wiermäd die dan nit ap ju wäite Foangruunde wächsakje kuud. Tichte bie Seelterlound, bie Burloage in ju Ästerweeder Douse is in dät Eedoubaugebiet fon dät Foangoud Seedelsbierich ap n 27. Februoar 1939 truch dän Eedgreeuwer Heinrich Breer ne Foanlieke fon n jungen Wänt fuunen wuuden. Ju Lieke fon "Burli" waas al fon 2005-2009 in dät Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen uutstoald un is nu bie ju "Universitätsklinik Hamburg-Eppendorf" truch moderne Methoden unnersoacht wuuden. Die Wänt was twiske 12 und 14 Jiere oold un is twiske do Jiere 1046 un 1164 stuurwen. Ju Skelett-Lieke wäd nu in dät "Landesmuseum für Natur und Mensch" in Ooldenbuurich uutstoald un kumt in August 2012 wier tourääch ätter dät Foan- un Feenmuseum in Elisabethfeen. Bau fon dät Foangoud Seedelsbierich, 1912 Dät Foangoud mäd dän "Lanz"-Trekker, 1920 Die Lanz-Trekker ap dät Foangoud Foanlieke "Burli", die


Dät Seelterfräiske Kultuurhuus is dät Fereensheem fon dän seelter Heematfereen Seelter Buund. Dät is iengjucht in dän oolde Boanhof fon Skäddel, ju die Heematfereen kooped häd. Dät rakt deer n Radiostudio fon ju Ems-Vechte-Welle foar ju Seelter Seendenge ap dän regionoale Seender un deer wäide do Seeltersk-Kurse fon dän Seelter Buund ouheelden. Älken 1. Sundai in ne Moune is deer die Seelterfräiske Stammtisch mäd Adelheid Pörschke. Deer is uk ju Haltestation fon ju Museumsiersenboan Ammerlound-Seelterlound MAS. Seelter Buund Seelter Seendenge Näi Dak foar dät Seelterfräiske Kultuurhuus (NWZ)


Swonnebiergerfoan (düütsk: Schwaneburgermoor) is ne Buurskup fon dät Täärp Swonnebierich in ju Meente Ait. Noudelk Swonnebierich iewenske dän Kustenkanoal lait Swonnebiergerfoan. Dät lait aastelk Seedelsbierich-Kolonie. Ju Ferlängenge fon ju Koloniesträite gungt as Swonnebierger Sträite (Schwaneburger Strasse) truch Swonnebiergerfoan bit tou dän Kustenkanoal. Die Aastfoan fon Swonnebiergerfoan suudelk ju Sträite bit tou dän Kustenkanoal is Natuurskutsgebied mäd duusende Riesene Boome. Dät is där n Renatuurierengsgebied. 1910 wieren deer 17 evangeelske Familien in Swonnebiergerfoan. 1912 wuud där ne evangeelske Skoule baud. Fon 1949 bit 1956 wieren deer two Klassen. 1955/56 wuud ju Skoule uumebaud un renowiert. Dät häd 80.000 DM koastet. Ju Skoule wuud ap n 31.7.1968 sleeten un ferkooped. Do Koastere an ju Skoule wieren: Laitenge: 1912 - 1913: Heinrich Johann Bohlken 1913 - 1915: Karl Adolf Wienken 1916 - 1918: waas ju Skoule sleeten 1918 - 1919: Ernst Reil 1919 - 1921: Richard Heyens 1921 - 1924: Heinrich Ottens 1924 - 1928: Georg Janßen 1928 - 1934: Johann Lange 1934 - 1940: Reinhold Denzler 1940 - 1946: Seelhorst un Kollhoff (Fertredenge) 1947 - 1953: Egon Thiel 1953 - 1960: Günther Petrich 1960 - 1968: Heinz Szydzik 2. Koaster: 1949: Heino Meyer 1955: Hildegunde Lange Däälich is deer ju Eedfabriek Stadtsholte


Ju Samtmeente Hesel (düütsk: Samtgemeinde Hesel) is een fon do two Samtmeenten in dän Loundkring Lier, do deer bie ju kommunale Gebietrefom 1973 gruunded wuuden. Ju häd uungefeer 10.000 Ienwoonere un ne Fläche fon 84,31 km². Sit fon ju Samtmeente is Hesel. Ju Samtmeente lait noudelk ju Samtmeente Jümme, aastelk ju Meente Moormerlound un wäästelk ju Meente Uplengen. Tou ju Samtmeente heere do foulgjende Meeglidsmeenten: (Ienwoonere 30.Juni 2009 ) Brinkum (644) Firrel (828) Hesel (4.112) Holtlound (2.325) Neukamperfehn (1.663) Schwerinstäärp (762) Ap dät Gebied fon ju Samtmeente wieren fröier ju Johanniterkommende Hasselt un dät Klaaster Barthe. Lieste fon do Oargele in dän Loundkring Lier (düütsk) Lieste fon historiske Säärken in Aast-Fräislound (düütsk) Hesel ap Genealogie-Forum Commons: Hesel – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Uur do Pestoore un Gäistelke in Seelterlound is deer in ju fröiere Geskichte fon Seelterlound nit fuul uurlääwerd: Ne Uurkunde fon 1359 boalt fon Beernt Swartewoldt, kerckheer (Pestoor) to Uthende In dät Jier 1475 is deer bie ne Gjuchtsseeke ju Sproake fon her Ageld, kerchere to Uthende. Al siet 1535 foont die lutterske Gloowe Iengong in Seelterlound, wät duurde bit 1630. Ap n 24.1.1587 is bie ju Deelskrift fon dät Seelter Loundgjucht ju Sproake fon Rudolph Kremerinck, Pestoor in Strukelje. As 1613 die katoolske Gloowe wier in dät Amt Kloppenbuurich ienfierd wäd, fiende sik in Seelterlound träi lutterske Preetjere. Ju Rekatholisierengs-Oarbaid stokkede oawers al in 1618, as die trüütichjierige Kriech uutbriek. Noch bit 1630 mouten lutterske Preetjere in hiere Amt blieuwen weese Fon 1642 bit 1651 roat dät Pestoor Manegolt foar gans Seelterlound. Ju Säärke waas oawers wäil so ferwuuden, dät hie dät nit bewaltigje kuude. So wuuden fon 1651 bit 1660 (in Skäddel bit 1664) Jesuite ätter Seelterlound soand (Juunreformation). Deerätter koomen wier Waareldsgäistelke. Pestoor Witte ?? (uum 1723) Do fröiere katoolske Säärkemeenten fon Seelterlound heere siet 27.5.2008 tou ju Säärkemeente St. Jakobus Seelterlound. fon 1657 - 1676 heerde ju Säärkemeente St. Georg Strukelje tou ju Säärkemeente St. Jakobus


Die soogende Planet Uranus (Symbol: ) is 400 Milionen Mielen fon de Sunne; hie is 82 moal gratter as uus Waareld. Tou sin Loop uum de Sunne bruukt hie 88 Jiere.


