Interlingue, nit tou ferwikseljen mäd Interlingua, is een kunstelke Toal, man ju is ful minner bekoand as Esperanto, Ido, Interlingua un Volapük. Die Toacht, die ju Toal Interlingue tou Gruunde lait, is, dät me Woude nimt, do in masse fon do wäästelke Toale (Europa, Amerikoa uas.) äänelk sunt un ju Toal deeruum foar Europäere un Amerikoanere eenfach tou ferstounden moaket. Uumdät sik dät uurspröängelk foar allen ap dät Wääste gruundet, hiet dät uurspröängelk Occidental. Man dät wude uumebenaamd un deer wäd nu argumentierd, dät dät uk foar Ljuude uut dät Aaste eenfach tou leeren is, uumdät stuurere Woude maast an eenfache Woude uut dän Gruundwoudskats anliend sunt. Uumdät do Woude, do in ju Wäästelke Waareld aalmeen ferstoundelk sunt, maast Lienwoude uut dät Latienske sunt, sjucht Interligue nit ful uurs uut as een romoanske Toal. Die Ätterdeel fon Interlingue is, as bie aal düsse bewisd eenfache ärfuunene Toale, dät me deer neen goude Riemsele (un aal sowät) fon moakje kon, uumdät dät aal eenfach tou steril is. Kajš, Jan Amos (1938) Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst. Podobský, Jaroslav (1935/1947) Li astres del Verne. Costalago, Vicente (2021) Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas. Costalago, Vicente (2021) Antologie


Do Färöer sunt ne Ailoundgruppe in dän Noudatlantik, twiske dät Fereeniged Köönichriek, Norwegen un Ieslound. Touhoope sunt do Ailounde n autonoom Gebiet fon Dänemark. Haudstääd is Tórshavn. Do Färöer bestounde uut 18 Ailounde, deerfon sunt 17 bewoond mäd n Ienwoonertaal fon 48.856 (2009). Do Faeröer sunt siet dät 9.Jierhunnert fon Norwegen häär besiedeld wuuden. In dät 11. Jierhunnert wuuden do Ailounde Besit fon dän norwegiske Köönich. As Norwegen sälwen Deel fon Dänemark wuuden, koomen do Faeröer uk unner ju deenske Kroune. Ätters is dät so blieuwen, uk ätter dät Norwgeen eerste sweedisk un leeter oainständich wuude. In dät Jier 1948 kreegen do Ailounde wiedgungende Sälwenferwaltenge. Do Faeröer heere nit tou ju Europäiske Union. Muugelk sunt dät do Färöer Ailounde weesen do aal touhoope in dät 17. un 18. Jierhunnert as een Ailound mäd Noome Frislân oubielded wieren ap Seekoarten. Man die Ferbeend mäd Fräislound is noch nit düütelk. Die hoochste Bierich fon ju Inselgruppe is Slættaratindur mäd 882 Meter. Dät rakt 18 Ailounde, wierfon 17 bewoond sunt. Dät grootste Ailound Streymoy is uur ne Brääch ferbuunen mäd dät twäidegrootste, Eysturoy. Do 17 bewoonde Ailounde sunt: Dät achtiende uunbewoonde Ailound is Lítla Dímun. Ap aal do Ailounde woonje mädnunner sun 48.000


Tórshavn is ju Haudstääd fon do Färöer. Deer woonje uungefeer 20.000 Moanskene (2009). In Tórshavn rakt et n litje Universität.


Dät Färöiske is ju Sproake fon do Färöer-Ailounde un wäd fon uungefeer 44.000 Moanskene baald. Germaniske Sproaken Noudgermaniske Sproaken Ailoundskandinaviske Sproaken (wier uk Iesloundsk un dät uutstuurwene Norn tou heere) Färöisk websters-online-dictionary.org Faroese-English (Online-Woudebouk Färöisk-Ängelsk) Føroysk orðabók (dät färöisk-färöiske Woudebouk fon 1998 online)


Ruslound is n Lound in Aasteuropa un Noudasien. Sowjetunion Ruslounddüütske


Ruumtefoart is aal ju moanskelke Aktivität buute dän Planet Äide. Fertälstere uur Moanskene do ju Äide ferläite, toun Biespil ätter ju Moune raisje, sunt gans oold. Nit dät ooldste, man fielicht daach dät bekoandste Fertälster is Raise ätter de Moune fon Jules Verne. Man al Minssen rakt 1845 n seelter Fertälster uur "Die Knächt die in de Moune weesen waas". Apollo 11 Europäiske Ruumtefoartorganisation ESA ISS NASA Ruumtestation Ruumtefierder Space Shuttle Ruumtefeer


Sweedisk is een Toal, ju fon uungefeer 10 Millionen Moanskene boald wäd. Sowät 8,5 Millionen Moanskene hääbe dät Sweediske as Määmesproake, deerfon woonje 8 Millionen in Sweeden un 290.000 as sweediske Minnerhaid in Finlound (5,5 % fon ju Befoulkenge). Ju autonome Ailoundgruppe Åland is ju eensige offiziell eensproakige Region in dät uurs twosproakige Finlound: Hier wäd bloot Sweedisk boald, un Finsk is in do Skoulen bloot n Woalfäk (man Ängelsk is Plichtfäk). Germaniske Sproaken Skandinaviske af Noudgermaniske Sproaken Fäästloundskandinaviske Sproaken Sweedisk


Rääske (Juncus, dt. Binsen) is mäd 14 Soarten fertreeden un woakst bie uus am maasten in läige Weeden, ap e Foan un ap Sound-Gruunde. Ju Rääske is n läip Jood un fernäilt de Weeden. Wan se de Weeden nit unnerkriege skäl, mout man al twäie mjo in de Suumer. Uk wäide wul do Wuttelpolstere bie stäärken Froast mäd Kainit bestraid; uk do junge Plonten mäd n spitsen Spoade utsteete is n goud Middel. Bruuke kon man de Rääsken nit mäd Uutnoame fon do loange Sumprääsken foar Stoulebienderäi. Fermeerjen kumt truch Säid. Man duur neen Säid riep wäide läite. Oksenbrink (Juncus squarrosus)


Unner ju Fräiske Fräiegaid, in dät leete Middeloaler, wieren do fräiske Lounde heerenloos. Formel hieden do Fräisen bloot dän Kaiser fon dät Hillige Roomske Riek buppe sik. Ju Region Wääst-Fräislound, dät Däälich in ju Provinz Noud-Hollound lait, waas bit tou 1297 fräi. Disse Region heerde nit tou dän Upstalsboombuund. Uum dät Jier 1300 uumfoatede do fräiske Lounde 27 Provinze von dät Noudwääste fon do Niederlounde uur Aast-Fräislound bit dät Lound Wursten noudelk fon Bremerhoawen tou. Ätter ju Legende skälle do Fräisen dät Gjucht fon Karl III. fon dät Frankenriek kriegen hääbe. Upstalsboom


S. Ahlrichs waas Koaster in Strukelje. Wierke: Die ferläddene Suun, 1812. Ätter ju Utgoawe fon M.C. Fort, Oldenburger Münsterland 1988, S. 25-33. Numerierd ätter Satse.


Buurenroat (Landwirtschaftsrat) Heinrich Schulte (bädden 1875, Elisabethfeen) waas Buuräikoaster in Ait. Hie häd fuul schrieuwen uur Seelterlound un wät deer uumetou lait. In Ait is ätter him ju Heinrich-Schulte-Straße naamd. Führer durch das Amt Friesoythe. Barßel i. O. [1928] Die Besiedelung des Amtes Friesoythe, Friesoythe 1930. [fielicht] Friesoythe in vergangenen Zeiten, Friesoythe 1930. Die Urpfarre Oyte und Gemeinde Altenoythe, Friesoythe 1974. (Original 1948) Alte Mühlen im Saterlande und in Markhausen. Volkstum und Landschaft 1951, Nr.11, S. 12-13. Das Saterland als friesisches Land. Heimatblätter, Beilage zur oldenburgischen Volkszeitung 33-40 (1952-1959). Mädnunner 41 Siden, hier anfierd as Side 1-41. Friesoythe, Die Stadt der Hansa. Als Manuskript abgezogen, Friesoythe 1969. H. Schulte, Das Kirchspiel Markhausen. Markhausen 1973. Mäd Anhang Mar A. Das Saterland, ein Land der Friesen. Roomelse 1979 (Schulzentrum Saterland). Fjauer Deele touhoope buunen: Ds1 (Grenzen, Besiedlung), Ds2 (Markenteilung), Ds3 (Dorfregister des Saterlandes), Ds4 (Die Johanniterkommende Bokelesch). Barßel an den Waterstrom, Barßel 1981 (Bürgerverein). Sunner Jier Deutung der saterländischen Flurnamen. Hondschrift. Stadtarchiv Friesoythe. Berufsbildenden Schulen Friesoythe Gemeinde Saterland Heimatbund für das Oldenburger Münsterland


Wilhelm Awick (litje Wülm) hied n Skougeschäft in Skäddel. Hie waas die eerste Boas fon dän oolde Seelterbuund un aan fon do Tweelwe. Wilhelm Awick waas bädden dän 13. Januoar 1883 in Skäddel. As Toank foar sien Wierk foar dät Seelterfräiske is ju Saterstraße in Skäddel, wier hie uk woonde, ätter him naamd.


Wilhelm Awick-Meyer af Meyer-Awick (Bäätholt), bädden 12.5.1902, stuurwen ap sien 81. Gebuursdai ap n 12.5.1983, waas Buur. Hie waas fon 1.10.1946 - 4.4.1961 Burgermäster fon Skäddel.


Dät Saarlound is n Buundeslound in dät Suudwääste fon Düütsklound. Dät Buundeslound häd ne Uurfläche fon 2,569.69 km² un häd 989,035 Ienwoonere. Die Haudstääd is Saarbrücken. Dät Saarlound wäd begränsed fon Luxembuurich in dät Noudwääste, fon Frankriek in dät Suudwääste un fon dät düütske Buundeslound Rhienlound-Pfalz in dät Noude un Aaste. Die hoochste Punkt is die Dollbierich (695,4 m), noudelk fon Nonnweiler. Et rakt säks Loundkringe: Merzig-Wadern Neunkirchen Stadverband Saarbrücken (Stadtverband Saarbrücken) Saarlouis Saarpfalz-Kreis Sankt Wendel 1945-1946: Hans Neureuther 1946-1947: Erwin Müller 1947-1955: Johannes Hoffmann (CVP) 1955-1956: Heinrich Welsch (n/p) 1956-1957: Hubert Ney (CDU) 1957-1959: Egon Reinert (CDU) 1959-1979: Franz Josef Röder (CDU) 1979: Werner Klumpp (FDP) 1979-1985: Werner Zeyer (CDU) 1985-1998: Oskar Lafontaine (SPD) 1998-1999: Reinhard Klimmt (SPD) 1999-2011: Peter Müller (CDU) 2011-däälich: Annegret Kramp-Karrenbauer (CDU) www.saarland.de


Ju Sapir-Whorf Hypothese (uk wäil linguistiske Relativität naamd) kwäd, dät ju Woarniemenge un ju Foarstaalenge fon ju Wuudelkaid gjucht ouhongjen däd fon ju Sproake, uur ju wäl ferföiget. So skällen ljoachtblau un dunkerblau fon uus as Variante fon een Faawe woarnuumen wäide, wüült do foar Russen, do der foar ljoachtblau n gans uur Woud hääbe (goluboj) as foar dunkerblau (sinij), bee juust so gans ferskeeden sunt as rood un rosa foar uus. Ju Hypothese häd hieren Noome fon do Amerikoanske Sproakkundigen Edward Sapir un Benjamin Lee Whorf. Die Moanske organisiert sien Wuudelkaid middels Sproake. Ju Sproake is oawers kulturell bestimd, wiertruch in ferskeedene Kultuuren ferskeedene Interpretatione äntstounde konnen fon jusälge Seeke. Ju wichtichste Foulge fon disse Hypothese is die linguistiske Relativistismus, uk wäil Determinismus naamd. Die linguistiske Relativistismus twieuwelt an ne algemeene Sproaktheorie un poniert, dät ju Sproake niks uurs is as ne Waareldvision, ju ju moanskelke Ämpfiendenge fon ju Wuudelkaid Gestalt rakt. Ju soziale un kulturelle Uumwaareld, wieroun me apwoaksen däd un ju der as fielicht wichtichste Määrkmoal hiere oaine Sproake fääre rakt, ju is so dät me nit instande weese skuul uur Sproaken gans tou ferstounden sunner gans aptougungen in ju Kultuur. Uum ju Theorie tou unnerstutsjen, ferbroachte


Die säkste Planet Saturn (Symbol: ) is 197 Milionen Mielen fon de Sunne oawe, bruukt 29 Jier un 4 Mounde ap sien loange Raise uum de Sunne; hie is hoolich so groot as Jupiter. Bekoand sunt do flugge Ringe fon Saturn.


Die litje Prins is ju Seelter Uursättenge fon dät frantsööske Bäidensbouk "Le Petit Prince" fon Antoine de Saint-Exupéry (New York, 1943). Hier aan litjen Tekst fon dän Skrieuwer: Säks Jiere waas iek oold. Do kreech iek moal een Bouk uur dän Urwald tou foatjen. Dät hiede ju Uurskrift: Weere Fertälster. Un deeroun foont iek een froaie Bielde. Dät stoalde een Riesenschlange deer, wo ju een Wüülddiert in’t Geheel ferslook un deerbie rukhoalsede. Iek hääbe ju Bielde hier foar die oumoalt. Binne in düt Bouk stuud: „Boa rukhoalsed hiere Fangst ap eenmoal deel. Ätterdäm kon sik sun Boa nit moor röögje. Dan släpt ju säks Mounde, un in düsse Tied wät die Fangst ferknuused.” Iek hääbe domoals ful ättertoacht uur dän Dschungel un wät me deer binne nit alles belieuwje kon. Iek hääbe dan uk mäd’n Faawpänne ju allereerste Bielde in mien Lieuwend moalt. […] Iek moaste mien Mästerwierk dan uk fluks do grooten Ljude wiesje un hääbe altied fräiged, of jo uk boang sunt foar mien Bielde. Die Foaks kwäd tou dän Prins: Hier is mien Stilkenhaid. Dät is gans eenfach.Man sjucht bloot mäd dät Haat goud. Dät Upperste is foar do Ogene nit tou sjoon. Dät Bouk is uursät


Ju Weser is ne Äi in dät Noudwääste fon Düütsklound un fljut truch Aast-Fräislound. Ju Weser Äi begint bie Hannoversch Münden, ap dät Steede weer do Fulda un Werra touhoope kuume. Ju Äi fljut truch do Deelstoate Hessen, Noudrhien-Wäästfoalen, Läichsaksen un Bremen ätter ju Noudsee wai.


Tuusterpäiter is n Bäidensbouk fon Heinrich Hoffmann uut dät Jier 1845, dät fon Margaretha Grosser in dät Seelterske uursät wuuden is. Dät is n Bouk mäd pläsierdelke Dööntjene un snurrige Bielden. Die "Struwwelpeter" is al in 130 Sproaken uursät wuuden un is in 2010 uk ätter dät Wäästfräiske as "Smoarge Piter" uursät fon Jacobus Quiryn Smink un ätter dät Noudfräiske (Sölring) as "Tuusipetji" fon Kai Klint. Heinrich Hoffmann kuud seküür dät Seelterfräiske nit ferstounde, man dät is ountouniemen, dät hie mäd disse Uursättenge gans bliede weesen waas, so as mäd ju Uursättenge in uur Sproaken. Un seküür hiede hie dän Tuusterpäiter in ju internationoale Struwwelpeter-Familje wäilkuumen heeten un ju Uursätterske, Gretchen Grosser, ju dän Tuusterpäiter mäd hiere oaine Kompetenz un Riekdom an Ideen een näie seelterske Identitäit roat häd, foar dät flugge Wierk beglukwonsked. Tuusterpäiter ap ju Websiede fon dän Ferlach Edition Tintenfass ISBN 978-3-937467-82-5 Die wäästfräiske "Smoarge Piter" is touhope moaked fon dän Ferlach Edition Tintenfaß un dän Ferlach Hispel in Wiuwert, 32 siden, 2010, ISBN 978-3-937467-83-2 Uutgoawe in Hollound: Hispel, Terp 31, 8637 VH Wiuwert, ISBN 978-90-74516-11-2 Die wäästfräiske "Smoarge Piter" ap ju Webstee fon Jacobus Quiryn Smink Die noudfräiske (Sölring) "Tuusipetji" "Struwwelpeter" in uur Sproaken "Tuusterpäiter" in


Aastfräislound is dän Deel fon Aast-Fräislound, die der fröier unner ju Heerskup fon do Cirksena's stuud. HRR = Hillige Roomske Riek, Gr./Fd. = Groafskup/Furstendum, Prs. = Prüüsen, Fr. = Frantsööske Tied, Hann. = Hannover, Lsk. = Läichsaksen Aastfräislound uumfoatet däälich do naiste Kringe: Aurk Lier Oamde Wittmund


Hier unner stounde Symbole af Skaltteekene fon ferskeedene elektriske Bauelemente. Do bruukt me in fereenfachte Teekengen - do sonaamde Skaltbielden - fon elektroniske Apparoate.


