Ju Avocado (Persea americana MILL., uk Persea gratissima C.F.GAERTN.) is een Plontenoard uut ju Familie fon do Loorbeergewoakse (Lauraceae). Ju Frucht is uut botoanske Sjuchtwiese een Bäie. Die Boom kumt uut do fuchtich-woorme tropiske Rienwoolde fon Mexiko un Middelamerikoa. HIe wäd däälich in moor as 400 Kultuursoarten waareldwied in do Tropen un juustso uk in Suudafrikoa, Israel, Kalifornien, Chile, Peru, Australien, Näiseelound un in't suude fon Spoanien (Málaga un an ju Kuste fon Granada ounbaud. In ju Middelmeer-Ruumte wuude ju Avocado eerste tou Begin fon't twintichste Jierhunnert ienfierd. In dät Seelterske is dät Woud Avocado uut dät Düütske uurnuumen wuuden, man die jappere Wouduursproang lait fonsäärm heel uurswain. Die Noome Avocado kumt uurspröängelk uut dät Nahuatl, ju Sproake fon do Azteken un uur Indioanerstomme in'e Noaberskup. Dät Woud ahuacatl betjudt in düsse Sproake so fuul as "Klööte" un wuude wildääge apgruunde fon ju Foarm fon'e Frucht ap ju Plonte uurdrain. Do Spoaniere hääbe dät nit fersteen un hääbe deer uut Avocado" moaked, dät is ooldwaareldsk Spoansk un betjudt "Affekoat". Deer waas somäd Foulksetymologie in't Spil. Wilst ju Foarm Avocado in't düütske uurnuumen wuuden is, bruukt me däälich ap Spoansk foar dät Affekoat ju Woudfoarm "abogado", wilst ju Plonte blw. ju


N Proton is n subatomär litje Paat mäd ne positive elektriske Leedenge. Ernest Rutherford häd dät 1919 äntdäkt. Die Atomkääden (of Nukleus) fon dän maast foarkuumende Typ (sjuch uk Isotop) Woaterstof-Atom, H, is een eenpeld Proton. Do Nuklei fon uur Atome änthoolde Neutrone as uk Protone. Ju Taal Protone fon dän Kääden bestimt do chemiske Oainskuppe fon dät Atom un wäkker chemisk Element dät is. Me häd oumoaked, dät me ju Leedenge fon een Proton betrachtet as ju Eenhaid fon Leedenge. Ju Leedenge fon n Elektron is seküür gliek an ju fon dät Proton, man juunstoald. In n neutroal Atom is ju Antaal Protone in dän Kääden gliek an ju Antaal Elektrone in do 'Elektroneskille' deer uumetou. In ju Loage kompensierje do positive Leedengen fon do Protone ätter buuten do negative Leedengen fon do Elektrone. Dät Atom is dan fon buuten gesäin neutroal . N Proton häd ne Rauemasse fon 1,6726231x10-27 kg, wät n bitje minner is as ju Masse fon een Neutron. Deermäd is dät sowät 1800 moal swarre as n Elektron. Ju Leedenge fon een Proton is uungefäär gliek an 1,6x10-19 Coulomb. Protone wäide klassifizierd as Baryone un bestounde an sik wier uut Quarke, nämmelk Valenzquarks un Seequarks.


Die Axolotl (Ambystoma mexicanum) is een mexikoanske Stäitpudde uut ju Familie fon do Ambystomatidae un ferbrangt sien Lieuwend in't Woater. Dät Amphib häd Oainskuppe, do dät foar ju biologiske un mediziniske Foarskenge interessant moakje: Eerstens ju Neotenie. Neotenie is, wan do Dierte een Lieuwend loang neen fulle Metamorphose truchmoakje, also aaltied n bitje as n Poagenstäit blieuwe, also mäd "Kiemen" insteede fon ne Omme as Lounddierte. Twäidens kon dät Diert ferläddene Deele, so as Beene, eenfach ätterwoakse läite. Dät skäl toumäts sogoar mäd Deele fon ju Brainge slumped weese. Dät Woud kumt uut dät Nahuatl, ju Sproake fon wäkke mexikoanske Indioanerfoulke, so as do Azteken. In düsse Sproake hat dät āxōlōtl, ju Uutsproake is [aː'ʃoːloːt͡ɬ]. Dät skäl een Touhoopesättenge weese fon do Woude atl (Woater) und Xolotl (een aztekiske Godhaid) un waas tou ferstounden as „Woater-Undiert“. Dät faalt ap, dät Axolotl in Fangenskup gjucht wied fersprat tou fienden sind, wilst ju Oard in Fräiegaid bienaist uutstuurwen is. In ju Foulge wäd dät n bitje naier ferkloord: Axolotl sunt endemisk in dän Xochimilco-See un in dän benoaberden Chalco-See in een vulkoanske Niede bie Mexiko-Stääd. Do bee Seen sunt Uurblieuwsele fon een gratter Woater-System, dät däälich deelwiese bloot noch in Foarm fon


Do Azteken (fon Nahuatl aztecatl, seeltersk sowät as: „wäl, die uut Aztlān kumt“) wieren een middelamerikoanske Kultuur, ju twiske dät 14. un dät äddere 16. Jierhunnerd bestuude. In't Meene beteekent me mäd dän Begriep „Azteken“ ju ethnisk heterogene, in ju Moorhaid Nahuatl baalende Befoulkenge fon dät Doal fon Mexiko; in dän äängeren Sin sunt deermäd bloot do Bewoonere fon do tjo Stääde Tenōchtitlan (spoansk:Tenochtitlán), Tetzcohco (sp: Texcoco) un Tlacopan (sp:Tlacopán) meend, do touhoope dän sonaamden „Aztekisken Tjobuund“ bilgeden. Fon dät leete 14. Jierhunnert oun spratten do Azteken in dän Loop fon do Jiere hieren politisken un militärisken Ienfloud ap do uumelääsende Stääde un Foulke uut, do nit direkt foar dät Riek anektierd, man tou Toalenge fon Tribute twoangen wuuden. Ap dän Hööchtepunkt fon hiere Moacht kontrollierden do Azteken wiede Deele fon Säntroal-Mexiko mäd dät Doal fon Mexiko as Middelpunkt. Twiske 1519 un 1521 wuuden do Azteken läiweloa fon do Spoaniere unner Hernán Cortés, do uk ienheemske ferbuundede hieden, deelsmieten. Do Azteken beteekenden sik sälwen maasttieds as „Mexi'ca'“ [meːˈʃiʔkaʔ] (seeltersk: Mexikoaner), ätter dän Noome fon ju Steede un ju Region Mexico, wierfon uk die Stoat Mexiko däälich sin Noome häd. Jo naamden sik uk wäil ätter hiere Siedelengssteeden Tlatelolco un Tenōchtitlan,


Babo (* 14. November 1976 in Santa Catarina, Nuevo Leon as Eduardo Davalos de Luna, uk bekoand as Babo un MC Babo, is n Rapper uut do Mexiko.


Barbados [baʁˈbaːdɔs] is aan Ailound-Stoat in dän Atlantik un heert tou do Litje Antillen. Barbados lait noudaastelk fon Venezuela in ju Karibik un wäd geografisk tou Middel-Amerikoa täld. Ju fröiere britiske Kolonie is sänt 1966 fon't britiske Köönichriek uunouhongich, man daach as Commonwealth Realm souveränen Lid-Stoat fon dän Commonwealth of Nations un mäd ju britiske Kroune in Personoal-Union ferbuunen. Ju Amtssproake is Ängelsk, man do maaste Ienwoonere baale alledeege Bajan, een ängelsk basierde Kreol-Sproake. Barbados waas aleer fon tropisken Rienwoold bedäkt, man däälich sunt deer bloot noch litje Stukke fon uurich, uumdät fuul deerfon tou Baulound, foaraaln Sukkerroor-Plontengen kultivierd wuuden is. Ju Haudstääd fon dät Lound is Bridgetown, die hoochste Bierich is mäd 340 Meetere die Mount Hillaby. Do foar-europäiske Ienwoonere fon Barbados wieren Arawak un Kariben. Uum 350 ätter Kristus, 800 un in't 13. Jierhunnert roakeden tjo Ienwonnerengs-Woogen dät Ailound. Deertwiske un ätters waas dät Ailound fon't Fäästlound isolierd. In't leete 15. Jierhunnert hääbe spoanske Seefoardere dät Ailound besoacht, in 1511 is dät foar't eerste Moal ap een spoanske Koarte tou sjoon. Dan koomen in 1536 do Portugiesen, do dät Ailound uk sin Noome roat hääbe: Mäd Portugiesisk os barbados, dät hat "(do) boartdreegende)" wuude dät Ailound beteekend, uumdät


Barbuda is een Ailound fon do Litje Antillen in ju Karibik. Dät heert as Dependency tou dän Stoat Antigua un Barbuda. Barbuda lait sowät 40 km noudelk fon dät grattere Ailound Antigua. Dät häd hoast sowät 500 Ienwoonere (Stound 2018). Dät roate al in't äddere 17. Jierhunnert Fersäike truch Änglound un Frankriek, dät Ailound tou besiedeljen, man dät slumpede nit. Tou läip waas ju Fersuurgenge mäd Woater, bietou koomen dät uungoadelke Klima un ju Betruuenge truch do Kariben. Eerste in 1666 kuuden do Ängloundere een fääste Kolonie gruundje. Do eerste Siedlere wieren do Bruure Christopher un John Codrington, ätter do ju Haudstääd fon dät Ailound benaamd is. Do Codringtons wieren in Foulge uk Sukker-Plonter ap Antigua, un loange Tied ju bestimmende Sibskup ap Barbuda. Uum 1800 wuude dät Suudspit fon dät Ailound mäd aan Martello-Touden, aan britisken Fäästengstyp, seekerd, ju Ruine stoant bit däälich. In 1981 wuude Barbuda mäd dät grattere Noaber-Ailound Antigua touhoope in ju Uunouhongegaid äntlät, wierbie een Moorhaid fon do Barbudioanere deerfoar stämd hiede, bie dät Fereende Köönichriek tou blieuwen. Dät tän besiedelde Ailound mäd bloot n poor Täärpe hiede in 2011 sowät 1600 Ienwoonere. In do äddere Mäidenuuren fon dän 6. September 2017 look die Hurrikan


Basseterre (frantsöösk foar "Unnerlound") is ju Haudstääd fon ju Ailound-Föderatsjoon St. Kitts un Nevis in do Litje Antillen. Basseterre lait oun ju suudelke Kuste fon dät Ailound St. Kitts. Basseterre wuude fon frantsööske Kolonisten unner ju Fierenge fon Pierre Belain d’Esnambuc uum 1627 gruunded. Ju Stääd waas ju eerste fääste frantsööske Kolonie in ju Karibik. As in't Jier 1639 Phillippe de Longvilliers de Poincy die Frantsööske Gouverneur fon St. Kitts wuude, wonnelde sik ju Stääd tou een groote, ärfoulchrieke Hoawenstääd, ju dän Honnel un ju Kolonisierenge fon ju aastelke Karibik bestimde. De Poincy moakede Basseterre dan gau tou ju Haudstääd fon aal do Frantsööske Kolonien in do Wäästindiske Ailounde, uk Gouadaloupe un Martinique. Dät bleeuw so bit tou sin Dood in 1660, ätters waas ju Betjuudenge wier wät litjer. In 1727 wuude dät tou ju Haudstääd fon dät Ailound St. Kitts moaked. Leeter wuuden do Frantsoosen ferdrieuwen un do Briten uurnoomen ju Kontrolle. Uk wan ju Stääd unner Kolonioalkriege un Natuurkatastrophen tou lieden hiede, rakt dät noch fuul goud apsteede broachte oolde Bauwierke uut ju Kolonioal-Tied. Däälich lieuwje moor as aan Fjoodendeel fon ju Befoulkenge fon dän heelen Stoat, sowät 13000 Ienwoonere, in ju Haudstääd (Stound: 2009). In ju Stääd


Belize is een Lound in Middel-Amerikoa. Dät äntstuude in't Jier 1981 uut ju Kolonie Britisk-Honduras. Belize lait oun ju Atlantikkuste. Noaberlounde sunt Mexiko in dät Noude un Guatemala in dät Wääste un Suude. Belize häd n tropisk Klima. Ju Luchttemperatuur lait in'n Truchsleek bie 25,9 Grad Celsius. Ju Luchtfuchtegaid is truch dän Wiend fon ju See häär goud uuttouhoolden. Die maaste Rien faalt twiske Juni un Oktober, in düsse Tied is uk ju Luchtfuchtegaid ap't hoochste. Räägelmäitich aptreedende Natuur-Katastrophen sunt Hurrikoane un Uurfloudengen, do infoulge deerfon aptreede. Aan dweerelgen Stoarm fernäilde in 1961 ju domoalige Haudstääd Belize City, deeruum wuude Belmopan in 1970 ju näie Haudstääd. Groote Deele fon Belize sunt fon tropisken Rienwoold bewoaksen, deertwiske rakt dät uk Fjuurenboom-Savannen un Sumplound. Mangrovenwoolde luuke sik bienaist truchgungend ju Kuste loangs. Foar ju Kuste lääse Krallen-Riffe, Soundboanke un Atolle. Sun Haaldeel fon ju Flakte fon dän Stoat stoant unner Natuurskuts. Do grootste Stääde wieren in't Jier 2005 do foulgjende: Belize City (61.461 Ienwoonere), San Ignacio (16.812 Ienwoonere), Orange Walk Town (15.298 Ienwoonere), Belmopan (13.381 Ienwoonere) un Dangriga (10.750 Ienwoonere). Industrie rakt dät nit fuul, bloot Textil-, Neerengs- un Holt-Feroarbaidenge. Ap dät Lound is ju Buuräi fon groote Betjuudenge: Fuul Ljuude baue


Belmopan is ju Haudstääd fon dät middel-amerikoanske Lound Belize un hiede in't Jier 2017 sowät 21.814 Ienwoonere. Dät is een relativ junge Ploanstääd, ju ap een seekerere Steede gruunded wuude, uumdät aan dweerelgen Stoarm ju oolde Haudstääd Belize City läip ferseerd hiede. Die Noome fon ju Stääd is aan kunstelken Begriep, die sik touhoopesät uut dän Loundnoome "Belize" un Mopan, dät is een Äi, ju truch dät Rebät lopt. Belmopan lait aastelk fon dän Belize River ap 17° 15' noudelke Bratte un 88° 46' wäästelke Loangte, 76 Meetere buppe ju See. Ju Stääd lait in ju Provinz Cayo, sowät 80 km fääre in't Binnelound as ju eerdere Haudstääd Belize City. Ap dän 31. Oktober 1961 fernäilde die Hurrikan Hattie groote Deele fon ju domoalige Haudstääd Belize City. In't Jier 1965 wuude die eendgultige Besluut foated, een näie Haudstääd ap een seekerere Steede tou bauen, fääre in't Binnelound. Ap dän 1. August 1970 waas ju amtelke Stäädgruundenge fon dät näi baude Belmopan. In dät sälge Jier wuude die Regierengssit fon ju domoalige britiske Kolonie Britisk Honduras ätter ju näie Haudstääd ferlaid. Do Regierengs-Huuse sunt in modernen Stil baud, man jo hääbe daach uk wäil Määrkmoale fon ju klassiske Maya-Baukunst. Eerste ap


Die Bierich-Kat of Anden-Kat (Leopardus jacobita, Syn.: Oreailurus jacobita) is een suudamerikoanske Oard binne ju Familie fon do Katte. Die Bierich-Kat is tou fienden in dät Rebät fon do Anden in Suud-Amerikoa un wäd ap ju Roode Lieste fon säildene Oarde fon ju Waareldnatuurskuts-Organisatsjoon (IUCN) as "stäärk in Gefoar" (Endaraged) liested, uumdät ju heele Populatsjoon ap minner as 2500 uutwoaksene Dierte taksierd wäd, bie aan ouniemenden Populatsjoons-Trend. Dät rakt noch nit fuul wietenskuppelke Doaten uur ju Oard. Do eerste Film-Apnoamen fon ju Oard äntstuuden eerste ätter 2000 truch Christian Baumeister. Die Bierich-Kat is gratter as die Chileenske Woold-Kat un die Pampas-Kat. Dät fon Cornalia in 1865 beskrieuwene Exemploar waas 35 cm groot bie een Kop-Rump-Loangte fon 60 cm un een Stäitloangte fon 43 cm. Sien loang, wook, ticht Fäl is ljoacht gries plakked mäd swottelke of bruunelke Loangsstriepele, oun dän Buuk wiet mäd njuugen swottelke of bruunelke Ringe uum dän Stäit un een ljoacht Eende. Dät Fäl is ap dän Rääch 40 mm loang, oun dän tuustergen Stäit 35 mm. Ätter Reginald Innes Pockock läite sien loange Fälhiere toanke, dät die Bierich-Kat sien Lieuwend in koolde, fälserge Habitoate toubrangt. Die Bierich-Kat is moor of minner so groot as n grooten