In Seelterlound rakt dät do foulgenden Täärpe un Buurskuppe: Strukelje (Täärp) Baalenje Bieuwelte Strukelje-Wääst Wietsound Ubbehusen Uutände Boukeläsk (Klaaster) Roomelse (Täärp) Hollen Hollenerfoan mäd Hollebierich Roomelse-Aast Hollenbround Roomelse-Wääst mäd Hoogebierich, Häärst un Raake Skäddel (Täärp) Bäätholt Heeselbierich Näiwal Loanghoarst Knülke (Skillup) Skäddelerdom Seedelsbierich (Täärp) Seedelsbierich-Kolonie Hällene I + II Fäärmesound Heeselbierich Siedlenge Muddebierich


Ju Slacht fon Tjootern ap n 27. Septämber 1426 waas die Ounfang fon do aastfräiske Befräiengskriege juun ju Haudlingsfamilie tom Brok. Ätter dät ju Groafenfamilie tom Brok in dät 14. Jierhunnert immer moor ju Heerskup in Aast-Fräislound uurnuumen hiede un truch Hilkeräi do Heerskupsgebiede immer gratter wuuden, skul bie ju Slacht fon Tjootern ju Heerskup fon do tom Broks breeken wäide. Ju Slacht geen fon do aastfräiske Buurensuldoaten fon Focko Ukena un Sibet von Rüstringen juun do Suldoaten fon dän Haudling Ocko II. tom Brok un do Suldoaten fon do Ooldenbuurger, dän Ärtsbiskup fon Bremen, do Groafen fon Hoya, Diepholz un Tecklenbuurich, do Tjootern beleegerden. Ju Slacht wuud fon Focko Ukena wonnen. Groaf Johann fon Rietberg (die twaide Suun fan Otto II. fon Rietberg) un Konrad X. fon Diepholz wuuden dooded un Aartsbiskup Nikolaus fon Ooldenbuurich-Delmenhorst wuud gefangen nuumen, oawers ätters wier fräilät. Dät waas n wichtigen Äärfoulch juun do tom Broks un n Jier leeter ap 28. Oktoober 1427 wuud Ocko II. tom Brok bie ju Slacht ap do Wüülde Äkkere bie Marienhafe noch moal wier fon Focko Ukena sloain un gefangen nuummen. In 1435 is Ocko II. tom Brok as lääsde fon ju Haudlingsfamilie dan stuurwen. Klaus Dede:


Focko Ukena (* uum 1370; † 29. August 1436 in Diekhusen; Groningerlound) waas n Aastfräisken Haudling fon dät Moormerlound un Lengenerlound. In dät leete 14. un dät äddere 15. Jierhunnert wuude die Ienfloud fon dät aastfräiske Haudlinggeslächt Kenesna tom Brok longsom gratter. Dät was striedich mäd dät Prinzip fon ju Fräiske Fräiegaid. Do Fräisen sätten sik juun do tom Broke un Focko Ukena wuud die Uppermon fon do lälke Aastfräisen. In n September 1426 wuude Ocko II. tom Brok in ju Slacht fon Tjootern fon Ukena sloain. Bloot een Jier deer ätter won Ukena ju Slacht ap do Wüülde Äkkere -twiske Marienhafe-Upgant un Oldeborg-Engerhafe- fon sien Rivoal Ocko tom Brok ap n 28. Oktober 1427. Deermäd wuude Ukena Härsker uur Aastfräislound. Uumdät Ukena dän Ocko tom Brok foulgede as Härsker, annerde sik nit fuul in Aastfräislound. Twiske ju Härskup fon tom Brok un Ukena häd dät naan Unnerskeed roat. Deertruch wuude die Wierstand fon dät Foulk juun Ukena gratter. Do lälke sik deerjuun sättende Aastfräisen kreegen dät Geslächt Cirksena as Uppermon. Ätter dät ferskeedene Slachte foar Ukena ferlädden wieren geen hie ätter Munster. Bit tou sien Dood lieuwede Ukena bie sien twäide Wieuwmoanske Hiddeke van Garreweer in Diekhusen in do


Do tom Brok (uk: tom Broke, tom Brook, tom Broek, ten Brok, ten Broke) wieren n aastfräisk Haudlingsgeslächt uut dät Norderlound. Die eerste, die in ju Geskichtsbouke naamd is, waas Keno Kenesna, die deer 1309 aan fon do tjo consules et advocati terrae Nordensis waas. Keno I. tom Brok, eer Keno Hilmerisna (* uum 1310; † 1376), waas n Bäidensbäiden fon Keno Kenesna un die eerste, die sik tom Brok naamde. Hie waas Haudling fon dät Brookmerlound fon 1371–1376. Kenos Suun Ocko I. (uum 1345–1391) noom dät Emsigerlound noudelk Oamde, dät Harlingerloud un dät Aurkerlound in sien Besit. Hie moakede dät Auerkerlound mäd ju Buurich tou dät Säntrum fon siene Heerskup. Dät waas foar do Aastfräisen ne Ferlätsenge fon ju Fräiske Fräiegaid un hie wuud 1391 bie siene Buurich fon Aurk fermoärend. Hie waas Haudling fon dät Brookmerlound fon 1376–1391 Widzeld, uk Widzel af Witzel tom Brok (uum 1359; † 25. April 1399) waas die Suun fon Ocko I. Do Suldoaten fon dän Ärtsbiskup fon Bremen, fon dän Groaf fon Ooldenbuurich un uur hieden ap n 25. April 1399 him un sien Suldoaten bie Tjootern apluurd. Witzel un sien Suldoaten soachten Skuts in ju Säärke fon Tjootern. Man ju Säärke


Ne Uurkunde is n Skriftstuk, wierap n Toacht, ne Wille usw. fäästheelden wäd un dat bruukt wäide kon as Bewiesstuk of Tjuugnis. In oolde Tieden wieren do oafte skrieuwen ap Pergament. Uk ap Seelterlound beluuke sik sukke oolde Uurkunden. Dät eerste Moal in ju Geskichte heere wie wät uut Seelterlound in n Uurkunde fon 1319, wieroun Bookeläsk (2N) unner do fräiske Johanniterkommenden täld wäd (Ur48). In 1359 wäd ju Skoankenge fon n Stuk Foan in Baalenje an dät aastfräiske Klaaster Langen beuurkunded (Ur86). Dät leeter in dän Dullert unnergeene Klaaster kricht 1415 in jusälge Buurskup noch moal ein stucke phanes, dar man eede uppe graven mach, wiermäd tou glieke Tied in n uurigens läichdüütsken Text do ooldste Belääse fon do seelter Woude Foan (Moor) un Eed (Torf) fuunen wäide (Ur246, fgl. Kramer 1971:44, Fort 1984:103). In 1459 wuud ne foar sowät trietich Jiere an dät Klaaster däine Skoankenge fon n Stuk Foan beuurkunded, deeruum dät uur Ljuude to Scarle dät hääbe wollen (Ur743). Ätter Friedländer (Ur743) skäl deeruum uk die Foan in Scarle lääsen hääbe, wierfoar hie - wäil beleeken ap dän Oustand fon Langen - Litje Skäddel (Kleinscharrel) bie Tjootern ounnimt. Man deer ju Uurkunde fon heer Johan curet


Los Angeles is ne Stääd in dät amerikoanske Buundeslound Kalifornien. Ju Stääd lait an dän Pazifiske Ozean un ju Los Angeles River. Mäd uungefeer fjauer Millione Ienwoonere is Los Angeles ju twäidgrootste Stääd in do Fereende Stoaten. In dän metropolitan area (Grootruum) woonje uungefeer 13 million Moanskene. Ju Stääd wäd uk wäil L.A. of eenfach Angelas naamd. In dät Ängelske häd ju Stääd dän Bienoome The City of Angels (ju Stääd fon do Ängele).