Buutere wäd moaked fon Room fon Molk. Deertou kumt di Room in ne Säddene, dät is n Oard Fät, wieroun n Stamper mäd Goate (die Pulst) ap un deel bewääged wäd. [Buutere wuud fröier in Seelterlound fon Wieuwljuude so moaked:] Ju Molk, ju drooget me in n Roompot soloange, dät me sofuul häd, as me säddenje wol. Dan mout me ju Molk soloange stounde läite, dät se suur is un scheeten, dan kon me se säddenje. Is dät Suumerdai, dan kon me se so koold säddenje, is dät Winterdai, dan mout der heet Woater in de Säddene, uurs kon man dät nit touhoope kriege. Häd me dan n Sät säddend, dan foatet dät oun tou schiffen, deerbie kon me sjo, of dät buuterje wol. Wan me dan n Sätje wier säddent, dan kumt der Buutere ap de Molk. Dan mout me noch ieuwkes säddenje, dät ju Buutere in een Stuk kumt, dät hat ‘touhoope’. Dan kriege do Wieuwljuude n holtenen Näp häär un n holtene Lätse, deer kriege se ju Buutere mäd uut de Säddene in dän Näp. Dan mout ju Buutere truchmoaked wäide un hiered, un dan mout der Soalt oun. Dan wäd se in n ounsjoonelk Stuk moaked


Ju Molkeräi is ne Fabrik tou Beoarbaidenge fon Molk tou Produkte as Buutere, Sies un däälich noch sofuul moor. In Seelterlound wuud 1902 ne Molkeräi baud in Skäddel (Heese 124, 394). Düsse Janßen, dät was Lümke Wülm. Dät was en gouden klouken Käärl un uk n goudmööidigen Käärl. Di hied dän Binoome fon "Egyptische Josef" un di häd n Masse foar t Tärp Schäddel däin. Hi häd uk n Molkeräi deerwai baut, dät häd hi ap sien Loundstük apsät. Un doo hied hi deer je n Maierist oane, di hiet Olliges, un di Olliges di koom fon Äästerweede. Se20S. Ju Skäddeler Molkeräi stuud stump ieuwenske ju oolde Buurensteede fon Egeers aan n litjen Wai, die däälich "Alter Postweg" naamd is. Leeter roate dät ju Libby Molkeräi midde in Seelterlound (Ls108, 1955). Ju stuud aastersiede Sträite twiske Roomelse un Hollen, juust ieuwen uur dän Iersenboan ap Noune Tuun. (St3:4:7-8, 1968). Dät wier an ju Hauptsträite ap ju Steede wier so'n 20 Jiere die "Combi-Markt" stuud, där wier nu ju Firma "Heizungsbau Drees" is. Fröier stuud där uk suudelk Boukeläsk ne Molkeräi. Do Seelter Molkeräien sünt nu al loang oubreken. Där is niks moor fon tou sjoon. Lieste fon do Seelter Roupnoomen


Aarhus is ne Stääd ap dät Fäästlound fon Dänemark in ju Region Midtjylland. Ju Stääd häd 256.018 Ienwoonere (Januoar 2013), deermäd is Aarhus ju twäidgrootste Stääd fon Dänemark un ju grootste Stääd fon Jutlound. Ju Stääd häd siet 1928 ne Universität, fuulsiedige Industrie un n Seehoawen in dät Kattegat. Die regionoale Luchthoawen Aarhus befint sik in Tirstrup, uungefeer 36 km fon Aarhus. Aarhus is Europäiske Haudstääd fon Kultuur in 2017.


Århus Kommune is een deenske Meente in't Aaste fon ju Region Midtjylland. Ju Meente häd een Flakte fon 467,70 km² un tält 340.421 Ienwoonere (Stound: 1. Januoar 2018). Die Sit fon ju Ferwaltenge is in Århus (of Aarhus), ju grootste Stääd fon ju Meente. Århus Kommune wuude in ju Ferwaltengs-Reform fon 1970 bielded un heerde tou dät Århus Amt. Ju Kommune bleeuw bie ju Ferwaltengsreform 2007 ärheelden. Ju Kommune äntstuude truch dän Touhoopesluut fon ju Stääd Århus mäd do Lound-Meenten Beder-Malling, Borum-Lyngby, Brabrand-Sdr. Årslev, Elev, Elsted, Harlev-Framlev, Hasle, Hjortshøj-Egå, Holme-Tranbjerg, Mårslet, Ormslev-Kolt, Sabro-Fårup, Tilst-Kasted, Todbjerg-Mejlby, Trige, Solbjerg, Vejlby-Risskov, Viby un Åby juust so as Deele fon do Säspele Skødstrup un Vitved.


Mäd Skienlood wäd ju resultierjende Vektor uut Sweerkraft un Fluchtkraft bie Bewäägenge beteekend. Dät Skienlood lät sik graphisk truch n Krafteparallelogram deerstaale. Truch ju Sweerkraft, uk Gravitation naamd, erfäärt älken Körper ap ju Äide ne ätter unnern, toun Äidmiddelpunkt gjuchtede Akzeleration. Ju Grööte fon disse Akzeleration is konstant. Ju bedrächt 9,81 m/s² un wäd as 1 g beteekent. In dän Rauetoustand is ju Gjuchte fon dät Skienlood mäd ju Gjuchte fon ju Sweerkraft (Gewichtskraft) identisk un wiest dan toun Äidmiddelpunkt. Uurs ferhaalt et sik bie ju Kurvenakzeleration. Die Motorräädfierder in ju ieuwenskestoundende Bielde mout sik, uum im Gliekgewicht tou blieuwen, bie dät Truchfieren fon ju Kurve äntspreekend dät Skienlood "in ju Kurve lääse". Äänelks jält foar n Flieger, die der ne koordinierde Kurve fljooge skäl. Dät Meetinstrument in dän Flieger is hierfoar ju Kuugellibelle. Bie ne koordinierd floaine Kurve määrkt me in dän Flieger buute eventuell n haageren Anpräsdruk niks. Deeruum mout die Pilot unner Instrumentenflugbedingungen do Instrumente tou Hälpe nieme. Kuugellibelle Balancierje Skeeuwloage WPF Radfahren von Sigi Krumholz Richtige Kurventechnik beim Motorradfahren


Birmingham is ju twäidgrootste Stääd in Änglound un dät Fereeniged Köönichriek. 1550: 1.500 1650: 5.000 1750: 24.000 1800: 80.000 1900: 522.800 1981: 1.013.431 2002: 990.000 2005: 1.001.200 2009: 1.012.010


Ne Universität is ne Institution, wier me wietenskuppelk Unnergjucht foulgje kon, un wier Foarskenge moaked wäd. Universitäte kon me beskrieuwe as Hoochskoulen mäd Promotionsgjucht, man do Universitäten unnerskeede sik maast uk truch n breeden Fächerkanon. Typisk sunt do klassiske, al in dät Middeloaler ienfierde Fakultäten foar Philosophie, Medizin, Theologie un Gjuchtswietenskuppe. Deertou kuume do Natuurwietenskuppe, Mathematik, Wirtskaftswietenskuppe, Sozioalwietenskuppe un uur Oarbaidsgebiete. Fon aal do hüütige Universitäte, is ju Universität Bologna ju ooldeste Universität (1088). Deerätter wuude ju Universität Oxford uum dät Jier 1170 gruunded. Ju Universität Groningen is ju ooldeste Universität in do fräiske Lounde un is fon Ubbo Emmius in dät Jier 1614 gruunded. Ju Universität Heidelberg is 1386 gruunded wuuden, ju Universität Tübingen 1477. In do Jiere 1487-1489 wieren fjauer Seelterfräisen bie ju Universität Rostock mäldet, ju 1419 gruunded wuuden waas. Commons: University – Mediendoatäie Universities Worldwide Lieste fon Universitäte uur ju ganse Waareld


Ju Skoanelke hat uk Skandebloume, Skandele af Roagebloume. Ju woakst in dät Koarel. Noa, ju woakst inne Roage. Do hääbe wie fröier so jädden plukked, un do Buuren wuden dul ap uus, uumdät wie altied fääre in dät Fäild geenen sunt, uumdät wie meenden, wie fiende immer noch fluggere Bloumen. So wude die Roage platttrappeld.


Dät rakt ferscheedene Soarten fon Woude: Dät Geslächtswoud (die Artikkel) rakt dät grammatiske Geslächt un bestimt dät Haudwoud. Dät Haudwoud (Substantiv) beteekent n Ding af Begrip. Dät Biewoud (Adjektiv) beschrift, definiert of begränset n Hauptwoud. Dät Foarwoud kon insteede fon n Haudwoud stounde un ferwiest deer dan ätter. Dät Taalwoud (Numerale) rakt dän Taal of ju Rangoardnenge. Dät Uumstandswoud (Adverb) beteekent n Tiedwoud naier. Dät Ferhooldniswoud (ju Präposition) beteekent dät Ferhooldnis twiske Hauptwoude usw. Dät Biendewoud (ju Konjunktion) ferbint two Woude of Satse. Dät Tiedwoud (Verb) beteekent ne Honnelenge, Toustand of Prozess. Silwe


Dät Geslächtswoud (die Artikkel) rakt dät grammatiske Geslächt un bestimt dät Haudwoud. Dät rakt in ju seelter Sproake ferscheedene Artikkele, je ätter Bestimdhaid, Taal, Geslächt un Fal. Do sunt maast uut dät Ooldfräiske (afr.) outouleeden. Die 2. Fal is maast ärsät fon Konstruktione mäd fon usw. .* Wan dät sik honnelt uum bekoande Seeken, t.B. Die Mon slacht dän Huund mäd de Knäppel. Hier häd sik also dät afr. thā truchsät un uurs in 3. un 4. Fal afr. thene! Die 2. Fal is ferswuunen bit ap eenige Uutdrukke (oukuuted tou s in säiwens). . * t.B. ju Kuu is in de Weede. Also uk hier wäil dät afr. thā un uurs in aal Falle afr. thiu. Die 2. Fal säilden, as in Tied der Nood. afr. thā(m) is hier bloot in Räste bewoard blieuwen, as t.B. in de Huus. Hier äntstamt do luudgesätselk afr. thā. Die 2. Fal is ferswuunen bit ap eenige Uutdrukke (t.B. eenes Deeges). Woudoard


Sköäweljen (dt. Schlittschuh laufen, eng. to skate, fra. patiner, nl. schaatsen, nfr. schure, wfr. reedride) is sik uur dät Ies foutbewäägje ap n Oard Gliedstukke, do Sköäwele. Fröier wieren do Nieden in Seelterlound in de Winter unner Woater, un wan et dan froos, dan roate et groote Flächen mäd Sköäwelies. Oold un jung un ju ganse Skouljuugend wieren ap de Sköäwele. Dät waas n Fergnöigen, Roupen un Sjungen, so loange jo sjo kuuden. Bie Mounskien wuud et leet bit älk fergnöigd un wuurich ätter Huus geen. So geen dät alle Deege so loange dät Ies noch heelt. Älk kuud sköäwelje. Litje Bäidene leerden dät bääte n Stoul. Älk moaste sköäweljen leere. Do nit wüülen, wuuden fon do Oolden twongen, dan do nit sköäwelje kuuden, goolten as Sunnerlinge. Domoals roate et uk noch strommere Wintere as nu. Do bääste Sköäweler moakeden Tuuren ap de Seelter Äi un ju Leda ätter Lier un hoalden deer Weere häär. So wäd noch fertäld fon Oaltje Beernd. Hie waas an t Broodboaken un hied do Broode al kloor foarmd, as Antje him fertälde, dät jo goarneen Soalt moor bie do Koopljuude kriege kuuden un wüülen uutenemäiden sloachtje. ,,Dan stik dät Fjuur in de Ougend man


Dät Wit fon't Minimum kwäd, dät sik dät Woaksduum fon Plonten aaltied ätter dän litsten Woaksduumsfaktor orientiert. Staale wie uus foar, dät in n Boudem tou min Stikstof, tou min Woater un tou min Koolestof oane is. Woater is minner deer as Stikstof, un fon n Koolestof rakt dät noch uk noch tou min, man fon doo tjo ap maaste. Nu kooped sik die Buur Stikstofmjuks, deeruum dät je tou min Stikstof in dän Boudem is. Hie mjuksed deermäd sin Fäild, man die Aaren blift juust so littik as in't lääste Jier. Hiede hie deerjuun geeten, dan hiede hie leeter n gratteren Aaren kreegen. Me skuul also aaltied dät fermoorje, wät ap minste in dän Boudem is. Wan du moor Stikstof hääst, un juust so min Woater as in't foaren, brangt dät die heel un aal niks. Waas deerjuun moor Woater as Stikstof in n Boudem, so brangt dät die niks, tou jooten, dan moast du mäd Stikstof mjuksje. Eerste, wan die littste Woaksduumsfaktor fergratterd is un nit moor die litste, dan kon die Buur fääregunge un wier dän litsten ferbeeterje.


Skäddel (oolde Skrieuwwiese: Schäddel) is n Täärp in dät Seelterlound mäd 2442 Ienwoonere (2006). Skäddel waas fröier dät maast suudelke Täärp fon Seelterlound, eer in'n Begin fon't 19. Jierhunnert ju Buurskup Seeidelsbierich äntstuude, ju sik gau tou een groot Täärp äntwikkelde. Tou Skäddel heere do Buurskuppe Bäätholt, Heeselbierich, Näiwal, Loanghoarst, Knülke un Skäddelerdom. Tou dän Noome Skäddel is tou ferglieken dät alleweegense foarkuumende Scharrel, Scharlo mäd Gruundwoud (twäide Lid) la, Hoochdüütsk Loh ' Woold af eepene Steede deeroun', wät in fuul Noomen apträt. As Bestimmengswoud is tou ferglieken dät Ooldhoochdüütske scar 'Plouchscheede', Iesloundsk sker 'Klippe'. Dät kon waiwiese ap ne staile Kaante so as bie Skäddel dät uur 6 m. hooge Halkoouger. Also 'Woold mäd staile Kaante'. Gans fröier waas Skäddel dät maast suudelke Täärp fon Seelterlound, däälich is dät Seedelsbierich. Noudelk fon Skäddel lait Roomelse. Truch Skäddel fljut ju Seelter Äi. Bie Skäddel lääse die Maiglöckchenwoold un die Maiglöckchensee. Die Seelter-Äi-Paad lapt truch Skäddel. Dät eerste Moal in ju Geskichte heere wie wät uut Seelterlound in n Uurkunde fon 1319. Ounnuumen wäd ne Besiedelenge uut dät Noude wai in dät leete 13. Jierhunnert. Uut 1613 is deer n Dokument, dät die Pestoor do Bäidene Unnnergjucht rakt. Siet dän 1.


