Jiere Uursicht


Freerk Wülm IV. uut dät Huus Hohenzollern waas fon 1840 bit 1861 Köönich fon't Prüüske Riek. Hie waas die ooldste Suun fon Freerk Wülm III., dän hie ap dän Troon foulgede, un ju Kööniginne Luise. Een besunnere Rulle fäl him tou, as hie wilst ju Düütske Revolutsjoon 1848/1849 ju truch ju Frankfurter Nasjonoalfersammelenge ounbeedene Kaiserkroune ouliende. Daach koom hie tiedwiese do Revolutsjoonääre toumäite, nit uut Uurtjuugenge, sunnern uum sien Riek tou rädjen. As dät wier rauelker waas, kierde hie tourääch tou sien Lienje. Uut suundegaidelke Gruunde roate hie ap n 7. Oktober 1858 ätter 18 Regierengsjiere ju Regentskup oun sin jungere Bruur Wülm ou, die dan ätter Freerk Wülm sin Dood in 1861 uk dän Köönichstitel kreech.


Ju Fryske Akademy (Fräiske Akademie) is ne wietenskuppelke Iengjuchtenge foar de fräiske Sproake un Kultuur in Wäästfräislound. Ju Akademie eksistiert siet 1938 is Tougong mäd wietenskuppelke Unnersäikengen. Do beluuke sik foarallen ap ju fräiske Sproake, Skichte, Kultuur un Meenskup. Ju Fräiske Akademie publiziert akademiske Bouke so as fräiske Woudebouke un Geskichtsbouke. Ju Akademie häd uk Leerstoule an do Universitäte fon Leiden un Amsterdam. Dät Mercator - Europäisk Unnersäikssäntrum foar Moorsproakichhaid un Sproakleeren is Deel fon ju Fryske Akademy. Ju Fräiske Akademie un Mercator hääbe touhoope ungefeer 60 Mee-Oarbaidere. Websiede fon ju Fryske Akademy Websiede fon Mercator


Ju Loundbrääch fon Panama of die Isthmus fon Panama is ne Lound-Äängte in dän middelamerikoanske Stoat Panama, ju Ferbiendenge fon Noud- un Suudamerikoa. Ju Loundbrääch tränt dän Atlantik, nieper ju Karibiske See fon dän Pazifik. Ju Loundbrääch äntstuude foar sowät trättien Millionen Jiere, as two tektoniske Ploaten touhoope-skuppeden. Deerbie wuude ju Pazifiske Ploate sinnich unner ju Karibiske Ploate taaid. Ju Äntstoundenge fon ju Lound-Äängte waas n betjuudend geologisk Geböärnis, uumdät ju in besunnere Wiese tou ju Äntstoundenge fon dän Gulfstroom biedruuch. Ätter ju Loundferbiendenge kuuden Dierte-Oarde twiske Noud- un Suudamerikoa wikselje. Dät beteekent me as Grooten Amerikoansken Faunen-Uuttuusk. In't Jier 1501 wuude ju Loundbrääch fon dän Spoanier Rodrigo de Bastidas fuunen. Die eerste, die der twäärs uur Lound truch koom bit ätter dän Pazifik, waas Vasco Núñez de Balboa in 1513 Uum sien besunnere geografiske Oainskuppe roate dän sänt dät 16. Jierhunnert Ploane, oun ju Steede n Kanoal tou bauen, uum fon dän Atlantik gauer in dän Pazifik tou kuumen. Deer wuude oaber foar loange Tied niks uut, eerste in 1881 is me mäd dän Bau fon dän Panamakanoal ounfangd, die dan in 1914 kloor waas. Truch dän Kanoal is die Seewai fon ju US-Aastkuste ätter ju US-Wäästkuste uum n


Brobergen (plattdüütsk Brobargen) is n Täärp in dän Loundkring Stade in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon 6,06 km² un ap dän 31. Desember 2003 226 Ienwoonere. Brobergen waas bit tou 1972 ne oaine Meente un is nu Deel fon ju Meente Kranenburg. Ju ooldste Foarm is fon 1286 Brocberge.


Een Skips-Slüüse of Boots-Slüüse is n Bauwierk, dät dät foar Skiepe, Boote un aal sowät muugelk moaket, fon een Woaterhööchte ap een uur tou kuumen. Dät Känteeken fon een Slüüse is die Slüüsen-Koomer, die mäd two Slüüsen-Dooren ätter bee Sieden woaterticht ousleeten wäide kon, uum deer Woater häärien of ruut tou brangen, wiertruch dät Skip ätter buppe tild of deel lät wäide kon. Ju Äntwikkelenge begon fonsäärm mäd litje Boots-Slüüsen, man däälich konnen uk groote Container-Skiepe mäd Hälpe fon Slüüsen truch Kanoale kuume, so as dän Noud-Aastsee-Kanoal of dän Panamakanoal.


Die Gatúnsee (spoansk: Lago Gatún) is n kunstelken See in Panama, die twiske 1907 un 1913 in dät Bauprojekt foar dän Panamakanoal truch Apstauenge fon dän Río Chagres tougjuchtemoaked wuude. Ieuwenske sien Betjuudenge as Deel fon dän Panamakanoal tjoont die Stausee uk tou ju Stroom-Äärtjuugenge. Die Gatúnsee häd ne Flakte fon sowät 425 km², hoaldt 5,2 km³ Woater tourääch un häd somäd ne Jüpte fon in'n Truchsleek 12,2 Meetere. Uumdät deer älken Dai Skiepe fon allerweegense truchfiere, lieuwje in dän fiskrieke See Fiske uut aal ju Waareld. Unner Woater läite sik buute ju Skipfoart-Sträkke uk noch do doode Boome fon dän uurfloudede Rienwoold ärkanne. Ap wäkke Höäwele, do däälich as Ailounde uur't Woater kiekje, rakt dät däälich noch Rienwoold, toun Biespil ap Barro Colorado Island, n Ailound fon 15 km² wier dät buute Foarskengs-Statsjoon un n Dräguuner-Boantje neen Ienwoonere rakt.


Die Río Chagres, of ju Chagres-Äi (düütsk uk: Chagres-Fluss) is een Äi in Säntroal-Panama, ju in ju Cordillera de San Blas ap sowät 600 Meetere uur ju See hiere Wälle häd un fon deer mäd ne Loangte fon 193 Kilomeetere in dän Atlantik, nieper ju Karibiske See fljut. Eer do moanskelke Iengriepe foarnuumen wieren, waas ju Äi nit tou bereekenjen. Maasttieds waas ju ne toai fljootende Äi, man in ju Rientied kuude ju binne kuute Tied tou n rietenden Stroom wäide. Uum dän Panamakanoal muugelk tou moakjen, staude me dän Unnerloop twiske 1907 un 1913 ap, sodät ap 26 Meetere Hööche uur ju See die Gatúnsee äntstuude. So bruukte me bloot oun do bee Ozean-Ougere fon dän Kanoal Skips-Slüüsen, Do Nieden in't Binnelound wieren eenfach unner Woater sät un do Höäwele fääre wäästelk hougede me uk nit so joop truchtougreeuwen. Uum dän wikseljende Woaterstound fon ju Äi beeter kontrollierje tou konnen, deermäd die Skips-Bedrieuw seekerstoald waas, wuude in 1935 uk oun dän Bupperloop uk noch n Stausee ounlaid, die Alajuelasee.


Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju twäide Periode. Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.


As Brääch beteekent me n Bauwierk, dät n Ferkierswai of uk Fersuurgengsiengjuchtengen fräistoundend of fräihongjend uur n Hindernis uur lat, sodät deer Ruumte twiske is. Ne Brääch kon toun Biespil uur ne Äi of ne Slucht baud weese, man uk uur ne Sträite. Maasttieds sunt dät Ferkiersweege, do deer uur gunge, so as Sträiten, Iersenboanskienen, Foutweege un aal sowät. Man dät rakt uk Sunnerfaale so as do roomske Aquädukte, dät sunt Bräägen foar Woaterlaitengen, of ne Gräinbrääch, ju tou ju Ferbiendenge fon Wüld-Diert-Populatsjoone tjoont, do truch Sträiten uutnunnersnieden sunt. Stari Most, "Oolde Brääch" in Mostar, Bosnien un Herzegowina uur ju Neretva Eenfache Hoange-Brääch in Ruslound Pònt de Gard / Pont du Gard, een oold roomsk Aquädukt in Suud-Frankriek Gräinbrääch Commons: Bridges – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Die Dingo (Canis lupus dingo) is n uurspröängelken Huushuund, die al foar Jierduusende wier ferwüülderd is un in groote Deele fon sien Uutspreedengs-Rebät fulkeemen sunner Hälpe fon Moanskene tougjuchtekumt. Besunners Australien is foar sien wüülde Dingos bekoand, man me kuude genetisk ätterwiese, dät uk in Thailound äächte Dingos foarkuume, wier do oaber noch tichte bie Moanskene lieuwje. Ieuwenske do eepenbeere Dingos rakt dät uk äänelke Huundepopulatsjoone, tou n Biespil dän Näiguinea-Dingo, die phänotypisk so uutsjucht, man noch nit truch genetisken Bewies tou ju sälge Lienje reekend wäide kon. Dingos hääbe oafter ne touminst twofaawige Fäl-Teekenge, wierbie ju dominierjende Faawe maasttieds roodelk bit soundfaawich is. Dät rakt oaber uk säildenere Faaw-Sleeke, so as swotte Dingos (dan oafter mäd jeele Teekenge) un wiete Dingos. Uumdät jo al so loange ferwüülderd sunt, hääbe jo wäkke Määrkmoale fon n Wüülddiert touräächkreegen, man jo hääbe noch aaltied trüütich Prosänt minner Brainge-Volumen as n äächten Wulf. Dät is stuur, dän Dingo ien tou oardenjen. Wäkke behonnelje him eenfach as Huunderasse, wäkke (so as hier uurnuumen) behonnelje him apgruunde fon ju loange Separatsjoon as oaine Wulfs-Unneroard (Canis lupus dingo) ieuwenske dän Huund (Canis lupus familiaris).


Ju Lausitz (oulat fon n ooldsorbisk Woud foar sowät as Sump-Lound, läichsorbisk Łužyca, buppersorbisk Łužica, poolsk Łużyce), is n Rebät in't Suudaaste fon do Brandenbuurich, dät Aaste fon Saksen un dät Wääste fon do Poolske Woiwodskuppe Lebus un Läichsleesien. Ju Lausitz deelt sik in ju Läige Lausitz un ju Bupperlausitz: Ju Läige Lausitz is foar't Maaste n läich, plat Lound, dät fon ju poolske Äi Bóbr (düütsk:Bober) bit oun't Skeed tou dän Fläming un bit oun ju Äi mäd Noome Čorny Halštrow (buppersorbisk) / Schwarze Elster (düütsk) gungt. Dät roate deer uurspröängelk fuul Foane, Brouk-Woolde, fääre uk Holtbuske mäd boukene un eekene Boome. Sänt dät 19. Jierhunnert sjucht me wät moor Fjuurenboome. In ju Loundskup lait uk die Spreewoold, mäd masse Woaterloope, do foar hiere Bootjeräi bekoand sunt. Ju Bupperlausitz lait deer täämelk niep suudelk fon un sjucht lounskuppelk uurs uut as ju Läige Lausitz. Sjucht me fääre noudelk noch Heedelound, gungt dät in't Suude, loangs dät Skeed ätter Tschechien, ap in do Lausitzer Bierge. Deer lait uk mäd 793 Meetere die hoochste Bierich fon ju Lausitz, ju Łysa (buppersorbisk) / Lausche (düütsk) / Luž (tschechisk). In groote Deele fon ju Lausitz wäide noch do bee Sorbiske Sproaken boald, dät


As Heedelound (uk: ju Heede), is ne Loundskup, wier apgruunde fon n suuren un neerstof-äärmen Boudem besunnere Plonten ju Bielde bestimme: ferskeedene Heedekruudplonten, Broom, Wacholder un Fjuurenboome. Die Uursproang fon düsse Heeden is maasttieds nit natüürelk, hie lait fuulmoor in ne besunnere Foarm fon Buuräi: n stäärken Weede-Bedrieuw, dät räägelmäitige Ousteeten fon Plaagen as Straielse, un toumäts uk dät Oubaadenjen fon ju Flakte. Düsse Faktooren sunt goadelk foar Heede-Vegetatsjoon. Ju findt sik oaber juust so uk ap druuchlaide Foanflakten, uumdät do uk dät suure Milieu bjoode. Uumdät däälich ju Buuräi maasttieds heel uurs bedrieuwen wäd, rakt dät uk minner Heede. Oafter sunt dät Natuur-Skutsere, do Heedeflakten ärhoolde, uk wan dät neen äächte Natuurloundskup is. Bloiende Heede bie Schneverdingen Heedskäipe in ju Lünebuurger Heede Ne Heede mäd Wacholderbuske Heedelound in ju poolske Woiwodskup Wäästpommern


Dät Woud Heede beteekent: Heedelound Wäkke fon do Heedekruudplonten (Ericaceae), do foar't Heedelound typisk sunt, t.B. Riesheede of Fodderheede (Calluna vulgaris) Dopheede (Erica tetralix) un uur. Heeden


Dät Woud Heeden beteekent: Uut kristelke un juudske Sjuchtwiese is aan Heeden wäl, die naan Krist un naan Juude is, un somäd n heedensken Gloowe häd. Deerfon oulat uk ju minner fjuuntelke Beteekenge fon dän Heeden foar Roma un uur fierende Foulke, äänelk düütsk "Zigeuner" "Heeden" is uk ju Moortaal-Foarm tou ju Heede, dät is... dät Heedelound dät foar Heedelound typiske Heedekruud, t.B. ju Riesheede of Fodderheede (Calluna vulgaris) ju Dopheede (Erica tetralix)


Ju Suudafrikoanske Republik (Niederloundsk:Zuid-Afrikaansche Republiek of ZAR), oafter uk Transvaal-Republik naamd, waas n uunouhongigen Stoat in't suudelke Afrikoa, die wilst dän twäide Haaldeel fon dät njuugentienste Jierhunnert deer waas. Ju is nit tou ferwikseljen mäd ju Republik Suudafrikoa fon däälich. Uum 1835 wonnerden niederloundsk-stommige Buuren in dän sonaamde Groote Träkk in dät Rebät ien un gruundeden ju uunouhongige Suudafrikoanske Republik. Dät Rebät fon ju Republik waas leeter bekoand as ju suudafrikoanske Provins Transvaal. Ju ZAR waas uunouhonging fon 1857 bit 1877 un leeter noch moal fon 1881 bit 1900 ätter n ärfoulchrieken Apstound fon do Buuren in dän Eerste Buurenkriech. Ju wuude in't Jier 1900 wilst dän Twäide Buurenkriech fon't Fereende Köönichriek eendgultich annektierd, wät fääststuude, as in 1902 do lääste buuriske Troppen kapitulierden. Dät Parlemänt, die "Volksraad", hiede fjaueruntwintich Sitte un mätte fon 1890 oun in dän Ou Raadsaal in Pretoria.