Kosovo is n de facto oainständich Lound in dät Suudaaste fon ju Balkanhoolfinsel mäd Priština as Haudstääd. Dät Lound häd uungefeer 1,7 Millione Ienwoonere. Die Kosovokriech in do Jiere 1998/99 häd tou dän oainständigen Status fon dät Lound fierd. Ap n 17 Februoar 2008 proklamierde dät Parlament ju Uunouhongelkaid fon Kosovo, wät deerfoar n Deel fon Serbien waas. 81 fon do 193 Meeglidstoaten fon do Fereende Nationen ärkanne ju Republik Kosovo as n uunouhongelken Stoat, man foar do Fereende Natione is Kosovo noch n Deel fon Serbien. Serbien sjucht Kosovo noch altied as sien Autonome Provinz Kosovo un Metochien. Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen: Countries Recognitions


Hannover (Plat mongs Hannober) is een Stääd in dät Noude fon Düütsklound. Ju Stääd lait an ju Äi Leine un hiede in 2011 509.485 Ienwoonere. Twiske 1814 un 1866 waas Hannover ju Haudstääd fon dät Köönichriek Hannover. Aleer wude deer Läichsaksisk ("Platdüütsk") boald, man däälich is dät aiske säilden wuden. Ätter wäkke Studien in Düütsklound skällen do Ienwoonere dät "bääste Hoochdüütsk" baale, man foar Bupperloundske is die "noudelke Toonfaal", die fon dät Läichsaksiske uurich blieuwen is, tjuudelk tou heeren, juust so as wäkke grammatikoalske Oainhaide. Däälich is Hannover ju Haudstääd fon dät Buundeslound Läichsaksen. Et rakt groote industrielle Unnerniemengen so as Volkswagen, Continental Volkswagen, Continental (Autobeende), Varta (Batterien), un TUI (Froamdeferkier). Ju Region Hannover is ne besunnere Ferwaltengseenhäid. As Kommunalverband besonderer Art bestoant ju Region Hannover uut dän fröiere kringfräie Stääd un uur Loundkringe, do aal touhoope föiged wuuden sunt. Hannover 96 is n gjucht bekoande Foutbalplouch fon Hannover. Ju Monskup is sänt 2002 wierumme in ju düütske Buundesliga. Hannover 96 spielt in ju AWD-Arena, ju Ruumte häd foar 49.000 Ljuude. Hannover is uk bekoand uum sien Hannover Messe, ju sänt 1947 älk Jier heelden wäd. In 2000 wuude ju Expo 2000 in Hannover heelden. N bekoand Bauwierk fon ju


Dät Seelterske (dt. Saterfriesisch) äntstamt in algemeenen dät Ooldfräiske, man dät rakt uk n Andeel uut uur Sproaken. Bielde II wiest in n Boolkendiagram ju Fertreedenge fon do Deele in dät Fräiske fon däälich, eerste links in dät Wäästfräiske, dan in ju apaate Sproake fon dät wäästfräiske Aailound Schiermönkooge, un deerätter in Seeltersk un dan in dät mooringer Noudfräisk. Do loangste Boolken (rood) fertälle, dät soowät 90% fon dät Fräiske fon däälich uut dät Ooldfräiske stamt. Dan sunt (gräine Boolken) in dät Wäästfräiske sun 5% fon do Woude fonnäien bilded wuuden, juun in dät Seelterske bloot 1%. Sun Näibildenge is t.B. Wieuwmoanske ieuwenske Wieuw. Do blaue Boolken reeke dän Gehalt an Holloundsk of Läichdüütsk un dät is ap stäärkste in dät Seelterske fertreeden mäd 11%. Sun Woud is niks, wierfoar dät Ooldfräiske nâwet hiede. Toulääst fiende wie dan as jeele Boolken noch Deele uut uur Sproaken (0,2% in dät Seelterske, t.B. juust uut frantsöösk juste). Dät Noudfräiske häd deerbie noch 2,2% uut dät Däniske uurnuumen. In dän Gehalt an Ooldfräisk stimt dät Seelterske oarich uureen mäd do uur fräiske Dialekte. Gans uurs wäd dät, wan me kikt ätter charakteristisk Fräisk (Bielde IV), dät sunt Woude do me an hiere Foarm


Dät Rätoromaniske (Rumantsch) is ne Gruppe touhoopehongjende Dialekte in do Alpen, un in äängeren Sin ju noudelke Gruppe deerfon, ju der in dät swaitseriske Kanton Graubünden (Grischun) boald wäd. Do Italieniske Variante wäide touhoopefoated unner dän Noome Friaulisk. Dät rakt ätter ju Foulkställenge fon 2000 noch sowät 35.000 Ljuude, do der n rätoromanisk Dialekt baale; dät Friauliske häd tjoonmoal sofuul Baalere. Dät Rätoromaniske is een fon do fjauer eepentelke Sproaken fon de Swaits. Toun Gebruuk in amtelke Situatione is 1982 ne offizielle Skrieuwwiese annuumen wuuden (Rumantsch Grischun), ju der anwoand wäd tou sukke ferskeedene Seeken as Jäildskiene, Gesätsreekenge un Unnergjucht. Ju Skrieuwwiese is n Kompromis, dan do Dialekte loope wied uutnonner un deeruum wäd ju nit algemeen akzeptierd. Wäkke Geleerde wollen dät Rätoromaniske in two Sproaken apbreeke; do suudelke Dialekte fange jo unner dän Noome Ladinisk, do noudelke blieuwe Rätoromanisk. Baalere fon two ferskeedene Dialekte spreeke sik oafte ap Düütsk oun. Fuul fon dät uursproangelke Sproakgebiet is intwiske fon dät Swaitserdüütske fersleeken wuuden. Dät Rätoromaniske uumfoatet foulgjende fieuw Dialekte: Dät Surselviske in dät Doal fon dän Foar-Rhien un uurswain in dät Bündner Bupperlound, Dät Sutselviske in dät Schamserdoal un dät Surmeiriske in Oberhalbstein un dät Albuladoal, touhoope dät Middelbündneriske, Dät