Aastriek is n Lound in Middel-Europa. Ju Haudstääd is Wien un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2017 Alexander Van der Bellen. 700–1806, Frankenriek un Hillige Roomske Riek 1804-1867, Kaiserdom Aastriek 1867-1918, Aastriek-Ungarn 1918–1938, eerste republik 1938-1945, Trääde Riek 1945, twäide republik Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Großglockner (3.798 m). Do grootste Äien fon Aastriek sunt Donau, Elbe un Rhien. Aastriek wäd begränsed fon: Düütsklound in dät Noude, Tschechien in dät Noud-Aaste, ju Slowakäi in dät Aaste, Ungarn in dät Suud-Aaste, Slowenien in dät Suude, Italien in dät Suud-Wääste, Swaits en Liechtenstein in dät Wääste. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $39.300 in 2007. In 2007 waas 1,6% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 30,3% Industrie un 68% Tjoonste. Commons: Aastriek – Mediendoatäie www.austria.gv.at Düütsk


Die Bierich-Noosenboar (Nasuella olivacea) is een Roowdierte-Oard uut ju Familie fon do Dwäärch-Boare (Procyonidae). Hie is ääng fjuund mäd do Noosenboare (Sleek Nasua), man hie wäd in aan oainen monotypisken Sleek, Nasuella, fierd. Bierich-Noosenboare lieuwje in Kolumbien, dät wäästelke Venezuela un Ecuador, wier jo in haagerlaine Holtbuske in 2000 bit 3200 Meetere buppe ju See tou fienden sunt. Die Bierich-Noosenboar lät so äänelk as die Suudamerikoanske Noosenboar, man hie is baldoarich litjer un häd n kuuteren Stäit. Sien ticht, ruuch Fäl is fon griesbruune Klöär, die Stäit is jeelgries-dunkerbruun ringeld. Ju Snuute is juust as bie do uur Noosenboare loangsträkked un goud bewäägelk, man die Skäädel in't heele is noch langer as bie do uur Oarde. Düsse Dierte roakje een Kop-Rump-Loangte fon 36 bit 39 cm un een Stäitloangte fon 20 bit 24 cm.


Die Bierich-Tapir (Tapirus pinchaque), uk as Anden-Tapir of Wul-Tapir beteekend, is een Suugediert uut ju monogeneriske Familie fon do Tapire (Tapiridae). Die Bierich-Tapir is ju twäidlitste Oard fon Tapire. Sien Lieuwendsruumte lait in do hooge Anden fon Ecuador, Kolumbien un dät noudelke Peru, wier hie ap 2000 bit 4500 Meetere uur ju See foarkumt. Wuddelk säilden is uk moal aan ap läigere Hachte tou sjoon. Uumdät do Moanskene ju Lieuwendsruumte fon do Bierich-Tapire fernäile, is ju Oard in Gefoar. Do Dierte sunt maasttieds snoagens unnerwaiens, man toumäts uk deeges. Buute fon ju Brumst-Tied lieuwje do uutwoaksene Dierte aleenich. Jo konnen goud loope, klieuwerje, swimme un duukje. Jädden walterje sik do Dierte in'e Mudde. Bierich-Tapire freete jädden Bleede, Twiege, Fruchte un uur Plontendeele. Ju Wietenskup koant moor as 200 Plonten, do fon do Bierich-Tapire freeten wäide. In ju Druuge Tied freete jo uk Gäärs. Een wichtige Plonte foar dän Bierich-Tapir sunt do Mammut-Bleede (Gunnera). Deerfon freete do Dierte do groote Bleede un do Steele, man jo ferstopje sik uk jädden deer unner. Uumdät jo uk Fruchte un Bäien freete, dreege jo uk hieren Deel tou ju Uutspreedenge fon wäkke Plonten bie, wan jo do ätters wier uutskiete. Do Dierte mouten Soalt


Die Bieuw-Äil is een uungewöönelke Oard fon do Näiwaareld-Soaksfiske un kon Stroom-Steete fon sik reeke. Düsse Stroom-Steete konnen tou'e Joagd juust so as tou'e Ferdäägenge iensät wäide. Die Fisk lieuwt in do mudderge un suurstof-äärme Swäitwoatere in dät Noude un ju Midde fon Suud-Amerikoa, in't Bäkken fon dän Amazonas un in't Stroom-Rebät fon dän Orinoco un wät deer an litjere Äien mäd ferbuunen is. Die Bieuw-Äil is naan wuddelken Äil, as sin Noome un sien Uutsjoon fermiddeld. In Wuddelkhaid heert hie tou do Näiwaareld-Soaksfiske. Mäd do wuddelke Äile stimt hie in sin loangen un zylindrisken Lieuw uureen. Sin Iers-Flappert ferlopt bienaist uur dän heelen Lieuw un eendet oun't Stätspit. Rääge-, Stäit- un Buuk-Flappert rakt dät nit. Ju Loangte fon do Bieuw-Äile kon bit tou 2,8 Meetere bie een Wächte fon 20 Kilogramm weese. Die breede, rundede un ouflakkede Kop drächt een moachtige Muule, deer me dän Fisk as Roower oun kanne kon. Ju Faawe gungt fon gries bit bruunelk. Die Bieuw-Äil lieuwt in mudderch, suurstof-äärm Woater. Sowät tachtentich Prosänt fon dän Suurstof, dän die Fisk apnimt, wäd truch do besunners uutbieldede Äddere in ju bienaist tuskeloose Muule apnuumen, wiertruch die Bieuw-Äil aal tjoon bit füüftien Minuten apduuket, uum Luft tou


Do Boomstieger-Poagen (Dendrobatidae), uk Pielgift-Poagen of Faaw-Poagen naamd, sunt een Amphibien-Familie, ju tou do Poagen-Oardige (Anura) heert. Jo lieuwje in Middel- un Suud-Amerikoa. Dät sunt oafter aiske litje (sowät 12 bit 50 mm) un bunte Poagen un wäide hoast in sowät een Duts Sleeke un uum do 170 Oarde iendeeld. Mäd ju Faawer-Poage (Dendrobates tinctorius), wuude een Oard eerstmoals al in't 18. Jierhunnerd fon aan Europäer beskrieuwen. Dät oafter ju heele Familie as "Pielgiftpoagen" beteekend wäd, lät wät mis, uumdät gewöönelk bloot tjo Oarde fon dän Sleek Phyllobates fon ienheemske Foulke (Indioanere) foar dät Pielgift bruukt wuuden sunt. Nit aal do Stoffe, do fon do Boomstiegerpoagen truch hiere Häid-Käddele uutskädded wäide, sunt doodelke Näärwengifte. Twiske ju eerste un twäide, juust so as twiske ju twäide un trääde Toone sunt neen Swimhäide uutbielded. Die Muulebeen-Bunke failt. Do sälge Määrkmoale fiende sik bie dän Sleek Allobates, man die heert tou do Aromobatidae. Apgruunde fon joopgungende mikrobiologiske un phänotypiske Unnersäikengen is deerfon uuttougungen, dät düsse Uureenstämmenge nit ap genetisken Touhoopehong, man ap Konvergenz touräächgungt. Boomstieger-Poagen reeke uur hiere Häid basiske Alkaloide ou, wierfon sowät 200 Varianten bekoand sunt (biespilswiese Pumiliotoxin bie Dendrobates, Batrachotoxin bie Phyllobates. Batrachotoxin wierket ap dät Näärwensystem, Dät ferhinnert ju


Ju Stääd Bridgetown in dän Parish Saint Michael is ju Haudstääd fon dän karibisken Ailound-Stoat Barbados un juustso die wichtichste Hoawen un die ökonomiske Middelpunkt. Uurspröängelk wuude ju Stääd Indian Bridge naamd, ätter een al in indioanske Tied baude Brääch uur ju Äi, ju däälich Constitution River hat. Ju Stääd wuude in 1628 fon do Briten gruunded un häd däälich sowät 7.000 Ienwoonere, man bietou mout me noch sowät 80.000 Ienwoonere fon do Foarstääde meetälle, wät betjudt, dät in un uum ju Stääd sun Träädendeel fon ju Befoulkenge fon Barbados lieuwt. Do Ljuude fertjoonje sik dät Jäild mäd Tourismus, man jo staale uk Sukker, Rum un Melasse häär. Wier die Constitution River in ju See fljut, is däälich aan Yacht-Hoawen. Hie wäd in't Säntrum fon ju Stääd as "Careenage" beteekend, uumdät hier aleer do Sailskiepe liegen, uum dän Rump skeen tou moakjen. Fluks bie ju "Careenage" lait die National Heroes Square (aleer: Trafalgar Square), die säntroale Ploats fon ju Stääd, wier älken Dai fon Klok säks smäidens bit Klok säks säiwends ätter een fäästskrieuwen Sätgjucht ju Flaage fon Barbados waaie mout. Hier sunt uk do Parliament Buildings (aleer: Public Buildings), die Sit fon do bee Koomere fon dät barbadienske Parlemänt


N Neutron is n subatomär litje Paat sunner elektriske Leedenge dät foarkumt in Atomkäädene. Dät is apbaud uut 2 down-Quarke un 1 up-Quark. Aal Atomkäädene bit ap aan änthoolde ieuwenske een of moor Protone uk een of moor Neutrone. Ju eensichste Uutnoame is 1H (ju maast foarkuumende Foarm fon Woaterstof), wierfon die Kääden uut bloot een Proton bestoant. Ju Masse fon n Neutron is bolde gliek an ju fon n Proton man n Neutron failt ju positive Leedenge fon n Proton. Ju Rauemasse fon n Neutron is 1,00894 atomäre Massen-Eenhaid (u), dät is 1,67493 × 10-27 kg. Dät litje Paat kon fräiwäide bie Käädenkleeuwenge, toun Biespil in Käädenreaktore un bie ju Explosion fon ne Atombombe, man is in dän fräie Toustand (also buute dän Atomkääden) nit stabil. Ju Ouklingtied (antjut mäd τ) is 14:46 Minuten. Dät klingt ou tou n Elektron, n Proton un n Elektron-Antineutrino. Dät is n Biespil fon ß-Ouklingenge (Elektrone-Emission wäd Betastroalenge naamd). Bolde aal Masse wäd deerbie fääreroat an dät Proton. Neutrone spielje ne wichtige Rulle in Käädenreaktione: Neutrone-Aktivierenge Käädenkleeuwenge Do konnen uk anwoand wäide foar Struktuurunnersäikenge: Neutrone-Straienge Littikwinkelstraienge fon Neutrone (SANS) Do Neutrone wuuden 1932 äntdäkt fon James Chadwick, die deerfoar 1935 die Nobelpries foar


Buenos Aires [ˈbwenos ˈai̯ɾes] is ju Haudstääd un Primoatstääd, also dät politiske, kulturelle un wirtskuppelke Säntrum fon Argentinien. Do Gruundere fon ju Stääd benaamden ju ätter ju Santa María del Buen Ayre (spoansk foar Hillige Maria fon ju goude Luft / do goadelke Wiende). Ju Stääd lait oun't Ouger fon dän Río de la Plata, een tjoachterfoarmige Mundenge fon do Äien Río Paraná un Río Uruguay in dän Atlantik, ap ju Aastkuste fon dän suud-amerikoansken Waarelddeel. Buenos Aires lait in dän Truchsleek sowät 25 Meetere uur ju See. Dät häd 2.890.151 Ienwoonere (Stound:2010). Buenos Aires wuude ap dän 2. Februoar 1536 fon Pedro de Mendoza mäd dän Noome Puerto de Nuestra Señora Santa María del Buen Ayre gruunded. Uumdät do spoanske Siedlere dät stuur hieden, Neerenge tou kriegen, twoangen jo do ienheemske Het-Indioanere (uk bekoand as Querandí), ju junge Stääd mäd Ietelweeren tou fersuurgjen. Do Het bekeeken do Spoaniere deeruum as Fäinde un uurfällen ju Stääd moorere Moale, sodät do Siedere Buenos Aires al in 1541 wier apreeke un ferläite moasten. In 1580 wuude ju Stääd fon Juan de Garay unner dän Noome Ciudad de la Santísima Trinidad y puerto Santa María de los Buenos Aires wiergruunded. Ju Wirtskup fon


Caracas is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Venezuela. Ju Stääd jält as kulturellen un wirtskuppelken Middelpunkt fon dät Lound. Uumdät dät deer so fuul kriminelle rakt un so fuul Ljuude uumebroacht wäide, jält ju Stääd as een fon do freeselkste Steeden ap ju Waareld buute fon Kriechsrebätte. Kolumbus roakede in 1498 as eersten Europäer ju Kuste fon Venezuela ap'e Naite fon wier nu Caracas lait. Junner äntstuude een litje Kolonie, ju Koarl V. as Leen fon ju Kroune Kastilien dän Honnelsheer Welser in Augsbuurg as Wiergoudmoakenge fon een "Anleihe" äärwelk uurroate. Man do Welser beheelten ju Besittenge bloot bit 1546. Ju wuddelke Stääd wuude in 1567 fon dän spoansken Konquistador Diego de Losada unner dän uurspröängelken Noome Santiago de León de Carácas gruunded. Leeter waas Caracas Haudstääd fon een spoansk Generoalkapitanoat un Sit fon dän Gouverneur. Uum 1750 blöide ju Stääd ap truch dän groienden Export fon Kakao. In dän Uunouhongegaidskriech wuude ju Stääd ap dän 29. Juli 1811 un noch insen 1814, ätterdät ju truch Simón Bolívar befräid wuuden waas, fon spoanske Troppen iennuumen. In 1821 foulgede wier een Befräienge un Caracas waas ätters bit 1831 Bestounddeel fon ju Republik Grootkolumbien, bit Venezuela sik deer in 1830 as


Castries is ju Haudstääd fon dän karibisken Ailoundstoat St. Lucia un häd sowät 3.661 Ienwoonere in't Stääd-Rebät un 16.134 Ienwoonere in do Foarstääde deer uumetou (Stound: 2010 of 2011). Ju Stääd lait in't glieknaamde Quarter ap ju noudwäästelke Kuste fon dät Ailound un is sowät 65 Kilomeetere wäch fon Fort-de-France, ju Haudsteede fon Martinique. Castries is die Sit fon dät Äärtsbistum Castries. Castries wuude äntstuude unner dän Noome Carénage fon 1650 oun truch do Frantsoosen. Toueerste waas deer man een Fäästenge, wieruume dan ju Siedelenge äntstuude. In 1785 wuude dät ätter Charles Eugène Gabriel de La Croix de Castries, marquis de Castries benaamd. In 1794 benaamde Edward Augustus, Duke of Kent and Strathearn ju Stääd ätter sien Muur Kööniginne Charlotte fon Änglound in "Charlottesville" uume. In dän April 1796 wuude ju Stääd mäd Kenunnen beskeeten un truch dät äntsteene Fjuur heel un aal fernäild. Uk in do Jiere 1813, 1927 un 1948 baadende ju Stääd tou groote Deele uut. Ätterdät in't Jier 1863 dät eerste mäd Koole beleedene Skip in dän Hoawen fon Castries ienfuur, äntwikkelde sik in ju Stääd een Koole-Industrie, man ju briek fon 1906 oun wier ou, wät truch dän Eersten Waareldkriech un ju Eepenenge fon dän