Aan Bäisem is een Reewe, uum tou feegjen. Dät honnelt sik uum ne Oard Bäärsel mäd Steel. Dät rakt loange Bäiseme un Hondbäiseme. Bäiseme wäide uut ferskeedene Materioaljen häärstoald: Dät rakt tou n Biespil Sträi-Bäiseme, Brom-Bäiseme, Heede-Bäiseme Bjunt-Bäiseme, Takken-Bäiseme, Hoangstehier-Bäiseme un Plastik-Bäiseme. In groote Deele fon Europa wäd fertält, dät Häksen ap Bäiseme riede. Sträibäisem (?) mäd Steele Aan Bäisembiender moaket Takkenbäiseme N litjen Hondbäisem


Do Abruzzen (Italieensk Eentoal Abruzzo) sunt een Region fon Italien mäd 1.326.513 Ienwoonere (Stound:Eende 2015). Ju Haudstääd is L'Aquila. Ju Region gungt fon ju Adria-Kuste bit in dän hooge Apennin, nieper in dät Bierichmassiv Gran Sasso d’Italia, wier uk die Corno Grande tou fienden is, die hoochste Bierich fon dän Apennin (2912 Meetere). In dän Abruzziske Apennin hiede sik uk ju italieenske Unneroard fon dän Wulf hoolde kuud, eer ju unner Natuurskuts stoald wuude un sik wier fääre uutspreede kuude. Noaber-Regionen sunt in dät Noude do Marken, in dät Wääste Latium un in dät Suude Molise. In dät Noudaaste is ju Kuste fon ju Adriatiske See, aan Deel fon dät Middelmeer. Touristen-Strand bie Giulianova Dät Täärp Picciano foar do Bierge Die Corno Grande


Plön is ne Stääd in dät Aaste fon ju Region Holsten in Släswiek-Holsten. Dät lait oun't Ouger fon dän Groote Plöner See. Een befäästigede Deelläitenge mäd Noome "Plune" is al uut slawiske Tied uurlääwerd, wildääge waas dät domoals ju Buurich, ju me ap dät Ailound Olsborg (nit bloot onomastisk) ätterwiese kon. Däälich lait ju Stääd, uk dät Plöner Slot, oun't Ouger.


As Weichsel-Kooldtied, Weichsel-Glazioal of Weichsel-Komplex, uumgongssproakelk uk Weichsel-Iestied, wäd ju lääste Kooldtied un ju deer mäd ferbuunene Ferglitskerenge foar Noud- un Middeleuropa beteekent. Ju Weichsel-Kooldtied begon foar sowät 115.000 Jiere un eendede foar 11.700 Jiere. Apgruunde fon ju groote Ferglitskerenge waas die See-Speegel fuul läiger, groote Deele fon ju Noudsee liegen druuch un do Britiske Ailounde wieren oun't Fäästlound ounsleeten. In ju Alpenruumte waas dät uum jusälge Tied uk wied un Sied ferglitskert, junner boalt me fon ju Würm-Kooldtied.


Nunatak (fon Inuktitut un Kalaallisut: Nunataq, Moortaal Nunatait) beteekent in ju Glaziologie aan Fäls of Bierich, wier Glitskere uumetoufljoote, sodät hie as een Ailound deer ruutkikt. Säildener wäd dät Woud uk in n meeneren Sin foar iesfräie Rebätte bruukt, wier Glitskere uumetoulääse.


Die Kanton Wallis (Düütsk: Wallis, Arpitoansk: Valês, Frantsöösk: Valais) of amtelk "Stoat Wallis" (Staat Wallis / État du Valais) is n Kanton in dät Suude fon ju Swaits, die mäd Uutnoame fon litje Rebätte oun ju Rhone un hiere Siedendoale lait. In dät Wallis lait uk die hoochste Bierich fon ju Swaits, dät Dufour-Spit (Dufourspitze) mäd 4634 Meetere uur ju See. Ju Haudstääd is Sitten (Walliser Arpitoansk: Chyoun / frantsöösk:Sion). In dät Wallis sunt Düütsk un Frantsöösk Amtssproake. Ätter ne amtelke Tällenge uut dät Jier 2000 boalden 62,8 Prosänt Frantsöösk, 28,4 Prosänt Düütsk, 2,2 Prosänt Italieensk un 6,6 Prosänt Rätoromanisk un uur Sproaken. Uumdät dät Arpitoanske, wäd oafter as "Patois", also Dialekt fon dät Frantsööske reekend wäd, nit oufräiged wuude, is tou fermoudjen, dät do maaste arpitoansk-sproakige dät Kjuus bie "Frantsöösk" sät hääbe. Do Düütsksproakige baale fon aleer wäch Walliserdüütsk, dät is n hoochst-allemanisken Dialekt, die foar do Baalere fon masse uur düütske Dialekte nit so licht tou ferstounden is. Wienbierge bie ju Haudstääd Sitten Dät Dufour-Spit mäd Steen-Montjene Dät Stockalper-Slot


Die Noome Wallis stoant foar: Dän Kanton Wallis, een Rebät un Ferwaltengsregion in't Suudwääste fon ju Swaits Do Wallis-Ailounde, n Ailoundkoppel in't frantsööske Uurseerebät Wallis un Futuna Wallis (Texas), een Stääd in do USA Een oolde düütske Beteekenge foar dät britiske Lound Wales Fääre is dät uk n Persoonennoome.


Ju Tuba is dät joopste fon aal do woanelke Blik-Bläis-Instrumente. Apgruunde fon dät loange kooniske Roor wäd dät tou ju Bailhouden-Foamielje täld. Bekoande Sunnerfoarmen fon ju Tuba sunt ju Helikontuba un dät deerfon oulatte Sousaphon. Helikontuba Sousaphon


Ju Kieler Förde is ne sowät 17 Kilomeetere loange, smälle Förde oun ju Aastseekuste fon Släswiek-Holsten, ju in ju Weichsel-Iestied truch Glitsker-Röögenge äntsteen is. Groote Deele fon ju Förde wäide truch Kiel uumesleeten, ju Loundes-Haudstääd fon Släswiek-Holsten. Ju Kieler Förde heert tou ju Kieler Bucht.


Dät Hawaiiske (oaine Noome: ʻŌlelo Hawaiʻi) is ju Sproake fon do polynesiske Ienwoonere ap do Hawaii-Ailounde. Hawaiisk un Ängelsk sunt deer Amtssproaken. Dät Hawaiiske heert tou do polynesiske Sproaken, un is deermäd ne Austronesiske Sproake. Adelbert von Chamisso häd 1837 ju eerste Grammatik skrieuwen. Hawaiisk wäd bolde nit moor as Uumgongssproake boald, wan dät uk Amtssproake is. Bloot ap dät Ailound Niʻihau sjucht dät uurs uut, deeruum dät deer nit sofuul Froamde kuume.. Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version Ethnologue Hawaiian (ängelsk) Online Woudebouk hawaiisk-ängelsk, ängelsk-hawaiisk Adelbert von Chamisso. Über die Hawaiische Sprache. In: Oceanic Linguistics, Vol. 10, No. 2. (Winter, 1971), S. 152-157. (online bie JSTOR: Review Article)


Ju Christelk Demokratiske Union Düütsklounds (CDU) is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Ätter hiere Meeglidtaal is jo, ju grootste Paatäi fon Düütsklound. Bie do Düütske Buundesdaiwoalen 2009 kreech ju Paatäi 27,3% fon do Stämmen (grootste Paatäi). Websiede fon ju CDU Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:


Do Falklound-Ailounde of Malwinen (ängelsk: Falkland Islands, frantsöösk Îles Malouines, spoansk Islas Malvinas) sunt een Ailound-Koppel in dän suudwäästelke Atlantik, sowät 395 Kilomeetere aastelk fon ju suud-argentinske Kuste. Jo heere geographisk tou Suudamerikoa, politisk sunt jo een britisk Uursee-Rebät mäd binnere Autonomie, wier dät Fereende Köönichriek ju Buutepolitik un ju Ferdäägenge foar uurnimt. Uunbeoachted ju britiske Inbesit-Noame fon 1833 wol Argentinien bit däälich n Ounspröäk ap do Ailounde hääbe, wät in 1982 in dän Falklound-Kriech tou Bloudferjooten fierde. Dät rakt Aast-Falklound, Wääst-Falklound un ne Riege litjere Ailounde. Do Ailounde hääbe ne Flakte fon 12.173 km². Do Ienwoonere fon do Falklound-Ailounde sunt foaraaln uut dät Noude fon Änglound un Skotlound keemen. In do 1840er Jiere sunt uk wäkke uut St. Helena un Chile keemen. In jungere Tied roate dät uk ne Ienwonnerenge uut Näiseelound. Jo baale n Dialekt fon ju Ängelske Sproake, näämelk Falkloundisk Ängelsk. Düssen Dialekt is stäärk fon do noud-ängelske Dialekte un dät Anglo-Skottiske be'ienflouded, man dät rakt uk Lienwoude uut dät spoanske, besunners in dän Beriek fon ju Buuräi. Dät rakt 2.955 stoadige Ienwoonere (Stound: 2007), wierfon sik mäd 2.121 Ljuude do maaste in ju Haudstääd Stanley ap Aast-Falklound deellät hääbe. Ju Haud-Siedelenge fon Wäästfalklound is Port Howard,


Ju Sozialdemokratiske Paatäi Düütsklounds (SPD) is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Ätter hiere Meeglidtaal is ju ju twäidgrootste Paatäi fon Düütsklound. Bie do Düütske Buundesdaiwoalen 2009 kreech ju Paatäi 23,0% fon do Stämmen (twäidgrootste Paatäi). Websiede fon ju SPD Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:


Ecuador is n Lound in't Wääste fon Suud-Amerikoa. Fon't 15. Jierhunnert oun heerde dät heele Rebät tou dät Riek fon do Inka un fon't 16. Jierhunnert Deel fon't spoanske Kolonioalriek, eer Groot-Kolumbien uum 1820 tou sien Uunouhongegaid roakede, wier Ecuador sowät tjoon Jiere tou heerde. Ap dän 13. Moai 1830 moakede sik Ecuador uunouhongich fon Groot-Kolumbien. Do Noaberlounde fon Equador sunt: Kolumbien in dät Noude Peru in dät Aaste un Suude Ecuador lait oun ju Pazifik-Kuste fon Suud-Amerikoa. Duusend Kilomeetere foar ju Kuste lääse do truch Vulkoanismus äntsteene Galapagos-Ailounde, do uk noch tou Ecuador heere. Jo sunt foar hiere Biodiversität bekoand. Dät Fäästlound deelt sik in do tjo Berieke Costa (Kuste), Sierra (Bierichlound fon do Anden un Oriente (dät Aaste in ju Amazonas-Niede): Die wäästelke Kusten-Beriek (Costa) fon't Fäästlound bestoant uut Swämlound un minner hooch Bierichlound. Een wichtige Äi in düt Rebät is die Río Guayas. In dät Noude is die Kusten-Beriek tropisk, in dät Suude druuger. Midde truch dät Lound lukt sik fon't Noude ätter't Suude dät Bierichlound (Sierra) fon do Anden mäd stäärken Vulkoanismus. Deer lait uk die Chimborazo, die hoochste Bierich fon dät Lound (6310 Meetere). Ap ne Hööchte fon 2.850 Meetere lait in do Anden ju


Frantsöösk-Guayana (Frantsöösk: Guyane) is n frantsöösk Uursee-Rebät un ne Region fon Frankriek. Dät lait oun ju Kuste fon dän Atlantik in't Noud-Aaste fon Suud-Amerikoa twiske Brasilien un Suriname. Frantsöösk-Guayana is n ful integrierden Deel fon Frankriek un heert somäd uk tou ju NATO un ju Europäiske Union. Ju gjuchtelke Munte is die Euro. Ju Haudstääd is Cayenne. Bie Kourou lait aan wichtigen Waareldruumte-Boanhoaf, dät Centre Spatial Guyanais.


Jiere Uursicht


Ju Fräie Demokratiske Paatäi (FDP) is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Ätter hiere Meeglidtaal is jo, ju fjoodgrootste Paatäi fon Düütsklound. Bie do Düütske Buundesdaiwoalen 2009 kreech ju Paatäi 14,6% fon do Stämmen (träädgrootste Paatäi), man in 2013 kreech ju bloot noch sowät 4,8% un kuude somäd neen Ouoardende in dän Buundesdai seende. Uk ap läigere Ferwaltengsieuwenen ferloos ju in düsse Tied masse Ienfloud. Websiede fon ju FDP Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:


Guyana is n Stoat in dät Noudaaste fon Suud-Amerikoa. Dät wäd in't Noud-Aaste fon dän Atlantik beskat, in't Aaste fon Suriname, in't Suude un Suudwääste fon Brasilien un in't Noudwääste fon Venezuela. Ju Haudstääd is Georgetown. Guyana is nit tou ferwikseljen mäd dät fratsööske Uursee-Rebät Frantsöösk-Guayana un ju Loundskup Guayana, uk wan die Noome dän sälge Uursproang häd. Guyana waas bit tou sien Uunouhongegaid ap n 26. Moai 1966 ne britiske Kolonie un hiet Britisk-Guayana.


Paraguay is een Binne-Lound in Suud-Amerikoa. Dät lait twiske Brasilien, Argentinien un Bolivien, sien Haudstääd is Asunción. Fon't Noude ätter't Suude fljut die Río Paraguay truch dät Lound, aastelk deer fon is dät Lound tichter besiedeld, wilst dät wäästelk tänner besiedeld is. Een Besunnerhaid fon Paraguay is, dät junner dät Guaraní, een Indioaner-Sproake, bit däälich ju dominierjende Uumgongs-Sproake is, un uk oafter monken europäisk-stommige Ienwoonere boalt wäd. Amtssproake is dät in jungere Tied uk wuuden, man in düssen Beriek häd dät noch nit ju Betjuudenge fon't Spoanske kriegen. Dät rakt in Paraguay uk masse, do Spoansk un Guaraní truchnuur baale.


Do Linke is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Commons: Die Linke – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Websiede fon do Linke


Suriname (ap Sranantongo: Sranan [sra:ˈnaŋ]) is n Lound in't Noud-Aaste fon Suud-Amerikoa. Noudelk deerfon lait die Atlantik, aastelk Frantsöösk-Guayana, suudelk Brasilien un wäästelk Guyana. Twiske Suriname un Guyana rakt dät n striedich Rebät un twiske Suriname un Frantsöösk-Guayana uk. Aaldät ju Amtssproake Niederloundisk is, wäd dät fon minner as n Haaldeel fon ju Befoulkenge alledeege boald. Wichtiger is as Uumgongssproake Sranan Tongo, een surinamiske Kreolsproake ju sik touhoopesät uut Ängelske, Niederloundske, Portugiesiske Ienfloude un Uurblieuwsele uut afrikoanske Sproaken. Sranan Tongo is nit ju eensige Kreolsproake in Suriname. In Suriname wäd as trääd-wichtichste Sproake uk n karibisk-hindustanisken Dialekt boald, ne Varietät fon dät Bhojpuri, dät mäd indiske Siedlere deer wai keemen is. Fääre wäd Ängelsk boalt un dät Portugiesiske wint uk oun Betjuudenge, foar'aaln truch brasilioanske Gouldsäikere, do illegoal in't Lound kuume. Dät rakt noch moor Sproaken, wierfon do maaste ap buutloundske Ienfloude touräächgunge. Indioaner-Sproaken rakt dät noch, man jo hääbe neen groote Betjuudenge moor.


Uruguay is een Lound in dät suudelke Suud-Amerikoa. Ju Haudstääd fon dät Lound is Montevideo. Uruguay lait oun ju Atlantik-Kuste twiske Brasilien ap ju noud-aastelke Kaante un Argentinien ap ju Wääster-Kaante. Ju Loundskup is fon ju Pampa bestimt, dät is n subtropisk Gäärslound. Besunners hooge Bierge rakt dät deer nit, bloot middelhooge. Die hoochste Bierich fon Uruguay is die Cerro Catedral, die man sowät 513 Meetere hooch is. Dät Skeed ätter Argentinien bielget die Río Uruguay un die Mundengstjoachter Río de la Plata, tou dän die Río Uruguay mäd dän uut Argentinien kuumende Río Paraná touhoopefljut. Uk ju uruguayiske Haudstääd Montevideo lait oun dän Río de la Plata. Loundskup fon Uruguay die Cerro Catedral


Ju Twäärsfloite wäd ätter ju Oard, dät tou spieljen as n Holt-Bläis-Instrument ien'oardend, uk wan ju oafter uut Metall baud is. Dät honnelt sik uum ne Oard Floitepiepe, ju twäärs oun ju Muule ounsät wäd. Me skäl deer nit oun puustje, man deeruur wäch, wiertruch ju Lucht in ju Floite tou swingen kumt, dät ju Floite n Toon rakt. Wichtich, uum aal do Toone spielje tou konnen, sunt do Klappen, wier do Goate mäd ticht moaked wäide. Me häd do Klappen, uumdät me mäd Hieuwelte-Mechanismen so noch moor Goate bruuke kon, as tou n Biespil bie ju Blokfloite.