Do Holloundsgungere wieren algemeen Munsterloundere, do der bit sowät 1900 in n Suumer ätter do Niederlounde geenen uum deer as Mäddere wät Jäild tou fertjoonjen. Oarbaider, do ätter Wäästfräislound of Aast-Fräislound geenen, wuuden uk Fräisloundgungere naamd. Deer wieren uk Seelterfräisen, do ätter Wäästfräislound geenen. Dän Wai hääbe do Holloundsgungere tou Fout moaked, mäd de Saise ap de Näkke, Hondstok un Ransel. Do geenen mäd n Koppel uur Groningen alle Jiere dän sälge Wai ätter Ljouwert in Wäästfräislound. Do koanden dän Wai un so hougeden sik do uur Mäddere do bloot antousluuten. Uk do foonten Oarbaid as Mädder bie do Buuren un fertjoonden goud Jäild. Däälich wunnerje sik do Ljuude, dät do sun loangen Marsk tou Fout moakje kuuden. Domoals waas di Foutmarsk eenfach Moude. Wan die Dai tou Eende waas, sliepen do in bekoande Gaasthuuse un smäidens geen dät wier fääre. In Ljouwert ap dän Määrkedplats waas die Träfpunkt foar do Mäddere. In Ljouwert waas ne Oarbaidsfermiddeleng iengjucht. Deer hoalden do Buuren se mäd de Woain ou, un älk wiste fluks wier hie wai koom. Do uur Holloundsgungere bleeuwen deels foare (also bie Groningen?) as Eedgreeuwere, do uut dät Hannöverske un Ooldenbuurgske keemen. Man do Seelter geenen al sieläärge ätter


Ap n 20. Dez. 1812 wuud in Roomelse dät seelter Archiv revidierd in Apdraach fon dän Präfekt Ritter von Keverberg. 1. Ju Archivloade stuud in ju Säärke un hied ne Laangte fon fjauer Fout loangsk, fjauerkaantich un mäd fjauer Fäite fersäin, deerfoar trjo Hongslotte. Deerfon hied älke Täärp n Koai. As Inhoold wuude notierd: 2. Een soonaamd holten Twoskäppel-Fjoorups-Fät*) mäd iersene Beende 3. Een Fjoondel holten Fjoorup-Fät mäd iersene Beende 4. Aan holtenen Tjoachter 5. Een holtene Kannenmäite 6. Een tinnen 1/4 Kannenmäite 7. Een tinnen 1/8 Kannenmäite 8. Tjoo un 7/8 Puund looden (bläiern) Gewicht 9. Aan Linnensäk mäd uungefeer aan Verup (Fjoorup) oold Räiwsäid 10. Een sonaamde iersene Änsterwächte 11. Een iersene Äälnemäite 12. Tjoo iersene Määrkiersen 13. Een metallen Druksiegel mäd ju Uumskrift: S. Parochianorum in Sagelte (dät seelter Siegel) 14. Een skrieuwen Bouk in Folio in wietleedern Uumsleek fon 1587, dät Seelterlounds Gerechtsame äntheeld (also dät seelter Loundgjucht) 15. Een skrieuwen Bouk in Folio mäd swotten Leederuumsleek fon 1615: gjuchtelke Ferhondelengen fon Fräiheer Gjuchter Tameling tou Ait usw. 16. Een skrieuwen Bouk in Octavo fon 1772, dät do Gjuchte fon do Skättermästere in Seelterlound äntheeld. 17. Two mäd Pakbeend touhoopebuunene Rullen oold Papier: Ouskrifte fon Gjuchtsferhondelengen,


Die Seelter Buund wuud apgjucht in 1977 as ne fertreedende Organisation fon do Seelter, ätter dät die oolde Seelterbuund fon 1952 sun 15 Jier stilsteen hiede. Loange Tied wuud meend, ju seelter Sproake waas nit fuul wäid. Uum 1960 wuud ju sogoar in de Skoule ferbeeden. Mäd Hälpe fon do Sproakkundigen Marron Curtis Fort un Pyt Kramer, do ju Sproake as ne wichtige Äärwe blouked hääbe, is dät Seelterske siet do 1970-er Jiere wier aplieuwed. Die Seelter Buund gjucht sik ap dät Bewoarjen un Äntwikkeljen fon ju Sproake. Unnersäikenge un Dokumentation fon ju seelter Geskichte, Kultuur un Gewoonhaide, as uk fon ju Uumwaareld heere fääre tou do Siele fon dän Seelter Buund. Deerfoar bewoart die Seelter Buund uk älke kulturelle Moite in sien Archive. Ju Fereenenge sälwen häd sowät 300 Meegliedere. Twiske 30 un 40 dwo mee an fräiwillige Oarbaiden for aktive Oarbaid an ju Sproake, so as ne Seelter Grammatik un uur skrieuwen Materioal. Do Touhoopekuumen fon dän Foarstand fon dän Seelter Buund wäide uk ap Seeltersk ouheelden. Ju Organisation gruundet sik foarallen ap privoate Unnerstöänenge un Hälpe fon ju federoale Regierenge. Die Seelter Buund is fertreeden in dät Europäiske Büro foar Minner-bruukte Sproaken. Hie is uk Meeglid fon


18. -- 19. -- 20. -- 21. Jierhunnert -- 22. -- 23. -- 24. Jiere: 2006 - 2007 - 2008 - 2009 - 2010 - 2011 - 2012 - Hier sunt Geböärnisse fon 2010, ätter ferscheedene Themen oardend. Moonige sunt in moorere Apsatse tou fienden, wült joo in ferscheedene Kategorie paasje. 4. Januoar: In n amtelken Fääst-Akt wäd in Dubai dät Hoochste Bauwierk fon ju Waareld, die Burj Khalifa, ienwäid. 12. Januoar: Bie een Äidbieuwjen in Haiti stierwe sowät twohunnerttwintichduusend Ljuude, moor as een Million hääbe neen Huusenge moor. 6. Meerte: Pyt Kramer wäid Eerenmeelid fon dän Seelter Buund 20. Meerte: Die Eyjafjallajökull, aan Fjuurspäienden Bierich ap Ieslound, begint uuttoubreeken. Besunners Midde April fiert dät dan tou een Ienstaalenge fon dän Fljooger-Ferkier in groote Deele Noud- un Middel-Europa apgruunde fon Äske in ju Lucht. 20. April: Bie een Explosion ap dät Boorailound Deepwater Horizon in dän Gulf fon Mexiko stierwe fermoudelk alwen Ljuude. In ju Foulge fersakket dät Boorailound un dät rakt een Ouljepäst in dän Gulf fon Mexiko. 31. Moai: Horst Köhler trät as Buundespräsident ou. Dät Boantje blift 29 Deege uunbesät. 30. Juni: Christian Wulff (CDU) wäd fon ju Buundesfersammelenge tou dän tjaande Buundespräsidänt fon ju Buundesrepublik Düütsklound


Die Bäidenstuun is ju eerste Stappe in dän Unnergjucht. In Seelterlound sunt 5 Bäidenstuune, wier do Bäidene mäd Seeltersk-Unnergjucht truch Fräiwillige fersuurged wäide. Seeltersk in dän Bäidenstuun


Foulksdonse (de. Volkstänze) of Folkloredonse sunt Donse, do der bie traditionelle Foulksfäste of in traditionelle Sälskuppe donsed wuuden un wäide. Jo kuume praktisk in aal Kultuure foar un bildje touhoope mäd ju Foulksmusik ne uuntränboare Eenhaid. In Juunsats tou Standoarddonse sunt do Bewäägengsouloope nit so strikt fäästlaid, wät nit hat, dät do gans foarmloos donsed wäide. Uk ju bie dän Dons druugene Dracht unnerskat sik truch Smuk, ferwoande Stoffe, Kopbedäkkengen un Sieroat oafte düütelk fon do Deegeskloodere. As 1952 die oolde Seelterbuund apgjucht waas, koom Sixtus Schröer ätter ju Koasterske Leni Hanekamp (Seeger), ju in Fächt al ne Donsgruppe laited hiede. Jädden moakede ju mee un kuut deerätter gruundeden 16 Persoone ju Dons- un Drachtegruppe Seelter Buund. Uum dän Jierwiksel fängen jo oun, wierbie uk wäil ap Hoske donsed wuude. Deerbie wieren dät ap maaste Wuchtere. As ju Leni 1956 hilkede, kuud ju nit moor meemoakje un fäl ju Gruppe uutnonner. Ju Geskichte deerfon fäng 1970 oun, as n poor Strukeljer Kolpings-Meegliedere (Gisela Wallschlag un Maria Janssen) in Teisendorf ne Gruppe saagen, ju der Foulksdonse foarfierde. Dan wüülen jo sälwen uk sunne Gruppe gruundje. Do Gruundere wieren dan Margret und Gisela Wallschlag un kuute Tied leeter üübeden in Struukelje al


Hebe Maria Camargo (* 8. Meerte 1929 in Taubaté, São Paulo, Brasilien) is ne brasilianiske Fiersjomoderatorin, Sjungerske un Tjoterspielerske.


Dät Seelter Loundgjucht (dt. Sater Landrecht) is uus uurlääwerd in n Deelskrift fon 1587. Dät leert uus, dät ju Jurisdiktion domoals noch in Hounde waas fon do tweelich Burgemästere (die Tweelwerroat, de zwolffe). Ju Sproake fon dät Stuk is Hoochdüütsk mäd fuul platdüütske Woude: dat, daat, straten, ingeseten vs. Ingesessen, leeff, beraden, tuge vs. gezeuge, saecke. Uk rakt dät Woude, do däälich noch ap Seeltersk bruukt wäide: broecke "Breeke", resolviren "risselwierje", citieren "sitierje", koer "Köär", veerdop "Fjoorup". Apfaalen dwo uk do Jäildstukke, do as Breeke betoald wäide mouten: schaff, ortrik, goltgulden, ein olden halben stuver. Man dät kon uk in Bjoor: ein tunne beers. Hierunner sunt do Artikkele eerste in skeeuw kuut touhoopefoated. Anno 1587 am 24 Januarij hebben die gantse gemeinte vund Ingesessene des Sagterlandes disse naestfolgende articull verordent, auff vund angenaemen in massen vund gestalt als folgt: l. Do Paatäie in ne Gjuchtsseeke mouten two in t Lound peelfääste Buurgen staale un sik tou dät Dreegen fon ju Kossenge ferplichtje foar dän Fal, dät jo dän Prozess ferljoose. Item erstlicken ist endtslaten, dass alle die jenige, so dass Landtrecht zu doende haben, sollen den twoluen wegen des landes twe Borgen vund gelouen stellen, so im lande paelvast sindt,


Madeira (fon portugiesisk madeira ‘Holt’) is n Ailound in dän Atlantiske Ozean, uungefäär 700 Kilometer wäästelk fon Afrikoa un 1000 Kilometer suudwäästelk fon ju portugiesiske Kuste. Dät häd 235.000 Ienwoonere ap ne Fläche fon 801 km² un mät 57 km bie 22 km. Touhoope mäd Porto Santo un dät fääre ätter dät Suude lääsende Ilhas Desertas un do Ilhas Selvagens bildet dät ju autonome Region Madeira fon Portugal un heert also tou ju Europäiske Union. Do Azore hääbe binne Portugal diesälge Status. Ju grootste Stääd ap Madeira un tougliek ju Haudstääd fon ju autonome Region is Funchal. Dät Klimoa ap Madeira is gjucht mild (ju Temperatuur lait maasttied twiske 16 un 22 ̊C.) un is weegen ju Natuur, fuul Buske un Bierge beljoowed bie Koierder un Natuurfrüünde. Deer ju Kuste foarallen bestoant uut staile Fälsenwoogen un Soundstrande bolde nit foarkuumen dwo, rakt dät ap Madeira neen Massen-Touristik. Do Ailounde hääbe n vulkoanisken Uursproang. Die hoochste Bierich is die Pico Ruivo (1862 m). Ju bekoandste Spezialität fon Madeira is die stäärke Wien die der ätter dät Ailound benaamd is. Buute dän Madeira-Wien is dät Ailound uk bekoand truch dän Espada; n loangen swotten Fisk, die der ap fuul ferscheedene Wiesen kloormoaked


Dädde waas uk aan fon do lääste Hüünen in Skäddel. Deer wuud oafters fon boald. Hie waas gjucht gefällich, goudmöidich un stäärk, man hie kuud uk gjucht dul wäide. Wikisource: Die Hüüne Dädde – Wällensammelenge


Hüünen sunt in oolde Tälstere besunners groote un stäärke Ljuude. Tälstere un Mythen uum Hüünen rakt dät wäil ap ju heele Waareld un buute dät do aal groot un stäärk sunt, häbe jo gjucht ferskeedene Oainskuppe. In Seelterlound un deer uumetou sunt dät oafter Skeepere. Die Hüüne Dädde Beekmans Wille Fänne Jan


Fänne Jan Fänne Oepken sin Foar Jan waas noch aan fon do Hüünen. Hie waas groot un stäärk. Wikisource: Fänne Jan – Wällensammelenge


Dät Seelter Läid is ne Hymne ap dät Seelterlound un dät Seelter Foulk. Die Text fon Fikoar Schulte wäd ap juu Wiese fon "Brüder lagert euch im Kreise", komponierd fon Johann Christian Heinrich Rinck (1770-1846), soangen. Dät is nit tou ferwikseljen mäd dät oolde Seelter Läid fon M. Seeling. ( Seelter Läid ?/i) Soang mäd do Seelter Sjungere Ljuude rakt et fuul un Lounde, do ap Goddes Waareld stounde. Man wät gungt deer wäil uur Seelter, un uur't litje Seelterlound? Seelter jäilde aal as Bruure, oachtje, hälpe een de uure. Träf´ se sik uk in de Froamde, hat et fluks: "Wie sunt ja früünd". Eene Sproake un aan Gloowe un dät trjoue Haat, do dwo, dät wie uus am ljoosten säike Sälskup bie dät oaine Foulk. Seelterlound, dät druuch mien Wääse, deer wol iek begreeuwen lääse, wier uk al min Baab' un Bääsje sunt truch't Äidenlieuwend geen. Huus, wier spielden wie as Bäid´ne, dät Ferstopjen in de Häid´ne, Tikken, Räiden, Pingelpangel, kuud iek die ferjeete wäil? Seelterlound, du laist ousleeten, fon de Waareld gans ferjeeten. Man din Foan häd uus uk heelden fräi fon Fäinde, Kriech un Nood. Seelter, wie hääbe t hier goud roaked dan uus Lound häd sik


Johanna Evers, geb. Schulte, is 1953 bädden in Baalenje un woond in Baalenje. Ju is Koasterske in Roomelse. Deer rakt ju Seeltersk-Unnergjucht bie dät "Schulzentrum Saterland". Ju hääd uk Täkste leewerd foar dät Toankebouk mäd CD 10 Jahre Saterfriesisch im Kindergarten fon dän Roomelster Bäidenstuun St. Jakobus. Ju is in dän Seelter Buund un touhoope mäd Karl-Peter Schramm Vertreder fon dän Seelter Buund bie dän EBLUL. Ju moaket mee bie dän Oarbeidskring fon ju näie "Projektgruppe Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound". Biedroage in: Sprachenvielfalt und Demokratie in Deutschland, Hrs.: EBLUL-Komitee Deutschland, Brüssel 2002, ISBN 2-9600341-0-4 Seelterlound, friesische Sprachinsel in Niedersachen, Johanna Evers und Karl-Peter Schramm, Saterland, Siede 43 bit 57, in: Neben Deutsch: die autochthonen Minderheiten- und Regionalsprachen Deutschlands (Diversitas Linguarum 23), fon Christel Stolz (Hrsg.), 146 Sieden, Universitätsferlach Dr. N. Brockmeyer, Bochum, 2009, ISBN 978-3-8196-0730-1 Biedroage in: Die jungen Saterfriesen : eine Reise durch das Jahr ; 10 Jahre Saterfriesisch im Kindergarten, 2009 Biedroage in: 10 Jahre Europäische Sprachencharta in Niedersachsen, Hrs. Jörg Peters un Gabriele Diekmann-Dröge, Isensee-Ferlach Oldenburg, 2010, ISBN 978-3-89-995-712-9 Seelterfräisk Leerbouk mäd CD "Seeltersk bale", 190 Sieden, Sambucus-Ferlach, Dez. 2011 Middewinter in 'n Staal, Seelterfräiske Uursättenge truch Johanna Evers, Nordfriisk Instituut, 2012, ISBN 978-3-22007-377-7 Seeltersk


Heinz Immer is 1949 bädden in Strukelje un woonde in Strukelje. Hie waas Koaster in Roomelse. Hie häd Seelterske Täkste leewerd foar dät Toankebouk mäd CD "10 Jahre Saterfriesisch im Kindergarten" fon dän Bäidenstuun St. Jakobus in Roomelse. Hie is 1996 ap junge Lieuwenstied fon 47 Jiere stuurwen.


