Ju Snüüfkensbloume (Arnica montana, dt. Berg-Wohlverleih) is ne Weedebloume mäd fingerloange Bleedere un jeele Blöiten, do der uut fuul spitse Bleedere touhoopestoald sunt. Fon dän Röäk mout me pruustje, as me fröier mäd n Snüüfken Tabak diede. Dät is ne Heelplonte, ju uk in Aast-Hollound, man foarallen uk in do Bierge foarkumt. Ju stound unner Natuurskuts.


Die Sokkerai (Cichorium intybus), düütsk: Gemeine Wegwarte, wuude in dät 19. Jierhunnert bruukt uum n coffein-fräien Dronk tou moakjen, die der ätter Koafje smoaket.


Sonic the Hedgehog (japanisk:ソニック・ザ・ヘッジホッグ) is aan fon do bekoandste Videospilfiguure fon dän Videospilmoaker SEGA. Dät eerste Spil waas ap n 23. Juni 1991 peroat tou ferkoopjen. Sietdäm is Sonic n gjucht bekoand Spil, wierfon 45 Millione ferkooped wuuden sunt. Moor as tjoon Jiere sunt Sonic un die Nintendo Maskotte Mario Konkurrent fonnunner weesen, bit tou Sega dän Heemkonsolemäärked ferlät hiede. Et rakt nu Sonic Spiele foar Nintendo-Systeme un uur Platfoarme. Sonic ärsätte Alex Kidd, die bit tou 1990 die Maskotto bie Sega waas. Die gaue Koodiegel moaste bewiese dät die näiste Heemkonsole fon Sega (die Mega Drive) gauer waas as uur Heemkonsolen. Naoto Oshima skizzierde dän Karakter, wülst Yuji Naka die Haudprogrammierder bloot foar dät Spil waas. Ättertied is hie Boas fon dät Sonic-Team wuuden. Sonic is n blauen Koodiegel. Hie kon mäd Skalgauegaid loope, deer kumt sin Noome fon (ängl. Sonic = Skal). Hie kon sik mäd dän Kraft fon Emeralde in Super- un Hypersonic ferwondelje. In allere Sonic-Spiele un -Comics wuude dät as ne Oard Suchttoustand beskrieuwen, wierbie hie n riesigen Fernäilwuut häd un sik nit kontrollierje kon. In do maaste Sonic-Spiele gungt et deeruum, dät die ferdulde Wietenskupper Doctor Eggman (Professor Ivo Robotnik in allere Spiele in


UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) is n Organisation fon do Fereende Natione. Tou do Siele fon ju Organisation heere Förderenge un Apluukenge, Wietenskup un Kultuur, as uk Kommunikation un Information. UNESCO is 16. November 1945 apgjuchtet. Ju häd hiere Sit in Paris. Ju UNESCO ferwaltet uk ju Lieste fon Waareldäärwgoud (World Heritage) un häd n Register mäd do wichtichste Dokumänte fon ju Waareldgeskichte (Memory of the World).


Ju Soogenjiersbloume (Gnaphalium uliginosum) is ne Tuunbloume mäd spitse Bleedere. Uut aan Steele kuume moorere Twiege uut, do aal bruunske Blöiten dreege, do druuwenfoarmich ieuwenskenunner sitte. Die Steele blift altied gräin, man do Bloumen wüülkje. Die Noome "Soogenjiersbloume" kumt wäil deerhäär, dät dät ne Bloume is, ju me druuget un ju dan fielicht bit soogen Jiere bewoard wäide kon. Dät is ne eenjierige Plonte, ju der heert tou ju Komposiete-Familie un in Europa foarkuumen däd. Die Noome Gnaphalium stamt fon dät griechiske Woud gnaphalon, wät sofuul hat as n Top Wulle. Ju Plonte wäd 5 bit 20 cm hooch un is fon dän Fout ap uutsprat fertakked. Dät rakt oaber uk Plonten do der haager fertakje. Do behierde lanzetfoarmige Bleedere hääbe n smälleren Bläädfout. Do bupperste Steeldeele sunt filtich behierd. Ju Soogenjiersbloume blöit fon Juni bit Oktober mäd jeelsk-wiete Bloumenkoppe. Do oairunde Koppe sitte bienunner in fon Bleedere uumroate Kljoune. Ap do Boudeme fon do Bloumenkoppe sitte neen Skubben. Do Uumwiendselbleedere sunt bruunsk bit jeelsk. Do Röirbloumen sunt jeelsk-wiet. Die Pappus bestoant uut oufaalende litje Hiere.


Dissen Artikkel stoant in dät Wikipedia-Review. Do bee Sorbiske Toale, Bupper- un Läichsorbisk (dt. Sorbisch), wäide boald in ju Lausitz (Łužica), n Gestrich in dät Aaste fon Sachsen (Sakska) un dät Suudaaste fon Brandenbuurich (Bramborska). Do Sorben wuuden aleer, juust as do kärntner Slowenen un uur slawiske Minnerhaide, wäil as Wenden betitteld. Die Noome wäd däälich as beleedigjend blouked. Dät Sorbiske, wat sun 54.000 Baalere häd, wäd iendeeld in two Varianten: Buppersorbisk un Läichsorbisk. Dät Buppersorbiske, wät bie wieden do maaste Baalere häd, wäd boald uum ju Stääd Bautzen (Budyšin) tou, dät Läichsorbiske uum Cottbus (Chośebuz) tou. Do bee Stääde sunt dan uk do kulturelle Zentren foar do Sorbe, wan do Baalere fon dät Sorbiske uk juust in do uumetou lääsende Täärpe woonje un nit in do Stääde sälwen. Fergliekstabelle fon Sproaken: Do eerste skrieuwene sorbiske Texte datierje uut dät säkstienste Jierhunnert. Bee sorbiske Sproaken hääbe älk ne oaine Skrieuwwiese. Sorbisk en Slowenisk sunt - touhoope mäd dät Noudfräiske - do eensichste Europäiske Sproaken, do dän Dual (twofach) noch ieuwenske dän Singular un Plural aktiv anweende. Dät Buppersorbiske is wät moor dät Tschechiske äänelk un dät Läichsorbiske dät Poolske. Do Sorben un do Polen woonje uurigens eerste siet dät Eende


Spieljen is wät n Bäiden däd. Dät lääwert noch niks, man is so nöödich foar dät Bäiden uum sik sälwen un ju Waareld kannen tou leeren. Dät rakt sofuul Spiele foar Bäidene un wäkke sunt sogoar in n apaaten seelter Foarm uurlääwerd wuuden, as: Tikjen Man woaksene Moanskene spielje uk. Fluks wan ju Oarbaid moor lääwert as Ieten un Waarmte, dan is dät eegentelk spieljen. Un daach hat dät Iedenst. Man die Moanske wol wül uk buuten dän Iedenst wät bewäägje un dan hat dät Sport. Do oolde Seelter hieden uk al apaate sportelke Spile un deer sunt fuul näie bietou keemen. Dät rakt toun Biespil also: Balspil Tennis Kuusje Kaalje Foutbal Dan rakt et uk noch Huusspiele, dät sunt Spiele do der in Huus spield wäide. Koartspil > Bridge Moanske äärgje die nit Mahjong Koartenspil Computerspil Sport Wäästfräisen leere do Seelter dät Kaatsen


As Transactinoid beteekent me do chemiske Elemente mäd Oardnengstaale buppe 104. Do foulgje in dät Periodesystem ap do Actinoide. Aal Transactinoide sunt uk tou jusälge Tied Transurane, deer jo Oardnengstaale gratter as ju fon Uran hääbe. Bit tou däälich wuuden Isotope fon aal Transactinoide bit iensluutend Oardnengstaal 118 synthetisierd. Do sunt aal radioaktiv un hääbe gjucht kuute Hoolichwäidstiede in dät Beräk fon Nanosekunden bit tou uungefeer een Minute wai. Do Noomen fon do eerste fieuw Transactinoide wieren Objekt fon ju Elementnoomensreekengskontroverse, ju 1997 bielaid wuude. Jo sunt ätter Käädenphysikere of ätter Steeden, do der bie ju Synthese fon Elemente ne Rulle spield hääbe, benaamd wuuden. Bit nu bekoande Transactinoide: 104 Rutherfordium, Rf (ätter Ernest Rutherford) 105 Dubnium, Db (ätter Dubna, ju Moaksteede) 106 Seaborgium, Sg (ätter Glenn T. Seaborg) 107 Bohrium, Bh (ätter Niels Bohr) 108 Hassium, Hs (ätter dän latienske Noome foar Hessen, ju Moaksteede) 109 Meitnerium, Mt (ätter Lise Meitner) 110 Darmstadtium, Ds (ätter Darmstadt, ju Moaksteede) 111 Roentgenium, Rg (ätter Wilhelm Conrad Röntgen) 112 Copernicium, Cn (ätter Nikolaus Kopernikus) 113 Ununtrium, Uut 114 Ununquadium, Uuq 115 Ununpentium, Uup 116 Ununhexium, Uuh 117 Ununseptium, Uus 118 Ununoctium, Uuo Do Transactinoide konnen truch Käädenreaktione moaked wäide. Deertou wäide toun


N Ailound fon ju Stabilität wäd in ju Käädenphysik fon Isotope bilded, wierfon do Neutrone- un Protonetaale bestimde magiske Taale äntspreeke un do der deeruum stabiler as in dät Periodensystem deerieuwenske lääsende Elemente sunt. Ju Idee fon dät Ailound fon ju Stabilität wuud 1969 fon Glenn Seaborg foarsloain. Ju Theorie lut, dät Atomkäädene äänelk as do Elektroneskeelen in Foarm fon Skeelen apbaud sunt. Bie bestimde Taale sunt disse Skeelen fäld un ju Woarskienelkhaid fon interne Kollisionen is ap litste. Dät wuud ju Existenz fon gewisse transuraniske Elemente ferlööwje, do der stabiler sunt as fuul uur. Ju magiske Neutronetaal is 184, un do äntspreekenden Protonetaale sunt 114, 120 un 126 - dät wuud betjuude, dät do stabilste Isotope in dit Beräk Ununquadium 298, Unbinilium 304 un Unbihexium 310 sunt. Säike ätter dät Ailound fon ju Stabilität


Ju Petrieshanne in n Fuugel uut ju Familie fon do Fasoanenoardige un häd ne Loangte fon uungefeer 30 cm. Do loope maastieds und fljooge nit so hooch. Dän Fuugel rakt et ap Weeden, Heede un in do Foane, uk in Seelterlound. Fröier raakte dät in Seelterlound goans fuul Petrieshannen, moan dät is siet 1970 truch ju intensieve Loundwirtskaft fuul minner wuuden. Ju Petrieshanne waas bie dän NABU Fuugel fon dät Jier 1991. Hans Behnke und Günter Claussen: Fasan und Rebhuhn: Biologie, Hege, Aufzucht, Franckh-Kosmos Verlag, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-440-10917-5 Einhard Bezzel: BLV Handbuch Vögel. BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München, 2006, ISBN 3-8354-0022-3. Hans Behnke, Günter Claußen: Fasan und Rebhuhn. Biologie, Hege, Aufzucht. Franckh-Kosmos Verlag, 2007, ISBN 3-440-10917-8. Rolf Dwenger: Das Rebhuhn. Perdix perdix. Neue Brehm Bücherei Band 447, Westarp Wissenschaften, 1991, ISBN 3-89432-373-6. Urs N. Glutz von Blotzheim: Handbuch der Vögel Mitteleuropas. Band 5. Galliformes und Gruiformes. Aula Verlag, Wiesbaden, 1994, ISBN 3-89104-561-1. Heinz-Sigurd Raethel: Wachteln, Rebhühner, Steinhühner, Frankoline und Verwandte. Verlagshaus Reutlingen, Reutlingen, 2006, ISBN 3-88627-534-5. Heinz-Sigurd Raethel: Hühnervögel der Welt. Neumann-Neudamm, 1991, ISBN 3-89440-440-X. Fideo: Petrieshannen Sjuch moor Bielde ap COMMONS Moor uur ju Petrieshanne


Ju Spoule is n elektrisk Bauelement, dät bestoant uut Träid, die der winneld is ap n Kääden, die der uut Iersen bestounde kon. Älkuneen häd wäil moal heerd fon n Magnet. Dät is n Stuk Metal dät Iersen anlukt. Man ieuwenske do bekoande Duur-Magneten, rakt dät uk Elektro-Magnete, do bloot Iersen anluuke, wan deer n elektrisken Stroom an toufierd wäd. Dät beraut ap dän Effekt, dät n elektrisken Stroom truch n Träid n magnetisk Fäild ärreeget. Die Effekt wäd noch stäärker wan me dän Träid in n Slinge lait. Älk häd uk wäil moal fon n Dynamo heerd; do sitte ap t Rääd. Wan dät litje Rääd fon n Dynamo rund troalt, dan fangt ju Räädlampe oun tou baadenjen. Dät beraut nu wier ap dän Effekt dät n annerjend magnetisk Fäid in n Träid ne elektriske Sponnenge ärreeget. In n Dynamo sit n Träid ju der in gans fuul Slingen apwikkeld is un do Slingen traale dan in af bie n Magnet. Ne Spoule is eegentelk n Träid mäd fuul Slingen. Stjuure wie truch dän Träid n elektrisken Stroom, dan ärreeget die n magnetisk Fäild. Un wan die Stroom groot genouch is, dan lukt ju Spoule uk wier Iersen an.


