London is ju Haudstääd fon Änglound un Groot-Britannien. Deer woonje ungefeer 7,5 Million Moanskene in ju Stääd (2006), 8,3 Million in ju Agglomeration (2001) un 14 Million in dän Metropolitan Area (2001). London lait an ju Themse, in n Truchsleek lait ju Stääd 15 m. buppe dän Meerresspeegel. Ju Noudsee, ju 80 km ätter dät Aaste tou fienden is, häd uk Ienfloud ap ju Tiede fon ju Themse. Londen is äntsteen as Roomske dät Gebiet besiedelden un deer an ju Noudsiede fon ju Themse Londinium stifteden in dät Jier 43 ätter Kristus. In disse Tied lieuwden deer uk Kelten, man et rakt naan Bewies dät foar do Roomske deer ne Siedelenge fon do Kelten weesen is. In 61 is ju roomske Stääd fon keltiske Kriegere fernäild wuuden. Ju Stääd is deer ätter wier apbaud wuuden un waas dan n wichtigen Honnelsstääd, wier in dät twäide Jierhunnert ju eerste Brääch fon dät moderne London ounlaid wuuden is. London waas domoals een fon do grootste Stääde fon dät Roomske Riek. In dät 12. Jierhunnert wuude London ju Haudstääd fon Änglound un wuuks ju Stääd wier. Deerätter foulgeden Süükten un Ploogen so as die Swotte Dood in 1348 un ju Pest in 1665.


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert --20. -- 21. -- 22. Jiere: 1875 - 1876 - 1877 - 1878 - 1879 - 1880 - 1881 - 7. Januar: Anthony W. Gardiner wäd Präsidänt fon Liberia. Hie is die Ätterfoulger fon James Spriggs Payne 20. Februoar: Dät Konklave kjust Vincenzo Gioacchino Pecci toun Poabst, die sik Leo XIII. naamt. 12. April: Cesáreo Guillermo wäd Präsidänt fon juu Dominikaniske Republik, as Ätterfoulger fon Buenaventura Báez. 17. Oktober: John A. Macdonald wäd Premierminister fon Kanada, as Ätterfoulger fon Alexander Mackenzie. 19. Oktober: Die düütske Rieksdai besluut dät "Gesetz gegen die gemeingefährlichen Bestrebungen der Sozialdemokratie" 25. November: John Campbell wäd Generoalgouverneur fon Kanada, as Ätterfoulger fon Frederick Hamilton-Temple-Blackwood 6. Januoar: Adeline Genée, deenske Ballett-Donserske 16. Meerte: Die Gäistelke Clemens August von Galen, die foar sin Wierstand juun doo Nazis bekoand is. 18. Dezember: Die sowjetiske Diktator Josef Stalin 7. Februoar: Poabst Pius IX.


Dät Roomske Riek (Latiensk: Imperium Romanum) waas aan Stoat twiske dät 6. Jierhunnert f.Kr. un 395 ä.Kr. Room waas dät politiske Säntrum. In dät groote Riek wieren fuul Sproaken, man bloot two Amtssproaken: Latiensk in dät Wääste un Griechisk in dät Aaste. Ju Geskichte fon dät Roomske Riek kon me apdeele in säks Tieden: Köönichstied (753 f. Kr.–510 f. Kr.) Ju Tied fon de Republik (509 f. Kr.–133 f. Kr.) Tied fon do Burgerkriege (ou 133 f. Kr.) Kaisertied (Roomske Kaisertied I, ou 27 f. Kr.) Leetantike, in ju oolde Foarskenge uk Dominat naamd (Roomske Kaisertier II, ou 284 ä. Kr.) Unnergong fon dät Riek in dät Wääste un uurgong ätter dät Byzantiske Riek in dät Aaste (ou 395 ä. Kr., noch tou dät Leetantike tou reekenjen) Kolosseum Julius Caesar Commons: Roomske Riek – Mediendoatäie Roomske Geschichte in Projekt Gutenberg, skrieuwen fon Theodor Mommsen


Gallisk (dt. Gallisch) is ne keltiske Sproake, ju der bit sowät 500 ä.Chr. boald wuude in Gallien (Frankriek un anlääsende Gestriche bit tou n Rhien). Ju is foarallen bekoand uut hunnerte fon Inskrifte in Steen, in keramiske Potte un uur Reewen, un ap Munten un uur metallene Deele (Lood, un in aan Fal Zink). Do eerste galliske Inskrifte datierje al fon dät säkste Jierhunnert foar Christi Gebuurt un sunt in Lepontisk (wät bietiede betrachted wäd as n gallisk Dialekt). Jo sunt fuunen in Gallia Cisalpina (dät is Noud-Italien) un wieren skrieuwen in ne Foarm fon dät Oold-Italiske Alphabet. Inskrifte in griechiske Lättere fon dät trääde Jierhunnert f.Chr. sunt fuunen bie do Mündengen fon ju Rhone. Leetere Inskrifte ätter Chr. sunt maast in latienske Lättere. In ju Tied waas Gallien al fon do Roomske besät un wuude ju Sproake toun Deel fon dät Latienske fertroangen. Leeter as do Franke koomen, ferswoont ju gans. Gregor fon Tours skreeuw in dat säkste Jierhunnert, dät wäkke Ljuude in sien Gestrich noch Gallisk baale kuuden. Deeruum dät do Inskrifte maast n magisken Charakter hääbe (dät sunt goude of sljuchte Wonske), is oafte nit licht tou ferstounden, wät meend is. Deeruum lät ju galliske Sproake sik


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 3. Januoar: In dän Ferloop fon een US-Invasion in Panama wäd die Diktoatoor Manuel Noriega truch Krääfte fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa fäästnuumen. 31. Januoar: Dät eerste McDonald’s-Lokoal fon Moskau wäd eepend. 11. Februoar: Michail Gorbatschow rakt bie aan Besäik fon Helmut Kohl sien Toustämmenge tou ju Düütske Wierfereenenge. 11. Februoar: In Suudafrikoa wäd Nelson Mandela, Moanskengjuchts-Aktivist un Uppermon fon dän African National Congress, ap Bedrieuwen fon Regierengs-Boas Frederik Willem de Klerk ätter moor as 27 Jiere Fangenskup sunner Bedingengen uut dät Kitjen fräilät. Düt is die Begin fon dät Eende fon ju Apartheid in Suudafrikoa. 11. Meerte: In Chile uurnimt Patricio Aylwin ju Präsidentskup fon Augusto Pinochet. Deermäd sunt soogentien Jiere Diktoatuur in dät Lound tou Eende. 2. August: Die Twäide Gulfkriech begint mäd ju militäriske Iennoame fon Kuwait truch dän Irak. 28. August: Kuwait wäd truch dän Irak annektierd. 3. Oktober: Wierfereeninge fon Wääst- un Aast-Düütsklound. 6. Januoar: Marlene Zapf, düütkse Hondbaal-Spielerske 10. Januoar: Meta Menz, düütsk-aastriekiske Ballettmäästerske un Solodonserske 6. Januoar: Pawel Alexejewitsch Tscherenkow, rusken Physiker 14.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 10. Januoar: Die Kuboanske Militär-Iensät in Angola äntwikkelt sik so, dät Kuba ätter trättienjierige Präsenz deer mäd begint, Stuk foar Stuk sien Troppen uut Angola ou tou luuken. 31. Januoar: Die SPD-Paatäifoarstound beslut, ju Paatäisaitenge Vorwärts uut Kostengruunde ientoustaalen. Do Meeoarbaidere sätte sik juun dät Eende fon dät traditsjoonsrieke Blääd. 14. Februoar: Truch een Fatwa ouseekerd, ropt die Revolutsjoons-Fierder Ruhollah Chomeini in dän Iran tou ju Doodenge fon dän Skrieuwer Salman Rushdie ap, un smit him foar, dät hie mäd sien Bouk The Satanic Verses juun dän Islam, Mohammed un dän Koroan skrieuwen hääbe skäl. 9. November: Fal fon ju Berliner Muure. 20. Dezember: Do USA beginne een Invasion in Panama. Gruund deerfon is eerstens, dät sik Panama in sien Kanoal-Politik moor un moor juun US-Interessen sätte wol, man uk, dät dät Lound un sogoar die Diktoator Manuel Noriega sälwen in dän Drogen-Honnel ferwikkeld is. 10. Januoar: Luise Kraushaar, düütske Histoorikerinne un Wierstounds-Striederske juun dän Nasjonoalsosjoalismus 14. Januoar: Lærke Møller, deenske Hondbaal-Spielerske 14. Januoar: Aomi Muyock, Swaitser Skauspielerske 7. Januoar: Hirohito,


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 20. August - Eende fon n eersten Gulfkriech twiske Iran un Irak truch aan Woapenstilstound. 18. Januoar: Angelique Kerber, düütske Tennis-Spielerske 29. Februoar: Benedikt Höwedes, düütsken Foutbaaler 10. Januoar: Hilde Bussmann, düütske Disktennis-Spielerske 11. Januoar: Robert F. Kennon, US-amerikoansken Politiker 11. Februoar: Kamma Svensson, deenske Moalerske, Grafikerske un Illustratoorinne 14. Februoar: Nora Astorga Gadea, nicaraguoanske Unnergruund-Kamperske un Politikerske 9. Meerte: Kurt Georg Kiesinger, CDU-Politiker un fon 1966 bit 1969 die trääde Buundeskansler fon ju Buundesrepublik Düütsklound


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1. Januoar: Pierre Aubert wäd Buundespräsidänt fon juu Swaits. 28. Januoar: Michail Gorbatschow aasket in sien Rääde bie dät Plenum fon't Säntroalkommitee fon ju Kommunistiske Paatäi fon ju Sowjetunion Reformen: Dän Begin fon Glasnost un Perestroika. 28. Moai: Mathias Rust fljucht mäd ne Cessna ätter Ruslound un loundjed midden in Moskau. 12. Juni: Dät Skoulmuseum Folmhusen wäd eepend. 31. August: Dschibuti wäd Meeglied in juu UNESCO. 29. Dezember: die russiske Kosmonaut Juri Wiktorowitsch Romanenko wier ap ju Äide ätter 326 Deege in juu Ruumstation Mir. 6. Januoar: Muna Jabir Adam, sudoaneeske Hurden-Looperske 22. Februoar: Andy Warhol, amerikoansken Kunstler 13. Meerte: Bernhard Grzimek, Dierte-Dokter, Filmer un Foarsker.


Noudluchte sunt tou sjoon, wan loadene Deele fon n Sunnenwiend in juu Atmosphäre kumt. Dät rakt dät foarallen in doo Polar-Regione, wült dät Magnetfäild fon juu Äide (af n uur Planet), doo litje Deele lat.


Wäkke gans litje Sproaken sunt: In Europa Ladinisk Noudfräisk Sorbisk Seeltersk Suud-Samisk In Noud-Amerikoa Hopi Onondaga Wier belieuwde Sproaken Kornisk Manx Lieste in Düütsk Lieste in Ängelsk Kurse un Woudebouke fon litje Sproaken


Riga is ju Haudstääd fon Letlound un is ju grootste Stääd fon do Baltiske Stoate. Deer woonje ungefeer 700.000 Ljuude. Ju Stääd lait an ju Düna un ju Aastsee, 7m buppe dän Meeresspeegel. Riga is in dät leete 12. Jierhunnert äntsteen as Hondelsstääd unner foarallen düütsken Ienfloud. In dät leete 17. Jierhunnert keem Riga bie Sweden, man 1710 keem Peter die Groote fon Ruslound un äroberde Riga. In dän Eerste un dän Twäide Waareldkriech hääbe Düütske Riga besät. Ätter dän Twäide Waareldkriech waas Riga bit tou 1991 n Stääd in ju Sowjetunion. Deerätter wuude Letlound uunounhongich un Riga wuude ju Haudstääd. Do maaste Ljuude sunt lettisk (45%) un 40% is russisk. Historisk Ienwoonertaal 1800 - 29.500 1920 - 185.100 1940 - 353.800 1945 - 228.200 1970 - 731.800 1990 - 909.135 2000 - 764.329 2008 - 719.613 Commons: Riga – Mediendoatäie Homepage fon ju Stääd Riga (lett., russ., ängl., frants.)


Ju Geologie is ju Leere fon dän Apbau un fon ju Äntwikkelenge fon ju Äide. As Biespil wäd hier die seelter Gruund behonneld. TOUHOOPEFOATENGE. Die Unnergruund fon Seelterlound is Paat fon ju Aast-Wääst ferloopende Hunte-Leedoa-Läichte, in ju sik Doalsound ouleegerd häd. Ap dät Doalsound is ne bit njuugen Meeter tjukke Hoochfoanloage woaksen, ju bloot unnerbreeken wäd fon dät Noud-Suud ferloopende Doal fon ju Seelter Äi un fon do beglaitende Soundduune. Twiske ju Aastfräisk-Ooldenbuurchske Geest mäd tweelich bit achttien Meeter Hööchte in t Noude un ju Kloppenbuurger Geest un dän Hümling mäd fjautich bit füftich Meeter Hööchte in t Suude lait ju Hunte-Leedoa-Läichte. Do Geestgebiete sunt Gruundmoränen fon do Glitskere do in ju Saale-Iestied gans Noud-Düütsklound bedäkten. Charakteristisk foar ju Londskup sunt do smällere Läichten, do fon Noudaast bit Suudwääst in de Geest uutsleepen sunt un wier däälich do Woaterloope as Oouwe, Markaa un die Buppeloop fon de Söiste hieren Wai fiende. Do haagere Rääge lääse deerbie oafte tjoon Meeter af moor buppe do Läichten. Deerbie is dät gans ouflakked un ourunded truch Froast un Rien as do Glitskere sik tourääch looken, man dät Klimoa noch tou koold waas foar Plontenwuuks (periglazial). Jusälge wällige Struktur fint sik in dän mäd Foan


Ju Geometrie is een Unnerfäk fon ju Mathematik un befoatet sik mäd dät Bereekenjen fon two- un tjodimensinoale Objekte un aal sowät. Tou ju Geometrie heert toun Biespil: Planimetrie Trigonometrie


Doo Fertreedere fon juu Megaherbivoretheorie leeuwe, dät truch dän Ienfloud fon Dierte uut juu Ökologiske Niske fon doo Megaherbivore (Groote Plontenfrättere) fuul Europäiske Loundskuppe fon Natuur uut nit, as dät juu Algemeene Meenenge is, Uurwoold wieren, sunnerje eepene Loundskuppe. Foarbielden foar disse Theorie sunt t.B. doo afrikoanske Savannen. Kritikere kweede oawers, dät dät uk fon dät Klima ouhongich is, of deer ne eepene Loundskup is of nit. Nu moakede me n Fersäik in dät Natuuräntwikklengsgebiet Oostvaardersplassen un bekiekede sik dät: Innerdoat äntstuuden deer eepene Loundskuppe. Me mout oawers uurlääse, dät doo Megaherbivorepopulatione in Oostvaardersplassen fuul gratter sunt as fon Natuur uut, wült deer doo groote Roowdierte, as die Wulf, uutstuurwen sunt. Also is Oostvaardersplassen naan Bewies foar juu Theorie. In dän Białowieża-Uurwoold in Aast-Polen un Wääst-Wietruslound rakt dät Bäiste fon juu Oard Bison bonasus (Düütsk: Wisent/Europäischer Bison), doo dät fon Natuur uut in bienaist dät ganse Europa roate, doo oawers in bienaist dän gansen Lieuwendsruum fon Moanskene uutroodet wuuden. Joo fernäile dän Woold nit. Dät hongt filiecht deermäd touhoope, dät et in Białowieża Wulfe rakt, doo doo Bison bonasus-Populatione kontrollierje. N Koppel Gnue in dän Ngorongoro-Kroater Konik-Hoangste in Oostvaardersplassen Bison bonasus lapt uur n Wai truch dän Białowieża-Uurwoold. Uur Bielde


Doo Megaherbivore sunt ne Ökologiske Niske. Dät sunt groote Dierte, doo Plonten frätte. Ätter juu striediche Megaherbivoretheorie skälle joo n grooten Ienfloud ap dät Ökosystem hääbe un eepene Loundskuppe ärhoolde. Räi Ju Kuu, n domestizierden Megaherbivor Amerikoansken Bison Die Hart Cervus elaphus


George-Bernhard Depping (1784-1853) waas n Fransoose, die der dät Seelterlound besäiken diede unner ju fransööske Besättenge. Sien Beskrieuwenge fon do seelter Luuden in dät fransööske kon gjucht nutselk weese uum ju Uuutsproake fon domoals ättertougungen. As Besunneres rakt hie dät Uus Foar: Ououse Babe, da dou best in hièmel, gehelliget weèrde dîhn Nôama, to kououme ous dîhn Rîkh, dîhn Wille géchio ioî in hièmel, also ook op er Ide, ououse dai’like Brood rékh ous huth, oun vergef ous ououse Schelde, as so wy vergeven ououse Schelder, oun fuihr ous nigh ihn versikoungh, oun erloes ous won allem euel. Nit alles is Seeltersk – as huth, vergef - man nigh insteede foar nit roate dät uk noch bie Minssen. Depping, Voyage dans le Saterland, canton du département de l’Ems-Supérieur in Annales des voyages... publiées par M.Mlte – Brun. Tom 16 (Paris 1811) S. 32 It alderhillichst gebet yn Fryske lûden. Mei ynlieding en oantekens fan J.H. Brouwer. Assen 1964. S. 50, 109-110. Georg Bernhard Depping (Düütske Biographie) Normdoaten: GND: 116073934 (OGND) | VIAF: 46759873


As Konsumente (Ferbruukere) wäide in dät Ökosystem aal Ökologiske Nisken beteekend, do uur Lieuweweesen freete. Do eerste Ferbruukere sunt aal, do Ärtjuugere (dät sunt foarallen Plonten), freete. Wan disse eerste Ferbruukere (Primärkonsumente) besunners groot sunt un besunners fuul freete konnene, wäide jo Megaherbivore naamd. N twäiden Ferbruuker (Sekundärkonsument) frät do eerste Ferbruukere, un dät gungt dan so fääre, bit die lääste Ferbruuker kumt, die fon neemens ieten wäd.