Vatikanstääd Fräisensäärke


Do Paiute sunt n Indioanerstam in do USA. Hiere Sproake tält tou do uto-aztekiske Sproaken. Do Paiute hääbe in fieuw ferskeedene Stamme in dät Gestrich fon do Buundesstoaten Utah, Arizona, Nevada un Kalifornien fon däälich in dat Kultuurareal fon dät Groote Bäkken siedeld. Jo sunt früünd tou do Ute, Shoshone un Bannock. Do Paiute bedreeuwen n bitje Buuräi un lieuweden in litje Gruppen maastens fon de Jaacht. Siet 1859 troangen uk in ju Geegend fon dissen Stam wiete Siedlere foar un häábe do fertroangen. As Reaktion ap dät Ferdrieuwen äntstuud bie do Paiute die Gäisterdons, die der ätters fon do Lakota un uur Stamme uurnuumen wuuden is. Däälich lieuwje noch sun 5.000 Paiute in do Indioanerreservoate: Fallon Paiute-Shoshone Tribe [1] Pyramid Lake Paiute [2] The Confederated Tribes of Warm Springs Indians [3] Native American Nations


Venus (Symbol: ), die twäide Planet, bekoand as Äiwend- un Mäddenstiern, die ju Sunne in 224 Deege umsirkelt un mäd 14 Milionen düütske Mielen moal so wied fon de Sunne is as Merkur.


Ju chemiske Formel fon n Stof beskrift kuut, uut wäkke Elemente un in wäkke Taale Atome een Molekül fon dän Stof apbaud is. Disse systematiske Formeln sunt äntwikkeld wuuden fon Jöns Jacob Berzelius. Mäd Hälpe fon do Phase-Antjuudengen (s)=solid=Fääststof, (l)=liquid=Flüssighaid, (g)=Gas en (aq)=aqua=Woater bääte ju Formel kon ju Phase fon n Stof wiesd wäide. Biespil: Woater: H2O (l) Dät hat: n Moleküül Woater bestoant uut 1 Atom Woaterstof (H) un 2 Atome Suurstof (O), un dät is n Flüssichhaid. Uur Biespil: Distikstoftetraoxid: N2O4 (g) Ne algemeene Räägel lut, dät do Elemente in ju chemiske Formel wierroat wäide in Rangoardenge fon hiere Atomnummer. In n Praxis rakt et deer oawers fuul Uutnoamen. Bie Süüren, Basen un Soalte is dät algemeen, eerste dät positive Ion un deerätter dät negatieve Ion tou skrieuwen. Biespiele: ju Süüre Soaltsüüre: HCl ju Base Natriumhydroxyd: NaOH dät Soalt Sjoodesoalt: NaCl wieroun do positive Ione H+ un Na+ aptreede ieuwenske do negative Ione OH– un Cl–. In ju organiske Chemie sät me dän Koolestof (C) foaroun, foulged fon dät Woaterstof (H). Do uurige Elemente kuume dan in Foulge fon hiere Atomnummer. Toun Biespil Ethylchlorid: C2H5Cl, wierbie do two Koolstofatome ju Haudstruktuur bildje un do Woaterstofatome touhoope mäd dät


Dät Vlie is n breeden See-ierm twiske do holloundske (wäästfräiske) Ailounde Flielound un Skylge. In oolden Tieden waas dät n wichtigen Honnelswai ätter dän Rhien un leeter ätter Amsterdam.


Live Report waas n rockkoppel uut Groot-Britannien. Meegliedere fon dän Koppel wieren: Ray Caruana John Beeby Brian Hodgson Maggie Jay Peter May Why do I always get it wrong? (1989)


N Konkordanz is ne alpahabetiske Lieste fon do Woude in n Bouk of n uur Stuk skriftelke Oarbaid, touhoope mäd ju deertou heerende Uumtext. Weegen ju Tied un ju Moite un ju Kossenge nöödich tou dät Moakjen fon n Konkordanz in ju Foar-Komputer-Tied, is dät domoals bloot moaked wuuden foar Wierke fon besunnere Betjuudenge, do Vedas, ju Biebel, die Koran un do Wierke fon Shakespeare. Sogoar mäd dän Gebruuk fon Komputere un n Konkordanzprogram kostet dät Moakjen fon n Konkordanz (juust so goud ap Papier as in dän Komputer) n Masse Hondwierk, deeruum dät do oafte touheerend Materioal uumfoatje, as Kommentoare ap of Definitione fon do indeksierde Woude. Wan oawers ju Text fon n Wierk in n Komputer is, kon ne Säike-Funktion dän Gruundapdraach fon n Konkordanz uutfiere un dan is ju in wäkke Apsichte sogoar fuulsiediger as aan ap Papier. Wan eenmoal in n Komputer ounbroacht (digitalisierd), konnen uk fon seelter Texte licht Konkordanze moaked wäide. Deerbie konnen do Woude alphabetisk wiesd wäide (middelste Spalte in dät Biespil), touhoope mäd do touheerende Satse. Gjuchts fiende sik do Noomen fon do Wällendoatäie (hier Ls249 un Ls351), as moaked mäd WConcord. Ap ju Wiese kon me uk fuul moor Doatäie touhoope


Veda (Sanskrit, m., वेद, veda, woudelk.: „Wieten“) is ne toueerst mündelk uurlääwerde, leeter skriftelk fäästlaide Samlenge fon religiöse Texte uur dän Hinduismus. Dät rakt deerfon fjauer Geskrifte (do Veden), do dän Gruundsleek bildje fon do Upanishade, ju indiske Philosophie un hiere Religion. Do änthoolde religiöse Hymnen uur God(de), spirituelle Philosophie, ju Natuur un ju gjuchte Lieuwenswiese. Do Geskrifte sunt äntsteen twiske 1500 un 500 foar Kr. Woarskienelk is die ooldste Veda, die Rig-Veda, äntsteen bie do Arier, n indo-europäisk Foulk, dät siet dät 15. Jierhunnert foar Kr. in Indien ounlook. Do leetere Veden wäide betrachted as Eepenbeerengen fon sonaamde Rishy’s of wiese Stamhaude, do der hiere Kunde kreegen truch direkte Woarniemenge in süüwer Bewustweesen. Deermäd heere do tou do allereerste religiöse Texte fon de Waareld. Do Veden sunt eerste täämelk leet ätter ju Uutfiendenge fon de Skrift apskrieuwen wuuden. Dät hied tou dwoon mäd ju uuroolde Tradition uum Kunde uutweendich tou leeren. Dät Anleeren fon disse Kunde geböärde truch spezielle Persone (Pandits), do der äiwed wieren do Hymne uutweendich tou leeren. Bie ju religiöse Kaste fon do Brahmane wuud disse Kunde oafte in do Familien fääre roat. Besunnere Versstruktuure un Rhytmen suurgeden deerfoar, dät do Texte goud bewoard bleeuwen, wan