Wan me n Kontakt ap n Materioal sät, dan mät me deertwiske n Wierstand Rs, uk wan die Kontakt gans scheen is. Dät naamt me Spreedengswierstand (äng. Spreading Resistance, dt. Ausbreitungswiderstand). Die Wierstand wäd bestimd fon dän Radius (Hoolichmeeter) a fon dän Kontakt un dän spezifisken Wierstand ρ ätter Rs = ρ/4a as bereekend mäd Integroalreekenge. Dissen Wierstand spielt ne Rulle, alleweegense wier gans litje Kontakte anwoand wäide, as in ju Mikro-Elektronik. Ne apaate Anweendenge fon disse Oainskup fint sik in ju Spreedengswierstand-Profilierenge. Deerbie wäd die spezifiske Wierstand oulaited uut dän Spreedengswierstand. Ne Näddele mäd n hädden goud definierden Punkt wäd ap dät Materioal sät. Bie ne bestimde Häddegaid fon dät Materioal un dän Näddelpunkt rakt n bestimden Kuugel-Radius r fon n Näddelpunkt uk n bestimden Kontaktradius a. Wan me nu die Spreedengswierstand twiske ju Näddele un dät Materioal mät, so kon me dän spezifiske Wierstand ρ in n gans litjet Gebiet meete. Licht me dan ju Näddele un sät ju foarsichtich ieuwen fääre wier deel, dan kon me sjo, of die spezifiske Wierstand deer fielicht uurs is. Ju Methode wäd anwoand ap Metalle un Hoolichlaiter-Materioale. Deerbie kon dät lichten un ieuwen fääre wier deelsätten fon ju Näddele automatisierd wäide.


Sproakannernge (de. Sprachänderung) is je Ärschienenge dät Sproaken sik mäd der Tied annerje. Foar sun Annernge kon dät ferscheedene Uurseeken reeke. Spreekere fon ne Sproake strieuwje bolde immer ätter Fereenfachenge; dät is ne Seeke fon Ekonomie. So wäd ap Seeltersk oafte boald fon hä wie un ko wie, insteede foar "hääbe wie, konnen wie. Ienfloud fon n uur Sproake. So wäd foar Seeltersk tjuude oafte düüdje kweeden, sicher truch Ienfloud fon platdüütsk düden. Bie Sproakwikselenge wäd ne Sproake uurnuumen truch Spreekere fon n uur Sproake un dät kon wäil moal Ienfloud fon ju Substroatsproake feruurseekje, toun Biespil as doo näie Spreekere sik toufuul Moite reeke mouten uum hiere näie Sproake tou leeren. N Biespil deerfon is: wier uur germaniske Sproaken Satse apbaue as Iek gunge ..., boalt dät Ängelske fon I am going .... Dät is ju woudelke Uursättenge fon dät Waliske Rydw i 'n mynd .... Die näie Spreeker hougede dan bloot ju Beegenge fon to be tou leeren un nit ju fon to go un aal do uur Tiedwoude. Dät rakt noch fuul Aspäkte fon Sproakannernge, wier noch neen Uurseeken foar fuunen wuuden sunt. Wäkke toanke dan uk wäil an spontoane Drift, dät hat: ne Annernge sunner ätterwiesboare


Ju Sproake is dät Systeem fon Luude, dät Moanskene mäd de Muule moakje un dät do Ljuude tjoont, sik mädnunner tou ferständigjen. Ju oaine Sproake fon Seelterlound is dät Seelterske. Do maaste Sproaken konnen reekend wäide as tou heeren tou Sproakfamilien. Wät Besunneres is ne stilkene Sproake. Mäd ju Sproake befoatet sik ju Sproakwietenskup.


Bäien sünt Fruchte, do an Boome, Struuke af uur litje Plonten woakse. In düssen Artikel sünt do Bäien apliested, do dät fröier al in dät Seelterlound roate. Der sünt fuul Foulksnoomen fon Plonten un Buske mäd Bäien uurlääwerd wuuden. In düssen Artikel stounde düsse Plonten mäd do oolde Foulksnoomen, do latienske Noomen un do düütske Noomen. Dät rakt oawers noch moor Plonten mäd Bäien, do uk in Seelterlound woakse un foar do neen Seelterske Noomen uurlääwerd sünt, so as Eibe (Taxus), Feuerdorn, Cotoneaster, Kirschlorbeer, Mistel, Viburnum, un uk fielicht noch moor Joodplonten mäd Bäien. Foar älk fon do hier apliestede Plonten rakt dät uk noch n uutfüürelken Artikel hier ap ju Seelterfräiske Wikipedia. Deer kon me noch moor uur do Plonten wies wäide. BEMÄÄRKENGE: Do Plontenoomen sunt maast uurlääwerd wuuden fon Minssen (1846) un Botke (1934), die do wäil fon Pestoor Schulte hiede. Minssen rakt bloot Beskrieuwengen deerbie. Botke rakt fluks uk do Latienske Noomen. Bee stimme nit immer. Mäd do latienske Noomen kon me flugge Bielden fiende in do Commons un deermäd eepent sik ju Muugelkhaid, dät aal noch wät beeter foarnunner tou kriegen. Nu is dät so, dät do Foulksnoomen nit immer düütelk tou-oardend sunt. Die eene bruukt


Näi-Seelound is n Lound, wät in dän Pazifiske Ozean suudaastelk fon Australien lait. Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu, n Bierich in Näi-Seelound


Dät rakt duusende fon Sproaken ap de Waareld. Wäkke Ljuude meene dät dät bloot ju Kommunikation sturre moaket un dät wie beeter eene Sproake hääbe kuuden. Dät groote Striedpunkt is dan fonsälwen wäkke Sproake. Ap ju uur Siede is uk noch nit fuul bekoand uur ju Ienfloud fon ne spezifiske Sproake ap dät Toanken. Wan dät Toanken mäd Kloang-Assoziation oarbaidet, dan kuuden bestimde Siele in ju eene Sproake fielicht gauer beloanged wäide as in ju uur un sogoar kuuden sik deerbie uur Gesichtspunkte eepenje. Do Sproaken wäide iendeeld in Sproakfamilien. Buute do Sproakfamilien stounde do isolierde Sproaken. Ju eewige Annerenge fon do Sproaken hat ju Sproakannernge. Minnerhaidssproaken sunt do Sproaken fon do Sproakminnerhaide. Sproakoukuutengen. Uur litje Wikipedien. Seelter Adjektive fon Sproaken un Lounde. Do Taale een bit tjoon in 5000 Sproaken fon de Waareld. Waareldatlas fon betruuede Sproaken.


Die seelterske Noome Fuulbäie is foar two ferskeedene Plonten uurlääwerd un häd do foulgjende Bitjuudengen: 1. Fuulbäie (Frangula alnus), uk Huundestok noomt, düütsk: Faulbaum 2. Fuulbäie (Solanum nigrum), düütsk: Schwarzer Nachtschatten


Nachtschattenartige (Solanales) Familie: Nachtschattengewächse (Solanaceae) Gattung: Nachtschatten (Solanum) Art: Schwarzer Nachtschatten Ju Fuulbäie (Solanum nigrum), düütsk: Schwarzer Nachtschatten is n Jood mäd swotte Bäien. Dät een Oard fon Noachtskaad, juust so as t.B. ju Tuffelke un ju Tomoate. Ju Plonte woaksed an do Raante fon Sträiten, Domme, Iersenboansträkken, Äien un Toachte. Ju Plonte skäl me bloot iete, wan me uur ju nöödige Feroarbaidenge niep Beskeed weet, uurs kon dät Fergiftengen reeke. Nit ferwikselje! Buute düsse Plonte wäd noch uurs ne Plonte mäd dän Noome Fuulbäie beteekent: Die Huundestok (Frangula alnus, düütsk: Faulbaum). Bäien Plonten


Ju Moasbäie, Vaccinium oxycoccos, syn. Oxycoccus palustris, is ne wüülde Foanplonte mäd Bäien. Do Bäien konnen ieten wäide, man ju smoakje wät bitter. Do hääbe fuul Vitamin C. Deerfon kon me Marmeloade, Tee un Sap moakje, fääre moor smoakje do goud tou Wüüldieten, juust so as do Krounsbäien. Ap dät wäästfräiske Ailound Skylge stound ne Fabriek foar dän Ounbau fon ne uur Soarte, ju amerikoanske Moasbäie Vaccinium macrocarpon (Cranberry), un ju Produktion fon Sap, Marmeloade, Wien un uur Produkte fon do Bäien. Bäien Plonten


Ju Krounsbäie (Vaccinium vitis-idaea), is ne littje Bäienplonte. Do Plonten woakse in dän Foan un smoakje besünners goud tou Wüüld-Ieten. Foar dän Tuun rakt dät kultivierde Oarde. Bäien Plonten


Ne Sproakfamilie (dt. Sprachfamilie) bestoant uut ferskeedene Sproakgruppen, do der juunsiedich etymologisk touhoopehongje un do deeruum as ferwant betrachted wäide. Of ju Ferwantskup wuudelk betjut dät aal do Sproaken in ne Sproakfamilie eene gemeenskuppelke Gruundsproake äntstamme, is oawers goarnit sicher. Twisken Sproakfamilien bestoant gruundsätselk neen Ferwantskup, daach kon leeter Äntleenenge foarkuume. Ju Ferwantskup in ne Sproakfamile is uk nit immer düütelk. So wuud dät Keltiske toufoarne nit tou dät Indogermaniske reekend, bit daach ne Ferwantskup mäd do Indogermaniske Sproaken fuunen wude. Seelter Adjektive fon Sproaken un Lounde. Wäkke Sproakfamilien sunt: Indogermanisk Finnisk-ugrisk Baskisk Kaukasisk Semitisk Altaiske Sproaken (striedich!) Tibetisk-chinesiske Sproaken Malaiisk-polynesiske Sproaken Inuit-Aleutiske Sproaken Bantusproaken


Ju Äidbäie (Fragaria) (de: Erdbeere) is ne litje Bäienplonte. Dät rakt wüülde Äidbäien un kultivierde Oarde foar dän Tuun, do dan oafte apgruund fon Kjuusenge fon moorere Oarde polyploid sunt. Fuul Dierte so as Dröiselken un uur Fuugele, Foakse un Ruste freete jädden düsse Bäien. Bäien Plonten


Ju Hiembäie, Rubus idaeus (de: Himbeere) in n Struuk mäd Bäien. Dät rakt wüülde Hiembäie un kultivierde Oarde foar dän Tuun. Do wüülde Plonten woaske bie Wooldkaanten un in fräie Fläächen in Woolde. In Fryslân wäd ju wüülde Hiembäie tou do Stinzeplonten täld. Bäien Plonten


Ju Kjuusbäie af Stikbäie is een besunnere Oard uut dän Sleek fon do Säntjansbäien (Ribes). Ju kumt in Eurasien un dät noudelke Afrikoa foar, man ju natüürelke Ferspreedengs-Ruumte is nit niep fäästtoustaalen, uumdät sik do wüülde Plonten oafter mäd ferwüülderte Tucht-Foarmen fermisked häbe. Ju woakst as Struuk, kon gräine af roode Bäien häbe un sjucht uurs uut as do maaste Säntjansbäien, daach rakt dät mäd Ribes sardoum een äänelke Oard, ju bloot ap Sardinien foarkumt. Een Miskenge uut Kjuusbäien un Swotte Säntjansbäien beteekent me ap Düütsk as "Jostabeere". Aan Struuk fon wüülde Kjuusbäien Blöite roode Kjuusbäien gräine Kjuusbäien Bäien Plonten Commons: Stachelbeere – Bielden, Videos un Audiodoatäie


Ne Sproakgruppe (dt. Sprachgruppe) is ne Gruppe fon Sproaken, do der juunsiedich etymologisk düütelk touhoopehongje un also ferwant sunt. Wäkke Sproakgruppen sunt: Germanisk, Romanisk, Keltisk. Moorere Sproakgruppen touhoope konnen wier ne Sproakfamilie bildje.


Sproakwietenskup is ju Wietenskup fon do Sproaken. Ju lät sik t.B. ferdeele in: Luudleere Phonetik Phonologie Intonation (Sproakwietenskup) Morphologie af Foarmeleere Woudbildenge Lexikographie af Leere fon do Woudebouke Lexikologie af Woudleere historiske Luudleere Etymologie af Woudgeschichte Semantik af Betjuudengsleere Syntax af Satsleere Sproakgeographie Noomenkunde of Onomastik Hyperkorrektuur Do Unnersäikengen konnen sik beluuke ap t.B.: Texte Toonapnoamen Spräkwoude Noomen Mäd dät Seelterske sunt uk al fuul Unnersäikere tougong weesen. Gans wichtich is noch immer dät Fäästlääsen, ju Dokumentation fon ju Sproake, man deerätter kumt noch wät wie aal uut dät Materioal leere konnen. N Doatenboank kon uk ne goude Hälpe deerbie weese. Sapir-Whorf Hypothese Sproakkundige Teekene


Dulle-Huunde (Ilex, düütsk: Stechpalmen) sunt n Sleek fon Boome of Struuke, do Bäien hääbe mäd hiere hädde Bleede deelwiese läip stiekelje, deeruum uk dän Noome Dulle-Huunde. Do Bäien sunt foar Moanskene giftich. Fuugele freete se jädden in n Winter. Bäien Plonten Commons: Europäische Stechpalme – Bielden, Videos un Audiodoatäie


Statistik is ne Wietenskup, ju sik befoatet mäd dät Beuurdeeljen fon Doaten. Toun Biespil, die groote Hannebuur wol wiete wo ferscheeden dät Gewicht fon do Oaiere is, dan do duuren nit tou licht weese. Un aal Oaiere tou weegen wäd him tou juur. Hie nimt dan wäkke Oaiere, so man hier un deer een. Dan wächt hie do un fint dät dät Gewicht ne normoale Ferdeelenge häd. Dät is ounroat in ju Bielde: ju tichter bie dän Spitsenwäid M, je moor Oaiere dätsälge Gewicht hääbe. Ju normoale Ferdeelenge mäd ju fääste Foarm fint sik oafte. Deeruum kon me uk ne Standardouwiekenge s ounnieme, wierbinne 2 x 34,1 = 68,2% fan do Resultoate (hier Oaiergewichte) faale. Binne twäie ju Standardouwiekenge faalt dan 95,4% un binne 3 x s faalt sogoar 99,7 %. Wan do Hannen fon jusälge Soarte sunt un dätsälge Fodder kriege, dan kon die Hannebuur sien Kunden t.B. garantierje, dät nit moor as 0,3% fon do Oaiere lichter as 50 Gram is. Hie mout dät fonsälwen wäil geräägeld fon näien ättergunge, dan do Uumstände konnen sik annerje. Toun Biespil wan wäkke Hannen kroank wäide, dan kumt deer ne ganse Masse litjere Oaiere un ferschuft ju Ferdeelenge un kricht fielicht


Tröster, Stefan (1995). Phonologie des Saterfriesischen. Unveröff. Magisterarbeit. Universität Osnabrück 1995. Tröster, Stefan (1996). Phonologischer Wandel im Saterländischen durch Sprachkontakt. Niederdeutsches Jahrbuch 119:179-191. Tröster, Stefan (1999). Phonetische Untersuchungen zur Vokallänge im Saterländischen. In H. Spiekermann & C. Noack (eds.) Phonetische Untersuchungen. Uk: Stefan Tröster-Mutz.