Victor-Marie Hugo [viktɔʁ maʁi yˈɡo] (* 26. Februoar 1802 in Besançon; † 22. Moai 1885 in Paris) waas n frantsöösken Skrieuwer. Hie skreeuw Riemsele, Romoane un Tjooterstukke un wierkede as literarisken, man uk wäil politisken Publizist. Hie tried uk sälwen moorere Moale as Politiker in Ferskienenge. Wilst hie in't Buutlound oafter nit so bekoand is as t. B. Molière, Voltaire of Honoré de Balzac, jält hie monken masse Frantsoosen as die grootste fon aal hiere Skrieuwere. Sien Wierk kon deelwiese ju Romantik, deelwiese dän Realismus tou oardend wäide.


Beringia is die Noome foar dät Rebät twiske't aastelke Sibirien un Alaska, dät wilst dät Pleistozän moorere Moale truch dän läige See-Speegel druuch fäl un buppedät fräi fon Ies (Glitskere) waas. Uumdät dät ne Lound-Brääch waas, wier Dierte-Oarde un Moanskene twiske Eurasien un Amerikoa ap wai un wier kuuden, hat dät uk Bering-Brääch of Bering-Loundbrääch. Wilst ju lääste Kooldtied lieuwden deer foar moorere Jierduusende Moanskene. Eerste, as die See-Speegel wier tou riesen begon, wonnerden do Moanskene ou ätter't Suud-Aaste: So koom ju Besiedelenge fon Amerikoa truch do Foaroolden fon do Indioanere.


Venezuela is n Lound in't Noude fon Suud-Amerikoa. Ju Haudstääd is Caracas. Venezuela lait oun ju Atlantik-Kuste fon dät noudelke Suudamerikoa. Sien Noaberlounde sunt in dät Aaste Guyana, in dät Suude Brasilien un in dät Wääste Kolumbien. Venezuela lät sik in fjauer unnerskeedelke Loundskuppe iendeele: In dät Noudwääste fon dät Lound lait dät Maracaibo-Jooplound. Dät is een Ieuwene, ju in dät Wääste, Aaste un Suude fon Bierichlound uumeroat is, bloot in dät Noude gungt ju bit ätter ju See. Midde in't Maracaibo-Jooplound lait die Maracaibo-See. Man dät is naan wuddelken See, hie häd näämelk ne smälle Ferbiendenge ätter dän Atlantik. Suudaastelk sluute sik oun dät Maracaibo-Jooplound do Anden oun. In do Anden is uk die hoochste Bierich fon Venezuela, die Pico Bolívar (4978 m). Ap ju suud-aastelke Kaante fon do Anden lait ju Orinoko-Ieuwene mäd Gäärslound un Sumpe. Oun't Suudelke Eende fon ju Ieuwene fljut ju Äi Orinoko. Suudelk fon dän Orinoko lait dät Hochlound fon Guayana.


Dät Bündnis 90/Do Gräine is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Commons: Bündnis 90/Die Grünen – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Websiede fon do Gräine


Dät Boot is dät litste Seelter Oard Skip. Dät wuude benutsed foar ju Bootjeräi. Woudelieste Nöösken n., Lik n., Sail n., Spreet m., Gik m., Mäst m., holtene Ringe pl., Ringe pl., Nöösken n., Dolle m., Mästboank m., Steewenge f., Flakstukke pl., Boudem m., Boudemholt n., Umeschotsplonken pl., Umeschotsholt n., Schoote f., Hälmholt n., Stjuur n., Hoake m., Knie-e pl., bäätere Knie-e pl., foarndere Knie-e pl., Roiboud f., Boud f., Schandäksele pl., holtene Pänne f., Pänne f.,Flakstukke pl., holtene Naile pl., Naile pl., Spon Kuurwe n., Kuurwe, Kuurich m., Mástboank m., Boudemholt n., Steeuenge f.


Ju Kontinentoalspeere (Frantsöösk: Blocus continental) waas Deel fon ju Uutloundpolitik fon dän Frantsööske Kaiser Napoleon I. Dät waas Napoleon sien Oantwoud ap ju Blokkoade fon ju Frantsööske Kuste truch ju Britiske Marine. Ju Mäitnoame ferbood aal Honnel twiske dät Europäiske Kontinent un Grootbritannien. Ju ökonomiske Blokkoade bestuud fon dän 21. November 1806 bit dän 11. April 1814 un betjutte n Embargo ap aal Britiske Produkte un ap do fon do Briten toufierde Kolonioalweeren. Deertruch koom uk ju Seelter Bootjeräi toun Stilstounden.


Ju Marka is ju 28,7 km loange, suudaastelke un orographisk gjuchte Siepe fon ju Seelter Äi. Ju fljut in do läichsaksiske Loundkringe Oamselound un Kloppenbuurich. Ju Marka äntspringt in dät Skeedgebiet fon do Loundkringe Oamselound un Kloppenbuurich. Hieren Uursproang lait ap dät Hase-Leda-Woaterskeed twiske dät Käädentäärp fon Lindern in dät Suudaaste un dät Linderner Täärp Neuenkämpen in dät Aastsuudaaste (Loundkring Kloppenbuurich), dät Wäidelter Täärp Bokholte in dät Wäästnoudwääste un dät Käädentäärp fon Wräis in dät Noudnoudaaste (Loundkring Oamselound). Hie fint sik an dän Suudaastraant fon dät maastendeels as Natuurskutsgebiet Bokholter Touse uutwiesde Tousenfoan – twiske do Hööchten Holthöhe (44 m) in dät Suudsuudaaste un Foarel (39 m) in dät Noude. Ju Marka lapt eerste in noudaastelke Gjuchte. Deerbie gungt an Wräis foarbie in dät Wääste un an Peheim in dät Aaste, do der bee n Aantje fon ju Marka oawe lääse. Dan gungt ju wäästeelk an ju Molbiergener Buurskup Biskopsbrääch un an ju Aiter Buurskup Näimäärkhuusen. Fääre woant ju sik ätter dät Noude un lapt an dät aastelke Määrkhuusen, an dät wäästelke Näiwräis in dät Aaste un an dät aastelke Ällerbrouk foarbie. Ätter Passierjen fon dät aastelke Barkentange un dät wäästelke Heedbierich knikt ju ätter dät Wääste ou un slacht


Lima is ju Haudstääd un uk ju grootste Stääd fon Peru mäd sowät 8,89 Millionen Ienwoonere (Stound: 2015). Lima is mäd ju litjere Noaberstääd Callao, een Hoawenstääd, touhoopewoaksen. Dät Metropolrebät häd dan aaltouhoope sogoar tjoon Millionen Ienwoonere. Truch Lima fljut ju Äi Rímac. Lima is aan wichtigen Ferkiersknätte un dät betjuudendste Wirtskups- un Kultuur-Sändtrum fon Peru mäd masse Universitäten, Hoochskoulen, Museen un oolde Bauwierke. Ju Ooldstääd fon Lima wuude in 1991 fon ju UNESCO foar Waareldäärfgoud ferkloord. Ju Stääd Lima häd hieren Noome apgruunde fon hiere indigene Wuttele, die Noome kumt wildääge fon dät Jaqaru-Woud lima-limaq of limaq-wayta, dät hat "jeele Bloume". Een twäide Muugelkhaid is, dät sik die Noome fon dät Quechua-Woud rimaq (in dän Wanka-Dialekt limaq) oulat, dät uursät "Spreeker" betjudt. Een Argument foar düsse twäide Ounnoame is, dät ju Äi, wier ju Stääd oun lait, ap Quechua Rimaq (do Spoaniere hääbe deer n Río Rímac uut moaked). Uk eer do Spoaniere ounkeemen sunt, waas dät Rebät junner al dät tichtest besiedelde oun ju heele peruoanske Kuste. Ap dän 18. Januoar 1535 wuude Lima fon dän spoanske Ärooberer Francisco Pizarro unner dän Noome "Ciudad de los Reyes", dät hat "Stääd fon do Köönige" ap dän Gruundsleek fon een


Ju Oaje is ju linke Siepe fon ju Seelter Äi un heert deermäd tou dät Äiesystem fon ju Oamse. Ju fljut truch do Meenten Spahnharrenstätte, Böärger, Bräddenbierich, Ästerweede, Hilkenbrouk un Näiskäddel. Ju Oaje äntspringt wät suudelk fon dät Natuurskutsgebiet „Buppeloop fon ju Oaje“ ap dät Gebiet fon ju oamseloundske Meente Spahnharrenstätte. Suudelk fon ju Humlingmeente Ästerweede fljut ju Loorper Beeke in de Oaje. Ju Oaje lapt eenige Meetere suudel fon dät Kustenkanoal in Näiskäddel mäd ju Marka touhoope un bildet ju Seelter Äi. In dät19. un 20. Jierhunnert wuud ju Kroasje fon dät fljootende Woater fon ju Oaje truch moorere Määlnen nutsed, as t. B. truch ju nit moor bestoundende Walkemäälne in Böärger. Dät Gebiet fon ju Oaje is fon n „wooken“ Tourismus liekteekend. In ju Määrk Böärger fiert n Deel fon dän Hummelsken Pilgerwai an dät Ouger fon ju Oaje foarbie. Reinhard Rolfes (Hrsg.): Börger – Geschichte des Hümmlingdorfes. 2005 https://web.archive.org/web/20210305132844/http://neuscharrel.de/html/geschichte2.htm Koartenskizze fon dän Hummelsken Pilgerwai; deeroun: Oaje


Dät Slot Clemenswerth is n foar Clemens August I. fon Bayern gjuchten Jaachtsit in de Naite fon dät oamseloundske Suugel. Ju uut n sentroal Hööftslot un oachte Pavillons bestoundende Anloage heert tou do Hööftwierke fon dät wäästfoalsk liekteekende Barok. Dät Jaachtslot un sien Ieuwenskebauwierke sunt foar Besäikere tougängelk un behärbiergje dät Emslandmuseum Schloss Clemenswerth. Ju Slotanloage wuude fon 1737 bit 1747 foar Kurfürst Clemens August I. an dän noudelken Raant fon sien wied ferstraid Heerskuupsgebiet apbaud. Do Äntwurfe stamden fon dän wäästfoalsken Baumäster Johann Conrad Schlaun, die der al an dät Slot Augustusbuurich foar dän Kuurfürsten tougoang waas. Tou do Foarbielde fon ju Anloage tälle ju Pagodenbuurich in Rastatt, ju Eremitage in Waghäusel un dät Slot Marly-le-Roi. Dät barokke Slot un sien Nutsenge foar groote Jachtsälskuppe tou ju Tied fon Clemens August I. stounde in dät Middelpunkt fon ju Heematnovelle fon dän Priester un Skriftstaaler Bernhard Köster. Dät rakt uk ne Ferbiendenge mäd Seelterlound: “Iek wüül ätter n Iesk wai tou tieljen, man do ron mie dät Jool uut dät Plouchstal uute” hiede die oolde Hinnerk Willems kweeden in Schäddel kweeden, as hie tou klê’menswerth dän Kuurfürst gjucht wät Stuures in de seelter Toal foarbaale skuul. (Minssen, Mittheilungen 2: Siede


Clemens August fon Bayern (Brüssel, 16. August 1700 - Ehrenbreitstein, 6 Februoar 1761) waas Suun fon Maximilian II Emanuel fon Bayern un Theresia Sobieska fon Polen. Infoulge fon dän spoaniske Äärwfoulgekriech roakede sien Familie fersprat un bleeuw hie bit in 1715 in Huusarrest in Wien. Truch sin Oom Joseph Clemens von Bayern (1671-1723) wuud hie Fürstbiskop fon Regensbuurich un leeter Ärtsbiskop fon Köln un deertruch Kurfürst. Hie waas deertou Biskop fon Munster, Ossenbrääch, Paderborn un Hildesheim un Grootmäster fon dän Düütske Oarden. In 1742 krounde hie sin Bruur Karel Albrecht in Frankfurt tou Kaiser. Clemens August foarderde do Kunste un liet do Kastäile Augustusbuurich un Falkenlust in Brühl (Rhienlound) baue un uk ju Sänt-Michaelissäärke in München en fonsälwen dät Kastäil Clemenswerth bie Suugel, wier hie sik wät Stuures ap Seeltersk foarbaale liet.


N Kurfürst (latiensk princeps elector imperii of elector) waas aan fon do eerste soogen, leeter njuugen ranghoochste Fürste fon dät Hälge Roomske Riek, do der siet dät 13. Jierhunnert dät alleenige Gjucht tou dän Woal fon dän roomsk-düütsken Köönich toustuud. Mäd dissen Köönichstittel waas traditionell dän Anspruch ap ju Kröönenge toun roomsk-düütsken Kaiser truch dän Poapst ferbuunen. Ju Beteekenge Kurfürst gungt ap dät middelhoochdüütske Woud kur of kure foar Köär tourääch, wier uk dät näihoochdüütske küren uut äntsteen is.


Ne Ferskeedenhaid fon Autoren, Theorien un Fäildere behauptje dät dät Ienfloude rakt twiske Sproake un Toanken. Fuul beliekteekenje dän skienboar gesuund-moanskelken Geföil, dät wie toanke in ju Sproake in ju wie baale. Ne Riege fon Autoren un Theoretiker häd ap disse Idee fääre toacht. Judith Anna Bahmer, "Sprache und Denken"


As Käädenreaktsjoon beteekent me aan physikoalsken Prosäss, bie dän aan Atomkääden truch Touhoopesteeten mäd uurs n Atomkääden of Deeltje in sin Toustound of sien Touhoopesättenge uurs wäd. Oafter wäide do elastiske Steete fon Käädene nit deertou reekend, uumdät sik deerbie bloot do Impulse fon do bee Steet-Partnere uurje, toumäts uk nit do uunelastiske Steete, bie do uk noch aan fon do Steet-Partnere in aan Anräägeden Toustound fersät wäd. Bie do uurige Faale - do Käädenreaktsjoonen in dän wuddelken Sin fon dät Woud - uurje sik do Käädene truch Oureeken of Apniemen fon Deeltjene in hiere Touhoopesättenge. Ju Toal fon aal do Nukleonen, do deer sunt, blift aaltied, as ju is; in do maaste bekiekede faale uk ju Toal fon do Näitronen un do Protonen je foar sik. Nit tou do Käädenreaktsjoonen tält die Radioaktive Ferfaal, uumdät hier ju Kääden-Uumewonnelenge spontoan skjucht, also naan Steet tou Uurseeke häd. Uurs as düsse "natüürelke Radioaktivität" wäd ju as Foulge fon wäkke Käädenreaktsjoonen aptreedende Radioaktivität uk as kunstelke Radioaktivität beteekend. Mäd ju Ärfoarskenge fon Käädenreaktsjoonen befoatje sik foaraaln ju Käädenphysik ju ju Deeltjephysik. Een wichtige Rulle spielje Käädenreaktsjoonen bie ju Äntstoundenge fon do Nuklide, kiek bie Astrophysik, Kosmochemie. Anweendengen rakt dät biespilswiese in ju


Ju Parallaxe is ne Ferskuuwenge in dän skienboare Position fon n Objekt bieloangs two unnerskeedelke Sichtlienjen betrachted, un wäd truch dän Houk twiske disse bee Lienjen meeten. Ju bilget ne Mäite foar dän Oustand fon dät teekende Objekt.