As Waareld beteekent me kuut aal, wät dät rakt of touminst aal, wät uus tougungelk is. So as dät däälich bekieked wäd, is die Begriep Waareld, beleeken ap dän natuurwietenskuppelken Ärkantnis-Horizon, juust so tou ferstounden as dät uus bekoande Universum mäd aal sien Bestounddeele. Daach wäd ju Beteekenge "Waareld" in wäkke Touhoopehonge noch as n Synonym foar "Äide" bruukt, so biespilswiese in do Begriepe "Waareldkoarte" as een Koarte fon ju heele Äidbupperflakte. Uk ju Beteekenge "waareldwied" belukt sik maast bloot ap ju Äide, nit ap dät Universum. In ju Politik wäd Waareld deelwiese foar Ouskeedengen in geografiske, wietenskuppelke un kulturelle Perspektive bruukt. Me boalt biespilswiese fon ju Oolde Waareld, ju Näie Waareld, fon een Waareldriek, fon een Eerste, Twäide, Trääde un Fjoode Waareld, of uk fon een wäästelke un een islamiske Waareld, man uk fon ju heele Äide, wan biespilswiese fon Waareldpolitik boald wäd. In dän Sproak-Bruuk rakt dät masse Uutdrukke, do dät Woud Waareld beienhoolde, sik beluukend ap moanskelke Hooldengen juunuur aal, wät uum jo tou is. Maasttieds heert suk aan ap moanskelke Touhoopehonge beleekenen Waareldbegriep uk ju Foarstaalenge fon bestimde Sätgjuchte, wierätter ju Waareld funktioniert, un wäkke Gloowens-Sätte, do as Gruundsleek foan dät Waareldferhoolden un ju Waareld-Tjuudenge jäilde.


Anıtkabir (tursk foar „Grääftoankmoal“) is ju Beteekenge fon dät Mausoleum fon dän tursken Stoatsgruunder Mustafa Kemal Atatürk in Ankara. Dat Grääf fon İsmet İnönü, die twäide Präsident un eerste Ministerpräsident fon ju Turkäi, fint sik uk in ju Anloage.


Een fon do bekoandste Bauten fon do Leetantike: ju Hagia Sophia (Baubegin 325), ätter n Bround wier apgjucht unner Justinian I.


Dät Neutrino is n uungeleeden subatomar Elementarpaat. Dät häd n Spin fon 1/2 un is deermäd n Fermion. Dät Neutrino is n Lepton. Ju wichtichste Interaktion, do der Neutrinos apwiese, is ju swäkke Käädenkraft: Neutrinos sunt nit geföilich foar ju stäärke Käädenkraft of foar elektromagnetiske Interaktione. Loange wuud toacht, dät ju Masse fon dät Neutrino nul waas, man experimentelle Resultoate fon toun Biespil dän Super-Kamiokande-Detektor hääbe wiesd, dät ju gratter as nul is. Deermäd unnerlääse Neutrinos uk ju Sweerkraft. Do maaste Neutrinos, do der ju Äide beloangje, kuume fon ju Sunne häär. Pro Sekunde wäd älke Kwadroatzentimeter fon dän Ruum in de Naite fon de Äide, dät der lood op ju Gjuchte fon do Sunnenstroale stoant, passierd fon 65 Milliard Sunnenneutrinos. In n September 2011 mäldeden Unnersäikere fon dät CERN in de Swaits un fon dät Laboratori Nazionali del Gran Sasso in Italien, dät jo muugelkerwiese woarnuumen hääbe, dät hooch-energetiske Nuon-Neutrinos juust ieuwen gauer raisje as ju Luchtgauegaid.


N Elementarpaat is n litje Paat, dät nit kleeuwd wäide kon in uur Paate. Ätter do Modelle fon däälich sunt Elektrone, Neutrinos un Quarks Elementarpaate, juust as do swarrere Versione fon dät Elektron un dät Neutrino, do kraftfierende Paate un hiere Antipaate. In ju Physik wäd fon n Elementarpaat ounnuumen, dät dät neen innere Struktuur häd, deeruum dät dät nit touhoopestoald is uut noch litjere Paate. Dät is een fon do gruundlääsende Deele fon dät Al, wier aal grattere Paate fon apbaud sunt. In ju moderne Theorie fon Paatephysik, dät Standardmodel, sunt Quarks, Leptone un ‘Iekbosone’ Elementarpaate. Fröier wuuden Hadrone (Mesone un Baryone as dät Proton un dät Neutron) un sogoar ganse Atome an n bestimden Tiedpunkt betrachted as Elementarpaate. N zentroal Thema in ju Theorie fon do Elementarpaate is ju Idee uut dät äddere 20. Jierhunnert fon Quante, dät dät Ferständnis fon elektromagnetiske Stroalenge reformierde un ju Quantemechanik häärfoarbroachte. Elementarpaate konnen gewöönelk nit in stationären Toustand woarnuumen wäide. Bloot bie Gauegaide ticht unner ju Luchtgauegaid konnen do woarnuumen wäide in ne Bläisenkoomere, dät kon weese as ionisierende Stroalenge, as kosmiske Stroalenge of kunstelk apjoaged in n Paate-Apjoager. Truch Studierenge fon do hiere Boane, jee of noa oubeeged in n


N Waarelddeel is ne Loundmasse, ju der apaat lait un natüürelke Scheede häd. Ap de Waareld rakt dät soogen Waarelddeele: Afrikoa >> Antarktikoa >> Asien >> Europa >> Noudamerikoa >> Ozeanien >> Suudamerikoa >>


Laser is ne ängelske Oukuutenge, ju der stoant foar (light amplification by stimulated emission of radiation), wät ap Seeltersk uursät "Luchtferstäärkenge truch ju stimulierde Emission fon Stroalenge” hat. N Laser is ne Reewe ju n quantenmechanisken Effekt, nämmelk stimulierde Emission, anwoant uum n kohärenten Stroal Lucht tou lääwerjen. D. h. do Woogen sunt in Phase (in Stap) un deer is neen Interferenz. Lucht fon n Laser is oafter parallel un monochromatisk, man dät jält nit foar aal Typen Lasere. Algemeene Luchtwällen as ju elektriske Gloilaampe stroalje Photone in aal Gjuchten uut, gewöönelk uur n wied Spektrum Woogelaangten. Do maaste Luchtwällen sunt uk nit kohärent, dät hat: do Woogen sunt uut Phase un also rakt dät deer Interferenz twiske do Woogen. In Kontrast stroalet n Laser Photone uut in n äängen, goud definierden Beend uum n Luchtstroal tou bilgjen. Dät Lucht is oafte bolde monochromatisk, wät uut ne eenpelde Wooge of Faawe bestoant, gjucht kohärent un oafte polarisierd is. Wäkke Typen Lasere, as do “Faawestoflasere” un “vibroniske Fääststof-Lasere” konnen Lucht produsierje uur ne wied Beräk fon Woogelaangten. Ju Oainskup moaket do oaind foar dät Ärreegjen fon gans kuute Luchtpulse in ju Gröötenoardninge fon ne Femtosekunde (10-15 Sekunde). Laserlucht kon uk ne


Ne Lailampe is ne Reewe, ju der gans kuut (sowät 1/20.000 Sekunde) n häl Lucht fon sik rakt, as de Lai. Oafte bruukt n Photograph ne Lailampe, wan hie ne Bierlde moaket bie min Lucht uumetou. So is daach ne goude Beljuchtenge fon dän Film of Bieldesensor tou beloangjen. Ne Lailampe kon ne loose Reewe weese, man is in wäkke Kameras ounbaud. Groote Lailampe-Systeme wäide in Studios benutsed. Die Foardeel fon ne Lailampe in dissen Fal is, dät ne Lailampe in kuute Tied fuul moor Lucht fon sik reeke kon as ne Lampe ju der aal baadent. Bietou ferbruukt ne Lailampe fuul minner Energie. Ju Luchtlaistenge fon ne Lailampe wäd anroat as Laittaal. Ne kräftigere Lailampe häd n grattere Laittaal.