Aan Ljuchttouden tjoont as ljoachtjend Teeken foar ju Orientierenge fon Skiepe.


Ju Saise (dt. Sense, wfr. seine, ndl. zeis, äng. scythe) is ne Reewe toun Mjoon. Gjuchte Saisen wäide däälich in do Industrielounde minner bruukt as aleer, uumdät it Maskienen rakt, do gauer un sunner grooten Ferbruuk fon moanskelke Kroasje mjo konnene. Daach rakt dät noch n poor Ljuude, doo uut Uumewaareldskuts, af wan jo dän Halaam nit heere konnene, toun Deel uk wan jo hiere Mäid mäd loodige Maskienen nit roakje konnene, dät Wierk mäd ju Saise dwo. Ieuwenske ju oolde Saise rakt dät däälich uk Motorsaisen. 1 Spitse 2 Blääd 3/4 Häkke 5 Klaue 6 Wurp of Houp 7 Boom 8 Krukken


Vipera berus, is een Oard fon Needer, un deeruum dät ju in't Seelterlound wäil ju ap maaste tou fiendende Needer is, wäd dät Woud Needer uk mongs gans apaat foar hier bruukt. Ju is giftich un is fuul in Foan- un Heedeloundskuppe tou fienden. Ju häd ne Loangte fon 60-80 cm. N Bit fon düsse Needer is nit besünners gefoarelk, allinich foar Bäidene un oolde Ljuude kon dät gefoarelk weese. Fröier rakte dät in ju Foangestriche fon dät Seelterlound fuul fon düsse Dierte. Commons: Needer – Bielden, Videos un Audiodoatäie


Ju Koolmeeske (Parus major), de: Kohlmeise, is n litjen Sjungfuugel. Die Fuugel is 14 cm loang. Ju Koolmeeske frät Insekte, Bäien, Nuute, Säid un in dän Winter uk Fat. Me kon Koolmeesken fienden in gans Europa. Ju Koolmeesken fiendt me in Woolde un uk gans oafte in Tuune. Die Fuugel is nit besünners boange foar Moanskene. In 't Seelterlound sünt ieuwenske ju Blaumeeske sicher duusende fon düsse Oard tou fienden. Commons: Koolmeeske – Bielden, Videos un Audiodoatäie Michael Lohmann:BLV-Bestimmungsbuch Vögel ISBN 3-8289-1668-6 monnelke Koolmeeeske


Ne Wiendmäälne is ne Määlne, ju ju Bewäägengsenergie fon ju Luft (Wiend) uumesät in Rotations-Energie fon do Juuken, ju der dan nutselk anwoand wäide kon, toun Biespiel foar dät Määlnjen fon Koarel, dät Pumpjen fon Woater un däälich uk foar ju Ferwondelenge tou elektriske Energie in Wiendkraftanloagen. 1 Ap de Häidenje noudelk fon Utände hääbe Woatermäälnen steen (Blokmäälnen), doo dät Woater häärutpumpten. 2 Ap Froidentoal bie de Bieuwelte waas ne Meente-Määlne (Woatermäälne). 3 Dät Unnerstuk fon ju Utändjer Määlne stoant noch ap de Bäirch, aastelk fon t Täärp. Deer liech uk dät Määlnboot, foar do Kunden uut Baalenje. 4 In de Leetse bi Strukelje stoant ne Woatermäälne, man dät is n elektrisk Pumpwierk. 5 Bie Krimpelke in ne läige Steede ap Roomelster Iesk stuud ne Dampmäälne. 6 Ju Hollener Määlne uut 1900 ap Bärrelge stuud 1839 noch fuul wäästelker unner Wiltekomp un is deer oubaadend. 7 Ap Läiwerkekomp hieden do Skäddeler un Roomelster ne Määlne mädnunner. 8 Fluks noudaastelk fon Skäddel häd ne Määlne steen ap dän Määlnbält buppe dät Loundstuk Määlnäkker. 9 Deer in de Knülke stuud leeter ne Wiendmäälne fon Heinrich Janßen uut do 1920er-Jiere toun Holt soagjen. Ju is ätter 1955 oubreeken und truch n Elektromotor äärsät


Stiernkunde af Astronomie is ju Wietenskup ju sik beskäftiget mäd ju Beooboachtenge un Ärkläärenge fon aal Dingere un Geböärnisse buute ju Atmosphäre fon ju Äide. Ju Stiernkunde kon me ferdeele ätter do foulgjende Aspekte: Astrophysik Komete Kunstmoune Messier-Objekte Moune Planete Planetoiden Stierne Stiernbielden Sunnensystem


Die Morteratsch-Glitsker (rätoromanisk: Glatscher dal Morteratsch/Vadret da Morteratsch) is n Alpen-Glitsker in dän Bernina-Koppel in n Kanton Graubünden in ju Swaits. Touhoope mäd dän Pers-Glitsker is hie mäd n Ruumteienhoold fon sowät 1,2 Kubikkilomeetere die Glitsker mäd dän grootsten Ruumteienhoold in do heele Aast-Alpen. Sänt Begin fon do systematiske Beooboachtenge in't Jier 1878 häd die Glitsker 2,2 Kilomeetere fon sien Loangte ferlädden, hie is däälich noch sowät 6,4 Kilomeetere loang un deermäd die träädloangste Glitsker in do Aast-Alpen, bääte Pasterze un Gepatschferner in do aastriekske Alpen. Do bie't Ousmilten fon Glitskere in't Glitskerfoarfäild bääterläte Spuuren jäilde as typisk foar do Alpen. N Glitskerleerpaad ferkloort oun twintich Stationen Glaziologie, Geomorphologie un Vegetation. Düssen Wonderwai loangs stounde buppedät Skilde tou ju Dokumentation fon't Glitskerousmilten. In't Foarjier fiert n Ski-Paad fon ju Diavolezza uur dän Glitsker. Foulks-etymologisk wäd die Noome Morteratsch truch dät Swaitser Tälster Dät Jungwucht fon n Morteratsch ferkloord. Ju rieke Buurendochter Annetta un die Fäihöid Aratsch ferkiekje sik, as sik ap een Bierichweede een groote Sälskup mät. Man hiere Oolden ferbjoode hier, mäd him tou dwoon tou hääbe, wan hie nit in ju foulgjende Tied grooten Riekduum kriege kon. Deeruum wäd Aratsch in't Buutlound Suldoat. Foar Ferträit stäärft dät Jungwucht,


Ne stilkene Sproake of Geheemsproake (dt. Geheimsprache) is ne Sproake ju bloot fon Ienwäiden fersteen wäd. Wan dät uungunstich meend is, kwäd me fon Gaunersproake. Sowät is Rootwälsk. Uk foar Koopljuude is sun Sproake nutselk. Do oolde Seelter wieren Skippere un Koopljuude un jo wollen sicher hiere Sproake wäil moal as stilkene Sproake benutsed hääbe. Deerfon rakt dät sogoar Fertälstere. Nu oainde ju seelter Sproake sik truch hiere besunnere Äärf-Woude un -Luudenge al as stilkene Sproake, wan me hier fergliekt mäd do Noabersproaken: Dät et sik uk wuudelk uum ne stilkene Sproake honnelde, kon me ouleese an dät besunnere Gebruuk fon wäkke Woude un besunners an dät woarschienelk uut dät Rootwälske uurnuumene Woud baale: Uk ju ganse Touhoopestaalenge fon ju Sproake tjut wai ap Gebruuk as stilkene Sproake.


N Stoafsuuger is ne Reewe, ju der Huusstoaf un litje Deele apsucht. Maastentieds sit deer n stäärken Elektromotor oane, die ne Zentrifugoalpumpe ruundtraale lät, sodät Luft un deermäd Stoaf anleeken wäd. Die Stoaf kon apfangd wäide in n Stoafsäk, of fon binnen juun de Buutensiede fon n ruunden Behoolder sloiderd wäide, sodät naan Stoafsäk nöödich is. Uum 1900 wuud die Stoafsuuger uutfuunden, man bit 1960 hieden do maaste Ljuude noch naan. Do Matten un do Teppiche, as et do al roate, wuuden do feeged of buute uutklopped mäd däd Teppichklopper. Hier unner rakt dät Information uur dän eerste ächten Stoafsuuger un sin Ärfiender. Die Ingeniör Hubert Cecil Booth (1871-1955) wunnerde sik deeruur dät do Ljuude, wan do hiere Stoowe scheenmoakeden, bloot deerap oachteden, wo jo ju Keete wächbloasje kuuden. Wieruum kuuden jo dän Stoaf nit apsuuge un dan in n Säk apfange, meende hie. As hie hie dät betoacht hiede, moakede hie 1900 dän eerste bruukboare Stoafsuuger, ju Booth Maschine. Die waas gjucht sweer, hie wooch 50 Kilogram. Do Maschinen wieren montierd ap litje Woaine un wuuden leeken fon Hoangste. So geen ju Booth Maschine do Huuse bieloangs uum do scheen tou moakjen. Die Apperoat bleeuw buute biestounden un do


Stoarksbrood (Claviceps purpurea, dt. "Mutterkorn") is n Skimmel, die der ap do Ieren fon Roage un Weete woaksen däd, säilden uk ap Jäärste, Hoawer af Gäärse. Dät lät ap Swotbrood, wäil deerhäär die Noome. Truch dän Gebruuk fon desinfizierd Säid kumt dissen giftigen Angriep däälich bolde nit moor foar. Stoarksbrood produziert giftige Alkaloide, as Ergotamine, do der fiere konnen tou Tiermkrampe un Truchbläidengs-Probleme, wiertruch Fingere un Toonen oustierwe. Uk kon dät Hallizunatione reeke. Foar n woaksen Moanske kon fieuw bit tjoon Gram Stoarksbrood al döödelk weese. Ap ju uur Siede konnen do Alkaloide uk n gunstigen Ienfloud hääbe ap hoogen Blouddruk af Migräne. Foarallen in dät Middeloaler roate dät oafte Fergiftengen mäd infizierd Meel, wiertruch wäil ganse Täärpe un Stääde uutrooded wuuden. Do Alkaloide fiere tou Ergotismus, uk Antoniusfjuur naamd. Wan uk al in 1676 n Ferbeend fuunen wuude twiske dän Skimmel un do läipe Effekte, so häd dät daach in 1951 in Frankriek noch n Fal roat mäd 300 Offere. Desinfizierenge fon dät Säid blift also gjucht wichtich.


Ätter dät Stoatshaupt kon n Stoat beteekend wäide as: Kaiserriek, mäd n Kaiser. Köönichriek, mäd n Köönich. Sultanoat, mäd n Sultan. Republik, mäd n Präsident.


Stockholm is ju Haudstääd fon Sweeden.


Ju Stokpielenge is ne Methode, uum ju Hööchte fon n relativ nai bie stoundend Objekt tou schätsjen. Ju wäd foarallen fon Buskoarbaidere un Förstere tou ju Gröötenbestimmenge fon Boome truchfierd. Uursättenge in Tonk fon [1] Disse Schätsenge lääse äänelk as bie dän Tuumesproang do Sträkkenferhältnisse fon dän Stroalensats tougruunde. Die anpailde Stok (Meetstoab) an dän uutsträkte Ierm fon n Woaksenen is sowät 70 Zentimeter fon dät Gesicht oawe. Bie bekoande Distanz tou dän Boom lät sik so ju Hööchte fon dän Boom mäd genöigende Genauegaid an dän Stok ouleese. Die Tuumensproang doocht hier nit tou, deeruum dät deermäd bloot ne horizontoale Schätsenge muugelk is. In ju Grafik is ne Idealsituation foar ju Meetenge deerstoald. Deerbie lait ju Oogenhööchte fon dän Betrachter in Hööchte fon do Boomwuttele. Dät kuude biespilswiese bie aan hooger an n Bierich stoundenden Boom die Fal weese. Ju Loage is oawers in do maaste Falle so, dät do Fäite fon dän Betrachter sik in ju Hööchte fon do Boomwuttele befiende. Deertruch is naan gjuchten Winkel bie ju Meetenge roat. Ju deerbie aptreedende Ouwiekenge fon ju Meetenge houget me oawers nit tou oachtjen. Ap n Eende honnelt sich dät daach bloot uum ne Schätsenge. Oustand tou dän Boom


As Mjoon biteekent me dät massenhoafte Ousnieden Plonten as Gäärs ap ne Mäid of Koarel ap n Äkker. Dät wude aleer mäd Reewen as t.B. een Saise däin, däälich dwo dät do maaste Ljuude oaber mäd Maskienen fonne Motorsaise bit tou dän Mjotäärsker, die deerbie uk noch täärske kon. Foar do Seelter waas dät Gäärsmjoon bit sowät 1900 een wichtige Iennoamewälle, jo sunt dan as "Holloundsgungere" ätter Wäästfräislound wai geen un häbe deer as Mäddere Jäild fertjoond. Saise Oolde Mjomaskiene Motorsaise Mjotäärsker Algemeen kon me kweede, dät me nit fluks ätter dän Rien mjo skäl, dan is dät aal tou wäit un wol nit gjucht druugje. Dät kon me bloot moakje, wan me't Gäärs nit bruukt un ferrootje lät, dät rakt dät je uk mongs. Of wan me dät Gäärs fluks ferfodderje wol, dan is dät uk egoal af druuch af wäit is. Gäärs wäd in ju oolde Buuräi mäd ju Saise oumäind un ap Wiersene, dät sunt litje Waale, apsmieten. Do Wiersene wäide dan oafter wier uumelaid un näi apsmieten, deermäd älk Spier moal an ju Luft kuume kon un dät goud druuget. Wan't aal druuch is, wäd dät Hoo bälted un bie Geläägenhaid oufierd. Mäd Koarel waas dät