Juu Epistemologie (düütsk deerieuwenske uk "Erkenntnistheorie") is n feekeuurgriepend Deelgebiet fon juu Philosophie, dät sik mäd juu Äntstoundenge fon Wieten af uk skienboar Wieten uutnunnersät, un deermäd, wät foar aan Twieuwel aaltied bestounde kon.


Adelheid Pörschke, bäddene Waten, is dän 1. Dezember 1938 bädden in Skäddel un woont boppe an dän Skäddelerdom, wier die al tou ju Meente Ait heert. Ju ganse Familie Pörschke is aktief bie dän Seelter Buund. Hieren Mon Alfred Pörschke is in dän Foarstand fon dän Fräiske Räid, Sektion Aast, hieren Suun Heinrich Pörschke is Boas fon dän Seelter Buund un hieren Suun Hermann is Foarsitter fon dän Baier- un Böllerfereen Skäddel. Adelheid Pörschke roat do Sproakkurse ap Seeltersk foar dän Seelter Buund un laitet dän "Seelter Stammtisch" in dät Seelterfräiske Kulturhuus in Skäddel. Ju heert tou ju Projektgruppe "Saterfriesisch" bie dän Bäidenstuun "Unterm Regenbogen" in Skäddel un is Meeapgjuchter un Foarsitter fon ju Songgruppe "Seelter Sjungere". Adelheid Pörschke eerd - Kiek hier ap Siede 29 (GA E-paper) Seelter Sjungere Fräiske Räid, Deel Aasterkaante Adelheid Pörschke in ju Nordwest-Zeitung hier un hier un hier


Dät seelter Siegel is däälich bekoand uut n Gips-Oudruk, die Sello in Lübeck moakje liet. Ne Teekenge deerfon stoant ap dät Tittelblääd fon sien Bouk Saterlands ältere Geschichte und Verfassung (1896). Hie naamt dät sälwen S.14ff. dät ooldste un wichtichste Tjuugnis fon do Fräisen in ju Groafskup Sögelten. Dät wiest ne krounde uunboartige Figuur ap, mäd Waareldkuugel in de gjuchte un Säpter in de linke Hounde, ap n Troon, mäd ju Uumskrift S. parrochianorum in Zagelten. Dät Siegel kumt toun eersten Moal an ne Uurkunde fon n 23. Moai 1400 in dät Stoatsarchiv fon Lübeck foar, heert oaber sien Stiel ätter sowät ju Midde fon dät fjautienste Jierhunnert, eventuel ne noch fröiere Tied an. Ätter Sello is ju Fürstenfiguur ap dän Troon Kaiser Korl dän Grooten, die ne ganse Antaal fräiske Meenten sik as Siegelbielde wääld hiede, in Ärinnerenge an ju soagenhafte Privilegierenge fon do Fräisen truch him. Dät skäl uk noch n sljuchten Oudruk uut dät 17. Jierhunnert in dät ooldenbuurger Archiv reeke. Dät Siegel wuude al eer beskrieuwen fon Hettema un Posthumus=He (1836:171), wier do Bloumen in ju Siegelbielde as 'swoormjende Iemen' beskrieuwen wäide1) un uk noch n uur Siegel ärwäänd wäd mäd ne Hilgenbielde. In 1812 wuude


Do Seelter Sjungere is ne Songgruppe fon dän Seelter Buund. Ju Gruppe wuud 1993 truch Adelheid Pörschke un uurse gruunded. Do sjunge oolde Seelterfräiske Läidere, so as toun Biespil dät Seelter Läid ap eepenbiere Fäste, toun Biespil bie dän "Heimatabend" fon dän Seelter Buund un uk bie uurse Feroustaltenge. Do hääbe flugge Drachten un wieren uk al in dät Wiedkiekjen. Ju Songgruppe häd 11 Meegliedere. Foarsitter is Adelheid Pörschke. Seelter Sjungere Do Seelter Sjungere in ju Nordwest-Zeitung


Ingeborg Remmers, eerder Einhaus, is bädden in Wietsound un woont in Wietsound. Ju is Koasterske foar dät Seelterske an ju "Litje Skoule Skäddel" in Skäddel un is Laiterin fon dän Oarbeidskring fon ju näie "Projektgruppe Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound". Seeltersk an do Skoulen Twosproakegaid (Apluukenge) Tjosproakigen Unnergjucht. Unnergjucht Europa zu Gast bei kleinen Saterfriesen (NWZ) Bäidene: Seeltersk lernen mit dem Saterfuchs (GA) - Die ganse Begjucht is hier ap Siede 23 tou fiende Ingeborg Einhaus uur sik säärm un Seeltersk (NWZ) Unnergjucht: Seeltersk balen nach Noten (NWZ) Lehrer lernen Saterfriesisch (Nordwest Zeitung) Litje Skoule Skäddel


Juu Seelterske Sproake wäd uk ap Internet bruukt. https://web.archive.org/web/20110523103152/http://www.beepworld.de/members22/seeltersk/schlittschulaufen.htm https://web.archive.org/web/20071121221142/http://www.staff.uni-marburg.de/~naeser/ramsloh2.htm https://web.archive.org/web/20050317124345/http://www.literaturatlas.de/~la4/glocke.htm https://web.archive.org/web/20071123051452/http://www6.dw-world.de/de/1103.php https://web.archive.org/web/20051218232433/http://www.saterland.de/htm/seeltersk.htm http://www.phrasebase.com/forum/read.php?TID=10141 https://web.archive.org/web/20071213105837/http://www.barssel-saterland.de/content/view/183/ https://web.archive.org/web/20060206141757/http://www.literaturatlas.de/~la4/werke_gesina_lechte.htm https://web.archive.org/web/20071123051432/http://www6.dw-world.de/de/1099.php https://web.archive.org/web/20071123051458/http://www6.dw-world.de/de/1104.php https://web.archive.org/web/20071223111058/http://www6.dw-world.de/de/1078.php https://web.archive.org/web/20080117171843/http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1126720,00.html https://web.archive.org/web/20071123051447/http://www6.dw-world.de/de/1102.php http://saterland.hyves.nl/blog/20555982/4_BERSICHT_SEELTERSK_Saterfriesisch/c5og/ Lieste mäd Seelterfräiske Computer-Begriepe


Ju Seelter Äi (düütsk Sater Ems) bildet sik uut do Touflusse Marka un Oaje, do bienunner kuume bie Aajesbusk, 200 Meeter suudelk fon dät Kustenkanoal. Ju lapt dan mad n Düüker unner dät Kustenkanoal truch un dan fon dät Suude ätter dät Noude truch ju ganse Laangte fon Seelterlound, wier ju dät Woater uut de Foan apnimt, toun Deel truch ju Leetse Toachte. Ju Seelter Äi häd n Iensuchsgebiet fon 280 km2, as ju in dät Noude mündet in de Leda. Truch Oamse un Leda kuuden Äbbe un Floud sik bit Roomelse foutsätte. Foarallen in dät Noude kuud deertruch fuul Lound unner Woater loope. Ju Äi waas loange ju Lieuwensäddere fon Seelterlound un waas skipboar bit Ällerbrouk. So bildede ju n gouden Wai foar Honnel un Skipfoart foar litje Boote. In Struukelje un Baalenje wieren fröier ne ganse Riege Hälgen loangs ju Seelter Äi. 1958 wuud ju Seelter Äi fon Seedelsbierich bit Skäddel liek moaked, ju Laangte geen deertruch fon 13 km ap 6 km tourääch. Twiske Baalenje un Roomelse, wier dät Lound loangs ju Äi fröier un aleer oafte unner Woater stuud, häd ju Äi in do lääsden Jiertande n Diek kriegen. Loangs ju Seelter Äi fon Baalenje bit


Wietsound, uk Wietensound af Witsound, düütsk Wittensand, is ne litje Buurskup fon Strukelje. Ju lait wäästersiede Uutände un noudelk fon dän Uutändjer Kanoal. Wäästelk fon Wietsound lait Idafeen, dät heerd däälich tou ju Meente Aastrauderfeen. Noudelk fon Wietsound läit Ubbehusen. Wietsound is in dät Jier 1847 äntsteen. "Fröier hääbe doo Ljude Sound deer wäch fierd un dan is hier witen Sound weesen, dät deertruch di Noome wäil äntsteen is." (Lound un Noomen, Siede 98) "Aasterside fon ju oolde Schoule liegen doo wite Sounddünen. Doo Utänder brukten al Jierhunnerte fon dän Sound un naamden doo Sounddünen eenfach Sountstich. Bi de Määrkdeelenge 1819/20) wieren doo Dünen al wächfierd. Um 1900 waas ut dät Soundstich n wülde Sumpplakke wuden mäd Woaterwülgene, ferkreepelde Riesene, Rääsken un Suurgäärs. As et ätter dän Kriech neen Lound tou koopjen un tou paachtjen roate, paachteden eenige Witsountjer dät Soundstichlound un moakeden ut dät wülde Lound froai lik Weedelound. Deer bi t Krüs waas t fröier immer utgreeuen weesen." (Lound un Noomen, Siede 98) Wietsound hied fröier ne oaine katoolske Skoule. 1884 wuude ju Schulacht Wittensand gruundet und ju Skoule wuud 1889 baud. 1897/98 wieren där 49 Sköilere, 1946 100 Sköilere in two Klassen. Där wieren uk Sköilere fon


In dät düütske Bildengssystem sunt do Skoulen ju ätter dän Bäidenstuun foulgjende Stappe. An aal do Litje Skoulen (Grundschulen) in Seelterlound un bie dät Skoulsäntrum Seelterlound kriege do Skoulkere Seeltersk-Unnergjucht. Mäd dän Seeltersk-Unnergjucht an do Skoulen wuud in dät Jier 1996 ounfangd. Dät wieren in do eerste Jiere noch eerenamtelke Unnergjuchtere. In 2011 kriege där 150 Bäidene an do Skoulen Seeltersk-Unnergjucht. An do Litje Skoulen (Gruundskoulen) in Seelterlound konnen do Bäidene een Uure Seeltersk-Unnergjucht in ne Wiek kriege. Die Seeltersk-Unnergjucht is fräiwillich. An ju Marien-Skoule in Strukelje rakt Monika Olling dän Seeltersk-Unnergjucht. An ju Litje Skoule Skäddel moakje dät Ingeborg Remmers un Anne Wilkens. An ju Astrid-Líndgren-Skoule in Seedelsbierich kriege do Skoulkere Seeltersk-Unnergjucht truch Anne Wilkens. An ju Gruundskoule in Roomelse fersuurget Ulrieke Rieger do Bäidene mäd Seeltersk-Uuren. An ju Haupt- un Realskoule fon ju Grote Skoule fon't Seelterlound in Roomelse is Johanna Evers Koasterske foar dän Seeltersk-Unnergjucht. An ju Hauptskoule rakt dät apstuuns naan Seeltersk-Unnergjucht. An ju Realskoule konnen do Bäidene Seeltersk as "Wahlpflichtkurs" kriege. An dät Gymnasium rakt dät apstuuns noch naan Seeltersk-Unnergjucht. An älke Skoule wäd alle two Jiere n Leese-Wädstried feranstaltet. Tou dissen Wädstried wäd fon ju "Oldenburgische Landschaft" aproupen. Tou ju Jury heere dan Seeltersk-Unnergjuchtere,


In dät Jier 1952 wuud die eerste Seelterbuund apgjucht, as Foargunger fon dän Seelter Buund fon däälich. Die Foarstand wuud bilded fon dän Tweelwerräid, mäd älkemoal fjauer Meegliede uut älke Täärp: Strukelje(U), Roomelse(R) un Skäddel(S). Wo dät aal tougeen, is in do unnerstoundene Dokumente tou leesen. Wichtich waas foar him uk, dät Seeltersk skrieuwen wuude, wiertou dät Lesebouk foar Seelterlound Muugelkhaid roate. Deerbie wuud uk je ju Froage ätter ju Skrieuwwiese wichtich. Deertou koom 1958 ne Delegation fon ju wäästfräiske Fryske Akademy(FA) ätter Seelterlound unner Leedenge fon dän Direktor, Prof. Jelle Brouwer. In moorere Deege wuud touhoope mäd dän Tweelwerrräid maast in de Hollener Skoule uur ju Skrieuwwiese uurlaid un wuuden ferskeedene Foarsleeke in n Praxis bekieked un wröiged. Toulääst koom dan eene Skrieuwwiese hääruut, ju dan uk ätters anwoand wuude, t.B. in dät Seelter Woudebouk.


Ju Ferhooldensbiologie is n Deelgebiet fon ju Biologie, dät dät Ferhoolden fon Dierte ärfoarsket. Groaf lät sik ju Ferhooldensbiologie in tjo Deelgebiete iendeele: Ju Ferhooldensökologie - Ju befoatet sik mäd dät Ferhoolden in ju Evolution, t.B. mäd ju Froage, wieruume in ju Evolution n bestimd Ferhoolden n Diert n Foardeel broachte un düt Ferhoolden sik deeruum algemeen truchsät häd. Ju Ferhooldensontogenese - Ju ärfoarsket ju Äntwikkelenge fon dät Ferhoolden in n Loop fon't Lieuwend, wo dät leert, wo dät Diert al fon Gebuurt an n bestimd Ferhoolden häd, wo dät Diert angeboorene Ferhooldenswiesen fääre perfektioniert un wo Unnerfiendengen dät Ferhoolden fon dät Diert beienfloudje. Ju Ferhooldensphysiologie af Neuroethologie - Ju ärfoarsket ju Stjuurenge fon't Ferhoolden truch Näärwensystem un Woarniemengen.