Germanisk (dt. Germanisch) is ne Sproakgruppe ju der heert tou dät Indogermaniske. Tou dät Germaniske wäide do ätterstoundene (Unner-)Sproakgruppen reekend: Aastgermanisk Gotisk (uutstuurwen) Wäästgermanisk Anglofräisk d.i. Ängelsk un Fräisk (orange) Läichfrankisk, Läichdüütsk (ljoachtgräin), Afrikoansk Middeldüütsk, Düütsk (dunkergräin) Jiddisk Noudgermanisk Wääst-Noudgermanisk (ljoachtblau) Norwegisk Färoisk Isloundsk Aast-Noudgermanisk (dunkerblau) Deensk Swedisk Ju roode Lienje rakt dät Scheed twiske Noud- un Wäästgermanisk. Ju ooldst bekoande Germaniske Ienschrift wuud 1812 funen bie Negau in Aastriek. Ap n Hälm die deer funen wude stoant n Täkst die der datierd wäd twiske dät twäide Jierhunnert foar Kristus un dät eerste Jierhunnert ätter Kristus. In ne nouditalieniske Schrift is schrieuwen: hargasti teiwa Ju ooldst bekoande Germaniske Ienschrift ju in Runen schrieuwen is, stoant ap aan fon doo Gallehus-Houdene, uut dät füfte Jierhunnert. Op dän Houden stoant (uursät in latinske Schrift): ek hlewagastiR holtijaR horna tawido (Iek, Hlewagast fon [dät Täärp] Holt, hääbe dän Houden moaked.)


Doo Produzente (Ärtjuugere) in n Ökosystem, dät sunt foarallen Plonten, sunt doo Lieuweweesen, doo (foarallen truch Photosynthese) organisk Materioal ärtjuuge un dän Suurstof (O2) uut dät Koolestofdioxid (CO2) hoalje. Uut dissen Gruund kon dät sunner Ärtjuugere neen Ökosystem reeke. Fuul Produzente sunt skienboar neen puure Produzente, joo woakse uk oafte ap dood organisk Materioal as Mul, Eed, Mjuks un mongs uk ap uumefaalene Boome.


N Hoolichmetal (dt. Halbmetall) is n Hoolichlaiter mäd n negativen indirekten Beendoustand (äng. band gap). In sukke Materiale lait ju Spitse fon dän Valenzbeend haager in Energie as die Boudem fon dän Laitengsbeend, man ju Spitse un die Boudem lääse ap n uur Punkt in ju Brillouinzone. Ju Foulge is, dät et groote Antaale Goate in dän Valenzbeend rakt, as uk Elektrone in dän Laitengsbeend, deeruum dät dät Ferminiveau bee Beende truchkjuuset. Dät rakt goude elektriske Laitenge. In fuul Aspekte hääbe sik disse Materiale also as n Metal, man in n ächt Metal lait dät Ferminiveau midde in n breeden Beend un rakt dät man een Soarte Laitengsdreegere. Dät Element Tin is n goud Biespil fon n Hoolichmetal. Fon Koolestof rakt dät uk ne Modifikation ju n Hoolichmetal deerstoalt, nämmelk Graphit. Interessant is, dät dät et n (hexagonoal) Bornitrid BN rakt, dät bolde jusälge Struktuur häd as Graphit, man mäd n litjen positiven Beendoustand. Bee Stoffe hääbe n delokalisierd System fon Pi-Elektrone. Ju Lokalisation is feroantwoudelk foar ju Bratte fon dän Beend un ju Mobilität fon do Laitengsdreegere deeroane, man ju is an sik nit genouch uum tou metallisk Behääben tou fieren. Ju Bielde wiest ne schematiske Fergliekenge fon ju


Microtus is n Sleek fon litje Suugedierte. Deer heert uk juu Fäildmuus (Microtus arvalis) deertou. Kop un Rump sunt touhoope 83 - 178 mm loange un joo hääbe ne Stäitloangte fon 15-98 mm. Die Stäit is aaltiede kuuter as Kop un Rump, normoal minner as hoolich so loange. Dät Gewicht kon fon Oard tou Oard uk gjucht unnerscheedelk weese, toun Biespiel bie juu litje Oard Microtus oregoni 17-20 g, bie juu middelmäitige Oard Microtus pennsylvanicus 28-70 g un bie juu groote Oard Microtus xanthognathus 70-113 g. Doo Hiere in dät Fäl sunt normoal loange. In dissen Sleek rakt dät ätter Walker's Mammals of the World 14 rezente Unnersleeke, doo apdeeld wäide in 65 rezente Oarde. Dät is oawers striedich. Sleek Microtus Unnersleek Neodon Oard Microtus sikimensis Oard Microtus irene Oard Microtus juldaschi Unnersleek Phaiomys Oard Microtus leucurus Unnersleek Terricola Oard Microtus subterraneus Oard Microtus daghestanicus Oard Microtus multiplex Oard Microtus liechtensteini Oard Microtus tatricus Oard Microtus bavaricus Oard Microtus majori Oard Microtus nasarovi Oard Microtus schelkovnikovi Oard Microtus savii Oard Microtus gerbei Oard Microtus felteni Oard Microtus duodecimcostatus Oard Microtus lusitanicus Oard Microtus thomasi Unnersleek Pitymys Oard Microtus pinetorum Oard Microtus quasiater Unnerslekk Herpetomys Oard Microtus guatemalensis Unnersleek Pedomys Oard


Ju Geskichte fertält, wo alles sik äntwikkeld häd, wät aal geböard is. Ju Geskichte kon sik gjuchte ap Gebiete do tichte bie uus sunt, af do fääre wääge sunt. Ephesos - Heliand - Julius Caesar - Roomske Riek Teppich fon Bayeux - Hillige Roomske Riek - Radbod Berliner Muure - Eerste Waareldkriech - Irakkriech - Kongräs fon Wien - Nazi-Düütsklound - Sowjetunion - Twäide Waareldkriech materielle Geskichte - Geskichte fon Seelterlound


Juu Fäildmuus (Microtus arvalis) is n eurasisk Suugediert. Me sjucht doo nit oafte, owwol dät in Middeleuropa fon aal Suugedierte ap maaste Fäildmuuse rakt (sogoar moor as Moanskene). Natüürelk is juu Oard (ätter juu IUCN, 2008) nit in Gefoar (least concern). Dät rakt Fäildmuuse fon dät noudelke Iberiske Hoolichailound bit Sibirien un juu Mongoläi in dät Aaste. In groote Deele fon Suud-Europa rakt dät neen Fäildmuuse, uk nit in Skandinavien. Ap dät Kanoalailound Guernsey rakt dät uk Fäildmuuse. Ap doo britiske Ailounde rakt dät fon Natuur uut uk neen Fäildmuuse, man ap doo Orkney-Ailounde wuuden joo prähistorisk ienfierd. In dissen Lieuwendsruum is juu in ne Hööchte fon bit tou 2600 m tou fienden. IUCN-Siede uur juu Fäildmuus, ap Ängelsk


Microtus pennsylvanicus is nai früünd mäd juu Fäildmuus un wächt 28 - 70 g. Juu Oard lieuwet in groote Deele fon Noudamerikoa, foarallen in fuchtich Gäärslound. Die Lieuwendsruum fon eenpelde Dierte is oawers fuul litjer: N Montje häd n Lieuwendsruum fon 300 m2 un n Wieuwke n Lieuwendsruum fon 140 m2. In Fräiegaid kricht n Wieuwke in n Truchsnit 3,5 moal in dät Jier moorere Bäidene. In Gefangenskup gungt dät sogoar bit tou 17 moal. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9 IUCN-Siede uur Microtus pennsylvanicus


Microtus xanthognathus uut groote Deele fon Kanada un Alaska heert tou doo grootste Oarde in dän Sleek Microtus. Juu Oard is nai früünd mäd juu heemske Fäildmuus. Doo Dierte lieuwje in junge Woolde ieuwenske Siepen af Sumpe in n 15-20 cm unnergruundsk Muusenääst uut Ho. Deer wäide in Suumerdai doo litje Bäidene bädden. Sun Bäiden fon disse Oard wäd gau groot un frät dan foarallen Gäärs, man uk uur Plonten. Dät Diert uurwintert dan touhoope mäd eenige Moate in dät Muusenääst, wier joo uk n Foorroat hääbe. Oafte stäärft in dän Winter n oold Diert. Wan die Winter foarbie is, kumt dät Diert wier uut dät Muusenääst. Wan dät Suumer wäd, is it al groot nouch, uum sälwen Bäidene tou kriegjen. Dan wäd dät Diert oold. Maasttied stäärft dät in dän touken Winter. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9 Smithsonian Institution's National Museum of Natural History Ap Ängelsk Juu IUCN-Siede fon juu Oard


Seelterlound häd fröier fielicht heerd tou ju Comitia Sygeltra. Daach spräkt fuul foar ne Besiedelenge fon dät Noude häär. Ju Tied fon Besiedelenge kon lääse in dät alfte Jierhunnert. Ju ooldste Uurkunde stamt uut 1319. Seelterlound hied goude Kontakte ätter dät Noude, man uk ätter dät Suude wai. In dät Jier 1400 wäd dät fon dän Groaf fon Tecklenbuurich an Munster uurdrain. Man in ju Tied wäide uk do aastfräiske Ienfloude gratter. Seelterlound hied noch loange ne bestimde Oainständegaid un kreech uk noch ne Sunnerloage truch Honnel un Skipfoart. Al siet 1535 foont die lutterske Gloowe Iengong in Seelterlound, wät duurde bit 1630. Die seelter Honnel profitierde eerste fon ju frantsööske Besättenge (1795-1812), man koom leeter toun Stilstand. Dät broachte Äärmoud, bit in näiere Tied uur Ärwäärbswällen fuunen wuuden. TOUHOOPEFOATENGE. Uut dät 14. un dät 15. Jierhunnert uurlääwerde Uurkunden wiese foarallen Kontakte fon Seelterlound ätter dät Noude wai. Sproakelke Ärwäägengen läite sluute ap ne Besiedelenge foar dät 11. Jierhunnert fon ju Oamsemundenge häär. Siet 1400 waas Seelterlound unner munsterske Härskup bit 1812, as et tou Ooldenbuurich koom. (Siedenuumere beluuke sik ap Kramer 1994, wan nit uurs anroat). Ap Gruund fon dän Noome fon Seelterlound wäd wäil ounnuumen dät dät Lound


Rhinolophus is n Sleek fon do Fläddermuuse. Die Sleek is die eensiche in ju Familie Rhinolophidae. Ju is also monotypisk. Besunners typisk is die Apbau fon ju Noose. Uum do Noosepiepen hääruume is n breeden Rant uut Häid, die n bitje an n Houfiersen ärinnert un buppe bienaist bit tou do Oogene gungt. In dissen Rant is unner do Noosepiepen n düütelken Käärf. Uur do Noosepiepen is ju Sella, n Deel, die an n Äkse ärinnert. Uur disse Sella is ne Twäärs-Foolde un uur disse Foolde is ju Lanzette, n spitsen, trjokaantigen Deel, die uumehooch wiesd. Die Sleek wäd apdeeld in 12 Oarde-Gruppen, do der apdeeld wäide in 62 Oarde, wierfon 5 in Europa lieuwje. Sleek Rhinolophus Oarde-Gruppe megaphyllus Oard Rhinolophus megaphyllus Oard Rhinolophus celebensis Oard Rhinolophus virgo Oard Rhinolophus borneensis Oard Rhinolophus nereis Oard Rhinolophus anderseni Oard Rhinolophus malayanus Oarde-Gruppe rouxi Oard Rhinolophus stheno Oard Rhinolophus thomasi Oard Rhinolophus rouxi Oard Rhinolophus affinis Oard Rhinolophus acuminatus Oarde-Gruppe pusillus Oard Rhinolophus lepidus Oard Rhinolophus pusillus Oard Rhinolophus cornutus Oard Rhinolophus subbaidius Oard Rhinolophus monocerus Oard Rhinolophus cognatus Oard Rhinolophus imaizumii Oarde-Gruppe euryotis Oard Rhinolophus euryotis Oard Rhinolophus creaghi Oard Rhinolophus canuti Oard Rhinolophus arcuatus Oard Rhinolophus coelophyllus Oard Rhinolophus shameli


Rhinolophus ferrumequinum is ju grootste europäiske Oard uut dän Fläddermuus-Sleek Rhinolophus. Afwäil ju IUCN ju Oard as „Least concern“ (Nit in Gefoar) ap hiere Roode Lieste häd, is ju in fuul Gebiete uutstuurwen, toun Biespiel in do Niederlounde un in Belgien, fielicht uk ap Malta. In Düütsklound rakt dät uk bloot noch een Gebuurtsstoowe in Bayern, wierbie uum Trier tou uk wäkke uut Luxembuurich fljooge. As aal do Fläddermuuse in dän Sleek Rhinolophus, häd ju Oard n komplizierden Apbau fon ju Noose. So rakt dät in dissen Sleek uur do Noosepiepen n Deel, wät as Sella beteekend wäd, un disse Sella ärinnerd n bitje an ne Äkse un häd two oustoundende Eenden. Bie disse Oard, Rhinolophus ferrumequinum, is dät buppere Eende stump un dät uur spits. Dät Fäl is ap ju Bupperkaante griesbruun af gries un n bitje rood is uk deerbie. Ju Unnerkaante ljoachtgries un mongs n bitje jeelsk. Junge Dierte sunt ap ju Bupperkaante so gries as Äske. Ju Häid an do Flöägele un do Oore is ljoacht-griesbruun. Kop un Rump sunt touhoope 57-71 mm, die Stäit is 35-43 mm un die Unnerflöägel 54-61 mm loange. Dät Diert kon sien Flöägele 35-40 cm uutbreedje un wächt 17-34 g.