Dunkerque (Wäästfräisk: Dúntsjerk, Niederloundsk: Duinkerke(n), Düütsk: Dünkirchen) is ne industrielle Hoawenstääd in Noud-Frankriek äntloang ju suudelke Noudseekuste, sowät twintich Kilomeetere wäch fon ju wäästflämiske Meente De Panne an dät belgisk-frantsööske Skeed. Ju Stääd is ju Haudsteede fon dän glieknoomige Arrondissement wät uureenstämme bienaist mäd dät frantsööske Deel fon die Westhoek, in dät Noude fon ju aleer Provinz Frantsöösk-Flandern. Dunkerque is uk ne Unnerpräfekture fon dät frantsööske Departement Nord un ne Meente in ju Region Hauts-de-France, mäd ne Flakte fon 43,89 Quadroatkilomeetere. Deer woonje uungefeer njuugenduusend Moanskene. Touhoope mäd säkstien uur Meenten bildet ju Stääd ju Stäädgemeenskup Dunkerque wier bolde dwoohunnertduusend Ljuude lieuwje. Dunkerque is gjucht bekoand uum sien Seehoawen uum dän Sleeuwekanoal, wäkke dän träädwichtichste Seehoawengebiet fon Frankriek is, ätter dän fon Marseille un Le Havre, mäd twiske fjautich bit füüftich Millione Tonnen uumsloain jierelk. Dunkerque rakt sien Noome an sien berüümd Karneval, ju sänt 1946 älk Jier heelden wäd. Dunkerque wuude wäil uum dät Jier 966 gruunded oaber ju ooldste Noomenmäldenge stamt uut 1067. Die Steedenoome, die ferwiest ap ju Gründenge fon ju Kapelle in do Duunen in dät Eende fon't 10. Jierhunnert, kumt uut dät Flämisk un betjudt woudelk uursät „Duunen-Säärke“. Doo waas Dunkerque n Fiskertäärp. Offisjelle Websiede


Ju Universität fon Pennsylvanien is ju Universität fon dän Buundesstoat Pennsylvanien in do Fereende Stoaten. Ju wuude in 1740 gruunded und häd mädnunner moor as 20.000 Studenten. William Henry Harrison (1773–1841), Präsident fon do Fereende Stoaten Noam Chomsky (* 1928) Elon Musk (* 1971) Commons: University of Pennsylvania – Mediendoatäie upenn.edu UPenn: Facts


Cayenne [kaˈjɛn] is ju Haudstääd fon dät frantsööske Uursee-Département Frantsöösk-Guayana. Mäd 57.614 Ienwoonere un een Flakte fon 23,6 km² is dät uk ju grootste Stääd junner. Cayenne lait ap een glieknaamd Hoolich-Ailound in ju Mundenge fon dän Río-Cayenne, die deer in dän Atlantik fljut. Een poor hunnert Meetere foar dät noudelke Spit fon dät Hoolichailound Cayenne lääse do tjo Îlets Dupont, do tou dän Kanton Cayenne-2 Nord-Est heere. 45 Kilometere noudwäästelk fon Cayenne lääse do tou ju Stääd un tou dän Kanton Cayenne-1 Nord-Ouest heerende Îles du Salut, do aleer as Stroaf-Kolonie fon Frankriek tjoond hääbe. Die Luchthoawen Cayenne lait sowät säkstien Kilomeetere suudwäästelk fon ju Stääd ap dät Rebät fon ju Noaber-Meente Matoury. Een eerste frantsööske Besiedelenge fon dät Hoolich-Ailound in 1604 truch een fon Hinnerk IV. soande Expeditsjoon moaste ätter een poor Jiere toureeke, uumdät do Portugiesen dät aal fernäilden. Ap dän 27. November 1643 wuude ju Stääd unner dän Generoalleutnant fon dän Köönich Charles Poncet de Brétigny wiergruunded. In't Jier 1652 wuuden do eerste Sklouen deer wai broacht. Dät Räidhuus Ju Kathedroale Huus fon ju Präfektuur fon Guayana Aan Ploats mäd Poolmen in ju Binnestääd


Do Seederboome, Seedern of seederne Boome, uk wäil Tseeder- mäd "Ts" sunt aan Sleek fon Näddelboome mäd tjo Oarde. Seederboome sunt groote, immergräine Boome, do een breede Boomkroune uutbildje. Jo bruuke fuul Sunnenljoacht, uum goud tou groien. In'n Fergliek mäd uur Fjuurengewoakse konnen jo mäd ferhooldnismäitich min Deelsleeke uutkuume. Dät Holt rukt goud. Dät Boark fon junge Boome is glääd un gries. Do litje, oaifoarmige Knoaspen hääbe ne Skeele mäd man n poor Skubben. Dät rakt two Typen fon Takken. Eeerstens eenstoundige Loangdrieuwe mäd oankeld of spiroalich loangs ju Takke woaksende Näddele, twäidens Kuutdrieuwe mäd touhoopepakkede Näddele. Do tjuusterch- bit blaaugräine näddelfoarmige Bleede blieuwe tjo bit säks Jiere loang an dän Boom. Seederboome sunt eenhuusich tränd-geslächtich. Dät hat, aan Boom häd monnelke un wieuwelke Dannenappele. Jo stounde eenstoundich an do Kuutdrieuwe. Do apgjuchte monnelke Dannenappele sunt sowät 5 cm, leeter bit tou 8 cm loang; jo sunt do grootste monken do Fjuurengewoakse. Do gouldjeele Blöimte-Koarne hääbe neen Juuken, dät Blöimte fljucht in dän Häärst, nit in't Foarjier as bie do uur Fjuurengewoakse. Do apgjuchte, blöiende wieuwelke Dannenappele sunt oaifoarmich, roodelk, 1 bit 1,5 cm loang un bestounde uut moorere Säid-Skubben. Do sik ääng uurdäkjende Säid-Skubben sunt breeder as loang, holterch


Ju Aate heert tou do Puule-Frucht-Plonten of Leguminosen (Fabaceae). Ju wäd al sänt Begin fon ju Buuräi in ju Jungsteentied as Kultuurplonte tuchted, uumdät hiere Säidkoarele, do Aate, ieten wäide. Dät rakt gräine un griese Aate un uk Struukaate un wüülde Aate. die Blossem ju Puule eepene Puule


Chan Santa Cruz (Mayathan „Littik Hillich Kjuus“), Xbáalam Nah Kampokolche Chàan Santa Cruz of Noh Kàah Chàan Santa Cruz Báalam Nah Kampokolche („Groote Steede fon dät litje Hillige Kjuus un Huus fon dän Jaguar“) waas dät politiske un religiöse Zentrum fon dän glieknoomigen Maya-Stoat ap dät Hoolichailound Yucatán in dän Kasten-Kriech fon 1847 bit 1901, däälich lait die Beriek in dän Buundesstoat Quintana Roo. Do Ljuude junner hieden aan synkretistisken Gloowe, also een Miskenge uut kristelke un heedenske Elemente, dän Kult fon dät baalende Kjuus. Ju Siedelenge Chan Santa Cruz äntstuude fon 1850 oun uum aan Cenote tou, ieuwenske dän sik Báalam Nah („Huus fon dän Jaguar“), die Tämpel fon dät Baalende Kjuus, befoont. Dät uunouhongige Maya-Stoatsrebät diende sik uut fon Tulúm in't Noude bit Bacalar (in 1858 truch do Maya ärooberd) in't Suude oun'e Skeed tou dät domoalige Britisk-Honduras un hiede sowät 30.000 Ienwoonere, un aal bloot Maya. Ju Haudstääd hiede uum 1860 sowät 300 Huuse mäd 2000 bit 7000 Ienwoonere. Do Bewoonere fon Chan Santa Cruz, besunners do Kriegere, druugen ju Beteekenge Cruzoob („Kjuuslere“, uk wäil Cruzob of in moderne Mayathan-Skrieuwwiese Kruso’ob). Bupperste gäistelke un militäriske Autorität in Chan Santa Cruz waas die Höider fon dät Kjuus (Nojoch


Do Chibcha-Sproaken sunt een Sproakfamilie in Middel- un Suud-Amerikoa un heert tou do Sproaken fon do Indioanere. Do Chibcha-Sproaken sunt een Familie fon ienheemske indioanske Sproaken fon Kolumbien un Middel-Amerikoa. Die Noome lat sik ou fon een uutstuurwene Sproake mäd Noome Chibcha of Muisca, ju fon do Ienwoonere ap'e Naite fon ju Stääd Bogotá bit tou ju Tied fon ju Äntdäkkenge boald wuude. Düsse Sproake stoorf gau uut, ätterdät ap dän in't 18. Jierhunnert dät Bruuken fon ienheemske Sproaken ferbeeden wuude. Man däälich wäd fermouded, dät ju genetiske un linguistiske Oustommenge fon do Chibcha fuul moor in Costa Rica un Panama tou fienden is, wier uk ju grootste Toal un Fuulfoold oun Chibcha-Sproaken tou fienden is, deerbie uk do bee noch maast-boalde: Ngäbere, ju Sproake fon do Guaymí un Kuna. Düssen Artikkel foutet ap dän düütsksproakigen Wikipedia-Artikkel.


Chichén Itzá is een fon do betjuudendste Ruinensteeden ap dät Hoolichailound Yucatán in Mexiko. Ju Ruinenstääd lait sowät 120 Kilomeetere aastelk fon Mérida in dän Buundesstoat Yucatán. Dät honnelt sik uum een oolde Stääd fon do Itzá, een Maya-Foulk. Twiske dät oachte un dät alfte Jierhunnert hiede ju Stääd Chichén Itzá een groote uurregionoale Betjuudenge, man Doaten fon archäologiske Uutgreeuwengen tjuude deer ap wai, dät dät in ju Midde fon dät 13. Jierhunnert mäd ju Stääd tou Eende geen. Däälich rakt dät Ruinen ap een Flakte fon 1547 Hektoar, deermäd is dät een fon do grootste Funst-Steeden in Yucatán. Ju oolde Stäädmidde wäd fon toalrieke monumentoale Bauwierke iennuumen, do n religiösen un politisken Bäätergruund hieden. Besunners bekoand is monken do Bauwierke Kukulcán sien Pyramide, een groote Stappen-Pyramide, ju goud ärheelden un deelwiese uk wier ap Steede broacht is. Die Noome fon ju Stääd kumt uut dät Mayathan (ju Maya-Sproake fon Yucatán) un betjudt „An'n Rant fon dän Sood fon do Itzá“. Die Noome ist touhoopesät uut do tjo Woude chi’ („Muule, Rant, Ouger“) ch’e’en („Sood“ of „Hööle mäd Woater“) un itzá (Oainbeteekenge fon dät Foulk, dät deer lieuwde). Mäd dän Sood waas ju woaterfierende Doline (Cenote) meend, ju däälich as


Do Chinchillas (Chinchillidae) sunt een Familie fon Gnauedierte uut Suudamerikoa. Düsse Familie uumfoatet träi Sleeke: Ieuwenske do Äächte Chinchillas, do as Pälsdierte un Huusdierte bekoand sunt, rakt dät uk do Hoasenmuuse un dät Viscacha mäd aaltouhoope soogen Oarde. Chinchillas sunt middelgroote Gnauedierte. Jo hääbe aan tännen Lieuw mäd n ticht, wook Fäl un n loangen, buskergen Stäit. Dät Fäl häd griese of griesbruune Faawe, wierbie ju Unnersiede ljoachter is. Die Kop is groot un häd een breede Snuute, do Oogene sunt groot un do Oore loangelk. Do faanderste Beene sunt kuut, do faanderste Fäite hääbe fjauer Toonen. Do bääterste Beene sunt baldoarich langer un muskulöser un eenje in tjo Toonen bie dät Viscacha of fjauer Toonen bie do Hoasenmuuse un do äächte Chinchillas. Do Dierte roakje een Kop-Rump-Loangte fon 23 bit 65 cm un een Stäitloangte fon 8 bit 40 cm. Jo brange twiske 500 Gramm un oachte Kilogramm ap'e Wächte. Ju Tuskfoarmel ludt as bie aal ju Meerswien-Sibskup I1-C0-P1-M3, aaltouhoope somäd twintich Tuske. Do Sniedetuske sunt as bie aal do Gnaudierte as Gnauetuske uutbielded, man ferhooldnismäitich litjet, do Käisen sunt juust so wuttelloos. Chinchillas rakt dät in't Wääste un in't Suude fon Suud-Amerikoa. Dät rakt do in't Suude fon


N Elektron is n gans littik Elementar-Paat, wät heert tou n Atom of sik fräi in ju Ruumte befint. Wan dät sik in ju Ruumte befint, fäilt dät (juust as een Ion) Ienfloud fon n elektrisk Fäild un wan dät bewääget in n magnetisk Fäild uk Ienfloud deerfon. Dät Woud Elektron äntstamt dät griechiske Woud ελεκτρον foar Bernsteen, deeruum dät Bernsteen elektrisk leeden wäd, wan dät wrieuwen wäd mäd n Douk.. Atome bestounde ätter Rutherfords Atommodel uut n positiv leedenen Atomkääden, wier uumetou glieke fuul negativ leedene Elektrone traale, as dät positiv leedene Protone rakt in dän Kääden. Do Protone un Neutrone in dän Kääden fon dät Atom änthoolde bolde ju ganse Masse fon n Atom. Do sunt 1800 moal swarre as n Elektron. N Elektron is n Elementar-Paat mäd Spin 1/2, un is also n Fermion, as uk n Proton, n Neutron un n Positron. N Antipaat fon n Elektron hat Positron. So wied me weet häd n Elektron neen innere Struktuur. Dät Elektron häd ne negative Leedenge gliek as dät elementäre Leedengskwantum e (1,6022×10-19 Coulomb), toueerst meeten fon Robert Andrews Millikan mäd sien Ouljedruppe-Experiment. Elektriske Leedengen konnen bloot foarkuume in dat Fuulfache fon 1 e. Ju Rauemasse fon


Do Chocó-Sproaken (uk wäil: Chokó of ängelsk Chocoan) sunt een litje, fon Indioanere boalde Sproakfamilie in Suudamerikoa, ju in Panama un Kolumbien fersprat is. Ju uumfoatet tweelich Sproaken, do fon 60.000 bit 120.000 Moanskene boald wäide. Wäkke fon do Dialekte sunt foar do Baalere fon do uur nit tou ferstounden. Antonio Tovar juust so as Paul Rivet un die tschechoslovakiske Linguist Čestmír Loukotka (1950) tälle do Chocó-Sproaken tou do Karibiske Sproaken of sjo een Sibskup deertou. Joseph Greenberg hoaldt jo foar sib tou dät Paez. Düsse Meenenge häd sik eepensjuunelk unner ju Wiele truchsät. Man ätter Daniel Aguirre sunt do Chocó-Sproaken een oaine Familie foar sik. Embera: (mäd bit tou 110.000 Baalere) Noudelke Oudeelenge: Emberá-Catío [cto] Emberá, Noud- [emp] (uk „Emberá fon Darién)“ Suudelke Oudeelenge: Emberá-Baudó [bdc] Emberá-Chamí [cmi] Epena [sja] Emberá-Tadó [tdc] Anserma [ans] (uutstuurwen) Arma [aoh] (nät ätterwiesen, fermoudelk uutstuurwen) Caramanta [crf] (aan uutstuurwenen Dialekt fon dät Anserma) Cauca [cca] Runa [rna] Woun Meu [noa] (uk: Noanamá) mäd 6–11.000 Baalere Düüsen Artikkel gruundet sik ap ju düütsksproakige Version. Unnern stounde do Wällen, do die düütske Artikkel bruukt häd, of do, do bie dän Uutbau fon dän seeltersken Artikkel bietou keemen sunt: Daniel Aguirre: “Choco languages”. In: Keith Brown