Lucht is die foar dät moanskelke Ooge sichtboare Deel fon ju elektromagnetiske Stroalenge. In dät Elektromagnetiske Spektrum uumfoatet die Beräk fon dät Lucht Woogenloangten fon sowät 380 nm bit 780 nm. Dit äntspräkt Frequenzen fon sowät 789 THz bit 384 THz. N nau Skeed lät sik nit ounreeke, deer ju Ämpfiendelkhaid fon dät Ooge an do Woarniemengsskeede nit abrupt, man bie litjen ounimt. Do an dät sichtboare Lucht angränsjende Beräkke fon ju Infrarood- (Woogenlaangten twiske 780 nm un 1 mm) un Ultravioletstroalenge (Woogenlaangten twiske 10 nm un 380 nm) wäide oafte ieuwenfals as Lucht beteekend.


Aktinium mäd dät Symbol Ac un juu Oardnengstoal 89 is n radioaktiv Uurgongsmetall.


Vakuum (plural Vakua) is in ju Physik ju Ouweesenhaid fon Materie. Tou dät Moakjen fon Vakuum is foarallen wichtich, Gas uut dät Volumen wächtouhoaljen. Is die ferblieuwende Gasdruk man n Bitje minner as dän atmosphäriske Druk, dan spräkt me korrekterwiese nit von n Vakuum, man fon ferminnerden of reduzierden Druk of n Unnerdruk.


Photone (φοτος, photos = Lucht) ("Luchtdeele") sunt n Ferskienengsfoarm fon elektromagnetiske Stroalenge. Ouhongich fon ju ferwoande Meetapstaalenge wol Stroalenge (n Foarm fon Energie) sik foardwo as Woogen of as n Stroom fon massenloose litje Deele, do Photone. Do wäide bietiede antjut mäd dät Symbol γ (ju trääde Griechiske Bouksteeuwe gamma).


Die Uutdruk Ruumte wäd in ju Astronomie in algemeenen ferwoand uum Paate fon dät Universum buute ju Äide, dät Sunnensystem of uur Heemelköärpere antouwiesen, of algemeener do relativ "loose" Deele fon dät Universum. Dät is foarallen ju intergalaktiske Ruumte. Utdrukke as Ruumfoart un Ruumsonde beluuke sik uk ap disse Ferweendenge fon dän Utdruk Ruumte. Ju Ruumte is neen ächt VaKuum, man bestoant hauptseekelk uut Plasma fon Woaterstof un Helium, elektromagnetiske Stroalenge (besunners kosmiske Bäätergruundstroalenge) un Neutrinos. Ju Ruumte änthaalt gans min Atome fon uur Elemente (Metalle) un Stoafdeele. Ju intergalaktiske Ruumte änthaalt man eenpelde Woaterstofatome pro Kubikzentimeter (ienommede Luft änthaalt soowät 1019 Atome pro Kubikzentimeter). Ätter do maaste Theorieën is ju Ruumte deertou riek an dunkere Energie un dunkere Materie. Uk konnen sik Objekte deertruch bewäägje, as Meteoroiden un Komete.


Ju Brainge bilget dän Deel fon dät Sentroalnärwensystem wät in dän Kop sit (Griechisk: ἐγκέφαλον, enkephalon, 'in dän Kop'). Ju Brainge bilget dät woarniemende, anstjuurende, kontrolierjende un Information feroarbaidjende Orgoan in Dierte. Dät rakt tjo Soarten Dierte mäd Brainge: do Waapeldierte, do Liedefäitere (Insekte, Spinnen, Kräbse) binne ju Gruppe fon do Waapelloose un do Äänketfiske. Do uur Waapelloose hääbe neen Brainge, man Samlengen fon individuelle Ganglien. Ju Brainge sit maastens in dän Kop fon dät Diert. Ju Brainge is n komplex Orgoan; ju moanskelke Brainge is apbaud uut Tjaanere Miljarde Neurone (Näärwensälle) wierfon älke ferbuunen is mäd n grooten Taal uur Neurone, bietiede duusende. Dät is sicher ju maast komplexe Struktuur in dät Al. Ju Brainge bestjuure un koordinierje sensoriske Systeme, Bewäägenge, Ferhoolden un homöostatiske Köärperfunktione, as Omjen, Blouddruk un Köärpertemperatur. Ju Brainge is ju Wälle fon Bewäägenge, Gedächtnisse un (bie haagere Soarten) Kognition (Fernul) un Emotion. In do maaste Brainge sjucht me n Unnerskeed twiske griese Substanz un wiete Substanz. Ju griese Substanz bestoant uut do Sällenkörpere un Dendriten fon do Neurone; ju wiete Substanz bestoant uut Myelin, ju isolierjende Loage uum do Axone do do Neurone uur loangen Oustand ferbienden dwo. Do buuterste Loagen fon ju Grootbrainge (Telencephalon)


Mäd dän Uutdruk Pruning (Outakjen) of synaptiske Pruning wäd in ju Neurofysiologie dän Prozess ountjut, wierbie eer bildede synaptiske Ferbiendengen wier uungedäin moaked wäide. Pruning is deeruume dät Juunstoalde fon Synaptogenese. Dät 'Wächsnieden' fon eer anlaide synaptiske Ferbiendingen geböärt spontoan en is toun grooten Deel ju Foulge fon dät nit Aktivierjen, also dät nit Bruuken deerfon. Pruning is oawers n natüürelken un noodweendigen Prozess, deeruum dät dät ju Bildenge fon tjoonelke Nätwierke in dät Näärwensystem muugelk moaket, do der beoantwoudje an ju Äntwikkelenge fon Kunde un Geskikkelkhaid. In dän Sin sunt Pruning un Synaptogenese komplementär. Me kon dät so betrachtje, as wan Synaptogenese suurget foar dän Apbau fon dän grootsten Taal muugelke Ferbiendengen un dät synaptiske Pruning suurget dät do nit bruukte muugelkhaide uk fysiologisk wächsnieden wäide. Bie de Gebuurt häd ne Braingezelle sowät 2500 Synapsen. Ju Taal hööget sik ap bit sowät 15.000 pro Zelle bie n Bäiden fon tjo Jiere. Juun me uutwoaksen is, sunt fon aal do Ferbiendengen sowät n Haaldeel wächsnieden in Foulge fon Pruning. Pruning belukt sik apfaalend ap dät Anleeren fon Sproakfäiegaid. Ne näigeboorene Litje kon aal Sproakluude unnerskeede, do der in gliek wäkke Sproake foarkuumen dwo. Fon hier säkste Mound bit tou een


Titanium af Titan is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Ti un Atomtaal 22. Dät is n stäärk, licht, glansjend, korrosionsbeständich Uurgongsmetal mäd ne säälwerske Metalfaawe. Dät is uk resistent juun Seewoater un Chlor. Titan wäd in stäärke Lichtbau-Legierengen ferwoand (foarallen mäd Iersen un Aluminium) un ju oaftest foarkuumende Ferbiendenge, Titandioxid, wäd in wiete Pigmente ferwoand. Dit Element kumt foar in fuul Mineralien mäd Rutil un Imenit as wichtichste Wällen, do der wied uur de Waareld ferdeeld sunt. Dät rakt two allotropiske Foarme un fieuw Isotope fon dit Element, do der natüürelk foarkuumen dwo: Ti-46 bit Ti-50, wierbie Ti-48 mäd 73.8% ap maaste. Een fon do wichtichste Oainskuppe fon Titan is, dät et juust so stäärk is as Stäil, man bloot n Haaldeel deerfon wächt. Titan sien chemiske un physiske Oainskuppe sunt äänelk an do fon Zirkonium. Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen: Sicherheitsdatenblatt (alfa-aesar)


1. Januoar: Die gjuchts-populistiske Jair Bolsonaro trät sien Boantje as Stoatspräsident fon Brasilien oun. 1. Januoar: Ounsleeke in Bottrop, Essen un Oberhausen - Aan düütsken Neonazi fersoacht, mäd een Auto Asyl-Bewierwere dood tou fieren. Tjoon Ljuude, deerfon two Bäidene, wäide ferseerd, man dät rakt neen Doode. Monken do tjoon Ferseerde sunt fieuw syriske Fluchtlinge, two uut Afghanistan, aan Essener mäd turske Wuttele, uur do two uurige lät sik in do Begjuchte niks ruutfiende. Ju Ienoardenge as Terror-Ounsleek is striedich, uumdät die Deeder fon aan Psychiater foar nit ful skäildfäidich heelden wuude. 21. Januoar: Taliban-Terroristen griepe een militärisk Trainings-Leeger in ju afghaniske Provinz Wardak oun. Jo bruuke een Auto-Bumbe un Skjootwoapen. Dät rakt 126 Doodesoffere, plus do tjo doode Oungriepere, un buppdät bit tou 70 Ferseerde. 15. Meerte: Ounsleek ap two Moscheen in Christchurch: Aan australisken Neonazi-Terrorist gript two Moscheen in ju näiseeloundske Stääd Christchurch oun. Hie skjut 51 Moanskene dood un ferseert noch 50 moor. 15. Meerte: Demokratie-Aktivisten in Honkong beginne, juun een ploand Uutlääwerengs-Gjucht tou protestierjen. Uur do foulgjende Mounde rakt dät moor un moor Protest, fon Juni oun sweere Sträitenslachten twiske Demonstranten un Dreguunere un aal sowät. Do Proteste sunt bit nu tou (Stound: Januoar 2020) noch nit


Cobalt is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol Co un Atomtaal 27. Cobalt is n häd ferromagnetisk säälwerwiet Element. Ju Curie-Temperatuur is 1388 K mäd 1.6~1.7 Bohrsk Magneton pro Atom. Et wäd oafte touhoope mäd Nikkel fuunen un do bee Elemente sunt charakteristisk in meteorisk Iersen. Suugedierte bruuke litje Massen Koabelsoalte in hiere Fodder. Kobalt-60 is n kunstelk häärstoald radioaktiv Isotop fon Cobalt un is n wichtigen radioaktiven Tracer un Middel foar ju Behondlenge fon Kanker. Cobalt häd ne relative Permeabilität gliek twäinträädel ju fon Iersen. metallisk Cobalt fertrit ne Miskenge fon twäin kristallographiske Struktuure, nämmelk hexagonoal un kubisk mäd n Sproangtemperatuur fon 722K twiske do Kristallstruktuuren. Algemeene Oxidationstaale fon Cobalt sunt +2 un +3, +1 wäd uk beooboachted. ...


Jiere Uursicht


Nobelium, benaamd ätter Alfred Nobel, is n Actinoid. Dät wuude 1957 äntdäkked. Dät häd dät Symbol No un juu Oardnengstoal 102.


Fermium is n Actinoid.


Einsteinium is n Actinoid.


Die Brom (Cytisus scoparius) is n Struuk mäd flugge jeele Bloumen, die ju Frucht in Puulen häd. In moonige paltserske Dialekte hat dät seelterske Woud Brom "Bremme". Fröier wuude die Brom ook bruukt, uum tou feegjen. So betjut dät ängelske Woud "Broom" nit bloot "Brom", sunnern ook "Bäisem".


Do Evangeelsk-Lutherske Säärken gruundje sik ap ju Bibel, in Deele ap ju Dogmen-Bieldenge fon ju oolde Säärke un ap do Bekantnisskrifte fon ju evangeelsk-lutherske Säärke, do in dän Ferloop fon ju Wittenberger Reformatsjoon truch Martin Luther un uur lutherske Theologen, biespilswiese Philipp Melanchthon, ferfoated wuuden sunt. Tou ju lutherske Konfessions-Familie heere sowät 74 Millionen Kristen. Lutherske Kristen beteekent me uk as Lutheroaner. Ju Bibel jält in do lutherske Säärken as norma normans, also een "normierjende Norm". Dät hat, ju Bibel häd ju upperste Autorität, ju is die Gruundsleek, wier die Gloowe sik ap beropt. Do Bekantnis-Skrifte, do Luther un sien Meestriedere ferfoated hääbe sunt deerjuun een "norma normata", also een "normierde Norm". Dät hat, jo sunt uk wichtich, man jo hääbe hiere Autorität nit uut sik säärm, sunnern deerfon, dät jo sik ap ju Bibel beroupe un mäd bibliske Ienhoolde argumentierje. Tou do Bekantnisskrifte heere: Do Gloowens-Bekantnisse (Credo) fon ju oolde Säärke: Dät Apostolikum Dät Bekantnis fon Nicäa / Konstantinopel (325 / 381 n. Chr.) Dät Athanasianum dät Augsburger Bekantnis (CA – Confessio Augustana) Ju Ferdäägengsskrift fon dät Augsburger Bekantnis (Apologie fon ju Confessio Augustana) Die litje Katechismus fon Martin Luther Die groote Katechismus fon Martin Luther Do Schmalkaldiske Artikkele


11. Januoar: Ju Elbphilharmonie in Hambuurich wäd eepend. 20. Januoar: Donald Trump wäd as fieuwunfjautichsten US-Präsident fereediged. Hie foulget deermäd ap Barack Obama. 20. Januoar: Moor Fernäilengen fon dän sonaamde IS in Palmyra wäide bekoand. Monken uur Bauwierke rakt dät uk Skoaden in dät Amphitjooter. Junner hiede in'n Moai 2016 - ju Stääd waas do foar n poor Mounde nit in Terroristen-Hounde - een rusk Orchester n medienwierksoam Konzert spield. 21. Januoar: Mäd dän Women’s March on Washington demonstrierje sowät 700.000 Moanskene, in't heele Lound moor as een Million, foar Wieuwljuude-Gjuchte, sosjoale Gjuchtfäidegaid un Moanskengjuchte. Bäätergruund sunt do wieuwljuudefäindelke un rassistiske Meenengen fon dän näien US-Präsident Donald Trump. 2. Meerte: Syriske un Ruske Troppen hääbe dät twisketruch fon'n IS heeldene Palmyra foar't twäide Moal iennuumen. 18. Meerte: Joachim Gauck trät as düütsken Buundespräsident ou. 19. Meerte: Frank-Walter Steinmeier wäd düütsken Buundespräsident. 19. Meerte: Martin Schulz wäd ap aan Paatäi-Dai fon ju SPD sunner Juunstämmen foar'n Buundesfoarsitter un Kanzlerkandidoat fon ju SPD foar ju Buundesdais-Köär 2017 kädden. 9. April: Bie Ounsleeke ap two koptiske Säärken wäide in Ägypten moor as fjautich Moanskene uumebroacht un moor as 120 ferseerd. 7. un 8. Juli: G20-Top in Hambuurich. Ieuwenske freedelke Proteste rakt dät uk


Jolin Tsai (bädden ap dän 15. September, 1980) is ne taiwaansken Pop-Singer-Songwriter. 1999: 1019 2000: Don't Stop 2000: Show Your Love 2001: Lucky Number 2003: Magic 2004: Castle 2005: J-Game 2006: Dancing Diva 2007: Agent J 2009: Butterfly 2010: Myself 2012: Muse 2014: Play


Die Gäddelfisker is n Fuugel, die in Noud-Amerikoa tou fienden is. Hie heert tou ju Familie fon do Iesfuugele (Alcedinidae), is also wiedloftich mäd uus Europäisken Iesfuugel (Alcedo atthis) fjuund.


