Hexaploidie is juu Oainskup fon n Lieuweweesen mäd moorere heele Chromosomensatse. Dät kon gans nutselk weese, wan Plonten apgruund fon Polyploidie gratter sunt. So äntstuuden Weete- un Äidbäien-Oarde, do fuul Ärdraach brange. Haploidie - Mäd aan Chromosomensats Diploidie - Mäd twäin Chromosomensatse Triploidie - Mäd träin Chromosomensatse Tetraploidie - Mäd fjauer Chromosomensatse Pentaploidie - Mäd fieuw Chromosomensatse Hexaploidie - Mäd säks Chromosomensatse ...


Luxembuurich is n litjet Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Luxembuurich un die Grootherzog fon dät Grootherzogdum is sänt 2000 Henri. Luxembuurich wäd begränsed fon Düütsklound in dät Aaste, Frankriek in dät Süüden un Belgien in dät Wääste. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Kneiff (560 m). In dät Noude rakt dän Ösling, een Hoochieuwene mäd fuul Doale. Suudelk deerfon lait dät fruchtboare, in n Truchsleek 300m hooge Gutland. Ju grootste Äi fon Luxembuurich is die Mosel. Ju Befoulkenge is grattendeels kathoolsk. 37% fon ju Befoulkenge is Buutenlounder, foarallen Portugiesen, Italiener, Frantsoosen, Belgier un Düütske. Do offitsielle Toale sunt Frantsöösk, Düütsk un Luxembuurchsk. Luxembuurich is Meedglid in ju Benelux (1944), NATO (1949), ju Europäiske Union (1957) un do Fereende Natione (1945). Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $79.400 in 2007. In 2007 waas 1% fon ju ganse Wirtskaft Loundwirtskaft, 13% Industrie un 86% Tjoonste.


Dät Eepene Huus waas die oolde seelter Huustyp un wude deeruum uk Oold Seelter Huus naamd. Deerbie woonden do Ljuude touhoope mäd do Bäiste in aan Ruum, wan jo uk toun Släipen un Spinnen un sowät apaate Ruume hieden. Die grattere Typ hied al uum 1890 steenene Muuren, man do litjere wieren Fäkwierkhuuse, jo hieden somäd kloamde Woogen uut Fäkwierk, apfäld mäd Leem un Sträi. Dät hied Ferbiende mäd Onkerboolken. “Toufoarne hieden se as do oolde Seelterljuude wierene, aal een Soart Huuse. Man ätter dän groote Bround, die in t Jier [18]eenuntwintich fuul Huuse in Skäddel in Ääske broachte, do hääbe se sik gans ferbaud. Un fuul hääbe deerätter hiere Huuse ap n uur Wiese baud, wierfon ätters de Rääde weese skäl. Toueerst wo wie do oolde Huuse beskrieuwe, do uk wäil eepene Huuse heete.” Minssen, M3:121S (1846). Bit in do 1930er Jiere mout et do fuul roat hääbe, man dan baadende dät oafte, as mie fertäald wuude. Toulääst waas bloot dät Deddens Huus in Hollenerfoan uut ju Tied uum dät Jier 1800 noch uurich, wät dan in de Jiere 1952-1954 oubreeken wuude un fon dät Museumstäärp in Kloppenbuurich ankooped is. Deer is dät "Saterhaus" in 1955/1956 wier apbaud wuuden.


Cincinnati is n Stääd in dät Suudwääste fon dän Stoat Ohio in do Fereende Stoate. Ju Stääd lait an de Ohio-Äi un häd ätter ju Foulkställenge fon 2006 n Ienwoonertaal fon 332.252 binne do Meenteskeede, wiermäd se ju bit ap two grootste Stääd fon Ohio is. Ju Agglomeration, ju sik uutdient uur Deele fon do Stoaten Ohio, Kentucky un Indiana, is oawers fuul gratter un tält bolde 2 millione Ienwoonere. Ätter dän Bau fon dän Eriekanoal un dän Miamikanoal wuud ju Stääd al bolde n wichtich Zentrum fon ju Skipfoart ap e Ohio-Äi. In dät Jier 1850 hied ju Stääd al 115.000 Ienwoonere un waas deermäd een fon do two grootste Stääde wäästelk fon dät Appalachen-Gebierge. Ju Stääd wuud 1788 gruunded un 1790 "Cincinnati" naamd ätter ju "Sälskup fon do Cincinnati", n Fereen fon fröiere Offiziere uut dän Amerikoanske Uunouhongegaidsskriech, do ätter dän Kriech ätter hiere Burger-Beroup touräächkeemen wieren. Deermäd foulgeden jo dät Biespil fon dän roomske Diktator Cincinnatus, die der ätter n fon him fierden Kriechstoach fluks wier bääte dän Plouch stounde geen. Foar ju Ouskaffenge fon ju Sklaaweräi waas Cincinnati ne wichtige Twiskestation fon dän Underground Railroad. Sjuch uk: Do Seelter in Cincinnati. Fon ju Befoulkenge is 12,3


Aan Äntwurf foar ne seelter Foone bruukt tjo Poapskenbleede as Symbol foar do tjo Täärpe. Ju Foone fon dän Seelter Buund häd sogoar soogen deerfon. Do Wäästfräisen hääbe siet sowät 1890 ne Foone mäd soogen Poapskenbleede, do do soogen Seelounde symbolisierje skällen. Do blaue un wiete Boanen sunt dan dät Woater un ju roode Faawe tjut deerap wai, dät do Bleede noch in t Woater uumhooch woakse, also noch jung sunt. Al fuul laanger häd ju Provinz Groningen in hiere Woapen two Fjoondel mäd Poapskenbleede foar fräiske Uumelounde. Die Gebruuk mout oawers al uut fuul allere Tieden stamme, dan in dät ooldhoochdüütske Nibelungeläid wäd boald fon "Heer Walter fon Seelounden", die ne Foone mäd "Seeblätter" hied. Ju Ferbiendenge mäd Seelterlound lät also modern, man daach rakt et Uumstände, do der uurs wai wiese. In sien Bouk "Saterlands ältere Geschichte und Verfassung" beskrift Georg Sello nämmelk dät Seelter Siegel, dät hie in Lübeck apfuunen hiede. Deerap sjucht hie ju bekoande Figuur, man in ju Bäätergruunde swieuwje litje Dingere (so tou sjoon 12 Stuk), dät kuuden Bloumen weese, man uk Iemen. Ap ju Teekenge deerbie is wääld foar Bloumen, man dät waas goud wan dät noch moal in Lübeck ätterkieked wäide kuude,


Die Kongräs fon Wien waas n Kongräs in 1814 un 1815. As Napoleon Bonaparte sloain waas fon Prüüsen, Aastriek, Ruslound un Änglound wuude dät Kongräs heelden un dät häd do Scheede in Europa gans ferannerd. Dät Kongräs betjutte: Dät Eende fon dät Hillige Roomske Riek, Sweden kreech Norwegen fon Dänemark. Norwegen wuude ap dän 17. Moai 1814 uunouhongelk fon Sweden. Dät Sklaawenmäärked wuude ferbeeden. Dät Fereeniged Köönichriek fon do Niederlounde äntstuude, 15 Jier leeter tränne die suudelke Deel (Belgien, Luxembuurich) sik ou fon dän noudelke Deel. Prüüsen kreech ungefeer n Haaldeel fon Saksen, di saksiske Köönich waas Napoleon bit tou dät Eende fon dan Kriech tjou blieuwen. Kongräspolen. Ruslound un Prüüsen kreegen groote Deele fon Polen. Dät waas nit moor as Warschau un sien Uumgeebenge. Dät waas n Personalunion. Die Zar fon Ruslound wuude uk Köönich fon Polen. Aastriek kreech dän noudelke Deel fon Italien. Die Säärkenstoat in Italien kreech sien oolde Gruunde wieruume. Ju Swaits bleeuw näitroal. Dät Huus Bourbon kreech ju Macht in Spanien un Portugal wieruume.


Läichsaksen is een fon do säkstien Buundeslounde fon Düütsklound, wier uk dät Seelterlound tou heert. Ätter Beieren is et dät twäide Lound wät Fläche anbeträft; dät is et fjoode in Taal Ienwoonere. Haudstääd is Hannover. Läichsaksen häd Skeede mäd do Niederlounde, Noudrhien-Wäästfoalen, Hessen, Thüringen, Saksen-Anhalt, Brandenbuurich, Mecklenbuurich-Foarpommern, Släswiek-Holstein, Hamburg un uk mäd Bremen, do der as two Enklaven oane lääse. Buppedät lait et in dät Noudwääste an ju Noudsee. Dät Skeed mäd Sleeswiek-Holstein wäd foar n groote Deel truch ju Elbe bilded. Groote Äien sunt fon dät Wääste ätter dät Aaste ju Oamse, ju Weser, ju Aller un ju Elbe. Gebiete sunt dät Oamselound, dät Ooldenbuurger Lound, dät Ooldenbuurger Munsterlound un Aastfräislound in dät Waaste, un die Harz, dät Weserbierichlound, dät Lainebierichlound, dät Schaumbuurger Lound, dät Braunsweiger Lound un ju Lunebuurger Heede in dät Aaste. Die hoochste Bierich is die Wurmbierich in dän Harz. Läichsaksen bestoant stuuns uut dän Region Hannover un do foulgjende Loundkringe: Kringfräie Stääde Braunschweig Delmenhorst Oamde Ooldenbuurich Osnabrück Salzgitter Wilhelmshoawen Wolfsbuurich


Ethanol (C2H5OH) ist der bekannte Alkohol, deeruum dät dät truch Alkoholiske Jeesenge in doo alkoholiske Dronke oane is. Destillierd wäd dät uk as Fjuurenge nuumen, un uum doode Dierte in biologiske Sammelengen ientoulääsen. Dät Ethanol bestoand uut Koolestof (C), Woaterstof (H) un Suurstof (O). Uur Beteekengen sunt Äthanol, Ethylalkohol / Äthylalkohol un Spiritus (Latiensk foar "Gäist"). Juu Struktuurfoarmel is so tou ferstounden, dät älken Striek ne Ferbiendenge twiske two Atome is. Doo Kiele uk, juu besunnere Betjuudenge fon aan gans swotten Kiel is, dät dät deermäd an dät Molekül buunene Atom in n Faandergruund stoant, aan striepeden Kiel betjuudt, dät dät deermäd anbuunene Atom in n Bäätergruund stoant. So weet me, wo dät Molekül tjodimensionoal uutsjucht. Ne uur Muugelkaid, dät tjodimensionoal tou wiesen is sun Modell: Doo Woaterstofatome sunt wiet ienteekend, doo Koolestofatome swott un dät Suurstofatom rood.


Koolestofdioxid (CO2) is n Gas. Dät Koolestofdioxidmolekül bestoant uut een Koolestof-Atom (C) un two Suurstof-Atome (O) Dät Koolestofdioxid heert tou do Gase, do ju Oainskup hääbe, dät do inne Äidatmosphäre sunt un ju Waarmte fonne Sunne roaneläite, man wät deer fonne Äide wier in dät Al reflektierd wäd, dät reflektierje se toun Deel wier tourääch appe Äide. Dät is juust die Effekt, dän uk dät Glääs fon n Glääshuus foar Plonten feruurseeket: Fonne Sunne kuume Ljoacht un Woormte roane, un fuul Woormte, ju wier hääruut reflektierd wäide skuul, wäd fon dät Glääs binne heelden. So hääbe do Plonten et in n Glääshuus gjucht woorm. Deeruum dät dät die sälge Effekt is, boald me uk bie ju Wierkenge fon wäkke Gase fon aan Glääshuus-Effekt (düütsk:Treibhauseffekt) un do feruurseekjende Gase naamd me Glääshuusgase (düütsk:Treibhausgase). Bie Koolestofdioxid un uk uur Glääshuusgase rakt dät dät Problem, dät do fon Moansken in uunnatüürelk groote Massen produzierd wäide, t.B. Koolestofdioxid fon Autos un Koolekraftwierke, Methan fon unnatüürelk groote Massen fon Bäiste). Dät hat, dät die Glääshuuseffekt, die as natüürelken Effekt gjucht wichtich foar dät Lieuwend ap ju Äide is, truch Moansken kunstelk stäärker moaked wäd un mäd groote Woarschienelkhaid tou ne Klimaferannerenge fierd, ju Globoale Ärwoormenge.


Läichdüütsk of Plattdüütsk is ne Samlenge fon ferskeedene Dialekte in dät Noudaaste fon do Niederlounde un dät Noude fon Düütsklound. Foar do Dialekte in dät Aaste Hollounds wäd Läichsaksisk bruukt (Nedersaksisch). Dät schäl dät Ooldsaksiske äntstamme. Düsse Sproake häd two oaine Wikipedien: Läichsaksisk/Plattdüütsk uut Hollound un Läichdüütsk/Plattdüütsk in Noud-Düütkslound


Mauritz Detten (Maurice Detten; 1767-1829) waas n Antropologe die der 1794 in Skäddel ferwielde. Hie schreeuw deerbie uur do Ljuude, hiere Oarbaid un hiere Sproake. Prof. M. D** aus Münster, Reisebemerkungen über das Niederstift Münster, im Jahre 1794, in: Neues fortgesetztes Westphälisches Magazin zur Geographie, Historie und Statistik, hg. P. F. Weddigen (Wesel: Rödersche Buchhandlung, 1798), S. 386-416. Marron C. Fort, Saterfriesische Stimmen, Rhauderfehn 1990, rakt Siede 15-16 ne Touhoopefoatenge.


Montanus Hettema - die sik leeter de Haan Hettema naamde - (Boalsert, 28. Januoar 1796 - Ljouwert, 18. Dezember 1873) waas n katoolsken wäästfräisken Eedelmon, die der in n Suumer fon 1832 touhoope mäd dän Pestoor Rinse Posthumus dät Seelterlound besoachte. Leeter roate hie n tjuk Bouk deerfon uut, dät bolde toun Haaldeel uut oolde Uurkunden bestuude, wier die Geskichtsfoarsker nu noch Nutsen fon häd. Hettema waas n ächten fräisken Nationalist, die gjucht kritisk waas uur alles wät do Seelter hiere oolde Fräiegaide ounuumen hiede. Man hie uurdeelde uk oafte falsk. Interessant sunt eenige Texte, ne Sproakleere (wier hie dät Seelterske in dän ooldfräiske Roome twinge wol) un ne Woudelieste fon 31 Sieden. So schrift hie dan â foar oo in âge, hâmer usw. Wichtich sunt do faawige Bielden fon Wieuwljuudekloodere. Jhr. Mr. M. Hettema en R.R. Posthumus, Onze Reis naar Sagelterland. Franeker 1836, 418 Sieden un Koarte. Ätterdruk Schuster Leer 1974. Normdoaten: GND: 172156084 (OGND) | KB (Niederlounde): 068444443


Anthropogene Uumewaareldfaktore sunt Uumewaareldfaktore, do fon Moansken feruurseeked wuuden sunt. So is toun Biespil dät Mjoon ap ne Mäid n anthropogenen Uumewaareldfaktor, deeruum, dät deer sunner mjoon bolde Woold ap woaksen diede. Uk ju Globoale Ärwoormenge is mäd groote Woarschienelkhaid anthropogen. Biotiske Uumewaareldfaktore


Biotiske Uumewaareldfaktore sunt Uumewaareldfaktore, do fon Lieuweweesen feruurseeked wuuden sunt. So sunt toun Biespil chemiske Stoffe biotisk, wan jo fon Lieuweweesen häärstaald wuuden sunt. Anthropogene Uumewaareldfaktore


Methan (CH4 is n Gas. Dät is dät eenfachste Alkan. Deeruum, dät dät as dät Glääs in n Glääshuus foar Plonten Woormte uute Atmosphäre tourääch ap juu Äide reflektiert, wäd dät, as Koolestofdioxid uk, tou doo Glääshuus-Gase (dt.:Treibhausgase) tälld.