Do Cochimí-Yuma-Sproaken sunt een Sproakfamilie, ju fon wäkke Noudamerikoanske Indioaner-Foulke boald wäd. Nieper sunt do Sproaken tou fienden in do suudwäästelke USA (in't Suude fon Kalifornien un in't Suudwääste fon Arizona) un uk in't noudwäästelke Mexiko (in Läichkalifornien un dät Noudwääste fon Sonora). Ofter wäide düsse Sproaken uk tou do Hoka-Sproaken täld. Ju Sproakfamilie wäd däälich maasttieds in two unnerskeedelke Noomensreekende Unnerdeelengen apdeeld - in dät däälich uutstuurwene Chochimí in dät Suude un do ferskeedene Yuma-Sproaken; wäkke fon düsse Sproaken of Dialekte tälle tou do betruuede Sproaken, wäkke sunt sogoar al uutstuurwen, do sunt dan mäd (†) känteekend. I. COCHIMÍ 1. Cochimí of Laimón (fon do Cochimí, twäin Dialekte, toumäts as two ferskeedene Sproaken bekieked) (†) Noudelk Cochimí/Laimón (Dialektvariante fon nomadiske Sälskuppe in ju Wöiste fon Läichkalifornien, leeter assoziierd mäd do Missionen Santa María Cabujacamang, Santa Gertrudis un San Francisco de Borja (Borjeño)) Suudelk Cochimí/Laimón (Dialektvariante fon hoolich-nomadiske Sälskuppe in do Oasen un Bierge suudelk fon dän 28. Brattenkring, ap't bääste dokumentierd in do Missionen fon San Javier Viggé, San José Comondú un San Ignacio Kadakaaman (Cadegomeño)) II. YUMA 2. Kiliwa (Kiliwi of Quiligua) of Koléew Ñaja' (Boald fon do Kiliwa (K'olew), düsse Sproake wäd fon aal do Yuma-Sproaken ap't


Costa Rica is een Lound in Middel-Amerikoa. Costa Rica lait ap ju Lound-Äängte fon Middel-Amerikoa. Ätter't Wääste lait die Pazifik, ätter't Aaste ju Karibiske See, ju tou dän Atlantik heert. Uk dät Kokos-Ailound, een Pazifik-Ailound, dät unner Natuurskuts stoant, heert tou Costa Rica. Do Noaberlounde fon Costa Rica sunt Nicaragua in dät Noude un Panama in dät Suude. Dät Rebät fon Kosta Rica is tou groote Deele flak, man dät rakt deer uk Bierich-Kätten, do tou do Middel-Amerikoanske "Cordilleras" heere. Junner rakt dät uk aktive juust so as ferläskede Vulkoane. Bekoande Vulkoane in dät Lound sunt die Turrialba, die Poás (2704 Meetere), die Arenal (1633 Meetere) un die Irazú (3432 Meetere). Die Chirripó Grande (3820 Meetere) is die hoochste Bierich fon Costa Rica. In dät Lound rakt dät uutdiende Nasjonoalparke un Reservoate (sowät 27 % fon dät Lound stoant unner Skuts). Deerfon bestoant aan grooten Deel uut Tropisken Rienwoold. Uk wan Holtfaalere in do 1970er un 1980er Jiere sowät 80 % fon dän Rienwoold in dät Lound rooded hieden, groit deer nu wier Rienwoold ap moor as n Haaldeel fon ju Flakte fon Costa Rica. So konnen do Ienwoonere uurigens truch Öko-Tourismus fertjoonje. Ieuwenske fon dän Rienwoold rakt dät uk


Do Ardennen is een Region mäd fuul Busk un Bierge in dät Aasten fon Belgien un dät Nouden fon Frankriek un Luxembuurich. In't Aasten sunt do Ardennen ferbuunden mäd ju Eifel. Et rakt een Ferskiel twiske do Läige Ardennen un do Hooge Ardennen. Do Hooge Ardennen sunt noudelk fon ju Äi Ourthe. Deer sunt uk do Bierge, do gratter as 600 Meter sunt. Die hoochste Bierich, Signoal fon Botrange (694 Meter), lait in dit Deel fon do Ardennen. In ju Provints Luxembuurich lait dän Baraque de Fraiture (652 Meter). Ätter't Suuden wai rakt et do Läige Ardennen, wier do Bierge nit hagger as 500 Meter sunt.


Ju Eiffel is een Region in Rhienlound-Palts un Noudrhien-Wäästfoalen in Düütsklound. Wäästelk fon ju Eifel sunt do Ardennen, dät juust as ju Eifel uk Deel is fon dät Rhienloundske Loaigebierge.


Elektroonske Doatenferoarbaidenge (düütsk: Elektronische Datenverarbeitung, oukuuted EDV is die Sammelbegriep foar ju Ärfoatenge un Beoarbaidenge fon Doaten truch elektroonsk reekenjende Maskinen of Computere. Ap dän 5. Oktober 1959 stoalde IBM dän Transistor-Reekner IBM 1401 foar. Hie wuude, as hier in dän Film (Paris 1960) tou sjoon, positsjonierd unner dät Banner „electronic data processing“, dät is ängelks foar "elektroonske Doatenferoarbaidenge". bie 0:46 Min. wäd düsse Maskine as Fääre-Äntwikkelnege fon ju (domoals) tradierde Gat-Koarten-Technik foarstoald, links wiesd wäd ju Tabelliermaskine, bie 0:53 Min. links aan Gat-Koarten-Misker, gjuchts aan Gat-Koarten-Sortierer (dän ju IBM 1401 nit ärsätte kuude, uumdät ju sälwen noch stäärk Gat-Koarten-orientierd waas). bie 03:39 Min. een präntjende Tabelliermaskine in dän Fergliek mäd ju Präntgauegaid fon ju IBM 1401. Tou ju sälge Tied stoalde IBM dän Reportgenerator RPG foar. {{ Tou ju sälge Tied stoalde dän "Reportgenerator" RPG foar. Deerfon hat dät: Uum ju groote Toal fon Uumestieger fon do Gat-Koarten-Maskinen ap EDV-Systeme, besunners ap ju IBM 1400-Serie Stöän tou reeken, äntwikkelde IBM dän Report Program Generator (RPG). Düt is een Beskrieuwengssproake, wier die Liesten-Apbau fon Tabelliermaskinen-Anweenengen beskrieuwen wäide kuude un een Uursättengs-Programm, dät uut do ougoatede Beskrieuwengsformuloare een 1401-Programm moakede."|ref= Hier koom die Begriep "elektroonske Doatenferoarbaidenge" tou Waareld. Hie dokumentierde ju


Dät Täärp Floaksmeer is een Deel fon ju Meente Westoverledingen. Ju wiedloftige Foangebiede uut ju Foartied, ap wäkke däälich dät Täärp lait, wuden eerst in dät leete 17. un in dät 18. Jierhunnerd kultivieret. Dät Täärp wuud in 1770 as Feen-Siedelenge apsteen un is tou Begin man loangsoam woaksen. Domoals waasen in fuul Feen-Siedlengen do Siedelere äärm, so uk in Floaksmeer. In dät 19. Jierhunnerd keemen altied moor Siedelenge ätter Floaksmeer. Fon 1905 wohneden in Floaksmeer fjaur moal so fuul Siedelenge as noch 1821. Bit in dät 20. Jierhunnerd hieden ju Siedelenge tou n grooten Deel deermäd tou dwo dät Woater fon do Foane kwiet tou wäide. Uumdät uk fuul katholske Siedelenge ätter Floaksmeer togen, is 1860 ju Säärkenmeente St. Bernhardt apstounden wuden. Ju Säärke is in een näiromantiske Uutsjoon deelsätt wuuden. Man do Floaksmeertjer waasen, un sunt uk noch, tou n grooten Deel evangelsk. Ju evangelske Säärkenmeente stammede fon ju Säärkenmeente Steenfelde ou. Foar een poor Jiehre roate et uk noch een Baptisten-Säärkenmeente in Floaksmeer. Ju hieden een litje Huus an die Riezenboomsträite (Birkenstraße) 44. Man dälich rakt et ju Huus nit moor. Oun dän 1. Januar 1973 is Flachsmeer in ju näie Meente Westoverledingen keemen. Däälich rakt dat


Mandiraja is ne District fon Indonesien. Dät häd ne Flakte fon 52.61 km² un 63.679 lenwoonere (2010), wierfon do maaste hiere oaine Sproake Banyumasan baale. Ju foarhärskjende Religion ap Mandiraja is Islam 98%, Cristianity 1%


Do Äidmantjene (in platt Eerdmantjes) sunt Wezen ut do fräiske Fertälstere. J. ten Doornkaat Koolman: Wörterbuch der ostfriesischen Sprache. Verlag von Herm. Braams, Norden 1879, S. 403, Einträge erd-mantje, erdmantjes pipen, abgerufen am 27. Januar 2016.


Basshunter, Jonas Erik Altberg (bädden dän 22. Dezember 1984 in Halmstad) is een swedsken Sjunger, Produzent un DJ. The Bassmachine (2004) LOL <(^^,)> (2006) Now You're Gone – The Album (2008) Bass Generation (2009) Calling Time (2013) „The Big Show“ (2004) „Welcome to Rainbow“ (2006) „Boten Anna“ (2006) „Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA“ (2006) „Jingle Bells“ (2006) „Vifta med händerna“ (2006) „Now You're Gone“ (2007) „Please Don't Go“ (2008) „All I Ever Wanted“ (2008) „Angel in the Night“ (2008) „Russia Privjet (Hardlanger Remix)“ (2008) „I Miss You“ (2008) „Walk on Water“ (2009) „Al final“ (2009) „Every Morning“ (2009) „I Promised Myself“ (2009) „Saturday“ (2010) „Fest i hela huset“ (2011) „Northern Light“ (2012) „Dream on the Dancefloor“ (2012) „Crash & Burn“ (2013) „Calling Time“ (2013) „Elinor“ (2013) „Masterpiece“ (2018) „Home“ (2019) „Angels Ain't Listening“ (2020) „Life Speaks to Me“ (2021) „End the Lies“ (& Alien Cut) (2022) „Ingen kan slå (Boten Anna)“ (Victor Leksell) (2023) Commons: Basshunter – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Offisjelle Websteede


Dät Runenskrift, of do Runen, sunt dät ooldst bekoande Skrift fon do germoanske Foulke fon Noud-Europa. Do Runen wuuden fon’t twäide Jierhunnert bit dät soogentiende Jierhunnert bruukt. Ju Runologie is Deel fon de germoanske Sproakwietenskup un deerbie wäiden Runen wietenskuppelk unnersoacht un beskreeuwen. Do eerste Runen uut dät twäide Jierhunnert wuuden fuunen in Jütlound, Släswiek-Holsteen un Sweden. Ja kuume aal uut’t twäide Deel fon’t twäide Jierhunnert. Et rakt uk Skriftteekene uut Noud-Europa, do gratter sunt, man weerfon me nit seeker kweede kon of dät Runen sunt. Dät ‘Oolde Futhark’ hiede 24 Runenteekene. Ap’t Kylversteen uut Gotlound (Sweden) sunt foar dät eerste Moal aal do 24 Runenteekene fuunen. Dit Oolde Futhark wuude bit tou dät oachte Jierhunnert bruukt. Dät Anglo-Fräiske Futhorc (oafte uk Anglo-Saksisk naamd) bestuude in’t Begin uut 29 Teekene, leeter uut 33. Uum dät Jier 500 tou wuude et Runenalfabet äntwikkeld. Et rakt moor Theorien uur dit Runenalphabet. Muugelk is et in Fräislound äntwikkeld un do ätter Änglound wai broacht. Een uur Muugelkaid is dät do Runen fon Skandinavien uutwonnerd wieren ätter Ängelound, wier dät Futhorc annerd wuude, un deerwai ätter Fräislound wai broacht wuude. Uk in Skandinavien annere sik dät Futhark. Fon’t 7. bit tou et 8. Jierhunnert


Wu long Tee is n Dronk dät fon Indien n aast-Asien häärkuumen is.


Die Skroadnib is n Fuugel, die in Näi-Seelound tou fienden is.


Panama-Stääd (ap Spoansk: Ciudad de Panamá) is ju Haudstääd un die Regierengssit fon dän middel-amerikoansken Stoat Panama. Dät is mäd sowät 813.097 Ienwoonere ju grootste Stääd fon dät Lound. Ju lait in't Suude fon ju Provinz Panamá an ju Kuste fon dän Pazifisken Ozean, kräkt aastelk fon dän Panama-Kanoal. Ju moderne Stääd is die wirtskuppelke, politiske, touristiske un kulturelle Middelpunkt fon dät Lound. Ätter ju Wirtskup tou uurdeeljen is dät een Waareld-Stääd. Die spoanske Gouverneur Pedro Arias Dávila gruundede ap dän 15. August 1519 Nuestra Señora de la Asunción de Panamá sowät 10 km aastelk fon wier däälich ju Binnestääd lait (Casco). Ap dän 15. August 1521 kreech ju Stääd dän Noome, dän ju däälich häd un uk dät Woapen, dät ju däälich häd. Truch ju Äntdäkkenge fon dät Inka-Riek in Peru wuude ju Stääd bolde tou een wichtich Honnels-Säntrum. Do rieke Skätte fon do Inka wuuden fon hier ätter Europa broacht. 1671 wuude ju Stääd truch dän ängelske Seeroower Henry Morgan fernäild un ätters sowät 5 Kilomeetere suudwäästelk deerfon, wier ju däälich lait, wier apbaud. Ruinen fon ju fröiere Siedelenge sunt noch deer un wäide Panamá la Vieja naamd. Ätterdät ju Stääd in ju Foulgetied fon masse Seeroowere plunnerd


Bayano, uk bekoand as Bayamo, Vallano, Vayamo, Vaino of Ballano waas n fluchteden Skloue, die wilst do 1550er Jiere in Panama as Uppermon fon fluchtede Sklouen do Honnelsweege twäärs uur ju Lound-Äängte uunseeker moakede, wier do Spoaniere dät Gould un Säälwer transportierden dät jo do Inka in Peru ounuumen hieden. Fluchtede Sklouen, do sik deelwiese mäd Indioanere ferbuunded hieden, fierden junner oafter Guerilla-Kriege juun do Spoanske, man ju Revolte unner Bayano waas ju grootste sukke Revolte in Panama in't 16. Jierhunnert. Bayano heerde fermoudelk tou dät muslimiske Foulk fon do Mandinka uut Wääst-Afrikoa, bit hie in 1552 fangen un as Skloue ap n Skip ätter Amerikoa broacht wuude. Hie hiede mäd 400 uur Sklouen fluchtje kuud, uumdät dät Skip ap Gruunde fäästseeten waas. Monken do Spoanske wuude hie bolde bekoand as "el rey negro Bayano", "die swotte Köönich Bayano", foar dän do Nood hieden. In 1556 kreech Pedro de Ursúa fon dän peruoansken Vize-Köönich Andrés Hurtado de Mendoza dän Apdraach, Bayano militärisk tou uurwinnen. Man as de Ursúa truch dän Rienwoold keemen waas un ju Fäästenge fon Bayano un sien Ljuude saach, moaste hie fääststaale, dät ju mäd sien Middele nit ientouniemen waas. Also honnelde hie mäd Bayano n Woapenstilstound


Abaucourt-Hautecourt is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Regio Lorraine (Lothringen), in Frankriek. Dät Gebiet fon Abaucourt-Hautecourt is 9,68 km². Abaucourt-Hautecourt häd n Ienwoonertaal fon 111 (1999).