Kara(카라) is ne suud-koreaniske Popgruppe fon fieuw Wuchtere. Do Meegliedere sunt Gyuri(규리), Seungyeon(승연), Nicole(니콜), Hara(하라) and Jiyoung(지영). Jo debütierden truch dän M.net M! Countdown in 2007.


DoToba sunt ne ethniske Gruppe in Argentinien, Bolivien un Paraguay. Jo sunt Deel fon ne grattere Gruppe fon indigene Bewoonere fon de Gran Chaco, do Guaycuru. Dät rakt 47.951 Toba in Argentinien (2005), do der woonje in do Provinze Chaco, Formosa un Santa Fé. Do Toba naame sik Qom-lik, dät hat eenfach eenfach “Moanskene”. Die Noome Toba stamt uut dät Guaraní un betjut "groote Stierne", wät dätsälge is as die Noome frentones, dän der him roat wuude fon do eerste spoaniske Siedlere. Dät lait deeran, dät do Toba hiere Hiere an de Foarderkaante kuut sniede as n Teeken fon Truur. Die Chaco-Region in dät Noude fon Argentinien un n Paat fon Paraguay waas fröier mäd Buske bedäkt. Do Toba wieren uursproangelk Jeegere un Samlere, do der mäd de Ankumst fon do Spoanier dän Gebruuk fon Hoangste uurnoomen. Kolonioalen Iengriep un Missionierenge wierstuuden jo foar moorere Jierhunnerte. In do 1880er Jieren begon ju argentiniske Regierenge ne Kampagne, uum näie Gebiete tou besätten. Ju besiegede do lääste organisierde Fersäike fon do Toba, hiere Lound tou ferdäägenjen. Die argentiniske Chaco wuud in groote Portione deeld un nutsed, foarallen foar do wäidfulle Quebrachoboome, ferwoand foar sien sien Tannin un sien extrem haltboar Holt. Dät


Waareldmusik wäd bruukt as Sammelnoome foar aal nit-äiwendloundske Musik man uk wäil foar aal nit-klassiske Musik. So meend konnen deer uk do regionoale Gruppen fon däälich unner faale, do der oafte ap dät Skeed twiske Popmusik un Foulksmusik lääse. Ju Cajun Musik kon me as Biespil naame.


Muammar al-Gaddafi (Sirte 19. Juni 1942 - Sirte 20. Oktober 2011) waas fon 1969 bit 2011 die diktatorieske Hersker fon Libyen. Hie wuud ap n 20. Oktoober 2011 in af tichte bie Sirte doodskeeten. Websiede fon Muammar al-Gaddafi (via Wayback Machine, 23. Juni 2011) Commons: Muammar al-Gaddafi – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Qom stoant foar: Qom-lik, n Indioanerfoulk in Suudamerikoa ju Stääd Qom in dän Iran ju iraniske Äi Qom (Äi) ju iraniske Provinz Qom (Provinz)


Die Woudskät fon ne Sproake belukt sik ap ju ganse Samlenge fon Woude, do dät in ju Sproake rakt. Dät kon uk jäilde foar ju Samlenge fon Woude, do der fon n bestimden Skrieuwer bruukt wäide (fergliek: n rieken Woudskät) of do n Person ferstoant of do die Person woarskienelk bruuke wäd uum näie Satse tou moakjen. Woudskät-Teste sunt n wichtigen Bestanddeel fon ju gäistige Meetenge in ju Psychologi. Der wuud fääststoald, dät dät Woudeskät-Niveau ne konsistente Gesamtbielde fon intellektuelle Funktion un skoulske Laistengen rakt. Woudebouke konnen deertou nutsed wäide, uum uunbekoande Woude ättertouflüüsjen un soo n Persoon sin Woudskät uuttouwiedjen. Uus Sproake häd ferskeedene Bestanddeele, do der oafte in ferskeedene Tiede un loangs ferskeedene Weege deeroane keemen sunt. Do moakje mädnunner 88% fon ju seelter Deegesproake uut. Dät rakt do in tjo Gruppem fon Woude: 1. Do me kanne kon an in ju Luudgeskichte spezifiske annerde Luude as: Vokoale, t.B. gratter, Säk, Mon, swot, gunge, Blääd, heere, Jier, Moanske, wook, räide, gräin, leeuwe, Moune, bjoode, sjunge, njuugen. Konsonante, t.B. hoolich, jädden, gjucht, soogen, Säärke, Sooke, Sies, täärske, tän, Toarst, truch, Dai, jeel. 2. Besunnere Woude uut dän anglofräiske Kring, as: ädder, ätter, bääte, Bäiden, deel, Koai, kweede, sjoode, Soaks,


1822: Die Veroneser Kongress begint. Hier rakt ju sonaamde Hillige Allianz t.B. Frankriek dän Apdraach, juun do liberoale Revolten in Spanien foartougungen. 1825: Köönich Ludwig I. ferföiget, dät sin Stoat in Toukumst Bayern un nit moor Baiern skrieuwen wäide skäl. 1827: In ju Slacht fon Navarino roaket Griechenlound sien Uunouhongegaid fon't Osmoanske Riek 1883: Die Ferdraach fon Ancón be'eendet dän Salpäiterkriech twiske Chile un Peru. 1899: In Kolumbien un sien domoalige Provinz Panama begint die Kriech fon do duusend Deege (Guerra de los Mil Días), aan Burgerkriech twiske ju Konservative un ju Liberoale Paatäi. 2011: Die libyske Diktator Muammar al-Gaddafi un sien Suun Mutassim wäide in Sirte (Libyen) doodskeeten. 1946: Elfriede Jelinek, aastriekiske Skrieuwerske 2011: Die libyske Diktator Muammar al-Gaddafi un sien Suun Mutassim wäide in Sirte (Libyen) doodskeeten.