As Alkane af Paraffine beteekend me sääde Koolenwoaterstoffe, dät hat, Stofe, doo uut doo Elemente Koolestof un Woaterstof bestounde, wier dät oaber neen Dubbelbiendengen rakt, bloot eenfache Biendengen. Hier is ne Lieste fon doo eerste tweelich Alkan-Oarde. Me mout beoachtje, dät dät t.B. nit bloot een Butan rakt, dät rakt deer two Isomere: n-Butan un iso-Butan. Hier sunt as Biespiele doo n-Alkane teekend.


M. Seeling (1792-1860) skreeuw dät oolde Seelterläid (Lesebouk foar Seelterlound, Nr. 9): Wie sunt een Foulk gans sljucht un ächt Ooldfräisisk edel fon Geslächt. “Seelter läitet uus hier blieuwe hier an de Äi in Seelterlound. Hie kou wie am bäästen lieuwje Hier is Gäärs un Foan un uk Sound.“ Uk fon aan Stam un nai ferwant Fereenigt uus een fäästet Band. “Seelter läitet uus hier blieuwe hier an de Äi in Seelterlound. Hie kou wie am bäästen lieuwje Hier is Gäärs un Foan un uk Sound.“ Al laanger as twoduusend Jier Sunt wie fräi fon Gefooren hier. “Seelter läitet uus hier blieuwe hier an de Äi in Seelterlound. Hie kou wie am bäästen lieuwje Hier is Gäärs un Foan un uk Sound.“ Do oolde Fräisen Moud un Kraft Is in uus uk noch nit erschlaftt. “Seelter läitet uus hier blieuwe hier an de Äi in Seelterlound. Hie kou wie am bäästen lieuwje Hier is Gäärs un Foan un uk Sound.“


Dissen Artikkel stoant in dät Wikipedia-Review. Dät Kanienken (Oryctolagus cuniculus) is juu eensige Oard uut dän Sleek Oryctolagus, die also n monotypisk Taxon is. Dät rakt uk tomme Kanienkene, doo sowäil as Nutsdierte, oaber uk as Moat fon dän Oainer heelden wäide. Dät Kanienken is n Diert mäd loange Ooren, dät gau loope kon. Sien bääterste Beene sunt uk n bitje loanger as doo faanderste Beene. An doo Fäite häd dät Kanienken loange, lieke Naile. Wüülde Kanienkene hääbe normoal ne Kop- un Rumploangte fon 35 bit 45 Zentimetere, Die Stäit häd ne Loangte fon fjauer bit soogen Zentimetere. Doo hääbe ne Sweeregaid fon 1,350 bit 2,250 kg. Tomme Kanienkene konnen litjer af gratter weese, doo, doo foar Flask-Produktion tuchted sunt, konnen toun Biespil uk 7,25 kg weege. Dät Fäl fon wüülde Kanienkene is an doo Buppere Paate griesbruun, deeruum dät deeroane swotte un ljoachtbruune Hiere truchnunnermisked sunt. Juu Näkke is jeelbruun un dät Diert häd n tännen dunkeren Kroage. Die Stäit is unnen wiet un buppe bruun bit swott. Unnen un an doo binnere Sieden fon doo Beene is dät Fäl fon't Kanienken wiet. Doo Fäite sunt uk unnen behierd. Tomme Kanienkene konnen gans ferskeeden uutsjo, doo hääbe mongs n


Madonna Louise Ciccone Ritchie (bädden ap dän 16. August, 1958), beeter bekoand as Madonna, is ne amerikoanske Pop-Singer-Songwriter, Donserske, Schauspielerske un n Moude-Biespil. 2005 - I'm Going to Tell You a Secret 2002 - Swept Away 2002 - 007 - Die Another Day 2000 - The Next Best Thing 1996 - Evita 1996 - Girl 6 1995 - Four Rooms 1995 - Blue in the Face 1993 - Dangerous Game 1993 - Body of Evidence 1992 - Shadows and Fog 1992 - A League of Their Own 1991 - Madonna: Truth or dare 1990 - Dick Tracy 1989 - Bloodhounds of Broadway 1987 - Who's that girl? 1986 - Shanghai Surprise 1985 - Vision Quest 1985 - Desperately Seeking Susan 1985 - A Certain Sacrifice


Ethan af Äthan (C2H6) is n Alkan. Dät wäd as Fjuurenge benutsed, un is ieuwenske Methan uk aan wichtigen Bestounddeel fon dät Äidgas.


Propan (C3H8) is n Alkan. Dät wäd bie dän Oubau fon Äidgas of bie ju Feroarbaidenge fon Äidoulje wonnen un dan toun Biespil as Fjuurenge benutsed.


"Butan" (C4H10) is die groote Begriep foar two struktuurisomeriske Alkane. Dät rakt n-Butan un Isobutan. Dät kumt in Äidoulje un Äidgas foar un wäd as Fjuurenge un in't Keelskap toun keelen benutsed. Dät rakt two Isomere. Dät gemeensoame fon do Isomere is, dät do bee uut fjauer Koolestof-Atome un tjoon Woaterstof-Atome bestounde. n-Butan Isobutan


Pentan (C5H12) is n Alkan, dät in tjo Struktuurisomere foarkumt. Dät rakt n-Pentan, Isopentan (uk 2-Methylbutan af eenfach bloot Methylbutan) un Neopentan (uk 2,2-Dimethylpropan af eenfach bloot Dimethylpropan). Do hääbe aal gemeensoam, dät se uut fieuw Koolestof-Atome un tweelich Woaterstof-Atome bestounde.


Tansania is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Kenia in dät Noudaaste dän Indisken Ozean in dät Aaste Mosambik in dät Suude Malawi un Sambia in dät Suudwääste Juu Demokratiske Republik Kongo, Burundi un Ruanda in dät Wääste Uganda in dät Noude.


Chongqing (zh:重慶 / 重庆, mäd juu Pinyin-Uumeskrift Chóngqìng) is ne chinesiske Stääd, juu in juu Ferwaltenge ap juu Stappe fon ne Provinz stoant. Juu häd offiziell ne Flakte 82.403 km2, is also bolde so groot as Aastriek, häd mäd 32.000.000 Ienwoonere bolde fjauer moal so fuul as Aastriek un jält deermäd as juu grootste Stääd fon juu Waareld. Me mout oaber beoachtje, dät die Kääden fon juu Stääd bloot 4.700.000 Ienwoonere häd, wan me deer dät ticht bebaude Gebiet buute hääruume toureekend, sunt dät 7.700.000 Ienwoonere. Die ganse Räst fon dät Ferwaltengsgebiet is tän besiedeld un me kon eegentelk nit fon een touhoopehongjende Stääd baale.


Do Poagenstoule (Fungi) sunt n Riek fon do Eukaryoten. Jo sunt nai früünd mäd do Dierte, wuuden oaber fröier apgruund fon hieren Phänotyp tou do Plonten tälld, mäd do jo n bitje minner früünd sunt. Die Begriep Poagenstoul wäd uk gans speziell foar ju Oard Amanita muscaria, uk: Fljoogenpilts, bruukt, foar do Fungi algemeen heerd me oafter uk dät Woud Piltse, dät wäil uut dät düütske kumt.


Magnet-Resonanz-Tomographie (MRT, uk MRI) is ne Methode uum dät Binnere fon n Moanske outoubieldjen. Dät basiert sik ap dän Fakt, dät do Atomkäädene fon n Stof sik traale un deerbie n charakterisk Magnetfäild moakje, dät hat ‘Spin’. [Dät jält uurigens bloot foar Isotope, do der n uungeroaden Taal fon Protone plus Neutrone hääbe]. Wan me deer nu fon buute n uur Magnetfäild fon ju goude Energie ap sät, dan kon die Spin sik uumetraale. Skaltet me nu dät Magnetfäild wier uut, dan faalt die Spin in sien oolde Loage tourääch, wierbie hie n Foton mäd ne fon älk Element bestimden Energie uutsoant. Ju kon me meete un deertruch fääststaale uut wäkke Elemente die Stof bestoant. [Ferglieke wo AES jusälge Taktik anwoant ap Elektrone, wüült et sik hier uum Käädendeele honnelt]. Truch nu n Gefälle (Gradient) in dät Magnetfäild tou moakjen, kon me fääststaale wier do bestimde Atome sik befiende un so kon me mäd n Kompjuter ne ruumelke Bielde moakje. Gewöönelk wäide do Resultoate deeruum präsentierd as Snitte fon n Kop of n Körper. Deeruum hat dät uk Tomographie, fon griechisk τόμος "Snit".


Die Panamakanoal is ne kunstelke Ferbiendenge fon dän Pazifik un dän Atlantik twäärs truch ju Loundbrääch fon Panama, ju twiske Noud- un Suudamerikoa ferlopt. Die Kanoal wuude in 1914 eepend. Uum deer truch tou kuumen, mouten do Skiepe ap ju atlantiske juust so as ju pazifiske Siede truch Slüüsen, uum ap ju Hööchte fon dän Kanoal fon sowät 26 Meetere uur ju See tou kuumen. Hie ferlopt foar n Deel in dän kunstelke Gatúnsee. Die See äntstuude fon 1907 bit 1913 truch Apstauenge fon dän Río Chagres, uum dän Kanoal in't Binnelound fon Panama ap een Hööchte tou hoolden. Fääre wäästelk lait die sonaamde Gaillard-Truchsnied, wier me Bierge fon sowät 90 Meetere Hööchte truchgreuuwen häd. Stääde tichte bie do Iengonge fon dän Panama-Kanoal sunt: Colón ap ju atlantiske Siede un ju Haudstääd Panama-Stääd ap ju pazifiske Siede. Dät rakt uk Brääge uur dän Kanoal. Ätterdät in 1492 Christoph Kolumbus as eersten Europäer ätter do Wikingere wier ätter Amerikoa keemen waas, duurde dät nit loange, dät die näie Kontinent fääre ärfoarsked wuude. In 1513 koom die Äntdäkker Vasco Núñez de Balboa as eersten ätter dät Pazifik-Ouger fon ju Lound-Äängte fon Panama. Ju eerste Idee foar n Kanoal truch ju Lound-Äängte fon


N monotypisk Taxon is n Taxon, dät bloot een Unnertaxon häd. Die Taks (Meles meles) jält maasttieds as eensige Oard fon dän Sleek Meles, mongs wäd oaber uk ju japaniske Taks-Unneroard as oaine Oard blouked - dan waas die Sleek daach nit monotypisk. Dät Kanienken (Oryctolagus cuniculus) is ju eensige Oard fon dän Sleek Oryctolagus, die also monotypisk is. Die Wietenskupler Lazell hiede oaber ätter Angoawen fon Walkers Mammals of the World in ju Skrift "A new Marsh rabbit (Sylvilagus palustris) from Florida's lower keys" fon 1984 uurs ne Meenenge, näämelk dät Oryctolagus un Sylvilagus eegentelk nit twäin, man aan Sleek wieren. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Wittlich is juu Hööftstääd fon dän Loundkring Bernkastel-Wittlich in Rhienlound-Palts. Dät häd ne Flakte fon 49,64 km² un hiede in't Jier 2008 17.763 Ienwoonere. Juu Stääd lait in't Doal fonne Lieser, ne Äi juu in juu Mosel fljut. Uurspröängelk waas deer bloot juu Käädenstääd Wittlich. In 1969 wuuden deer doo foulgjende Noabermeenten ienmeented: Bombogen Dorf Lüxem Neuerburg Wengerohr


Alla breve (italienisk foar "ätter ju Brevis, Symbol: ) is n Begriep uut ju Musik un betjut, dät me aan 4/4-Takt as aan 2/2-Takt spielje skäl. Me tält also nit in Fjoodendeele, man in hoolwe Nooten, wiertruch dät Tempo dubbeld so gau is as normoal.


Die Manierismus is een Uurgongsfoarm twikse Renaissance un Barock, ju Määrkmoale fon bee häd. Bekoande Moalere sunt Domínikos Theotokópoulos ("El Greco") un Michelangelo Buonarroti. Manieristiske Baukunst: Een Huus in Krakau, Polen Een Orangerie in aan Park in Richelieu (Indre-et-Loire), Frankriek. Manieristiske Moaleräi: Maria truurt uum Kristus, moald fon Angelo Bronzino Kristus in Emmmaus, moald fon Paolo Veronese


Juu Brevis is in juu Musik ne dubbelde Ganse Noote, dät hat, juu bestoant uut oachte Fjoodendeele, fjauer hoolige af two Ganse.


Die Tschad is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Libyen n Sudan juu Zentroalafrikoanske Republik Kamerun Nigeria Niger


Tunesien is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Dät Middelmeer Libyen Algerien


Uganda is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... Kenia in dät Aaste Tansania in dät Suude Ruanda in dät Suudwääste ju Demokratiske Republik Kongo in dät Wääste Suud-Sudan in dät Noude


Juu Zentroalafrikoanske Republik is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon... n Sudan juu Demokratiske Republik Kongo juu Republik Kongo Kamerun n Tschad


Aast-Timor is n Stoat in dät Aaste fon dät Ailound Timor (Suudaast-Asien). Dät Wääste fon dät Ailound heert tou Indonesien.


Aserbaidschan is n Lound in Asien un Europa. Aserbaidschan lait wäästelk fon juu Kaspiske See un häd Andeele fon n Kaukasus, an dät Skeed tou n Iran uk an doo Talyschbierige. Noaberlounde sunt die Iran, Armenien, Georgien un Ruslound. Ne Exklave fon Aserbaidschan, juu Autonome Republik Nachitschewan häd uk n alwen Kilomeetere loang Skeed tou juu Turkäi.


Bangladesch is n Lound in Asien. Bangladesch wäd toun grootsten Deel fon Indien uumesleeten, man dät gränsed uk an Myanmar (Uk "Burma" naamd) un an dän Golf fon Bengalen.


Bahrain is n Ailoundstoat in n Persisken Gulf, Asien.


Manx is ne keltiske Sproake, ju der boald wäd ap dät Ailound Man twiske Groot-Britannien un Irlound. Die lääste Spreeker fon dät Manx waas Ned Maddrell, hie stoorf 1974. Ätters sunt do dan ounfangd, ju Sproake wier tou Lieuwend tou brangen. Fuul Ljuude leere ju as twäide Sproake un deer wäide wier Bäidene ap Manx apleeken. Däälich baale 23 Ljuude Manx as Määmesproake un 2.223 as twäide Sproake (2022). Dät Manx heert mäd dät Iriske un dät Skottiske Gälisk tou do Goideliske Sproaken un is also gjucht ferskeeden fon dät Walisiske. Deertou is ju Sproake gjucht beienflouded fon dät Ooldnordiske, deeruum dät do Vikinger deer siedelden. In dät 18. Jierhunnert wuude Manx fon 20.000 Moanskene boald, sowät ju ganse Befoulkenge fon dät Ailound Man. In dät Jier 1765 wuude dät Ailound fon dät Köönichriek Grootbritannien annektiert un deermäd koom ju ängelske Sproake ätter dät Ailound wai, ju unner politisken un sozioalen Druk wichtiger wuude as dät Manx. 1899 wuude ju Yn Cheshaght Ghailckagh (Ju Manx-Gäliske Sälskup) apgjuchtet, uum ju Ailoundsproake tou bewoarjen. Bie ju Foulkställenge 1901 boalde 9,1 % fon do Bewoonere fon Man noch Manx, man een groot Deel deerfon waas aal oolder as 50 Jier. In do 1930er


Bhutan is n Lound in Asien, twiske China un Indien.