Jesus Kristus waas die Messias fon Kristendum, as foaruuttäld in dät Oolde Testament. Jesus is in dät Näie Testament beschrieuwen. Kristendum Biebel Commons: Jesus Kristus – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


As Äkse beteekent me een Reewe uum tou hauen, foar aaln uum Holt tou kleeuwen of n Käärf tou't faalen fon n Boom tou äksjen. Dät rakt oaber uk Kriechsäksen. Fon ne Biele unnerskat sik ne Äkse truch hiere Grööte, ne Äkse mout maast mäd two Hounden heelden wäide. In ju Archäologie, wier do holtene Skäfte fon Reewen maasttieds nit ärheelden sunt, is dät wichtige Kriterium foar ju Unnerskeedenge dät Gat inne Midde. Wät n Gat foar n Skäft häd, is ne Äkse, wät uurs skäfted wäd, is ne Biele. Ätter düsse archäologiske Definitsjoon faale fonsäärm uk do maaste moderne Bielen unner dän Begriep "Äkse". Sliepene Steen-Äkse uut Ungarn, uut dät fjoode of äddere trääde Jierduusend foar Kristus Äksen moaked uut Arsen-Brons, uut Naxos, äddere kykladiske Brons-Tied (2700-2200 f. Kr.) Ferskeedene näitiedelke Äksen uum Boome tou faalen Ne gewöönelke Äkse foar't Kleeuwen fon Holt


Käädenwoapen, uk Atomwoapen of Nukleoarwoapen (dt. Kern- / Atom- / Nuklearwaffen) naamd, sunt Woapen, do truch kääden-physikoalske Reaktsjoonen so as Käädenkleeuwenge of Käädenfusion hiere Wierkenge hääbe. Wan ne Käädenwoape loosgungt, wäd masse Engergie in Foarm fon Hatte, Drukwällen un ionisierjende Stroalenge fräi, wät binne kuute Tied masse Doode un Fernäilenge reeke kon. Somäd tälle Käädenwoapen ieuwenske biologiske un chemiske Woapen tou do Massen-Fernäilengs-Woapen. Mäd do Käädenwoapen, do dät däälich (Stound: 2016) rakt, kuude ju Moanskhaid moorere Moale fernäild wäide (Overkill). Käädenwoapen rakt dät in Foarm fon Bomben, Raketen un uur. Do foulgjende Lounde sunt amtelke Atommoachte: Do Fereende Stoaten fon Amerikoa Dät Fereende Köönichriek Frankriek Ju Foulksrepublik China Do foulgjende Lounde sunt faktiske Atommoachte: Israel Indien Pakistan Noudkorea Do foulgjende Lounde fersäike fermoudelk uk, Atomwoapen häärtoustaalen: Iran Saudi-Arabien


Aan Baager is ne Baumaskiene, ju mäd ne Oard Skuppe, säilden uk uur besunnere Reewen, t.B. n Boitel, uutrusted is, uum Boudem un Fäls loos tou moakjen un fon'e Steede tou brangen. Foaraaln tou dät Uutgreeuwen un Wierapfällen fon Äid-Goate, t.B. ap Bauploatse, wäide Baagere iensät, man uk in dän Sträitenbau, in Steenbreeke, bie ju Winnenge fon Bruunkoole un Arste un nit toulääst Eed in dän Deegebau un uk wäil moal foar groawere Oarbaiden ap archäologiske Uutgreeuwengen (man maasttieds wäide deer fienere Methoden bruukt). Dät rakt Baagere mäd Joole un mäd Kätten, Swimbaagere un Skuppenrääd-Baagere sunt Sunnerfoarmen.


Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju eerste Periode. Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.


Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju trääde Periode. Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.


Die Uutdruk Benzin kon ferskeedene Betjuudengen hääbe: Foaraaln wäd deer n ganse Riege fon Krääftstoffe mäd beteekend: Motooren-Benzin (minner nauniemend uk wäil "Otto-Krääftstof" naamd) Licht-Benzin, ferskeedene Soarten Alkyloat-Benzin, Reewenbenzin AvGas, hooch-oktoanich Benzin foar Fljoogere mäd Kolbenmotor MoGas, uk ne Krääftstof-Soarte foar Fljoogere Fier-Benzin, dät normoale, minner klopfääste Benzin in ju Tied fon do 1930er Jiere bit Eende fon dän twäide Waareldkriech. Loosengsmiddele: Test-Benzin, Test- un Spesjoal-Benzine as Loosengs- un Extraktsjoonsmiddel Seeregaids-Benzin (dt:Wundbenzin), kiek bie Petrolether Dät rakt uk Täärpe mäd dän Noome Benzin: Benzin (Wedendorfersee), ien-meented bie ju Meente Wedendorfersee in dän Loundkring Noudwäästmecklenbuurich Benzin (Kritzow), ien-meented bie ju Meente Kritzow in dän Loundkring Ludwigslus-Parchim ap düütsk hat uk een Täärp in ju däälich poolske Woiwodskup Pommern "Benzin". Die kaschubiske Noome is Bicëno, ap Poolsk hat dät Bięcino.


Motooren-Benzin is een komplexe Mongelse uut sowät hunnertfüüftich ferskeedene Koolenwoaterstoffe, ju in n Sjoodeberiek twiske Butan un Kerosin/Petroleum lait. Dät wäd foar dän grootste Deel uut fereedelde Ienhoolds-Stoffe uut de Äidoulje-Raffinatsjoon häärstoald un as Krääftstof iensät, wierwie litjere Massen uk in wäkke Camping-Sjoodere ferbaant wäide konnen. Motooren-Benzin wäd uk oafter "Otto-Krääftstof" naamd, man in dän wiedere Sin rakt dät noch moor Otto-Krääftstoffe.


As Biele beteekent me een litje Reewe mäd Sniede, wier mäd häuwen wäd. Fon ju Äkse unnerskat sik ju Biele truch hiere litjere Grööte, een Biele kon uk mäd een Hounde fierd wäide. Bielen wäide foar masse ferskeedene Oarbaide bruukt, do foaraaln mäd Holt tou dwoon hääbe. Dät rakt oaber uk Uutfierengen foar ferskeedene Köäken-Oarbaide of as Woape. In ju Archäologie, wier ju Loangte fon dän Skäft oafter nit moor bekoand is, is dät wichtige Kriterium, dät ne Biele neen Gat foar dän Skäft truchboord is, sunnern uurs deer oun fääst moaked wäd. Fonsäärm jäilde dan do maaste fon uus moderne Bielen as "Äksen". Ne Flint-Biele uut ju Steentied Ferskeedene Biele-Typen uut de Bronstied: Buppe ne Lappen-Biele, unnern ne Tüllenbiele mäd rekonstruierden Skäft. Ferskeedene Breed-Bielen, do t.B. foar't Behauen fon Boolken uut rund Stom-Holt bruukt wäide. Ne gewöönelke, moderne Biele


Dät Boor is ne Reewe, uum truch Traalenge n Gat in'n Wierkstuk tou moakjen. N Boor häd bloot an sien Spit ne Sniede, man wäkke (toun Biespil do Boor-Apsätte fon Boor-Maskienen), hääbe noch ne Spiroale uumetou, uum do Spounen ätter buppe uut dät Materioal tou kriegen. Dät rakt deer masse unnerskeedelke Typen fon: In ju Steentied bruukte me oafter n Boor mäd n skäärp Steen-Spit, dät wäil oun n Stok fäästmoaked waas un mäd ne Oard Flitsebooge wai un wier troald wuude. n Hoaskeboor (dt: Löffelbohrer), die wäd Biespielswiese foar ju Häärstaalenge fon Hoasken bruukt, wierfon hie sin Noome häd. dät rakt noch masse moor Typen Hounde-Boore ne Boormaskiene - ju modernste Foarm


Bielde:Siprage-karta.jpg Šiprage (Шипраге) is ju stêd in Bosnien un Herzegowina, ap Suudaast-Europa. Šiprage häd 788 Ienwoonere (2013). http://www.kartabih.com/ Vojnogeografski institut, Ed. (1962): Šiprage (List karte 1:25.000, Izohipse na 10 m). Vojnogeografski institut, Beograd / Military Geographical Institute, Ed. (1962): Šiprage (map sheet 1: 25.000, Contour lines at 10 m). Military Geographical Institute, Belgrade. https://en.climate-data.org/location/905786/ Commons: Šiprage – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie http://opstinakotorvaros.com/ http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/ http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H


Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju fjoode Periode. Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.


Ju Fuurke is ne Oard Reewe, ju foaraaln in'e Buuräi bruukt wäd. Ju teekent sik truch aan loangen Steel un moorere Tinden uut. Me kon deermäd wät nieme truch rounsteeten, un bit tou n bestimden Groad kon me deer uk mäd skupje, wät fonsäärm je beeter gungt, je moor Tinden ju häd un je tichter do sitte. Dät rakt näämelk ferskeedene Fuurken, t.B. Hoofuurken mäd tjo, säildener uk two Tinden un Mjuksfuurken mäd fjauer Tinden. Buppedät rakt dät Eedfuurken (do heete uk Prikken of Sätfuurken) juust so as Koksfuurken, do hääbe oafter noch moor. Somäd konnen Fuurken aal ätter hieren Typ bie't Mjoon, Fodderjen, Uutmjuksjen, Eedgreeuwen, Bäiten un masse moor Oarbaide iensät wäide. Die Steel fon ju Fuurke is maasttieds n holtenen un ju Beweerenge is maasttieds uut Metall. Me fermoudet oaber, dät do allerooldste Fuurken, as dät in'e Jungsteentied al Buuräi roate, man noch neen Metallurgie, gans uut Holt wieren. Foarstaale kon me sik ne Takke, ju al fon Natuur uut in two of tjo litjere Takken apdeeld is, do me eenfach bloot ounsnitkje moaste. Uurs ne Muugelkhaid is, dät me dät truch kleeuwen fon ne Takke moakede, äänelk as bie ne holtene Rieuwe, wier dät toumäts bit däälich


Aan Hoochskruuwer of Helikopter is n Luchtfoartjuch, dät in't Lood stoundend wächfljooge un loundje kon, uumdät sik ju Motorkrit ap aan of moorere Rotoren foar Apdrift un Foardrift uurdrächt. Die Rotor of do Rotoren oarbaidje so tou tällen as sik traalende Juuken. Dät Wort Helikopter, kuut uk Heli, sät sik touhoope uut ne deklinierde Foarm fon ooldgriechisk ἕλιξ hélix „Windenge, Spiroale“ un πτερόν pterón „Juuke“. Nit tou do Hoochskruuwere täld wäide Miskfoarmen uut Fljoogere un Hoochskruuwere, t.B. Dreegeskruuwere (dt: Tragschrauber) Wilst ju Idee foar n Hoochskruuwer wuddelk oold is (al Leonardo da Vinci häd deer ne Teekenge fon moaked) is dät ätter masse ferskeedene Fersäike un Foarskengen eerste in dät twintichste Jierhunnert slumped, funktsjoonierjende Hoochskruuwere tou bauen. Die eerste dokumentierde fräifljoogende Hoochskruuwer, die foar n poor Sekunden fon dän Boudem uumehoochkoom, waas in't Jier 1907 dät sonaamde fljoogende Flitsepee fon Paul Cornu (dät hiede oaber uk al n Motor). Fon 1910 oun äntwikkelde Boris Nikolajewitsch Jurjew dät Konzept fääre un äärfoont ju foar ju Stjuurenge wichtige Tuumelskieuwe. In ju Armee fon Aastriek-Ungarn hieden se juun Eende fon dän eerste Waareldkriech n Hoochskruuwer, wier se bit tou füüftich Meetere mäd hooch koomen. Ju Äntwikkelenge geen oaber ätter't Kriechseende deer nit fääre.


Een Dampskip of n Damper is een Skip, dät mäd een of moorere Dampmaskienen bedrieuwen wäd. Dät eerste Dampskip waas in 1707 fon dän Hugenotte Denis Papin baud wuden, die deer mäd ap n 24. September 1707 fon Kassel uut ju Fulda deel fuur ätter Hannoversch Münden, wier ju Fulda un ju Werra touhoopefljoote tou ju Weser, wier hie Leedenge, Passagiere un Personoal mee hiede. Fon Münden uut wüül'er fääre ju Weser adeel, man do Mündener Skippere moakeden sien Skip stukken. Eerste in do 1780er Jiere koom ju Äntwikkelenge so gjucht tougong. Claude François Jouffroy d’Abbans baude in 1783 een Dampskip. Ap n 1. Februoar 1788 lieten sik do US-Amerikoanere Isaac Briggs un William Longstreet dät Dampskip foar't eerste Moal patentierje, Robert Fulton, uk n Amerikoaner, kreech ap n 11. Februoar 1809 n Patent foar ne wirtskuppelk ärfoulchrieke Modifizierenge. Düsse äddere Dampskiepe hieden maasttieds noch Saile bietou, dät me deer uk mäd sailje kuude, t.B. wan't moal niks moor tou bäiten roate of uur techniske Probleeme aptrieden. Ju Dampmaskiene troalde tou Begin fon düsse Tied noch een Sköifelrääd oun'e Siede fon dän Damper. Eerste fon 1836 sätte sik ju Skipsskruuwe truch, ju die Aastrieker Josef Ressel ärfuunen hiede. Bäiten diede


Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju füüfte Periode. Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.


Dät Näie Testamänt is ne Sammelenge fon 27 Skrifte fon dät Uurkristendom in ju griechiske Sproake, do dät twäide Deel fon ju Biebel bildje. Deeroun is dät Lieuwend fon Jesus Kristus beskreeuwen un oankelde wichtige Geböärnisse uut dät eerste Jierhunnert fon’t Kristendom. Foar do Kristene sunt do Skrifte fon dät Oolde un Näie Testamänt hillich. Do Skrifte fon dät Näie Testamänt läite sik ferdeele in fjauer Deele: do fjauer Evangelien uur dät Lieuwend, ju Leere, Dood un Wierapstoundenge fon Jesus; do Däide (Geskichten) fon do Apostele in ju fröie Säärke; do Paulusbräive, Pastoralbräive un Kathoolske bräive, do touhoope do eenuntwintich Bräive an do kristelke Meenten un Mee-Oarbaidere bildje; ju Apokalypse, ju Epenberenge fon dän Johannes. In dät eerste Jierhunnert weren do oankelde Skrifte fon dät Näie Testamänt uunouhongelk fonnunner in Uumloop. Do 27 Skrifte wuden in ju twäide Hälfte fon dät eerste Jierhunnert un ju eerste Hälfte fon dät twäide Jierhunnert skreeuwen. Do Skrifte wuden fon ferskedene Autoren skreeuwen. In dät Jier 367 ätter Kristus skreeuw Athanasius fon Alexandria sin 39. Paaskebräif. Deeroun wuden foar't eerste moal juust do 27 Skrifte fon him as kanonisk beteekent, do wie däälich in uus Näi Testament hääbe. Unnerskeede twiske do Konfessionen rakt dät


Jiere Uursicht


Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju oachte Periode. Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.


Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju soogende Periode. Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.


Anna Netrebko (bädden dän 18. September, 1971, Krasnodar (Sowjetunion)), is ne russiske Sjungerske. annanetrebko.com


Pantogroaf (düütsk: Pantograph / Pantograph of Storchschnabel) is n mechanisk Präzisions-Reewe foar't Uurdreegen fon Teekengen in dän sälge, man uk in n gratteren of litjeren Mäitstäf. Dät rakt eenfache Pantogroafen, do uut fjauer Liesten bestounde, as oubielded. Dät rakt oaber uk so naamde Fäildpantogroafen, do t.B. in ne archäologiske Uutgreeuwenge iensät wäide konnen, uum n Teekenge in ne äntspreekend litje Mäite truchtoupausen fon dät originoale Planum. Düsse Fäildpantogroafen hääbe dan ne fuul komplexere Mechanik, ju uk mäd Träide un Rullen oarbaided.