Literatuur (fon Latiensk littera, Bräif/as wieuwelken Singular uk Boukstäf un litterae, Wietenskup etc.) kon sik beluuke ap... Flugge Literatuur Wietenskuppelke Literatuur, toun Biespil uur Seelterlound


Doo Alpen sunt hooge Bierge in Europa. Die Montblanc (4.811 m) is deer die hoochste Bierich fon. Doo Alpen heere tou ferscheedene Lounde: Monaco, Frankriek, Italien, Swaits, Liechtenstein, Aastriek, Düütsklound un Slowenien.


Die Rhien is ne Äi in Europa, ju Äi is 1.230 km loang. Die Rhien fljut truch ju Swaits, Liechtensteen, Aastriek, Frankriek, Düütsklound un do Niederlounde. Do bee wichtichste Wäl-Äien buppe in do Swaitser Alpen sunt die Faander-Rhien un die Bääter-Rhien. Jo fljoote in Reichenau ap'e Naite fon Chur in Graubünden touhoope, wier die Alpen-Rhien bie äntstoant. Die Alpenrhien fljut fon Graubünden uut een Antje loangs dät Skeed twiske ju Swaits ap'e eene, Liechtensteen un Aastriek ap'e uur Siede. Bie Hard, ap'e Naite fon Bregenz in't aastriekiske Buundeslound Vorarlberg, fljut die Alpenrhien in dän Bodensee. Die Bodensee, iendeeld in Buppersee un Unnersee, do truch dän See-Rhien bie Konstanz ferbuunen sunt, tält al tou dän Hoochrhien. Die gungt unner dän Bodensee noch fääre bit ätter Basel. Ju wichtichste Äi, ju in dän Hoochrhien fljut, is ju Aare. Dät is uk ju loangste Äi, ju bloot in'e Swaits ferlopt. Bekoand is die Hoochrhien uk foar dän Rhienfaal bie Schaffhausen Die Bupperrhien twiske Basel un Bingen häd two wichtige Sieden-Äien fon gjuchts, näämelk dän Neckar bie Mannheim un dän Main ap dät Juunouger juunuur Mainz. Fon links kuume, bie Straßbuurich, ju Ill, un bie Bingen, wier die Bupperrhien eendet, ju Nahe. Unner ju


Gesina Siemer (*13. Oktober 1911 in Roomelse; † 6. August 2007 in Ait) wuuks in Roomelse ap as Dochter fon dän Smid Nikolaus Siemer. Fon Siemer kon me kweede, dät ju as eerste in dät Seelterske dichtede. Ju beginde 1928 mäd dichtjen, wierbie ju ap Anräägenge fon Pestoor Kokenge hiere seelter Määmesproake benutsede. In ju Skrieuwwiese kuud ju sik deerbie stutsje ap ju seelter Spräkwoudesamlenge, ju Julius Bröring 1901 hääruutroat hiede. Hiere eerste Gedicht – wäil Din unbekoande Stierwedai - waas ätter ne Preetenje fon dän Pestoor. Do Gedichte ärskeenen domoals in do Heimatblätter fon ju Oldenburgische Volkszeitung. Ju häd Louts Hinerks Tjoue (hiere eensige Prosa) in 1931-32 skrieuwen. Ätters hilkede ju ätter dät Rhienlound un dan ap t Oaler sätten jo sik in Ait deel. Ätter 1970 is ju fääre geen mäd skrieuwen. Hiere Dichtsammelnenge is in 1977 in Ju Seelter Kroune ärskienen. Louts Hinerks Tjoue is leeter nochmoal in Seelter Tjoue uutroat. As Hermann Janssen uut Amerikoa tourääch keem häd hie foar ju Säitenge skrieuwen (Lesebouk foar Seelterlound, 1953-1965) un ferskäidene Gedichte fon Siemer publiziert. In 2007 sunt two Bouke fon Siemer ärskienen, Dät ganse Lieuwend un Fiene Stemmen. Ap 6. August 2008, an hieren eersten Stierwedai, is


Luxembuurich Stääd (Frantsoosk: Luxembourg, Düütsk: Luxemburg) is ju Haudstääd fon Luxembuurich. Deer lieuwje ungefeer 83.000 Moanskene (2007). In ju Agglomeration woonje ungefeer 110.000 Ljuude. In 963 baude Groaf Siegfried fon Luxembuurich n Kastäil mäd ne eenfache Ferdäägenengsmuure ap dän Bock-Fäls. Deertruch is Luxembuurich äntsteen. In do naiste Jierhunnerte sunt an ju Wäästsiede noch two Ferdäägenengslinien moaked. Bie dät Kongräs fon London 1867 wuude Luxembuurich neutraal ferkloord un moasten do Ferdäägenengswierke oubaud wäide. Commons: Luxemburg Stääd – Mediendoatäie


Rhinopoma is die eensiche Sleek uut juu Familie Rhinopomatidae. Dät rakt disse Fläddermuuse in Deele fon Afrikoa un Asien. Kop un Rump sunt touhoope 53 bit 90 mm loange. N apfaalend Määrkmoal is die loange Stäit mäd 43-75 mm, wierbie juu Flöägelhäid, juu bie dissen Sleek, as bie doo uur Fläddermuuse uk, uum doo bääterste Beene hääruume gungt bit tou dän Stäit, deer oawers gjucht kuut is. Sun Diert wächt 6 bit 14 g. Rhinopoma microphyllum (Marokko, Mauretanien, Burkina Faso, Nigeria, Kamerun, Ägypten, Sudan, Israel, Saudi-Arabien bit Afghanistan un Suud-Indien, uk ap Sumatra) Rhinopoma muscatellum (Fereende Arabiske Emirate, Oman, Iran, Suud-Afghanistan, Pakistan un Indien) Rhinopoma hardwickei (Marokko un Senegal bit Ägypten un Somalia, Israel un Yemen bit Afghanistan un Indien, uk ap Sokotra) Rhinopoma macinnesi (Äthiopien, Kenia un Somalia) Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Malawi is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Sambia Mosambik Tansania


Mali is n Lound in Afrikoa Dät wäd begränsed fon... Algerien Niger Burkina Faso juu Älfenbeenkuste Guinea Senegal


Marokko is n Lound in Noudwääst-Afrikoa.


Noudamerikoa is n Kontinent un heert tou Amerikoa. Tou dän grootsten Deel bestoant dät uut Kanada, doo Fereende Stoaten fon Amerikoa un Mexiko. Man dät rakt toun Biespil uk Ailoundstoaten un ouhongige Ailounde, doo tou Noudamerikoa heere.


Gewicht is ju Oainskup fon n Körper, ju der ounrakt, wo stäärk hie fon de Äide anleeken wäd. Gewicht kon meeten wäide mäd: ju Wächte die Änster


Doo Flinnerkene (Lepidoptera) sunt ne Oardenge fon doo Insekte. Doo Flinnerkene hääbe gjucht schalferche Juuken, doo oafte buunt sunt. Mongs hääbe joo sogoar n Röäk. Buutendät hääbe joo komplisierde Muulereewen: Joo suuge hiere Kost mäd ne Oard Roor. Juuke fon juu Oard Aglais urticae unner dät Mikroskop Juu ganse Flinnerke Aglais urticae, düütsk:Kleiner Fuchs


Suudamerikoa is n Kontinent. Dät heert tou Amerikoa. Argentinien Bolivien Brasilien Chile Ecuador Falkland-Ailounde (heert tou Groot-Britannien) Frantsöösk-Guayana (heert tou Frankriek) Guyana Kolumbien Paraguay Peru Suriname Uruguay Venezuela


Mauretanien is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... juu Wääst-Sahara Algerien Mali Senegal dän Atlantik


Doo Emballonuridae sunt ne Familie fon doo Fläddermuuse. In disse Familie rakt dät 13 rezente Sleeke, doo in 49 Oarde apdeeld wäide. Taphozous Saccolaimus Mosia Emballonura Coleura Rhynchonycteris Centronycteris Balantiopteryx Saccopteryx Cormura Peropteryx Cyttarops Diclidurus Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


N Aquarium is n Woaterbäkken uut Glääs, deeroane kon me Fiske un uur Woaterdierte pleegje. Deerbie is toun Biespil die pH-Wäid gjucht wichtich.


Juu Sahara, fon Arabisk صحراء, ṣaḥrā (Wüüste), is ne Wüüste in Noud-Afrikoa. Juu is so'wät 8,6 Millionen km2 groot. Juu is gjucht loangsk, juu Truchmäite fon Aaste (Port Sudan) ätter Wääste (Nouadhibou) bedrächt 5500 km, fon Noude ätter Suude an juu breedeste Steede (Biskra ätter Agadez) "bloot" so'wät 2000 km. Suudelk fonne Sahara kumt die Sahel. Die grootste Deel fon juu Sahara wierket as ne Ieuwene, man juu Qattara-Molle in dät Noud-Wääste fon Ägypten lait 137 m djoop unner dän Meeresspeegel, man dät rakt uk doo Ahggar-Bieriche in dät Suude fon Algerien un doo Tebesti-Bieriche in dän noudelken Tschad. Deer kon me Bieriche mäd moor as 3000 m Hoochte fiende. 68 % fon juu Sahara sunt steeniche Ieuwenen, 22 % Soundwüüste mäd Duunen un 10% sunt Steenbierge un Höäwele. In dän Noudelken Haaldeel fon juu Wüüste kon me foarallen Kalksteen un Laie fiende, man dät rakt uk bienaist aal uur Steene in juu Sahara. Die Sound koom fon groote Sarksteenbieriche in juu Midde fon juu Sahara. Doo sunt dan ferweederd, wiertruch die Sound äntstuude, die dan truch Äien in ferskeedene Deele fon juu Sahara späilt wuude un in dät Pleistozän truch Wiend un Woater fääre ferdeeld wuude. Algerien Tschad Ägypten


Mauritius is n Ailound-Stoat in dän Indiske Ozean. Dät heert tou Afrikoa.


Giftpetersilje (Aethusa cynapium) is oafters ap goude Gruunde tou fienden un as Jood sweer tou fernäilen. Ju lät bolde as de Tuunpetersilie un schällen al oafters Ljuude fon kroank wuuden weese truch Ferwikselnge. As Giftplonte is se uus lastich un wie fernäile se truch Oumjoon uumdät se neen Säid smit un uk do Wuttele uutgreeuwe. Kanne kon man se licht an de wiete Blöite. Ju woakst fon Mai bit tou Häärst in oolde Tuune an Häägen, ap Äkkere un Schutbälte. Ju uur läige Soarte agrestis wäd man 15 cm un woakst ap Baulound.


Mosambik af Mozambique is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Tansania Malawi Sambia Simbabwe Suudafrikoa Swasilound dän Indiske Ozean


Namibia is n Lound in Afrikoa Dät wäd begränsed fon... Angola Sambia Botswana Suudafrikoa un dän Atlantik


As neoten beteekend me besunners bie Amphibien n Diert, wät foar sin ganse Lieuwend n "Jung Diert" blift (toun Biespil n Poagestäit), man daach Bäidene kriege kon. Bekoand foar düt Määrkmoal is dät Axolotl (Ambystoma mexicanum), bie disse Oard kon die Schildkäddel dät Hormon Thyroxin nit uutflappe, wiertruch dät Diert neen Metamorphose moakje kon.


Juu Metamorphose is juu Ferannerenge fon dän Phänotyp, wan junge Dierte, toun Biespil Insekten un Amphibien, eerste Moaden af Poagestäite sunt un sik, wan joo gratter wäide, tou n uutwoaksen Insekt af n uutwoaksenen Poage äntwikkelje.


Taphozous is n Sleek fon doo Fläddermuuse uut Deele fon Afrikoa, Asien un Australien. Kop un Rump sunt touhoope 62 bit 100 mm loange, die Unnerierm is 50 bit 75 mm un die Stäit 12-35 mm. N Diert uut dissen Sleek wächt 10 bit 50 g. Juu Unnerkaante fon sunne Fläddermuus is oafte ljoachter as juu Bupperkaante. Sleek Taphozous Unnersleek Taphozous Oard Taphozous mauritianus Oard Taphozous hildegardae Oard Taphozous perforatus Oard Taphozous longimanus Oard Taphozous melanopogon Oard Taphozous philippinensis Oard Taphozous theobaldi Oard Taphozous georgianus Oard Taphozous hilli Oard Taphozous kapalgensis Oard Taphozous australis Unnersleek Liponycteris Oard Taphozous hamiltoni Oard Taphozous nudiventris Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Dakar is ju Haudstääd fon Senegal. Dät lait ap dät Hoolichailound Kap Verde, die wäästelkste Punkt fon dät Fäästlound fon Afrika. Weegen disse Loage is ju Stääd oaind foar dän Honnel mäd Europa un Amerikoa un is ju uutwoaksen tou een fon do wichtichste Hauengen in dät Gestrich. Ju Stääd lait in dät Gestrich mäd dän glieke Noome Dakar. Unner ju Foulkställenge fon 2002 hied ju Meente Dakar 955.897 Ienwoonere un ju Agglomeration 2.267.356 Ienwoonere. Dakar is gruunded fon do Frantsoosen 1857. In dät Jier 1902 wuud dät ju Haudstääd fon Frantsöösk Wääst-Afrikoa, ne Rulle ju ju uurnoom fon Saint-Louis. Fon 1959 bit 1960 was dät ju Haudstääd fon ju Mali Federation, ju der kuut besteen häd, deerätter fon ju Republik Senegal. Fon dät 16. bit dät 19. Jierhunnert waas Dakar n wichtich Zentrum foar dän Sklaawenhonnel. Moor Sklaawen wuuden uut Dakar ätter Amerikoa soand as uut wäkke uur apaate afrikoanske Hauenge. Dät Fort D'Estrees ap dät Ailound Gorée, wier do Skaawen heelden, ferhonneld in inschieped wuuden, is ätter ju uunouhongigaid restaurierd un wäd nu ferwoand as Museum. Dakar roate sin Noome an dän bekoande Rallye Dakar un bildede uk oafte dän Eendepunkt deerfon. Akon (1981), Senegalesisk-Amerikoansken Sjunger Henri Camara


Senegal is n Lound in Afrikoa. Ju Haudstääd is Dakar.