Een Motorsaise is een moderne Reewe toun Gäärsmjoon. Dät lät n bitje as een oolde Saise, uumdät dät sun loangen "Saisenboom" häd un fon Hounde fierd wäd. Wuddelk oundrieuwen wäd dät oaber nit fon Moanskelke Kroasje, sunnern fon n Motor. Dät rakt deer wäkke, do sunt elektrisk, do mouten an't Koabel honged wäide, un dät rakt wäkke, do bruuke een Fjuurenge. Snieden däd een sik traalend Sniedewierktjuuch, dät kon n Nylon-Träid weese, dät kon uk n Kringsoage-Blääd weese. Deer rakt dät moorere Muugelkhaide, aal deer ätter, of un wät foar tjukke Buske deer mee oumäind wäide skällene. Commons: String trimmers – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Ne Hällenge (Moortaal Hälgen) is ne Steede wier me Skiepe bauen däd. Dät rakt two Soarten Hälgen, Loangshälgen un Twäärshälgen, aal deerätter of do Skiepe in ju Loangsgjuchte of twäärs tou Woater lät wäide. Fröier waas in Seelterlound nit goud Jäild tou fertjoonjen. Industrie un so roat et nit in do 1880er Jiere. Man in Strukelje hieden do soogen Hälgen un ap düsse Hälgen wuuden Skiepe baud, foarallen Mutten un uk Tjalke. Do transportierden dan Eed un fuuren uk ätter Ällerbrouk buppe wai un hoalden deer Steene foar do Seedieke. Un fon Seedelsbierich un deer Iersengrot. Un aal sowät wuud hier transportierd ap de Seelter Äi. Ap do Hälgen geen dät so tou. Deer waas n Slippe, wier do Skiepe apslipt wuuden, oulät wuuden in t Woater. Un deerap wuud eerste die Kiel laid. Dät waas n tjukke loange eekene Boolke. Die waas so fjautien füftien Meeter loang, of säkstien, aal deerätter wo groot dät wuude, wofel Fout. Un die Boolke koom in e Midde eerste ap die Slip. Un deer koomen do Kruumholte an. Do wuuden maasttieden fon tjukke eekene Boomtakken moaked. Do wieren dan uut een Stuk so, un wuuden behauen. Un deer wuud die Boudem moaked, die


Ludwig Strackerjan häd in sien Aberglaube... ferskeedene Soagen uut Seelterlound apnuumen mäd Apgoawe Saterld. of Handschriftl. (HS) a.d. Saterlande. Do sunt aal ap Düütsk, bit ap ju Skäddeler Geskichte fon dän stäärke Beekmans Wille ap Sieden 417-418. L. Strackerjan: Aberglaube und Sagen aus dem Herzogthum Oldenburg, Beend 1 + 2, Oldenburg 1867. Wikisource: Ludwig Strackerjan ap Seeltersk – Wällensammelenge Wikisource: Strackerjan: Aberglaube und Sagen aus dem Herzogtum Oldenburg ap Lääichdüütsk – Wällensammelenge Ludwig Strackerjan (Düütske Biographie) Fertälstere Johann Friedrich Minssen Normdoaten: GND: 117305553 (OGND) | KB (Niederlounde): 167560565 | VIAF: 77089863


Stroalenge is dät Uutseenden fon Energie as Woogen (elektromagnetiske Stroalenge), do me sik uk toanke kon as litje Deele (Kwante). Wan me mäd wäd Häddes juun n Saiseblääd slacht, dan klingt dät. Dät kumt deerfon, dät dät Saiseblääd trillet un dät Triljen an de Luft meedeeld wäd un so in uus Oore kumt. Deerbie kuume liek fon dät Blääd longitudinoale Woogen, deeruum dät jo in de Laangte trilje, wüült fon dän Snied un ju Rääch transversoale Woogen kuume, do der twäärs trilje. Sukke Luudwoogen (dt. Schallwellen) bewäägje sik mäd ne Gauegaid fon 300 Meter pro Sekunde truch de Luft. Uk truch hädde Materioale plontje do sik goud fout, man nit truch dät Luftloose. Junge Moanskene konnen Luud heere dät 16 bit 20 Moal pro Sekunde trillet (16 Herz bit 20 Kiloherz, kut: 16Hz-20kHz). Deerbuute lait dan noch Infraluud (unner 16 Hz) un Ultraluud (buppe 20 kHz). Dät sunt also do haagere Frequenzen. Gans uurs is dät mäd elektromagnetiske Woogen. Do bewäägje sik bolde alleweegense truch un hääbe in dät Luftloose ne Gauegaid fon 300 000 km pro Sekunde. Dät sunt gans ferskeedene Soarten fon Stroalenge, so as hier unner tou sjoon is: Gjuchts sjucht me do Wikselstroome mäd gans läige


Dät Groothärtsochdum Ooldenbuurich, ätter 1918 Fräistoat Ooldenbuurich, waas bit 1946 n düütsk Lound un fon 1871 bit 1945 Gliedstoat fon dät Düütske Riek mäd ju Haudstääd Ooldenbuurich. As Ooldenbuurger Lound beteekent me in äängeren Sin dän noudelke, allere Deel fon dät Groothärtsochdum, besunners dät Gestrich fon ju allere Groafskup Ooldenbuurich. Do 1803 deertou keemene Suuddeel fon dät Lound wuud Ooldenbuurger Munsterlound naamd. Bietou koom dät aastelk fon de Weeser lääsende Loundwürden. In naan Fal iensleeten sunt unner dän Begriep Ooldenbuurger Lound do bit 1937 tou Ooldenbuurich heerende Exklaven, also dät siet 1773 ooldenbuurgske Fürstendum Lübeck (die leetere Kring Eutin in dät Aastholsteen fon däälich) un dät siet 1817 ooldenbuurgske Fürstendum Birkenfeld in dät Nahe-Gestrich. Ooldenbuurich (Enzyklopädie)


Oldenburg, ein heimatkundliches Nachschlagewerk is ne Enzyklopädie ap Hoochdüütsk uur dät Lound Ooldenbuurich uut dät Jier 1965. Ju wuud touhoopestoald fon Franz Hellbernd un Heinz Möller mäd dän Oarbaidskring foar Heematkunde in dän Katoolske ooldenbuurgske Koasterfereen (Katholischer oldenburgischer Lehrerverein; KOLV). Ju rakt ap 794 Sieden Beskrieuwengen fon aal do Ooldenbuurger Meenten mäd aal do Täärpe un Buurskuppe. Deertou rakt dät Sunnerartikkele uur Themen as oolde Gjuchte, Iersenboane, Stoarke, Ticheläie mäd deertou Bielden as fon ju oolde Koarte fon Seelterlound fon 1588. Do Artikkele uur Seelterlound sunt ferfoated fon Walter Deeken, die der truch dän Seelterbuund fon 1952 Ferbiendengen hiede mäd Wäästfräislound, as mäd Prof. Jelle Brouwer, die der Skriftleeder waas fon ju Encyclopedie van Friesland fon 1958. Ju Enzyklopädie mai deeruum as Biespil tjoond hääbe. Oldenburg. Ein heimatkundliches Nachschlagewerk. Zusammengestellt von Franz Hellbernd und Heinz Möller mit dem Arbeitskreis für Heimatkunde im Katholischen Oldenburgischen Lehrerverein. Vechta: Vechtaer Druckerei und Verlag, 1965. Oldenburg. Ein heimatkundliches Nachschlagewerk. Neubearb. der 1. Aufl. von 1965. Löningen: Schmücker, 1999. ISBN 3-9806575-1-5


Die Bigriep Ooldenbuurich häd ferskeedene Bitjuudengen: Eerstens ne Stääd, sjuch Ooldenbuurich (Stääd) Ieuwenske deerfon uk, wät deerfon oulat is: Ooldenbuurich (Lound) un Ooldenbuurich (Enzyklopädie)


Die Bigriep Lier häd ferskeedene Bitjuudengen: Ju Stääd Lier (Stääd) Die Loundkring Lier


Hier wäd ärkläärd, wo Stroom, Laistenge un Energie touhoopehongje. Wan Woater loange ap n Steen faalt, dan kumt ap ju Steede ne litje Kuule in dän Steen. Nu is dät je so, dät wie Woater gans fäin meete konnen, dan ne Druppe Woater is altied glieke groot. Do Druppen konnen wie t.B. moakje truch n Ommer mäd n Skoank-Nib ap de Siede tou hoolden. Un je moor Druppen faale - t.B. truch n braader Nib - je gratter dät Gat wäd. N Woaterstroom fon 10 Druppen pro Sekunde moaket in n Jier n tjoonmoal djapper Gat as n Woaterstroom fon 1 Druppe pro Sekunde. Man wan dät Woater fon gans hooch faalt, dan is ju Uutwierkenge fuul gratter as wan dät läiger häär kumt. Angenuumen dät ne Druppe fon 10 Meeter hooch faalt, dan wäd ju litje Kuule 10 moal gratter as wan ju fon 1 Meeter Hööchte faalen däd. Kuut gekweeden: ju Uutwierkenge - ju "Laistenge" fon dät Woater is proportionoal mäd ju Hööchte X dän Stroom. Af uurs gekweeden: een Druppe pro Sekunde fon 10 Meeter Hööchte moaket in ne bestimde Tied juust sun djoop Gat as twoo Druppen Woater pro Sekunde fon 5 Meeter Hööchte. Ju Totoal-Uutwierkenge


Die Krinteboom (Amelanchier lamarckii), de:Kupfer-Felsenbirne, woaksed an Sträiten, Dome un in dän Tuun un wäd so 'n 5 m hoch. In dät Faarjier sünt do Struuke ful mäd Blöiten un in n Suumer sünt där fuul ietboare smoakelge Bäien an do Struuke. Dan mout me gau weese mäd dät Plükjen, uumdät binne n poor Deege do Dröiselken, Duuwen un uur Fuugele aal do Bäien apfreeten häbe. Dät sunt eegentelk neen Krinten, man in Nouddüütkslound heete do Struuke al sänt fröier un aleer Krinteboom (blw. do äntspreekende Woude ap Platt- un Hoochdüütsk un wät deer aal noch boald wäd). Bäien Plonten Krinteboom ap www.garteninfos.de Commons: Kupfer-Felsenbirne – Bielden, Videos un Audiodoatäie


Mäd de Heewe (dt. Hebelade) kuud me tjukke Boomstamme anlichte. Ju waas uut two kruum uutsoagede Plonken. Dan waas deer aal tjoon Säntimeeter n Gat truch boord - immer bitje haager - bit buppen wai. Un deer koom hier n tjukke Stutte unner un deer n Fout unner. So stuud ju Heewe ap de Gruund, uur dän tjukke Boomstam. Deer koom ne Kätte uumetou un dan koom deer n iersenen Swängel mäd two Goate in ju Spitse. Ju Spitse wuud dan twiske do bee Plonken stat un ap Eende an ju Kätte fäästmoaked. Dan wuud dät gjuchter Gat fon ju Swängelspitse fluks juunuur n gjuchter Gat fon de Heewe broacht, un dan wuud deer n Bolt truch stat. Truch Deeldrukken fon dän Swängel kuud me dan eenfach ätter dän Heewelprinzip dän Boomstam n Aantje aplichte, bit dät twäide Gat links foar n haager Gat in ju Heewe koom. Dan wuud deer n twäiden Bolt truch stat un die eerste wuud deeruut leeken, wierätter me truch Aplichten fon dän Swängel dät uur Gat foar n haager Gat in de Heewe brangt, deer wier n Bolt ounstat un dän uur Bolt wächnimt, sodät me wier deeldrukke kon. Un so wuud die Boom


Strukelje af Struukelje is n Säspeltäärp un fröiere Meente in dät Noude fon Seelterlound. Dät Täärp lait wäästelk ju Seelter Äi un suudelk fon dän Uutändjer Kanoal. In dät Middeloaler stuud ju Säärke in ju Buurskup Uutände, ju also fielicht aller is. Fääre heere deertou do Buurskuppe Baalenje, Bieuwelte, Strukelje-Wääst, Wietsound, Ubbehusen un Klaaster. Ju ooldste Foarm is fon 1473 struklinge mäd Uutgong -linge, wät sik in dät Seelterske tou -lje äntwikkelje kuude. Die Uutgong -inge wäd gewöönelk ferbuunen mäd Persoonsnoomen, man hier is daach eer an dät Appellativ Struk tou toanken. Dät froamde -l- läit sik dan ärkläärje uut aller -la, -lo, dät dan leeter fon -linge ärsät wuuden is, as uk bie Schwalingen uut aller Schwanloh. Uurfoarm is dan Struk-la ' Woold mäd Struuke'. Fon 1933 bit 30. 11. 1948 heerde Strukelje tou ju Meente Bäärsel. Bie ju Gebietsreform fon 1974 wuuden Skäddel un Seedelsbierich mäd do Meenten Roomelse un Strukelje tou ju Meente Seelterlound touhoopefoatet. - foulged - Foulksdonsgruppe Seelterlound Heemat- un Böllerfereen "Widerhall" e.V., Wietsound Där is al ju Sproake fon ne Säärke in Uutände in dät Jier 1359. Bit tou dät 16. Jierhunndert hied dät Säärkspeel noch dän Noome Uutände. Ne näie Siedlenge uum ju