Dät rakt sänt dän Chinesisken Burgerkriech two Lounde, do sik dän Noome China reeke: Ju Foulksrepublik China (Die grootste Deel fon China) Ju Republik China (Ap dät Ailound Taiwan)


Brunei is n Lound ap dät asiatiske Ailound Borneo. Dät wäd fon Malaysia un ju Suudchinesiske See begränsed.


Georgien is n eurasisk Lound. Dät wäd begränsed fon ju Swotte See, Ruslound, Aserbaidschan, Armenien un ju Turkäi.


Indien is n groot Lound in Suud-Asien an dän Indiske Ozeoan. Ju Haudstääd is New Delhi un die Präsident fon ju Republik is siet 2007 Pratibha Patil. Indien wäd begränsed fon China, Nepal un Bhutan in dät Noude; Birma, Bangladesch un die Golf fon Bengalen in dät Aaste; Sri Lanka in dät Suudaaste; die Indiske Ozeoan un do Maledive in dät Suudwääste; ju Arabiske See in dät Wääste; Pakistan in dät Noudwääste. Indien is n groot Hoolichailound. Londskuppelk kon dät in träi Paate apdeeld wäide: Dät Noude fon dät Lound lait in dät Himalayagebierge un sien Uutloopere Pamir un Karakorum un is deertruch gjucht biergich. Die Kanchenjunga mäd 8.598 Meter is die hoochste Punkt. Fääre ätter dät Suude lääse do groote Flächen. Hier ferloope uk do groote Flusse, die Ganges un die Brahmaputra, do der uutloope in dät noudelke Eende fon dän Golf fon Bengalen. Truch disse Flusse is dät Gebiet gjucht fruchtboar. In dät Wääste lait ju Tharwöiste un dät Suude n groot Hoochlound, die Dekkan. Dät Hoochlound lait twiske dän Golf fon Bengalen un ju Arabiske See. An bee Kaanten wäd dät Hoochlound begränsed fon Bierichriegen, do Aast- un Wääst-Ghats. Dät Klimoa is subtropisk bit tropisk. Indien is


Indonesien is n Ailoundstoat in Suudaast-Asien. Ap dät Ailound Borneo lait dät Skeed tou Malaysia, ap dät Ailound Näiguinea lait dät Skeed tou Papua-Näiguinea un ap dät Ailound Timor lait dät Skeed tou Aasttimor. Indonesien National Museum fon Indonesien in Midde Jakarta Dät Nationoal Monument Dät Nationoal Monument Wisma 46, Indonesiens hoochste Büro-Gebäude, twiske do Wulkenkratsere fon Jakarta. Jalan Thamrin, ju Haudallee in Midde Jakarta N Such in dän Gambir-Boanhoaf in Midde Jakarta Dät Bung Karno Stadium kon 100,000 Toukiekere bierge Koarte fon Indonesien Provinze fon Indonesien Malioboro, ju bekoandste Sträite in ju Stäädmidde fon Yogyakarta Trans Jogja Bus. N gau Bus-Truchraise-System in ju Stäädmidde fon Yogyakarta N Köär fon indonesisk Ieten, deerbie Soto Ayam (Hannesoppe), sate kerang (Skoalendierte Kebabs), telor pindang (ounlaide Oaiere), perkedel (Frites), un es teh manis (swäiten Ies-Tee) An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 Indonesian Naval vessels Indonesian Naval vessels B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s A Javanese engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch Buffalo, January 1942. Mazda6 used by the Jakarta Metro Highway Patrol (Ditlantas Polda Metro Jaya) as a


Die Irak is n Lound in Asien. Ju Haudstääd is Bagdad. Die Irak wäd begränsed fon: n Iran n Persisken Gulf Kuwait Saudiarabien Jordanien Syrien juu Turkäi Wichtige Äien sunt Euphrat un Tigris. Irakkriech Kurdistan


Die Iran is n Lound in Asien. Die Iran lait twiske ju Kaspiske See un dän Indisken Ozean mäd n Persisken Gulf un n Gulf fon Oman. Noaberlounde sunt: Turkmenistan Afghanistan Pakistan die Irak ju Turkäi Armenien Aserbaidschan


Die Jemen is n Lound ap dät Arabiske Hoolichailound in Suudwääst-Asien. Die Jemen lait an dät Roode Meer, dän Gulf fon Aden un dät Arabiske Meer, dät sunt aal Uutloopere fon dän Indisken Ozean. Noaberlounde sunt Saudiarabien un die Oman.


Jordanien is n Lound in Faander-Asien. Noaberlounde sunt die Irak, Saudiarabien, Israel un dät Wäästjordanlound, dät toun Deel unner palästinensiske Ferwaltenge stoant. Dät gränsed uk an dän Gulf fon Akaba un an dät Doode Meer.


Margaretha (Gretchen of Gräiitje) Grosser (* 20. September 1934 in Roomelse - 20 Juli 2019) waas n pensioniert Büro-Anstoalde, Skrieuwerske un Uursätterske. Ju skreeuw uur persöönelke Geskichten, Dööntjene un Märchen. Hiere Uursättengen wieren foarallen Bäidensbouke. Fon hiere Foarnoome rakt et ferskeedene Skrieuwwiesen. Hiere offizielle Gebuursnoome is Margaretha, man do maaste Ljuude kwieden eenfach Gretchen. Ap eenige Bouke stoant die Foarnoome Gräitje, wät ju seelterfräiske Noome weese skuul. Grosser wuude ap n 20. September 1934 in Roomelse bädden. 1941 geen ju in ju Gruundskoule, deerätter 8 Jiere Foulksskoule un 2 Jiere in ju Hondelskoule. Ätter hiere Leere as Stenotypisten oarbaidede ju 25 Jiere as Büro-Anstoalde. Uur hiere Juugend häd ju n Masse skreeuwen in hiere Bouke. Uur hiere Baabe skreeuw se ju Kuutskichte Wiehnachten 1945, Roschestwo, uur hiere Määme ju Kuutskichte Skousters Huus un algemeen uur hiere Bäidenstied skreeuw se Paasken in mien Bäidenstied. Ätter hiere Pensionierenge fäng ju in't Jier 1989 tou skrieuwen. Ju wüül ju seelter Sproake nit bloot mundelk fäärereeke, man uk skriftelk fäästlääse. In disse Tied fäng ju oun mäd seelter Stukke in dän General Anzeiger. In do eerste Jiere as Skrieuwerske honnelje sik dan uum spoasige un iedenste Geböärnisse in dät Deegeslieuwend. Do wuuden maast uut


Dät Pleistozän waas ne Äidgeschichtelke Serie ätter dät Pliozän un foar dät Holozän. Die Begin fon't Pleistozän waas foar sowät 2.588.000 un dät Eende foar sowät 11.700 Jiere.


Dät Holozän is ju Äidgeschichtelke Serie, in ju wie däälich lieuwje. Dät begon mäd dät Eende fon dät Pleistozän foar sowät 11.700 Jiere.


Dät Pliozän is waas ne Äidgeschichtelke Serie ätter dät Miozän un foar dät Pleistozän. Dät Pliozän begon foar sowät 5.332.000 Jiere un eendede foar sowät 2.588.000 Jiere.


Dät Miozän waas ne Äidgeschichtelke Serie ätter dät Oligozän un foar dät Pliozän. Dät Miozän begon foar sowät 23.030.000 Jiere un eendede foar sowät 5.332.000 Jiere.


Nyctinomops aurispinosus is ne Oard fon Fläddermuus. Dät Diert frät foarallen Insekten mäd wooke Körpere (neen häd Chitin-Buutenskelett). Nyctionomops aurispinosus lieuwet an do mexikaniske Kusten (Aast un Wääst), in dät Suude uk in dät mexikaniske Inlound, Kolumbien, Peru, Bolivien, Venezuela un Aast-Brasilien. Ätter een WälleReferenz-Failer Uungultige <ref>-Ferweendenge: „name“ is uungultich of tou loang. rakt dät ju Oard uk ap Kuba, in uurs ne Wälle stoant deer niks fon, wäil oaber, dät do uk in Ecuador un Paraguay sunt. Deer lieuwje se bit 3.150 Meetere Hööchte, foarallen oaber unner 1000 Meetere in suumergräine tropiske Woolde, in n Busk, in Toudenwoolde un druuge Woolde. Die Begjucht fon ju IUCN


As Äidgeskichtelke Serie of eenfach bloot Serie beteekent me in ju Chronostratigraphie n äidgeskichtelk Tiedoaler, dät normoal moorere Millionen Jiere uumfoatet, wan nit moorere tjoon Millionen Jiere. Die Begriep is fergliekboar, man nit Synonym mäd dän Begriep "Epoche" uut ju Geochronologie.


Die Mars (Symbol: ) is die fjoode Planet fon uus Sunnensystem. Sin Noome kumt fon dän roomsken Kriechsgoad Mars. Ju Atmosphäre bestoant foarallen uut CO2. Ju is oaber täämelk tän, mäd säks Millibar bedrächt hieren Druk minner as een Prosänt fon dän Luftdruk appe Äide. Ju Faawe fon dän Heemel sjucht ap n Mars rosa uut, dät kumt fon swieuwjende litje Iersendeele. Fier buppe rakt dät Ieswulken uut fäärsen CO2 und Woater. In n Suumer rakt dät uk mongs an hooge Bierichspitsen Wulken. Rien rakt dät deer oaber nit. Ap ju Uurfläche fon Mars meent me Spuuren fon Woater tou sjoon.


Ju Chronostratigraphie is ne Wietenskup, ju Steene ätter dät Oaler fon hiere Äntstoundenge oardent. Ju Chronostratigraphie is n Deelgebied fon ju Stratigraphie, ju säärm n Deelgebied fon ju Geologie is.


Mäd "Stratigraphie" is in n geologisken Touhoopehong dät Deelgebied fon ju Geologie, dät sik mäd Loagen fon (foarallen) Sedimentsteenmassen beschäftiget, un do hiere tiedelke Touoardenge.


Dät Oligozän waas ne Äidgeschichtelke Serie. Dät koom ätter dät Eozän un foar dät Miozän. Dät Oligozän begon foar sowät 33.900.000 Jiere un eendede foar sowät 23.030.000 Jiere.


Dät Eozän waas ne Äidgeschichtelke Serie ätter dät Paläozän un foar dät Oligozän. Dät Eozän begon foar sowät 55.800.000 Jiere un eendede foar sowät 33.900.000 Jiere.


As Chronospezies beteekend me ne Oard ätter dät evolutionäre Oardkonzept.


Ju Oard is ne Stappe in ju biologiske Systematik. Ju Phylogenetiske Systematik koant bloot Oarde un Supraspezifiske Taxa. Ju Oard kon in ju Biologie definierd wäide truch... Dät Biologiske Oardkonzept beteekent as Oard ne Gemeenskup fon Individuen, do sik mädnuuner moorje konnene. Dät is maasttieds ne Meenskup fon moorere Populatione, do nit gans so oafter, daach mongs noch fermiskje. Wo ju Oard tiedelk begränsed wäide mout, is nit kloor definierd, mongs wäd kweeden, dät me ätter n poor hunnert Generatione nit moor fon ju sälge Oard baale kon, man neemens wol kweede, wie Moanskene wieren däälich ne uur Oard as do Moanskene foar n poor duusend Jiere. Dät Evolutionäre Oardkonzept: So wäd dät definierd, wan me ne ganse Äntwikklengslinie meent (ne Oard fon hiere Äntstoundenge uut ne Apkleeuwenge fon ne allere Oard bit tou hiere oaine Apkleeuwenge in two näie Oarde) - gans egoal, wofuul Evolution in düssen Tiedruum geböärt. Ne so definierde Oard hat uk Chronospezies.


N Ferbiend is ne portoalfoarmige holtene Dreegekonstruktion in n Buurenhuus, ju der bestoant uut twäin of moor Stonnere, do der mädnunner ferbuunen sunt truch aan of twäin horizontoale Ferbiendsboolken. Do ferskeedene Ferbiende sunt wier mädnunner ferbuunen truch do Rimme, do der winkelgjucht ap do Ferbiende ferloope. Aal Winkele fon ju Konstruktion wäide stutsed fon Steekbeende un Jachtbeende. Do Stonnere stounde oafte ap muurde of aan Steen bestoundene Funnemänte. Ap do Ferbiende stounde do Sponstokke (dät Speerwierk), mäd do Huuslatten, do ju Toake of dät Dak dreege. Do Sponstokke mäd Steekbeende usw konnen fuul ferskeedene Foarme ounnieme un unnerskeede sik in do ferskeedene Buurenhuuse. Dät rakt two Typen fon Ferbiende, nämmelk dät Loangsferbiend un dät Twäärsferbiend. Bolde aal Buurenhuuse hier in t Noude sunt mäd Twäärsferbiend baud, dät winkelgjucht ap ju Laangtegjuchte fon dät Huus stoant. Dit Ferbiend bestoant uut do twäin Stonnere, ferbuunen fon dän woagegjuchte Onkerboolke. Dissen Ferbiendsboolke stat mäd ne Tappe truch dän Stonner un is deerbääte feronkerd mäd aan of twäin holtene Döäwele (Pännen), of Kiele. Dissen Typ rakt dät in dät seelter eepen Huus un me fint dät fääre in dät Nouddüütske un Holloundske Inlound. Bie dissen Typ Ferbiend lait die Ferbiendsboolke ap do Stonnere un


Ju Mathematik is ju Leere fon do Taale un Foarme. Ju Mathematik oarbaidet - uurs as Physik un Chemie - deduktiv un kon deeruum uk tou do Moanskewietenskuppe reekend wäide. Algebra Analyse Geometrie Statistik Ju Mathematik oarbaidet mäd bestimde Teekene.


Nyctinomops feromosaccus is ne Oard fon Fläddermuus. Doo Dierte sunt in suudwäästelke Deele fon doo USA un in dät noudelke un wäästelke Mexiko tou fienden. Joo lieuwje an fälsige Bierichouhonge un Steenwoogen in juu Wüüste fon Arizona, oaber uk in Bauwierke. Deer bildje se Gruppen, doo gewöönelk minner as hunnert Dierte uumfoatje. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Dät Paläozän af Paleozän waas ne Äidgeschichtelke Serie. Dät is juu eerste Serie in dät System Paläogen, koom also ätter juu leete Kriet-Tied un foar dät Eozän. Dät Paläozän begon foar sowät 65.500.000 Jiere un eendede foar sowät 55.800.000 Jiere.


Dät Northern Territory (Noudelke Territorium) is n Buundesterritorium fon Australien. Dät häd ne Flakte fon 1.349.130 km² un in't Jier 2014 tällde me 243.700 Ienwoonere, wierfon sowät 31% Aborigines sunt, foarallen Pitjantjatjara, Arrernte, Luritja, Warlpiri un Yolngu.


Tasmanien is n Ailound fon Australien. Dät häd ne Flakte fon 68.400 km² un in't Jier 2014 wuuden 517.000 Ienwoonere täld. Dät wuud dän 24 November 1642 äntdäkt fon dän Schipper Abel Tasman fon Groningen. Tou doo bekoande Dierte fon Tasmanien heerde juu Oard Thylacinus cynocephalus (düütsk:Beutelwolf) un heert bit däälich juu Oard Sarcophilus harrisii (düütsk: Beutelteufel). Bee Oarde sunt ap dät australiske Fäästlound al loanger uutstuurwen, fielicht truch juu Ienfierenge fon dän Dingo.