N Biespil fon do ooldfräiske Gjuchtshondschrifte is dät Brookmer Gjucht, so as die Gäistelke Osbrond dät 1345 apschreeuw. Thit ist thiu forme kere, ther Brocmon ekeren hebbath, thet hira rediewa skelin thingia hira ierim vt andene ende.*Alsa tha rediewa alra erest on gungath, and to hape kemen send, sa skelen hia al vnder ena suera eta mena loghe oppa sancte Iacobe, thet hia buta penningum and buta bedum helpa skele tha erma alsa tha rika, and tha fiunde alsa tha friunde.*And sprecma thene rediewa on vmbe tha lessa meyde ief vmbe tha marra, sa vndgungere mith sex monnum, vnder tha forma and vnder tha other berninghe, and hi se selva thi soginda. And thi talemon wite tha sibbe, ther vr thene sueren heth, ther tha werde leda skel mith sex ethum; and thi talemon vndvnge ac alsa vmbe tha meyde; and tha redieua driwe thet riucht forth fon tha talemonnem, ther thenna weldech send. And hveder sa tha redieua, io{f}tha talemonne, thius werde brech, sa reke hi the liudum achta merch, and tha rivchtrum ene halwe hageste merk; and thi clagere bisvere sine meyde. And ne driuath tha talemon iof tha redieua thith riucht naut forth, sa geie hia mith


Kap Verde of do Kapverdiske Ailounde (portugiesisk: Cabo Verde) is n Lound (Ailoundegruppe) foar ju Wäästkuste fon Afrikoa. Die Archipel hiet toufoarne Ilhas de Cabo Verde un is so naamd weegen ju Loage fon do Ailounde juunuur dän Kap Verde (gräinen Kap), die wäästelke Punkt fon dät afrikoanske Fäästlound in Senegal. As dät Lound uunouhongich wuud, is die Noome annerd tou Cabo Verde. Kap Verde waas uunbewoond as 1460 do Portugiesen ap do Ailounde koomen, do dan ätters Deel uutmoakeden fon dät portugiesiske Riek. Jo siedelden sik 1462 an ap Santiago un 1587 wuud ju Ailoundegruppe ne portugiesiske Kolonie. Do Ailounde bildeden deerbie ne wichtige Steede foar dän Sklaawenhonnel. Ju Befoulkenge fon Kap Verde is deertruch äntsteen uut ne Moangelse fon portugiesiske Koloniste un afrikoanske Sklaawen. Skiepe unnerwains fon Europa ätter aal Wiendstriche, do hier anlaiden, noomen Woater, Geflöägel un Fruchte ien. In Tuusk roaten do Seefoardere do Kapverdier maastens rookartikkele, as Piepen, Toobak, man uk Kloodenge. Dit wiest sik uut do Raisefertälstere fon dän mechelsken Raiser Jean Francois Michel. Sien Chronike sunt ne gans wichtige Wälle foar ju Geskichte fon dit Lound. Hie waas 1752 ap Truchfoart ätter China un ferbleeuw alwen Deege in Kap Verde. Uk die britiske


Niger is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Algerien Libyen dän Tschad Nigeria Benin Burkina Faso Mali


Saccolaimus is n Sleek fon doo Fläddermuuse uut Deele fon Afrikoa, Asien, Australien un dät uur Oseanien. Moonige Ljuude kweede, dät is n Unnersleek fon Taphozous. Saccolaimus peli (Liberia bit Wääst-Kenia un Noudaast-Angola) Saccolaimus saccolaimus (Juu Nominatfoarm uut Indien, Bangladesch, Burma, dät Malaiiske Hoolichailound, Sri Lanka, Great Nicobar, Sumatra, Java, Borneo, doo Talaud-Ailounde, Sulawesi, Timor, Halmahera, Näi-Guinea, Guadalcanal un in Australien dät noudwäästelke Northern Territory un dät noudaastelke Queensland) Saccolaimus pluto (ap doo Philipinen) Saccolaimus flaviventris (Suudaast-Papua-Näiguinea un Australien buute Tasmanien) Saccolaimus mixtus (dät Suudelke un aastelke Näiguinea, Koap York un dät noudelke Queensland) Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Nigeria is n Lound in Afrikoa. Dät wäd beskat fon... Benin Niger Tschad Kamerun dän Atlantik, gnauer gekweeden, dän Golf fon Guinea


Ruanda is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Uganda Tansania Burundi juu Demokratiske Republik Kongo


Dät Klavier is n Musikinstrument mäd ne Tastatuur un Säiden, do truch Hoomere ansloain wäide. N gans Instrument Tastatuur Säiden Mechanik Al Pythagoras hiede so'wät 500 f. Chr. n Monochord. Dät hiede bloot een Säide, ju plukked wuude as däälich do Säiden fon ne Gitarre. Deermäd unnersäikede hie do Intervalle. Leeter moakede me sukke Instrumente mäd moorere Säiden. So äntstuude, ieuwenske gjucht fuul uur Instrumente, uk dät Klavichord. Deerbie häd me ap ne Taste drukked un dan wuude mäd Hälpe fon ne Heeuwelte fon unnern mäd n plat blikken Ding ansloain. Dät Probleem bie sukke allere Klavichorde waas, dät een Säide, fon ferskeedene Tasten uut ansloain, wült jo ferskeeden loange klingende Deele hiede, moorere Toone moakje kuude, as dät Monochord uk. Un do ferskeedene Toone fon een Säide kuude me nit tou de glieke Tied anslo. Eerste in dät 17. Jierhunnert roate dät Klavichorde, wier tou älke Taste aan Säidenchor heerde. Do hieden düt Probleem dan nit moor. Man dät Klavichord waas fuuls tou liesken foar n grooten Konzertsoal. Dät Cembalo uut dät 15. Jierhunnert, wät däälich uk noch mongs tou heeren is, kuude sien Säiden mäd Fuggenkiele plukje. Bartolomeo Cristofori baude as eersten n Klavier, as et dät so


Sambia is n Lound in Afrikoa Dät wäd begränsed fon... Juu Demokratiske Republik Kongo Tansania Malawi Mosambik Simbabwe Botsuana Namibia Angola


Sao Tome un Principe sunt touhoope n Ailoundstoat in dän Golf fon Guinea, n Deel fon dän Atlantik foar de Kuste fon Wääst-Afrikoa.


Gliekgjuchtenge (dt. Gleichrichtung) beteekent ju Uumwonnelenge fon Wikselstroom in Gliekstroom. Elektroniske Apparoate benöödigje ne Glieksponnenge. Deer kumt ju eerste Anweendenge fon n Diode an t Lucht. Wan wie ne sinusfoarmige Wikselsponnenge truch n Diode toufiere an n Wierstand, dan lapt truch dän Wierstand n hoolich-sinusfoarmigen Stroom (sjuch ju Teekenge hier unner). Uur dän Wierstand stoant dan fonsälwen uk ne hoolich-sinusfoarmige Sponnenge, dan deer jält V = I x R. Ju Sponnenge wäd sieläärge nit negativ, mar ju annert sik daach stäärk. Wie naame dät ne pulsierjende Glieksponnenge. Uum deerfon ne ächte Glieksponnenge tou kriegen, bruuke wie n Kondensator (sjuch hier unner). Nu annert sik ju Sponnenge noch man n bitsken un wofuul ju sik annert, honget je ou fon ju Grööte fon dän Kondensator un dän Wierstand. Nieme wie oun, dät ju Glieksponnenge 10 Volt is un die Wierstand R = 1000 Ω, dan lapt truch dän Wierstand n Stroom fon 10/1000 is 0,01 Ampêre (=10 milliAmpêre = 10 mA). Wät in Fakt geböärt, is dät die Kondensator, älke Moal as ju Wikselsponnenge maximoal positiv is, ieuwkes truch ju Diode bieleeden wäd. Dät geböärt also insen in n Tied t = 0,02 s. Wollen wie nu dät ju Sponnengsannerenge, ju


Doo Seychelle sunt n Ailoundstoat noudelk fon Madagaskar in dän Indiske Ozean. Dät heert tou Afrikoa.


Mäd dän Begriep "Klima" beteekend me dän Middelsleek fon aal Weeder-Toustande een Steedegnau so, juu jierelke Foulge fon ferscheedene Weeder-Toustande an disse Steede apnunner. Wan me nu kwäd: "Dät Klima in juu Region XY is gjucht heet", dan betjut dät nit, dät et deer neen koolde Deege rakt, sunnerje dät dät in n jierelken Truchsleek gjucht heet is. Juu Wietenskup fon dät Klima hat Klimatologie.


As Weeder beteekent me n kuuten Toustand fon juu Atmosphäre an ne Steede ap juu Äidbupperkaante. Dät is t. B. Rien, Sunnenschien, Hatte un Keelde, man uk n beleekenen Heemel. Juu Wietenskup fon dät Weeder hat Meteorologie. Klima


Ne Wulke is n Hoop fon Woaterdruppen in juu Luft. Dät kumt deerfon, dät heet Woater tou Damp wäd, die dan in juu Luft gungt un leeter, wan hie koold wäd, wier tou Woater wäd. Dät is dan kondensierd.


Die Loundkring Altenkirchen is n Loundkring in Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Bad Kreuznach is n Loundkring fon Rhienlound-Palts


Wan ju eene Träid fon ne elektriske Laitenge immer positiv is un ju Uur negativ, dan hat dät Glieksponnenge. Ne Batterie lääwert ne Glieksponnenge (dt. Gleichspannung). Wan me ne Laampe af sowät anslut ap ne Glieksponnenge, dan lapt deer n Gliekstroom truch.


Die Loundkring Ahrweiler is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Alzey-Worms is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Bad Dürkheim is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Bernkastel-Wittlich is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Birkenfeld is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Juu Atmosphäre (fon griechisk ἀτμός, atmós „Damp“ un σφαῖρα, sphaira „Kuugel“) is juu Gasloage uum aan Planet tou. Ätter buppen wäd dät Gas dan tänner, bit dät Vakuum fon ju Waareldruumte kumt. Klima Weeder Äid-Atmosphäre


Seelterlound is wäil siet ju Christianisierenge katoolsk weesen. Daach bleeuw dät litje Lound loange foar ju Buutewaareld uunbekoand, wät me sjucht an ju Ferteekenge ap oolde Koarten (Kramer 1994:18). Daach waas Seelterlound nit gans ousleeten un so foont uk dän lutterske Gloowe Iengong. Al in 1535 rakt dät Teekene deerfon (Wi412) un as 1613 die katoolske Gloowe wier in dät Amt Kloppenbuurich ienfierd wäd, fiende sik in Seelterlound träi lutterske Preetjere. Ju Rekatholisierengs-Oarbaid stokkede oawers al in 1618, as die trüütichjierige Kriech uutbriek. Noch immer wäd fertäld fon do Mansfäilder, do in n Dezember 1622 uur dän befäärsenen Foan in Seelterlound ountroangen un deer schräkkelk huuseden (Tr12f., Ni478, M3.79f.). In 1649 hat et, dät dät Säspel Strukelje bolde äntfoulked is (Br45). Noch bit 1630 mouten lutterske Preetjere in hiere Amt blieuwen weese (Wi419). Fon 1642 bit 1651 roat dät Pestoor Manegolt foar gans Seelterlound. Ju Säärke waas oawers wäil so ferwuuden, dät hie dät nit bewaltigje kude. So wuuden fon 1651 bit 1660 (in Skäddel bit 1664) Jesuite ätter Seelterlound soand (Juunreformation). Deerätter koomen wier Waareldsgäistelke. Uur ne Foulge fon ju Rekatholisierenge sjuch bie Tjootern. Literatuur uur Seelterlound. Katoolske Säärke Ju Fräisensäärke in Room. Ju seelter Biebel-Uursättenge.


Juu Äid-Atmosphäre is juu Atmosphäre fon juu Äide. Juu wächt so'wät 5,15 · 1018 kg. Dät Gas fon juu Äid-Atmosphäre hat Luft, dät is ne Miskenge uut foarallen Stikstof un Suurstof, man uk uur Stoffe as toun Biespiel Koolestofdioxid. Iendeelenge ätter doo Temperatuure Hier is ne Bielde uut dän Waareldruum fon juu Moune, deerfoar juu Äide mäd hiere Atmosphäre. Klima Weeder


Die Loundkring Cochem-Zell is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Tuunersbierichkring is n Loundkring in Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Bitburg-Prüm af Eifelkring Bitburg-Prüm is n Loundkring in Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Germersheim is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Sofia (Bulgarisk: София, Sofija) is ju Haudstääd fon Bulgarien. Deer woonje 1.402.417 (Feb. 2010) Ljuude un ju is ju grootste Stääd fon dät Lound. Sofia rakt dät langer as 5000 Jiere, un näiere archäologiske Unnersäikengen läite fermoudje, dät deer al in ju Steentied een Siedelenge waas. Alexander die Groote un do Roomske hääbe ju Stääd in hiere Tied äroberd. In dät Jier 447 ä.Kr. koomen do Hunnen un fernäilden aal ju Stääd. Deerätter wude ju unner dän byzantiske Kaiser Justinianus I. wier apbaud. Do Bulgaren äroberden ju Stääd un ju wuude in 809 Haudstääd fon dät eerste bulgariske Riek. Dät Byzantiske Riek äroberde ju Stääd 1018 wieruume fon do Bulgaren. In 1128 greepen do Ungarn Sofia oun, man ju Stääd wuude in dät Twäide Bulgariske Riek Haudstääd. 1382 äroberje do Turken Sofia un do bleeuwen deer foar fieuw Jierhunnerte. In dät Jier 1878 äroberden do Russen Sofia un een Jier leeter wuude Sofia ju Haudstääd fon Bulgarien. In dän Twäide Waareldkriech is läip fuul fernäild wuuden, deerätter is ju Stääd wierapbaud wuden in kommunistisken Stiel. 1887 - 20.856 1892 - 30.928 1900 - 46.593 1920 - 154.025 1946 - 530.168 2001 - 1.177.577 2010 - 1.402.417 Commons: Sofia – Mediendoatäie


Do Goartjebloumen (Calendula, düütsk: Ringelblumen) sunt n Sleek mäd moorere Oarde, t.B. ju Tuun-Goartjebloume (Calendula officinalis) un ju Äkker-Goartjebloume (Calendula arvensis). Fon Natuur uut kuume do maast in't Middelmeer-Rebät foar, in Middel-Europa säildener. Man in'n Tuun wäide do jädden plonted, besunners ju Tuun-Goartjebloume.


Bukarest is ju Haudstääd fon Rumänien. Der woonje 1.931.838 Ljuude in ju Stääd (2007) un ungefeer 2.6 Millione in ju Agglomeration. Et is ju säkstgrootste Stääd in ju Europäiske Union. Bukarest häd neen oolde Geschichte, man ju is truch ju Gruundenge in dät 14. Jierhunnert täämelk näi. Dät rumäniske Woud bucurie betjut Bliedskup, un deeruume wäd ju Stääd uk wäil 'Stääd fon ju Bliedskup' naamd. Deerätter wuude Bukarest ouwikseljend mäd Târgovişte Haudstääd fon ju region Walachei. In 1545 kricht ju Stääd n Stäädmuure. In do naiste Jiere kreech Bukarest ne oainständige Wirtskup. Ne Uurkunde fon n 13. Moai 1563 wiest ätter ne Präfektuur un 12 Meenteräide. Ju Stääd kreech uk ne Fersuurgengsfunktion foar dät Lound uum ju Stääd un wuude uk wichtich foar ju Hondel mäd dät Osmaniske Riek. In do ätterfoulgjende Jiere ferhindert ju turske Heerskup dän wirtskuppelke Foutgong fon ju Stääd. In 1595, wilst do Turken ju Stääd äroberje, kumt et tou n Stäädbround. Bie n uur Slacht in ju Naite fon Bukarest in n Häärst fon 1595 looken do Turken sik wieruume un fernäilden n Deel fon ju Stääd. Deeruum wuude Târgovişte ju Haudstääd fon Rumänien. Een jier leeter wuude Bukarest dan tourääch äroberd. In dät jier


Die Loundkring Kaiserslautern is n Loundkring fon Rhienlound-Palts. Ju kringfräie Stääd Kaiserslautern heert nit deertou, man ju wäd bienaist gans fon dän Loundkring Kaiserslautern uumsingeld.


Die Loundkring Kusel is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Mainz-Bingen is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Griechenlound is n Lound in Suudaast-Europa. Ju Haudstääd is Athene. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Mytikas (2917 m). Griechenlound häd moor as 3.000 Ailounde, wierfon Kreta un Rhodos do grootste sunt. Griechenlound wäd beskadt fon: Noudmakedonien, in dät Noude, Bulgarien, in dät Noudaaste, Turkäi, in dät Aaste, Albanien, in dät Noudwääste. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $30.600 in 2007. In 2007 waas 3,6% fon ju ganse Wirtskaft Loundwirtskaft, 24,5% Industrie un 71,9% Tjoonste. Man in do lääste Jiere roate dät een Krise, ju indäid freeselk foar dän Euro waas un tou politiske Komplikatsjoonen latte. Dät lät sik goud ärkanne in düsse Tabelle: Eurostat, European Economic Forecast Autumn 2010


Die Loundkring Mayen-Koblenz is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Neuwied is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Dät Osmoanske Riek waas n Riek twiske 1299 un 1923. In Europa wuude dät Lound ju „Turkäi“ of dät „Turske Riek“ naamd. In dän Eerste Waareldkriech häd dät Osmoanske Riek foar ju düütske Siede wääld. Kemal Atatürk waas die Gruunder fon ju moderne Turkäi ap n 29. Oktober 1923.