Quechua of Ketschua (amtelk in Bolivien Qhichwa, in Peru maasttieds Qichwa, in't aastelke Jooplound fon Peru un in Ecuador Kichwa), is een Gruppe fon ääng mädnunner ferwoandte Sproak-Varietäten, do fon Indioanere in ju Anden-Ruumte fon Suud-Amerikoa boald wäide. Do Sproak-Wietenskuppere sunt sik nit eenich, of me hier fon een oankelde, dialektoal stäärk differenzierde Sproake baale skäl, of fon een Sproak-Familie mäd moorere Sproaken, un dät honget deer uk fon ou, ätter wäkke Kriterien me unnerskat, of do Varietäten nu as Dialekte of as oaine Sproaken bekieked wäide skällen (sproak-immanente struktuurelle of soziolinguistiske / identitäre Kriterien). Ferskeedene Quechua-Varianten wuuden ieuwenske uur Sproaken uk in ju Kultuur fon do Inka, man uk al in Kultuuren foar ju Inka-Tied boald, wierbie tou dät Eende fon ju Inka-Tied een Variante as Lingua franca in groote Deele fon ju Anden-Ruumte tjoonde. Ferskeedene Varietäten fon dät Quechua sunt Amtssproake in Bolivien, Peru un Ecuador, man dät rakt uk Quechua-Baalere in do Lounde Argentinien, Kolumbien, Chile un Brasilien. Aaltouhoope wäd taksierd, dät deer 7,8 Millionen Ljuude Quechua baale konnene. Unner Quechua (Foulk) wäide do Foulksstomme touhoopefoated, do deer Quechua baale. Düssen Artikkel berouet deelwiese ap ju Wikipedia ap Düütsk. Wikipedia ap Quechua


Quechua bezeichnet: Quechua, een Sproake of Sproakfamilie in do Anden Quechua (Foulk), Foulksstomme, do deer Varietäten fon dät Quechua baale Quechua (Hööchtenstappe), een Hööchtenstappe fon do Anden Quechua (Sleek), aan Sleek fon Ringelwurrme, ju dät in do Anden rakt. een Määrke fon "Outdoor"-Uutrustenge fon ju Firma Decathlon


Die Juruá (portugiesisken Noome in Brasilien; ap Spoansk, in Peru, hat hie Río Yurua) is een 3283 Kilomeetere loange, fon gjuchts kuumende Sieden-Äi fon dän Amazonas in Peru un Brasilien. Ju Äi äntspringt in't Bierichlound fon ju peruoanske Region Ucayali, suud-aastelk fon Puerto Portillo un fljut fon junner ätter't Noudwääste. Bie Foz do Breu slängelt sik ju Äi twäärs uur't Skeed ätter Brasilien un fljut eerste in noudelke un ätters - parallel tou dän Purus - in noud-aastelke Gjuchte truch dän brasilioansken Buundesstoat Amazonas. Junner lait ju glieknoomige Meente Juruá an ju Äi. Die Juruá fljut in dän Bupperloop fon dän Amazonas (Koordinoaten fon ju Mundenge: 2°38′9″S 65°45′22″W) Ap aaltouhoope 1823 Kilomeetere Loangte is die Juruá skipbeer. Tou do grootste Äien, do deer oun fljoote, heere (fon buppe ju Äi deel: Río Humaitó (gjuchts) Juruá Mirim (links) Rio Moa (links) Río Ipixuma (links) Riozinho da Liberdade (gjuchts) Rio Gregório (gjuchts) Rio Eiru (gjuchts) Río Tarauacá (gjuchts) Río Xiruá (gjuchts) Rio do Breu (gjuchts) Düssen Artikkel foutet ap een Uursättenge uut ju düütsksproakige Wikipedia. Colbert E. Cushing, Kenneth W. Cummins, G. Wayne Minshall: River and Stream Ecosystems of the World: With a New Introduction. University of California Press 2006, ISBN 0-520-24567-9,


Do Zypressen (Cupressus) sunt aan Sleek fon Plonten uut ju Familie fon do Zypressen-Gewoakse (Cupressaceae). In wäkke Loundskuppe sunt Zypressen aan bestimmenden Deel fon ju Kultuur-Loundskup, biespilswiese ju Middelmeer-Zypresse (Cupressus sempervirens) in ju Toskana. Man dät rakt - aal deerätter, wäkken fon do Wietenskuppere me foulget - 16 bit 28 Oarde fon Zypressen, do in ferskeedene woorme Regionen fon ju noudelke Hemisphäre heemsk sunt - also in Deele fon Europa, Afrikoa, Asien, Noud- un Middel-Amerikoa. Deer mout oaber bietou kweeden wäide, dät ätter näiere genetiske Unnersäikengen do Oarde fon dän amerikoansken Dubbelkontinent wildääge in aan oainen Sleek ienoardend wäide skuulen. Uk buute fon dät uurspröängelke Rebät finde sik Zypressen in Tuune, Parks un Säärkhoawe - man jo skuulen nit ferwikseld wäide mäd dän Sleek Thuja, die tou ju sälge Familie heert un so äänelk uutsjucht. Zypressen in'n Tuun ferdreege sik nit tou bääst mäd aal do uur Plonten. Besunners Fruchte skäl me deer fon wäch hoolde. Ieuwnenske dät fluuge Uutsjoon in Tuune un Parks kon fon wäkke Zypressen uk dät Holt bruukt wäide, as Bau-Holt, man uk foar Mööbel un Musik-Instrumente. Zypressen änthoolde Giftstoffe, man skällen deelwiese uk as Heel-Plonten bruukt wäide (ljauer foarsichtich weese!). Middelmeer-Zypressen sunt al in ju


Die Rio Madeira is een Äi in Brasilien in Suud-Amerikoa. Dät is een Sieden-Äi, ju fon gjuchts in dän Amazonas fljut. Uumdät deer 31200 Kubikmeetere in ju Sekunde oufljoote, is hie ju grootste Sieden-Äi waareldwied. Hie äntstoant uut dät Touhoopefljooten fon Río Mamoré un Río Beni aastelk fon Nova Mamoré un fljut mäd nit aal tou fuul Wiendengen generell ätter't Noudaaste. Ju Äi häd dän Noome Rio Madeira ap do unnere 1450 Kilomeetere fon dät Äi-System. Tou Begin al is die Rio Madeira mäd een Woaterfierenge fon sowät 18000 Kubikmeetere in ju Sekunde äänelk groot as die Mississippi River. Wier do bee Wäl-Äien touhoopefljoote, is die Río Beni woaterrieker as die Río Mamoré un jält deermäd as hydrogroafiske Haud-Wäl-Takke, wierfon die Begin mäd dät Wäl-Rebät fon dän wieruume woaterriekeren Río Madre de Dios in do peruoanske Anden lait. Ju loangste Wäl-Takke is die Río Mamoré mäd sien loangste Sieden-Äi Río Grande (in'n Bupperloop Río Caine naamd) un deerfon wieruum ju loangste Wäl-Äi Río Rocha. Mäd him wäd foar dän Rio Madeira een Loangte fon aaltouhoope 3.380 Kilomeetere ounroat. Juust so as die Amazonas is uk die Rio Madeira een Wietwoater-Äi. Groate Deele fon sien Woaterfierenge kuume uurspröängelk uut do Rant-Bierichkätten


Ju Damplokomotive (Kuut Damplok) is een Baufoarm fon ju Lokomotive, ju fon Woater-Damp bedrieuwen wäd. Ju gewöönelke Bauwiese häd aan Damp-Ärtjuuger een Kolwe-Dampmaskiene un een Uumesleek-Drieuw-Fierwierk (düütsk: Kurbeltrieb-Fahrwerk). Säildener rakt dät uk besunnere Bauwiesen. Aptoufierjen sunt monken düsse besunnere Bauwiesen biespilswiese Fjuurloose Damplokomotiven, do mäd Damp apfäld wäide, dän jo unner Druk hoolde; uurs n Biespil sunt Kamjool-Damplokomotiven. Damplokomotiven wieren do eerste sälwenfierende, maskinell bedrieuwene Skienenfiertjuuge un dominierden dän Skienenferkier fon sien Äntstoundenge bit tou ju Midde fon't 20. Jierhunnert. Damplokomotiven wieren uk Dreegere fon ju nu gau iensättende Äntwikkelenge fon dän Göider-Ferkier juust so as dän nasjonoalen un internasjonoalen Honnel. Do Damplokomotieven hieden aan fergliekswiese läipen Wierkengsgroad moakeden fuul Oarbaid. Deeruum wuuden do ätter ju Ärfiendenge fon näiere Oundrieuwstechnologien uurloang truch Diesel- un Elektro-Drieuwwoaine ärsät, deelwiese roate dät uk Damplok-Ferboode. Sänt dät lääste Fjoodendeel fon't twintichste Jierhunnerd is die Näibau fon Damplokomotiven een Uutnoame, un oolde Exemploare wäide uk maasttieds bloot noch museoal bedrieuwen. Düssen Artikkel foutet grootstendeels ap dän düütsksproakigen Wikipedia-Artikkel


Die Río Napo is een 1480 Kilomeetere loange Äi mäd een Woaterfierenge fon 4600 m³/s of sogoar 6.300 m³/s. Hie äntstoant an do wäästelke Honge fon do Vulkoane Antisana, Sincholagua un Cotopaxi, fon wier hie truch dän ecuadorioansken un peruoansken Deel fon dät Amazonas-Bäkken fljut un sowät 65 km noudaastelk fon Iquitos in dän Amazonas lopt. Eer die Napo dät läige Lound rakt, fljoote him masse Äien tou, do in do Páramos fon do Anden äntstounde un Woater fon do Glitskere kriege, do me ap do Vulkoane findt. Die buppere Napo hat in düssen Beriek uk Jatunyacu (dät is dät Quechua-Woud foar groot Woater). Al in't Amazonas-Bäkken fljut die buppere Napo bie Puerto Napo mäd ju Äi Anzuni touhoope un hat fon junner oun Napo (of: unneren Napo). Ätters fljut die Napo ätter't Noudaaste, bit deer fon links die Coca oanefljut. Kjunner lait Puerto Francisco de Orellana (uk El Coca naamd), ju Haudstääd fon ju ecuadorioanske Provinz Orellana. Fon hier uut fljut die Napo ätter't Aaste, ap't Skeed twiske Ecuador un Peru fljut deer fon links die Auarico oane, die sien Wälle in do Foolden fon dän Vulkoan Cayambe häd. Die Napo fljut in Peru fääre ätter't Suudaaste. Fon gjuchts


Die Río Putumayo, ap Quechua un histoorisk Putumayu (putu "as Behooldnis tjoonjende groote Frucht", mayu "Äi"; ap Inga-Kichwa Valsayacu of Walsayaku: walsa Balsaboom, yaku "Woater"), in dän unneren Deel fon sin Ferloop (in Brasilien) Rio Içá, is een Äi in Suud-Amerikoa. Hie fljut in Brasilien tichte bie San Antônio do Içá in dän Amazonas. Ju 1813 km loange Äi häd een Woaterfierenge fon 8760 m³/s. Die Putumayo is in bienaist sien heele Loangte goadelk foar ju Skipfoart un is deermäd n wichtigeren Woaterwai as die noudelk parallel ferloopende Río Japurá. Hie is n Transport-Wai foaraaln foar ju Fäi-Wirtskup (4 % fon dät Rebät, wier hie sien Woater fon kricht, sunt Gäärslound) un foar ju Kautschuk-Industrie. Die Putumayu äntspringt unner dän Noome Río Guamuez ap'e Naite fon Pasto, Kolumbien, in dän La Concha-See. Die Guamuez fljut ätter dän Uuttreed uut do Anden ätter't Suudaaste truch dän Tropisken Rienwoold (die moaket 87 % fon dät Lound uut, wier hie sien Woater fon kricht). Fon Puerto Asís oun bilget hie unner dän Noome Putumayo dät suudwäästelke Skeed fon Kolumbien ätter Ecuador un Peru. Ätter düsse Äi häd dät kolumbioanske Departamento Putumayo sin Noome.


Die Rio Japurá [ˌʒɐpuˈɾa] (Spoansk Yapurá), in dän kolumbioansken Bupperloop Río Caquetá beteekend, is een suud-amerikoanske Äi mäd 2.816 Kilomeetere Loangte, ju fon links in dän Amazonas fljut. Die Río Caquetá äntspringt aastelk fon Pasto in do Anden in't Suudwääste fon Kolumbien, bloot sowät 10 km oawe fon do Wällen fon dän Río Magdalena. Fon junner fljut hie in suudaastelke Gjuchte ätter Brasilien wai, wier hie ap een Fljootsträkke fon 733 km Rio Japurá naamd wäd. Die Japurá is mäd een Woaterfierenge fon in'n Truchsleek 18.600 m³/s ju träädgrootste Sieden-Äi fon dän Amazonas (ätter dän Rio Madeira un dän Rio Negro) Tou dän Rio Negro bestounde Ferbiendengen uur moorere natüürelke Woaterweege. Dät Rebät, wier die Japurá sien Woater fon lukt, häd een Flakte fon 255700 km². In't Ferhooldnis deertou skient ju Äi uuremäite groot, wät fonsäärm deerfon kumt, dät in Deele fon't wäästelke Amazonas-Bäkken een baldoarige Masse Rien faalt. Bie Tefé fljut die Stroom, touhoope mäd litjere Sieden-Ierme, in dän Amazonas.


Die Rio Negro (Portugiesiske Skrieuwwiese, ap Spoansk:Río Negro; Betjuudenge: „Swotte Äi“) is mäd een Woaterfierenge fon sowät 28.400 m³/s un een Loangte fon 2.253 Kilomeetere (uur Río Uaupés 2.400 Kilomeetere) ätter dän Rio Madeira ju twäidgrootste Sieden-Äi fon ju Waareld. In een Lieste fon do loangste Äien ap ju Äide stoant hie ap Ploats 60, man ap een Lieste fon do woaterriekste Äien ap Ploats 6. Hie äntspringt in't Suudwääste fon dät Bierichlound fon Guayana in Kolumbien. Die Rio Negro fljut fon junner twäärs uur dän Äquator un in aast-suudaastelke Gjuchte, sträkkenwiese loangs dät Skeed twiske Kolumbien un Venezuela, truch Brasilien un mundet wät unnerhoolf fon Manaus in dän Amazonas. Die Rio Negro is een sonaamde Swot-Woater-Äi, deer kumt uk sin Noome fon. Ju Äi lät so swot, uumdät deer masse Huminsüüren un Fulvosüüren in't Woater sunt. In dät Rebät, wier die Rio Negro sien Woater fon lukt, waasket die Rien düsse Süüren uut dän läipen Boudem fon ju Terra firme. Swotwoater häd een stäärke Klöär, daach kon me deer truch kiekje, uumdät dät neen Swieuw-Deeltjene änthoaldt. In do neerstof-äärme Woatere groie nit fuul Plonten, daach faale deer fuul oustuurwene Plontendeele oane un wäide oubaud. Truch ju Neerstof-Äärmoud rakt dät


Die 3210 Kilomeetere loange Rio Purus (portugiesiske Skrieuwwiese; ap Spoansk: Río Purús) is een Äi, ju fon gjuchts in dän Amazonas fljut. Ju Äi äntstoant in een Region mäd middelhooge Bierge aastelk fon do peruoanske Anden uut dät Touhoopefljooten fon Río Curiuja un Río Cujar in ju Sierra de Contamana. Do Wällen fon düsse Wäl-Äien befiende sik in ju peruoanske Region Ucayali, sowät 320 Kilomeetere noudelk fon Cuzco. Fon junner fljut die Purus in noud-aastelke Gjuchte ätter Brasilien wai, wier hie in aan slingenrieken Ferloop un sunner grooten Hööchte-Unnerskeed ap dän Amazonas tou fljut. Sien Mundenge lait sowät 150 km wäästelk fon ju Grootstääd Manaus. Orografisk is die Purus dän Rio Madeira gjucht äänelk. Hie fljut sowät 200 Kilomeetere wäästelk grootstendeels parallel deertou un häd bienaist ju sälge Loangte. Sin Ferloop foulged moor of minner ju Luchtlinje twiske do Amazonas-Wällen fon dän Ucayali un dät Säntrum fon't Amazonas-Bäkken bie Manaus. Ju Luchtlinie fon sien Wälle bit tou ju Mundenge is bloot 1450 Kilomeetere loang, bie Ienreekenge fon aal sien Slingen wäd sien loangte ap 3200 Kilomeetere taksierd. Dät Rebät, wier hie sien Woater fon lukt, häd een Flakte fon sowät 371042 Quadroatkilomeetere. Sien Mundenge lait in dän brasilioansken Buundesstoat Amazonas.