Queensland is n australisken Buundesstoat. Queensland häd ne Flakte fon 1.730.650 km² un in't Jier 2014 wuuden 4.750.500 Ienwoonere täld, deer lieuwje uurigens 26 % fon do Aborigines in't heele Australien.


New South Wales is aan australisken Buundesstoat, wier mäd sowät soogen Millionen Ljuude moor as n Träädel fon juu heele australiske Befoulkenge lieuwet. Deer woonje uungefeer 7,565,500 Moanskene (2014).


Victoria is n australisken Buundesstoat. Dät häd ne Flakte fon 227.420 km² un in't Jier 2014 wuuden 5.866.300 Ienwoonere täld.


Noudmakedonien is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Skopje. Die Präsident fon ju Republik is Stevo Pendarovski. Noudmakedonien wäd begränsed fon: Serbien in dät Noude, Bulgarien in dät Aaste, Griechenlound in dät Suude, Albanien in dat Wääste.


South Australia ("Suudaustralien") is n australisken Buundesstoat mäd ne Flakte fon 983.480 km² un 1.698.600 Ienwoonere (in't Jier 2055).


Western Australia is n Buundesstoat fon Australien mäd ne Flakte fon 2.529.880 km² un 2.565.600 Ienwoonere (in't Jier 2014).


Otomops is n Sleek fon do Fläddermuuse. Oard Otomops martiensseni MATSCHIE, 1897. Ju Oard lieuwet in ju Zentroalafrikoanske Republik, ju Republik Kongo, Dschibuti, Äthiopien, ju Demokratiske Republik Kongo, Uganda, Kenia, Tansania, Angola, Simbabwe, Malawi, Botsuana, Mosambik, Madagaskar un dät Aaste fon Suudafrikoa Unneroard Otomops martiensseni martiensseni MATSCHIE, 1897 (ju Nominatfoarm) Unneroard Otomops martiensseni icarus CHUBB, 1917 Oard Otomops wroughtoni THOMAS, 1913. Ju Oard lieuwet in Suud-Indien Oard Otomops formosus CHASEN, 1939. Ju Oard lieuwet ap Java Oard Otomops johnstonei KITCHENER, HOW un MARYANTO, 1992 Ju Oard lieuwet ap dät Ailound Alor in do Litje Sunda-Ailounde Oard Otomops papuensis LAWRENCE, 1948. Ju Oard lieuwet in Papua-Näiguinea Oard Otomops secundus HAYMAN, 1952. Ju Oard lieuwet in dät Noudaaste fon Näiguienea. Oard Otomops madagascariensis DORST, 1953. Ju Oard lieuwet ap Madagaskar. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Näiguinea is n Ailound, dät tou n australisken Kontinent heert, politisk oaber in dät Wääste tou Indonesien heert un in dät Aaste fon n oainen uunouhongigen Stoat (Papua-Näiguinea) bedäkt wäd. Do uursproangelke Bewoonere sunt do Papuas. Ätter ju Befräienge fon Indonesien in 1959 beheelten do Niederlounde Wääst-Näiguinea as Kolonie. Noch 1956 wuud die Obano-Apstand deelsloain mäd moor as 100 Doode. Leeter wuud do Papuas Oainständegaid in Foaruutsicht stoald, man unner Druk fon do Fereende Stoate moast dät Lound 1962 uurroat wäide an do Fereende Natione, do dät leeter an Indonesien uurdruugen. Ätters sunt fuul Indonesier ätter Wääst-Näiguinea keemen. Wäkke Papuas betrachtje do Indonesier as Besättere.


Juu Mechanik is n Deelgebiet fon juu Physik. Dät is juu Leere fon juu Bewäägenge fon juu Materie in Ruumte un Tied. Tou dät Fäild fon Mechanik heere: Schienlood


Java is n indonesisk Ailound, dät toun grootsten Deel truch Vulkanismus äntsteen is. Ap Java lait uk juu indonesiske Hööftstääd Jakarta. Java is een fon doo Groote Sunda-Ailounde in n Indonesisken Archipel. Commons: Java – Mediendoatäie


Die Waarelddeel af Kontinent Australien lait twiske dän Indisken Ozean un dän Pazifiske Ozean. Oafter wäide noch doo litje pazifiske Ailounde, foarallen Näiseelound deertounuumen, dät grattere Gebiet wäd dan as Ozeanien beteekend. Dät gliek naamde Lound Australien bedäkt dät ganse Fäästlound fon n Waarelddeel Papua-Näiguinea lait in dät Aaste fon dät Ailound Näiguinea Indonesien häd ne Provinz in dät Wääste fon dät Ailound Näiguinea.


Ju Techniske Mechanik is aan Deel fon ju Mechanik. Ju bruukt do physikoalske Gruundlääsen foar techniske Systeme un behonnelt foar aaln do fääste Köärpere, do in ju Technik wichtich sunt. Wier ju ap uut is, is foaraaln ju Bereekenge fon do Krääfte, do in do Köärpere wierkje. Foarleesengen in techniske Mechanik sunt fäästen Bestounddeel in do Studiengonge fon dän Maskienenbau un dät Bauingenieursweesen. Buppedät wäd ju in noch moor Ingenieurswietenskuppe behonneld, t.B. in ju Elektrotechnik, dät Industriedesign of dät Wirtskupsingenieursweesen, man deer is dät fon wät litjere Betjuudenge. Ju Techniske Mechanik skäl do theoretiske Bereekengs-Ferfoaren reeke, do biespilswiese in dän Maskienenbau un ju Baustatik bruukt wäide. Ju oaintelke Bemeetenge Baudeele of Dreegwierke, ju Uutwoal fon do Wierkstoffe un aal sowät wäd dan fon uur Disziplinen uurnuumen, do wät naier bie'e Praxis stounde, biespilswiese ju Konstruktsjoonsleere of ju Bedrieuwsfäästegaid. Deerbie is ju Techniske Mechanik dan een Hälpswietenskup. Wier dät in ju Techniske Mechanik uum gungt: Do Sätgjuchte fon ju klassiske Mechanik, mathematiske Modelle fon do mechaniske Touhoopehonge fon physiske Köärpere, spezifiske un ratsjoonelle Methoden fon ju bereekenjende Analyse fon mechaniske Systeme. Klassisk wäd ju Techniske Mechanik iendeeld in: ju Statik, ju sik mäd Krääfte ap rauende (uunbewäägede) Köärpere (haudseekelk mäd eendimensionoale


In't Seelterlound roate dät aleer un uk däälich noch gjucht fuul Familien, do n Roupnoome af Bienoome ieuwenske hieren offiziellen Noome, dän "Skrieuwnoome", hääbe. Deer sunt fielicht 'n poor Spitsnoomen deerbie, man do maaste Noomen sunt wäil truch do Jierhunderte uut do uursproangelke Noomen fon Bewoonere fon do Steeden (maastens Buuräien) biebiheelden wuuden, deeruum rakt dät wäil uk dän Begriep "Huusnoome", die oaber uk foar do offizielle Noomen bruukt wäd. Uk wan die Skrieuwnoome wikselde, t. B. deertruch, dät 'n Mon mäd uurs n Noome in ju Familie ienhilkede, wuude die oolde Roupnoome biebeheelden. (Sjuch uk: Huusnoomen) Do Noomen stounde bie ju Buurskup, wier do Ljuude däälich woonje. Do Noomen, do der al loange uutstuurwen sunt af wier do Ljuude nit moor in Seelterlound woonje, stounde nit ap ju Lieste. Roupnoome - Skrieuwnoome däälich - Beskrieuwenge Pünt - Warnkens Snieders - Mödden - Bielde fon Snieders Fräisk Huus uut 1823 - Dät ooldste Huus, wät noch in't Täärp stoant. (Bielde: Th. Deddens) Sievers (Burs) - Brands Ti(e)lkens - Büter - Dät wieren fröier Weeuwere, jo goolten in 't Täärp as do bääste Weeuwere. Tamburs - Helmers - sjuch bie Heeselbierich (Bääte dän Kanienkenbusk wuud fröier tou Skäddel rekend, däälich heerd


Ne Meente is juu litste politisk-geographiske Eenhaid. Mongs is dät nit bloot een Täärp af ne Stääd, sunnern moorere Täärpe (as juu Meente Seelterlound), af ne Stääd mäd doo uumlääsende Täärpe. Meente Seelterlound


Unner dän Begriep Sport wäide ferskeedene Oarde fon Bewäägenge, Spil un aal sowät touhoopefoated, do maasttieds fon dän moanskelken Körper uutfierd wäide. Dät rakt t.B. oaber uk Motorsport, wier do Moansken bloot n Woain stjuure un betjoonje moutene. Do oolde Seelter hieden uk al apaate Sporte un deer sunt fuul näie bietou keemen. Dät rakt toun Biespil also: Balspil Tennis Kaalje Kuusje Foutbal Fiskje Joagje Riedersport Sköäwelje


Menen (frantsöösk: Menin) is ne Stääd in ju Provinz Wääst-Flandern in Belgien. Ju Stääd häd goud 32.000 Ienwoonere. In dät Gestrich deer uumetou wäd ju Stääd Mjinnde of Meende naamd, in dän Räst fon ju Provinz wäd dän Noome Mjeenn bruukt. Wäil uut dän eerste Waareldkriech stamt n seelter Riemsel: Och wät meenen, Meenen lait in Flandern, Flandern lait unner n Kustäit, un wan ju Ku micht is et aal wäit . Dät wuud wäil bruukt, wan wäl kwad: 'Iek meene....' Kustäit belukt sik fielicht ap ju Äi Koestaart. Ju Stääd is äntsteen an ju Leie, ap dän Honnelswai Brügge-Lille (Ryssel). Ju ooldste Noomenmäldenge stamt uut 1087. As Scheedstääd wuude Menen al ädder befäästiged. Do eerste Uumwaalengen datierje uut 1578. Twiske 1579 un 1830 wuude Menen two-untwintichmoal beleegerd. Ju Leie spielde ne wichtige Rulle in ju Äntwikkelenge tou n wichtich Leekenzentrum. In dät 16. Jierhunnert waas ju Stääd berüümd uum hiere Bjoor un tälde domoals 104 Bjouermästere. In dät Jier 1548 wuud n groot Deel fon ju Stääd truch Bround in de Ääske laid.


Borneo is n asiatisk Ailound, wierfon groote Deele tou doo Stoaten Indonesien un Malaysia heere. N litjen Deel fon dät Ailound wäd uk fon dän Stoat Brunei bedäkt. Borneo is een fon doo Groote Sunda-Ailounde in n Indonesisken Archipel.


Die Indonesiske Archipel, uk Indisken-, Aastindisken- af Malaiisken Archipel naamd, is ne groote Ailoundgruppe fon Suudaast-Asien. Groote Sunda-Ailounde: Dät Ailound Borneo (Is apdeeld an doo Stoaten Indonesien, Malaysia un Brunei) Dät Ailound Java (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumatra (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sulawesi (heert tou Indonesien) Litje Sunda-Ailounde: Dät Ailound Bali (heert tou Indonesien) Dät Ailound Flores (heert tou Indonesien) Dät Ailound Lombok (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumbawa heert tou Indonesien) Dät Ailound Timor (is apdeeld an doo Stoaten Indonesien un Aast-Timor) Dät Haudailound Luzón Dät Ailound Mindanao noch moor litjere Ailounde Doo noudelke Molukken (indonesiske Provinz Maluku Utara): Ternate Doo Bacan-Ailounde Dät Ailound Halmahera Dät Ailound Morotai Doo Obi-Ailounde Doo Sula-Ailounde Dät Ailound Tidore Doo suudelke Molukken (indonesiske Provinz Maluku): Dät Haudailound Ambon Doo Aru-Ailounde Doo Banda-Ailounde Dät Ailound Buru Doo Kai-Ailounde Dät Ailound Seram Doo Tanimbar-Ailounde Dät Ailound Wetar Dät Ailound Näiguinea wäd säilden uk noch meetäld, maasttieds oaber nit, deeruum dät dät al tou n Australisken Kontinent heerd un ja foar loange Tied uk mäd dät australiske Fäästlound ferbuunen waas (nu is die Seewoaterspeegel haager). Dät wäästelke Näiguinea heert tou Indonesien, dät Aaste fon dät Ailound heert tou n oainen Stoat, Papua-Näiguinea.


Fjodor Wladimirowitsch Jemeljaneko (Rusk:Фёдор Владимирович Емельяненко, *28. September 1976 in Rubischne, Sowjetunion) is berüümd foar sien Laistenge in juu Kampsportoard MMA, wieroane hie juu Nr.1 fon juu Waareld weese skäl. Uurspröängelk häd hie Sambo moaked, wät hie däälich uk noch moaked un wieroun hie uk Waareldmääster is.


Doo Groote Sunda-Ailounde, doo n Skeed twiske dän Pazifisken Ozean un dän Indisken Ozean bildje, sunt ne wichtige Ailoundgruppe in n Indonesisken Archipel. Wichtige Ailounde sunt: Borneo Java (Ailound) Sulawesi Sumatra


Doo Litje Sunda-Ailounde sunt ne Ailoundgruppe in dän Indonesisken Archipel. Jo sluute suudaastelk an do Groote Sunda-Ailounde oun, besunners aastelk oun Java, wiermäd jo in een Riege lääse. Wichtige Ailounde sunt: Dät Ailound Bali (heert tou Indonesien) Dät Ailound Flores (heert tou Indonesien) Dät Ailound Lombok (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumbawa heert tou Indonesien) Dät Ailound Timor (is apdeeld an doo Stoaten Indonesien un Aast-Timor)


Die Merkur (Symbol: ) is die Planet, die am naisten bie de Sunne is. Hie uumsirkelt ju Sunne in 88 Deege; uus Waareld is 16 moal gratter as hie.


Timor is een fon doo Litje Sunda-Ailounde in dän suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel. Dät Wääste fon dät Ailound heert tou Indonesien, in dät Aaste lait die uunouhongige Stoat Aast-Timor.


Sulawesi (fröier Celebes) is een fon doo Groote Sunda-Ailounde in n suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel un heert tou Indonesien. Dät rakt ap düt Ailound säks indonesiske Provinzen: Sulawesi Barat Sulawesi Selatan (Suud-Sulawesi) Sulawesi Tenggara (Suudaast-Sulawesi) Sulawesi Tengah (Zentroal-Sulawesi) Sulawesi Utara (Noud-Sulawesi) Gorontalo


Bootjeräi is Skipfoart mäd Boote. Ju ferron uur ju Seelter Äi un haager uur Oaje un Marka. Me kon dät al sjo ap ju Koarte fon 1588 (gjuchts). Bit sowät 1800 waas ju gjucht wichtich foar Seelterlound, man truch ju Kontinentoalspeere fon 1806-1814 koom ju stiltoulääsen un kuud sik ätters nit wier goud äntwikkelje. Daach foarnde noch uum 1915 die Skäddeler Bootjer ap Lier. (B156U). Do Boote skällen uk al wäil ap Hällengen baud weese. In oolden Tiden, doo hieden wi in Seelterlound ne ganse Bootjeräi. Deer hieden wi Boote, deer fuuren Jan, Kloas un Hinnerk mäd. Wan se hiere Määme un hiere Wiue bi sik hieden, dan waas dät ganse Boot beleeden. As doo Seelter n bitje gratter wuden mäd Luxus un Stoat, deer moasten Määme un Wiue in Huus bliue. Doo wieren Jan un Hinnerk un Kloas soofuul klokker, doo bestoalden se hoolwe Mutten. Deer fuur Jan un Kloas un Hinnerk glukkelk mäd, as Määme un Wiue in Huus bleeuen. Deerap hää wi Seelterlound häärut bilded, dät wi doo Boote toun Düüwel joaged hääbe un Määme un Wiue in Huus lät hääbe. Deerap sunt wi nu soo wid un hääbe Schiepe un groote Mutten un kweede aal Deege:


Sumatra af Sumatera is een fon doo Groote Sunda-Ailounde in n suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel. Dät heert tou Indonesien. Sumatra un doo uumelääsende litjere Ailounde wäide in tjoon Provinzen iendeeld: Aceh Bangka-Belitung Bengkulu Jambi Lampung Riau Kepulauan Riau Sumatera Barat Sumatera Selatan Sumatera Utara


Bali is een fon doo Litje Sunda-Ailounde in dän suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel. Dät Ailound lait twiske doo Ailounde Java un Lombok un is ne Provinz fon Indonesien. Ienwoonertaal = 4.225.384 (2014). Ju foarhärskjende Religion ap Bali is Hinduismus (93%).