Aastriek-Ungarn waas n Stoat twiske dän 8. Juni 1867 un n 31. Oktober 1918. Dät waas ne Dubbelmonarchie. In dän Eerste Waareldkriech häd Aastriek-Ungarn foar ju düütske Siede wääld. Do naiste Stoaten/Gebiete heerden fröier tou Aastriek-Ungarn: Aastriek Jugoslavien Tschechoslowakäi Ungarn Gebiete fon Aastriek-Ungarn do däälich tou uur Stoaten heere: Transsylvanien keem tou Rumänien Galisien keem tou Polen Italien kreech Suud-Tirol, Wääst-Slovenien, Istrien un Deele fon Dalmatien


Die Rhien-Hunsrück-Kring is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Rhien-Lahn-Kring is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Rhien-Palts-Kring is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring suudelke Wiensträite is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Suudwäästpalts is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Die Loundkring Trier-Saarburg is n Loundkring fon Rhienlound-Palts.


Juu International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, kuut IUCN, is ne internationoale Natuurschuts-Gruppe, juu foarallen foar hiere Lieste fon betruuede Oarde bekoand is.


Sierra Leone is n Lound an ju Wäästkuste fon Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... dän Atlantik Guinea Liberia


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1836 - 1837 - 1838 - 1839 - 1840 - 1841 - 1842 - 18. Meerte: Die Kaiser fon China ferbjut uutloundske Honnelssälskuppe, Opium ätter China wai tou brangen. Die wäästfräiske Bakker Waling Dykstra begon 1839 mäd dät Skrieuwen fon Dööntjene un Fertälstere. 6. Januoar: Basilio Haggiar, syrisken Äärts-Biskop 11. Januoar: Elisabeth Järnefelt, jält as "Muur fon ju finniske Kunst un Kultuur" 19. Januoar: Paul Cézanne, impressionistisken Moaler († 1906) 16. Meerte: René François Armand Sully-Prudhomme, frantsöösken Dichter († 1907) 29. November: Ludwig Anzengruber, aastrieksken Skrieuwer († 1889) 29. September: Friedrich Mohs, düütsken Mineraloge (* 1773)


Groot-Britannien, ganse Noome: Fereeniged Köönichriek fon Groot-Britannien un Noud-Irlound is n Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Londen un dän Köönig fon ju Monarchie is sänt 2022 Charles III. Do wichtichste Regionen sunt Änglound, Skotlound, Wales un Noudirlound. Fääre rakt dät noch een poor uurich blieuwene Kolonien un Krounoaindumere fon ju britiske Kroune, man do heere dan uk nit so heel un aal tou dän Stoat. Groot-Britannien wäd begränsed fon: ju Noudsee in dät Aaste; dät Sleeuwekanoal in dät Suudaaste; ju Keltiske See, ju Iriske See un Irlound in dät Wääste; die Atlantiske Ozean in dät Noudwääste. Foar ju frantsööske Kuste, wäästelk fon Normandien, lääse noch do Kanoalailounde, un fääre häd Groot-Britannien noch Gebiete uursee. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Ben Nevis (1343 m). Grootste Stäade sunt London, Birmingham un Glasgow. Jierhunnerte fon Geskichte sunt wichtich foar ju ferwaltengsmäitige Iendeelenge. Tou n Deel fon ju Ferwaltenge wäd Groot-Britannien apdeeld in Änglound, Skotlound un Noud-Irlound, un uk wäil Wales. Fääre rakt dät noch altied Uutnoamen foar Cornwall, wät al foar moor as n Jierduusend fon Änglound ärooberd wuuden is. Dät Oailound Man un do Kanoaloailounde sunt sälwen neen Deel fon dät Lound. Jo benutsje Tjoonste fon Groot-Britannien, un


Juu Wolga (rusk Волга, tatarisk İdel, mordwinisk Рав, tschuwaschisk Атӑл) is ne Äi in dät wäästelke Ruslound. Juu is 3.534 km loange. Juu Woaterwälle fon juu Wolga is nai bie dät Täärp Wolgowerchowje (57° 15′ 31″ N, 32° 28′ 22″ O). Juu fljut in dät Kaspiske Meer (46° 44′ 0″ N, 47° 51′ 0″ O).


Die Dnepr af Dnjepr is ne Äi in Ruslound, Wiet-Ruslound un juu Ukraine. Hie häd ne Loangte fon 2.201 km un fljut in juu Swotte See.


Ju Donau is ne Äi in Düütsklound, Aastriek, juu Slowakäi, Ungarn, Kroatien, Serbien un Rumänien. Ju is ätter ferskeedene Definitione 2845 af 2888 km loange un fljut in ju Swotte See.


Mäd dän Begriep "exotherm" beteekent me in juu Chemie ne Reaktion, juu Waarmte fräisät. Endotherm Exotherm nennt man es, wenn Energie freigesetzt wird oder Energie entsteht.


Mäd dän Begriep "endotherm" beteekent me in juu Chemie ne Reaktion, juu Waarmte bruukt. Exotherm


Die Nil is ne Äi in Afrikoa. Hie fljut 6.671 km truch Burundi, Ruanda, Tansania, Uganda, Sudan un Ägypten in dät Middelmeer. Hie is juu loangste Äi ap juu Äide.


Die Amazonas is aan Stroom in't Noude fon Suud-Amerikoa. Sowät 300 Kilomeetere suudelk fon dän Äquator fljut hie fon do Anden uut ätter't Aaste truch dät Amazonas-Bäkken ätter dän Atlantik. Die Amazonas is mäd een Woaterfierenge fon (in'n Truchsleek) 206.000 m³/s ju aller-woaterriekste Äi fon ju Äide un fiert oun sien Mundenge moor Woater as do säks naistlitjere Äien touhoope. Sin Noome fiert die Stroom eerste fon ju Steede oun, wier do bee Wäl-Äien Río Marañón un Ucayali in Peru touhoopefljoote. Unnerbreeken wäd dät truch dän brasilioansken Ousnit buppe ju Stääd Manaus mäd dän Noome Rio Solimões. Die Stroom häd in Brasilien een Bratte fon maasttieds moorere Kilomeetere, sien Woaterfierenge blift uur't Jier maasttieds moor of minner gliek, uumdät do Sieden-Äien tou unnerskeedelke Jieres-Tieden Hooch- un Läichwoater hääbe, dät glieket sik dan maasttieds uut. Wan dät toumäts dan daach Hoochwoater ap n Amazonas rakt, kon hie do bewooldede Alluvioal-Flakten loangs sien Ougere ap een Bratte fon bit tou 60 Kilomeetere unner Woater sätte. In twäin Haud-Ierme truchstroomet hie ju Ailound-Waareld fon dän bienaist 200 Kilomeetere breeden Mundengs-Beriek. Die Mundengsberiek fon dän Amazonas is truch Woaterloope, do fon Äbbe un Floud bestimd wäide, ferbuunen mäd dän Mundengs-Tjoachter fon dän Rio Pará,


Die Tajo (Spanisk) af Tejo (Portugiesisk) (Niederloundsk Taag) is ne Äi ap dät Iberiske Hoolichailound (Spanien un Portugal). Ju Woaterwälle fon dän Tajo hat "Fuente de García" un is in do Bierge Sierra de Albarracín. Fon deer fljut hie in dän Atlantik. Ju Mündenge is in Lissabon.


Die Gäisekool is n läip Jood, dät sik truch sien loange Wuttelstokke immer wier foutsätte kon. Dät wäd uk as Ietelsweere bruukt. FOARSICHT: WÄKKE DOODELKE GIFTPLONTEN SJO GANS ÄÄNELK UUT. Me skäl fon Gäisekool goud Soppe fon sjoode konne. Nit bloot Soppe, uk Truchnunner-Ieten, af Gäisekool insteede fon Spinoat. Dät smoaket ful Moanske beeter as Spinoat, man Bäidene wollen dät maasttied nit iete, uumdät jo kweede: "Dät is Jood!" Do Blöiten kon man uk wäil moal nieme, uum n Bloumendruust tousoamentousteeten as Sloierkruud. Do Blöiten sunt noch nit so läip foar ju Fermeerenge as do loange Wuttele. Wan me sun Plonte uutrit un kricht nit dän ganse Wuttel mee, kumt jo Plonte uumso krüüdiger wier toun Foarskien. Gäisekool lät sik nit so eenfach fernichtje. Sogoar Gift hälpt nit, uumdät do loange Wuttele annewaine wier aplieuwje.


Speyer is ne kringfräie Stääd in ju Faanderpalts (Buundeslound Rhienlound-Palts). Speyer is 42,58 km² groot un hiede in dät Jier 2007 50.673 Ienwoonere. Dät Auto-Känteeken fon Speyer is SP.


Simbabwe is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon Sambia, Mosambik, Suudafrikoa un Botsuana.


Somalia is n Lound in Afrikoa.


Argentinien is een Lound in't Suude fon Suudamerikoa, dät in 1816, do noch unner dän Noome Fereende Provinse fon dän Río de la Plata, uunouhongich fon Spanien wuuden is. Ju Haudstääd is Buenos Aires. Argentinien lukt sik fon dän suudelke Deel fon ju suudamerikoanske Atlantik-Kuste bit in do aastelke Anden, in do dät heele wäästelke Skeed fon Argentinien ferlopt. In do argentinske Anden lait uk die Aconcagua, dät is die hoochste Bierich fon Suudamerikoa un dän heele Amerikoanske Dubbelkontinent. In dät Noudwääste fon Argentinien sunt do Pampas tou fienden, dät sunt subtropiske Gäärs-Stäppen. Deer lait uk die Río de la Plata naamde Mundengstjoachter fon dän Río Paraná un dän Río Uruguay, wier een ticht besiedeld Rebät mäd ju Haudstääd Buenos Aires tou fienden is. Buenos Aires, ju politiske Haudstääd un ju wirtskuppelke Midde fon Argentinien, häd foar sik sälwen man 2.890.151 Ienwoonere (Stound 2010). Touhoope mäd een groote Riege Foarstääde, do noch n Stoatus as oaine Meenten hääbe, hiede ju Metropolruumte Gran Buenos Aires in't Jier 2017 sowät 14,9 Millionen Ienwoonere. Wäkke fon düsse Foarstääde sunt niks as Woon-Kwattiere, man wäkke hääbe uk Bedrieuwe foar sik. Córdoba, mäd 1,6 Mio. Ienwoonere ju twäidgrootste Stääd fon dät Lound, ferföiget uur grattere


Stuttgart is juu Haudstääd fon Baden-Würtembierich. Dät is ne kringfräie Stääd, wierfoar dät in Baden-Würtembierich dät Synonym Stäädkring (düütsk:Stadtkreis) rakt. Deer woonje 671.927 Moanskene (2009). Ätter Berlin, Hambuurich, München, Köln un Frankfurt an n Main is dät ju säksgrootste Stääd fon Düütsklound. Stuttgart bildet dät Säntrum fon ju Region Stuttgart, ju uungefeer 2,7 Millionen Ienwoonere häd.


Dät Gölj-Rüüdj-Ween kon me as Nationoalläid fon Noudfräislound sjo. Dät Läid is skrieuwen wuuden fon Nis Albrecht Johannsen un belukt sik ap ju ju noudfräiske Flaage.


Juu Mosel is ne Äi, juu 544 km truch Frankriek, Luxemburg un Düütsklound (gnauer:Saarlound un Rhienlound-Palts) in Koblenz in dän Rhien fljut. Dät Gebiet, wierfon juu Mosel truch litjere Äien un Siepen Woater kricht, is 28.286 km² groot. Juu fljut ap juu Gränse twiske dät Saarlound un Luxembuurich un schat uk juu Eifel fon dän Hunsrück.


Dublin is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Irlound. In 842 woonden deer Wikinger, do hiere Täärp 'Dubh Linn' naamden, wät me mäd 'swot Woater' uursätte kon. Dublin lait an ju Aastsiede fon dät iriske Ailound bie ju Liffey Äi. Däälich is ju Stääd een fon do gaust woaksende Stääde in Europa. Dublin is gjucht bekoand uum sien Guinness Bjoor un uk die waareldbekoande Band U2 kumt uut Dublin. Commons: Dublin – Mediendoatäie


Saaremaa (düütsk/swedisk Ösel) is dät grootste estniske Ailound. Dät is 2672 km² groot un heert touhoope mäd eenige uumlääsende litjere Ailounde tou dän Loundkring "Saare maakond". Koarte Määlne Die Kaali-Kroater (Fon n Meteorit) Ju Arensbuurich


Tallinn (aller dt. Reval) is ju Haudstääd fon Estlound. Dät is in dän Kring Harju (estnisk:Harju maakond af Harjumaa) un hiede in dät Jier 2006 403.505 Ienwoonere. Tallinn waas Europäiske Haudstääd fon Kultuur in 2011.


Helsinki (Swedisk: Helsingfors) is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Finlound. Deer woonje ungefeer 568.000 Moanskene. Helsinki lait an ju Suudkuste fon Finlound. In Helsinki rakt et two offizielle Sproaken, dät sunt Swedisk (6,2% fon do Ienwoonere) un Finsk. Helsinki waas Europäiske Haudstääd fon Kultuur in 2000.


Ljubljana (dt. Laibach) is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Slowenien. Deer woonje ungefeer 279.000 Moanskene. Ju Stääd is dät politiske, wirtskaftelke un kulturelle Säntrum fon Slowenien. Siet dät Jier 1919 rakt et ju Universität Ljubljana.


Nikosia (Griechisk: Λευκωσία / Lefkosía, tursk: Lefkoşa) is ju Haudstääd fon Zypern. Dät is ju lääste ferdeelde Stääd in Europa mäd do Turken in dät Noude un do Griechen in dät Suude. Deer woonje sowät 116.000 Ljuude (2011), wierfon 55.014 in dän Suuddeel (griechisk-zypriotisk) fon ju Stääd woonje un 61.378 in dän Nouddeel (tursk-zypriotisk).


Valletta is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Malta, man ju litste EU-Haudstääd. Ju Stääd stoant siet 1980 ap ju Waareldäärwelieste fon UNESCO. Do Muuren uum ju Stääd tou sunt uut dät 16. Jierhunnert, as ju Stääd baud wuuden is un stounde däälich noch deer. In Valletta woonje ungefeer 6.300 Moanskene, man in ju Agglomeration woonje uum do 300.000.


Ju Hankebloume is n bit 1 meter hooge, eenjierige af winterhädde Plonte mäd wiete Bloumen. Commons: Silene latifolia – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Vilnius (düütsk uk Wilna) is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Litauen. Ju lait an ju Muude fon ju Vilnia Äi, sowät 40 km fon dät wietruske Skeed. Vilnius waas Europäiske Haudstääd fon Kultuur in 2009.


Holloundsk is n Hauddialekt fon ju Niederloundske Sproake, die foar allen in do Provinzen Noud-Hollound un Suud-Hollound in do Niederlounde baald wäd. In ju Provinz Fryslân wäide in ju Meente It Bilt un ap do wäästfräiske Ailounde Flielound, Amelound un Skylge holloundske af holloundsk-fräiske Dialekte boald. Die Flieloundske Dialekt is oawers siet 1993 uutstuurwen. Uk dät Stäädfräisk is n holloundsk-fräisken Dialekt, die in sjoogen Stääde un two Täärpe in ju Provinz Fryslân boald wäd.