Bielde:M-ms241cbem-l001.jpg As Kättensoage of eenfach Motoorsoage beteekent me een Soage, ju mäd een motoorbedrieuwene Kätte snit. Dät kon n Otto-Motoor, n Elektromotoor weese of uk mäd Druklucht of Ouljedruk oarbaidje. Uk wan dät histooriske Modelle un besunnere Bauwiesen rakt, wier sik dät uurs ferhoalt, sunt do maaste Kättensoagen fon een Persoon mäd two Hounden tou fieren. Bie ju gewöönelke Kättensoage fon däälich lopt ju Kätte uum een Oard Fierengs-Skiene, ju as "Swäid" beteekent wäd. Deermäd kon me uk in't Holt rounsteete, uum t.B. aan Boom mäd ju Hooldebeend-Technik tou Faal tou brangen, wierbie dät wichtich is, ju gjuchte Technik tou kannen, uum dät Resiko tou minimierjen, dät ju Kätte bie't Steeten tourääch slacht. Standard is däälich, dät deer ferskeedene Seekerhaids-Baudeele ienbaud sunt, uum Uunfaale tou fermieden. Daach is dät uk wichtich, sik deer mäd uuttoukannen. Deeruum rakt dät uk Kurse, uum n Kättensoagen-Skien tou moakjen.


Die Trüütichjierige Kriech waas n groot politisk un religiös Konflikt wierbie ne Masse Europäiske Loundere beleeken wieren un dät foarallen fierd wuude ap Düütsken Boudem. Die Kriech duurde fon 1618 bit 1648 un eendigde mäd dän Free fon Wäästfoalen. Do Uurseeken fon dän Kriech wieren do Juunsatse twiske Roomsk-Katoolske un Lutterske (Protestante), un dät Strieuwjen ätter Macht truch do ferskeedene litje Stoate, wieroun dät Düütske Riek ferdeeld waas. Bie ju Religionsfree fon Augsbuurich (1555) waas dät Ferhältnis twiske Katoolske un Protestante nit so toufreestaalend räägeld wuuden, dät dät Konflikte ätters toufoarkuume kuude. In dät Jier 1608 bildede sik n Ferbuund fon protestantiske Fürste, ju Union, unner dän kalvinistisken Fürst fon dän Pfaltz. Deer juunuur stoalde sik 1609 ju katoolske Liga unner dän Herzog fon Bayern. N Apruur in Böhmen, wier do Protestante fon Rudolf II in 1609 Fräiegaid fon Religion kriegen hieden, ne Fräiegaid ju der truch sin Ätterfoulger Matthias wier tourääch sät wuude, lätte 1618 dän Kriech ien. Ätter dän Dood fon Matthias (1619) wäälden do Böhmere dän protestantisken Kürfürst Friedrich V as Köönich. Hie wuude stöänd fon wäkke Düütske protestantiske Fürste. Do finanzierden ju Armee unner Peter Ernst II. von Mansfeld tou ju Unnerstöänenge fon Böhmen. Die näie


Groaf Peter Ernst II. fon Mansfeld, maast eenfach „Ernst fon Mansfeld“ naamd (* 1580 in Luxembuurich; † 29. November 1626 in Rakovica bie Sarajevo), waas n betjuudenden Söldner- un Heerfierder in dän Trüütichjierigen Kriech. As privoaten Kriechsunnerniemer in heerskuppelken Apdraach waas hie in do Jiere 1620–1626 aan fon do fierende Söldnergeneroale in dän Kamp juun dän habsbuurchsken Kaiser un dän sien Ferbuundede (Spoanjen, Bayern un ju Katoolske Ligoa) un druuch uut persöönelke Gruunde weesentelk deertou bie, do Riekswirren uur do Unnerbreekengen fon 1620/21 un 1623 wai tou ferlaangerjen un tou n europäisken Kriech uuttouwiedjen.


In n Häärst fon dät Jier 1622 besätte Groaf Ernst fon Mansfeld mäd sien twiske 5.000 un 8.000 Mon stäärke Truppen Aastfräislound (uk dän Buurich Stickhusen). Man deertruch äntstuud deer ne groote Knaphaid an Lieuwends- un Foddermiddele. In n Winter fon 1622/23 koom n Deel fon do ätter Ait touräächkierende Truppen fon Mansfeld uur de fäärsene Foan in Seelterlound. Ätter ju Uurlääwerenge plunnerden, broundskatseden un fernäilden do aal wät him in dän Wai koom. So skällen do Skäddeler deeruum hiere Säärkenklokke in dän Krätseldoabe fersinke lät hääbe. Man dän uur Winter wuuden do Mansfelder bie Ooldenait sloain. Hanne Klöver: Spurensuche im Saterland: Ein Lesebuch zur Geschichte einer Gemeinde friesischen Ursprungs im Oldenburger Land, S.96-99. SKN Druck & Verlag GmbH & Co., Saterland 1998, ISBN 3-928327-32-1. Annette Heese: Das Saterland, Ein Streifzug durch die Geschichte, S.48. Vechtaer Druckerei und Verlag GmbH & Co., Vechta 1988, ISBN 3-9801728-0-5. Franz Hellbernd in: Oldenburg. Ein heimatkundliches Nachschlagewerk, S. 140-141. Vechta 1965, ISBN: 9783980657518 Hermann Janssen in Lesebouk foar Seelterlound, S. 143.


Een Motor-Rääd of Motor-Jool is een eenspuurich motorisierd Vehikel foar dän Sträiten-Ferkier. Maasttieds hääbe do two Joole. Dät rakt een groote Fuulfoold fon loodige un lichte, gaue un minner gaue Bauwiesen wierfoar me dan uk unnerskeedelke Fierderskiene bruukt. Aan eersten Foarlooper waas die sonaamde Riedwoain "Reitwagen", dän ju Firma Daimler in 1885 baude, uum dän gau loopenden, mäd Benzin bedrieuwenen Otto-Motor ap'e Prouwe tou staalen. Dät jält as dät eerste Motor-Rääd, uk wan't buute ju eene Spuur noch two litje Stöän-Reede hiede. In do foulgjende Jiere experimentierde die Rääd-Sportler Heinrich Hildebrand eerste mäd n Damp-Oundrieuw, dan mäd n Two-Takter, bit hie touhoope mäd dän Konstrukteur Alois Wolfmüller in 1894 ju Hildebrand und Wolfmüller mäd n Fjauertakt-Motor präsentierje kuude. Dät waas dät eerste in Serie baude Motor-Rääd. Al in 1897 begon nu uk ju Produktsjoon fon Motor-Reede in Frankriek, die Begin fon een groote Uutspreedenge. Bolde waas dät in Europa un Amerikoa een ärfoulchrieke Ärfiendenge. In dän Twäiden Buurenkriech un do Balkankriege wuuden al Motor-Reede al militärisk iensät, man in n grooten Stil begon dät dan in dän Eersten Waareldkriech (1914-1918). Ätter 1918 äntwikkelde sik die Amerikoanske Bedrieuw Harley-Davidson tou dän waareldgrootste Häärstaaler fon Motor-Reede. In 1935 begon ju japaniske Firma


Een Luchtskip is een Luchtfoartjuuch, dät sik ap dät Prinzip "Lichter as Lucht" gruundet un - tou Unnerskeedenge fon n Ballon - goud stjuurd wäide kon. Foar groote Luchtskiepe wuude as Dreege-Gas aleer Woaterstof bruukt, däälich is dät maasttieds Helium. Litjere Luchtskiepe oarbaidje oafter mäd Heet-Lucht. Ju Äntwikkelenge begon al in't 19. Jierhunnert. Moorere Fersäike, Luchtskiepe mäd naue Stjuurenge tou bauen, slumpeden nit. Dät eerste äächte Luchtskip wuude in 1884 foar't Frantsööske Militär baud un hiet uk La France. Dät hiede een Loangte fon 50,42 Meetere. Uum 1900 wuude uk in uur Lounde ju Äntwikkelenge in Gong sät. Monken uurswäkke in Düütsklound (t.B. Luftschiffbau Zeppelin), un in do Fereende Stoaten fon Amerikoa (t.B. Goodyear). Man ju groote Tied waas in dän eerste Haaldeel fon't 20. Jierhunnert. Do groote Ferkiers-Luchtskiepe domoals wuuden mäd Woaterstof fäld, un uk wan dät domoals al ploand waas, ap Helium uumetoustiegen, wuude dät eerste ätter ju groote Tied uumesät. Dät roate oaber moorere sweere Uunfaale. So Besunners beoachted wuude ju Hindenburg-Katastrophe, as ap n 6. Moai 1937 die Zeppelin LZ 129, naamd "Hindenburg", bie'e Loundenge in Lakehurst (New Jersey, USA) in Bround koom un 35 fon do 97 Ljuude in't Luchtskip stoorwen. Dät Uungluks-Luchtskip waas mäd


Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal bekoande chemiske Elemente sortierd ätter dän Ordnengstaal. Foar älk Isotop sunt sin Gehalt in natüürelke Foarkuumen, ju Spinparität, radioaktive Ferfaalsoard un Hoolichwäidstied anroat. Weblinks In ju Spalte Isotop rakt ju Taal foar dät Element (z. B. bei 1H die 1) ju Massentaal an. Trät in ju Beteekenge noch n m ap (z. B. 16m1N), so is deermäd n Käädenisomer meend. Ju Taal bääte dät m is deerbie ne Nummerierenge fals moorere Käädenisomere aptreede. Ju Lieste fon do Isotope is unnergliederd in do jewielige Perioden: Lieste fon do Isotope fon ju 1. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 2. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 3. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 4. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 5. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 6. Periode Lieste fon do Isotope fon ju 7. Periode It’s Elemental - Doaten tou Elemente un Isotope (ängelsk) Isotop Isotopenunnersäikenge Radioaktivität Hoolichwäidstied Radionuklid Fajans-soddysche Ferschuuwengssatse (1913 Kasimir Fajans un Frederick Soddy) PSE mäd Antaal fon do Isotope Isotopentabelle Insel fon ju Stabilität Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)


Een Kanoal in n Sin fon n Woaterbau is aan Woaterloop mäd n kunstelk häärstoald Bääd. Oafter tjoont hie as Woatersträite, toumäts oaber uum ju Woater-Fersuurgenge foar'e Buuräi un Huushollengen in druuge Rebätte tou seekerjen. Uk een natüürelke Äi, ju toufoarne een natüürelk Bääd hiede, kon uutbaud un somäd tou een Oard Kanoal moaked wäide. Kanoale hääbe toumäts Slüüsen ienbaud, näämelk wan deer n Hachten-Unnerskeed oane is. Wäkke Kanoale, so as die Suez-Kanoal sunt oaber eenfach bloot ap See-Hachte truch't Lound greeuwen. Bekoande Kanoale ap'e Naite fon't Seelterlound sunt biespilswiese die Liesbetfeenkanoal un die Kustenkanoal. Buute ju Region sunt biespilswiese die Noud-Aastsee-Kanoal, die Suez-Kanoal un die Panama-Kanoal fon groote Betjuudenge.


Die Uutdruk Kanoal beteekent ferskeedene Seeken: Kanoal (Woaterbau) - aan kunstelken Woaterloop, toumäts as Woatersträite Ouwoaterkanoal - Een Unneräidiske Iengjuchtenge uum dät Ouwoater wächtousuurgjen Koabel-Kanoal - wier moorere Koabele oane ferlaid sunt. Funk-Kanoal - aan bestimden Frequenz-Beriek, in dän funked wäd. Ionen-Kanoal - een Ferbiendenge truch een biologiske Membran. un masse moor.


Aan Katamaroan of Dubbelrump-Boot is n Skip of n Boot, dät twäin Rumpe häd, do fääst ferbuunen sunt. Sunne Ferbiendenge kon uut n Dreegedäk, man uk uut Boolken bestounde. Dät rakt eenfache Katamaroane, do uut twäin ferbuunene Eenboome bestounde, man uk Motor-Boote un sogoar groote Feerskiepe, do as Katamaroan baud sunt. Ju eerste Uurlääwerenge fon n Katamaroan kumt uut dän Twäiden Punisken Kriech. Domoals skällen do Striedkrääfte fon't Roomske Riek een Skip mäd twäin Rumpe bruukt hääbe, uum ju Stääd Syrakus ientouniemen. Man ju Bauwiese wuude al in't Oalerdum wier ferjeeten. Fon't 18. Jierhunnert oun sunt wier oankelde Katamaroane un Trimaroane in Europa baud wuden. In uur Rebätte fon'e Waareld wuuden traditsjoonell moor Katamaroane baud as in Europa. So foont die Frantsoose Éric de Bisschop (1891 - 1958) uut, dät do Polynesiere oafter mäd Dubbelrump-Boote ap'e hooge See unnerwaiens wieren un fersoachte dät sälwen uk moal. Dät skäl mee deertou biedrain hääbe, dät ju Technik bekoander wuude un in dän moderne Skipsbau ferstäärked iensät wäd. Die etymologiske Uursproang fon dät Woud lait in ju Tamiliske Sproake, ju foar'aaln in Suud-Indien, Singapur un Sri Lanka boald wäd. Uus Uutdruk "Katamaroan" kumt fon dät Woud கட்டுமரம் (kaṭṭumaram), touhoope sät uut kaṭṭu (Beend,


Een Kenunne is een sweere Fjuurwoape. Dät Woud beteekent foar'aaln sukke sweere Fjuurwoapen, wiermäd me eenigermäiten liekuut skjut. Fonsäärm fljucht ju Leedenge aaltied in een Paroabel, man ju is in dän Fal fon ne Kenunne besunners sacht. In't Militärweesen fon dän foarige Warschauer Pakt waas ju Kenunne fon'e Äid-Artillerie as liekuutskjootende, sweere Fjuurwoape mäd een Roor-Haagerenge fon bit tou +40° un een Roorloangte fon moor as 30 bit 70 Kalibere definierd. Haubitzen, Mörsere, Raketensmietere of Granatsmietere tälle also nit tou do Kenunnen, uumdät ju Leedenge fon düsse Woapen ap een krummere Boan fljucht, eerste liekap in'n Heemel un dan wier liekdeel.


Saudi-Arabien is een Lound in Faander-Asien. Dät is dät Grootste Lound ap dät Arabiske Hoolichailound. Noaberlounde sunt Jordanien, Irak, Kuwait, Katar, do Fereende Arabiske Emiroate, Oman un Jemen, buppedät lait die Ailoundstoat Bahrain foar'e Kuste fon Saudi-Arabien. Juust so as uur Lounde in düsse Region rakt dät in Saudi-Arabien fuul Äid-Oulje, wiertruch aan Deel fon ju Ienwoonerskup gjucht riek wuuden is. Woater in Foarm fon Rien, Seen un Äien rakt dät deerjuun nit fuul. So mouten do Saudi-Araber foar hiere Buuräi (besunners foar dän Ounbau fon Weete), juust so as foar hiere Huushollengen eerstens do eendelke Foarroate fon Fossil Gruundwoater uutbüütje, wät nit eeuwich so fääre gunge kon. Dät uur, wät jo moakje, is dät jo Meerwoater äntsoaltje. Ätter dän momentoane Stound fon'e Technik is düt noch aiske energie-intensiv. Saudi-Arabien is buppedät bekoand foar sien strom-islamiske Stoatsreligion. Nieper honnelt sik dät uum dän Wahhabismus, een Gjuchte fon dän sunnitisken Islam, die fon wildääge moor as 70 % fon ju Befoulkenge fertreeden wäd. Dät rakt in Saudi-Arabien uk noch nit-wahhabitiske Sunniten (sowät 12 %) un uk Schiiten (sowät 10 - 15 %). Do Stääde saudi-arabiske Stääde Mekka un Medina jäilde in dän Islam as hillich, nit-muslimiske Ljuude duuren do nit betreede.