Meuse (55) (Seeltersk: Maas) is n frantsöösk Departement, naamd ätter ju Äi ju Maas. Ju Präfektur is Bar-le-Duc. Unnerpräfekture sunt Commercy un Verdun. Do Ienwoonere fon Meuse heete Meusiens. Lieste fon Stääde un Täärpe in Meuse Préfecture Conseil général


Flores is een fon do litje Sunda-Ailounde in n suudaast-asiatisken Indonesisken Archipel. Dät Ailound is bekoand deerfoar, dät dät deer noch bit foar tweelichduusend Jiere uurs een Moanskenoard roate, ju litje Oard Homo floresiensis, ju dan truch n fjuurspäienden Bierich uutstuurwen is. Flores heert tou ju indonesiske Provinz Nusa Tenggara Timur.


Lombok is een fon doo litje Sunda-Ailounde in n Indonesisken Archipel, Suudaast-Asien un heert tou Indonesien. Lombok häd ne Flakte fon 4.725 km² un 2400000 Ienwoonere.


Sumbawa is een fon doo litje Sunda-Ailounde in n Indonesisken Archipel, Suudaast-Asien. Dät häd ne Flakte fon 15.448 km² un sowät 1.391.340 Ienwoonere (2014).


Doo Sunda-Ailounde sunt ne Ailoundgruppe in dät Wääste fon n Indonesisken Archipel. Joo wäide unnerdeeld in doo Groote Sunda-Ailounde un doo Litje Sunda-Ailounde. Doo wichtichste fon doo Groote Sunda-Ailounde: Dät Ailound Borneo (Is apdeeld an doo Stoaten Indonesien, Malaysia un Brunei) Dät Ailound Java (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumatra (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sulawesi (heert tou Indonesien) Doo wichtichste fon doo Litje Sunda-Ailounde: Dät Ailound Bali (heert tou Indonesien) Dät Ailound Flores (heert tou Indonesien) Dät Ailound Lombok (heert tou Indonesien) Dät Ailound Sumbawa heert tou Indonesien) Dät Ailound Timor (is apdeeld an doo Stoaten Indonesien un Aast-Timor)


Dissen Artikkel basierd ap dän Artikkel fon juu düütske Wikipedia. Aceh is ne Provinz fon Indonesien. Dät lait in dän Noude fon't Ailound Sumatra un litjere Noaberailounde heere uk deertou. Dät häd ne Flakte fon 55392 km² un 4211000 Ienwoonere, wierfon do maaste hiere oaine Sproake baale. Wäil sänt dät 8. Jierhunnert rakt dät in Aceh islamiske Ienfloude, un sänt dät 13. Jierhunnert is die Islam dan deer wai keemen. Aceh waas n Sultanoat, n Islamisk Köönichriek mäd ne groote Betjuudenge in n Honnel. As 1511 doo Portugiesen Malakka iennoomen, geenen fuul ienheemske Koopljuude ätter uur Stääde wai. 1602 gruundede juu Niederloundske Aastindien-Kompanie n Honnelsstutspunkt in Aceh, daach kuude Aceh n oainständich Sultanoat blieuwe, uk ätterdät doo Niederlounde fon britiske Siede in n Ferdraach juu Foarheerskup uurlät wuden waas. 1821 bit 1830 wuuden doo Padri-Kriege fierd twiske doo orthodoxe Muslime fon Aceh (Padri) un doo Minangkabau, doo innerdoat uk islamisk wieren, man uk allere Bruuke biebeheelden hääbe. Doo Holloundere stuuden ap juu Siede fon doo Minangkabau, un an n 26. Meerte 1873 fängen se n Kriech oun juun dät Sultanoat un marskierden in n April in Kraton ien, wier juu Fäästenge fon n Sultoan oaber so krewäl ferdäägend wuude, dät


Bangka-Belitung is ne indonesiske Provinz, juu sik uut doo Ailounde Bangka un Belitung touhoopesät, two litjere Noaberailounde aastelk fon Sumatra. Juu Provinz rakt dät sänt 2000, toufoarne wieren doo two Ailounde n Deel fon juu Provinz Sumatera Selatan.


Dät indonesiske Ailound Bangka lait aastelk fon Sumatra un wäästelk fon Belitung un heert tou juu Provinz Bangka-Belitung.


Belitung is n indonesisk Ailound aastelk fon Sumatra un Bangka. Belitung bildet touhoope mäd Bangka juu Provinz Bangka-Belitung.


Hydrophilie (fon ooldgriechisk ὕδωρ hýdor „Woater“ un φίλος phílos „fjuund“ / „ljoof hääbend“) betjudt wasser ljoof hääbend, wät kwäd, dät aan Stof stäärk mäd Woater (of uurswäkke poloare Stoffe) wäkselwierket Dät Juundeel fon Hydrophilie hat Hydrophobie. Ätter IUPAC-Definition is ju Hydrophilie ju Solvatations-Tendenz fon een Molekül in Woater. Wan een Bupperflakte aiske stäärk woater-anluukend is, boalt me uk fon Superhydrophilie. Hydrophile Substanzen sunt maasttieds woaterlooselk man dät rakt uk hydrophile Substanzen, do nit woaterlooselk sunt, t.B. wäkke Hydrogele of Colestipolhydrochlorid. Deeruum is hydrophil nit mäd woaterlooselk gliek tou sätten. Hydrophile Substanzen heere gewöönelk tou een fon do foulgjende Kategorien: Eerstens Soalte (Ionenferbiendengen) of twäidens poloare Substanzen, do sik in dät uk poloare Woater äntspreekend goud loosje läite. Hydrophilie belukt sik bloot ap ju Wikselwierkenge mäd Woater un nit ap ju Looselkgaid un uk nit ap ju Fäidegaid, Woater heroun tou luuken un tou bienden. Aan Stof, die dät kon, wäd hygroskopisk naamd. Hydrophile Stoffe sunt oafter tou sälge Tied limnophob, loosje sik also läip in Fatte un Ouljen. Substanzen, do hydrophil un lipophil sunt, beteekent me as amphiphil; hier tälle biespilswiese Tenside tou. Amphiphilie is een spezielle Oainskup fon een Molekül, dät hydrophobe un hydrophile Funktjsoonelle Koppele drächt. Uk Bupperflakten


As Miele beteekent me ferscheedene oolde Mäiten. Dät kumt fon dät Latienske Mille (seeltersk: duusend), wült dät waas uursproangelk ju Eenhaid fon duusend twäiedubbelde Stappe. In do astronomiske Artikkele fon disse Wikipedia is ju düütske Miele meend fon 7532 meeter.


Hydrophobie is ju Oainskup fon n Stof, die der Woater mit. Die Begriep hydrophob kumt uut dät Oold-Griechiske (ὕδωρ hýdor „Woater“ + φόβος phóbos „Boangegaid“) un betjudt fon Woud tou Woud "woater-miedend". Ätter IUPAC-Definition is ju Hydrophobie die Touhoopesluut fon uunpoloare Koppele of Moleküle in een woaterhooldige Uumreekenge, apgruunde fon ju Tendenz fon't Woater, uunpoloare Koppele of Moleküle uuttousluuten. Mäd düssen Fäk-Uutdruk uut ju Chemie wäide Stoffe charakterisierd, do sik nit mäd Woater miskje un dät ap hier Bupperflakte oupäärlje läite. Wan een Bupperflakte wuddelk stäärk woaterouwiesend is, boalt me uk fon "Superhydrophobie". Uunpoloare Stoffe as Fatte, Woakse, Alkohole mäd loange Alkylräste - also mäd Uutnoame fon Methanol, Ethanol un Propanol - Alkane, Alkene un aal sowät sunt hydrophob. Hydrophilie


Juu Fläddermuus-Oard Otomops wroughtoni lieuwet in Suud-Indien. Ju Oard is täämelk betroued un kumt truch Lieuwendsruumfernäilenge uk bloot noch in n Gebiet mäd minner as 100 km² foar. Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9


Ju Mäidhanne uk Aalke-Fokke sin Fuugel naamd, is n Fuugel, die in fuchtige Loundskuppe, toun Biespil in n Foan, tou fienden is. Ne Betrouenge is ju Lieuwendsruumfernäilenge, man dät rakt noch 5.400.000 bit 7.500.000 Mäidhannen, so is ju Oard, wan uk in wäkke Rebätte, waareldwied noch nit nai an't Uutstierwen.


Kauliflorie is juu Oainskup fon eenige Plonten, dät hiere Blöiten fluks an n Stom af an tjukkere oolde Takken groie un nit as meenwoanelk an doo jungste Takken. Kauliflorie kumt t.B. bie n Kakaoboom (Theobroma cacao) foar. Kakaoboom mäd Blöiten Kakaoboom mäd Fruchte


Ju Zoozönologie af Diertesoziologie (düütsk:Zoozönologie / Tiersoziologie) is n Deelgebiet fon ju Biologie, dät sik mäd Gemeenskupsbildenge fon Dierte befoatet.


N Mikroskop is ne Reewe foar dät bekiekjen fan Dingere, do tou litjet sunt uum mäd dät bloote Ooge tou sjoon. Mikroskope wäide t.B. bruukt foar mediske, biologiske un forensiske Unnersäikengen un in ju Technik bie Unnersäikenge fon Materioale. Ju Wierkenge fon dät Mikroskop beraut ap ju Breekenge fon Lucht. In ju Skizze hier unner sjucht me dän Loop fon dät Lucht. Fon dät Dingen wät me bekiekje wol (Objekt) gungt dät Lucht truch ju Linse 1 (dät Objektiv) un bildet dan ne uumekierde Bielde (Image 1), ju dät Ooge (eye) bekieket Linse 2 (dät Okular). Juust as bie dät Fergratterengsglääs sjucht dät Ooge dan ne stäärk fergratterde uumkierde Bielde (Image 2). Dät aplöösende Fermuugen fon n optisk Mikroskop is begränsed truch ju Woogenlaangte fon dät Lucht. Dät hat, dät me Seeken litjer as sun hoolwe Mikron deermäd nit sjo kon. Foar fienere Dingere ferwoant me n Elektronemikroskop. Labor-Mikroskop Binokuloar Labor-Mikroskop Mikroskop-Binokiekere Stereo-Mikroskop Mikroskop-Objektive Mikroskop-Objektive Mikroskop-Objektive Mikroskop-Okulare Mikroskop-Meetokular Stereo-Mikroskop-Okular Mikroskop-Okular Mikroskop-Okular


Plasmolyse is, wan me mäd n hypertonisk Buutenmedium (dät Plasmolytikum) dät Woater uute Vakuole fon ne Sälle lukt (Osmose), wierbie die ganse Protoplast skrämpt un sik fonne Sälwooge oulööst. Dät is oaber reversibel, truch Deplasmolyse kumt dät fluks wier in n Uurtoustand. Wan in n Experiment ju Plasmolyse foarsichtich uutfierd wäd, is dät uk nit skoadelk foar ju Sälle. Hier sunt mikroskopiske Bielden fon ne Epidermis fon Tradescantia discolor (fröier: Rhoeo discolor): Hier fälle do Vakuolen (rosa) bolde ju ganse Sälle uut. Hier wuude truch Plasmolyse dät Woater uut do Vakuolen leeken, do nu litjer sunt. Günther Throm: GRUNDLAGEN DER BOTANIK 2. Auflage NIKOL-Verlag ISBN 13: 978-3-937872-61-2 ISBN 10: 3-937872-61-2


Hypertonisk af Hyperton is ne Löösenge, wan juu n gratteren osmotisken Druk häd as juu Fergliekslöösenge, dät is, wan deer moor Soalt oane is. In juu Biologie is juu Fergliekslöösenge maasttieds die Ienhoold fon juu Vakuole, in juu Medizin is juu Fergliekslöösenge maasttieds Bloud, me meend oaber me boald oaber uk bie n haageren Blouddruk fon n hypertonen Blouddruk, un fon ne uunphysiologisk aphöögede Muskelsponnenge. hypotonisk af hypoton (dät Juundeel fon hypertonisk) isotonisk af isoton (juu Oainskup fon ne Löösenge, juu dän sälgen osmotisken Druk häd as juu Fergliekslöösenge) Plasmolyse (juu geböärt, wan hypertoniske Löösengen ap ne Sälle ienwierkje)


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - 1876 - 11. Februoar: Ju Eerste Spoanske Republik wäd uutruupen. 26. Meerte: Doo Niederlounde fange n Kriech oun juun Aceh, dät in düsse Tied noch n uunouhongich Sultanoat is. 28. April: Die Kraton (juu Fäästenge fon n Sultan) fon Aceh waas so krewäl ferdäägend wuden, dät doo niederloundske Troppen wier wäch geen sunt. 17. November: Juu Stääd Budapest wude uut doo Stääde Buda, Pest un Óbuda bilded. 11. Dezember: Unner Generoal van Swieten kuume wier niederloundske Troppen ätter Aceh wai. Dät eerste bruukboare Stiekelwier wäd in in De Kalb, Illinois, foarstaald. 6. Januoar: Karl Straube, düütsken Oargelist 31. Januoar: Melitta Bentz, Ärfienderske fon ju Koafjeteemse. 18. April: Justus von Liebig, düütsken Chemiker (* 1803) 7. Oktober: Knut Jungbohn Clement, noudfräisken Skrieuwer, Sproakwietenskupper un Nasjonoalist (* 1803)


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - 1876 - 1877 - Josep Maria Bocabella häd ju Idee, in Barcelona een Votiv-Säärke tou bauen. Oachte Jiere leeter begint die Bau fon ju Sagrada Família. 10. Januoar: Bie ju Rieksdaisköär in't Düütske Kaiserriek roakje do liberoale Paatäie moor as 50 % fon do Mandoate. 24. Januoar: Aceh wäd fon niederloundske Troppen unner Generoal van Swieten iennuumen. Do konnen dät oaber sieläärge nit gjucht unner Kontrolle kriege. 5. April: In Neudörfl fäng die Gruundengspaatäidai fon ju Sozioaldemokratiske Oarbaiderpaatäi in Aastriek oun (däälich: SPÖ) 19. April: Ju eerste Totoal-Revision fon ju Swaitser Buundes-Ferfoatenge sjucht dän Uutbau fon do Buundeskompetenzen un Foulksgjuchte foar. Mäd düsse Totoal-Revision wäd ju ju Muugelkhaid fon Referenden uur Wätte (dt. Gesetzesreferendum) ap Buundes-Ieuwene ienfierd. 11. Februoar: Elsa Beskow, sweediske Bäidensbouk-Skrieuwerske, Moalerske un Ilustratoorinne 17. Januoar: Chang un Eng Bunker, noomensreekende siameesiske Twillinge 17. Januoar: Claude de Perrot, Swaitser evangeelsken Pestoor un Hoochskoulkoaster