Dissen Artikkel beskrift dän Wai fon dät Jäiden twiske Spinnen un Weeuwen. N Haspel is ne Reewe, ju dertou tjoont, dät Jäiden ätter dät Spinnen tou Dokken tou bienden, do der bie n Weeuwer feroarbaided wäide konnen. Die Weeuwer bruukt dan ne Kroune, uum dät ap sien groote Piepen tou kriegen. Do kuume atters in ne Skäärlaadere, wierfon do ap dän groote Roome tou ju Kätte skäärd wäide, ju me benutset in dät Weeuwerstäl. Wan ju Piepe fon dät Wäil ful is, dan kumt dät Jäiden ap n Haspel. Deerfoar wuud ju Piepe in den Boudem fon den Haspel stat un dät Jäiden wuude aphaspeld. Die Haspel is touhoupesät uut Boudembrääd, fjauerkaantigen Apstok, Oakse mäd n littik Rääd un n Kamrääd un foar de Oakse n Kjuus as bie ne Määlne. Ap do fjauer Eenden fon dät Kjuus sunt do fjauer Hilte, do dät Jäiden apnieme. In dät Kamrääd is n litjen Stift ounboord un älke Moal wan di Stift unner ankeem, lichte hie ne Holtspoune ap un liet se wier faale as ne Feeder un ju kwad dan ,,knip". Dät waas dan elkemoal n Knip Jäiden un wuud älkemoal buunen (n Biend; dät is 120 moal in n Haspel;


Abbot is n Stääd in Piscataquis County, Maine, Fereende Stoaten fon Amerikoa. Dät Gebiet fon Abbot is 92,0 km². Ju Befoulkenge waas 630 ätter ju Foulkställenge fon 2000. Luud ju Foulkställenge fon 2000 roate dät 630 Ienwoonere fon ju Stääd un 272 Huushollengen. 98.25% waas wiet, 0.16% (also een Person) waas Afrikoansk Amerikoansk, 0.63% Native American (Indioaner), 0.16% Pacific Islander (fon do Pazifiske Ailounde), 0.48% fon uur Rassen, un 0.32% fon two af moor Rassen.


Ne Haudstääd is maastens dät politiske Säntrum fon n Stoat, Provinz, Meente, Departement of Buundeslound. Fuulmoals is ne Haudstääd fon n Stoat uk ju grootste Stääd fon dät Lound. Biespiele fon Uutnoamen sunt: In do Fereende Stoate is New York ju grootste Stääd, man Washington is dät politiske Säntrum un Haudstääd. In do Niederlounde is Amsterdam ju Haudstääd, man Den Haag is dät politiske Säntrum.


Die Hauk is n Fuugel die der uur Dierte fangen un apfreeten däd. Die Hauk is in n Woold, as t.B. in ju Taiga, oaber uk in Middel- un Suud-Europa un groote Deele fon Noudamerikoa tou fienden. Dät noudelke Skeed fon dän Lieuwendsruum faalt maasttieds uumtränt ap n noudelken Polarkring. Gnau kon man dät oaber nit kweede, dät gjucht sik ieuwen ätter ju noudelke Gränse fon n boreoalen Näddelwoold, ju in dät Aaste fon Noudamerikoa fääre suudelk is. In dät Suude gungt hie nie oafter fääre as bit tou n noudelken Weendekring, bloot in Mexiko un Suudaastaasien. Die Hauk frät Fuugele un litje Suugedierte. Fröier ron ju Klukhanne mäd hiere Suukene uk so fräi buute hääruume. Dät wiste die Houk uk goud. Die hoalde sik dan smoals sun äärm Suuken. Deeruur hääbe wie uus dan altied so benoard un wieren dän groote Fugel läip dul. Man sun Houk häd uk Smoacht. So goadelk koom him nit so oafter sun Schmaus toumäite. In ju Natuur häd die Hauk two Wiesen uum tou joagjen: Äntweeder ferfoulget hie sin Offer in ju Luft un moaket et ap dän of höchstens n bitje buppe dän Gruund dood, of hie joaget, toun Biespiel Oanten un


Heedebäie is n Bäienstruuk, die Plonte hat uk so. Do ietboare Bäien änthoolde Vitamin C, ju smoakje oawers wät bitter. In ju Foulksmedizin wäide do Plonten tou do Heelplonten rääkend. BEMÄÄRKENGE: Ätter Minssen 3:191 is dät ju "Heidelbeere" (Vaccinium), man dät stimt wäil nit. "Heidelbeeren" heete ap Seeltersk Bikbäie af Heedbäie. Do läite uk gans uurs. Bäien Plonten Commons: Heedebäie – Bielden, Videos un Audiodoatäie


Christoph Kolumbus (* 1451 (?) in Genua; † 20. Mai 1506 in Valladolid) waas aan genuanisken Seefoarer in spanisken Tjoonst, die der bekoand wuuden is truch ju Äntdekkenge fon Amerikoa in Apdraach fon dän spaniske Stoat. Deerfoar hiede hie dät in Portugal fersoacht, wier hie blieuwen waas ätter ju Seeslacht twiske Portugal un Genua. Eerste bie dän spaniske Köönich hiede hie moor Ärfoulch. Fon him kreech Kolombus tjo Skiepe un hie fuur deermäd ätter dät Wääste. Ap n 12. Oktober 1492 roakede hie an Lound, man hie toachte, dät hie in Indien waas.


Leonardo da Vinci (1452-1519) waas Moaler, Uutfiender, Philosoph, Dichter, Architekt, Physiker, un Natuurwietenskupper, man die Italiener is daach maast bekoand uum sien Teekenengen un Schilleroatsjen. Apfaalend is sien Wietenskupskunst, as do Schilleroatsjen fon Anatomiske Studien, Botanik, Geometrie, Mathematik, Ignenieuroarbaiden un Geologie. Hie waas foarallen faszinierd truch Woater. Bekoande Wierke uum 1490; Die Vitruviusmon uum 1497; Dät lääste Äiwendmäil uum 1506; Ju Mona Lisa uum 1515; Johannes dän Dööper


Die Eiffeltouden is baud wuuden foar ju Internationoale Waarelduutstaalenge fon Paris in 1889. Die Touden is 324,82 m hooch un waas dät hoochste Bauwierk ap ju Äide bit tou 1930.


Ju Chinesiske Muure is ne 6.400km loange Muure, ju fon dät 5. Jierhunnert f.Kr. bit tou dät 16. Jierhunnert ä.Kr. baud, ferstäärked, uutbaud un wierapbaud wuuden is. Ju Chinesiske Muure, uk wäil Groote Muure, is dät loangste moanskelke Bauwierk ap de Waareld. Ju Muure waas deer uum in ju Tied fon do chinesiske Dynastien ju noudelke Gränse fon dät chinesiske Riek tou schutsjen. Fuul Moanskene toanke dät me ap ju Moune ju chinesiske Muure sjo kon. Me kon uut dät Al wai ju Muure fon 500 km Oustand sjo, man jie mouten dan wäil wiete wier me kiekje mout.


Dät Kolosseum in Room is n Bauwierk dät baud wuuden is as Sportstadion in dät 1. Jierhunnert ä.Chr in dät Roomske Riek. Do buutenste Muuren fon dät Kolosseum sunt 48,5 m hooch. Dät Stadion hiede ne Kapasität foar 50.000 Ljuude.


Ju Heedkonke (Genista pilosa, düütsk "behaarter Ginster" af "Heideginster") is aan bit tou 30 Säntimeetere hoogen litjen Struuk mäd Puulen un jeele Blöiten, apgjuchte un hongjende Takken.


Die Nobelpries foar Literatuur is aan fon fieuw fon Alfred Nobel stiftede Priese un is siet 1901 toudeeld wuuden an:


Die Irakkriech waas ne Invasion fon Irak truch do Striedkräfte fon do Fereende Stoaten, dät Fereende Köönichriek un ferbuundene Stoaten in ju sonaamde „Koalition fon do Willige“ in dät Jier 2003. Ju Invasion begint dän 20. Meerte 2003 un ap n 1. Moai 2003 is Irak fersloain. Deerätter fersäkt ju näie Macht dän näie Stoat aptoubauen. Daach et rakt fuul Wierstand fon oolde irakiske Eenhaide un terroristiske Gruppen. Me kon deer sietdäm kweede fon n Burgerkriech, die dät Irakkonflikt naamd wäd.


Acton is n Stääd in York County, Maine, Fereende Stoaten fon Amerikoa. Dät Gebiet fon Acton is 106,4 km². Ju Befoulkenge waas 2.145 ätter ju Foulkställenge fon 2000. Luud ju Foulkställenge fon 2000 roate dät 2.145 Ienwoonere fon ju Stääd un 855 Huushollengen. 98.41% waas wiet, 0.09% waas Afrikoansk Amerikoansk, 0.33% Native American (Indioaner), 0.23% Asioansk, 0.48% fon uur Rassen, 0.93% fon two af moor Rassen un 0,89% waas Hispanic.


Do Ferscheedene Soarte Heelkunde sunt: internist longspeziäliest kardiologie onkologie reumatologie pediatrie geriatrie psychiötrie dermatologie pflegdokter ferseekeringdokter dokter sirurgie geenekologie urologie ortopedie oogheelkunde fysioterapie radiologie anestesiologie Magnet-Resonanz-Tomographie (MRT)


In Wäästfräislound häd dät ooldfräiske Gjucht sik heelden bit 1498, as ju Fräiegaid deer ferlädden geen. In ju Provinz Groningen bleeuw dät bit 1601 in Kraft, wierbie dät ap Läichsaksisk uursät wuude. Deerbie wuuden oafte ooldfräiske Texte uut Wäästfräislound as Gruundloage bruukt. In Aastfräislound heelt dät oolde Gjucht sik bit 1809, man deerbie waas dät so annerd, dät dät bloot do Ansprüche fon dät groafelke Huus tjoonde. Dät bit 18.. jäildige Seelter Loundgjucht schäl ätter Siebs nit Fräisk fon Inhoold weesen hääbe. Henk D. Meijering, Altfriesisches Recht im 15. und 16. Jahrhundert. In: Advances in Old Frisian philology, Amsterdam 2007:239-262. Brookmer Gjucht Gjuchtshondschrifte Fräiske Sproake


Heliand betjut “Hailand”. So wäd dät Gedicht naamd, dät in uus Gestrich skrieuwen weese skäl twiske 814 un 840, also unner Korl dän Groote sien Ätterfoulgere. Dät is wäil gans oold, man daach sunt two ganse Hondskrifte deerfon bewoard blieuwen. Dät sunt C, die Cottonianus, in dät britiske Museum in London, un M, die Monacensis, fröier in Bamberg. Dan sunt uk noch n poor litjere Stukke bewoard blieuwen, sodät dät Gedicht wül oarich bekoand weesen hääbe mai. Do Hondskrifte sunt uk aal goarnit gans gliek. Me toankt, dät dät Gedicht bruukt wuuden is uum uus Foaroolden mäd ju kristelke Leere bekoand tou moakjen. Fielicht deeruum is dät uk in jusälge Stiel skrieuwen as do heedenske Häldenläidere. Apfaalend is, dät et nit riemet as wie gewoond sunt. Jo soachten dät moor in mächtige Beskrieuwengen, oafters twäie of träie dätsälge bäätenonner in uur Woude. Fluch bie dät Foardreegen is wisse uk weesen, dät do betoonde Silwen fon aan Sats oafters mäd jusälge Bouksteeuwe ounfange: giboran an Bethleem barno, cuninge craftigost usw. Dät naamt man Stoabriem. Ju Sproake lät n bitjen ap Seeltersk: quad he = kwad hie, liohta = ljoachte, barn = Bäiden, aftar = ätter usw. Man an uur Dingere kon


Addison is n Stääd in Washington County, Maine, Fereende Stoaten fon Amerikoa. Dät Gebiet fon Addison is 251,8 km². Ju Befoulkenge waas 1.209 ätter ju Foulkställenge fon 2000. Luud ju Foulkställenge fon 2000 roate dät 1.209 Ienwoonere fon ju Stääd un 489 Huushollengen. 98.10% waas wiet, 0.58% waas Afrikoansk Amerikoansk, 0.25% Native American (Indioaner), 0.25% Asiatisk, 0.08% fon uur Rassen, 0.08% Pacific Islander (fon do Pazifiske Ailounde), 0.66% fon two af moor Rassen un 0,17% waas Hispanic.


Die Taj Mahal is n Bauwierk uut dät 17. Jierhunnert in ju noud-indiske Stääd Agra. Dät is een Mausoleum un is baud wuuden twiske 1631 un 1648. Die Taj Mahal is 58 meter hooch un 56 meter breed. Die Grootmoguul Shah Jahan liet him baue foar sien Haudwieuw Mumtaz Mahal, ju 1631 stuurwen is. Die Grootmoguul is ätter sin Dood uk deer biesät. Do fjauer Minarette sunt leeter deertou keemen. Taj Mahal kon boalde ienfaale (T-online 18.10.2011)


Dät Fräiske Riek (dt. Friesisches Reich, uum dät Jier 500 bit tou 734) waas n Riek in dät äddere Middeloaler. Dät äntstuude hoolichwais dät säkste Jierhunnert un eendede mäd ju Slacht an ju Boarn in 734 as do Fräisen fon do Franken sloain wuuden. 600-630: Audulf 650-680: Aldgilles 680-719: Radbod 719-734: Poppo uum 525 - Slacht an ju Rhien, juun do Dänen. 690 - Slacht bie Dorestääd, juun do Franken. 716 - Slacht bie Köln, juun do Franken 716 - Slacht bie Amel, juun do Franken 734 - Slacht an ju Boarn, juun do Franken 772 - Annektierjen fon Fräislound aastelk fon ju Lauwers 782/785 - Apstand fon do Fräisen un Saksen unner Widukind 793 - Apstand fon do Fräisen Fräisk-Frankiske Kriege H. Halbertsma Frieslands Oudheid, 2000, ISBN 978-90-5345-167-0 G. Verwey, Geschiedenis van Nederland, Amsterdam, 1995, Sieden 68-69 P. Pentz e.o., Koningen van de Noordzee, 2003, Sieden 55-74. J.J. Kalma e.o. Geschiedenis van Friesland, 1980, Sieden 95-110. Oelsner Ratbod. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 27, Duncker & Humblot, Leipzig 1888, S. 340 f. The Low Countries, Frisia Artikel zu Legenden um Radbod


Ju Bläshanne is n Fuugel un heert, as ju Woaterhanne (Gallinula chloropus) uk, tou ju Familie Rallidae. Bläshannen rakt dät in groote Deele fon Europa, Asien un Afrikoa. Uutwoaksene Dierte sunt litjer as ju Wüülde Oante, swot, hääbe ne wiete Stierne un hääbe roode Oogene. Wan sun Diert an Lound is, sjucht me do griesgräine Toonen mäd do Swimlappen. Junge Bläshannen sunt fon ju Keeuwe bit tou dän Buuk ljoachter, un gans litje Suukene hääbe uk n rooden Kop. N Suuken Disse Bläshanne is neen Suuken moor, man uk noch nit uutwoaksen. Uutwoaksene Bläshanne Museum specimen Ju Bläshanne frät foarallen Plonten, man uk rotterge Stoffe, Musselken un uur litje Dierte uut ju Mudde an dän Boudem fon ju Äi af dän Fiskediek, wier die Fuugel swimmen däd. In dät Foarjier un dän Häärst äisje do Bläshannen uk Gäärs. Bie Winterdai fljooge do Bläshannen nit aal ätter dät Suude wai. Do, do nit wäch fljooge, kon me fodderje, toun Biespil mäd Brood. Dät Nääst fon ju Bläshanne is maasttieds in dät Woater, nai bie dät Ouger, wier dät Rait un ju uur Ougervegetation ounfoatet. Dät is oafte groot un uut swimmende Plontendeele baud. In dän April af in dän Moai foatje