Wacholder (Juniperus communis) de:Gemeiner Wacholder, woakst as Struuk af as litjen Boom. Hie is in ne Heedeloundskup oafter tou sjoon, deeruum dät do Skäipe dät Gewoaks mäd do spitse Näddelen nit so jädden iete, dät oaber in ne Mäideloundskup maasttieds oumäind wäd un in dän Woold in ju Skaad fon do grattere Boome nit goud däie kon. Do Bäien kon me nit iete, dät is eegentelk dät Säid. Fuugele freete do Bäien. Fon do Bäien kon me Sluk un Wien moakje, do wäide uk as Krüüderäi bruukt. Die Wacholder waas "Boom fon dät Jier 2002". Däälich wäd die Wacholder fuul as Tuun- un Sierplonte bruukt. Plonten Bäien Commons: Wacholder – Bielden, Videos un Audiodoatäie


Ju Foulkewonderenge is die Noome foar do Toage, do der foarallen fon germaniske, man uk fon uur Foulke fon dät fjoode Jierhunnert bit dät säkste Jierhunnert moaked wuuden uut dät Aaste un dät Noude fon Europa un doo der dän Unnergong fon dät Roomske Riek as Foulge hieden. Ju Foulkewonderenge fäng al oun foar dän traditionelle Begin fon dät Middeloaler. Do Ienfalle fon do ‘Barboare’ koomen foarallen fon do apluukende Hunnen, do do Foulke buute do Skeede fon fon dät Roomske Riek apdreeuwen. Disse Ienfalle wieren uk nit älkemoal gewaltsoam. Al in dät trääde Jierhunnert slooten do Roomske Ferdraage mäd do Barboare uursiede Skeed. In do Ferdraage wuud bestimd, dät do Barboare binne dät dät Riek woonje doarsten, wan jo do roomske Gesätse respektierden. Jo wuuden bruukt as Pufferzone juun uur Ientringlinge. So koomen t.B. do Saliske Franken in Taxandrien (däälich Noud-Belgien dät Riek binne. Jo kuuden sik uutwiedje bit ätter Doornik (Tournay) bolde an dät frantsööske Skeed fon däälich. Oarich gau skuulen disse Barboare apklieuwe in de Sälskup truch ju Roomske Armee. Toueerste wuuden jo iendeeld in apaate Hälptruppen, do ‘Auxilia’, man leeter uk bie do reguläre Truppen. Eende fon dät fjoode Jierhunnert ferdäägende Stilicho, Suun fon dän Köönich


Ju walisiske Sproake (dt. Walisisch) is ne keltiske Sproake, ju der boald wäd in Wales (Cymru), deeruum do Waliser sik sälwen un hiere Sproake Cymraeg naame. (Spräk [kömri, kömraig]). Mädnunner baale 750.000 Ljuude Walisisk, wierfon in: Wales: 611,000 Änglound: 133,000 Chubut, Argentinien: 25,000 Ju Sproake lät uus gans froamd un fröier hääbe do Geleerden meend, dät waas neen indogermaniske Sproake. Man daach is ju dät. Ju Sproake gungt toun Biespil so: Mae gath ar y gadair [mai gath ar e gadär] 'Deer is n Kat ap dän Stoul.' Deeruut hoalje wie foulgjende Woude: mae = deer is gath = cath = Kat; (th as in ängelsk thin) ar = ap y = dän (uk: ju, die, dät) gadair = cadair = Stoul Also fange cath un cadair gewöönelk oun mäd C (spreeken as:[k]), man annert sik dät in bestimde Kombinatione tou G. Dät hat Mutation un spielt in dät Walisiske ne groote Rulle, uk bie uur Konsonante. Cath is hier dät eensichste Woud, wät bekoand lut. N uur Sats: Mae’r ci yn yr ystafell. [mai r kie en er estawäLL] 'Deer is die Huund in ju Stoowe.' Deeruut leere wie: ‘r = yr = y = dän (uk: ju, die,


Wangerooge is dät aastelke fon do soogen aastfräiske Ailounde un dät eensichste wät unner Ooldenbuurich faalt. Tougliek is et uk dät eensichste, wier bit in dät 20.Jierhunnert Fräisk boald wuude. Die lääste Spreeker fon ju Wangerooger Sproake stoorf eerste 1950. Dät Ailound lait, wier Weser un Jade touhoope kuume. Dät häd däälich ne Laangte fon 8,5 km un ne grootste Bratte fon 2,2 km in dät Wääste, man bloot 1,2 km bie dät Täärp. Ju Uurfläche wikselt stäärk mäd Äbbe un Floud, man is 497 Häktoar, wan me ätter ju midlere Tiedehoochwoater-Lienje reekent. Deerap woonje däälich sun duusend Moanskene. Wangerooge Café Pudding Wangerooge ap Genealogie-Forum Commons: Wangerooge – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Mäd Luudferskuuwenge wäide bestimde systematiske Luudwonnelphänomene beteekend, do der in n Loop fon ju Äntwikkelenge fon ne Sproake aptreede konnen. Deerbie wonnelje sik ätter bestimde Räägele Konsonante un/of Vokoale räägelhaft in uur uum (toun Biepsil speegelt ju Alternanz fon läichdüütsk (platdüütsk) un ängelsk water tou hoochdüütsk Wasser, läichdüütsk eten of eaten un seeltersk iete as uk ängelsk eat tou hoochdüütsk essen ju Hoochdüütske Luudferskuuwenge wier). Luudferskuuwengen läite sik in ju Geskichte fon fuul Sproaken beooboachtje. Ju treede skuubwiese ap, wierbie die näie Toustand dan jierhunnerteloang uunferannerd Bestand hääbe kon. Uur do Uutlöösere fon sukke joopgriepende Ferskuuwengen in dät Luudsysteem foan ne Sproake bestoant naan Konsens. Muugelk honnelt dät sik uum Hyperkorrektuur. In ju Geskichte fon de düütske Sproake wäd die Begriep „Luudferskuuwenge“ in eerste Lienje foar two äänelke Konsonanteferskuuwengen bruukt, do fon dät Indogermaniske uur dät Germaniske tou dät Hoochdüütske fierd hääbe, ju eerste Luudferskuuwenge as uk ju twäide Luudferkuuwenge. Dät Läichdüütske häd oawers ju twäide Luudferskuuwenge goarnit meemoaked un dät Seelterske hied deerfoar in de Steede ju fräiske Luudferskuuwenge. Dät Hoochdüütske hied ätter ju twäide Luudferskuuwenge dan noch ne Vokoalferskuuwenge, ju dän Uurgong markiert fon dät Middelhoochdüütske tou dät Näihoochdüütske un deermäd n wichtigen Unnerskeed tou do maaste läichdüütske


Wangeroogisk waas ne Fräiske Sproake, juu deer fröier ap Wangerooge boald wuude. Dät Wangeroogiske heert tou ju grote indo-europäiske Sproakfamilie, wier tou Biespil uk Sproaken as dät Fransk, Griechisk, Russisk, Persisk un Hindi tou here. Mäd dät Deenske, Norwegiske un Swediske heert dät tou do germoanske Sproaken, un binnen disse Gruppe bildet ju Sproake mäd dät Wäästfräisk, Düütsk, Niederloundsk un Jiddisk ju wäästgermoanske Sproakgruppe. Dät Wangeroogiske is juust as dät Wäästfräisk Früünd tou dät Ängelsk un Skotsk, do aal Deel fonne noudwäästgermoanske Sproakgruppe sunt. Binnen disse Gruppe rakt et do angelsaksiske Sproake un do fräiske Sproaken. Binnen do fräiske Sproaken heert dät Wangeroogisk tou ju Kategorie Aastfräisk. Dät Aastfräiske bestiet uut twa Dialektgruppen: Dät Oamsfräisk dät in Groningerlound un wäästelk Aast-Fräislound boald wude un dät Weserfräisk dät in dät aastelke Deel fon Aast-Fräislound boald wude. Dät Wangeroogisk heert tou ju weserfräiske Dialektgruppe. Ju Früündskup twiske do fräiske Sproaken un ju ängelske Sproake sjucht me foarallen in bepeelde Woude un grammatikaliske Besunnerhaide. In’t Middeloaler wieren Fräisk un Ängelsk noch altied äänge Früünde, man bie do näie Woude wuuksen do Sproaken uutnunner. Een fon do wichtichste Ienfloude is ju normandiske Invasion in’t Jier 1066. Dät Wangerooger Fräisk waas gjucht konservativ. Ju Sproake,