Michael Joe Jackson (29. August 1958, Gary, Indiana) is n US-amerikoansken Popsjunger. Michael Jackson biography at AllMusic Commons: Michael Jackson – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Een Lokomotive is een spuurbuunen Drieuw-Fiertjuuch, dät sälwen neen Nuts-Last as Goudere of Passagiere drächt. Drieuw-Woaine, do moor un moor bie moderne Typen fon Iersenboan-Toage iensät wäide, sunt also niep nuumen neen äächte Lokomotiven. Wilst dät in'e Ounfangstied fon'e Iersenboan bloot Damp-Lokomotiven roate, rakt dät däälich moor Diesel- un Elektrolokomotiven. Een oolde Damp-Lokomotive fon'e Museums-Iersenboan Kuckucksbähnel in'e Palts: Een allere Diesel-Lokomotive fon'e DB-Bauriege V 200.0, do rakt dät sänt 1953 Een Diesel-bedrieuwene Rangier-Lokomotive fon'e DB-Bauriege V 60 Een Elektrolokomotive fon'e DB-Bauriege 101 in't Jier 2007 lukt n Intercity-Toach (IC)


Ju Stääd Gevelsberg is ne Stääd in Noudrhien-Wäästfoalen in Düütsklound. Un so hied ju uur 32.400 Ienwoonere, man däälich nit moor. Offizielle Websiede fon Gevelsberg


Hawai'iloa is n oold Hawaiisk Legende af ju eerste beloangje tou do Hawaii-Ailoundes fon n Polynezisk Seemon in ju fieuwde Jierhunnert. Ätter er toufällich foondt do Ailounde, wieren se naamen Ka 'āina kai melemele a Kane, "ju Lound af ju jeel See af Kane". Hie deeätter uurbroacht sin Familie un oachte uur wipsk Seemone un deerfon toukeemen ap wät is nu Hawaii Ailound, genaam in sin Eere. Ju Legende ärwääne sien Baïdene : Kaua'i (Suun), O'ahu (Doc'hter), un Maui (ooldst Suun), dät schoank hier Naame tou de Ailounde. Hawai'iloas Dööntje is däälich appaasjed fon Hawaiine, as n leeuwhaft Anbetracht af ju Ailoundes eerste Befoulkenge, dät bestäätigje mäd apstunns moanskenkundelke un fertälsoame Gloowen. Deerhäär hääben moonige ful Fertrjouen in oolde Hawaiisk geboalde Traditione. Et is muugelkerwiese fon dit Fertälster dät raisje canoe Hawai'iloa was naamt ätter ju eerboar Seemon. Dit canoe was baued un oufoared tou leeuwhaft dät Polynesiane dapper un apsichtelke Foarensmone wieren, nit ju ferjeeuwens Raisjende waaied wäch Boan, geleeuwed von n-poor Theorien. Dät canoe Hawai'iloa is nu docked an Honolulu Hoawen. Et is oafte anweende ap longe Raisen twäärs ju Pazifisken Ozean in hoopjen af foarskje oldwaareldske raijse Ferfoaren. Daach, as sin Dööntje is bloot betjuuged fon leet


Ju Pavian (Papio) is n Oape, die in subsaharisk Afrikoa tou fienden is. Jeel-Pavian suudelke fon de Äquator Moantel-Pavian Afrikoas Houden un suudw. fon Arabien Tchakma-Pavian suudelke Afrikoa Rood-Pavian wäästelke Afrikoa Olive-Pavian noudelke fon de Äquator


Ju Lesula (Cercopithecus lomanensis) is n Oape, die in ju Demokratiske Republik Kongo tou fienden is.


Ju Bonobo (Pan paniscus) is n Oape, die in ju Demokratiske Republik Kongo tou fienden is.


Die Woainjooldook is n Stiernsystem in ju Stiernbielde Hauer mäd n Oustand fon 500 Millionen Luchtjiere.


Ju Krabbe (Brachyura) sunt Dierte dät ap Kuste fon uus Waareld lieuwje. Cancer pagurus in Noudsee un Atlantisken Ozean Callinectes sapidus Aaste fon Amerikoa Carcinus maenas Noudsee un Atlantisken Ozean Macrocheira kaempferi Suude fon Honshū Paralithodes camtschaticus Beringsee Metacarcinus magister Wääste fon Noudamerikoa Eriocheir sinensis Wääste Kuste fon Jeelsee Scylla serrate Indo-Pazifik Portunus pelagicus Indisken Ozean Menippe mercenaria Aaste fon Noudamerikoa Chionoecetes opilio Wääste un Aaste fon Noudamerikoa Maja squinado Wääste fon Europa un ju Middelmeer Birgus latro Indo-Pazifik Corrystes cassivelaunus Wääste fon Europa un ju Middelmeer Gecarcoida natalis Middewinter un Keeling Ailounde Pinnotheres pisum Europa Necora puber Wääste fon Europa un ju Middelmeer Ocypode quadrata Aaste fon Noudamerikoa Cancer borealis Aaste fon Noudamerikoa Cancer irroratus Aaste fon Noudamerikoa Planes minutus Atlantisken un Indisken Ozeane Cancer productus Wääste fon Noudamerikoa Pagurus bernhardus Wääste fon Europa Paralythodes platypus Beringsee Hemigrapsus nusus Wääste fon Noudamerikoa Pilumnus hirtellus Noudaaste fon Atlantisken Ozean, Middelmeer un Swotte See Macropodia rostrata Aaste fon Atlantisken Ozean, Middelmeer un Swotte See Chaceon fenneri Wääste tropiske Atlantisken Ozean Pseudocarcinus gigas Suude fon Australien Ranina ranina tropiske Gebiete Gecarcinus quadratus Wääste fon Middelamerikoa


Nicaragua is n Lound in Middelamerikoa.


Jever is n fräiske Bjoor dät siet 1848 in Jeverlound apgeete is.


Alexander die Groote (bädden dän 20. Juli 356 f.Chr. in Babylon, stuurwen dän 10. Juni 323 f.Chr.) waas die Fierder fon de Griechiske Riek — dät die grootste in Geskichte schappt häd.


Gäiste (eng: Ghosts ; düü: Geister) is n Bräädspil foar two Spilere, äntwikkeled fon Alex Randolph un hääruutreeked in ju FSA in 1982 fon Milton Bradley un in 2001 in Düütsklound. De Spil is ap n Groaderge (6×6) dät n Slot beteekene. Ääl Spiler hat 8 Gäiste, monken 4 goude (mäd n blaue Punkt bääten) un 4 ferdulde (mäd n roode Punkt bääten). Befoar de Spel sunt do Gäiste fon äälk Spiler stoald ap do zentroale Äkkere fon de eerste two rjoomje in n 4-4 Uutstaalenge (er kon sien goude un ferdulde Gäiste eenoardlich stalle). 4 Uutgunge sunt anweesend uum älk Houke fon de Slot. Wült sunt bloot bääte do Punkte, wiete do Spilere nit monken junner Gäiste wät goude of ferdulde sunt. In Foulge bewääg ääl Spiler aan Gäist aan Äkker horizontoalich of vertikoalich (links, gjuchter, foudels of räägels) ; dach kann er een junner Gäist fange (bloot deerätter wies er dät et een goude of ferdulde Gäist is). Een Spiler winne wan er do 4 goude junner Gäiste fange hat, oaber ferljoose er wan er do 4 ferdulde Gäiste fange hat. Er kann uk winne wan er een fon sin goude Gäiste truuge eene do 2 Uutgunge an


Delfine (Delphinidae) sunt een Familie fon Woale.


As een Biotop (fon Griechisk βíος bíos „Lieuwend“ un τόπος tópos „Steede“ / „Ploats“) beteekent me een Lieuwendsruumte fon Plonten, Dierte un uur Lieuweweesen in een ääng ougränsed Rebät. Ääng ougränsed hat, dät deer nit ju heele Äide mäd meend is, dät is näämelk uus Biosphäre - also ju Summe fon aal do litje Biotope. As Deel fon een Ökosystem (as t.B. aan Holtbusk, aan Woaterdoabe, aan Foan of uurswät) stoant dät Biotop, ju Lieuwendsruumte also ieuwenske ju Biozönose, dät is ieuwen ju Summe fon do Lieuweweesen, do deer oane sunt. In dän Natuurskuts wäd oafter fon Biotope so boald, dät me deer mäd besunners wäidfulle Lieuwendsruumten meend, do extroa ju Natuur uurlät wäide.


Die Europäiske Iemenfreeter (Merops apiaster) is aan bunten Fuugel, die jädden Insekten frät. Besunners jädden frät hie Iemen un Häspen: Do Stiekele fon düsse Dierte däd die Fuugel oun Takken loangs-skrabje, uum dät Gift deer uut tou kriegen, eer hie do Insekten frät. Foarkuumen däd hie rund uum't Middelmeer tou in Faander-Asien, dät Noude fon Afrikoa un, as al sin Noome kwäd, in Europa. Binne Europa is hie foar'aaln in't Suude un Suudaaste tou fienden, man in't Noude bit ätter't Suude fon Polen. In Düütsklound goolt die Fuugel juun Eende fon do 1980er Jiere as uutstuurwen, man fon 1990 oun koom'er al wier tourääch. Besunnere Sweerpunkte in Düütsklound sunt in Saksen-Anhalt bie Mersebuurich, uum dän badiske Kaiserstoul tou un uk in dän Loundkring Viersen oun'n läigen Rhien.


Do äächte Häspen (Vespinae) sunt een Unnerfamilie fon do Fooldenhäspen (Vespidae) un heere tou do Insekten. Fon do äächte Häspen rakt dät in Middeleuropa 61 Oarde, deerbie ju Düütske Häspe (Vespula germanica), ju Meene Häspe (Vespula vulgaris) un ju Doarne (Vespa crabro). Toumäts wäide uk do Fäildhäspen (Polistinae) deer bietou reekent. Ju Neerenge fon Häspen gungt fon Blöitenstoaf un Nektar uur Fruchte un Plontensap bit tou Flask. Häspen baue een Pepier-Nääst, wierbie jo dät Pepier uut kaude Holt-Stukke. Deerbie unnerskat sik dät een bitje fon Oard tou Oard: Wäkke Häspen bruuke druuch Holt, wäkke nieme gjucht rotterch Holt. Wäkke hongje dät in een tjuusterch Sküül ap, wilst wäkke Häspenoarde dät Nääst ljauer eepen in'n Busk hongje. Juust so as Iemen bilgje do Häspen aan Stoat, wier masse Dierte strom organisierd touhoope lieuwje. Häspen häbe aan Stiekel (uk as "Ongel" beteekend). Die wäd bruukt, uum uur Insekten tou joagjen, man uk, uum sik juun Oungriepere tou ferdäägenjen. Wan een Häspe sik also betruuet fäilt - un besunners, wan ju Nood uum Nääst un Broud häd - stat ju uk Moanskene. Me skuul also nit tou ticht oun'n Nääst foarbiegunge, un wan een Häspe foarbie fljucht, skäl me bloot rauelk blieuwe, dan


Dissen Artikkel stoant in dät Wikipedia-Review. Bridge is n Koartenspil foar fjauer Persone. Je twäin sik juunuursittende Spielere bildje ne Monskup, ju der touhoope spielt un as so wäidierd wäd. Der wäide frantsööske Koarten (52 Bleede, sunner Joker) ferwoand. Siel fon dät Spil is, muugelkst fuul Stiche tou moakjen. In ne eerste Phase (Raitsenge) wäd in n Oard Uutmieneräi fääststoald, wätfoat Poor wofuul Stiche moakje mout un of dät ne Truuffaawe rakt. Ätter dät sik n Poor mäd dät Antällen fon Stichtaal un Truuffaawe truchsät häd, kumt in ju twäide Phase dät Ouspiel fon do Koarten. Haudsiel is foar ju eene Siede, hiere antälde Stichtaal tou beloangjen; ju uur Siede mout dät ätter Muugelkhaid ferhinnerje. Däälich ferstoant me unner Bridge ju moderne Variante Kontrakt-Bridge, ju sik siet do trüütiger Jiere fon dät twintichste Jierhunnert waareldwied truchsät un hiere Foargungere as Whist wieduut fertroangen häd. Bridge wäd nit bloot in privoaten Kring, man oafte uk in Foarm fon Turnieren spield. Dät Koartengluk is bie n Turnier praktisk sunner Betjuudenge, wieruum Bridge, äänelk as Skach, uk as Sport moaked wäd. Bridge wäd mäd dät Frantsööske Blääd spield: 52 Koarten in fjauer Faawen, wierbie Haat as Coeur un Kleeuwer as Treff beteekend wäd.


Dät Potlood wäd tou't Ounteekenjen ap Wierkstoffe mäd ruuge, fääste Bupperflakte iensät. In masse Bau-Beroupe wäd hie as Reewe bruukt, biespilswiese bie Timmerljuude. Hie unnerskat sik fon normoale Bläistikken in Grööte, Foarm un Funktsjoon.


Een Sichte is een kuute Foarm fon ju Saise, un tjoont touhoope mäd aan Hoake tou't Mjoon fon Koarel, biespilswiese Roage. Ju Sichte häd een Beegenge (Kniebel) oun't Eende fon dän Boom, wiermäd ju gout tou pakjen is. Junuur een gewöönelke Saise häd ju dän Foardeel, dät do Hoolme nit lieker bienuur lääse un soomäd lichter in Jierwen tou bienden un tou täärsken sunt. Sichten sunt al ap Middeloalerske Oubieldengen tou sjoon un wuuden bit in't 20. Jierhunnert räägelmäitich bruukt, man mäd'e Mechanisierenge fon'e Buuräi hääbe jo hiere Betjuudenge ferlädden. Wan deer noch wäl mäd oarbaidet, dan toumaast in sien Fräitied of uut museoale Gruunde.


As Soage beteekent me een Reewe of Maskiene tou't snieden fon fääste Materioalien so as Holt, Steen, Metall un Kunststof. Dät rakt Hounde-Soagen, man uk wäkke, do truch Damp, Stroom, Diesel of Woaterjoole oundrieuwen sunt. Al in ju Steentied kuude me Steene so beoarbaidje, dät deer Soagetuske uut stuuden. Däälich rakt dät een groote Fuulfoold fon Houndesoagen mäd Soageblääd, Kringsoagen, Kättensoagen un fuul moor. Ferskeedene Houndesoagen Een oolde, woaterbedrieuwene Soagemäälne in Aastriek Een Kringsoage Een Kättensoage Een Kättensoage


As Soage beteekent me 1. Een Reewe tou't snieden fon fääste Materioalien. Kiek unner Soage (Reewe)! 2. Een oold Fertälster mäd n weeren Kääden. Kiek unner Soage (Fertälster)!


Die Soabel is een lichte Hau- un Steetwoape. Die klassiske Soabel waas krum un bloot eensiedich skäärp. Hie waas ju typiske Woape fon ju lichte Kavallerie, so as do Husaren. Däälich wäide Soabele uk bie't Spoartfächtjen bruukt, man do hääbe mäd do historiske Kriechswoapen nit fuul moor tou dwoon as dät jo so heete.


Malve sunt swäite, moor of minner wooke Ietelweere.