Munster is ne kringfräie Stääd in dät Noude fon Noudrhien-Wäästfoalen. Dät is ju Haudstääd fon dät Regierengsbetsirk Munster. Munster häd 270.868 Ienwoonere (2010) un ne Uurfläche fon 302,83 km². Muenster is siet 1915 ne düütske Groβstadt. Ju Universität fon Munster is een fon do ooldste Universitäte fon Düütsklound. Dät häd dän Bienoome Wäästfoalenmetropole, wan uk in Bochum, Dortmund, Bielefäild un loange Tied uk Gelsenkirchen moor Moanskene woonje. Munster is ju grootste düütske Stääd sunner n gauen Stäädboan of n Sträitenboan. Een fon do ooldste Skoulen fon Düütsklound stoant hier, dät Gymnasium Paulinum. Fröier sunt bolde aal Sköilere fon dät Paulinum Pastoore wuuden, un noch däälich kon me ap disse Skoule Latien un Griechisk leere. N Attraktion foar do Tuuriste, do der Munster däälich besäike, is die Aalweederzoo, n groot Diertepark mäd wüülde un exotiske Dierte. Die Noome Munster kumt fon dät Latienske monasterium (Klaaster) un ferwiest ap ju Gründenge fon dät Bisdum Munster truch Korl dän Groote in dät Jier 793. Die eerste Biskup waas Liudger. In dät Middeloaler waas Munster ne blöiende Hansastääd. In dät Jier 1534 ferjoageden Dööpere dän domoalige Biskup Franz fon Waldeck. As jo dän Gewalt deer in Hounde hieden, hiet dät, dät Munster dät näie


Dät Ooldfräiske (dt. Altfriesisch) is n aller Stadium fon ju Fräiske Sproake (bit 1550). Dät is siet sowät 1300 uurlääwerd, foarallen in Gjuchtshondschrifte. Dietrich Hofmann/Anne Tjerk Popkema (unter Mitw. von Gisela Hofmann), Altfriesisches Handwörterbuch. Universitätsverlag Winter, Heidelberg, 2008. Rolf H. Bremmer jr., An Introduction to Old Frisian. History, Grammar, Reader, Glossary, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company 2009. Bo Sjölin, Einführung in das Friesische, Metzler, Stuttgart, 1969. Wäkke ooldfräiske Texte ap Wikiwälle. Köbler, Gerhard, Altfriesisches Wörterbuch


Ju Assibilierenge is ne Ärskienenge, wierbie Kääle-Ferslusluude (velare Plosive) [k, g] sik anpaasje an foardere Vokoale deerieuwenske. Palatalisierenge un deerap Assibilierenge geböärde in dät Proto-Fräiske in betoonde Silwen. An n Woudanfang foar i un e goolt deer (dät Teeken > hat 'wäd tou'): 1. g > j 2. k > kj > tj > ts Midde in n Woud foar i un j 3. k > kj > tj > ts 4. gg > ggj > ddj > [dz] 5. ngg > nggj > ndj > [ndz] Un ap Eende fon n Woud ätter e 6. g > j 1. *giāta > iāta (sfr. joote, nd. geten, hd. giessen) Un so seeltersk jäärsene ‘gestern’ (engl. yesterday), Jädde ‘Gerte’, jädden ‘gerne’, Jäiden ‘Garn’, Jäild ‘Geld’, Jiere (ndl. gier) ‘Jauche’, juun ‘gegen’, ferjeete ‘vergessen’, ferjeeuwe ‘vergeben’. 2. *keuk- > tsiāk (sfr. Sooke, engl. cheek, nd. Kaak, hd. 'Kinnbacke'). Un so seeltersk Säärke ‘Kirche’, Säärse ‘Kirsche’, Säddene (nd. Karn) ‘Butterfass’, Säspel ‘Kirchspiel’, Seetel ‘Kessel’, Sies ’Käse’, Suuken ‘Küken’. 3. hietselje ‘hecheln’, Lätse ‘Löffel’ (bie likje?), Wätseldai ‘Werktag’ (nd. Warkeldag) un wäil Loundnoomen as Foansene, Moutsene, Woarsene. 4. lääse ‘legen’, Wääse ’Wiege’. 5. (Hierfon rakt dät wäil neen seelter Biespiele). 6. Dai ‘Tag’ (engl.


Ju Hoogdüütske Luudferskuuwenge of twäide Germaniske Luudferskuuwenge is ne historiske Annerenge fon dät Luudsystem in wäkke Wäästgermaniske Sproaken. Do Annerengen sunt feroantwoudelk foar do maaste Unnerskeede twiske dät Hoochdüütske ap ju eene Siede un dät Läichfrankiske un Läichsaksiske ap ju uur Siede (wierfon sik do fräiske Sproaken dan wier truch uur Annerengen unnerskeede). Dät häd wäil fjauer Phasen fon Luudferskuuwengen roat, do der sik unner fon t Suude ätter t Noude uutruld hääbe. Ju eerste Phase is in dät fjoode Jierhunnert ounfangd bie do maast suudelk lääsende düütske Sproaken, dät sunt dät Bairiske un dät Alemanniske (Schwyzerdüütsk) in do Alpen. Ju lääste Phase is weesen in dät oachte bit dät njuugende Jierhunnert. Legende Got. = Gotisk, MNL. = Middelniederloundsk, OÄ = Ooldängelsk, OHD = Ooldhoochdüütsk, OS = Ooldsaksisk. Ju Luudferskuuwenge häd sik nit konsequent un in jusälge Mäite ätter t Noude fersät. Deeruum rakt dät moorere sproakkundige Skeede, do der wiese, wier dät do spezifiske Luudannerengen roat häd. Do Wichtichste sunt ju Benrather Lienje is ju maken/machen-Lienje, dät is dät noudelkste Skeed bit wiertou ju Luudferskuuwenge keemen is. Noudelk fon ju Lienje hat dät maken (moakje), suudelk deerfon hat dät machen. ju Uerdinger Lienje markiert dät ik/ich-Skeed un un lapt


Ju Stäkräiwe (Brassica napus subsp. rapifera) is ne Äidfruucht. Inne Kriegstied roate dät so oafte middeeges Stäkräiwe tou ieten, do Ljuude moaten düt Truchnunnerieten bolde nit moor sjo, däälich is dät wier een gans besunners smoakelk Ieten. Ju Stäkräiwe heert tou do Koolplonten.


Johannes Heesters (* 5. Dezember 1903 in Amersfoort, Niederlounde; † 24. Dezember 2011 in Starnberg, Düütsklound) was n niederloundsken Tjooterspieler, Sjunger un Unnerhoolder. Hie häd al 91 Jiere oarbaided, un dät bolde aaltied in Düütsk-toalige Steeden. In April 2011 waas hie die ooldste Moanske, die in dän Beriek fon ju Unnerhooldenge oarbaidede. Moonige Ljuude hieden Probleeme mäd him, uumdät hie foar Adolf Hitler soangen häd.. Heesters waas twäie hilked: fon 1930 bit tou hieren Dood 1985 mäd ju Belgiske Tjooterspielerske Louise Ghijs, 1992 hilkede hie Simone Rethel (*1949). Heesters hiede in 2011 two Dochtere uut sien fäärmen Hilk, fieuw Bäidensbäidene, alwen Bäidensbäidensbäidene, fieuwuntwintich Bäidensbäidensbäidensbäidene un een Bäidensbäidensbäidensbäidensbäiden. Ellicott, Claire (February 18, 2008). "Anger at concert by Hitler singer, 104". The Independent. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/anger-at-concert-by-hitler-singer-104-783550.html. Hentet 2008-07-28 . Johannes Heesters (Düütske Biographie) Offisjelle Websteede (ap Düütsk) Postkoarten un Toobak-Koarten


Ne Substroatsproake is ne Sproake ju in n bestimd Gestrich ärsät wuuden is fon n uur Sproake, ju Superstroatsproake. Biewielen wäd uk ju kuute Beteekenge Substroat bruukt. Bie ne Sproakannernge wäd ne Sproake in n bestimd Gestrich ärsät fon ne näie Sproake. Ju ärsätte Sproake is dan ju Substroatsproake fon ju näie Sproake. Wan buute dät Gestrich noch n Foarm fon ju oolde Sproake boald wäd, dan is dät ne Adstroatsproake fon ju näie Sproake. Uumekierd is ju näie Sproake fon dät Gestrich ju Superstroatsproake fon ju oolde Sproake. Deeruum dät dät Ärsätten maastens nit fulkeemen is, sunt in n Superstroatsproake oafte Räste fon de Substroatsproake wiertoufienden. Disse Räste, do der ouwieke fon do normoale Räägele fon de Sproake, konnen gewöönelke Woude weese, man uk Noomen, as oolde Steedenoomen of traditionelle Persoonsnoomen. Foar ju Angelsaksiske Invasion wuud in Änglound Keltisk boald. Dät Ängelske häd deer also n keltisk Substroat. Eer do Germanen truch dän Limes brieken, wuud in Suud-Düütslound woarschienelk ne romaniske Sproake boald. Dät Düütske häd deer dan n romanisk Substroat. Uk fon dät Fräiske wäd ounnuumen, dät et ne Substroatsproake roat häd bie do Foulkere do der Fräisk baale af boald hääbe. Fon disse Substroatsproake fon dät Fräiske,


Anne Wilkens, bäddene Hüntling, woont in Roomelse. Ju is Koasterske foar dät Seelterske an ju "Astrid-Lindgren-Skoule" in Seedelsbierich. Ju moaket mee bie dän Oarbeidskring fon ju näie "Projektgruppe Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound". Seeltersk an do Skoulen Twosproakegaid (Apluukenge) Unnergjucht Tjosproakigen Unnergjucht Bäidene: Seeltersk lernen mit dem Saterfuchs (GA) - Die ganse Begjucht is hier ap Siede 23 tou fiende Lehrer lernen Saterfriesisch (NWZ online, 6. November 2010) Unnergjucht: Seeltersk balen nach Noten (NWZ online, 16. April 2011)


Ulrieke Rieger is Koasterske foar dät Seelterske an ju Gruundskoule in Roomelse. Ju moaket mee bie dän Oarbeidskring fon ju näie "Projektgruppe Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound". Seeltersk an do Skoulen Twosproakegaid (Apluukenge) Tjosproakigen Unnergjucht. Unnergjucht Unnergjucht: Seeltersk balen nach Noten (NWZ) Lehrer lernen Saterfriesisch (Nordwest Zeitung)


Monika Olling is Koasterske foar dät Seelterske an ju Marien-Skoule in Strukelje. Ju moaket mee bie dän Oarbeidskring fon ju näie "Projektgruppe Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound". Seeltersk an do Skoulen Twosproakegaid (Apluukenge) Tjosproakigen Unnergjucht. Unnergjucht Lehrer lernen Saterfriesisch (NWZ online, 6. November 2010) Unnergjucht: Seeltersk balen nach Noten (NWZ online, 16. April 2011)


Concepción is ju grootste Stääd in Suud-Chile. Stuuns woonje deer uungefeer 216.061 Ljuude (2002). Concepcion.cl Commons: Concepción


Die Suldoatensknoop is ne Weedebloume fon 15 cm Hööchte. Do Bleedere sunt spits un hääbe swotte Fläkke. An aan Steele sitte moorere blaue Blöiten, do gans sleeten, buppe plat sunt un as n Knoop läite.


Podolsk (Rusk: Подо́льск) is n wichtigen Industrieseedel un dät Ferwaltengssäntrum fon dän Rajon Podolsk in ju Oblast Moskau in Ruslound. It lait oun ju Äi Pachra, ju in ju Moskwa-Äi fljut. It is mäd een Bifoulkenge fon 180.963 Ljuude in 2002 ju grootste Stääd in ju Oblast Moskau (Moskau säärm heert deer nämelk nit tou). Ätter n täämelken Groi in't [[20. Jierhunnert is ju Bifoulkenge nu wier touräächgeen, in 1989 wuden noch 209.178 Ljuude täld, in 1974 wieren dät 183.000, in 1959 129.000 un in 1939 bloot 72.000. Ju Stääd Podolsk groide uut dät Täärp Podol, dät in't 18. Jierhunnert tou dät Danilow-Klaaster in Moskau heerde. In 1791, tou düsse Tied wude ju Ferwaltengsiendeelenge fon Ruslound näi iengjuchted, kreech Podolsk truch Katharina II. do Stäädgjuchte. Eer ju Ruske Revolution waas Podolsk monken do maast industrioalisierde Stääde in Ruslound. Dät Unnerniemen Singer hiede junner een Säimaskienen-Fabrik. Ju Foamielje Uljanow diede in Podolsk lieuwjen. Wladimir Lenin bisoachte ju Stääd oafter un hiede deer sogoar n litjet Stuk Gruund un een Hutte. In 1900 mätte hie in Podolsk do Sosjoaldemokroaten uut Moskau un uur Stääde, uum Stöän foar ju Saitenge „Iskra“ tou kriegen, ju deer al pränted wude. In 1971 kreech Podolsk den


18. -- 19. -- 20. -- 21. Jierhunnert -- 22. -- 23. -- 24. Jiere: 2007 - 2008 - 2009 - 2010 - 2011 - 2012 - 2013 - 2014 - 2015 Hier sunt Geböärnisse fon 2011, ätter ferskeedene Themen oardend. Moonige sunt in moorere Apsatse tou fienden, wült joo in ferscheedene Kategorie paasje. 14. Januoar: Ätter do touniemende Massen-Protäste wilst ju Revolutsjoon in Tunesien ferlät Präsidänt Ben Ali fljucht-oardich sien Ljound in'e Gjuchte fon Saudi-Arabien. Die 14. Januoar jält sänt düt Geböärnis as amtelken Dai fon ju Revolutsjoon. 25. Januoar: In Ägypten beginne Protäste, do in een Ägyptiske Revolutsjoon leede. 11. Februoar: Husni Mubarak, Präsidänt in Ägypten, wäd tou dät Outreeden twoangen. 15. Februoar: Mäd Protäste in moorere Stääde fon Libyen boant sik die Burgerkriech in Libyen oun. 16. Februoar: In't Arabiske Foarjier fersammelje sik in Bahrain tjoonduusende fon Ljuude ap dän Päärlenploats in Manama uum freedelk unner ju Parole Dät Foulk aasket ju Ousättenge fon't Regime juun ju Regierenge tou demonstrierjen. Die Ploats wäd al in ju Noacht rüümd, deer wäide Skjootwoapen bie iensät. 11. Meerte: Japan - Dät Tōhoku-Äidbieuwjen, wier uk aan Tsunami äntstoant, mät uk dät Käädenkrääftwierk Fukushima I, in ju Foulge kumt dät tou ju


Mäd Analogie beteekent me in ju Sproakwietenskup ju Angliekenge fon Woude an algemeene Systeme in ju Grammatik (Systemtwong). Blääde foar Bleede Waie foar Weege Monre foar Monljuude läiper foar läpper grooter foar gratter sweerer foar swarre Dät Wäästfräiske wiest fuul moor Analogie-Ienfloud ap as Seeltersk un Noudfräisk, wiertruch die Uutkumst fon ju Luudäntwiklenge oafte nit moor tou sjoon is. (Note: 1 Betjuudenge häd sik annerd. 2 Ienfloud fon hy mei (hie mai). Karl Heinz Best: Probleme der Analogieforschung. (= Commentationes Societatis Linguisticae Europaeae; VI). Hueber, München 1973 Bußmann, Hadumod: Lexikon der Sprachwissenschaft. Kröner, Stuttgart 2002 (3., aktualisierte und erweiterte Auflage Auflage), ISBN 3-520-45203-0 Wolfgang Butzkamm u. Jürgen Butzkamm: Wie Kinder sprechen lernen. Kindliche Entwicklung und die Sprachlichkeit des Menschen. Francke, Tübingen/ Basel 1999. ISBN 3-7720-2731-8 Yali Gao: Analogie und Wortbildung. Eine Wortbildungstheoretische Anwendung des Analogiebegriffs Wilhelm von Humboldts. Dissertation, Universität Passau 2000 (Volltext) Hermann Paul: Prinzipien der Sprachgeschichte. Berlin 1880. Pyt Kramer, Doppelformen bei einsilbigen Verben (tou 2.)