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - 1876 - 1877 - 1878 - Hermann Möller kricht in Leipzig sien Doktorwürde uur ne Unnersäikenge an ju Palatoalriege, wier hie uk do Unnerskeede bespriek twiske Ängelsk un Fräisk ap ju eene Siede un Läich- un Hoochdüütsk ap ju uur Siede. 6. Januoar: Walther Schücking, düütsken Politiker un Foulkegjuchtler 14. Januoar: Albert Schweitzer, düütsken Dokter, evangeelsken Theologe, Philosoph, Missjonoar un Pazifist, Dreeger fon den Nobelpries foar dän Free 13. Februoar: Traugott Hahn, düütsk-baltisken luthersken Pestoor, Theologe un Märtyrer (Doatum ätter dän Gregorioansken Kalänner, uk wan domoals in Livlound, wier hie tou Waareld keemen is, noch die julioanske Kalänner goolt, wierätter dät die 1. Februoar waas) 4. August: Hans Christian Andersen, deensken Dichter un Skrieuwer, bekoand uum sien Tälstere 22. Februoar: Jean-Baptiste Camille Corot, frantsöösken Moaler


As Minnerhaide beteekent me Gruppen, do in ne bestimde Gemeenskup nit dän grootste Deel uutmoakje. Dän maast algemeenen Fal sunt Sproakminnerhaide in Stoaten. In Düütsklound sunt ieuwenske do Fräisen, do Sorben, do Sinti un Roma un do Dänen anärkoand. Deerbie rakt dät fluks Unnerskeede: Do Sorben rakt dät bloot in Düütsklound, do Fräisen in Düütsklound un do Niederlounde, do Sinti un Roma sunt Minnerhaid in moorere Stoaten un do Dänen sunt Meerhaid in Dänemark. Deertou woonje do Sinti un Roma truch dät ganse Lound un do uur moor in bestimde Gestriche. Gans litje Sproaken • Ålandsweden • Albaner • Aostatal • Araben • Aragon • Armenier • Arumanen • Asturien • Azores • Basken • Bosnen • Bretonen • Bulgaren • Bunjevci (Bunyevtsi) in Serbien • Cornwall • Csángó • Dänen • Düütske • Elsaß • Esten • Färöer-Ailounde • Finnen • Flandern • Fräisen • Friaul • Gagausien • Galicien • Graubünden • Griechen • Ingermanlound • Italien • Jenisken • Kanarien / Kanariske Ailounde • Karelier • Kaschubien • Katalonien • Korsika • Kosovo (Albaner) • Krim • Kroaten • Kurde • Ladiner • Lettonen • Lipowener • Litauen • Livonien • Lothringen • Ludier • Luxembuurgere •


Ungarisk is ne Finno-Ugriske Sproake, ju fon moor as 13.500.000 (fielicht sogoar bit tou 15.000.000) Ljuude boald wäd. Ungarisk is Amtssproake in... Ungarn ju Vojvodina, Serbien ju Europäiske Union Ungarisk is anärkoande Minnerhaidesproake in... Kroatien Burgenland, Aastriek Rumänien ju Slovakäi Slovenien Transkarpatien, Ukraine


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1873 - 1874 - 1875 - 1876 - 1877 - 1878 - 1879 - 31. Januoar: In do USA wäide do Indioanere fon ju Regierenge in Reservoate beoarderd. 25. Juni: Slacht an n Little Bighorn River (Montana): Dät soogende US-amerikoanske Kavallerieregiment unner George A. Custer wude fon Sioux- un Cheyenne-Indioanere unner hiere Anfierdere Sitting Bull un Crazy Horse aiske sloain. 1. August: Colorado wäd Buundesstoat fon doo USA. 23. Dezember: Ju eerste skriftelk fäästlaide Ferfoatenge fon't Osmoanske Riek wäd gultich. Ju is foar groote Deele fon dän Reformer Midhat Pascha uutoarbaided. Eende fon ju brasilioanske Besättenge in ju paraguayiske Haudstääd Asunción. 5. Januoar: Konrad Adenauer, twiske 1949 un 1963 eersten Buundeskansler fon ju Buundesrepublik Düütsklound. 23. Januoar: Rupert Mayer, düütsken roomsk-kathoolsken Pestoor, Jesuit, Wierstoundler juun do Nazis


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1874 - 1875 - 1876 - 1877 - 1878 - 1879 - 1880 - 10. Januoar: Bie ju Rieksdaisköär in't Düütske Kaiserriek winne do konservative Paatäie un do Sosjoaldemokroaten Stämmen bietou. 12. April: Dät Fereend Köönichriek annektiert ju fon wirtskuppelken Kröäk taagede Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal. Die Twist mäd do niederloundsk-stommige Buuren skäl ätters tou dän Eerste Buurenkriech leede. 15. Dezember: Jacob Botke, n wäästfräisken Biologe un Unnersäiker fon juu Seelter Sproake


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1876 - 1877 - 1878 - 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 11. Januoar: Ätter dän Ouloop fon een Ultimoatum, dät do Zulu nit ounnieme wüülen, marskierje britiske Troppen unner Frederic Thesiger, 2. Baron Chelmsford in't Köönichriek Zululound ien un beginne deermäd sunner Kriechsferkloorenge dän Zulu-Kriech. 14. Februoar: Ätterdät Bolivien in dän Januoar do chileenske Salpäiter-Unnerniemen äntoaind häd, besät Chile ju bolivioanske Hoawenstääd Antofagasta un loost deer dän Salpäiterkriech mäd uut. 5. April: Salpäiterkriech: Chile ferkloort Peru un Bolivien dän Kriech. Die Düütske Lothar Meyer un die Russe Dmitry Mendeleyev publizierden juu eerste Periodiske Tabelle. Näiskäddel wude fon't Seelterlound outränd. 11. Januoar: Hermann Mulert, düütsken evangelisken Theologe 18. Dezember: Paul Klee, Kunstler


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1877 - 1878 - 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 4. Januoar: Edward Whymper un do Bruure Jean-Antoine Carrel un Louis Carrel roakje as eerste Bierichstiegere dän Top fon dän Anden-Bierich Chimborazo. 27. Juli: Britiske Troppen wäide in juu Slacht fon Maiwand fon Afghanen sloain. 16. Dezember: Ju Buurenrepublik Transvaal ferkloort unner dän Noome Suudafrikoanske Republik alwier hiere Uunouhongegaid fon Grootbritannien. Die Fäärme Buurenkriech begint. 10. Januoar: Paolo Giobbe, vatikoansken Diplomoat un Kardinoal 14. Januoar: Pierre-Marie Gerlier, frantsöösken roomsk-kathoolsken Äärts-Biskop fon Lyon un Wierstoundler juun do Nazis 18. Januoar: Alfredo Ildefonso Schuster, seelich-spreekenen italieensken Benediktiner-Mönk, Äärts-Biskop fon Mailound un Kardinoal 8. Februoar: Franz Marc, düütsken Moaler fon dän Expressionismus


Deplasmolyse is dät Juundeel fon Plasmolyse. Wan me mäd ne hypertoniske Löösenge, also ne Löösenge, wier moor Soalt oane is, dät Woater uut juu Vakuole fon ne Sälle leeken häd, dät is Plasmolyse, dan kricht me dät Woater truch Deplasmolyse wier oane: Me lait dät Präparat in ne hypotoniske Löösenge, also ne Löösenge, wier minner Soalt oane is as in dät Cytoplasma. Osmose


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1878 - 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 1884 - Ju Frantsööske Panamakanoal-Sälskup begint mäd dän Bau fon dän Panamakanoal. 16. Februoar: Die frantsööske Offisier un Afrikoa-Foarsker Paul Flatters un sien Monskup wäide bie een Expeditsjoon tou ju Ärkundenge fon aan Ferloop foar ju Transsahara-Boan fon Tuareg in een Falle lokket un uumebroacht. 27. Februar: Ju Slacht fon Majuba in dät Rebät Transvaal äntskat dän Eerste Buurenkriech foar do niederloundsk-stommige Buuren, do do Briten deelslo konnen. 23. Meerte: Dät Fereende Köönichriek slut mäd ju Suudafrikoanske Republik (aan Buuren-Stoat in't Rebät Transvaal) n Freeferdraach, die dän Eerste Buurenkriech be'eendet. 23. Juli: Chile un Argentinien eenigje sik uur hiere Rebätte ap Fjuurlound un in Patagonien. 3. August: Ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal kricht ätter dän Apstound un dän Eerste Buurenkriech, die ap ju britiske Annexion foulged is, ne fiergungende Sälwenferwaltenge fon dät Fereende Köönichriek. 10. Oktober: Juu eerste Uutgoawe fon dät Bouk The Formation of Vegetable Mould through the Action of Worms, with Observations on their Habits, "Juu Häärstaalenge fon Baulound-Boudem truch juu Aktivität fon Äisen, mäd Beoboachtengen fon hiere Oainskuppe",


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 1884 - 1885 - 7. Februoar: Ju Berliner Stäädboan nimt hieren Bedrieuw ap, man foar't eerste bloot in'e Naiferkier. 19. Meerte: Die Gruundsteen foar ju Säärke Sagrada Família in Barcelona wäd laid. 22. Moai: Die 15003 Meetere loange Gotthardtunnel wäd fierelk eepend un tjoon Deege leeter in Bedrieuw nuumen. 13. September: Slacht fon Tel-el-Kebir: Ju Armee fon Ahmad Urabi Pascha wäd truch ne britiske Armee unner Garnet Joseph Wolseley sloain. Dät is dät Eende fon ju Urabi-Bewäägenge un die Begin fon ju Britiske Heerskup in Ägypten. Mäd man litjen Ärfoulch begint Alexander Fjodorowitsch Moschaiski sien Fersäike mäd Damp-bedrieuwene Fljoogere. 6. Januoar: Fan Noli, albanisken Biskop un Politiker 18. Januoar: Anna Siemsen, düütske Koasterske, Politikerske un Skrieuwerske 22. Juli: Edward Hopper, aan Moaler uut do Fereende Stoaten fon Amerikoa 11. Februoar: Maria Lenzen, düütske Skrieuwerske


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 1884 - 1885 - 1886 - 10. Januoar: Alexei Nikolajewitsch Tolstoi, rusken Skrieuwer 3. Juli: Franz Kafka, Skrieuwer in Düütske Toal 11. Januoar: Jenny Longuet, düütske Skrieuwerske, Dochter fon Karl Marx 13. Februoar: Richard Wagner, düütsken Komponist fon ju Romantik 12. August: Dät lääste Quagga (Equus quagga quagga) stäärft in n Zoo fon Amsterdam. Deermäd is juu Unneroard uutstuurwen. 20. Oktober: Die Ferdraach fon Ancón be'eendet dän Salpäiterkriech twiske Chile un Peru.


Die Moaiboom is n Boom, die fon Iemen un uur Insekte bestäuwen wäd un sik truch Fuugele, do sien Fruchte, do Kraans- af Fuugelbäien, freete, fier uutspreede kon. Hie is also gjucht ouhongich fon dän Räst fon dät Ökosystem. Die Moaiboom was in 1997 "Boom fon dät Jier". Die Moaiboom is maasttied n apgjuchten Boom mäd ne Hööchte fon bit tou twintich m. un lieke un min fertwiegede Takken. Mongs häd n Moaiboom uk moorere Stamme, dan sjucht hie n bitje so uut as n Struuk. Do Bleedere sunt in Suumerdai gräin un sunt apbaud as ne Fugge: So unnerdeelt sik älk fon do bit tou twintich cm loange Bleedere in njuugen bit soogentien litjere, bit tou säks cm loange Deelbleedere. Jo sunt ap ju Bupperkaante dunkergräin un deelwiese behierd, ap ju Unnerkaante blaugräin mäd ne wiete Behierenge, ju oawers uurloang ferswint. Die Rant fon do Deelbleedere is takkerch as ne Soage. Do Blöiten sunt in n Juni un n Juli tou sjoon. Jo sunt Twieuwelere, un deer is oafte ne ganse, an n Skärm ärinnerjende, Gruppe fon Blöiten tou sjoon, so äänelk as bie dän Kiddeboom. Do eenpelde wiete bit cremefaawiche Blöiten hääbe ne Truchmäite fon so'wät aan cm.


Hokkaidō (北海道), in juu fon't uutstierwen betruuede Ainu-Sproake Mosir naamd, is n Ailound fon Japan, dät in juu Ferwaltenge dän Stoatus fon ne Präfektuur häd.


Honshū (本州) is dät Haudailound fon Japan, wierap uk ju japaniske Hööftstääd Tokio tou fienden is.


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1889 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - Hermann Möller fäng mäd ne Noudfräiske Sproakleere oun, wierfoar hie uk dät Ooldfräiske un Ooldängelske studierje moaste. Deerbie foont hie uut, dät dät Noudfräiske eegentelk ap two Sproaken touräächgungt: 1. dät Fräiske fon dät Fäästlound, do Halligen un dät oolde Noudstrand, dät mäd dät Aast- un Wäästfräiske ferwant is, un 2. ju Sproake fon do Oailounde Sylt, Föhr, Amrum un Hälgelound, ju der fuul naier ferwant is mäd dät Angelsaksiske un dät Ängelske. 21. Januoar: Franz Grillparzer, aastriekisken Skrieuwer


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 18. Januoar: Die prüüske Köönich Wülm I. wäd in dän Speegelsoal fon't Slot Versailles foar'n Kaiser uutruupen un dät Düütske Kaiserriek wäd gruunded. 16. Februoar: In dän Düütsk-Frantsöösken Kriech gunge do lääste militäriske Operatsjoonen tou Eende. Ätter 108 Deege Beleegerenge wäd ju aastfrantsööske Stääd Belfort do düütske Troppen uurroat. 18. Meerte: Ju Pariser Kommune, die Fersäik fon ne sosjoalistiske Revolutsjoon, begint in Frankriek. 21. Meerte: Otto von Bismarck wäd tou'n düütsken Riekskansler un toun Füürst moaked. 10. Moai: Die sonaamde Free fon Frankfurt be'eendet dän Düütsk-Frantsöösken Kriech. 21. Moai: Frantsööske Regierengstroppen kuume in ju Binnestääd fon Paris, die Begin fon ju "Bloudwiek", do ju Pariser Kommune deelsloain wäd. 28. Moai: Ju Pariser Kommune is truch Regierengstroppen deelsloain. 8. November: Friedrich Ferdinand von Beust wäd as Buuteminister un Riekskanzler fon Aastriek-Ungarn äntlät. Ätters wäd hie Boskupper fon dät Lound. 10. Januoar: Ottilie Gerhäuser-Saint-Georges, düütske Skauspielerske 10. Januoar: Enrica von Handel-Mazzetti, aastriekiske Skrieuwerske 14. Januoar: Nikolaus Bares, roomsk-kathoolsken Biskop fon Hildesheim un Berlin 4. Februoar: Friedrich Ebert, eersten Riekspräsident fon ju Weimarer Republik