Die Rio Tapajós [ˌχiu ˌtapɐˈʒɔz] is een fon do grootste Sieden-Äien fon dän Amazonas. Hie fljut truch Brasilien. Hie äntstoant truch dät Touhoopefljooten fon Rio Juruena un Teles Pires un mundet fon gjuchts (also oun't suudelke Ouger) tiche bie Santarém in dän Amazonas. Oun't Ouger fon dän Rio Tapajós lait ju ferlätte Siedelenge Fordlândia. Die Rio Tapajós häd sunner Wäl-Äien een Loangte fon sowät 810 Kilomeetere. Mäd sien gjuchte Wäl-Äi, dän Teles Pires kumt hie aaltouhoope ap 2.291 Kilometere. Ju Äi is uur ju heele Loangte wäch skipbeer, man buppe fon Itaitubas bloot foar litjere Skiepe, uumdät junner masse Stroomsnällen sunt. In dän Unnerloop foare uk Kjuusfoart-Skiepe uut Düütsklound uur dän Atlantik un dän Amazonas roun. Die Rio Tapajós is känteekent truch sien blaauw-gräine Klöär. An ju Mundenge is ju Äi sowät tweelich Kilomeetere wied un deermäd wieder (man uk flakker) as die Amazonas. Hie häd oun sin Unnerloop ljoacht-wiete Ouger-Strounde mäd aiske fienen Sound. Düsse Strounde gunge gjucht flak in ju Äi. Uurs as die Amazonas häd die Tapajós wuddelk kloor Woater. Bie Itaituba, wät minner as 400 Kilomeetere foar ju Mundenge in dän Amazonas, ferlopt ju Uurwoold-Sträite Transamazônica twäärs uur dän Rio Tapajós. Kjunner kumt ju Transamazônica dän


Die Rio Xingu [ˌχiu ʃĩˈɡu] is een groote Äi in't Jooplound fon Brasilien, ju fon'e gjuchte Siede in dän Amazonas fljut. Die Rio Xingu bieldet sik in dän noudelken Deel fon ju Hooch-Ieuwene fon Mato Grosso truch ju Fereenigenge fon do Äien Ronuro un Culuene, wierbie die Unnerloop fon dän läästen fon ju Ienmundenge fon dän Rio Sete do Setembro oun al oafter as Xingu bekieked wäd. Dät Rebät, wier do Wällen fon dän Xingu lääse, is bestimd fon Wüüldnis, wier me nit truch kumt, Sumplound un masse Woaterdoaben. Fon hier uut fljut die Xingu uur sowät 1980 Kilomeetere in moorere groote Boogen in noudelke gjuchte do brasilioanske Buundesstoaten Mato Grosso un Pará, eer hie läiweloa bie Porto de Moz in dän unneren Amazonas mundet. Die Xingu is charakterisierd truch Stroomsnällen un Woaterfaale, do truch dät Uutstrieken fon paläozoiske Loagen in't Suude fon't Amazonasbäkken bielded wäide. Dät waas in ju Kolonioal-Tied al ädder bekoand, dät dät ju Äi rakt, man niep ärfoarsked wuude ju Äi eerste in't 19. Jierhunnert. In't Jier 1843 unnernoom Prins Adalbert fon Prüüsen een Raise dän Rio Xingu uumehooch, bit tou een Siedelenge mäd Noome Piranhacoara. Fon him stomje do eerste niepere Informationen uur düsse Äi,


Die fjoode Koalitsjoonskriech uk trääden Napoleoonsken Kriech of Fäildtoach juun Prüüsen, waas aan Kriech in do Jiere 1806 un 1807, wier oane dät eerste frantsööske Kaiserriek un sien Ferbuundede ap'e eene Siede un ap'e uur Siede foaraaln dät ruske Kaiserriek touhoope mäd Prüüsen stuuden. Die oolde prüüske Stoat briek in ju Dubbelslacht fon Jena un Auerstedt in'n Oktober 1806 touhoope. Die Hoaf fluchtede ätter Aastprüüsen. Ju Haud-Last fon dän Kriech liech nu bie Ruslound. Ätterdät Napoleon do Prüüsen un Russen in ju Slacht bie Friedland äntskeedend slo kuude, be'eendede die Free fon Tilsit dän Kriech. Prüüsen ferloos deerbie bienaist n Haaldeel fon sien Flakte, moaste hooge Wiergoudmoakenge betoalje un ferloos fuul fon sien Betjuudenge. Deerjuun stuude Napoleon ap n Hööchtepunkt fon sien Moacht.


Utah (Navajo Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo) is n Buundesstoat fon doo Fereende Stoaten. Arches-Nationoalpoark


Edirne is een Stääd in ju Turkäi. www.edirne.bel.tr www.edirne.gov.tr


Die Äquator fon ju Äide is die ap hiere Bupperflakte ounnuumene Grootkring, ap dän sien Ieuwene ju Äid-Oakse in't Lood stoant. Heel niep nuumen mout me fonsäärm kweede, dät ju Äide truch ju Ouplattenge an do Poole neen äächte Kuugel is, man moor sowät as n Rotationsellipsoid, buppedät sunt deer noch Bierge un Doale. Die Äquator is also uk naan niepen Kring, man die Unnerskeed is litjet. Ju Äid-Bupperflakte wäd fon dän Äquator in een noudelke un een suudelke Hoolich-Kuugel apdeeld, deerfon kumt die latienske Noome "Aequator", die sowät as "Gliekmoaker" betjudt. Ap him beluuke sik do parallele Littik-Kringe, do tou ju Bemäitenge fon ju Äide in Noud-Suud-Gjuchte mäd Hälpe fon Brattenkringe bruukt wäide. Die Äquator sälwen häd ju geographiske Bratte 0°. Die Snied fon ju Äquator-Ieuwene fon ju Äide mäd ju uum ju Äide toachte Heemels-Kuugel is die Heemels-Äquator. Dät is fonsäärm een Modell uut Äidiske Perspektive, dät foar ju Heemels-Bekiekenge fon ju Äide uut goadelk is, man nit mäd ju Reoalität uureenstimt. In ju Geometrie wäd die Begriep Äquator in't Meene ap ju Kuugel in Ferbiendenge mäd een truch hieren Middelpunkt fäästlaide Oakse bruukt. Düssen Artikkel stöänt sik ap ju düütsksproakige Wikipedia.


Marañón stoant foar: Río Marañón, Wäl-Äi fon dän Amazonas Provinz Marañón, peruoanske Provinz Marquesado de Marañón, 1987 fon ju spoanske Kroune in Besinnenge ap Gregorio Marañón y Posadillo foar dän sien Ätterkuumere skäppeden Äärf-Oadels-Titel. Marañón is Bestounddeel fon dän Familiennoomen fon foulgjende Personen: Gonzalo López Marañón (1933–2016), spoansken Oardens-Mon un Apostoolsken Vikoar fon Sucumbíos. Gregorio Marañón (1887–1960), spoansken Mediziner, Skrieuwer un Philosoph. Alejandro Marañón Pérez (* 1977), spoansken Foutbaal-Spieler.


Die 1905 Kilomeetere loange Río Marañón is ju linke un fon ju Woaterfierenge häär grattere fon do bee Wäl-Äien fon dän Amazonas in Suudamerikoa. Sien Woaterfierenge bedrächt in'n Truchsleek 15.000 m³/s, wiermäd hie as hydrologiske Haud-Wäl-Äi fon dän Amazonas jält, uk wan die Río Ucayali ju loangere fon do bee Wäl-Äien is. Die Marañón fljut truch dät Lound Peru. Die Marañón äntstoant truch dät Touhoopefljooten fon Río Lauricocha un Río Nupe. Die lääste fon do bee äntspringt in ju Cordillera Huayhuash in een Hööchte fon 5800 Meetere. Die Uursproang fon dän Río Lauricocha noudelk fon ju Cordillera Raura in tjo Lagunen buppe dän Lauricocha-See wuude in 1909 fon Wilhelm Sievers as Wälle fon dän Amazonas ärmiddeld. Die Río Lauricocha waas bit tou ju Apfiendenge fon dän Río Apurímac in't Jier 1975 as Bupperloop fon dän Amazonas anärkoand. Die Marañón truchlopt aan wieden Deel fon do Anden in't Noude fon Peru un nimt ap'e naite fon La Union dän Río Vizcara un in ju Provinz Bagua dän Utcubamba ap. As een fon do loangste Äien fon Peru fljut hie moorere hunnert Kilomeetere binne do Anden parallel tou do Bierich-Kätten ätter't Noudwääste, bit hie ätter't Aaste in't Amazonas-Jooplound uutträt un sik junner


Die Río Ucayali is een fon do bee Wäl-Äien fon dän Amazonas in Suud-Amerikoa. Hie sälwen äntstoant truch dät Touhoopefljooten fon Río Urubamba un Río Tambo bie Atalaya. Die Río Ucayali fereeniget sik in't Noudaaste fon Pero tichte bie dän Äquator mäd dän kuuteren, man moor Woater fierenden Río Marañón toun Amazonas. Die Río Ucayali bieldet touhoope mäd dän Río Hornillos, dän Río Apurímac, dän Río Ene un dän Río Tambo mäd een Loangte fon 2670 km dän loangsten Bupperloop fon dän Amazonas. Do oankelde Deelstukke fon dän Touloop mäd hiere Sträkken sunt: Río Apurimac: 730,7 km Río Ene: 180,6 km Río Tambo 158,5 km Río Ucayali 1.600,1 km Ju Bratte fon dän Ucayali in dän Unnerloop variierd twiske 400 un 1200 m, dät lait oun ju groote Masse Soundboanke un Ailounde. Ju Äi fljut hier mäd een Gauegaid fon 5 bit 7 km/h un wiest aaltied een Minst-Jüpte fon 1,50 m ap. Sien Woaterfierenge bedrächt, wier hie mäd dän Río Marañón touhoopefljut, in't Middel 13.500 m³/s Hie fiert aan hoogen Oundeel Sedimente mäd sik (Sound, Leem un aal sowät), deeruum wäd hie tou do Mudde- of Wietwoater-Äien täld. Ieuwenske dän Rio Madeira is hie een fon do Äien, do


Die Rio São Francisco is een 3.199 Kilomeetere loange Äi of n Stroom in Brasilien. Die Rio São Francisco äntspringt in't Suude fon dän Buundesstoat Minas Gerais in ju Serra da Canastra un fljut truch do Buundesstoaten Bahia, Sergipe, Pernambuco un Alagoas ätter dän Atlantik tou. Ju Äi häd hieren Noome fon dän hilligen Franz fon Assisi. Fon sien Wälle fljut die São Francisco haudseekelk in noudelke Gjuchte truch twäin baldoarich groote Stau-Seen: Três-Marias-Stausee un n groot Stuk fääre noudelk Sobradinho-Stausee, ätters ap dät Skeed twiske Bahia un Pernambuco truch dän Itaparica-Stausee. Ätters knikket hie licht ätter't Suudaaste ou, uum as Skeed-Äi fon do litje brasilioanske Buundeslounde Sergipe un Alagoas in dän Suud-Atlantik tou munden. Von seiner Quelle fließt der São Francisco hauptsächlich in nördliche Richtung durch zwei sehr große Stauseen: Três-Marias-Stausee und viel weiter nördlich Sobradinho-Stausee, danach auf der Grenze von Bahia und Pernambuco durch den Itaparica-Stausee. Danach knickt er leicht nach Südosten ab, um als Grenzfluss der kleinen brasilianischen Bundesländer Sergipe und Alagoas in den Südatlantik zu münden. Die Rio São Francisco is in sin Middelloop ap 1.368 Kilomeetere foar ju Skipfoart tou bruuken. Ap'e Naite tou dät Skeed tou'n Buundesstoat Bahia befiende sik do Stroomsnällen fon Pirapora


Do Dalbergien (Dalbergia) sunt aan Sleek fon Plonten in ju Unnerfamilie fon do Flitterke-Blöitlere (Fabioideae) binne ju Familie fon do Hulsenfruchte (Fabaceae). Do 100 bit 300 Oarden sunt in ju Neotropis (dät is fon Suudamerikoa uur Deele fon Middelamerikoa bit Florida) juust so as in tropiske un subtropiske Rebätte fon Afrikoa un Asien fersprat. Dät Holt fon wäkke Oarden wäd in dän Honnel mäd dän Noome Palisander beteekend. Sänt Januoar 2017 unnerlääse aal do Oarden fon dän Sleek dät Washingtoner Oardenskuts-Oukuumen. Dät Holt fon fuul Oarden fon dän Sleek is een wäidful Eedelholt. Do maaste fon düsse Holte wäide as Palisander beteekend, wäkke derfon häbe uk uur Honnelsnoomen, biespilswiese wäd dät Holt fon ju Oard Dalbergia decipularis as Rousenholt ferkooped, uumdät dät frisk apsniedene Holt aromatisk rukt. Man dät is nit ju eensige Oard, ju mäd düssen Noomen beteekend wäd. Dät Holt fon dän Rio-Palisander of Brasilioansken Palisander (Dalbergia nigra) is aiske fräiged, man dät is truch Roofbau unner ju Wiele so säilden wuuden, dät dät in dän Ounhong I fon ju CITES-Lieste fierd wäd. Dalbergia latifolia lääwert dän aiske begeerden "Aastindisken Palisander". Dalbergia retusa uut Middelamerikoa rakt een Holt, dät foar fuul ferskeedene Seeken goadelk tou bruuken is un


Ubuntu is ne Linux Distribution. www.ubuntu.com download ubuntu


Linux is die algemeen ferwoande Noome fon ne Familie ap Unix ääntede Bedrieuwssysteme. Linux is fräie Software un wäd unner ju GPL fersprat: aal unnerlääsende Wälkode is fon älkuneen fräi tou kriegen, tou bruuken, tou annerjen, tou kopierjen un tou ferspreeden. Sukke Systeme, Linuxdistributione, sunt fräi tou kriegen as uk bie moorere Bedrieuwe tou koopjen; dät Lääste oafte mäd Seeken bietou, as Unnerstutsenge, Anleedengen un uur (bietiede "nit-fräie") Software bietou. Weegen do Wuttele, do dät System häd in dät GNU-Projekt, un deeruum dät fuul Linuxdistributione wichtige Paate uut dät GNU-Bedrieuwssystem hoalje, reeke wäkke Bruukere un Äntwiklere dät ljauer dän Noome GNU/Linux. Die Linux-System-Kääden is n Unix-oardigen Bedrieuwssystemkääden (äng. kernel). Do bääst bekoande Distributione do dän Linux Systemkääden ferweende, sunt: Debian Fedora Mandriva OpenSUSE Ubuntu www.kernel.org


Die Rio Araguaia is een fon links kuumende Sieden-Äi fon dän Rio Tocantins. Junner, wier hie in dän Tocantins fljut, fiert hie mäd 5500 m³/s betjuudend moor Woater as die Tocantins un is mäd 2198 km Loangte een fon do betjuudendste Äien fon Brasilien. Sin Ferloop markierd dät Skeed fon moorere brasilioanske Buundesstoaten. Sin Noome betjudt in ju Tupi-Sproake "Äi fon do Aras". Die Araguaia äntspringt in't Mato-Grosso-Plateau in dän Buundesstoat Goiás tichte bie ju Steede, wier do tjo Buundesstoaten Goiás, Mato Grosso do Sul un Mato Grosso touhoopesteete, wäästelk fon ju GO-341 un dät Skeed fon dän Nasjonoalpark Emas. Fon junner fljut hie noudelk ap dät Skeed twiske do Buundesstoaten Mato Grosso un Goiás, leeter Mato Grosso un Tocantins, un toulääst Pará un Tocantins. Die Middelloop fon dän Rio Araguaia fljut ferhoodnismäitich breed in een wiedloftige Ieuwene, ju bie Hoochwoater Ruumte foar Uurfloudenge bjudt. Junner deelt sik ju Äi in twäin Ierme, do leeter wier touhoopefljoote un so ju Ilha do Bananal bilgje, dät is dät grootste Äi-Ailound fon ju Waareld. Deer lait die Nasjonoalpark Araguaia, wier uk do Indioanere fon dät Karajá-Foulk woonje. Fääre ju Äi adeel, unner ju Ieuwene, rakt dät Stroomsnällen un sluchthaftige Äängten. Ju Äi


Die Rio Tocantins (toumäts uk Tokantins skrieuwen) is aan sowät 2450 Kilomeetere loangen Stroom in Suudamerikoa. Die Tocantins is mäd een Woaterfierenge fon sowät 11.000 m³/s die grootste Stroom, die bloot ap brasilioansk Rebät lait. Hie is ap sowät 1000 Kilomeetere foar ju Skipfoart tou bruuken, bit Lajeado. Die Tocantins äntspringt Midde in dän brasilioansken Buundesstoat Goiás, sowät 100 Kilomeetere wäästelk fon Brasília oun dän Wäästouhong fon ju Serra do Cocalzinho (Serra Geral do Paranã). Fon junner fljut hie haudseekelk in noudelke Gjuchte truch do Buundesstoaten Goiás, Tocantins, Maranhão un Pará. In sin noudelken Middelloop markiert hie dät Skeed twiske do Buundesstoaten Tocantins un Maranhão. Wo liek die Stroom deelfljut, is uunräägelmäitich, dät rakt Stroomsnällen un Woaterfaale. Dät Doal, wier die Tocantins loangsfljut, is maasttieds smäl, dät is man n bitje in dän Brasilioanskne Skild iensnieden. In Goiás wäd ju Äi mäd ju Doalspeere Serra da Mesa apstaud. In dät Rebät uumetou, wier ju Äi dät Woater fon lukt, dominierje präkambriske Steene. In't Suude stounde uk paläozoiske un mesozoiske Steene un un ätter't Amazonas-Bäkken tou Fäästlounds-Ouleegerengen fon't Tertiär. Ju Vegetatsjoon is truch Savannen (Cerrado känteekend un ätter't Noude wai truch tropisken Rienwoold. Bie São João do Araguaia stroomet dän Rio