Ju Sunnebloume stamt uut Amerikoa. Annuumen wäd dät ju deer al uum 1000 foar Kristus domestizierd wuude. Francisco Pizarro beoboachtede Inkas, do ju Sunnebloume as Oubielde fon hieren God fereerden. Oubieldengen as uk Säide fon ju Sunnebloume wuuden 1530 fon spoaniske Seefoardere uut Amerikoa in ju oolde Waareld broacht. Deer wuude ju toueerst as Sierplonte anbaud.


Ju Sunne is die eerste Fixstiern in uus Naite mäd aal do Planeten un Mounen un Kometen, do aal touhoope naame wie dät Sunnensystem Dan fangt et eerste oun mäd do Fixstierne, un älke Fixstiern häd sun Sunnensystem. Do maaste Stierne do wie in ne stiernkloore Noacht an n Heemel sjo, un nit täld wäide konnen, sunt sukke Fixstierne, litjer un gratter as uus Sunne. Ju Sunne is n stilstoundenden Fix-Stiern fon gewaltige Grööte. Ju sälwen is heet un soant hället Lucht un Waarmte wied uum sik tou. Ju is uumsirkeld fon do Planeten mäd Mounen uumroat. Aal do Planete, wier uus Waareld uk tou heert, sunt dunkele Kuugele, un kriege hiere Lucht fon de Sunne.


Ne Superstroatsproake is ne Sproake ju ne uur Sproake (ju Substroatsproake) in n bestimd Gestrich fertroangen häd: Dät Ängelske is in n Paat fon Änglound ju Superstroatsproake fon dät Keltiske. In Amerikoa is dät Ängelske deerjuun ju Superstroatsproake fon Indioanersproaken. Biewielen wäd uk dän kuutere Uutdruk Superstroat bruukt.


Surrealismus is ne Kunstgjuchte. Die Noome kumt uut dät Frantsööske un schäl wiese, dät die Surrealismus "uur dän Realismus" is. Dät is juu Kunst fon dät uunwuddelke un droomhafte. Ju fergeene Tied fon Anastasiya Markovich, 2006. Ne Kuu ap n Peel fon Captain Albert E. Theberge, 1970. Éloge du carnage (Lof fon dät Bloudbad) fon Marcel Lefrancq.


Do Suugedierte (Mammalia) sunt ne Klasse fon do Dierte, ju der uut 28 rezente Oardengen bestoant. Me leeuwt, dät do Suugedierte fon do Sauropsida oustamme. Do maaste Suugedierte konnen nit fljooge, sunnerje bloot gunge. Dät rakt innerdoat eenige Suugedierte, do gliede konnen, man gjucht fljooge konnen bloot do Flädderdierte (Chiroptera): Fläddermuuse (Microchiroptera) un Pteropodidae. Wichtige Määrkmoale sunt: 1. Do Hiere. Toun Biespiel do Cetacea (Düütsk:Wale) hääbe innerdoat as Uutwoaksene Dierte neen Hiere, man as Embryo. 2. Suugedierte sunt meelk. 3. Träi litje Oorbunken: Hoomer, Ambold un Stieuwbail. Do Fiske hääbe neen Oorbunken, aal uurs Wirbelde Dierte buute do Suugedierte häbe bloot aan litje Oorbunke, die Stieuwbail. Opossum-Fäl N Iesel (Equus asinus asinus) sööget sin Foole Do litje Oorbunken fon dän Moanske a: Trummelfäl b: Hoomer c:Ambold d: Stieuwbail e:Middeloor Disse binnere Systematik is tou n grooten Deel ätter juu Wälle Walkers Mammals of the World. Bloot doo Unnerklassen sunt uut uur Wällen dertou föiget, dermäd disse Systematik gnauer wäd. Klasse: Suugedierte (Mammalia) Unnerklasse: Uursuugedierte (Protheria) Oardenge:Monotremata Unnerklasse: Püütdierte (Marsupialia) Oardenge:Didelphimorphia Oardenge:Paucituberculata Oardenge:Microbiotheria Oardenge:Dasyuromorphia Oardenge:Peramelemorphia Oardenge:Notoryctemorphia Oardenge:Diprotodontia Unnerklasse: Eutheria (Gans normoale Suugedierte) Oardenge:Xenarthra Oardenge:Insektefreetere (Insectivora) Oardenge:Scandentia Oardenge:Dermoptera Oardenge:Flädderdierte (Chiroptera) Oardenge: Oapen (Primates) Oardenge: Roowdierte (Carnivora) Oardenge: Rubben (Pinnipedia) Doo Rubben heere


Ju Suugerke af Bjüüte (Lamium album) hat so, deeruum dät do Bäidene dän Huunich deeruut suuge.


Sušice (düütsk: Schüttenhofen) is een Stääd in ju Region Pilsen in dät Suudwääste fon Tschechien. Deer woonje sowät 11.257 Moanskene (2015). Die Noome "Sušice" kumt fon dät tschechiske Woud "sušit" (dät hat "druugje"), uumdät deer aleer Gould wunnen wuude, wiertou me dän Gould-Sound druugede. Uumdät deer ieuwenske ju tschechiske Befoulkenge aleer uk een stäärke düütske Minnerhaid woonde, rakt dät uk dän düütske Noome "Schüttenhofen", die wäil fon dän tschechiske Noome oulat is. As Reaktsjoon ap ju Besättengs- / Annexions-Politik fon Nazi-Düütsklound sunt do maaste düütske Ienwoonere ätter dän Twäiden Waareldkriech ferdrieuwen wuuden.


Ju Suurke af Suurkstam (Rumex acetosa) woakst ap maast ap suure Gruunde, oafte as Jood. Wäkke Soarten hääbe oafters ietboare Bleedere do in Saloate bruukt wäide. Do Plonte änthoolde Oxoalsuur. Deertruch konnen do bie Ferteerenge fon groote Massen Fergiftengs-Symptome äntstounde bie Neerkauere un Hoangste. Fon Suurbleede kon me uk fainen Seloat moakje. Uus rußlounddüütske Früünde sjoode deerfon 'n fain Truchnunner-Ieten mäd Room tougjuchtemoaked. Smoaked läkker.


Ju Swaits is n Lound in Midden-Europa. Ju Haudstääd is Bern un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2010 Doris Leuthard. Swaits wäd beskadt fon: Düütsklound in dät Noude, Liechtenstein un Aastriek in dät Aaste, Italien in dät Suude, Frankriek in dät Wääste.


Unner Syntax ferstoant me in de Grammatik ju Satsleere. Abstrakter ferstoant me deerunner in de Sproakphilosophie siet Charles William Morris do bloot formoale Ferbeende twiske (sproakelke) Teekene of ju Leere (ju Theorie) deerfon. Etymologisk lat sik dät Woud uut dät Griechiske Woud σύνταξις ['sʏntaksis] (σύν: touhoope; ταξις: Oardenge) ou, wierfon ju Woudbetjuudenge - unnerskeedelk - mäd Touhoope-Oardenge of Touhoopestaalenge anroat wäd.


YouTube is ne Wäbsteede foar dät kostenfräi Hoochleeden, Deelleeden, Bekiekjen un Deelen fon [Video]filme truch Bruukere. Die Leedespruch fon ju Wäbsiede is Broadcast Yourself (seende sälwen). Die Hoochleeder kon dän Film fersjo mäd Stäkwoude do der ne nit-[hierarchisk]e Klaasifikation muugelk moakje. Ju Siede is apgjucht wuuden in n Februoar 2005 fon träi eemoalige Meeoarbaidere fon PayPal. Ju is däälich Oaindum fon Google Inc. In n Juli 2006 wuuden sun 65.000 Filme deeges ap disse Steede sät un deeges skuulen uur 100 Millione Filme deeges bekieked wäide Ätter n Artikkel in The Wall Street Journal in n August 2006 stuuden ap ju Wäbsteede domoals 6,1 Milione Videos steen hääbe, mäd ne totoalen Spikerruum fon 45 Terabyte. Die maast bekiekede litje Film is mädnunner al uur 502 Millione Moale bekieked wuuden, nämmelk Justin Bieber - Baby ft. Ludacris. Uk uut Seelterlound rakt dät al ne masse Filme. Hierunner stounde wäkke, man wan me bekieket,wäd me ap noch fuul moor waiwiesed. Image Video Gemeinde Saterland Historischer Informationspunkt Johanniterkapelle Bokelesch 5 Loks bei der Feldbahn Moorkultur Koch in Ramsloh Mäd ju Museumsiersenboan in die Wäästfoan fiere Schneeräumen Saterland Sturm über dem Saterland 12.07.2010 Strücklingen Oldenburgerland: Kerkklokken Katholieke kerk (Plenum) 40 Jahre Volkstanzgruppe Saterland Tanz


Ju seelter Dracht is uum 1850 aproat (Siebs 374, Bröring 141), as sik uk hääruutstoalt ap ju Bielde uut 1860, wier do wäil neen seelter Dracht moor dreege. Do Wieuwljuude-Kloodere sunt hier ap do Teekengen rekonstruierd ätter do Bielden bie Ho, He. Dät Ooriersen ätter ju Nürnberger Bielde. Do Woude foar do Deele ätter M3:92-95 un Sa373-380. Ju Kappe stimt nit tou do Exemplare in dät Oldenburger Landesmuseum un kon nit goud as ne äddere Äntwikkelenge ärkläärd wäide (Frau Dr. E. Heinemeyer, früntelke Meedeelenge). Fielicht häd He ferkierde Angoawen fon Ho eenfach uurnuumen. Bie oolden Tieden, do hieden do Wieuwe n gräine Kappe mäd gouldene Bloume, dät waas n gräinen Gruund un dan mäd roode Bloumen un n Sieden Lint, n kaantige Striemel derfoar. Wätseldeeges druugen do Wieuwe n Mutsken fon roodskarloak mäd mäd gräin Lint deruume un n Striekelbeend uum e Kop, die waas fon wullen Lint. Un dan mäd n sälwern Ooriersen, deer koom dät Mutsken ap un wuud an do bee Sooken mäd n Knoopnäddele fääststikked. Wan man truurde, dan koom n swotte Kappe ap mäd swot Lint un n sljuchten wieten Striemel. Wan dät halge Deege wieren, dan koom een ap uut n goulden Stuk mäd


Sweeden is n skandinavisk Lound in Noud-Europa. Ju Haudstääd is Stockholm. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Kebnekaise (2.111 m). Do grootste Äien fon Sweden sunt do Klarälven, Torneälv, Dalälven, Umeälv un Ångermanälven. Do grootste Seen sunt Vänern, Vättern, Mälaren un Hjälmaren. Sweden wäd begränsed fon: Norwegen, in dät Wääste un Noude Finlound un dän Botniske Golf, in dät Aaste ju Aastsee, in dät Aaste un Suude dät Kattegat un dät Skagerrak, in dät Suudwääste. Uk do Oailounde Ölound un Gotlound heere tou Sweden. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $37.500 in 2007. In 2007 waas 1,5% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 28,8% Industrie un 69,7% Tjoonste.