Moalerkunst in dän gratteren Sin is ju Kunst Bielden tou moakjen ap flakke Gruunde: Papier, Linnen, Holtbreede, Steen, Metal. Ju Moalerkunst häd uk wichtige Fräiske Fertreedere. Foar ju Moalerkunst in dän gratteren Sin rakt dät ferscheedene Techniken, as: Teekenjen mäd Loodstikken, Faawstikken af Kriet in ferscheedene Faawen. Moaljen mäd Faawe, t.B. Woaterfaawe (Aquarell), Akrylfaawe af Ouljefaawe. Bielde:CarlEugenKeel-Bar.jpg Deertou konnen ferskeedene Reewen bruukt wäide, as t.B. Pinsele, Bäärsele, do Fingere, Spritsen un uur. Apklieuwjen Mosaik Un dan Pränt: Linolsnit Holtsnit Kooperstääk Stäilstääk Sieuwpränt Un wät dät däälich noch an Moderne Muugelkhaide rakt, uum tou Präntjen. Me kon ju Moalerkunst iendeele ätter Stiele. Ätter dät Middeloaler koom eerste ju Renaissance (Wiergebuurt) ju touräächgreep ap ju Kunst fon dät klassiske Oaler. Deerätter koom die Manierismus mäd El Greco un Michelangelo In dät 17. Jierhunnert äntstuud unner Ienfloud fon ju Juunreformation dät Barock känteekend truch uurmäitige Fersierenge uum ju Bewäägenge tou akzentuierjen mäd Faawen, Fersierenge un dät Lucht-Schaad-Effekt. Moalere: Pieter Pauwel Rubens - Rembrandt van Rijn - Johannes Vermeer - Jan Steen - Frans Hals - Pieter Claesz - Willem Claesz Heda - Francisco Goya - Caravaggio - Velazquez - Annibale Carracci In dät 18. Jierhunnert äntstuud as lääste Phase fon dät Barock dät


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1936 - 1937 - 1938 - 1939 - 1940 - 1941 - 1942 - 1. September: Nazi-Düütsklound begint dän Twäide Waareldkriech. Foar dät Militär fon Nazi-Düütsklound wäd die eerste Düsen-Fljooger, ju Heinkel He 178, baud. 6. Januoar: Murray Rose, austroalsken Swimmer, Olympia-Winner 14. Januoar: Ute Starke, düütske Turnerske 13. Februoar: Beate Klarsfeld, düütsk-frantsööske Saitengs-Skrieuwerske un Striederske foar ju Apkloorenge un Ferfoulgenge fon NS-Ferbreeken 21. Oktober: Dr. Jacob Botke, n wäästfräisken Biologe un Unnersäiker fon juu Seelter Sproake


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1. Meerte: Die Tripel-Allianz-Kriech eendet, as die paraguayiske Diktoator Francisco Solano López in dän Kamp mäd brasilioanske Suldoaten faalt. 13. Juli: Ju sonaamde Emser Depesche brangt Frankriek deertou, n Kriech juun Prüüsen tou beginnen, wier natüürelk dät "Schutz- und Trutzbündnis" ap prüüske Siede meekampet. Dät is die Ounfang fon n Düütsk-Frantsöösken Kriech. Juu Skäddeler Määlne wude baud. 14. Januoar: Ida Dehmel, roate Kunstlere Stöän, skreeuw un streed foar do Gjuchte fon Wieuwljuude. 1. Meerte: Francisco Solano López, paraguayisken Diktoator. 23. September: Prosper Mérimée, frantsöösken Skrieuwer (* 1803)


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 7. August: In Eisenach wäd ap Initiative fon August Bebel un Wilhelm Liebknecht die Gruundengskongress tou juu Sozialdemokratiske Oarbaiderpaatäi (SDAP) begind, uut juu juu düütske SPD häärfoargungt. Bebel wäd toun Foarsitter köärd. Tokio (toufoarne "Edo" naamd) wäd juu Hööftstääd fon Japan. 11. Januoar: Gottfried Traub, düütsken evangelisken Pestoor un Politiker 11. Februoar: Adelheid Popp, aastriekiske Sosjoalistinne un Striederske foar do Gjuchte fon Wieuwljuude 11. Februoar: Else Lasker-Schüler, düütsk-juudske Dichterske un Teeknerske


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - 1871 - 10. Januoar: Waigjuchtenge fon dän Swaitser Stroafdäider Héli Freymond in Moudon in dän Kanton Waadt, wierbie moor as 20.000 Ljuude toukiekje. Dät is dät lääste Moal, dät een Doodesstroafe in ju Swaits truchfierd wuude, eer ju tiedwiese in ju Ferfoatengsrevision fon 1874 ouskaffed wuuden is. 26. Februoar: Otto Schmitz-Hübsch, läich-rhiensken Fruchtboomtuchter. 10. Januoar: Héli Freymond, Swaitser Ferbreeker 11. Januoar: Maria von Mörl, Suudtiroler Mystikerinne 11. Februoar: Léon Foucault, frantsöösken Physiker un Optiker Die Frantsoose Pierre Janssen un die Änglounder Norman Lockyer äntdäkke bee uunouhongich fonnunner dät Element Helium.


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1864 - 1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 1870 - Waarelduutstaalenge in Paris 27. Februoar: Die ätter ju Ungariske Revolutsjoon aploosede ungariske Rieksdai wäd in dän Aastriekisk-Ungariske Uutgliek wier häärstoald. 15. Meerte: Ferdraachsunnerteekenge fon dän Aastriekisk-Ungariske Uutgliek, Gruundenge fon Aastriek-Ungarn 30. Meerte: Ap Bedrieuwen fon dän US-Buuteminister William Henry Seward lat dät domoalige Tsoaren-Riek Ruslound dän Ferkoop fon Alaska foar 7,2 Millionen US-Dollar oun do Fereende Stoaten fon Amerikoa ien. 9. April: Do USA unnerteekenje dän Koopferdraach fon dät aleer ruske Alaska. 8. Juni: Mäd ju fierdelke Krounenge fon Kaiser Franz Joseph I. un sien Wieuwmoanske Elisabeth tou dät ungariske Köönichspoor findt die Aastriekisk-Ungariske Uutgliek n fierdelken Ousluut. 23. Juni: Die Buuteminister fon Aastriek-Ungarn, Friedrich Ferdinand von Beust, kricht buppedät aan Riekskanzler-Titel. 1. Juli: Ju Ferfoatenge fon dän Nouddüütske Buund wäd gultich, wiermäd die Buundesstoat gruunded is. Dät Buundespräsidium lait bie ju Prüüske Kroune un deermäd bie dän Prüüske Köönich (un leetere düütske Kaiser) Wülm I. 11. September: Die eerste Beend fon Karl Marx sin Wierk Das Kapital ("Dät Kapitoal") ärschient in Hambuurich. 18. Oktober: Ätter dän Ferdraachs-Ouslut in't Foarjier wäd


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1863 - 1864 - 1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 1869 - 6. Januoar: In Stuttgart kumt dät tou dät eerste Träi-Köänje-Träffen uut Lounds-Fertreedere fon ju näi gruundede Demokroatiske Foulkspaatäi. 11. Januoar: Dät britiske Passagier-Skip London gungt wilst aan Stoarm in dän Gulf fon Biskaya unner. 220 fon do 239 Ljuude oun Boud stierwe. 11. Februoar: Alexandru Ioan Cuza, die Begruunder un eerste Füürst fon dät Füürstendum Rumänien, wäd fon Suldoaten ousoaged, uumdät in sien Regierenge wäkke Reformen nit slumped sunt. 20. April: Karl von Hohenzollern-Sigmaringen, die leetere rumäniske Füürst un ätters uk Köönich Koarl I., wäd in ne Foulksoustämmenge in Rumänien foar dät Füürstenboantje uutkädden. 7. Moai: Ferdinand Cohen-Blind fersoacht in Berlin dän prüüske Ministerpräsident Otto von Bismarck tou möärenjen, uum dän ounstoundende "Bruurkriech" twiske Prüüsen un Aastriek tou ferhinnerjen. Bismarck uurstoant dät Attentat oaber mäd bloot lichte Seeregaid, wilst die fon Dräguunere fäästnuumene Cohen-Blind sik noch in ju Noacht sälwen uumebrangt. 22. Moai: Füürst Koarl I. fon Rumänien lukt fierdelk in Bukarest ien. Rumänien stoant in düsse Tied noch aaltied unner ju Hoohaid fon't Osmoanske Riek. 9. Juni: Prüüske Troppen marskierje


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1862 - 1863 - 1864 - 1865 - 1866 - 1867 - 1868 - 9. April: Juu Noud-Virginia-Armee, n wichtigen Deel fon dät Heer fon doo Konföderierde Stoaten fon Amerikoa (Suudstoaten) kapitulierd in't Gejuchtshuus fon Appomattox foar doo Noudstoaten. 14. April: Ansleek ap dän US-Präsident Abraham Lincoln. N Dai leeter stäärft hie an sien Seeregaid. 26. April: Juu konföderierde Tennessee-Armee kapitulierd foar doo Noudstoaten. 26. April: John Wilkes Booth, die Möärender fon Abraham Lincoln, wäd in ne Skäin in Virginia fuunen un dooddäin. 1. Moai: Brasilien slut sik mäd Uruguay un Argentinien tou ju Tripel-Allianz touhoope, uum dän loopenden Kriech juun Paraguay tou winnen. 10. Moai Die Suudstoaten-Präsident Jefferson Davis wäd mäd Foamielje un Gefoulge fon Troppen fon juu Union gefangen nuumen. 23. Juni: Dät Eende fon n Sezessionskriech 24. Dezember: Ätter n ferläddenen Sezessionskriech wäd die rassistiske Ku Klux Klan fon 'tt'ruuswai keemene Suudstoaten-Suldoaten gruunded. 14. Januoar: Leopold Fonck, düütsken roomsk-kathoolsken Theologe, Jesuit un Hoochskoul-Koaster


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1861 - 1862 - 1863 - 1864 - 1865 - 1866 - 1867 - 16. Januoar: Prüüsen un Aastriek kweede, wan Dänemark nit binne twäin Deege juu Novemberferfoatenge touräächnimt un uut dät Heertoachduum Slääswiek ferswint, wol dät n Kriech reeke. Düssen Düütsk-Deensken Kriech begon dan uk n poor Deege leeter. 17. Februoar: Dät konföderierde U-Boot CSS Hunley is in dän Amerikoansken Burgerkriech dät eerste U-Boot fon ju Waareld, dät mäd aan Spierentorpedo een fäindelk Skip, ju USS Housatonic, deelsakket. Man bie düsse Kansje gungt ju Hunley säärm ferlädden. 22. August: Ap een internatsjonoale Konferenz in Genf wäd - ap Initiative fon dät in't foarangeene Jier truch Henry Dunant gruundede Internasjonoale Komitee fon't Roode Kjuus - fon tweelich Stoaten ju haudseekelk truch Gustave Moynier uutwierkede eerste Genfer Konventsjoon unnerteekend, ju sik foar in't Sleekfäild seerde Suldoaten iensät. 3. Oktober: Truch dän Free fon Wien wäd die Düütsk-Deenske Kriech be'eended. 8. November: Abraham Lincoln wint ju Präsidäntskupsköär in do Fereende Stoaten 1864 mäd 55 % fon do Stämmen juun George B. McClellan. Vizepräsidänt wäd Andrew Johnson. 13. Dezember: Die paraguaiske Diktoator Francisco Solano López ferkloort Brasilien dän


Die tjaande Moai is die hunnerttrüütichste Dai fon dän gregorioanske Kalänner (die hunnerteenuntrüütichste in Skaltjiere), somäd blieuwe deer noch twohunnertfieuwuntrüütich Deege tou dät Eende fon't Jier tou. 1865 Die Suudstoaten-Präsident Jefferson Davis wuud mäd Famielje un Gefoulge fon Troppe fon ju Union gefangen nuumen. 1871: Die sonaamde Free fon Frankfurt be'eendede dän Düütsk-Frantsöösken Kriech. 1906: Zar Nikolaus II. eepent mäd een Rääde ju eerste käddene Stoats-Duma in't Ruske Kaiserriek in Sänt Päitersbuurich. 1927: Carlos Ibáñez del Campo wäd Präsident fon Chile. Hie bruukt deelwiese diktoatooriske Methoden. 1933: Unner doo Nazis wäide in Düütsklound Bouke fon kritiske Skrieuwere ferbaadend, unner dät Motto "wider den undeutschen Geist" (Juun dän uundüütsken Gäist) 1940: Nazidüütsklound gript doo näitroale Stoaten oun: Belgien, Luxembuurich un do Niederlounde 1957: Die kolumbioanske Diktoator Gustavo Rojas Pinilla, die in 1953 truch n Putsch oun ju Moacht keemen waas, uurlät dät Lound ne militäriske Junta. 1994: Nelson Mandela, die eerste swotte Präsident fon Suudafrikoa, kumt in sien Amt. 2001: Dorothy Burr Thompson, US-amerikoanske Oalerdums-Wietenskupperske un Archäologinne


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1930 - 1931 - 1932 - 1933 - 1934 - 1935 - 1936 - 4. Januoar: Franz von Papen mät Adolf Hitler in't Kölner Huus fon dän Bankier Kurt Freiherr von Schröder foar stilkene Ferhonnelengen. Fer'ienbeerengen sunt ju meensoame Regierengs-Uurnoame un ju Riekskanslerskup fon Hitler. 5. Januoar: Bie San Francisco begint die Bau fon ju Golden Gate Bridge. 30. Januoar: Adolf Hitler wäd fon n Riekspräsident Paul von Hindenburg toun Riekskansler benaamd. In't foaren hiede Hindenburg sik loange struuwed, man me hiede him bedoard, Hitler waas nit so oarich gefoarelk, deeruum dät ne konservative Moorhaid in't Kabinett siet. 1. Februoar: Ap Wonsk fon Hitler wäd die Rieksdai fon n Riekspräsident aplöösed. 15. Februoar: Die näi wäälde US-Präsident Franklin D. Roosevelt äntgungt in Miami slumpelk een Attentat. Die foarmoalige Buurgemääster fon Chicago, Anton Cermak, wäd uumebroacht. Do Bäätergruunde fon dät Ferbreeken wäide nit kloord. 20. Februoar: Bie ne stilkene Touhoopekumst honnelje Adolf Hitler un Hermann Göring mäd düütske Grootindustrielle ne Köär-Stried-Hälpe fon 3 Millionen Rieksmaak foar ju NSDAP uut, uum ju Rieksdaisköär Meerte 1933 tou bestrieden. 20. Februoar: Die US-Senoat beslut dän 21. Tousät-Artikkel tou ju


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1860 - 1861 - 1862 - 1863 - 1864 - 1865 - 1866 - Foargungerstoaten fon Kolumbien: Uut ju Granada-Konföderatsjoon äntstounde ätter n Burgerkriech do Fereende Stoaten fon Kolumbien. 1. Januoar: Abraham Lincoln unnerskrift ju Emanzipationsakte, deertruch kriege doo Swotte in doo USA gjuchtelke Fräiegaid. 22. Januoar: Begin fon n polnisken Januoarapstand juun ju Ruske Heerskup 26. Oktober: In Genf is die Begin fon ne internationoale Konferenz, dät Resultoat is ju Internationoale Rood Kjuus un Roode hoolwe Moune-Bewäägenge, ju wie däälich hääbe. 8. Dezember: Ju Jesuiten-Säärke Iglesia de la Compañía in Santiago de Chile wäd truch een Fjuur fernäild. Moor as twoduusend Ljuude stierwe. 6. Januoar: Adolf Paul, düütsk-sweedisk-finnisken Skrieuwer


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1859 - 1860 - 1861 - 1862 - 1863 - 1864 - 1865 - Wier däälich Belize lait, wäd ju britiske Krounkolonie Britisk Honduras iengjucht. De facto stuude dät al toufoarne unner britiske Kontrolle. 16. Februoar: Mäd ju bedingengsloose Kapitulatsjoon fon do Konföderierde unner Simon Bolivar Buckner eendet ju fieuw Deege loange Slacht uum Fort Donelson in dän Amerikoansken Burgerkriech. Ju Iennoame fon ju Fäästenge moaket dät muugelk, dät ju Union unner Ulysses S. Grant fääre foarsteete kon. 6. Januoar: August Oetker, düütsken Industriellen 14. Januoar: Rosalía Abreu, Tuchterske un Ärfoarskerske fon Moansken-Oapen 14. Februoar: Agnes Pockels, düütske Physikerske un Chemikerske 26. August: Theodor Siebs, düütsken Germanist. 11. Februoar: Elizabeth Eleanor Siddal, britiske Moalerske un Dichterske