As Ferhoolden beteekend me aal dät Dwoon un Reagierjen fon n Diert, aal doo sjuchtboare Bewäägengen, Hooldengen un aal ju Kommunikation - uunoardende un fielicht uunbewusden Uutdruk mäd Teekene un Luude juust so as een gramatisk truchoardende Sproake, as ju bie Moanskene tou ärkannen is. Dät Ferhoolden wäd ärfoarsked fon ju Ferhooldensbiologie. Wan me ätter do Uurseeken fon n bestimd Ferhoolden fräiget, mout me eerste unnerskeede, af me doo naierlääsende (proximoate, f. latiensk proximum, dät naiste) af doo djappere (ultimoate, f. latiensk ultimum, dät lääste) Uurseeken wiete wol. Proximoate Uurseeken, dät sunt do Uurseeken, wääruume n Ferhoolden bie n bestimd Individuum in een bestimde Situation geböärt. Me fräiget deer ätter dät, wät juust in't foaren in't Näärwensystem geböärt is, befoar dät Dier düt Ferhoolden wiesd häd (een ferhooldensphysiologiske Froagestaalenge) un ätter doo Unnerfiendengen un Leerprozesse, doo bie düt Individuum dät Ferhoolden foaruutgeen sunt (een ferhooldensontogenetiske Froagestaalenge. Ultimoate Uurseeken, deer mout me djapper gunge. Me fräiget nit moor ätter n bestimd Individuum un nit moor ätter een bestimde Situation, wier dät Ferhoolden wiesd wäd, sunnern me fräiget, wääruume sun Ferhoolden uurhaud foarkumt, wääruume dät t.B. in juu Evolution n Foardeel broacht häd un sik deeruum algemeen truchsät häd. Juu Froage ätter


15. -- 16. -- 17. -- 18. Jierhunnert -- 19. -- 20. -- 21. Jiere: 1787 - 1788 - 1789 - 1790 - 1791 - 1792 - 1793 - 23. Januoar: N poor Deege ätter hiere Ounkumst ap dät Ailound Pitcairn sätte do Moiterere fon ju Bounty dät Skip in Bround. 19. Meerte - John Tyler, tjaanden Präsidänt fon doo Fereende Stoaten fon Amerikoa 3. August - John Cockerill, Britisk-Belgisken Industriellen 21. Oktober - Alphonse de Lamartine, Frantsöösken Dichter un Stoatsmon 25. Oktober - Robert Stirling, Skotsken Uutfiender fon dän Stirlingmotor 30. Oktober - Rinse Posthumus, wäästfräisken Sproakkundigen 16. Dezember - Leopold I fon Belgien 23. Dezember - Jean-François Champollion, Frantsöösken Sproakkundigen, Gruunder fon ju Ägyptologie


1848: Düütske Revolutsjoon 1848/1849: Ap ju "Neue Königsstraße" in Berlin wäide Barrikoaden baud. Sträitenslachten in ju Stääd aaskje 187 Doode. 1882: Die Gruundsteen foar ju Säärke Sagrada Família in Barcelona wäd laid. 2017: Frank-Walter Steinmeier wäd düütsken Buundespräsident. 2017: Martin Schulz wäd ap aan Paatäi-Dai fon ju SPD sunner Juunstämmen foar'n Buundesfoarsitter un Kanzlerkandidoat fon ju SPD foar ju Buundesdais-Köär 2017 kädden. 1790 - John Tyler, tjaanden Präsidänt fon doo Fereende Stoaten fon Amerikoa 1823: Luis María de Borbón y Vallabriga, Infant fon Spanien, Kardinoal un Erzbiskop fon Toledo


Die trääde August is die 215. Dai in dän gregorioanske Kalänner (die 216. in Skaltjiere). Somäd blieuwe noch hunnertfüüftich Deege bit dät Eende fon't Jier tou. 1492: Christoph Kolumbus moaket sik mäd sien Skiepe Santa Maria, Niña und Pinta ap sien eerste Foarskengs-Foart. 1804: In Bordèu/Bordeaux beträt die düütske Natuurfoarsker Alexander von Humboldt ätter sien Amerikoa-Raise foar't eerste Moal sänt 1799 wier europäiske Äide. 1821: Die suudamerikoanske Uunouhongegaids-Strieder José de San Martín wäd as Protektor fon ju näi-gruundede Republik Peru kädden. 1881: Ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal kricht ätter dän Apstound un dän Eerste Buurenkriech, die ap ju britiske Annexion foulged is, ne fiergungende Sälwenferwaltenge fon dät Fereende Köönichriek. 1914: Düütske Kriechsferkloorenge oun Frankriek, dät mäd Ruslound ferbuunded is, uumdät Ruslound Serbien Hälpe mai, dät ätter't Attentat fon Sarajevo in dän Kriech mäd Aastriek-Ungarn lait, un Aastriek-Ungarn is mäd Düütsklound ferbuunded. 1941: Die Munsterske Biskop Clemens August von Galen hoalt n Präätenje, wier oane hie dän Moort oun Behinnerde truch do Nazis bekloaget. 2019: Bie aan Terror-Ounsleek in ju texoanske Stääd El Paso skjut aan rassistisken Terrorist 22 Ljuude dood, buppedät rakt dät 24 ferseerde. Monken do 22 Doode sunt trättien US-amerikoanske, oachte mexikoanske un een düütsk Offer.


1790: Robert Stirling, Skotsken Uutfiender fon dän Stirlingmotor 1825: Johann Strauss, aastriekisken Komponist 1400: Geoffrey Chaucer, Skrieuwer fon Dichtenge ap Middel-Ängelsk


1812: Do sloaine Räste fon Napoleon sien Grande Armée kuume fon Aaste uur ju Äi Memel un roakje Aastprüüsen. Bloot 5.000 fon in't Foaren 500.000 Suldoaten hääbe dän Ruslound-Fäildtoach mäd dät Lieuwend uursteen. 1815: Ätterdät die Portugiesiske Köönich al sänt Jiere in Brasilien residiert, wäd ju portugiesiske Kolonie Brasilien nu amtelk mäd dät Muurlound Portugal gliekstoald. Dät rakt nu een Fereend Köönichriek fon Portugal, Brasilien un do Algarven. Ju Haudstääd wäd dät Brasilioanske Rio de Janeiro. 1880: Ju Buurenrepublik Transvaal ferkloort unner dän Noome Suudafrikoanske Republik hiere Uunouhongegaid fon Grootbritannien. Die Fäärme Buurenkriech begint. 1946: Die Iroan äroobert ju Republik Kurdistan, ju somäd nit moal n Jier bestounden diede. Ju Region is däälich Deel fon ju iroanske Provinz Wääst-Aserbaidschan 1951: In Württembierich-Baden, Baden un Württembierich-Hohenzollern stämt ju tou kjoosen begjuchtede Befoulkenge in uur een Fereenigenge fon do tjo Lounde tou een Buundeslound ou. Dät wäd mäd groote Moorhaid annuumen un dät näie Buundeslound Baden-Württembierich wäd leeter ap dän 25. April 1952 gruunded. 1790: Leopold I. fon Belgien 1836: Ernst von Bergmann, düütsk-baltisken Chirurg un Professor fon ju Medizin Ätter dän gregorioanske Kalänner is die Gebuursdai fon dän Kunstler Wassily Kandinsky die 16. Dezember 1866. Domoals goolt oaber in Ruslound noch


1959: Baubegin fon ju Puente de las Américas, een Brääch, ju dän Panama-Kanoal uurspont. 1993: In't hessiske Hohenstein-Steckenroth kon aan Bumben-Ounsleek ap een Fluchtlings-Heem in lääste Minute ferhinnerd wäide: Fluchtlinge fiende een baadenjend Auto twiske hiere Woon-Containere. As jo dät Auto läsked hääbe, sjo jo een Roor-Bumbe ap ju bäätere Sit-Boank. 2020: In dän Ferloop fon dän Burgerkriech in Äthiopien rakt dät in ju Metekel-Zone in ju äthiopiske Region Benishangul-Gumuz een Massaker. Extremisten fon dät Foulk fon do Gumuz brange 207 Ljuude uume. 1790: Jean-François Champollion, Frantsöösken Sproakkundigen, Gruunder fon ju Ägyptologie 1876: Ju eerste skriftelk fäästlaide Ferfoatenge fon't Osmoanske Riek wäd gultich. Ju is foar groote Deele fon dän Reformer Midhat Pascha uutoarbaided. 1918: Helmut Schmidt, düütsken Politiker un Buundeskansler fon BRD.


1793: Eerste Balloonfoart in Amerikoa truch dän Frantsoose Jean-Pierre François Blanchard. 1964: Bewoapenden Twist twiske US-Troppen un panamaiske Burgere in ju US-Hoohaids-Zone uum dän Panamakanoal. Deer stierwe eenuntwintich Panamaere un fjauer US-Suldoaten. 2015: In Paris uurfaalt die Terrorist, die dän foarige Dai ne Dreguunerske möärend häd, n juudsken Supermäärket, deer hie noch fjauer Ljuude moor dooded un moor as Jeesele nimt. Hie bekant sik tou dän Organisatsjoon|IS. Die Terrorist wuude ätters fon Dräguunere doodskeeten. 2015: Do twäin islamistiske Terroristen, do twäin Deege in't foaren in Paris ju Redaktsjoon fon ju Satire-Tiedskrift Charlie Hebdo uurfaalen un tweelich Ljuude möärend hääbe, wäide in Dammartin-en-Goële, wier jo sik ferstopped hääbe, fon Dreguunere doodskeeten. 1867 - Theodorus Marius Theresius van Welderen Baron Rengers, n niederloundsken Politiker 1908 - Simone de Beauvoir, frantsööske Skrieuwerske, Philosophin un Feministin († 1986). 1913 - Richard Nixon, US-amerikoansken Präsidänt. 1989 - Michaëlla Krajicek, niederloundske Tennisspielerske. 1908 - Wilhelm Busch, Kunstler, die foarallen foar sien mäd Riemsele unnerlaide Bieldetälstere bekoand is, do as Foarloopere fon dän Comic jäilde.


Bieuwelte (düütsk Bibelte) is ne litje Buurskup fon Strukelje. Ju lait noudelk fon Baalenje un aastelk Boukeläsk. Noudelk fon de Bieuwelte läit Elisabethfeen, Meente Bäärsel. Do eerste Siedlere in Bieuwelte wieren uum 1820 Cornelius Looschen, S. Ahlrichs und Johann C. Schulte. Bieuwelte betjut so fuul as "bei den Bülten (Anhöhen)", also haager Lound. Radbod Lound un Noomen, Siede 624U ff. Skutsenkameroadskup "Friesenkönig Radbod" in Baalenje-Bieuwelte


Jeverlound is die Noome fon dät noudelke Deel fon dän Loundkring Fräislound un ju Stääd Wilhelmshoawen fon däälich, in dät noudaasten fon dät aast-fräiske Hoolichailound. Dät Jeverlound häd sik in dät 15. Jierhunnert bildet uut ju Heerskup Jever. Bit tou 1588 roate et n stäärken Ienfloud fon do aastfräiske Cirksena’s. In dät 16. Jierhunnert wuude dän Ienfloud fon dät Lound Ooldenbuurich immer stäärker. Dät Jeverlound trände sik in 1575 fon ju Groafskup Aastfräislound. In dät Jier keem Jeverlound unner oldenbuurichske Heerskup. In 1588 wuude ju Trännenge definitiv un dät Jeverlound wuude n Deel fon dät Lound Ooldenbuurich. Wikisource: Mein Jeverland! – Wällensammelenge


Ju Fräiske Weede is n Loundstriek, die suudwäästelk fon dän Jadebousem un suudelk fon dät Jeverlound lait, un bildet dät suudaastelke Deel fon dät aast-fräiske Hoolichailound. Ju Noome Weede betjuudet Woold. Erwäänd wuude ju Loundskup 1420 as ‘de Wede’ un 1449 as ‘den fresscken Weede’. Däälich bildet ju Fräiske Weede dät suudelke Deel fon dän Loundkring Fräislound.


Die Fräiske Räid of uk Interfräiske Räid ferträt do meenskuppelke fräiske Interessen fon tjo fräiske Lounde (Fryslân, Aast-Fräislound un Friislon) ätter buuten. 1925: Eerste Fräisenkongres in Jever 1952: Eerste Fräisenkongres ätter dän twäide Waareldkriech 1955: Fräisk Manifest 1956: In Leer wäd dän Fräiske Räid formäl gruunded 1981: Die ‘Fryske Rie’ wäd in Wääst-Fräislound formäl gruunded 1999: Aal do fräiske Räide oarbaidje unner dän Noomn ‘Interfriesischer Rat e.V.’ 2006: Tou dän füüftichste Jierdai roat ju Buundesrepublik Düütsklound n Sunnerbräifmäärk uut Aal do tjo Jiere organisiert die Fräisenräid, bit dän Eend fon n Räidfoarsitperiode, dän Fräisenkongres in een fon do tjo fräiske Lounde. Een Jier leeter wäd dät Fräisenmäiten of Fräisen-Droapen ap Hälgelound organisierd, wier in n Truchsleek sowät 500 Ljuude kuume. Wichtige reguläre Aktivitäten fon dän Fräiske Räid sunt do Beroupsgruppenträffen, wier unnerskeedelke Gruppen so as Buuren, Loundwieuwe, Studente, Koastere un Lokoalpolitikere an deelnieme. In 2007 wuude fon ju Gruppe fon Auerk ap Hälgelound n Konsept foar ne Interfräiske Flaage präsentierd. Ju Flaage wuude nit fon dän Interfräisken Räid as offizielle Flaage annuumen. Two Jiere ätter ju Gruppe fon Auerk präsentierde dän Interfräiske Räid sien oaine interfräiske Flaage in n Juni 2009. Ju Flaage fon dän Interfräiske Räid is ne Kompromisflaage


Jan Tjittes Piebenga (Frjentsjer, 4. April 1910 - Ljouwert, 3. Dezember 1965) waas n wäästfräisken Koaster, Journalist un Skrieuwer. Piebenga waas n Bakkerssuun uut ne Huushollenge fon 12 Bäidene. In 1929 wuud hie Koaster un oarbaidede eerste as Koaster in Nijemardum un was dan Laiter fon ju Skoule in Aldegea. Ätter 1940 waas hie aktiv juun do Nazies un wuud Redakteur fon dät illegale Blääd ‘De Wachter’. Hie waas siet 1943 Redakteur fon dän Ljouwerter Kurier un ätter dän Kriech Haudredakteur fon ju Ljouwerter Krante. Piebenga waas n uurtjuugeden Fräise, die oawers uk jädden uur dät Skeed fon Fräislound kiekje moate. So raisede hie ätter Norwegen, Ieslound, un do Färöer, man uk ätter do Fereende Stoaten fon Amerikoa, Suriname un do Niederloundske Antillen, Noud-Afrikoa un de Turkäi. Hie waas Früünd fon Israel. Hie skreeuw fuul Artikkele, Geriemsele, Geskichten un Wierke foar dän Unnergjucht. Hie was Redakteur fon It Heitelân (1938-1942, 1946-1947) un De Tsjerne (1946). In Frjentsjer un uk in Aldegea sunt do "Jan Piebengasträite"n ätter him naamd. Ap dän Fräisenkongress 1955 in Auwerk häd hie ju Rääde "Wir Friesen" heelden. Dät waas n grooten Skok foar alle Fräisen, as Jan Piebenga ap 3. Dezember 1965 truch n Autouungluk stuurwen


Ju Seelterfräiske Literatuur uumfoatet do literariske Wierke in ju seelterfräiske Sproake. In dät 19. un dän eersten Haaldeel fon dät 20. Jierhunnert ärskiene do eerste seelter Täkste. Siet ungefeer 1950 ärskiene moor seelter Bouke. Ju modärne seelterfräiske Literatuur bestound grattendeels uut mundelke Fertälstere, Dööntjene un Uursättengen. Foar 1550 wuude dät Ooldfräiske bruukt foar dät Apskrieuwen fon Gjuchtstäkste. Et rakt neen spetsifiske Gjuchtstäkste uut dät Seelterlound. Die ooldste ooldfräiske Täkst Lesa mi, helpe mi wuude twiske 1100 un 1125 apskreeuwen. Dät is nit bekoand, wier dissen Täkst apskreeuwen is. Dät Ooldfräisk Gjucht bestuude uut Gjuchtshondskrifte un Uurkunden: Do Hondskrifte sunt: Do Riustringer Hondskrifte (apskreeuwen ungefeer 1275-1300), dät Brookmer Gjucht (eerste Täkst is twiske 1275 un 1300 apskreeuwen, uut dät Jier 1345 rakt et n Kopie), do Oamsiger Hondskrifte (ungefeer 1400 apskreeuwen, man die Inhoold is oolder), ju Processus Judicii (1457), dät Fivergoer Gjucht, do Hunsigoer Hondskrifte wieroun dät Asega Gjucht apskreeuwen is (twiske 1427 un 1450), n uur hunsigoer Hondskrift wieroun dät Seendgjucht fon Usquert apskreeuwen wuude (1393). Uut Wäästfräislound rakt dät näiere ooldfräiske Täkst so as do Baseler Täkste (1445), dät Jus Municipale Frisonum (1464), die Codex Unia (1475), ju Hondskrift Roorda (ungefeer 1480), Thet Freske Riim (kuut foar 1500)


Seelterlound is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon 123,62 km2 un ap n 31. Dezember 2015 13.283 Ienwoonere. Dät Seelterlound häd fjauer Täärpe: Roomelse, Strukelje, Seedelsbierich un Skäddel. An n 1. Meerte 1974 äntstuud mäd ju kommunoale Gebietsreform ju Meente Seelterlound so as ju däälich is. Do bit tou ju Gebietsreform fon 1974 tjo oainständige Meenten wieren Strukelje, Roomelse un Skäddel. Ju fräiske Sproake fon dät Seelterlound, dät Seelterske, is ju litste anärkoande Minnerhaidesproake fon Europa. Dät Seelterlound lait in dät Noudwääste fon dät Ooldenbuurger Munsterlound, in dät Trjokaant Lier, Kloppenbuurich, Ooldenbuurich. In dät Suude wäd dät Seelterlound fon dät Kustenkanoal begränsed, in dät Noude un Noudwääste slut dät an Aast-Fräislound oun, man bietiede wäd uk dät Seelterlound deertou reekend. Ju Leda is een Äi un ju Noudgränse fon dät Seelterlound, ju fljut fon dät Aaste ätter dät Wääste. In dät Wääste wäd dät Seelterlound ougränsed fon dät tou ju Meente Aastrauderfeen heerende Täärp Idafeen, wät fröier as Foankolonie ap seelter Gruunde anlaid wuuden is. Disse Foan-Täärpe lääse in dät Gebiet, weer fröier die sweer tou passierjende Foan uum dät Seelterlound tou liech. In dät Aaste wäd dät Seelterlound truch dän Elisabethfeenkanoal ousleeten, die