Ju Swotte See skat Ruslound un de Ukraine fon ju Turkäi in dät Suude, uur Lounde an ju See sunt Bulgarien un Georgien. Dät djoopste Punkt fon ju Swotte See is 2210 M. Ju Fläche is uungefeer 424.000 km². Ju See is bie Istanbul uur dän Bosporus un do Dardanellen mäd dät Middelmeer ferbuunden. Commons: Swotte See – Mediendoatäie


Die Symbolismus beteekent een Kunststroomenge in ju Moalerkunst un ju Bieldehaueräi in't uutgungende 19. Jierhunnerd, sien hooge Tied waas twiske sowät 1880 un 1910. Dät rakt Uursniedengen mäd dän Juugendstil, man uk mäd ju Moaltechnik fon dän Reoalismus. Uumdät dät düsse Uursniedengen rakt, konnen nit aal do Wierke un Kunstlere kloor tou ju eene of uur Stilgjuchte touoardend wäide. Do Kunstlere fon dän Symbolismus wüülen dät Unnerbewisde uutdrukje, jo wüülen Bielden mäd seeliske Jüpte moakje. In do Wierke fon dän Symbolismus rakt dät besunners fuul Motive uut ju antike Mythologie un uk biebelske Allegorien. Uur Theemen sunt Droom un Ekstase, wät Moanskene föile, wät nit tou ferkloorjen is, Kroankhaid, Dood, Sände un Liedenskup, dät Apwiesen fon gäistige Wuddelkhaid, Phantasie, Vision, Halluzination, Meditation un Äntfiendenge. Do Symbolisten stoalden juust so heerdelk dät "Skeene, Eedle un hoochstoundende" in dän Sin fon do Präraffaeliten deer, as uk ju "tjuusterge Siede" uum do Themenkomplexe Sände, Eros, Verräid, Dood un Düüwel. Motive fon ju eerste Gjuchte sunt Ängele, Höiden-Idyllen, Religiöse Deerstaalengen juust so as riene un küüske Wieuwljuude, maasttieds in loange, wiete Kloodere. Typiske Fertreedere sunt Pierre Puvis de Chavannes, Maurice Denis, of Michail Wassiljewitsch Nesterow un Michail Alexandrowitsch Wrubel. Léon-François Comerre (1850–1916) Eugen Bracht


Corbin Bleu Reivers (bädden ap dän 21. Februoar, 1989, New York (Fereende Stoaten fon Amerikoa)), beeter bekoand as Corbin Bleu, is aan amerikoansken Sjunger un Songskrieuwer. 2007 - Another Side 2009 - Speed of Light 2006 - Push It to the Limit 2007 - Deal with It 2008 - Run It Back Again 2009 - Moments That Matter 2009 - Celebrate You corbin-b.com Oficial Youtube intheheightsthemusical.com tv.com IMDB Oficial Facebook


Ju NWO häd in do Jiere fon 1956 bit tou 1958 ne Ouljeleedenge fon dän Hoawen in Wülmshoawen ätter Lingen in dät Oamselound un fääre ätter dät Ruhrgebied baud. Ju Leedenge häd een Truchmäite fon 71 cm un een Loangte fon 391 km. In 1978 is där noch een Piepe fon 40 cm Truchmäite bietou keemen, ju där däälich as Gasleedenge bruukt wäd. In Seelterlound gungt ju Leedenge bie Skäddel un Seedelsbierich truch die Aastfoan. Commons: Noud-Wääst-Ouljeleedenge – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Nord-West Oelleitung ap ju Düütske Wikipedia Websiede NWO Bielden fon ju der NWO


As Moas wäide ferskeedene gräine Loundplonten biteekend, do maast neen Stängele häbe, uumdät jo as Polstere dän Unnergruund uurluuke. Sukke Plonten sunt Anthocerotophyta Marchantiophyta Bryophyta. Man düsse tjo Taxa sunt mädnunner wäil nit naier früünd, it is also n Biespil foar Polyphylie, wan do tou een Gruppe touhoopefoated wäide. Ätter ju lääste Iestied wuud dät Lound in Seelterlound eerste tou n Tundra. Leeter uurlook ju sik mäd Dannene un Riesenboome. In ju waarmere Tied deerätter koom dät Eeken-Miskwald ap. In ju woorme Tied wuud ju Fuchtegaid in disse Geegend immer gratter, foarallen as weegen dät Smilten fon dät Ies ju Noudsee äntstuude. Unner do Umstande fängen do Eedmoase oun tou woaksen. Do bildeden tjukke Ploastere, do do Boomwuttele ferstikten. Do Boome geenen dood un fällen uum un wuuden unner dän woaksende Foan begreeuwen. In uus Tied wäide foarallen do Wuttele as Sienstubben in die Foan wierfuunen. Immer wuks näi Moas ap do hoolich ferrootede Räste fon do oolde Plonten. Sphagnum fallax Sphagnum rubellum Sphagnum capillifolium Sphagnum fimbriatum Sphagnum fuscum Sphagnum quinquefarium Sphagnum girgensohnii Sphagnum cuspidatum Sphagnum angustifolium Tortula ruralis Tortula muralis Tetraphis pellucida Plonten Foan Geologie


It rakt Luukende Fuugele, do in ferskeedene Jierstiede ferskeedene Lieuwendsruume häbe, twiske do do aaltied wai un wier fljooge. Do sunt maasttieds sosjoal, läite wuuriche Fuugele bääte sik in hieren Wiendskaad fljooge, un wan do dan wier uutroued sunt, kuume jo ätter foare un läite do uur bäätienfljooge. Perfektionierd is düsse Seeke in een Kielfoarm, as me hier toun Biespil bie Kroaniche sjucht. Ju Foulge deerfon is, dät ju natüürelke Uutköär deer uurswain oungript as bie Fuugele, do nit luuke: N Fuugel, die nit lukt, mout in n koolden Lieuwendsruum groot weese, in n woormen nit so groot: N litjen Fuugel in n koolden Lieuwendsruum ferfjust bolde un kon deeruum sien Äärwgoud nit fäärereeke, af touminst nit oun fuul Suukene. Deeruum uurlieuwje deer bloot do grattere. Un foar n Fuugel, skuul me toanke, is dät aaltied goud, wan hie groote Juuken häd. Man wan die Fuugel n koolden Lieuwendsruum häd, ferfjoose him sukke loange Lide gau - it uurlieuwje also in n koolden Lieuwendsruum bloot do Groote mäd do litje Juuken (Wät goud tou sjoon is an do Pinguine, wierfon dät in ju Antarktis gjucht groote Piguine mäd ferhooldnismäitich litje Juuken rakt). Wan aan Fuugel groot is, un litje Juuken


Ne Säikmaskiene is ne Siede ap Internet mäd n Program deeroane, wier me apsäike kon, wät aal ap Internet stoant. Die Gebruuk kostet die niks, dan ju Maskiene wäd betoalt uut n bitje Wierwenge, wät deerbie stoant. Of fielicht kon wäl sien Siede juun Betoalenge uk haager in do Resultoate kriege. Man uurs wäide do Fiendesteeden gewöönelk oudrukt ätter wofuul Besäikere do kriege. Dät Gewaltige fon ne Säikmaskiene is, dät ju nit bloot do Tittele fon uur Internetsieden ättergungt, man sogoar älk Woud. Bloot wan die Moaker fon ne bestimde Internetsiede nit wol, dät sien Siede ap ne Säikmaschiene kumt, dan kon hie dät ounreeke mäd ne Kode. (In HTML stoant dan twiske <head> un </head>: <meta name="robots" content="noindex">). Dät rakt ferscheedene Säikmaskienen. Me kon do sälwen ferglieke. Ne ganse Lieste rakt dät ap https://web.archive.org/web/20070816064149/http://www.dmoz.org/World/Deutsch/Computer/Internet/Suchen/Suchmaschinen/ Ap n 9. August 2007 foont iek ap ju Säikmaskiene Google 1250 x seelter. Wofuul finst du nu? Wofuul finst du ap uur Säikmaskienen? Oafte kricht me eer toufuul as toumin Resultoate. Me kon dan n uur Woud deerbie sätte, wät dan uk in do Resultoate stounde schäl. Dan typt me t.B. seelter Stukke in dät Säik-Fäk. Nu rakt dät man 5 Resultoate un kon


As Demokratie wäd een Härskupsfoarm biteekend, wier dät Foulk ju Macht häd. Deer is dan fon Tied tou Tied Köär, wier Fertreedere fon dät Foulk köärd wäide, do dan ju Politik moakje, af in moonige Falle wäd sogoar älke Äntskeedenge truch Köär träfd. Commons: Democracy – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Mannheim is n Stääd in Düütsklound, in dät Buundeslound Baden-Würtembierich. Deer woonje uungefeer 310.000 Moanskene, un dät is ju twäidgrootste Stääd in dät Buundeslound. Ju Stääd lait an dän Rhien. Commons: Mannheim – Mediendoatäie mannheim.de Düütsk


Dät Norwegiske is ju Sproake fon Norwegen un wäd fon uungefeer 5 Millionen Moanskene baald. Dät Norwegiske äntwikkelte sik un wuude in fjauer Varietäten standoardisiert: Bokmål (offiziel) Nynorsk (offiziel) Riksmål Høgnorsk Dät Bokmål wäd fon uungefeer 85-90% fon ju Befolkenge skrieuwen. Germaniske Sproaken Noudgermaniske Sproaken Skandinaviske Sproaken Norwegisk Räid foar ju Norwegiske Sproake (ap Norwegisk, uk Information in Ängelsk, Düütsk, Frantsöösk)


Dät Iesloundske is ju Sproake fon Ieslound un wäd fon uungefeer 300.000 Moanskene boald. Germaniske Sproaken Noudgermaniske Sproaken Skandinaviske Sproaken Iesloundsk Uni Reykjavik - Sproakkurs ap Ängelsk Woudebouk un Grammatik (Düütsk)


Do Säntjansbäien sunt aan Sleek fon do Plonten. Dät rakt masse ferskeedene Oarde fon Säntjansbäien, in Middel-Europa häbe besunners ju Roode Säntjansbäie (Ribes rubrum), ju Boukelbäie af Swotte Säntjansbäie (Ribes nigrum) un ju Kjuusbäie af Stikbäie (Ribes uva-crispa) een groote Betjuudenge. Bäien Plonten Bielde roode Säntjansbäie ap COMMONS Bielde swotte Säntjansbäie ap COMMONS


N top level domain of TLD is die uuterst gjuchte Deel fon n Internet Domainnoome (URL). Ju wäd truch ju ICANN toutäld an oainständige Stoate. So hääbe do düütske Websieden .de as lääste Deel fon ju URL; hierin is de ju TLD. Dissen Typ TLD bestoant uut 2 Bouksteeuwe (ISO 3166-1). Internet Corporation For Assigned Names and Numbers (ICANN)


Ju Technik lät sik iendeele in: Elektrizität un Elektrotechnik Mechaniske Technik Chemie


Dät wai un wier twiske Noude un Suude behärsket uk in n Ounfang ju politiske Geschichte fon Seelterlound. Dät wäd as Sagelterland naamd in n Uurkunde fon n 25. Okt. 1400 (He297, fgl. Sello 32f.) as een fon do Lounde do fon Groaf Nicolaus fon Tecklenburg an dän Biskup fon Munster uurdrain wuuden. Deer wäd ounnuumen (Sello 9ff., Fr32) dät Seelterlound laangere Tied Tecklenburgisk Hoohaidsgebiet weesen is, as uk ju Noaberstääd Ait (Friesoythe). Ap dät Woapen fon dän Groaf fon Tecklenbuurich uut ju Tied uum 1200 sünt al säks Poapskenbleede tou sjoon. Man weegen ju isolierde Loage schäl die Tecklenbuurger Ienfloud littik weesen hääbe. Do Seelter betoalden bloot n "Greeuwenschät" fon 4½ Tonne Buutere. Noch wät uurs rakt et, dät uk ätter Seelterlound waiwiest. Dät is, dät uk ju Stääd un Groafskup Tecklenbuurich Poapskenbleede in sien Woapen häd. Wie wieten dät Seelterlound tou Tecklenbuurich heerd häd, bit dät him 1400 ounuumen wuude. Me kon sik dan foarstaale, dät do Tecklenbuurger Groafen dät Poapskenblääd fierden uum tou wiesen, dät jo oolde Gjuchte in "Fräislound" hieden. Deerfon häd uk dät Woapen fon ju seelter Noaberstääd Ait sien two Poapskenbleede. Die Ienfloud fon ju oolde Groafskup Tecklenbuurich sjucht me fääre nit bloot in


Dät Spoaniske is ju Sproake fon Spanien, groote Deele Midde- un Suudamerikoa, in dän USA, Belize, Marokko, Philippinen, Äquatorialguinea un Wäästsahara. Ju Sproake wäd fon 447 Mio. Moanskene baald. Deerfon hääbe 388 Mio. dät Spoaniske as Muursproake un 59 Mio. as twäide Sproake. Indogermaniske Sproaken Italiske Sproaken Romaniske Sproaken Iberoromaniske Sproaken Spoanisk


Bourtange is n Fäästenge-Täärp in do Niederlounde in ju Meente Vlagtwedde, Provinz Groningen. Dät Täärp lait tichte an dän Skeed twiske dät Oamselound un do Niederlounde, n poar Kilomeeter wäästelk fon Dörpen in dät grattste Foangebied fon Europa, dät Bourtanger Foan. Bourtange häd 430 Ienwoonere (2008). Bourtange häd ne loange Geskichte. Um 1580 wuud ju Fäästenge baud un ju wuud in dät Jier 1594 Deel fon ju Skeedferdedenge fon do tjo noudelke Provinzen Groningen, Fräislound un Drenthe. Ätter 1850 hiede ju Fäästenge naan militärieske Betjuudenge moar un wuud 1851 sleeten un ferkooped. Ju Meente Vlagtwedde baude ju Fäästenge ätter 1960 wier ap in dän Originoal-Toustand fon 1742. Ju Fäästenge is däälich ne bekoande touristieske Attraktion. Ieuwenske ju Fäästenge sünt deer die Määrketplats, jierhunnerte oolde Lindeboomen, fjieuw Musea, Winkels un Restaurants, n historiesk Hotel un n Trouwsoal in n oold Huus. Deer sünt ne Bockwiendmäälne un ne Rosmäälne wier apbaud. In ju Säärke fon Bourtange sünt noch ferskäidene Uurbliefsel fon ju uurspronkelke Fäästenge-Säärke, do as eerste protestantske Säärke in ju Provinz Groningen in 1607 baud is. Ju Synagoge uut 1842 is däälich dät "Joods Synagogaal Museum". In de Suumertied sünt deer histoorieske Ferounstaltenge, wierunner älke Jier in n Moai ju "Schlacht


Telegrafie is dät fier wai seenden fon Ättergjuchte mäd Teekene. Dät geen un gungt ap foulgjende Wiesen: Rooksignoale. Dät wuud däin fon do Indioaner un fon do Chinesen ap ju groote Muure. Mäd Dääken wuud dan dän Rook fon n Fjuur truchlät of mät. Boakene. Dät wieren eerste Fjuure uum do Skiepe tou woarskaujen foar floote Steeden. Man do wuuden uk misbruukt uum do juust strandje tou läiten uum do beroowje tou konnen. Semaphore. Dät sunt Peele mäd twäin Ierme, wiermäd me aal Bouksteeuwe uutdrukke kuude. Do sunt uum 1800 in Europa bruukt wuuden. Elektriske Telegrafie. Truch tiedwiese kuut ienskaltjen fon n elektrisken Stroom, kon me Signoale uurbrange, do dan truch ju Morse-Kode Bouksteeuwe fertreede konnen. Truch Koabele konnen do uur groote Oustande gunge. Uum 1900 wieren aal wichtige Steeden fon de Waareld mäd Telegrafkoabele ferbuunen. Radiotelegrafie. Däd dätsälge truch tiedwiese ienskaltjen fon Radiosignoale. Deer wäd dan oafte noch n Toonfrequenz bie ap sät, so dät me dät heere kon. Dät wuud dan moaked mäd n Morse-Koai un dät klingt dan je t.B. so: “tuututuutu tuutuututuu” (cq). Telex is ne Oard automatiske Telegrafie. Ju Text wäd skrieuwen as bie ne Skrieuwmaskiene ap n Fierskrieuwer, die ju dan as Goate uurbrangt


Gotlound is n swedisk Ailound un n historisken Provinz. Ätter dät däniske Seelound is Gotlound dät twäidgrootste Ailound in ju Aastsee. Dät häd 57.004 Ienwoonere (2009) ap ne Fläche fon 2.994 km² un mät 57 km bie 22 km. Die hoochste Bierich is die Lojsta (82 m). Uungefeer 40 % fon ju Ailoundbefoulkenge (22.660 Moanskene) woont in ju Haudstääd Visby. Commons: Gotlound – Mediendoatäie Offizielle Websiede fon ju Meente Gotlound (swedisk), jusälge Websiede (Informationen ap Ängelsk, Düütsk, Frantsöösk)


Dät Skagerrak is n Deel fon ju Noudsee, twiske Dänemark in dät Suude, Norwegen in dät Noude un Sweeden in dät Aaste.