Hermann Janssen (sen.) waas bädden dän 8. Oktober 1888 in Roomelse as Tuunkerssuun. In do 1920-er Jiere wonnerde hie uut ätter Amerikoa uum in ju Geegend fon Cincinnati in jusälge Wirtskup sien Gluk tou fersäiken. Kroankhaid fon sien Moanske broachte ju Familie tourääch ätter Roomelse, wier hie dan mäd Ärfoulch dän oolde Bedrieuw foutsätte mäd Boomskoulen, Stiefmutterken usw. Hermann Janssen waas Mee-Apgjuchter fon dän Seelterbuund fon 1952 un Meeglied fon dän Tweelwerräid. As dan 1953 do Saitengsstukke Lesebouk foar Seelterlound in dän General Anzeiger ounfängen, waas Janssen die wichtichste un ätter eenige Tied bolde die eensichste Mee-Oarbaider. Janssen uursätte maast Stukke uut dät Düütske un deerbie geen dät him moor uum algemeene Anweendenge (Geböärnisse, Geskichte, Technik) as uum literariske Qualität. Sien Wällen wieren also n Leesebouk fon ju roomelster Foulksskoule uut 1900, n Bäidensbouk, Saitengsstukke un populär-wietenskuppelke Bouke. Daach hie feroarbaidede uk sien Kunde fon t.B. Plonten un besunners ju Iemetucht in do Stukke, as uk oolde Fertälstere un Geböärnisse uut Seelterlound. Besunner sunt sien Samlengen fon Räätsele un Spräkwoude, wier hie sik maast gruundede ap Bröring, man uk Näies biebroachte. Uk roate hie ganse Woudeliesten. So geen hie mäd Uutduur fääre, bit dät ju Saitenge ätter 378 Sieden dät


Juu Woaterhanne (Gallinula chloropus) is n Fuugel un heert, as juu grattere Bläshanne (Fulica atra) uk, tou juu Familie Rallidae. In Seelterlound kon me uk fuul Woaterhannen fiende, foarallen bie'n Hollener See. Dät Nääst is nai bie dät Ouger monken dät Rait un juu uur Ougervegetation. Doo Woaterhannen kriegje insen af twäie in n Jier, säilden uk träie, Suukene. Joo lääse fon April bit Juli hiere Oaiere. Dät sunt fieuw bit alwen ljoachte, man dunker sprinkelge Oaiere, doo 34x31 mm groot sunt. Doo Oolden wikselje sik bie dät Uutbrouden ou, un ätter njugentien bit twountwintich Deege sluupje doo litje Suukene uut. 35 Deege leeter kon sunne litje Woaterhanne al fljooge, man juu blift noch loanger mäd hiere Bruure un Sustere touhoope. Wan dät moor as een Broud in dät Jier rakt, hälpe doo junge Woaterhannen mongs uk mee, doo litjere Bruure un Sustere tou fodderjen.


SK It Hearrenfean (Niederloundsk: sc Heerenveen) is n Foutbalplouch uut It Hearrenfean, Fryslân. Die Foutbalplouch spielt in dät Abe Lenstra Stadion. Niederloundske Pokalsieger: 2009 Abe Lenstra Stadion Abe Lenstra SK It Hearrenfean Triko Riegenoardnenge in do lääste 33 Jiere Websiede fon SK It Hearrenfean


Die Strukeljer Pestoor Heuer lääwerde 1913 n Biedraach uur je Seelter Sproake. Ätter ju Utdeenenge un n Fergliek mäd dät Platdüütske rakt hie ne kuute Grammatik, wierbie hie uk Roomelster un Strukeljer Luude fergliekt. Hie rakt uk noch Woudärkläärengen (Flinte, Spiekr, Wonte, Deelbjoor, Äi) un two Textbiespiele, dät eerste ätter Ehrentraut (Minssen), wüülst dät twäide meedeeld is fon Hernn Kaplan Schulte in Kneheim. Dät lääste is ap Strukeljers, also is dät wäil die bekoande Pestoor Wilhelm Schulte weesen. Pfarrer Heuer, Die Sprache des Saterlandes in: W. Schwecke, W. von Busch, H. Schütte, Heimatkunde des Herzogthums Oldenburg, I.Bd., Bremen 1913, Sieden 469-477.


Widukind (Wiet Bäiden) waas Härtsoch fon do Saksen fon 777 bit tou 785. Hie häd Wierstand laistet juun Korl dän Groote in do Saksenkriege, wieroun uk do Fräisen bedeeligd wieren. Do Franken wüülen dät Kristendom wiedje ätter dät Noude un Aaste, deer wier do Fräisen un Saksen lieuwden. Dät lääste Stuk fon dät Fräiske Riek hiede Korl die Groote aal in 772 äroberd, deerätter schuulen do Saksen sik fon do Franken uk ätter dät Kristendom uumereeke läite. In 777 wuude dät saksiske Heer fersloain fon do Franken un Widukind fluchtete ätter do Dänen wai. In 778 kompede Karl die Groote juun do Sarazenen in Spanien. In 782 keem Wikdukind tourääch as Oppermon fon do Saksen wierbie n frankisken Apruur juun do Franken äntstuud. Deerbie doodeden do Saksen dät frankiske Heer un twäin fon do hoochste Beamten fon dän frankiske Köönich. Ju Rache fon do Franken waas woarschienelk ap e Naite fon Verden (Aller) wierbie Korl die Groote 4.500 Saksen koppedee (Bloudgjucht fon Verden). Ap n Middewinter 785 wuude Widukind dööpet fon do Franken. Hie is fermoudelk stuurwen 807. Commons: Widukind – Mediendoatäie Widukind Museum Düütsk


Juu Elbe (platdüütsk: Elv) is ne Äi in Tschechien un Düütsklound. Juu is 1091,47 km loange un fljut bie Cuxhaven in juu Noudsee.


Do Hoageltoudene uk Hoagelbuske, Stiekelboome af Häägeboome naamd, sunt aan Sleek fon do Käädenfrucht-Plonten, also ääng fjuund mäd Aapele un Peeren. Fon dän Hoageltouden rakt dät ferskeedene Oarde, aleenich in Europa twountwintich ferskeedene, in Düütsklound sunt dät man tjo Oarde. Düsse ferskeedene Oarde Hoageltounden sunt oaber nit aaltied akroat tou bestimmen, uumdät dät uk Misklinge rakt. Do roode Bäien heete Hoagele un sünt ietboar. Der kon mon uk Marmeloade af Sap uut moakje. Die Hoageltouden is ne Heelplonte. In oolde Fertälstere uut Seelterlound hat dät, dät bie dän "Huddenjeboom" do Häksen touhoopekoomen uum tou donsjen. Die Huddenjeboom waas n Hoagelbusk ap'e Naite fon Baalenje. Hoageltouden ap Wikipedia Commons


Juu Oder (dät is die düütske Noome, ap Polnisk "Odra" un ap Sorbisk "Wodra") is ne Äi, juu in Tschechien truch Polen, un dan ap juu Gränse twiske Polen un Düütsklound fääre in juu Aastsee fljut. Juu is, ätter ferscheedene Definitione, wäkken Deel fon juu Mündenge tou juu Oder un wäkken tou juu Aastsee heert, 866 - 898 km loange.


Doo Laurasiatheria (Ne Uuroardenge fon doo Suugedierte) sunt n Taxon sunner phänotypiske Kannegaid. Dät Taxon wuude bloot truch molekulargenetiske Unnersäikengen äntdäkt. Doo Foarfoaren fon doo Laurasiatheria sunt uut dän Waarelddeel Laurasia keemen, die der foar loange Tied uutnunner breeken is tou Laurentia (Däälich: Noudamerikoa) un Eurasien. Juu fiske-äänelke Oard Balaenoptera musculus (düütsk:Blauwal) heert uk tou doo Laurasiatheria un is nit bloot dät grootste Suugediert, dät is sogoar dät grootste un sweerste Diert, dät deer jeemoals ap juu Äide tou fienden waas. Dät Sustertaxon fon doo Laurasiatheria sunt woarschienelk doo Euarchontoglires, wiertou uk doo Moanskene heere.


Suud-Afrikoa is n Lound in dät suudelke Afrikoa. Doo Noaberloundere sunt: Namibia Botsuana Simbabwe Mosambik Swasilound un Lesotho, wät oawers gans fon Suudafrikoa uumsleeten is.


Die Sudan is n Lound in Afrikoa. Do Noaberlounde sunt: Ägypten, Libyen, Tschad, Ju Zentroalafrikoanske Republik Ju Demokratiske Republik Kongo Suud-Sudan Äthiopien Eritrea Die Sudan häd uk n Andeel an ju Kuste fon dät Roode Meer. Suud-Sudan häd sik 2011 ouskat.


Die Hoamp is een fon do ooldste Kulturplonten fon de Waareld, ju der bruukt wuude foar Bienden, Ieten un as Ruuskstof. In China wuude hie al foar ap minste 10.000 Jiere bruukt.


Die Himalaya is ne Riege fon hooge Bierge, do der truch Apfooldjen äntstuuden, as ju Indiske Ploate sik juun Eurasien bewääged häd un deermäd touhoopewoaksen is. Die 8.848 Meeter hooge Mount Everest, dät is die grootste Bierich fon ju Äide, heert uk tou dän Himalaya.


Die Orinoko is ne groote Äi in Suudamerikoa. Hie is 2.140 Kilometere loange un fljut uut Kolumbien truch Venezuela, wier hie sik apdeelt (Bifurkation), un dan fljut hie in dän Atlantik.


Tadarida australis is ne Oard fon doo Fläddermuuse. Tadarida australis heert tou doo grootste Oarde in hieren Sleek. Kop un Rump sunt touhoope 8,5 - 10 cm loange, die Stäit 4 - 5,5 cm die Unnerierm (juu "Unnerjuuke") 5,7 - 6,3 cm un dät Gewicht 25 - 40 g. Me kon disse Oard in Deele fon Australien fiende, fon Western Australia bit Queensland un Victoria. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Saccolaimus saccolaimus is ju Nominatfoarm fon dän Fläddermuus-Sleek Saccolaimus. Ju lieuwet in Indien, Bangladesch, Burma, dät Malaiiske Hoolichailound, Sri Lanka, Great Nicobar, Sumatra, Java, Borneo, do Talaud-Ailounde, Sulawesi, Timor, Halmahera, Näi-Guinea, Guadalcanal un in Australien in dät noudwäästelke Northern Territory un dät noudaastelke Queensland). Deer is ju Oard toun Biespil in ferskeedene Woold-Habitate, Höölen un Bauwierke tou fienden. Jo lieuwje in Gruppen touhoope, in Thailound häd me Gruppen fon fieuw af säks Dierte fuunen. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Eumops is n amerikoansken Sleek fon doo Fläddermuuse. Me kon dissen Sleek apdeele in oachte rezente Oarde: Eumops auripendulus, tou fienden fon Suud-Mexiko bit Noud-Argentinien, Suud-Brasilien, Jamaica un Trinidad. Eumops underwoodi Suud-Arizona bit Nicaragua Eumops glaucinus Suud-Florida, Middel-Mexiko bit Noud-Argentinien, Suudaast-Brasilien, Kuba un Jamaica Eumops maurus uut Venezuela, Guyana un Suriname Eumops dabbeni uut dät Doal fon dän Río Magdalena in Kolumbien, uut Noud-Venezuela, Middel-Paraguay, un juu argentiniske Provinz Chaco. Eumops bonariensis uut Suud-Mexiko bit Middel-Argentinien Eumops hansae uut n gjucht suudelken Deel fon Mexiko, Honduras, Costa Rica, Panama, Venezuela, Guyana, Frantsöösk Guyana, Noud-Middel-Peru, Bolivien un Noud-Brasilien Eumops perotis uut dän suudwäästelken Deel fon doo USA, Noud- un Middel-Mexiko, Kolumbien, Guyana, Ecuador, Peru, Bolivien, Paraguay, Brasilien, Noud-Argentinien un Kuba. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Doo Hipposideridae sunt ne Familie fon doo Fläddermuuse. Joo lieuwje in doo tropiske un subtrobiske Gebiete fon Afrikoa, Asien un Australien. Dät rakt njuugen rezente Sleeke in disse Familie: Hipposideros Asellia Anthops Aselliscus Rhinonycteris Triaenops Cloeotis Coelops Paracoelops Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Do Mormoopidae sunt ne amerikoanske Familie fon do Fläddermuuse. Jo hääbe oafte n gjucht säildsoam Gesicht. Dät rakt twäin Sleeke in disse Familie: Pteronotus Mormoops


Ju Roowdierte-Uurfamilie Canoidea uumfoatet do Huunde, Moddere, Boare un äänelke Dierte. Die Kat, die Leeuwe, do Hyänen un äänelke Roowdierte heere deerjuun tou do Feloidea. Me kon do apdeele in... Ailuridae Mephitidae ("Stjunkdierte") Procyonidae Moddere (Mustelidae) Canidae Boare (Ursidae) Rubben Odobenidae Otariidae Phocidae


Bielde:Bureau of Land Management horses.jpg Die Hoangst (Latiensk: Equus caballus) is n (domestisiert) Suugediert. Hie häd dän Moanske siet uuroolden Tieden tjoond uum him wied wai tou dreegen un uum sweere Frachte tou luuken un dät Lound tou plöigjen.


Doo Feloidea sunt ne Uurfamilie, juu tou doo Roowdierte heert. Tou doo Feloidea (dät kumt uk fon Latiensk "Felis", die Kat) heere Dierte as die Kat. Deerjuun heere Dierte, doo genetisk moor dän Huund liekje, tou ne uur Uurfamilie, doo Canoidea (fon Latiensk "Canis", die Huund). Tou doo Feloidea heere doo Familien Felidae, Hyaenidae, doo madagassiske Roowdierte (Eupleridae), doo Herpestidae, doo Viverridae un doo Nandiniidae. Hier sunt Leeuwen as Biespil foar doo Felidae, man deertou heere uk fuul litjere Oarde as toun Biespil die gans normoale Kat. Crocuta crocuta (düütsk: Tüpfelhyäne) as Biespil foar doo Hyaenidae Cryptoprocta ferox (düütsk: Fossa) as Biespil foar doo madagassiske Roowdierte (Eupleridae) Herpestes javanicus (düütsk: Kleiner Mungo) as Biespil foar doo Herpestidae. Arctictis binturong (düütsk:Binturong) as Biespil foar doo Viverridae. Nandinia binotata (düütsk:Pardelroller) is juu eensiche Oard uut juu Familie Nandiniidae. Juu Familie is also monotypisk.


Doo Haagere Suugedierte (Eutheria) sunt doo "gans normoale" Suugedierte juunuur doo Püütdierte un doo Uursuugedierte. Me kon joo apdeele in fjauer Uuroardengen: Afrotheria Euarchontoglires Laurasiatheria Xenarthra Doo Euarchontoglires, wiertou t.B. die Moanske heert, un doo Laurasiatheria, wiertou t.B. die Wulf heert, sunt woarschienelk Sustertaxa.


Die Hoase (Lepus europaeus) is n Suugediert. Hie kon in dän Woold un in dät Gäärslound lieuwje, man intensive Loundwirtskaft is nit goud foar him. Die Hoase häd neen Hööle as dät Kanienken. Wan hie ne Gefoar sjucht, duuket hie sik in ne litje Molle un hoopet, dät hie nit blouked wäd. Wäd hie daach blouked, dan kon hie gau wächloope, mäd 50 km/h, kuut sogoar mäd 70 km/h. Hie kon 3 Meeter hooch un soogen Meeter wied springe.


Doo Waarelddeele Europa un Asien sunt touhoopewoaksen. Uut dissen Gruund wäide joo oafte as aan Waarelddeel blouked, die dan "Eurasien" naamd wäd.