Rio Pará is ju Beteekenge fon een smälle, joop in't Lound griepende Meeresbucht twiske ju Amazonas-Mundenge un dät fääre suudaastelk laine Mundengs-Rebät fon dän Rio Tocantins. Ferbiendengen mäd ju Amazonas-Mundenge bestounde uur deelwiese skipbeere Kanoale, wier Äbbe un Floud Woater truchluuke, sonaamde Furos. Jo skeede uk dät Kusten-Ailound Marajó, dät dät noudelke Ouger fon dän Rio Pará bilget, fon't Fäästlound ou. Ju loangsträkkede, fjauer bit twintich Kilomeetere wiede un sowät 180 Kilomeetere loange Bucht lukt sik in wäästelke Gjuchte fon sowät 49°45’ bit sowät 50°15' wäästelke Loangte uur een Sträkke fon 180 Kilomeetere in't Binnelound. In dän aastelken Träädendeel beeget ju wäd breedere, man kuutere Mundengsbucht fon dän Rio Tocantins ou, die deer fon't Suude häär stoadich Sedimente oanespäilen däd un somäd foar ju Äntstoundenge fon toalrieke Ailounde suurget. Moor Äien mundje besunners tichte bie't wäästelke Eende fon ju Bucht, biespilswiese die Rio Anapu, die Rio Pacajá, die Rio Camaraipi un Rio Jacundá (sowät ap'e Hööchte fon Breves). Buppedät rakt dät Twäärsferbiendengen tou ju Amazonas-Mundenge, do in dän Wiksel fon Äbbe un Floud stroomje. Ju Maaste Sediment-Fracht kumt in dän Rio Pará, wan dät Hoochwoater fon dän Amazonas sin Wai truch düsse Furos bit in ju Bucht findt. In't Aaste


Diesel (uk nieper Dieselkrääftstof of Dieseloulje naamd) is een Mongelse uut ferskeedene Koolenwoaterstoffe, ju as Krääftstof foar aan Dieselmotor goadelk is. Deerfon ouwiekend rakt dät ju Spezifikatsjoon foar Marine-Diesel (Skips-Dieseloulje). Kritikere kweede juun Diesel, dät dät bie't ferbaadenjen nit bloot CO2 in ju Atmosphäre brangt, man oafter uk besunners fuul Rout un uur skoadelke Bestounddeele. Diesel is n Deonym ätter Rudolf Diesel, dän Ärfiender fon dän Dieselmotor. Biodiesel is uk wäil unner Foarkierengen tou'n Bedrieuw fon Motoren ätter't Dieselferfoaren goadelk, man dät is chemisk uurs n Stof. Ap dän düütsken Määrked sunt hoast moorere Soarten fon ap Mineroal-Oulje basierjende Diesel-Krääftstoffe foar PKW tou kriegen, do aal ätter § 4 fon ju 10. BImSchV do Bedingengen fon ju DIN EN 590 äntspreeke moutene: „Standard“-Diesel Premium-Diesel mäd GtL-Biemongelse, haagere Cetantoal un besunnere Additive Besunners bie do Premium-Krääftstoffe is stuur tou ärkannen, dät Määrkenfirmen truch spezielle Biemongelsen of Qualitäts-Ferbeeterenge fersäike, sik fon Konkurrenten ou tou sätten. Ätter ju Ounpaasenge fon ju DIN EN 590 (Uutjääfte Moai 2010) oun dät, wät in't EG-Sätgjucht 98/70/EG stoant, is foar ju Ärfälölenge fon ju Biokrääftstof-Quote een FAME-Toumongelse fon bit tou 7 Vol.-% ("B7-Diesel") toulät. Ju nasjonoale Norm DIN 511628 (Uutjääfte August 2008) foar B7-Diesel wäd deeruum nit


Die säkste Januoar is die säkste Dai fon dän gregorioansken Kalänner, deer blieuwe also noch 359 (in Skaltjiere 360) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou. Ap dän säksten Januoar wäd die Träi-Köänje-Dai fierd, uk bekoand as "Epiphanias" of "Ferskienenge fon dän Heere". 168: Mäd een Ansproake an do Prätorioanere begint die roomske Kaiser Marcus Aurelius dän roomsken Fäildtoach in dän Eersten Markomannenkriech. 754: In Ponthion smit sik Poabst Stephan II. dän Frankenköönich Pippin III. tou Fäite un bidded uum Hälpe juun do Langobarden unner Aistulf. 1066: Harald II. sien Krounenge as Köönich fon Änglound. 1099: In Aachen wäd Hinnerk V. fon dän Kölner Äärtsbiskop Hermann III. fon Hochstaden as düütsken Köönich kround. 1205: Die Staufer Philipp fon Swoaben, die sik in dän Thronstried uum ju düütske Köönichkroune juun dän Wälfe Otto fon Bruunswiek befindt, wäd ap't näie toun düütsken Köönich kround - dütmoal in Aachen fon dän Kölner Äärtsbiskop Adolf fon Altena 1266: Koarl I. fon Anjou wäd in Room fon fieuw Kardinoale toun Köönich fon Sizilien un toun Füürst fon Tarent krount. Ju Krounenge skjucht mäd Ferlof fon Poabst Clemens IV., man die kumt apgruunde fon dän Stried binne dän roomske Oadel foar aal ju Tied fon


N Taxon (Moortaal: Taxa) is ne Gruppe fon Lieuweweesen, do genetisk früünd sunt, also ne systematiske Eenegaid. Af dät nu groote Gruppen sunt, as do Rieke fon Plonten un Dierte, af litje Gruppen as ju Oard Jiepeke, spielt neen Rulle. Sustertaxa Twillingstaxa


1. Januoar: Do Europäiske Kultuurhaudstääde 2018 sunt Ljouwert in Fryslân un Valletta in Malta. 20. Januoar: Een poor Deege ätter dät do USA ounkänniged hääbe, een 30.000 Mon stäärke Troppe loangs dät syriske Noud-Skeed aptoustaalen, begint een turske Militär-Offensive in Noud-Syrien. Ju Turkäi wol deermäd foaraaln juun kurdiske Krääfte (YPG / YPJ) in ju kurdisk kontrollierde Region Rojava foargunge. Do USA, do toufoarne mäd do Kurden ferbuunded wieren, wollen do nu nit moor hälpe. 22. Januoar: Katalonien - Do separatistiske Paatäie Junts per Catalunya un ERC nominierje dän ousätten un ätter Belgien fluchteden Präsident fon ju Generalitat Carles Puigdemont as eensigen Kandidoat foar ju Regionoal-Präsidentskup. Dät Spanien dät nit toulät, waas is al kloor: Puigdemont kon nit uut dät Exil tourääch, sunner fäästnuumen tou wäiden, man hie kon uk nit kädden wäide, sunner deer tou weesen. 27. Januoar: In ju Midde fon Kabul, ju Haudstääd fon Afghanistan, kumt dät tou aan Terror-Ounsleek truch aan Taliban-Sälwenmoort-Ättentäter, die aan Kranken-Woain as Auto-Bumbe bruukt häd. Dät rakt 103 doode un 235 ferseerde. 3. Februoar: Bie aan neo-faschistisken, rassistisken Terror-Oungriep in Macerata (Italien) skjut aan Mon uut een Auto ap Ljuude mäd swotte Haudfaawe. Fieuw Monljuude un een Wieuw uut Mali, Ghana, Nigeria un


Taco Hemingway, Filip Tadeusz Szcześniak (bädden dän 29. Juli 1990 in Halmstad), is n Rapper uut Polen. Who Killed JFK (2011) Young Hems (2013) Trójkąt Warszawski (2014) Umowa o dzieło (2015) Wosk (2016) Marmur (2016) Szprycer (2017) Soma 0,5 mg (2018) Flagey (2018) Pocztówka z WWA, Lato '19 (2019) Jarmark (2020) Europa (2020) 6 Zer – 2015 Deszcz na betonie – 2016 Tamagotchi - 2018


Urdu is de namme fan ien fan 'e talen dy't yn Súd-Aazje sprutsen wurde. It is de nasjonale taal fan Pakistan. It wurdt sprutsen yn Pakistan en Yndia-administraasje fan Kashmir en is de offisjele taal fan it lân. It is ek in offisjele taal yn Yndia. It wurdt oer Yndia sprutsen, benammen yn 'e steaten fan Andhra Pradesh, Delhi, Bihar en Uttar Pradesh.


Jair Messias Bolsonaro [ʒaˈiʁ bowsoˈnaɾu] (* 21. Meerte 1955 in Glicério, Buundesstoat São Paulo) is aan brasilioansken Politiker. Ätterdät hie ju Präsidentskupsköär in Brasilien 2018 in ju Steetköär ap n 28. Oktober fon dät Jier mäd 55,1% won, wie hie sänt dän 1. Januoar 2019 Stoatspräsident fon dät Lound, hie uurnoom dät Boantje fon Michel Temer. Die eerdere Faalskirrmjeeger-Uppermon ferträt sänt 1991 aan Köärkring fon dän Buundesstoat Rio de Janeiro in dän Ouoardendekoomer fon dän brasilioansken Kongress. Deer wikselde hie moorere Moale ju Paatäi, wier hie touheerde; sänt 2018 heert hie ju Partido Social Liberal (PSL) tou. Bolsonaro ferträt sälskupspolitisk gjuchtskonservative un neoliberoale Meenengen. Apmäärksoamgaid kreech hie mäd wieuwljuude-fäindelke, homophobe, rassistiske un ju brasilioanske Militärdiktoatuur (1964-1985) ferdäägenjende Uutspröäke. Uurspröängelk kathoolsk groot wuuden, heert hie nu dät fräisäärkelke Spektrum tou. Sien Wieuwmoanske un Bäidene sunt Baptisten, hie gungt uk in ju Baptistensäärke, 2016 liet hie sik fon aan Pestoor fon een Pingstersäärke in dän Jordan wierdeepe. Uk sien sälskupspolitiske Ienstaalengen sunt in dät evangelikoal-fräisäärkelke Spektrum fon Brasilien neen Besunnerhaid.


Monte Águila is ju Stääd in Suud-Chile. Stuuns woonje deer uungefeer 6.090 Ljuude (2002). Bielde:Capilla carmen monte aguila.jpg Bielde:Copa de agua monte aguila.jpg Monteaguila.cl


Die tjaande Januoar is die tjaande Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, wiermäd noch 355 Deege (in Skaltjiere 356) uurich blieuwe. 49 f. Kr.: Gaius Iulius Caesar gungt uur ju Äi Rubikon, wät een Kriechsferkloorenge oun dän Senoat fon Room gliekkumt. 69: Die roomske Kaiser Galba adoptiert uut Jäild-Gruunde Lucius Calpurnius Piso Frugi Licinianus as Mee-Kaiser un Ätterfoulger. Deermäd brangt Otho juun sik ap, die bit nu tou ap sien Siede steen häd, uumdät sik Otho uk Hoopengen ap ju Ätterfoulge moaked häd. 236: Ätter soogen Deege Sedisvakanz wäd Fabianus as Ätterfoulger fon Poabst Anterus inthronisierd. 1072: Die normanniske Hertsoch fon Apulien, Robert Guiskard, äroobert ju sizilioanske Stääd Palermo fon do Araber un moaket sin Bruur Roger tou'n Groaf fon Sizilien. 1356: Kaiser Karl IV. moaket in Nürnberg do eerste 23 Kapitele fon dät Kaiserelk Gjuchtsbouk bekoand. In dät leeter as Gouldene Bulle bekoand wuudene Dokument wäd ju Krounenge fon do roomsk-düütske Köänje un Kaisere räägeld, kuurfüürstelke Beeterstaalengen wäide fäästskrieuwen. 1475: Ștefan cel Mare, die Woiwode fon dät Füürstendum Moldau, uurwint mäd sien Monljuude een uurlaid, fon Sultan Mehmed II. juun him in Marsk sät osmoansk Heer bie Vaslui. 1645: Die sänt 1640 in Gefangenskup befiendelke Ärtsbiskop fon Canterbury, William Laud,


Die Rubikon (Latiensk Rubicon of Rubico, Italiensk Rubicone) is een litje Äi, ju suudelk fon Ravenna in ju Adria (Middelmeer) fljut un truch sien muugelke historiske Betjuudenge Gruundlääse fon een Metapher wuden is. Ju Identität fon ju Äi Rubico, as ju in do antike Wällen beskrieuwen is, wuude sänt ju Renaisaance kontrovers diskutierd, uumdät die Noome fon ju Äi in ju lokoale Toponymie ferlädden geen waas. Eerste in 1933 laide die faschistiske Diktoatoor Benito Mussolini fääst, dät düsse Äi, ju bit do tou Fiumicino hiet, fon nu oun Rubicone heete skuul. Ju wietenskuppelke Diskussion geen oaber fääre, diskutierd wuude uk ju Identifikatsjoon mäd uur Woaterloope twiske Ravenna un Rimini. Eerste in 1991 hääbe träi italieenske Geleerde stäärke Argumente foarlaid, dät die antike Rubico fermoudelk wuddelk mäd ju däälich Rubicone naamde Äi identisk is. Histoorisk waas die (antike) Rubikon een Skeed-Äi twiske ju roomske Provinz Gallia cisalpina un dät wuddelke Italien. Bekoand wuude die Rubikon truch aan Buurgerkriech, dän Gaius Iulius Caesar fon 49 f. Kr. oun juun Gnaeus Pompeius Magnus fierde. Die Roomske Senoat besloot ap dän 7. Januoar 49 f. Kr., dät Gaius Iulius Caesar sien Troppen äntläite un sien Imperium, dät hat sien Befeels-Moacht uur Gallien un Illyrien


Francisco Pizarro González [fɾanˈθisko piˈθaro] (* 1476 of 1478 in Trujillo, Extremadura; † 26. Juni 1541 in Ciudad de los Reyes, wät däälich Lima hat), waas aan spoansken Conquistador, die mäd sien tjo Hoolfbruure un sin Partner Diego de Almagro dät Riek fon do Inka ärooberde. Ätter dät Pizarro in't Oaler fon 19 Jiere sien Heemat Trujillo ferlät häd, is foar n poor Jiere niks fon him uurlääwerd. In 1502 koom hie in ju "Näie Waareld" un siedelde bit 1502 ap dät Ailound Hispaniola, wier hie bit 1509 in dät Rebät siedelde, wier däälich die Stoat Haiti lait. Hie waas deer uk mee bie, as juun do Taíno-Indioanere kamped wuude. Ätter sien Tied ap Hispaniola noom hie unner ju Fierenge fon Alonso de Ojeda bie een Expeditsjoon ätter dän Gulf fon Urabá deel, wier ju Loundbrääch fon Panama ap ju Atlantik-Kuste fon Kolumbien stat. Junner wuude een Siedelenge gruunded. Man ju Siedelenge hiede unner Hunger, Kroankhaide un Oungriepe fon fäindelke Indioanere läip tou lieden, sodät Alsonso de Ojeda tourääch ätter Santo Domingo foare wüül, uum Hälpe tou hoaljen. Hie liet ju Siedelenge unner Pizarro sien Kommando tourääch, jo skuulen füüftich Deege täiwe, of Ojeda tourääch koom. Man die koom nit,


Dät Guanako (Lama guanicoe), uk Huanako naamd, is een wüüldlieuwjende Oard binne ju Foamielje fon do Kamäile (Camelidae). Dät Guanako lieuwt foaraaln in't wäästelke un suudelke Suud-Amerikoa. Do Dierte sunt tou fienden in do Anden juust so as ju Pampa in Peru, Ecuador, Bolivien, Chile un Argentinien. Jo lieuwje deer in eepen Gäärslound, bloot in hädde Wintere gunge jo uk moal in Holtbuske. Me findt Guanakos in Hööchten bit tou 4000 Meetere. Dät wüülde Guanako is ju Stomfoarm, wier dät tomme Lama uut tuchted wuuden is. Aleer toachte me, dät uk wäil dät Alpaka fon't Guanako oustomje skuul. Man genetiske Unnersäikengen wiese, dät dät Alpaka fon't wüülde Vikunja oustommet. Man uumdät sik aal do Näiwaareld-Kamäile kjuusje konnen un do Basterte fruchtbeer sunt, kon me nit uutsluute, dät uk bie do domestizierde Foarmen (Alpaka un Lama) toumäts wät truchnunner tuchted wuuden is - man sukke Ienfloude sunt touminst nit stäärk.