Mersebuurich is een Doom- un Hoochskoulstääd oun ju Saale in't Suude fon Saksen-Anhalt. Ju is Ferwaltengs-Sit fon dän Saalekring un lait ap'e Naite fon do Groot-Stääde Leipzig un Halle. Ju Stääd wuude Eende fon't 9. Jierhunnert foar't eerste Moal skriftelk apfierd, in 919 wuude ju fon Hinnerk I. tou een Köönichspalts uutbaud. Uut dät njuugende of tjaande Jierhunnert stommet uk een theologiske Houndskrift, ju uk do ap ooldhoochdüütsk ferfoatede germaansk-heedenske Mersebuurger Häkser-Spröäke änthoalt. Twiske do Jiere 968 un 981 waas ju Stääd eerstmoalich Sit fon een Bistum, in 1004 wuude dät Bistum wiergruunded un hiede Bestound bit 1565 tou. Domoals stoorf die lääste katoolske Biskop in ju Stääd, un ätterdät Martin Luther al in 1545 in dän Mersebuurger Doom präätend hiede, wuude ju Stääd eendgultich luttersk. Ätter dät Eende fon't Bistum wuude Mersebuurich in do foulgjende Jierhunnerde wikselnde Fürstenduume tousloain. In 1815 koom dät tou dän Regierengs-Besierk Mersebuurich in ju domoalige prüüske Provinz Saksen. Uk ätter dät Eende fon ju prüüsk dominierde Monarchie bleeuw düssen Regierengs-Besierk ärheelden bit 1944 tou, as ju Ferwaltengs-Apdeelenge näi oardend wuude. Ätters roate dät dan bit 1945 tou ju Provinz Halle-Mersebuurich. In düsse bee lääste Jiere fon dän twäide Waareldkriech - 1944 un 1945 -


Die Sleek Merops uumfoatet twiske twintich un trüütich Fuugel-Oarde uut'e Familie fon do Iemenfreetere (Meropidae). Ju bekoandste Oard is in uus Sälskup wäil die Europäiske Iemenfreeter (Merops apiaster). Iemenfreetere fon dän Sleek Merops rakt dät oaber foaraaln in Afrikoa, man wäkke Oarde uk in Europa un Asien, een Oard is in Ozeanien tou fienden. Merops breweri Merops muelleri Merops mentalis Merops gularis Merops hirundinaeus Merops pusillus Merops variegatus Merops oreobates Merops bullocki Merops bullockoides Merops revoilii Merops albicollis Merops boehmi Merops orientalis Merops persicus Merops superciliosus Merops phillipinus Merops ornatus Merops viridis Merops leschenaulti Europäisken Iemenfreeter (Merops apiaster) Merops malimbicus Merops nubicus Merops nubicoides


Die Kaiserstoul is een litje, middelhooge Bierichloundskup fon vulkoanisken Uursproang. Ju roaget ap bit tou 556,6 u. NHN uur ju Bupperrhienske Läich-Ieuwene un lait in't Suudwääste fon Baden-Württembierich in do Loundkringe Emmendingen un Breisgau-Hoochswotwoold. Die hoochste Bierich is die Doodenkop (Totenkopf) mäd 556,6 m. Die twäidhoochste is ju Äkkenespitse (Eichelspitze) mäd 521,3 m. Do Bierge lääse in een fon do woormste Rebätte fon Düütsklound, sodät deer fuul Wien ounbaud wäd. Uk ap ju Fauna häd ju Woormte Ienfloud: So rakt dät junner een Forkuumen fon Iemenfreetere (Merops apiaster) un Aastelke Smaragd-Ässluupere (Lacerta viridis).


Do Iemenfreetere (Meropidae, düütsk: "Bienenfresser") sunt een Familie fon do Fuugele. Do maaste lieuwje in eepene Loundskup, wier jo Insekten joagje, foaraaln Iemen un Häspen. Tou ju Familie heere do Sleeke Merops mäd ju in Düütsklound heemske Oard Europäisken Iemenfreeter (Merops apiaster) un twintich bit trüütich uurse Meropogon, aan monotypisken Sleek mäd ju Oard Meropogon forsteni Nyctyornis mäd two Oarde, wierbie ju Touheeregaid tou do Meropidae striedich is. Merops bulocki frenatus as Biespil foar dän Sleek Merops Meropogon forsteni Nyctyornis athertoni as Biespil foar dän Sleek Nyctyornis


Iemenfreeter is die Noome fon... Een heele Familie fon Fuugeloarde, kiek unner Iemenfreetere! Spesjell een in uk Middeleuropa heemske Oard uut düsse Familie, kiek unner Europäisken Iemenfreeter!


Do Coraciiformes sunt een Oardenge fon do Fuugele. Masse fon düsse Fuugele, man nit aal, lieuwje in do Tropen un sunt bunt faawed. Do Toonen fon do maaste Oarde wieke fon ju Norm ou un sunt oafter mädnuur ferwoaksen. Dät Handbook of the Birds of the World tält tjoon Familien tou düsse Oardenge: Do Iesfuugele (Alcedinidae), wier t.B. die Europäiske Iesfuugel tou heert Do Brachypteraciidae (dt. Erdracken) Do Leptosomatidae (dt. Kurole) Do Nooshouden-Fuugele (Bucerotidae) Do Coraciidae (dt. Racken) Do Iemenfreetere (Meropidae) Do Momotidae (dt. Sägeracken / Motmots) Do Todis (Todidae) Do Upupidae (dt. Wiedehopfe) Do Phoeniculidae (dt. Baumhopfe) Näiere phylogenetiske Unnersäikenengen wiese oaber oun, dät düsse Systematik wildääge nit heel un aal gjucht is.


Vincent Willem van Gogh (* 30. Meerte 1853 in Groot-Zundert, Niederlounde; † 29. Juli 1890 in Auvers-sur-Oise, Frankriek) waas aan bekoanden Kunstler fon dän Post-Impressionistiske Stil. Buppedät jält hie as Begruunder fon'e moderne Moalerkunst. Däälich sunt 864 Skilleroatsjen un 1000 Teekengen bekoand, do hie bäätelät häd; Düt is besunners beoachtelk, uumdät hie eerste juun do lääste tjoon Jiere fon sien Lieuwend mäd'e Moaleräi begon. In't Foaren hiede hie as Kunst-Ferkooper un as Uuthälpe foar Koastere un Pestooren oarbaided. Deerbie waas'er al fuul in Frankriek un Änglound uumetou keemen, uk in sien leetere Loopboan as Kunstler woonde hie oun unnerskeedelke Steeden, foaraaln in Frankriek. Vincent van Gogh stoorf, uumdät hie sik een Kuugel in dän Lieuw skoot. Of dät as Suizid of as Unfaal beuurdeeld wäide mout, weet neemens. Koole-Industrie, moald in 1879 Stillieuwend mäd Pot un Tuffelken, moald in 1884 Koafjehuus-Terasse bie Noacht, moald in 1888 Weetefäild mäd Rouke, moald in 1890


N Stich beteekent ne Spielrunde bie ferscheedene Koartenspiele, do wäide deeruum uk Stichspiele naamd. N Spieler spielt uut, d. h. lait ne Spielkoarte ap dän Disk un de Riege ätter lait älken uur Spieler ne Koarte bietou – bie do maaste Spiele in Klokwiesersin, bie dät Tarock juun dän Klokwiesersin. Dän Stich wint (moaket) dän Spieler, die der ju hoochste Koarte spield häd; hie kricht do uutspielde Koarten, lait do ferdäkt foar sik ou un spielt toun naisten Stich uut. Wäkke Koarte as hoochste jält, is fon do individuelle Spielräägele ouhongich. Bie n Spil sunner Truuf (Sans atout of No trump), z. B. n äntspreekenden Kontrakt bie dät Bridge wint die Spieler dän Stich, die ju hoochstrangige Koarte fon ju uutgespielde Faawe in dän Stich laid häd. Bie n Spil mäd Truufe wint die Spieler, die dän hoochste Truuf in dän Stich laid häd. Schuul in dän Stich naan Truuf lääse, so jält ju Räägel as bie n Spil sunner Truuf. Biespil: Cœur (Haat) is Truuf. Noud spielt ♣ 3, Aast spielt ♥ 8, Suud spielt ♣ 8 un Wääst rakt ♥ 9, so sticht Wääst mäd ju ♥ 9 as hoochsten Truuf. In n Spil sunner Truuf wuude Suud


Een Flot is een eenfach Woater-Foartjuuch sunner Rump, dät uut swimmende Materioalien touhoopesät is. Oafter wäd een Flot bloot fon dän Woaterstroom oundrieuwen. Deelwiese tjoont een Flot deertou, Boomstomme oardend een Doal deel tou brangen. So häd me in fröiere Tied fuul Holt uut dät Binnelound mäd düsse Technik dän Rhien adeel broacht, uumdät dät oun'e Kuste foar'n Skips-Bau bruukt wuude.


Een Skuppe is een Reewe, uum loos Materioal, biespilswiese Sound, Äide of Skädd-Goud, aptouniemen un wächtoudwoon. Dät rakt deer ferskeedene Baufoarmen fon, maasttieds mäd n blikken Blääd un n holtenen Steel. Histoorisk hääbe sik do Skuppen uut dän Grääfstok äntwikkeld, dän me al in ju Jungsteentied, tou Begin fon ju Buuräi, hiede. Düsse Grääf-Stokke hieden unnern deelwiese uk Skulleren uutsnitked of wieren n bitje flak un breed touräächmoaked, wät as n Foarlooper fon't Skuppenblääd jäilde mai. As ju Muugelkhaid fon'e Metall-Feroarbaidenge fuunen waas, häd me eerste do Snit-Kaanten fon't Blääd mäd Metall ferstäärked. Eerste leeter roate dät heele blikkene Skuppebleede, so as däälich. Biespilswiese rakt dät oolde Skuppen uut'e Roomske Tied, do nit fuul uurs uutsjo as uus Skuppen fon däälich.


Een Kanu of Paddelboot wäd mäd mäd fräie Paddele in ju Gjuchte bewääged, wier me waikikt (uurs as bie'n Roiboot, dät räägels stjuurd wäd, mäd Ruure, do oun dän Rump mäd ne Dolle befäästiged sunt). Dät gewöönelke Kanu is die Kanadier, gans äänelk sjucht die Eenboom uut, die uut aan oankelden Boomstom moaked is un uk maasttieds paddeld wäd. Een Sunnerfoarm is biespilswiese dät Kajak, dät do Inuit äntwikkeld hääbe. Däälich wäide Kanus foar'aaln uut sportelke Gruunde bruukt. Ljuude moakje Wonnerfoarte mäd Kanus ap'e Äi, goude Kanuten bruuke hiere Boote sogoar foar'e Wüüldwoater-Foart. Wäkke Disziplinen in dän Kanusport sunt sogoar olympisk. Een Indioaner-Kanu, bespond mäd Boark fon'n Riesenen Boom, die Foarlooper fon dän Kanadier Aan Eenboom ap dän Euphrat Aan Gräinlounder in een traditsjonell Kajak


As Skjootpulwer beteekent me ferskeedene Drieuwmiddele fon Fjuurwoapen, wierfon Ouwonnelengen uk iensät wäide konne, uum Raketen ountoudrieuwen. Dät ooldste Skjootpulwer is Swotpulwer, uk "Kruud" naamd, dät foar wäkke Seeken (foar'aaln Fjuurwierks-Raketen) däälich noch iensät wäd. Dät is ne Miskenge uut Kalisalpäiter (= Kaliumnitroat), Swieuwel un Holtkoole (traditsjonell uut Holt fon dän Huundestok). Dät wuude fermoudelk in China ärfuunen, in't Jier 1044 foar't eerste Moal skriftelk apfierd un koom mäd dän Mongolenstoarm ätter Europa, wier do Mongolen unner Batu Khan dät in't Jier 1241 in ju Slacht bie Muhi in Ungarn foar't eerste Moal ap Europäisken Boudem iensät hääbe skällen. Man eerste in dän Loop fon dät fjautienste un füüftienste Jierhunnert kuude sik dät Kruud uurloang truchsätte. Dan wuude dät uur Jierhunnerde as Skjootpulwer bruukt, bit Eende fon dät 19. Jierhunnert een Näierenge koom: Dät oolde Kruud waas nit moor stäärk nouch foar do näie Artillerie-Woapen. Insteede fon dät oolde Kruud wuude sänt düsse Tied mäd rookswäk Pulwer experimentierd, Alfred Nobel waas aan, die in dän Beriek fuul foarskede. Wilst toueerste uk natüürelke Middele, so as Katuun feroarbaided wuuden, koom me leeter ap een skier chemisk Skjootpulwer mäd dän Haud-Bestounddeel Cellulose-Nitroat. Düsse näie Middele sunt dät, wier däälich maasttieds mäd skeeten


Die Uutdruk Truuf (dt. Trumpf) is ne foulkstüümelke Fereenfachenge fon dät Woud Triumph un beteekent algemeen in uurdrainen Sin n Foardeel. In Haudseeke ferwoant me dän Begriep oawers in dät Koartenspil. Ieuwenske ju Beteekenge Truuf is uk dän Uutdruk Atout gebruukelk, so jäilde bie Bridge foar n Spil sunner Truuf do Oukuutengen NT foar No trump of SA foar Sans atout. Normoalerwiese sunt do Faawen (Failfaawen) fon dät Koartenspil Skällen, Haat, Skuppe un Äkkene blw. Karo, Haat, Piek un Kjuus unnernunner eerste moal gliekbegjuchtiged. Bie ferskeedene Spiele kumt oawers hääruut, dät een fon disse Faawen ne haagere Kraft toun Beloangjen fon n Stich kricht. Ju is dan do uur Faawen uuroardend un dät Foarhoundenweesen fon ne Truufkoarte in n Stich bewierket, dät dissen Stich an dän Besitter fon disse Truufkoarte gungt. Aal Koarten fon ju Faawe sunt dan Truuf, uk do sonaamde Lusken. Dubbelkop = Skällen (bie dät frantsööske Blääd Karo) Skäipekop = Haat Mäd Lootgluck: Whist Écarté Gaigel, Binokel Durak Truch Raitsjen: Skat Bieter (Variante fon Jass) Bridge Truch Truufgjucht Skuuwer, Differenzler (Variante fon Jass) Truch fääste Truuwe un Truufgjucht Watten (Fääste Truuwe: Haaten Köönich, Skällen Soogen, Äkkene Soogen) Cego Tarot blw. Tarock Dät rakt uk n Spil mäd


Wassily Wassiljewitsch Kandinsky (Rusk: Василий Васильевич Кандинский; * 4. Dezember ättern julioansken / 16. Dezember 1866 ättern gregorioansken Kalänner in Moskau; † 13. Dezember 1944 in Neuilly-sur-Seine, Frankriek) waas aan rusken Kunstler, die uk in Frankriek un Düütsklound lieuwde un wierkede. Besunners mäd Franz Marc gruundede hie ju Redaktsjoons-Meenskup Der blaue Reiter. Besunners bekoand is Wassily Kandinsky foar sien expressionistiske Wierke juustso as foar sien äddere abstrakte Kunst. Die Hoawen fon Odessa, moald in 1898 Murnau, expressionistisk moald in 1908 Oubieldenge fon Nina Kandinsky, moald in 1917 Een abstrakte Bielde, moald in 1923 Een abstrakte Bielde, moald in 1935


As Fljooger beteekent me een Luchtfoartjuuch, dät sweerer as Lucht is un buppedät sien Apdrift truch nit-rotierjende Dreegeflakten kricht. Deermäd unnerskat sik n Fljooger eerstens fon n Luchtskip, dät lichter as Lucht is un twäidens fon aan Hoochskruuwer, wier do sik traalende Rotorbleede sälwen do Dreegflakten sunt. In 1804 begon die Änglounder George Cayley, eerste Gliedfljoogere tou bauen, wier hie Dierte oanesätte. Die eerste bemonde Glied-Fljooger wuude tou Begin fon't 19. Jierhunnert fon dän Ulmer Snieder Albrecht Ludwig Berblinger baud. Hie testede sien Räidskup in aan Wienbierich, die ieuwenske goaldelke Thermik uk Terassen hiede, do as Start-Rampen tjoonden. In 1811 wüül'er sien Ärfiendenge ju Eepentelkhaid foarfiere. Me wees him een uungoadelke Steede mäd koolde Faalwiende oun, wier'er uur ju Donau fljooge skuul. Ätterdät hie ju Foarfierenge moorere Moale oubriek, uumdät hie do uungoadelke Wiendferhooldnisse bemäärkede, wuude hie ap n 31. Moai 1811 fon n Dreguuner ounjoaged. So hied'er noch nit moal ju noodige Start-Gauegaid. Hie fäl in'e Donau, fon Fiskere ruutleeken, wuude uutlaached un as Löägener beteekend un stoorf achtien Jiere leeter äärm un minoachted. Eerste in 1986 testede me aan Ätterbau fon ju Reewe, un foont uut, dät ju wuddelk gliede kuude - oun Steeden mäd beetere Thermik. George