Ju Päiterssäärke is ne katoolske Säärke in Fatikaanstääd. Ju Säärke wuude twiske 1506 un 1626 baud. Fräisensäärke


Dät Seelterske of, wietenskuppelk, Seelterfräiske is ne fräiske Sproake, ju fon sowät 1500 bit 2500 Moanskene boald wäd in Seelterlound. 1991 wuude ju seelterfräiske Sproake in dät Guinness-Bouk fon Rekorde fon 1991 iendrain as litste Sproakailound fon Europa. Dät Seelterfräiske is dät lääste Uurblieuwsel fon ju aastlauwersfräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, do Groninger Uumelounde, Aastfräislound, dät Jeverlound un Butjoarlound. Bit in dät säkstienste Jierhunnert waas dät Fräiske (Ooldfräisk) ju eepentelke Sproake fon Ferwaltenge un Gjucht in do fräiske Kustenlounde twiske dät Vlie in 't Wääste un ju Weser in 't Aaste. Ätters is ju Sproake in Aast-Fräislound uutstuurwen, man in Seelterlound is ju an 't Lieuwend blieuwen. Binne ju ooldfräiske Sproake in Aast-Fräislound roate dät two Dialektgruppen, do oamsfräiske Dialekte un do weserfräiske Dialekte. Do oamsfräiske Dialekte wuuden in dän wäästelke Deel fon dät aastfräiske Hoolichailound boald, as uk in do Groninger Uumelounde bit tou ju Lauwers. Do weserfräiske Dialekte wuuden in dän aastelke Deel fon dät aastfräiske Hoolichailound boald, bit in dät Lound Wursten, uursiede fon ju Weser. Uut dät Ooldfräiske hääbe sik dät Wäästfräiske, dät Seelterfräiske un dät Noudfräiske äntwikkeld. Do bildeden touhoope ju fräiske Sproakgruppe. Ju Äntwikkelenge geen foar älke fräiske Sproake uurs, un so sunt do


Dät Gotiske is ne uutstuurwene aastgermaniske Sproake, ju eensichste Sproake fon dissen Twiech wierfon fuul bekoand is. Ju gotiske Biebeluursättenge fon Biskop Wulfila uut dät fjoode Jierhunnert is ju eerste uurlääwerde literariske Oarbaid in ne germaniske Sproake un ju is deeruum gjucht wichtich foar ju Sproakwietenskup. Mäd fjauer of fieuw Falle, n [Dualis]] un ne synthetiske Liedefoarm wiest dät Gotiske fuul archaiske Känteekene. Deertou häd dät besunnere Woude bewoard, wierfon uk wäkke ap Seeltersk bekoand läite: afta bääte, bääfte (uk tou ferglieken mäd ätter, dät fon Ooldfräisk efter kumt) barn Bäiden ija ju; jo leitils littek liuhtjan ljuchte qiþan kweede tainjo Täine taujan taie ubizwa Ouse Do bee lääste Woude wiese ounsjoonelke Betjuudengsannerengen: bie taujan fon ‘machen, wirken’ tou ‘drücken, pressen’ un bie ubizwa fon ‘Halle’ uur ‘Vorhalle’ tou ‘Dachtraufe’. Dät Gotiske wuud boald fon dät Foulk fon do Gote un wiedede sik ätter dät trääde Jierhunnert uut dät Gestrich noudelk fon ju Swotte See hääruute ätter Italien, Frankriek, un Spanien, man wuud ätter dän Fal fon dät aastgotiske Riek in dät säkste Jierhunnert un dät wäästgotiske Riek in dät oachte Jierhunnert uutstierwe. Ap dän Krim bleeuw ne Sunnerfoarm fon dät Gotiske, dät Krimgotiske, in älke Fal bit in dät


Şalom (Hebrieusk: שָׁלוֹם, Seeltersk: Free) is n Juudsk-Tursk Wieksblääd, dät in Istanbul, Turkäi ferskient. Do Biedraage sunt maast ap Tursk un een Siede is ap Sephardisk. Dät Blääd is ap n 29. Oktober 1947 gruunded fon dän Juudsk-Tursken Journalist Avram Leyon. Dät Blääd häd ne Aploage fon 5.000 Exemploare (2005) un wäid drukt bie Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş.. Yakup Barokas is die Haudredakteur. Websteede fon Şalom (Tursk) Websteede fon Şalom (Sephardisk)


Stellingwerf (stell. Stellingwarf, uk oafte ountjut as do Stellingwerve, in dät Oold-Groningiske: Stallinghe) is n Niederloundsk Gestrich in dät Suudaaste fon Wäästfräislound (suudelk fon dän litje Flus dän Kuunder). Ferwaltengsmäitich uumfoatet dät do Meenten Eaststellingwerf un Weststellingwerf (uk wäil Stellingwerf-Aasteende un Stellingwerf-Wäästeende) in Wäästfräislound, Steenwiekerlound in Overijssel un die grootste Deel fon Westerveld in Drenthe. Deeruum dät die “Kop” fon Overijssel, ju Meente Steenwiekerlound, un n Deel fon ju Drentske Meente Westerveld dätsälge Dialekt un jusälge Kultuur hääbe, wäd die Noome Stellingwerf bietiede uk bruukt foar dät ganse Sproake- un Kultuurgestrich. Dissen Artikkel behonnelt, foarallen foar ju ferwaltengsmäitige un geskichtelke Loage, bloot Wääststellingwerf un Aaststellingwerf in ju Provinz Fräislound. Loundskuppelk bildet dät mäd n Antaal uumelääsende Gestriche do Fräiske Woolde. In dät Skeedgestrich fon Drenthe un Wäästfräislound lait dät Nationoal Park Drents-Friese Woold. In Noud-Overijssel lait dät Nationoal Park De Weerribben un do Meere uum Gieteren (Giethoorn) tou. In n kuuts (2006) moakede Unnersäikenge wiesde sik, dät do fluchste Gestriche fon aal tjo Provinze Fräislound, Drenthe un Overijssel in Stellingwerf lääse. In dät Noude lapt die Kuunder (ap Wäästfräisk Tsjonger), truch de Midde fon Stellingwarf lapt ju Lende. Wier do Stellingwerver uursproangelk häärkuumen dwo, is nit gans sicher. Dät rakt


São Paulo is mäd 12.038.175 Ienwoonere (Stound:2016) ju grootste Stääd fon do Brasilien un fon heel Suudamerikoa. Dät lait in't Suudaaste fon Brasilien, nit fier fon ju Atlantik-Kuste, in dän glieknoomigen Buundesstoat. São Paulo wwude ap dän 25. Januoar 1554, dät Fääst fon ju Bekierenge fon dän Apostel Paulus, fon do Padres Manuel da Nobrega un José de Anchieta, twäin jesuitiske Missionoare, bie hiere Missionsstatsjoon Piratiniga gruunded. Ju Missionsstatsjoon hiede hieren Noome fon een Äi tichtebie. In dät eerste Jier fon ju näigruundede Siedelenge lieuwden deer bloot hunnerd Ljuude. Tou Beginn waas ju Wirtskup fon ju litje Siedelenge ap Sälwen-Fersuurgenge uutgjucht, eerste in't 17. Jierhunnert wuude Weete foar dän Export ounbaud. Loange Tied hiede São Paulo heel un aal neen groote Betjuudenge, man in't Jier 1711 kreech dät, uumdät dät goadelk bie aan Pass uur ju Serra do Mar liech, dät Stääd-Gjucht. Oolde Taksierengen un Tällengen ferräide uus, dät ju Stääd twiske dät Jier 1776, do hiede ju 2.026 Ienwoonere, un dät Jier 1790, do hiede ju 8.000 Ienwoonere, baldoarich gratter wuuden is. In 1817 hiede ju Stääd dan al 23.760 Ienwoonere. Ap dän 7. September 1822 wuude in São Paulo ju brasilioanske Uunouhongegaid ferkloord, in't foaren hiede dät tou


Sekundär-Ione-Massen-Spektrometrie (SIMS) is ne Methode tou dät Analysierjen fon Uurflächen. Deertou wäd ju Probe in Vakuum bestroald mäd Ione (litje leedene Deele). Deertruch wäide dan Ione fon ju Probe-Uurfläche loossloain, wierfon dan ju Masse wain wäd. Dät Weegen fon do sonaamde sekundäre Ione geböärt in n Massen-Spektrometer, so dät ju Atommasse fääststoald wäide kon un me weet, uum wäkker Element sik dät honnelt. Ju Methode is gans geföilich un ju Geföilegaid kon 10-16 bit 10-12 Atome/cm3 bedreege, dät is minner as n millionste Prozent! Deermäd is ju Methode uum ne Million Moal geföiliger as AES. Do Resultoate kricht me as Massenspektroa, hier t.B. foar Nikkel (buppeste Bielde). Deerbie kon me do Isotope apaat sjo, hier also ap Atommassen 58, 60, 61, 62 un 64. Gewöönelk stoant dät Ferhältnis twiske do Isotope fääst, man in wäkke Falle kon dät uurs weese, t.B. troch nukleäre Prozesse. Dät kon me dan an dät SIMS-Spektrum sjo. Bie dät uur Spektrum honnelt sik dät uum Phosphor. Dät häd man aan Isotope (Massentaal 31), man apfaalend sunt litje Spitsen ap 62 un 93. Deer honnelt sik dät uum Clustere (Klüüten) fon two bzw. tjo Atome mäd oankelde Leedenge. Dät kon ouhongje fon ju Bestroalengswiese. Nu is


Veronica Scopelliti (bädden dän 25. Januoar, 1982, Room (Italien)), beeter bekoand as Noemi, is ne italieniske Sjungerske un Songskrieuwerske. 2009 - Sulla mia pelle (#3 Italien - #44 Europa) 2010 - Sulla mia pelle (Deluxe Edition) (#3 Italien - #42 Europa) 2011 - RossoNoemi (#6 Italien) 2009 - Noemi (#8 Italien - #97 Europa) 2009 - Briciole (#2 Italien - #51 Europa) 2009 - L'amore si odia (feat. Fiorella Mannoia) (#1 Italien - #34 Europa) 2010 - Per tutta la vita (#1 Italien - #42 Europa) 2010 - Vertigini 2011 - Vuoto a perdere (#6 Italien - #47 Europa) 2011 - Odio tutti i cantanti 2011 - Poi inventi il modo Noemiofficial.it Oficial Youtube Arcadinoemi.it Arca di Noemi Youtube Facebook noemiofficial Facebook arcadinoemi


1077: Die roomsk-düütske Keening Hinnerk IV kumt tou dät Eende fon sin bekoande Gong ätter Canossa bie ju Buurich fon Canossa fon Mathile fon Tuszien an, uum Poabst Gregor VII. uum een Eende fon sien Exkommunisierenge tou bidjen. 1554: São Paulo wäd fon jesuitiske Missionoare gruunded. 2011: In Ägypten beginne Protäste, do in een Ägyptiske Revolutsjoon leede. 2014: Hery Rajaonarimampianina wäd die näie Präsident fon Madagaskar. 1982: Noemi 2020: Hartmut Glenk, düütsken Jurist, Skrieuwer un Dozent 2020: Johannes Jourdan, düütsken evangeelsken Pestoor un Läider-Dichter


Dät Museumstäärp Kloppenbuurich – Läichsaksisk Fräiluchtmuseum in ju läichsaksiske Kringstääd Kloppenbuurich is een fon do ooldste Fräiluchtmuseen Düütsklounds. Dät Museum häd ju Apgoawe, do loundelke Bautoankmoale fon dät Buundeslound Läichsaksen tou ärfoarskjen un in Biespiele originoalgetjou tou dokumentierjen. Dät Läichsaksiske Fräiluchtmuseum is ne Non-Profit-Organisation. Owwol et ju Iengjuchtenge nit deeruum gungt, muugelkst fuul Besäikere antoulokjen, hied dät Museumstäärp Kloppenbuurich 2009 moor Besäikere as älk uur Museum in Läichsaksen (250.000). 2004 wieren unner do Besäikere ca. 60.000 Bäidene un Jungfoulk, do in dän Roome fon dän Skoulunnergjucht do Anboode fon dät Museum bekiekeden. Dät Museumstäärp wuud 1934 fon dän Kloppenbuurger Studienräid Heinrich Ottenjann anlaid. Fierelk eepend wuud dät an n Heemelfoartsdai 1936. An n 13. April 1945 wuuden säks Huuse fon dät Museumstäärp truch Artilleriefjuur fernäild, deerunner uk die Quatmannshoaf. Die Hoaf wuud bit 1962 detailgetjou rekonstruierd. Ätterfoulger fon Heinrich Ottenjann as Museumsdirektor wuud sin Suun Helmut Ottenjann - fon 1961 bit 1996. Siet 1996 is Uwe Meiners Direktor fon dät Fräiluchtmuseum. Dät Läichsaksiske Fräiluchtmuseum fungiert däälich as Foarskengs- un Bildengsiengjuchtenge tou ju Kultuur- un Buuräigeskichte. Do museumspädagogiske Anboode sunt altied hondlengs- un produktorientierd. Dät Museumstäärp is uk ne Foarskengsiengjuchtenge. Sweerpunkte fon ju Foarskengsoarbaid sunt deerbie Foulkskunde, Regionoalgeskichte un Huusfoarskenge. N


Georg Sello (1850 - 1926) waas n düütsken Historiker. Hie skreeuw Saterlands ältere Geschichte und Verfassung, wieroun dät seelter Siegel un ju oolde Koarte fan 1588 apnuumen sunt. Literatuur uur Seelterlound 2 Georg Sello (Düütske Biographie) Normdoaten: GND: 117479357 (OGND) | KB (Niederlounde): 074330454 | LCNAF: no2011110221 | VIAF: 57393317


Semantik af Betjuudengsleere belukt sik ap ju Betjuudenge fon do Woude. Dät Interessante is, dät ferwante Woude in ferscheedene Sproaken nit altied gans jusälge Betjuudenge hääbe. N bekoand Biespiel is Früündskup "Freundschaft", wät sik ap Seeltersk uk ap ju "Familie" belukt. Moor komplitsierd is dät, wan n Betjuudengsfäild in ferscheedene Sproaken ap ne uunglieke Wiese ferdeeld sunt. Biespil: N Biespil wier do Betjuudengen gans wied uutnonner ron sunt, is bäite "heizen". Dät hat eegentelk "(dät Fjuur) beeter moakje" un äntstamt ooldfräisk beta "(ne Säände) beeter moakje", büßen also. Uk kon ne Bestimde Betjuudenge fon n uur Woud uurnuumen wäide. Hier sunt eenige Falle wier dät ap Seeltersk geböärd is. Smoacht 'Hunger'. Smoacht is nit ap Ooldfräisk uurlääwerd, man hunger wäil. Fielicht is dät so geen dät wan do junge Ljuude in riekere Tieden kloageden, dät do Oolden dan kwieden: "Wie hieden fröier Hunger; wät Jie hääbe is man n bitje Smoacht". reeke 'geben'. Deer häd dät Ooldfräiske dät Woud jeva, dät ap Seeltersk bloot bewoard is in ju Sunnerbetjuudenge ferjeeuwe 'vergiften'. Dät lät sik fonsälwen nit riemje mäd ju Betjuudenge 'vergeben' un so is dät Woud jeeuwe fielicht ap Seeltersk in n läip Lucht tou stounden keemen. So kon me