Do Azoren sunt n Ailoundgruppe in dän Atlantisken Ozean. Die Ailoundgruppe bestound uut nuugen grattere un moorere litjere portugäiske Ailounde, do minimoal 1.369 km wäästelk fon dät europäiske Fäästlound Cabo da Roca un 4.359 km aastelk fon Noudamerikoa (Stoat Virginia) lääse. Die kuutste Oustand ätter dät noudamerikoanske Fäästlound (Newfoundland in Kanada) is 2.802 km. Do Azoren bildje n autonome Ferwaltengsregion fon Portugal, un wäd ap Portugiesisk ju Região Autónoma dos Açores naamd. Do Azoren heere as n Deel fon Portugal tou ju Europäiske Union.


Ju Sproake fon dät Baskelound is Baskisk (in Baskisk Euskara of uk Euskera, Eskuara un Uskara ). Ju wäd fon uur 700.000 Ljuude in Baskelound boald, do maaste fon him in Noudaast-Spanien. Touhoope mäd dät Spaniske is dät Amtssproake in ju Autonome Meenskup Baskelound. Dät Baskiske is nit früünd tou dät Indogermaniske as do maaste uur Sproaken fon Europa. Dät is ne isolierde Sproake, dät hat, dät rakt neen historiske Ferbiendenge twiske ju un wäkke uur Sproake, uk wan eenige uumstriedene Ferbiendengen tou do Sproaken fon de Kaukasus foarsloain wuuden. Dät is deeruum muugelk, dät dät ne Uurlieuwjende is fon do Sproaken in Wäästeuropa, do der foar dät Apkuumen fon do indo-europäiske Sproaken boald wuuden. Dät rakt Spuuren fon Baskisk uut ju roomske Periode in Inskrifte in ju Sproake fon ju roomske Provinz Gallia Aquitania. Die wichtichste Bewies is ne Riege fon latienske Inskriften, ju der uur 400 Noomen änthaalt un deerbie 70 Noomen fon Godde. Do lääse nai, dät deer ne äänge Ferbiendenge waas twiske ju Sproake un dät Baskiske. Kaixo = Moin Eskerrik asko = Tonk Ikasle / ak = Student/e Euskal Herria = Baskelound Euskara = Baskisk Eta = un Nire Jauna eta nire Jaunko = Min


Warschau is ju Haudstääd fon Polen.


Stäädfräisk af Stäädsfräisk, fräisk: It Stedsk, uk Stedfrysk af Stedsfrysk, is die Noome foar Holloundsk-Fräiske Dialekte, do in do sjoogen Stääde Ljouwert, Snits, Frjentsjer, Harns, Boalsert, Dokkum un Starum un two Teerpe in It Hearrenfean un Kollum in Wäästfräislound boald wäide. Do Dialekte haate: Ljouwertersk, Snitsersk, Frjentsjertersk, Harnzersk, Boalsertersk, Dokkumersk, Starumersk, Feanstersk un Kollumersk. Do Dialekte stounde tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum Holloundske un nit uum Fräiske Dialekte. Dialekte in Fryslân


Biltsk is n Holloundsk-Fräisken Dialekt, ju in ju Meente It Bilt in Wäästfräislound boald wäid. Die Dialekt stound tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum n Holloundsken un nit uum n Fräisken Dialekt. Dialekte in Fryslân


Skylgersk, uk wäil Westersk noomd, is n fräisken Dialekt fon dän wäästelken Deel fon dät wäästfräiske Wäädeilound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäid noch fon so n 400 maast allere Moanskene ap Wääst-Skylge boald. Ju Taal Sprekere häd do läasden Jiertande oarich ounuumen. Ap dän aastelken Deel fon Skylge wäid dän fräisken Dialekt Aastersk un in dät Midden fon dät Eilound wäid dän holloundsken Dialekt Midsloundsk boald. Dialekte in Fryslân


Midsloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät Täärp Midslân, un do Täärpe Hee, Landerum, Formerum un Lies in dän middelsten Deel fon dät wäästfräiske Wäädailound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäid noch fon so n 600 maast allere Moanskene ap Midden-Skylge boald. Ju Toal Sprekere häd do läasden Jiertande oarich ounummen. Die Dialekt lait tichter bie dät hollundsk-fräiske Stäädfräisk as bie dät Wäästfräiske. Ap dän wäästelken Deel fon Skylge wäd dän fräisken Dialekt Skylgersk un in dät Aaste fon dät Eilound wäd dän fräisken Dialekt Aastersk boald. Dialekte in Fryslân


Aastersk is n fräisken Dialekt fon dän aastelken Deel fon dät wäästfräiske Wäädailound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäd noch fon so n 200 maast allere Moanskene ap Aast-Skylge boald. Ju Taal Sprekere häd do läasden Jiertande oarich ounummen. Ap dän wäästelken Deel fon Skylge wäd dän fräisken Dialekt Skylgersk un in dät Midden fon dät Eilound wäd dän holloundsken Dialekt Midsloundsk boald. Dialekte in Fryslân


Ameloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät wäästfräiske Wäädailound Amelound. Dät wäd noch fon sun 1500 maast allere Moanskene (2006) ap Amelound boald. Dialekte in Fryslân OUD, A.G. Woa'deboek fan ut Amelands, Ljouwert, Fryske Akademy, 1988. Druk: 2de druk, XXII, 316 pp. Woudebouk un Uursätter


Flieloundsk waas n holloundsken Dialekt, die ap dät wäästfräiske Wäädailound Flielound boald wuude. Die Dialekt is uutstuurwen, ju lääsde Boalerske is in dät Jier 1993 stuurwen ap n Aller fon 107 Jiere. Däälich wäid ap Flielound allinich Niederloundsk boald, wierin oawers noch litje Rääste fon dän oolden flieloundsken Dialekt änthoolde sünt. Flielound is ju insichste Meente in gans Wäästfräislound, wier allinich Niederloundsk boald wäid. Dialekte in Fryslân


Kollumerpomp, uk De Pomp noomd, is aan fon do 12 Täärpe in ju wäästfräiske Meente Kollumerlound. In dät Täärp wäd dän läichsaksisk-grinslounder Dialekt Pompstersk boald.