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1858 - 1859 - 1860 - 1861 - 1862 - 1863 - 1864 - 2. Januoar: Wülm I. wäd ätter dän Dood fon sin Bruur Freerk Wülm IV. Köönich fon't Prüüske Riek. 10. Januoar: Florida trät as trääden fon do Suudstoaten uut do Fereende Stoaten fon Amerikoa uut. Tjo Wieke leeter is Florida Meebegruunder fon do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa. 11. Januoar: Alabama trät uut do Fereende Stoaten fon Amerikoa uut. Tjo Wieke leeter is dät Meebegruunder fon do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa. 4. Februoar: Separatiske Stoaten in dät Suude fon do Fereende Stoaten sluute sik tou do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa touhoope. 8. Februoar: In do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa wäd ne provisooriske Ferfoatenge besleeten. 9. Februoar: Jefferson Davis wäd in do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa foar'n Präsident kädden. 13. Februoar: Köänich Franz II. fon bee Sizilien kapituliert mäd ju Fäästenge Gaeta foar do Troppen fon Viktor Emanuel wilst dät italieenske Risorgimento. 18. Februoar: Jefferson Davis wäd as Präsident fon do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa fereediged. 26. Feburoar: Ärlät fon't Februoarpatent, ne Ferfoatenge foar Aastriek. 12. April: Begin fon dän Oungriep ap Fort Sumter


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1857 - 1858 - 1859 - 1860 - 1861 - 1862 - 1863 - 6. November: Abraham Lincoln wäd toun Präsident fon doo USA köärd. 6. Januoar: William Martin Leake, ängelsken Armee-Offisier un Archäologe 29. Januoar: Ernst Moritz Arndt, düütsken Skrieuwer un Dichter, Ouoardenden fon ju Frankfurter Nasjonoalfersammelenge 1. Juli: Charles Nelson Goodyear, n US-amerikoansken Ärfiender un Pionier in ju Gummi-Feroarbaidenge. M. Seeling


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1856 - 1857 - 1858 - 1859 - 1860 - 1861 - 1862 - 14. Februoar: Oregon wäd in sin Skeedferloop fon däälich uut dä Oregon-Territorium uutloosd un as 33. Buundesstoat in do USA apnuumen. Die aastelke Deel fon dät foarige Territorium wäd dät Washington-Territorium tousloain. 24. November: Charles Darwin sien Oarbaid The Origin of Species, n wichtich Wierk tou juu Evolutionstheorie, kumt hääruut. 6. Januoar: Alfred Baudrillart, Kardinoal fon ju roomsk-kathoolske Säärke 16. Januoar: Robert Warthmüller, düütsken Historienmoaler 9. Oktober: Alfred Dreyfus, frantsöösken Offisier.


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1855 - 1856 - 1857 - 1858 - 1859 - 1860 - 1861 - August Ferdinand Möbius äntwikkelt dät Möbiusbeend. Foargungerstoaten fon Kolumbien: Uut ju Republik Näi-Granada äntstoant ju Granada-Konföderatsjoon. 14. Januoar: Foar ju Pariser Oper begunge n poor Ljuude uum Felice Orsini aan Bumben-Ounsleek juun ju ounkuumende kaiserdelke Woain-Kolonne, man Napoleon III. un Kaiserinne Eugénie blieuwe uunferseerd. Dät Attentat wäd die Gruund foar dän Bau fon een näi Opernhuus, ju Opéra Garnier. 12. Februoar: In Japan häd die Gebruuk fon Fumien n Eende. (Fumien wieren Bielden fon Jesus, Maria af uur kristelke Motive, do in ju japaniske Kristenferfoulgenge sänt 1629 bruukt wuuden wieren, uum tou ärkannen, af n Moanske kristelk waas af nit. Deer moaste dan swädden wäide, dät me nit kristelk is, un dan moaste me toun Bewies, dät me nit kristelk is, ap ju Bielde (Fumie) hääruumetrampelje. Fuul japaniske Kristen wüülen dät nit dwo un wuuden dan waigjucht.) 7. Oktober: Köönich Freerk Wülm IV. blift nominell Köönich uur't Prüüske Riek, man uurrakt sin Bruur, dän leetere Köönich un Kaiser Wülm I., ju Regentskup. 22. Dezember: Giacomo Puccini, italieensken Komponist fon't Fin de


Moldawien is n Lound in Aast- un Suudaast-Europa. Ju Haudstääd is Chisinau un die Präsidänt fon ju Republik is (Stound: 2013) Nicolae Timofti. In dät Aaste rakt dät een striedich Rebät, Transnistrien, dät praktisk uunouhongich is, man nit as uunouhongich anärkoand. Gagausien is as Deel-autonom anärkoand. In ju moldawiske Ferfoatenge hat dät, wan Moldawien sien Uunouhongegaid ferljust, wäd Gagausien aan oainen Stoat. Moldawien wäd beskat fon: Ukraine in dät Noude, Aaste un ju in dat Suude Rumänien in dat Wääste.


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1854 - 1855 - 1856 - 1857 - 1858 - 1859 - 1860 - Ärfiendenge fon dän Phonautograph truch Édouard-Léon Scott de Martinville. Mäd düsse Reewe kuude hie Toon graphisk apteekenje, dät roate Oaber noch neen Technik, uum doo Toonapnoamen outouspieljen. Man 2008 kuude uut sunne Teekenge die Toon rekonstruiert wäide, sodät juu ooldste Toonapnoame, juu wie däälich ouspielje konnene, fon Édouard-Léon Scott de Martinville stommet. Juu wuude 1860 apnuumen. 4. Februoar: Hermann Schaaffhausen begjucht ätter ju Unnersäikenge fon fossile Bunken uur aan bit nu tou uunbekoanden Ädder-Moanske, dän Neanderdoaler, in ju läichrhienske Sälskup foar Natuur- un Heelkunde in Bonn. Junner wiest hie aan Gips-Oudruk fon dät Skäädel-Täk, dät Johann Carl Fuhlrott in't Neanderdoal fuunen häd. 27. Juni: Ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal ferkloort sik uunouhongich. 14. Januoar: Alice Pike Barney, US-amerikoanske Moalerske 22. Februoar: Heinrich Hertz, Physiker 6. Januoar: Albert Schwegler, düütsken Theologe, Philosoph un Historiker


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 1857 - 1858 - 1859 - 30. Meerte: Truch dät Unnerskrieuwen fon n Trääden Pariser Free wäd die Krimkriech be'eended.


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1852 - 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 1857 - 1858 - 11. Februoar: Ätterdät hie do Füürstendume fon Äthiopien unner sien Heerskup fereend häd, wäd Füürsk Kassa Hailu as Kaiser fon Abessinien kround. As Negus nimt hie dän Noome Teeder II. (amharisk: ቴዎድሮስ = Téwodros, düütsk: Theodor) oun. 2. Meerte: Alexander II. wäd ätter dän Dood fon sin Foar Nikolaus I. rusken Zar, in juu Tied fon n Krimkriech. 10. Januoar: Petrus Johannes Blok, niederloundsken Historiker


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1851 - 1852 - 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 1857 - Waarelduutstaalenge in New Orleans, Louisiana


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1850 - 1851 - 1852 - 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 8. Juli: Die Amerikoanske Admiroal Matthew C. Perry kumt mäd sien Swotte Skiepe in n Hoawen fon Uraga in Japan un ferloanget ne Eepenenge fon dät sänt 200 Jiere isolierd lieuwjende Lound. 18. Januoar: Fanny Stresow, düütske Moalerske 9. Februoar: Leander Starr Jameson, britisken Dokter, Politiker, militärisken Uppermon in ju Kapkolonie un Ounfierder fon dän Jameson Raid, n Uurfaal ap ju Suudafrikoanske Republik. 30. Meerte: Vincent van Gogh, niederloundsken Moaler


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1849 - 1850 - 1851 - 1852 - 1853 - 1854 - 1855 - 17. Januoar: Dät Fereende Köönichriek un sowät fieuwduusend Buurenfoamieljen unnerteekenje ju Sand River Convention, ju do Buuren ju Uunouhongegaid in do Rebätte noudelk fon ju Äi Vaal touärkoant (kiek uk ap ju Siede Transvaal!). 25. Juni: Antonio Gaudi, katalanisken Kunstler un Architekt. 6. Januoar: Louis Braille, Ärfiender fon ju bit däälich maast-bruukte Blienden-Skrift (ju Braille-Skrift)


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1848 - 1849 - 1850 - 1851 - 1852 - 1853 - 1854 - 3. Januoar: Die frantsööske Physiker Léon Foucault fiert in dän Käller fon sien Huus foar't eerste Moal n Experiment mäd dän Foucault'sken Slinger truch, mäd dän hie ju Traalenge fon uus Äide ätterwiese kon. Napoleon III. brangt sik in Frankriek mäd Gewalt an juu Macht, wint een Oustämmenge uur een näie Ferfoatenge un een Oustämmenge, af dät Kaiserdum wier häärstaald wäide skäl. Ätters moaket sik säärm dan tou dän Kaiser fon Frankriek. 17. Moai: Een Iersenboan-Ferbiendenge twiske ju peruoanske Haudstääd Lima un ju tichtebie lääsende Hoawenstäät Callao wäd eepend. Düt is ju eerste Iersenboan-Linie in Suudamerikoa. 19. Dezember: Joseph Mallord William Turner, aan ängelsken Moaler fon ju Romantik.


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1847 - 1848 - 1849 - 1850 - 1851 - 1852 - 1853 - Offizielle Ienfierenge fon juu Braille-Skrift an doo Bliendenskoulen fon Frankriek. 13. Januoar - Hermann Möller, Linguist, die sik monken uur uk mäd dät Seelterske befoatede. "bädden" is een oold Woud foar "gebooren"


16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22. Jiere: 1846 - 1847 - 1848 - 1849 - 1850 - 1851 - 1852 - 9. Februoar: In dän Säärkenstoat ropt Giuseppe Mazzini in dän Roome fon't Risorgimento ju Roomske Republik uut. Dät fiert straks tou dät Iengriepen fon frantsööske un spoanske Troppen, do ju Republik bit tou dän 3. Juli mäd Gewalt deelslo. 28. Meerte: Freerk Wülm IV. fon Prüüsen wäd fon ju Frankfurter Nasjonoalfersammelenge foar'n Kaiser kädden. 3. April: Oulienenge fon ju Kaiserkroune truch Freerk Wülm IV. juunuur ju Kaiserdeputatsjoon. 31. Moai: Meerterevolution: Juu düütske Nationoalfersammelenge sit foar't lääste Moal in Frankfurt an n Main, ätters lukt juu as Rumpparlament uume ätter Stuttgart wai. 18. Juni: Dät ätter Stuttgart uutwiekene Rumpparlament fon ju [[Frankfurter Nasjonoalfersammelenge wäd fon't Militär aplooset. Nit-Württembierichske Ouoardende mouten uut dät Lound gunge. Die Fljooger-Pionier George Cayley testet aan fon sien Glied-Fljoogere mäd aan Wäänt oane. In't Foaren hiede hie dät bloot mäd Dierte oane fersoacht. 7. Oktober - Edgar Allan Poe, amerikoansken Skrieuwer (bädden in 1809)


Montfort (Limbuurchsk: Mofert) is ne Stääd in Limbuurich, do Niederlounde. In Montfort rakt et uungefeer 3600 Ienwoonere. Ju Stääd heert bie ju Meente Roerdalen. In Montfort boalt me Montfortisk. Montfortisk Wiki uur Montfort. Commons: Montfort, Roerdalen – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Sälorganellen (kuut: Organellen sunt Funktionseenegaiden in ne Sälle. Dät rakt unnerskeedelke gnauere Definitione, mongs wäd kweeden, dät sunt doo Funktionseenegaiden, doo fon ne Biomembran uumesleeten sunt, sodät dan uk Vesikele as Organellen betrachted wäide. Eenige Organellen sunt ätter juu Endosymbiontentheorie truch Endosymbiose mäd prokaryotiske Sällen äntsteen.


Dät Myzel, die Vegetationskörper fon Poagenstoule, wäd fon aal Hyphen fon n Poagenstoul bilded.


Hyphen sunt Träide fon n Poagenstoul, do touhoope dät Myzel, dän Vegetationskörper, bildje. Die Apbau kon unnerskeedelk weese, dät is so, dät se uut Säl-Kätten, also trichoal af uut Säl-Roore, also siphonoal apbaud weese konnene.


Trichoal is, wät as Kätte uut Sällen apbaud is. Oafter (man nit aaltiede) is dät aan Begriep foar ju Oarganisatsjoons-Stappe fon heele Lieuweweesen, dät hat, dät een heel Lieuweweesen as Kätte fon Sällen apbaud is. Dät is dan een gjucht eenfache Foarm fon Lieuwen in moorere Sällen.


As Siphonoale Stappe beteekent me ju Organisatsjoonsstappe fon een Plonte of n Pilts, wier die heele Thallus uut een oankelde, makroskopisk sjuunelke Sälle mäd moorere Käädene bestoant. Dät häd dan Sluukfoarm, Biespil sunt Sluuk-Algen un wäkke Piltse, besunners do Hyphen fon Piltse.


Latienamerikoa is die politisk-kulturelle Begriep fon Lounde in Amerikoa, wier Spanisk un Portugiesisk boald wäide. Deer heere bolde dät heele Suud- un Zentroalamerikoa tou, man is nit gans, deeruum dät fjauer Lounde in düt Gebiet uur Amtssproaken hääbe (sjuch in n Apsnit Uutnoamen). Buutewais heert deer uk dät Noudamerikoanske Mexiko tou, wier uk Spanisk Amtssproake is. Tjo karibiske Lounde heere uk tou Latienamerikoa. Suriname mäd juu Amtssproake Holloundsk heert nit deertou, Guyana mäd juu Amtssproake Ängelsk heert nit deertou, Frantsöösk-Guyana mäd juu Amtssproake Frantsöösk heert nit deertou un in Middelamerikoa heert Belize mäd juu Amtssproake Ängelsk nit deertou.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1662 - 1663 - 1664 - 1665 - 1666 - 1667 - 1668 - 4. Meerte: Koarl II. fon Änglound fangd n Kriech oun juun juu Republik fon doo fereende Niederlounde. Düssen Kriech is bekoand wuden as Twäiden Ängelsk-Niederloundsken Seekriech.


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1661 - 1662 - 1663 - 1664 - 1665 - 1666 - 1667 - Doo Ängloundere uurnieme Nieuw Amsterdam fon doo Niederlounde un naame dät nu New York. 13. Februoar: Theodor Andreas Potocki, Biskop fon Kulm un Äärmlound, Äärts-Biskop fon Gnesen un Primas fon Polen-Litauen 14. Januoar: Françoise Madeleine d’Orléans, frantsööske Prinsässinne


14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20. Jiere: 1660 - 1661 - 1662 - 1663 - 1664 - 1665 - 1666 - Die Osmane Köprülü Fazıl Ahmet Pascha äroobert ne Ungariske Fäästenge, juu ap düütsk "Neuhäusl", ap Ungarisk "Érsekújvár", ap osmanisk Tursk "Uyvar" un ap Slowakisk "Nové Zámky" naamd wäd. Dät heert däälich tou juu Slowakäi.