Helmut Ottenjann (* 15. Moai 1931; † 4. Oktober 2010 in Kloppenbuurich) waas n düütsken Foulkskundler un Prähistorisken Archäologe. Prof. Dr. Helmut Ottenjann waas 35 Jiere loang Direktor fon dät Läichsaksiske Fräiluchtmuseum Museumstäärp Kloppenbuurich. Hie foulgede sin Foar un Gruunder fon dät Heematmuseum, dän Studienräid Dr. Heinrich Ottenjann, as Direktor un üübede dät Amt fon 1961 bit tou sien Pensionierenge in dät Jier 1996 uut. Helmut Ottenjann studierde ätter dät Abituur an dät Kloppenbuurger Clemens-August-Gymnasium do kultuurwietenskuppelke Feeke Archäologie, Geskichte, Foulkskunde un Kunstgeskichte. 1957 promovierde hie an ju Christian-Albrechts-Universität tou Kiel mäd ne Dissertation uur „Die nordischen Vollgriffschwerter während der Hochblüte der älteren Bronzezeit“. As wissenskuppelken Assistent an Museen in Släswiek, Stockholm un in Nürnberg sammelde hie eerste Museumserfoarengen, eer hie ätter dän Dood fon sin Foar Heinrich 1961 dät Amt fon Museumslaiter an dät Museumstäärp Kloppenbuurich uurnoom. Helmut Ottenjann moakede dät Läichsaksiske Fräiluchtmuseum tou ne nationoal as uk internationoal anärkoande Iengjuchtenge. Hie laide dän Fokus nit bloot ap ju skeene museale Sammelengsoarbaid, man uk ap ju wietenskuppelke Ienoardnenge un Ärfoarskenge fon do Objekte. Wo woonden uus Foarfoare, wo kloodeden jo sik, wäkke Transportmiddele benutseden jo - dit waas bloot n Breekdeel fon do Froagen, do dän akribiske Ottenjann bolde


Kloppenbuurich is ne Stääd in Läichsaksen. Dät is ju Kringstääd fon dän Loundkring Kloppenbuurich. Kloppenbuurich lait in dät Noude fon dät Ooldenbuurger Munsterlound. In Kloppenbuurich stoant dät Museumstäärp Kloppenbuurich, wier uk two oolde ´Buurenhuuse uut Seelterlound wier apbaud sünt. Kloppenbuurich häd ungefeer 33.000 Ienwoonere. Tou Kloppenbuurich heere do Stääddeele Ambühren, Bethen, Bühren, Emstekerfeld, Galgenmoor, Kellerhöhe, Staatsforsten, Stapelfeld, Sternbusch, Schmertheim un Vahren. Kloppenbuurich häd ne Stäädpartnerskuppe mäd ju Stääd Bernay in ju Normandie (Frankriek). Kloppenbuurich, 1647 Panorama-Bielde fon Kloppenbuurich Dät Museumstäärp Dät Clemens-August-Gymnasium (oolde Deel) St.-Andreas-Säärke Die Pfanni-Touden (76 m hooch) Basilika in Bethen Museeumstäärp Kloppenbuurich Ju Stääd Kloppenbuurich ap Internet


Do Seelter Törfdüwels (Eeddüüwele) sunt ne Seelter Gruppe fon Jungfoulk, do sik befoatje mäd Musik, Motorreede usw. http://www.toerfduewels.de/ http://www.rsbike.de/modules/weblinks/singlelink.php?lid=34&keywords=


Museumsboane sunt Iersenboane, do der mäd historiske Skienenfoartjuuge tou dän Swäk fon ju bedrieuwsfäige Ärhooldenge fon historiske Technologie as uk as Attraktion foar dän Froamdenferkier fon Iersenboanfrüünde bedrieuwen wäide. In Juunsats tou statiske Museumsexponoate wäd so dät Publikum ju Muugelkhaid beeden, ferkiersgeskichtelke Objekte as Damplokomotiven in dän aktive Iensats tou belieuwjen. Die Ferbeend fon Düütske Museums- un Touristikboane, dän do maaste düütske Museumsboanfereene anheere, definiert so: Ne Museums- of Touristikiersenboan is n Iersenboanunnerniemen ätter § 2 (1) AEG, dät bedrieuwen wäd, uum ne Iersenboan(-infrastruktuur) as in ju fergeene Tied tou kriegen, wierhäärtoustaalen of ättertoustaalen, of historiske of spezielle Foarme fon ju Andrieuwstechnik of fon dät Rolmaterioals tou demonstrierjen of tou bedrieuwen un alleenich of foarallen foar touristiske Swäkke, Fräitied- of Bildengsswäcke nutsed wäd. Ap oafteste wäide ju Ärhooldenge un dän Bedrieuw fon disse Boane fon Fereensmeegliedere in hiere Fräitied eerenamtelk in Iersenboanfereene truchfierd. Dät rakt oawers uk Museumsboane, do der in kommunoale Feroantwoudenge of in ju Bedrieuwsferoantwoudenge foar dän Iersenboanbedrieuw truch Unnerniemen (GmbH, AG) (Bedrieuwssälskuppe) fierd wäide. Die Bedrieuw truch Privoatpersone of Personegruppen (in dän Sin fon ne GbR) is apgruund fon do deermäd ferbuundene Haftengs- un Feroantwoudengsrisiken eer säilden. Knap 300 originoale Damploks kuume alleenich in Düütsklound noch räägelmäitich


As Semitiske Sproaken wäd ne Gruppe fon Sproaken beteekend in Wääst-Asien un dän anlääsende Paat fon Afrikoa. Do Sproaken stounde apaat fon do Indogermaniske Sproaken un dwo apfaalen truch ju stäärke Funktion fon Konsonante. Jo wäide reekend tou do Afro-Asiatiske Sproaken. Ju semitiske Gruppe wäd ferdeeld in: fertreeden fon Akkadisk, boald in Mesopotamien in ju foarkristelke Tied. Dialekte deerfon sunt Babylonisk un Assyrisk. wuud boald in Syrien un Palestinoa. Deertou heere: Amoritisk of Aast-Kanaanitisk, fuunen in Texte in Babylonien. Ugaritisk, ju Sproake fon do Texte fon ju Stääd-Stoat Ugarit in Noud-Syrien uut dät 14. un 13. Jierhunnert f. Chr. Kanaanitisk, ju Sproake fon do Tell Amarna Bräiwe (14. Jh. f. Chr.), wier uut leeter äntstuuden: Hebräisk, ounfangend mäd ju bibliske Periode (1200-200 f.Chr.) un leeter do Apokryphen un do Schriftrullen fon dän Dooden See (2. un 1. Jh. f.Chr.), as uk rabbiniske Schriften (eerste Jierhunnerte ä. Chr.). Phönikisk un Punisk, as fuunen in do Inschrifte in do oolde phönikiske Stääde (10.-1.Jh. f.Chr.) un do fon hiere mediterrane Kolonien (9.Jh. f.Chr.-2.Jh. ä.Chr.). Moabitisk, fuunen in ju Inschrift fon Köönich Mesa fon Moab fon dät 9.Jh. f. Chr. Aramäisk, wät sik ferdeelt in Oold Aramäisk in Ienschriften fon Damaskus, Hama un Assyrien


Ju Taurachboan is een Museumsiersenboan in dät aastriekske Buundeslound Salzburg. Ju häd een Spuurwiede fon 76 cm, also een sonaamde bosniske Spuurwiede.


Rheilffordd Talyllyn (walisisk) af Talyllyn Railway (ängelsk) is die Noome fon ju waareldwied eerste Museumsiersenboan in Wales. Ätter Ienstaalenge fon dän Bedrieuw wuud ju Sträkke 1950 fon ne Gruppe fon Iersenboanfrüünde uurnuumen un as eerste Iersenboansträkke fon eerenamtelke Amateure an Steede fon Beroupsiersenboanere bedrieuwen.


Ju Seri-Sproake (Seri: Cmique Itom) heert tou ju Salinan-Seri Sproakfamilie. Ju Seri-Sproake wäd däälich noch boald fon sun 800 Ljuude in Sonora, Mexiko. Seri (Lound) THE SERI INDIANS of Sonora. Seri Indioaner. Koarte fon dät Serilound. Kapitel 6.3. The Seris and Their Confederates. Wikipedia in Seri


Truch Seelterlound fiert ju Museumsiersenboan Ammerlound-Bäärsel-Seelterlound (MABS; düütsk: Museumseisenbahn Ammerland-Barßel-Saterland). Ju Boane lapt fon Bad Twiskenoan af Ooldenbuurich bit Seedelsbierich. In ju eerste Tied heerde uk noch dän Sträkkendeel Ocholt bit Wäästerstede deertou, man uut düssen Deel fon ju Sträkke hääbe se nu ne "Draisinensträkke" foar Uurloofere moaked. Ju Museumsiersenboan sät dän siet 1908 truch Seelterlound fierende Such fout, die ap 28. Sept. 1968 dät lääste Moal truch Seelterlound fierd is. Die Fereen wuud ap n 13. September 1991 gruunded uum ju buute Gebruuk keemene Sträkke daach foar n Toukumst tou bewoarjen. Ap ju Gruundengsfersamlenge wieren so'n 70 Moanskene, wierunner uk so'n 10 uut Seelterlound. An n 29. Dezember 1994 wuud n oolden Drieuwwoain T1 uut 1925 in Gebruuk nuumen. Dät waas die ooldste Düütske Drieuwwoain. Düssen Drieuwwoain wuud fon dän Iersenboanfrüünd Jochen Ewald uut Osterforde tou Ferföigenge stoald. Ewald was bliede, dät hie ne Unnerstaalmuugelkhaid fuunen hied un die Fereen kuud deerfoar mäd dän Drieuwwoain fiere. Daach wuud uk fersoacht oaine Drieuwwoaine tou fienden un ätter ne groote Spendenaktion kuuden dan Eende April 1995 träi Woaine in Ocholt begröited wäide. Die "Jungfernfahrt" fon dän eerste oaine Drieuwwoain VT98 waas ap n 22. Juli 1995. Sietdäm fiert dan ju Museumsiersenboan


Sixtus Kordes fon Strukelje waas n Bruur tou Ahlrich Cordes. Dät Interessante is, dät do bee Bruure mäd uunglieke Famieljennoomen ounskrieuwen wieren! Sixtus Kordes skreeuw in dät Lesebouk foar Seelterlound: 41. Dät Läiden in de Wienachtsnaght Text fon dät Lesebouk fon Seelterlound hier online Wikisource: Dät Läiden in de Wienachtsnaght – Wällensammelenge


Die "Seelter Foonkieker" is ne litje Foan-Iersenboan in Roomelse, mäd dän Besäikere in dän Wäästfoan fiere konnen. Deer wäid do Ljuude fuul fertält uur dän Apbau und Oubou fon die Foan un do Plonten un do Dierte, do däälich in die Foan tou fiende sünt. Deer sünt dan uk do groote Eedoubaufläächen mäd do groote Eedmulbülte un do Renaturiereengsfläächen, wier al siet 25 Jiere die Wäästfoan wier renaturiierd wäid, tou sjoon un. N Siel fon do Foart is uk dät Gebied mäd do Touden fon dän Marineseender DHO38. Die Museumsiersenboan brangt uk rägelmoatig Besäikere ätter Roomelse foar ne Foart mäd dän Seelter Foonkieker. Die Seelter Foankieker wäid bedrieuwen fon dät Eedwierk Moorkultuur Roomelse. Foan Aastfoan Wäästfoan Eedgreeuwe Moorkultuur Roomelse Websiede Seelter Foonkieker Fideo: Mäd ju Museumsiersenboan un dän Seelter Foonkieker in die Wäästfoan fiere Hyves-Siede fon Bernd Horstmann


Osasco is een Stääd in Brasilien in dän Stoat São Paulo. Stuuns woonje deer uungefeer 691.652 Ljuude (2015). http://www.osasco.sp.gov.br Commons: Osasco.


Sixtus Schröer ("Sikke" Schröer) (bädden dän 22. April 1915, stuurwen dän 08. Februoar 1995, Baalenje) waas Buur, Architekt un Meentepolitiker fon CDU un (Wählergemeinschaft Saterland) in ju Meente Strukelje. Hie waas fon 1954 - 1974 Buurmäster fon ju oolde Meente Strukelje un deermäd die lääste Buurmäster fon Strukelje. Hie häd oarich fuul foar de Meente Strukelje un dät Seelterlound däin un was aan fon do bekoandste Moanskene in Strukelje, Seelterlound un dän gansen Loundkring Kloppenbuurich. In Strukelje is ju Sträite "Bürgermeister Schröer-Straße" ätter him naamd. Sixtus Schröer häd "Klempner- und Installateur" leerd. Hie wuude leeter "Ingenieur" un Koaster an ju "Meisterschule für Elektrotechnik in Bremen". Truch dän Dood fon sin Bruur, die der Buur waas, in dän Twäiden Waareldkriech geen hie weer tourääch ätter ju Buuräi fon sien Oolden in Baalenje. Hie was Meeglid in dät "Kuratorium des St. Michaelstiftes Bollingen" un died aktief mee bie dän Apbau un Uutbau fon dät "Altenheim St. Michaelstift" in Baaljene. Sixtus Schröer was intwiske uk "Architekt" wuuden. In do 1960-er Jiere died hie mee bie ju "Flurbereinigung des Wester- und Ostermoores". Hie hoalde fuul Bedrieuwe ätter Strukelje wai un suurgede so foar ju Industrialisierenge in de Meente Strukelje. Hie suurgede deerfoar, dät do


Die Wäästfoan (de: Westermoor) is dät groote Foangestrich wäästersiede fon do seelter Täärpe. In dän Wäästfoan bie Roomelse (Seelterlound) befint sik uk die Seender DHO38 fon ju Düütske Marine. Ju Marinefunksteede is dät hoochste begungbere Bauwierk in West-Europa (man bloot foar Suldoate). Do oachte 352,8 Meter hooge rood-wiet Maäste sunt bit tou ne Fierte fon moor as 20 Kilometer tou sjoon. Die fuchtige Foanboudem häd bie ju Woal uum ne Steede tou waälen n wichtigen Faktor weesen. Ju Marinefunksteede bleeuw loange Tied uut militariske Gruunden n wieten Fläk ap do Koarten. Wieren do Seelter 1973 noch bliede weesen, dät jo ne deer plaande Bombenousmietsteede ferhinnerje kuuden, stuuns hääbe do Nood uur ju Stroalengsbelastenge. Sjuch bie dän Artikel Aastfoan Sjuch bie dän Artikel Aastfoan Sjuch bie dän Artikel Aastfoan Däälich sünt in Seelterlound noch n poor eedferoarbaidjende Bedrieuwe foar dät Eed uut dän Wäästfoan. Do moakje uut dän Eedmul bloot noch Substroat-Eed foar Tuunkere: Klasmann-Deilmann in Seedelsbierich. Do heere tou Klasmann-Deilmann in Gr. Hesepe in dät Oamselound. Fröier waas dät C. Deilmann AG in Seedelsbierich. Torfwerk Brinkmann in Skäddel. Do moakje uk Eed-Briketts foar dän Kaminougend un heere tou dän niederloundske Griendtsveen-Konzern. Moorkultuur Roomelse, waas fröier diräkt ieuwenske dän oolde Boanhof


Dät Kaantegäärs (Holcus lanatus) woakst in Europa fuul ap fuchtige Mäiden un Weeden juust so as ap läige Foane. Dät Kaantegäärs is een Gäärs fon gries-gräine Klöär, dät täämelk unnerskeedelk uutsjo kon - gans deerätter, wo fier sik Blöiten blw. Ieren äntwikkeld häbe. Me skuul dät as Uunkundigen nit foar muugelk hoolde, dät dät een un't sälge Gäärs is. Deeruum sunt hier two Bielden: Blöitenrispe noch touhoopeleeken Tou ju Blöitetied


Slowenien is n Lound in Midden-Europa. Ju Haudstääd is Ljubljana un die Präsident fon ju Republik is sänt 2012 Borut Pahor. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Triglav (2.864 m). Do grootste Äien fon Slowenien sunt ju Save un ju Drau. Slowenien wäd begränsed fon: Aastriek in dät Noude, Ungarn in dät Noud-Aaste, Kroatien in dät Suudaaste, Dät Middelmeer in dät Suud-Wääste, Italien in dät Wääste. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $28.000 in 2007. In 2007 waas 2,1% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 34,4% Industrie un 63,5% Tjoonste. Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia. Government of the Republic of Slovenia


Ju Feenkultuur belukt sik ap ju holloundske Wiese fon Eedgreeuwen loangs Kanoale, ju sik unnerskat fon ju fon do Buuren sälwen bedrieuwene Wiese fon Eedgreeuwen in Seelterlound. Ju Feenkultuur wiedede sik fon Aastfräislound häär uk in Seelterlound, wier so do Feenkolonien Idafeen un Elisabethfeen äntstuuden. Foan Aastfoan Wäästfoan Eedgreeuwe Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen


Aymara is ne Sproake, ju der boald wäd fon do Aymara uut do Anden un heert tou Aru-Sproaken. Aymara wäd boald fon moor as ne Millione Ljuude. Dät is een fon do eepentelke Sproaken in Bolivien un Peru, un dät wäd uk in Argentinien un Chile boald. Wäkke meene, dät dät Aymara häärkumt fon ju Sproake, ju der boald wäd in dät Bolivianiske Tiwanaku (allere Skrieuwwiese: Tiahuanaco). Dät kon nit bewiesd wäide, man dät is daach bekoand, dät ju Sproake boald wuud in do rieke Aymara Köönichrieke, do der leeter fon do Inka ärooberd wuuden sunt. Dät rakt 1.200.000 Bolivianiske Spreekere fon Aymara, 500.000 Peruvianiske Spreekere, 20.000 Chileniske Spreekere un ungefäär 18.000 Argentiniske Spreekere. Wan Aymara, alleweegense wier dät boald wäd, tou grooten Deel gliek is, so rakt dät daach Unnerskeede ätter dät Gestrich. Aymara, as dät in La Paz (Bolivien) boald wäd, wäd betrachted as ju skeenste Foarm fon ju Sproake. Een fon do besunnere Oainskuppe fon ju Sproake is, dät ätter Aymariske Apfoatenge ju fergeene Tied, as in bildelke Sproake, betrachted wäd as dät wät foar aan lait, insteede fon ju maast gongelke Apfoatenge, dät dät wät foarbie is, bääte aan lait. Wan ju Apfoatenge toueerst foar fuul


Digitoal (fon. lat. digitus, „Finger“) beteekent „dän Finger beträffend“, „mäd dän Finger“ wäid- un tieddiskrete Signoale, sjuch Digitoalsignoal ju Anwiesenge fon n Meetinstrument (biespilswiese ne Klokke) middels Ziffere „computerstöänd“ of „mäd Computere moaked“ kuut ju Digital Equipment Corporation, n eemoaligen Computerhäärstaaler Sjuch uk: analog Digitalisierenge Digitoaltechnik Bobby Digital Foarloage:Wiktionary


Ne Brille, uk "aan Bril" naamd, is n optisk Instrument, dät foar do Oogene drain wäd un ju Ametropie (Refraktionsfailer) fon dät Ooge kompensiert, weertruch die Dreeger skäärper sjucht. Ne Brille bestoant uut ju Foatenge un do Gleese (optiske Linsen). Die tichtest bie lääsende Punkt wier n gewöönelken Moanske noch skäärp sjo kon, die ‘Naitepunkt’, lait ap ca. 30 cm foar dät Ooge (bie junge Bäidene sogoar noch tichterbie). Die wiedst wääge lääsende Punkt wier dät Ooge noch skäärp sjo kon, lait ap uuneendelk. Bie moonige Ljuude lääse do Punkte oawers ap ouwiekende Oustande. Lääse bee Punkte tou tichtebie, dan spräkt me fon Myopie (Kuutsichtegaid). Die Naitepunkt lait dan fuul tichter bie as 30 cm, un die Fiertepunkt lait foar uuneendelk. Me kon also fuuls tou tichtebie skäärp sjo, un in de Fierte sjucht me uunskäärp. Dät wäd korrigierd mäd ne “negative” Brille, ju dän Fiertepunkt wier ap uuneendelk lait un dän Naitepunkt ap ca. 30 cm. Lääse bee Punkte tou wied wääge, dan hat dät Hypermetropie (Wiedsichtegaid). Die Fiertepunkt lait dan sotoutällen “foarbie” uuneendelk, af uk fier “bääte” dän Persoon (dät is dan n “virtuellen” Fiertepunkt wuuden). Sunner Brille wol dät Ooge fon n wiedsichtigen Persoon anduurjend akkomodierje uum


Die Ooldehou is n skeeuwen Säärktouden in Ljouwert, die der fon 1529-1532 baud wuude un sieläärge nit kloor baud is. Die Touden is 40 m hooch un stoant 1,68 m uut dät Lood. Die Touden skuul uursproangelk 120 m hooch wäide. Wan do Seelter Holloundsgungere in Ljouwert ankoomen, uum in Fräislound Gäärs tou mjoon, steegen do älke Jier eerste wier ap dän oolde skeeuwsakkede Uutsichtstouden ,,Ooldehou", uum de Stääd tou bekiekjen. Webcam mäd Sicht ap Aldehou Wikisource: Do lääste Holloundsgungere – Wällensammelenge


Ju Slowakäi (slowakisk: Slovensko) is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Bratislava un die Präsident fon ju Republik is siet 2019 Zuzana Čaputová. Ap n 29. Meerte 2004 wäd ju Slowakäi NAFO Meeglid än dän 1. Moai 2004 Meeglid in de Europäiske Union. Ap n 1. Januoar 2009 kreech ju Slowakäi dän Euro. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Gerlachovský štít (2.655 m). Do grootste Äien fon ju Slowakäi sunt Donau, Tisza un Waag. Slowakäi wäd begränsed fon: Tschechien un Polen in dät Noude, ju Ukraine in dät Aaste, Ungarn in dät Suude, Aastriek in dät Wääste. Bit tou 1918 waas ju Slowakäi n Deel fon Aastriek-Ungarn. In dän Twäide Waareldkriech waas ju Slowakäi besät fon Nazi-Düütsklound. In ju Tied fon dän Koolde Kriech wieren Tschechien un ju Slowakäi touhoope as Tschechoslowakäi as Satellitstoat fon de Sowjetunion. Siet dän 1. Januoar 1993 is ju Slowakäi n oainständigen Stoat, sunner Tschechien. Dät kommunistiske System waas al eer looslät. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $20.200 in 2007. In 2007 waas 2,6% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 33,5% Industrie un 63,9% Tjoonste. In ju lääste Tied rakt dät Probleme mäd ju ungariske Minnerhaid.


Dät "Böllercomité fon 1888" is n Böllerfereen in Roomelse. Die Fereen wuud 1888 truch Wilhelm Lanwer gruunded. Die Gruund deertou waas dät 10-jierige Jubiläum fon Paus Leo XIII, wät in ju ganse Waareld fierd wuude un deertou wüülden uk do Roomelster böllerje. Tou dän Fereen heere 12 Meegliedere, do wäide wääld foar so loang as se lieuwje. Do Meegliedere naame sik "Apostel". Eerste wan aan Meeglied stuurwen is, wäd wier aan näi Meeglied in dän Fereen wääld. Do hääbe hiere "Stiftungsfäst" älk Jier ap n Tjo-Köönichsdai ap n 6. Januoar. Ap n 6. Januoar 2011 hääbe do wier n näi Meeglied wääld, wäil die Tuunker Hermann Janssen (jr.) in 2010 stuurwen is. Die Fereen häd 3 Böllerkenunnen, do heete as do tjo Köönige Caspar, Melchior un Balthasar. Do eerste Kenunnen wuuden fon ju Iersenjooteräi Gruson in Magdeburg kooped. Do kosteden domoals 75 Goldmark pro Stuk. In 2003 häd die Fereeen ätter 115 Jiere tjo näie Kenunnen kriegen. Do oolde stounde sietdäm in dät Räidshuus in Roomelse. Do "Apostel" mouten Seeltersk baale konne un wan do sik fersammelje, kweede do "Bum-Bum" un nit "Moin-Moin. Do böllerje ap hiere "Stiftungsfäst" ap 6. Januoar un bie eepenbeere Feranstaltengen. In 2013 hääbe do hiere


Die Baier- un Böllerfereen Skäddel wuud 1982 gruundet. Do hääbe 12 Meegliedere, do wäide wääld foar so loang as se lieuwje. Foarsitter is Hermann Pörschke. Do hääbe 6 Kenunnen, tjo därfon heete Peter, Paul un Johannes. Aan Kenunne is moor as 100 Jiere oold un heerde fröier ju Säärkemeente St. Peter un Paul in Skäddel. Do böllerje ap Paasken, Pinkster un Wiehnoachten un uut besunnere Gruunde, toun Biespill wan där n besunneren Gebuursdäi fiert wäid. Uk bie dän Besäik fon dän foarigen Ministerprädident Christian Wulff bie dät Seelter Kultuurhus in 2010 hääbe do böllerd. Die Fereen fersuurged uk dät baierjen, dät betjuud dät Säärkeklokken luude mäd do Hounde ätter ferskäidene Wiesen. Böllercomité fon 1888, Roomelse Heemat- un Böllerfereen "Widerhall" e.V. Wietsound Baier- un Böllerfereen Skäddel (NWZ) Böllerfereen begröitet Christian Wulff in Skäddel (NWZ)


Die Heemat- un Böllerfereen "Widerhall" e.V. in Wietsound wuud 1954 as Böllerverein "Widerhall" e.V. gruunded. Die Fereen is uk die Skutsfereen fon Wietsound un moaket dät jierelkse Böller- un Skutsfäst in Wietsound. Baier- un Böllerfereen Skäddel Böllercomité fon 1888, Roomelse Heimat- und Böllerverein "Widerhall" e.V. (Noch in Oarbaid) Dät Böller- un Skutsfäst (GA)


Do Strukeljer Toudentuutjer is ne litje Gruppe fon 9 junge Ljuude uut dän Strukeljer Musiekfereen. Do gunge sänt 1999 älk Jier in ju Adfäntstied älke Snäiwende buppe in dän Säärktouden fon Strukelje un spielje mäd hiere Instrumente Adfändsläidere. Dät is dan boalde in dät ganse Täärp tou heeren. Begjucht in dän GA, 28.11.2011 Begjucht in dän GA, 2010 Begjucht in dän GA, 2009


Ju Leda, uk Ledoa naamd, is n Bieflus fon ju Oamse in Aast-Fräislound. Ju Seelter Äi - ju sik bildet uut do Touflusse Marka un Oaje - mündet uut in de Leda. Ju Leda häd ne Laangte fon 29 km, wierfon 1,9 km (fon ju Oamse bit tou Lier) befoarboar is foar Seeskiepe. Bie Wiltshusen fljut ju Jümme in ju Leda. Tichte bie Lier wuud 1954 dät Leda-Speerwierk as Skuts juun Hoochwoater in dät Leda-Jümme-Gebiet in Bedrieuw nuumen. Truch dät naie moderne Oamse-Speerwierk bie Oamde wuud dät Leda-Speerwierk äntlasted. Suudelk Amdorf gungt ju smälste Brääch fon Düütsklound uur ju Leda un ferbint Amdorf un Neuburg mäd Lier un dät Uurledingerlound. Ju Brääch is man 2,50 Meeter breed un foar Foartjuuge mäd ne Bratte fon 1,85 Meeter. Ju häd ne Laangte fon 50 Meeter. Fideo: Ne Foart uur ju Leda-Brääch


Die Släieboom woakst jädden an n sunnigen Wooldraant un is in do Alpen in bit tou so'wät 1000 m. Hööchte tou fienden. Die Släieboom is nau nuumen normoal naan Boom, sunnern n Struuk. Hie wäd bit tou 3 m groot un bildet oafte tichte Broake. Hie häd fon Meerte bit April wiete Blöiten. Sien Fruchte heete do Släie. Joo ärinnerje sun bitje an Bikbäien. Sien Bleede sunt ap ju Bupperkaante dunkergräin. Dät mout eerst fäärsen hääbe, dan schäl me do Släie plukje. Foar dän Froast sunt se gans suur. Deerfon kon me gans smoakelge Marmeloade un uk fainen Likör moakje. Hochdüütsk hat die Likör: Schlehenfeuer. Buppedät is n blöienden Släieboom uk goud as Fodder foar Iemen.


Do Normandier wieren n Kriegerfoulk uut wäästelk Frankriek. Uursproangelk wieren jo Wikinger uut Skandinavien, do sik in dät 9. Jierhunnert in Normandien deelsätten un romanisierd wuden. Ieuwenske Kriegere wieren jo uk fäkkundige Ferwaltere. Do Härtsooge ferdeelden hiere Köönichriek in Stukke, do der regierd wuuden fon Eedelljuude fon dät normandiske Foulk. In dät alfte un dät tweelfte Jierhunnert feruurseekeden do Normandier groote Annerengen in Europa. Unner ju Regierenge fon Wülm I wuud 1066 (Slacht bie Hastings) Änglound äroberd un deermäd hieden do Normandier ju Spitse fon hiere Macht beloanged. Änglound wuud n normandisk Köönichriek, wier moonige Kastäile, Säärken, Kathedroale un Klaastere noch an de Normandier ärinnerjen dwo. Do Normandier regierden bit 1154 uur Änglound. Deerätter geenen do Angelsakse (fröiere Äroberer) un do Normandier bie litjen ap in eene Nation. Die normandiske Tiedruum koom definitiv tou n Eende, as Normandien 1204 äroberd wuude fon dän Köönich fon Frankriek. Unner dät alfte Jierhuunert hääbe do Normandier uk härsked uur Paate fon Suud-Italien. Teppich fon Bayeux


Ju Smaatekaan af Smaatekaane is Uuntjuuch in dät Koarn. Dät woakst in Ieren; dät Säid rakt goud Meel.


Poolsk of Polnisk (po. jezyk polski, uk wäil polszczyzna, dt. Polnisch) is ne Wääst-Slawiske Sproake mäd sowät 40 Millione Baalere. Do maaste Baalere fon dät Poolske woonje in Polen (38,6 Millione Ienwoonere). Uur groote Gruppen Baalere woonje unneruur in do Fereende Stoate un in do Lounde fon ju eemoalige Sowjet-Union (foarallen Wietruslound, ju Ukraine un Litauen). Siet dän 1. Moai 2004 is dät Poolske een fon do eepentelke Oarbaidssproaken fon ju Europäiske Union.


Ju Wäädsee (Wäästfräisk: Waadsee, Noudfräisk: Waas/Heef, Aastfräisk Plattdüütsk: Heff, Deensk: Vadehavet, Düütsk: Wattenmeer) is ju See, ju twiske do Fräiske Ailounde un dät Fäästlound lait. Dät Wääd lait Deeges twäie druuch. Ju Wäädsee stoant foar n grooten Deel unner Natuurskuts un is UNESCO-Waareldäärwgoud (uutgenuumen dät deenske Wäädgebiet). Twiske Blåvandshuk in Dänemark un Den Helder in do Niederlounde häd ju Wäädsee ne Laangte fon 450 Kilometer un ne Fläche fon 9.000 km². Commons: Wäädsee – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Dät Foan- un Feenmuseum (düütsk: Moor- und Fehnmuseum) is n Museum in ju Feenkolonie Liesbetfeen (Meente Bäärsel). Dät Museum lait diräkt aan dän Liesbetfeenkanoal. Dät wuud ap n 6. Juni 1986 truch dän "Orts- und Verschönerungsverein" Liesbetfeen ap Initiative fon dän Foarsitter Dr. Gustav Schünemann gruunded un häd ne Gruundflaakte fon 15.000 qm. Deer stounde historiske un oolde Maskinen foar dän Oubau fon Eed. Die Geskichte fon Foan un Feen wäd deer uk wiesed. Dät Museum häd tjo Skiepe: Ju iersene Tjalk "Jantina" wuud in 1900 in Dokkum in Fräislound baud, is 14,9 Meter loang, boolde 3,4 Meter breed, häd n Gewicht fon 15 Tonnen un kon 28,7 Tonnen leede. Dan häd dät Museum noch n holten Muttskip "Johanna". Dät is n originoalen Ätterbau fon ne Mutte uut ju Tied um 1900 un häd dät Museum särm ätterbaud un is 15,70 Meter loang un 3,60 Meter breed. Dan hääbe se uk noch ne Pogge. Dät Museum lait an ju "Route der Industriekultur im Nordwesten". In dät "Kanalwärterhaus" fon dät Museum is Poater Dr. Laurentius M. Siemer O.P. (1888-1956), wierfon dät Gymnasium in Roomelse sien Noome häd, bädden. Museumsdirektor waas siet ju Gruundenge bit toun 30. Okober 2011 Dr. Gustav Schünemann.