Die Kateeker af Europäiske Kateeker (Sciurus vulgaris, dt. Eichhörnchen) is n Oard fon do Gnauedierte. Hie lieuwet in Europa un in Noudasien. In Suudänglound un Italien is die Europäiske Kateeker bienaist uutstuurwen, wült do Moanskene dän Noudamerikoaniske Kateeker (Sciurus carolinensis) ienfierden. Juns Oard fertroang dän Europäiske Kateeker in düt Gebiet hoast gans. Ju noudamerikoaniske Oard uurdrächt Viren, do foar ju europäiske Oard döödelk sunt. Oarde, do do Moanskene ienfierden, heete Neozoon. N uur Gefoar is ju Pälsdiertejaacht, man do Moanskene jeegerje Kateekere bloot noch in Ruslound. Die Europäiske Kateeker häd Strappe ap do Oore un häd n buskergen Stäit, dän dät Diert foar fuul Seeken bruukt: As Sunnenskuts, as Stjuur, foar sin Gliekgewicht etc. Sin Fäl is roodhierich af dunkerbruun. N roodhierigen Kateeker bie Kiel N dunkerbruunen Kateeker in Bayern Fideo: 'N Hauk foangt 'n Kateeker Fideo: 'N ietende Kateeker Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World Sixth Edition, ISBN 0-8018-5789-9 Artikkel ap www.stern.de


Delmenhorst is een kringfräie Stääd in dän düütske Deelstoat Läichsaksen un häd 77.607 Ienwoonere (2018). Ju Stääd gränst wäästelk an Bremen un lait ungefeer 35 Kilometer aast-suudaastelk fon Oldenbuurich. Truch ju Stääd lopt ju Delme.


1994: Neonazis lääse in ju Lübecker Synagoge Fjuur. Do fieuw Ljuude, do buppe in ju Synagoge woonje, konnen rädded wäide. Dät is dät eerste Moal, dät ätter 1945 in Düütsklound wier een Synagoge in Bround sät wuude. 2011: In't Foarfäild fon dän Burgerkriech in Syrien kwäd die syriske Diktoatoor Baschar al-Assad, dät aal do Demonstranten, do in do lääste Deege fäästnuumen wuuden sunt, fräilät wäide. Daach gunge in do foulgjende Deege do Demonstratsjoonen fääre un wiedje sik noch uut, juust so as dät Skjooten ap Demonstranten truch stoatelke Seekerhaidskrääfte. 2021: Uta Ranke-Heinemann, düütske roomsk-kathoolske Theologinne un fon 1970 bit 1987 dät eerste Wieuwmoankse ap n Leerstoul for kathoolske Theologie.


Ju Ruumtestation is een Station in ju Waareldruumte, wier foar kuute of loange Tied Moanskene ätter wai konnen, wierbie do Moanskene in n Ruumtefoartjuuch ätter un wieruume ju Ruumtestation raisje. Saljoet 1 Sowjet-Union Saljoet 2 Sowjet-Union Saljoet 3 Sowjet-Union Saljoet 4 Sowjet-Union Saljoet 5 Sowjet-Union Saljoet 6 Sowjet-Union Saljoet 7 Sowjet-Union Skylab Fereende Stoaten fon Amerikoa MIR Sowjet-Union / Ruslound ISS Internationoal


Die alfte Januoar is die alfte Dai in dän gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 354 Deege (in Skaltjiere 355) bit tou dät Eende fon't Jier tou. 381: Aþanareiks (in gotiske Skrift: 𐌰𐌸𐌰𐌽𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 ; ap düütsk bekoand as:Athanarich), die ferdrieuwene Häärsker fon dän gootisken Deelstom fon do Terwingen, kumt ätter Konstantinopel wai un wäd fon Kaiser Theodosius I. eerenfol apnuumen. 1055: Ätter dän Dood fon hieren Swoager Konstantin IX. wäd ju soogentichjierige Theodora III. foar dät twäide Moal Kaiserske fon dät Byzantienske Riek. 1158: Vladislav II. wäd toun Köönich fon Böömen wääld. 1636: In ju Slacht bie Haselünne in dän Trüütichjierigen Kriech winnt een sweedisk Regiment uur toalenmäitich uurlaine kaiserelke Troppen, uk wan die Uppermon fon do Sweeden, Dodo zu Innhausen und Knyphausen, al tou Begin fon ju Slacht tou Dood kumt. 1654: In dän Arauco-Kriech in dät Rebät, wier däälich Chile lait, kumt dät tou ju Slacht bie dän Río Bueno. As een Troppe fon sowät 900 spoanske Suldoaten touhoope mäd indioanske Hälpstroppen fon sowät 1500 Mon fersäike, uur dän Río Bueno tou kuumen, steete jo mäd sowät 3000 Mapuche-Indioanere touhoope. Do Mapuche winne ju Slacht. 1787: Wilhelm Herschel äntdäkt do bee grootste Mounen fon dän Planet Uranus, do leeter


Dominica is aan Ailoundstoat in do Litje Antillen, nieper: do Ailounde uur dän Wiend, in ju aastelke Karibik. Die Stoat gungt uur dät heele lieknoomige Ailound un heert tou dän Commonwealth of Nations. In ju Sproake fon do Uur-Ienwoonere wuude dät Ailound, wier dät masse Bierge rakt, Wai'tukubuli naamd, dät hat sowät as hieren Lieuw is hooch. Dominica duur nit ferwikseld wäide mäd ju Dominikoanske Republik ap dän aastelken Deel fon Hispaniola - dät is gans uurs n Lound. Dät Ailound Dominica heert tou do sonaamde Wääst-Indiske Ailounde, un deerfon tou do Antillen, do ju Karibiske See fon dän rästelken Atlantik ouskeede. Monken do Antillen heert Dominica tou do Litje Antillen, un monken do Litje Antillen tou do sonaamde Ailounde uur dän Wiend, do dät aastelke Skeed fon ju karibiske See uutmoakje. Die noudelke Deel fon do Ailounde uur dän Wiend is ap Ängelsk as "Leeward Islands" bekoand, un fon düsse Leeward Islands is Dominica dät suudelkste Ailound. Dominica häd een Flakte fon sowät 750 km², is wät minner as 49 km loang un nit moor as 23 km breed. Dät lait twiske do frantsööske Karibik-Ailounde fon two Uursee-Départements: Guadeloupe in't Noude un Martinique in't Suude. Sowät 250 km in't


Do Galápagos-Ailounde (spoansk: Islas Galápagos; amtelk: Archipiélago de Colón) sunt aan Ailound-Koppel in dän Pazifik. Do Ailounde lääse ap un uum dän Äquator, sowät duusend Kilomeetere wäästelk fon ju Kuste fon Ecuador in Suud-Amerikoa. Jo heere uk politisk tou Ecuador, wier jo as Provinz Galápagos mäd ju Haudstääd Puerto Baquerizo Moreno organisierd sunt. Die Noome fon do Ailounde lat sik ou fon dät spoanske Woud Galápago, dät hat sowät as Wulst-Soadel un belukt sik ap dän Skildpudden-Panser, die bie wäkke Unner-Oarden fon ju Galápagos-Hüünenskildpudde in dän Näkke-Beriek as n Soadel uutsjucht. Dät besunnere Plonten- un Dierte-Lieuwend fon do Ailounde heert tou dät Waareld-Natuur-Äärfgoud fon ju UNESCO. Deer is uk n Nasjonoalpark ap do Ailounde. Sowät 97 % fon ju Loundflakte fon do Galápagos-Ailounde un sowät 99 % fon do Woaterflakten deer uumetou binne ju Uutsluutende Wirtskups-Zone stounde deertruch unner strommen Natuur-Skuts. Ju Nutsenge truch Buuräi un Fiskeräi, juust so as dät Betreeden fon do Ailounde un dät Befoaren fon dät Woater sunt strom räägeld un wäide truch ju Nasjonoalpark-Ferwaltenge in Puerto Ayora kontrollierd. Do Galpagos-Ailounde, sowät 1000 Kilomeetere wäästelk fon dät Suudamerikoanske Ecuador in dän Pazifik, hääbe aaltouhoope een Flakte fon 8010 km². Dät grootste Ailound is Isabela mäd 4.588,1


Ne Adstroatsproake is ne Sproake ju der boald wäd ieuwenske n Gestrich wier jusälge Sproake (deer dan Substroatsproake) ferswuunen is. So is dät keltiske Walisiske n Adstroat fon dät Ängelske un dät Seelterske n Adstroatsproake fon dät aastfräiske Platdüütsk. Biewielen wäd uk die kuutere Uutdruk Adstroat deerfoar bruukt.


Guatemala is die befoulkengsriekste Stoat fon Middel-Amerikoa. Ju Flakte fon dät Lound dient sik uut fon dän suudelken Deel fon't Hoochlichailound Yucatán in dät Noude, uur aan smällen Tougong tou dän Atlantik - nieper: ju Karibiske See - in't Aaste, bit ätter ju Pazifikkuste in't Suudwääste. Noaberlounde sunt Mexiko in't Noudaaste, Belize in't Noudaaste, Honduras un El Salvador in't Suudaaste. Sowät 35 % fon ju Flakte fon Guatemala sunt fon Woold bedäkt. 45,4 % fon ju Wooldflakte wäide legoal wirtskuppelk bruukt (Stound: 2006). Ju uurige Wooldflakte stoant amtelk unner Natuurskuts. Dät grootste Natuurskuts-Rebät is ju "Biosphäre Maya" in't Noude fon dät Lound. Man die Natuurskuts wäd in aal do Deele fon't Lound aalmantou misoachted, sodät moor un moor Woold ferlädden gungt. Die noudelke Deel fon dät Lound is grootstendeels fon tropisken Rienwoold bedäkt. Die säntroale Deel fon dät Lound is fuul druuger un haager, junner is een Savanne mäd Fjuurenboome tou fienden. Do Siedewn fon do Bierge sunt maasttieds mäd tropiske Bierich- un Dookwoolde bewoaksen. Dät läige Lound loangs ju Pazifik-Kuste is in't Aaste maasttieds mäd Druuchwoold, in't Wääste mäd tropisken Fuchtichwoold bewoaksen, wilst dät Jooplound oun ju Karibiske See uk tropisken Fuchtichwoold apwiesen däd. Loangs do Kusten rakt dät


Zagreb is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Kroatien. Deer woonje sowät 0,8 Million Moanskene (2011).


Hernán Cortés de Monroy y Pizarro Altamirano (Marqués del Valle de Oaxaca) – die Foarnoome wäd toumäts uk in ju Foarm Hernando of Fernando uurlääwerd – (* 1485 in Medellín, Spanien; † 2. Dezember 1547 in Castilleja de la Cuesta, uk Spanien), waas aan spoansken Konquistador. Mäd Hälpe fon sien indioanske Ferbuundede ärooberde hie dät Aztekenriek un ju Haudstääd deerfon, Tenōchtitlan, ap ju Steede, wier däälich Mexiko-Stääd lait. In do Jiere fon 1521 bit 1530 tou waas Hernán Cortés Generoalgouverneur fon Näispanien. Cortés stomde fon oadelige, man äärme Oolden ou un studierde in Salamanca Gjuchtswietenskup. Ätters tried hie in dän Kriechstjoonst un skippede sik in 1504 ätter Wääst-Indien truch, wier hie fon'n Steedhoolder fon Haiti, Nic. de Ovando, die tou sien Sibskup heerde, oarbaidede. In 1511 geen hie mäd dän Steedhoolder Don Diego Velázquez ätter Kuba un wuude bie him Sekretär. Uk wan jo wier un wier Twistegaiden hieden, uumdät Cortés aiske trutsich waas, kuude hie sien Ounstaalenge daach ärhoolde, uumdät hie uk besunners flietich waas. Truch Uutbüütenge fon Gould-Foarkuumen un truch Plontengen fertjoonde hie een groot Fermuugen. Ätterdät Velázquez al twäie sunner Ärfoulch fersoacht hiede, in Mexiko Fout tou foatjen, rustede hie een näie Expeditsjoon uut un sätte Cortés


Do Kakteen (Cactaceae) sunt een Plonten-Familie, ju mäd Uutnoame fon een Oard (Rhipsalis baccifera) fon Natuur uut bloot in Amerikoa foarkumt. Besunners in dät Suude fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa (foaraaln Arizona un Kalifornien juust so as in Deele fon Mexiko rakt dät heele Lounskuppe, do fon Kakteen bestimd wäide. Die Saguraro (Carnegiea gigantea) is aan grooten Boom-Kaktus uut düt Rebät, die Neerenge un Lieuwendsruum foar hunnerde uur Lieuweweesen bjudt. Kakteen konnen litjet as Kruud weese, man uk in Struuk of sogoar Boomfoarm woakse. Pachycereus pringlei is mäd bit tou 19 Meetere Hachte die grootste Kaktus, wilst die litste Kaktus Blossfeldia liliputana bloot ne Truchmäite fon 12 Millimeetere häd. Dät honneld sik toumaast uum sukkulente, stiekelige Plonten, licht tou ferwikseln mäd ferskeedene ooldwaareldske Euphorbien, do so ännelk uutsjo, uk wan jo neen Kakteen sunt. Wäkke Kakteen-Oarde groie däälich uk fuul buute hiere uurspröängelke Heemat. So sunt Oarde uut dän Sleek fon do Fiegenkakteen (Opuntia) uk fuul in ju Middelmeer-Ruumte ferspradt, besunners ju Oard Opuntia ficus-indica, ju tou't Aadenjen fon Kaktus-Fiegen uk fuul fon italieenske Buuren ounbaud wäd. Wäkke Kakteen wäide uk as Drogen bruukt, so t.B. die Meskalin-hoolderge Peyote-Kaktus (Lophophora williamsii), die in dän synkretistisken Kult fon wäkke noud-amerikoanske


Koafje is aan swotbruunen, psychotropen, koffein-hooldergen Dronk, die uut rusterde un määlnde Koafjeboone (dät Säid fon ju Frucht fon ju Koafjeplonte) un heet Woater moaked wäd. Uur ju Äntdäkkenge fon dän Koafje rakt n oold Dööntje, man wo fuul deerfon weer is, lät sik fonsäärm nit moor in aal do Eenpeldhaide fääststaale: Aan Säägenhöid uut dät Köönichriek Kaffa (däälich: Provinz Kaffa in Äthiopien) skäl fääststoald hääbe, dät sien Säägen, wan jo fon'e Koafjeplonte freeten hääbe, langer woak bleeuwen. In ju Foulge skäl hie sälwen mäd ju Plonte experimentierd hääbe, un Mönke, do deeruur wies wuuden, hääbe dät Sjooden fon dän Dronk ärfuunen. Dät jält as täämelk seeker, dät die Koafje wuddelk uut ju däälich äthiopiske Region Kaffa kumt. Fon junner rakt dät al Begjuchte uur Koafje uut dät 9. Jierhunnert (dät is dan oaber tou een Tied, as dät Köönichriek Kaffa noch nit gruunded waas). Fon Äthiopien uut koom die Koafje wäil in't 14. Jierhunnerd ätter Arabien, man rusterd un dronken wuude hie deer uk wäil eerste in ju Midde fon't 15. Jierhunnerd. Ju Hoawenstääd al-Mukha, ju däälich tou dän Jemen heert, waas ädder n wichtigen Honnels-Ploats foar Koafje, deerfon lat sik uk die Uutdruk Mokka-Koafje ou. In't 16. Jierhunnerd