Ieslound (is. Ísland) is n Lound in Noud-Europa. Ju Haudstääd is Reykjavík un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2016 Guðni Th. Jóhannesson. Dät Haud-Ailound Ieslound un eenige uumelääsende litjere Ailounde, do Deel fonne Republik Ieslound sunt, sunt vulkoaniske Ailounde ap n Middel-Atlantisken Rääch. Ieslound häd ne Flakte fon 103000 km², ju tou 62.6% uut wöist Lound, tou 23.1% uut Vegetation, tou 11.6% uut Glitskere un tou 2.7% uut Seen bestoant. Do maaste Ljuude lieuwje an do Kusten, wült die Hauddeel fon't Ailound fon vulkoanisk wöist Lound un Glitskere iennuumen wäd. Düsse Gebiete sunt bolde uunbewoonboar. Ju Haudstääd un grootste Stääd fon Ieslound, Reykjavík, lait ainewaiens twiske dät Wääste un dät Suudwääste fon Ieslound. 3% fon do Ljuude oarbaidje in ju Buuräi (Bäiste, Iesloundske Skäipe un Hoangste juust so as Glääshuuse, wier sogoar Bananen ounbaud wäide), 3% gunge wai tou fiskjen, 20 % oarbaidje in ju Industrie un 70 % oarbaidje in n Tjoonstlaistengs-Sektor. Fääre sunt ätterwoaksende Energie un Resourcen in ju See gjucht wichtich in Ieslound, deeruum dät die Stoat ne goude Loage foar Fiskjen häd un do geologiske Uumstounde goud foar geothermiske Energie sunt. Ju Munte fon Ieslound hat "Iesloundske króna (ISK)" Ieslound wuude läip fon ju


Ju Hoangstebloume af Huundebloume (Taraxacum officinale) is ne Bloume mäd jeele Blöiten un n glääden Steel, wier n wiet Sap oane sit. Do Säide sitte an wiete Pluuse, do man derou puustje kon. Do Blöiten un uk do Bleede duurt me iete. Seloat wät uk deerfon moaked. Bloume Hoangstebloumen in de Weede ne uutblöiede Pluusebloume


Ju seelter Archivloade stuud in ju roomelster Säärke un hied ne Laangte fon fjauer Fout loangsk, fjauerkaantich un mäd fjauer Fäite fersäin, deerfoar trjo Hongslotte. Deerfon hied älke Täärp n Koaie. Ju is 1812 ferkooped wuuden, man knu is deerfon ne Ätterbieldenge moaked, ju der ap n 1.10.2000 wier in ju Säärke broacht wuuden is, man ju nu in dät Skäddeler Määlnemuseum stounde skäl. Seelter Archiv


Hollound is n Noome die der in dät Uutlound oafte bruukt wäd foar do Niederlounde. Originoal belukt sik dät oawers bloot ap dät Gebiet twiske Amsterdam un Rotterdam (ju Provinz Suudhollound un n Paat fon ju Provinz Noudhollound. Do uur Niederlounder heere oafte nit jädden dät me hiere Lound deer uk tou reekent. So fangt foar n Seelter 'Hollound' al oun bie Näiskans, man foar n Wäästfräise eerste 150 km fääre ätter dät Wääste.


Qin Shi Huang (259-210 f.Chr.) wäd wäil betrachted as die eerste Kaiser fon China. Hie ärooberde 6 Lounde: Qi, Chu, Yan, Zhao, Wei un Han. Hie standardisierde ju Chinesiske Skrift un ferboont loose Ferdäägenengsmuuren in dät Noude tou ju Groote Muure. Al bie sien Lieuwend liet hie sien lääste Rauesteede baue, ferdäägend fon ju nu bekoande Terrakottaarmee. Deeruum dät hie uk leeter as die eerste Kaiser bekoand blieuwen died, liet hie aal Bouke fon fröiere Härskere ferbaadenje. Normdoaten: GND: 118819097 (OGND) | KB (Niederlounde): 071930620 | VIAF: 52486278


China is n groot Lound in Asien. Pinyin Hoochchinesisk Chinesiske Muure Qin Shi Huang Republik China


Ooldenbuurich is ne kringfräie Stääd in Läichsaksen, ungefeer 40 km aastelk fon dät Seelterlound. Ju Universitätsstääd un eemoalige Residenzstääd (blw. Haudstääd) fon ju Groafskup, fon dät Härtsochdum, fon dän Fräistoat un fon dät Lound Ooldenbuurich is mäd 160.000 Ienwoonere ätter Hannover, Brunswiek un Ossenbrääch ju fjoodgrootste Stääd as uk een fon do Buppesäntren fon dät Lound Läichsaksen. 1108: "Aldenburg" toun eersten Moal ärwäänd. 1345: Ooldenbuurich kricht Stäädsgjuchte. 1448: Groaf Christian fon Ooldenbuurich wäd Köönich fon Dänemark. 1603: Groaf Anthon Günther hoalt Ooldenbuurich buute dän Trüütichjierige Kriech. 1667: Groaf Anthon Günther stuurwen, Ooldenbuurich wäd Deensk. Ju Pest is in de Stääd. 1676: Ju Stääd wäd truch Bround fernäild. 1786: Ju eerste Spoarboank ap de Waareld in Ooldenbuurich apgjucht. 1773: Ooldenbuurich wäd ne Groafskup. Twiske 1815 un 1918 waas Ooldenbuurich n Groothärtsochdum. 1945: Truch 42.000 Fluchtlinge woakst ju Stääd. 1946: Ooldenbuurich kumt bie dän Deelstoat Läichsaksen. 1973: Universität wäd apgjucht. 2004: Ooldenbuurich waas bit toun 31.Dezember 2004 Sit fon dän Regierengsbetsirk Weeser-Oamse. Die wuud mäd dissen Doatum - as aal uur Regierengsbetsirke in Läichsaksen - aplöösd. Sietdän is Ooldenbuurich Sit fon ne Regierengsfertreedenge fon dät Lound Läichsaksen. Ju Stääd wäd tou do maast dynamiske Wirtskupsregionen fon Düütsklound reekend. Ooldenbuurich lait an fjauer


Groote Pier (Wäästfräisk: Grutte Pier, 1480? - 28. Oktober 1520) is die Noome wierunner Pier Gerlofs Donia as fräisken Fräiegaidsstrieder bekoand wuuden is. Et rakt fuul Mythen uur Groote Pier, wiertruch et nit gjucht muugelk is uum altied ju Weerhaid tou bestimmen. Täämelk sicher is Groote Pier in Kimswert bädden, in dän twäide Haaldeel fon dät 15. Jierhunnert uum dät jier 1480. Hie waas die Suun fon Gerlof Piers Donia un Fokel Sybrants Bongma un hilkede Rintsje Syrtsema. Do bee kreegen in 1506 aan Soon, Gerlof Piers Donia. Dät Moanske fon Pier Gerlofs Donia is 1515 stuurwen. In dät Jier 1498 keem Fryslân unner Albrecht fon Saksen, die der Söldnere ätter Fryslân wai soande uum do Probleme tou bekämpjen. Do dät nit holp, roate dissen Heersker sien Gjuchte ap Fryslân wieruume an dän düütske Kaiser. Kaiser Maximilian I soande do do Groafe fon Hollound, wät tou ju Besättenge fon Starum fierde. Pier Donia waas Buur in Kimswert, wier sin Buurenhoaf, die Osinga State, 1515 truch saksiske Söldnere deelbaadend wuude. Me kwad dät sien Moanske deerbie doodkeemen is. Deertruch wäd hie n strääwigen Strieder juun do saksiske un do hollounske Besättere. Unner sien Anfierenge foarde ju Seeroowerflotte De Swarte Heap, fon


Niederloundsk (uk wäil inkorrekt Holloundsk naamd) is eepentelke Sproake in do Niederlounde (16 Millione) un Belgien (7 Millione). Buute ju algemeene Sproake rakt dät in do Niederlounde fuul Dialekte, do in dät Aaste (Läichsaksisk) ätter dät Läichdüütske wai gunge, in dät Suude (Läichfrankisk) ätter Belgien un Düütsklound. Do Dialekte krige immer moor Anärkannenge. Uk do groote Stääde hääbe düütelk hiere oaine Uutsproake, so dät me do fluks kanne kon. In Belgien is ju Sproake (Fleemisk) loange Tied unnerdrukt wuuden, deeruum dät Frantsöösk baalende Wallonier stäärker wieren, man siet n poor Jiertjaande sunt do Flamen ekonomisk stäärker. Dialekte wäide deer minner oachted. Früünd tou dät Niederloundske is dät Afrikoanske. Niederlounde Düsse Sproake hääft ne oaine Wikipedia: Niederloundsk


Dät Anglofräiske wäd uk wäil Noudwäästgermanisk naamd. Do Sproaken fon disse Sproakgruppe wäide fon ungefeer 325 Million Moanskene baald. Mäd grooten Oustand is dät Ängelske ju grootste Sproake. Uur Sproaken in disse Sproakgruppe sunt dät Skottiske, Wäästfräisk, Noud-Fräisk un Seelterfräisk.


18. -- 19. -- 20. -- 21. Jierhunnert -- 22. -- 23. -- 24. Jiere: 2006 - 2007 - 2008 - 2009 - 2010 - 2011 - 2012 - Hier sunt Geböärnisse fon 2009, ätter ferscheedene Themen oardend. Moonige sunt in moorere Apsatse tou fienden, wült joo in ferscheedene Kategorie paasje. 2. Januoar: Carlos Gomes Júnior wäd as Ätterfoulger fon Carlos Correia die Premierminister fon Guinea-Bissau. 7. Januoar: John Atta-Mills wäd die Präsident fon Ghana, as Ätterfoulger fon John Agyekum Kufuor. 20. Januoar: Barack Hussein Obama II wäd as Ätterfoulger fon George Walker Bush die Präsident fon doo USA. 27. Januoar: Protäste juun ju Regierenge fon Madagaskar unner Marc Ravalomanana beginne, uumdät ju aan Kanoal fon't Fiersjoon sluute wüül, die een Rääde fon dän foarige Präsident Didier Ratsiraka uurdrain hiede. Anfierder fon do Protäste is die Oainer fon dän Kanoal un Buurmääster fon Andry Rajoelina, die een Juunregierenge uutropt. 18. Februoar: Poststempel mäd Seelterlound > 4. Meerte: Seelter bie Merkel. 6. Meerte: Andry Rajoelin, Anfierder fon do Protäste juun ju madagassiske Regierenge, un Boas fon ju sälwen uutruupene Juunregierenge, fluchtet in ju frantsööske Boskup. 10. Meerte: Dät Militär uurnimt ju Macht in Madagaskar. Jo uurreeke ju Macht ätters an ju


Kimswert is n Täärp in ju Meente Súdwest Fryslân, suudelk fon Harns. 1954 - 665 1959 - 587 1964 - 558 1969 - 526 1974 - 545 2004 - 607 Pier Gerlofs Donia


12. -- 13. -- 14. -- 15. Jierhunnert -- 16. -- 17. -- 18. Jiere: 1495 - 1496 - 1497 - 1498 - 1499 - 1500 - 1501 - 7. April: Koarl VIII. stäärft. Ätters foulget him Ludwig XII.. 20. Moai: Die portugiesiske Äntdäkker Vasco da Gama roaket ju Stääd Kalikut un häd deermäd dän Seewai ätter Indien fuunen, so as dät sin Apdraach waas. 23. Moai: Die fon Poabst Alexander VI. as „Häretiker, Schismatiker un Minoachter fon dän Hilligen Stoul“ exkommunisierde Präätjer Girolamo Savonarola wäd ap ju Piazza della Signoria in Florenz ferbaadend. 30. Moai: Christoph Kolumbus begint sien trädde Raise ätter Amerikoa. Hie kumt in 1500 wieruume. 17. Dezember: Ätter ju Inthronisierenge fon Ludwig XII. in Frankriek wäd mäd Wieten fon Poabst Alexander VI. ju sänt 22 Jiere bestoundende Ächte mäd Jeanne de Valois säärkelk be'eended. Eende fon ju Fräiske Fräiegaid.


Desiderius Erasmus (* 27. Oktober 1465 [of 1469] in Rotterdam; † 12. Juli 1536 in Basel) waas n bekoanden Humanist, Philosoph un Skrieuwer fon fuul Bouke. Een fon sien wichtichste Wierke waas ju Uursättenge fon dät Näie Testamänt in dät Näigriechiske. Do maaste Wierke sunt tou fienden in ju Meentebibliothek fon Rotterdam. Hie waas uurigens uk bekoand mäd dän Moaler Hans Holbein dän Jungere. Erasmus online Ängelsk, Niederloundsk Normdoaten: GND: 118530666 (OGND) | KB (Niederlounde): 068551959 | LCNAF: n79055814 | VIAF: 87673996


Albanien is n Lound in Aast-Europa. Ju Haudstääd is Tirana un die Präsident fon ju Republik is siet 2007 Ilir Meta. Albanien wäd begränsed fon: Serbien un Montenegro in dät Noude, Noudmakedonien in dät Aaste, Griechenlound in dät Suude, Adriatiske See in dat Wääste.


Ne Sunnerloage kreech Seelterlound truch Honnel un Skipfoart uur ju Seelter Äi, wierbie toufäärme Eed (Torf) wäil ju Hauptrolle spielde. Leeter wuuden weegen dän Diekbau in Aastfräislound uk Flintsteene uut dän Humling wichtich. Deer ieuwenske wäide noch uur Artikkele naamd, as Kolonioalweere un Soalt (St5.1.4). Schwalb (Siede 63) häd an Hound fon Skattengsregistere dän Ferloop fon do Ienwoonertaale fon eenige Täärpe in un uum Seelterlound ferglieked. Deerbie wiesde sik, dät fon 1500 bit 1800 ju Befoulkenge fon Roomelse mäd 150% tounuumen hiede, wült ju fon Lohe an de Söiste bolde gliek bleeuwen waas. Bie glieke Uutgongsbedingengen hieden buutendät do seelter Täärpe al 1472 soowät säksmoal soofuul Huushollengen as do Täärpe an de Söiste. Deeruut wiest sik ju wichtige Rulle fon Honnel un Skipfoart. Deertruch koanden do Seelter ju groote Waareld, wät sik wiest uut fjauer seelter Studente 1457-1459 in Rostock (Schulte 1930 .148f.) un dän Geleerde Hinrich Scheeve uum 1520 (Ni474). Noch in 1779 hat et dasz die Saterlander als mit wenigen ackerbow versehen tag und nacht beständig mit ihren bothen auf den wässeren und in fremden landen fahren, dadurch ihr brod und onera publica [ Loundeslasten ] gewinnen mueszen, und also dem exerciren nicht wie andern beijhause seijende beerbte


In disse Lieste kuume do Medien uut Noud-Fräislound, Aast-Fräislound un Wääst-Fräislound foar, do uk in ju fräiske Sproake schrieuwe of seende. Ems-Vechte-Welle Radio Eala Tiedschrift Omrop Fryslân Radio un TV Radio Middelsé Radio Froeks.tv Internet TV Fynst Internet Säitenge De Moanne Tiedschrift Styl Tiedschrift Switsj Tiedschrift LinKk Tiedschrift In Wääst-Fräislound wäd in do Säitengen uk Fräisk schrieuwen, man do Säitengen schrieuwe moor Niederlounsk. Et rakt fuul Organisatione do hiere Fereensblääd ap Fräisk schrieuwe, do sunt nit in disse Lieste apnuumen wuuden. Radio magic music Radio Nordfriisk Radio NFR Radio


Andorra is n litje Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Andorra la Vella un do Ko-Prinsen fon dät Prinsdum sunt siet 2003 Joan Enric Vives Sicília, Biskop fon Seu d'Urgel un Nicolas Sarkozy, Präsident fon Frankriek.


As Natuurwietenskuppe wäide doo Wietenskuppe beteekend, doo sik mäd juu lieuwjende af nit lieuwjende Natuur befoatje. Doo klassiske fjauer Natuurwietenskuppe sunt: Biologie Chemie Geologie Physik