Die Bourtanger Foan waas fröier mäd ne Flääche fon 3000 km² die grattste Foan fon Europa. Die Foan lait ap dät Gebied fon Düütsklound in do Loundkringe Oamselound un dän Loundkring Grafskup Bentheim un in do Niederlounde in dät Aaste fon do Provinzen Groningen un Drenthe. In Düütsklound gungt die Foan fon Rhede in dät Noude bit tou Twist un Wietmarschen in ju Grafskup Bentheim in dät Suude. In do Niederlounde gungt dät Foan fon Naiskans in dät Noude bit tou ju Stääd Emmen in dät Suude. Die Bourtanger Foan hiede fröier uut militärieske Sicht ne Funktion as skutsende Barriere juun Ounfallen uut dät Aaste. In Täärpe mäd Truchgoange truch un loangs die Foan wuuden ätter 1580 Fäästengen baud, so as Naiskans, Ooldeskans un Bourtange. Fon ju Fäästenge Bourtange häd die Foan uk dän Noomen kriegen. In do lääsden Jierhunnerte is in die Bourtanger Foan, juust as in uure Foane uk, fuul Foankultivierenge un Eedoubau bedrieuwen wuuden. Där truch häd die Foan däälich blood noch ne Flääche fon 200 km². Do maasten Fläächen fon die fröiere Foan wäide däälich loundwirtskaftelk nutsed af wäide renaturied un stounde unner Natuurskuts. In Bargerveeen bie Emmen is n 2.100 Hektoar grooten Natuurpark, wierfon dän


Dät Kattegat is dät Seegebiet twiske Dänemark un Sweden. In dät Noude gränsed dät Kattegat bie dät däniske Skagen an et Skagerrak.


Die Teppich fon Bayeux is mäd sien Loangte fon 70 meter un sien Hööchte fon 50 cm n Bielderoman mäd n Oaler fon bolde duusend Jiere. Deeroun wäd fertäld, wo do frantsööske Normandier Änglound iennoomen. Tougliek is dät een fon do wichtichste Tjuugnisse fon dät Lieuwend in dät Middeloaler. So rakt et n Paat wier Loundoarbaiden wiesed wäide. Deer kon me gjucht düütelk sjo wo do Plouge un Aiden domoals touhoopestoald wieren. Die ganse Teppich is gans fluch ferljoachted uutstoald in n apaaten Bau in Bayeux in Normandien (Frankriek). Man me kon dän Teppich fon Bayeux uk bekiekje ap [1] mäd Ängelske Uursättenge fon do Latienske Uurskrifte. Die ganse Teppich wiest ne Bieldengeskichte mäd fuul Kommentoare ap Latiensk. Dät sunt deelwiese do Noomen fon do Ljuude, man tou n grooten Deel uk, wäkke Doat ap ju Bielde tou sjoon is. In ju Haudseeke wäd fertäld, wo Wülm die Äroberer Änglound eroberd häd. Hier is gans kuut die Inhoold fon ju Geskichte: Köönich Edward fon Änglound häd n Wänt: Harold. Ätter ne Tied stärft Edward un Harold is die näie Köönich. Man Wülm, n Anfierder uut ju Normandie, wol ook jädden Köönich weese. Hie sailt ätter Änglound wai. Leeter 1066 rakt


Reykjavík is ju Haudstääd fon Ieslound. Reykjavik waas Europäiske Haudstääd fon Kultuur in dät Jier 2000.


Moscow-City is n näi Stäädsdeel fon Moskau. Dät skäl dät näie Internationoale Hondelssäntrum fon ju ruske Haudstääd wäide. Ferskeedene Bauwierke in dät Hondelsdistrikt sunt buppe 300 Meter hooch. Die Mercury Tower skuul ätter dän Ploan in 2013 kloor weese un bit tou dät Spit tou een Hööchte fon 380 Meetere häbe. Dät wude ätter näie Foarskrifte ferminnert, daach is hie nu, mäd "bloot" noch 339 Meetere, dät hoochste Hoochhuus fon Europa. Commons: Moscow-City – Mediendoatäie 3D Visualisierengsvideo (YouTube Video)


Ju Seelter Dööntjene un Fertälstere sünt moorere Riegen Geskichten, do in ju Münsterländische Tageszeitung, dän General-Anzeiger un ju Nordwest-Zeitung ferskeenen sünt. Fon 1977 bit in 1990 publizierde Theo Deddens Dööntjene ut Seelterlound in ju Münsterländische Tageszeitung, mädnunner juun 300 Stukke. Oafte wieren dät Uursättengen fon spoasige Stukke uut de platdüütske Noaberskup, man uk Geböärnisse uut Seelterlound fon fröier un nuu. Do Stukke sünt noch nit ap Internet archiwiert. Däälich skrift Theo Deddens af un tou noch litje Dööntjene uut Skäddel in dän General-Anzeiger. Ätter hiere Pensionierenge fäng Gretchen Grosser oun mäd seelter Stukke in dän General Anzeiger. Deerieuwenske häd ju uk fuul Stukke in tjo Bouke hääruutroat. Hiere Stukke honnelje sik uum spoasige un iedenste Geböärnisse in dät Deegeslieuwend. Do sunt maast uut n persöönelken Standpunkt skrieuwen wuuden. Do Stukke ferskiene däälich noch in dän General-Anzeiger un in ju Nordwest-Zeitung. Do Geskichten siet dät Jier 2000, mädnunner juun 500 Stuk, sunt uk ap Internet tou fienden. Där ieuwenske häd Theo Griep 2002 n Bouk mäd Dööntjene un uure Seeken heruutbroacht mäd dän Titel: Twiske Ticheläi un Baarenbierich. Dät Ooldenhuus is n Bouk fon Hermann Janssen un Pyt Kramer mäd Dööntjene un Fertästere (1964). Dät Lesebouk foar Seelterlound in dän General


Dr. Gustav Schünemann (20. November 1931, Bredenbeck bie Hannover) is Apteeker un waas Museumsdirektor fon dät Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen in Elisabethfeen, Meente Bäärsel. Hie waas in 1969 Gruunder und loangjierige Foarsitter fon dän Orts- und Verschönerungsverein Elisabethfeen. Ap n 6. Juni 1986 wuude ap Initiative fon Gustav Schünemann dät Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen truch dän Orts- und Verschönerungsverein Elisabethfeen gruundet. Hie waas Direktor fon dät Museum siet ju Gruundenge bit 30. Oktober 2011. Truch groote persoanelke Aansträngege un fuul Oarbeit häd hie dät Museum tou ne internationoal bekoande Institution moaked. Siet 2009 heerd dät Museum tou ne Stiftenge. Do hääbe ap n 8. April 2011 hiere 25-jierich Bestounden fierd. Schünemann promovierde 1988 an ju Universität in Ooldenbuurich ap n Aller fon 57 Jiere toun n Dr. rer. nat., Spezioalgebiet Mykologie (Lehre fon do Poagenstoule). Gustav Schünemann: Elisabethfehn - Chronik der Siedlung am Hunte-Ems-Kanal, Rhauderfehn 1992 Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen Dr. Schünemann wäd 80 Jiere oold (NWZ 19.11.2011) Dr. Schünemann bie sien Ouskeed eered (NWZ 1.11.2011) Antje Hoffmann Ättterfoulger fon Dr. Schünemann (NWZ 1.11. 2011) Museumsdirektor G. Schünemann heerd ap (NWZ 26.10.2011) Websiede fon dät Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen Websiede Elisabethfeen Zertifikat für ein Lebenswerk (NWZ)


Theo Deddens (* 22.November 1933, Skäddel) waas Gemeindeoberamtsrat un oarbaidede as Stellfertreeder fon dän Meentedirektor in Seelterlound. Hie waas Meeapgjuchter fon dän Seelter Buund, ju Kopingfamilie Skäddel un dän Burgerfereen Skäddel. Fon 1977 bit in 1990 publizierde hie Dööntjene ut Seelterlound in ju Münsterländische Tageszeitung, mädnunner juun 300 Stukke. Oafte wieren dät Uursättengen fon spoasige Stukke uut de platdüütske Noaberskup, man uk Geböärnisse uut Seelterlound fon fröier un nuu. Hie redigierde uk dät Toankebouk 25 Jahre Heimatverein Saterland fon dän Seelter Buund. Theo Deddens häd 'n groot Bielden-Archiv fon Skäddel ap CD moaked. Apstuuns skrift hie noch litje Dööntjene in dän General-Anzeiger (GA). Bronzene Ehrentafel fon dän Heimatbund für das Oldenburger Münsterland (11.11.1989). Ehrenteller mäd Uurkunde fon dän Seelter Buund (16.05.1990) Verdienstkreuz am Bande des Niedersächsischen Verdienstordens (11.02.2006) Dööntjene ut Seelterlound in ju Münsterländische Tageszeitung (1977-1990) 25 Jahre Heimatverein Saterland -Seelter Buund- 1977-2002 (Düütsk, 2002) Litje Dööntjene in dän General-Anzeiger (2010/2011) Skäddeler Bielden-Archiv fon Theo Deddens Theo Deddens in ju Nordwest-Zeitung Theo Deddens uur ju Skäddeler Klokke in ju Krätseldobbe Theo Deddens un sien Bruur Gerhard in Amerikoa


Benetice is n Täärp in Tschechien. Deer woonje 30 Moanskene (2011). www.benetice.eu


Napoleon Bonaparte (15. August 1769 – 5. Moai 1821) waas n frantsöösk Generoal, Stoatsmon un Kaiser. In ju Frantsööske Revolution waas Napoleon Generoal. Fon 1799 bit tou 1804 waas hie Eerste Konsul (Premier Consul) fon ju Frantsööske Republik, deerätter waas hie Kaiser fon do Fransoosen bit tou 1814. Fon 1804 bit tou n 1814 waas hie Köönich fon Italien as Napoleon I un fon 1806 bit tou 1813 waas hie Protektor fon dät Rhienbuund. Truch Napoleon wuude ju Aplöösenge fon dät Hillige Roomske Riek initiiert. Do 1814 ju Slach bie Waterloo ferlädden waas, betjutte et dät Eende foar him as Stoatsmon. Bie dät Kongräs fon Wien wuude dät Eende fon dät Hillige Roomske Riek definitiv. In do Lounde, do fon Napoleon besät wuuden, wuuden näie Räägele un Gesätse ienfierd. Eenige fon disse Reformen jäilde deels noch däälich in disse Lounde, in do Niederlounde sogoar ju ganse Stoatsstruktuur. Frantsööske Besättenge Commons: Napoleon – Mediendoatäie Napoleon-online.de Düütsk Das Napoleon Portal Düütsk The Napoleonic Guide Ängelsk


Dät Freeska Landriucht (dät "Fräiske Loundgjucht") is dät fäärme Bouk dät in ju fräiske Toal (ju ooldfräiske Toal) ferskiend is. Wierskienelk is dät Bouk in dät Jier 1480 appe Naite fon Ljouwert drukt wuden. Deer sunt nuugen Bouke uurlääwerd fon dät Freeska Landriucht. Tresoar häd n poar deerfon in sien Besit. Dät Wierk is ne Sammelenge fon Gjuchtstäkste. Digitoale Version fon dät Freeska Landriucht ap ju Tresoar Websiede


Theodor Griep wier n seelter Skrieuwer. Hie is bädden dän 27. Oktober 1916 in Skäddel un waas deer Buur un loangjierich Meeglid fon dän Meenteräid foar ju CDU. Theo Griep is dän 15. Moai 2007 stuurwen. Hie waas aan fon dän Tweelwerräid fon dän oolde Seelterbuund fon 1952. Leeter fäng hie oun tou Seeltersk skrieuwen. In 1999 häd Theo Griep touhoope mäd Pyt Kramer dät Bouk Seelter Seeken skrieuwen. In dät Bouk sünt aal do oolden Seelter Roupnoomen apskriewen wuuden. Ieuwenske ju Roupnoomen fon Skäddel und Seedelsbierich siet 1820 uut dän Ätterläit fon Pestoor Schulte sunt där uk do oolden Roupnoomen fon Roomelse un Strukelje beskrieuwen. Uk is in dät Bouk dät Äntstouden fon do Skäddeler Buurskuppe truch Theo Griep oarich goud beskrieuwen. Tou ju Tied uum dät Jier 2000 was Theo Griep boalde die lääsde oolde Skäddeler, die noch gjucht goud ap dät Gebied fon ju Skäddeler Heematkunde Beskeed wiste. Ju Familie Griep rakt dät al siet dät Jier 1606 in Skäddel. Seelter Seeken, mäd Pyt Kramer un uurswäkke, 1999. Deer sammelde hie Huusnoomen un Huusriemsele fon Skäddel un Roomelse un skreeuw uk uur ju Geskichte fon Skäddel. Twiske Ticheläi un Baarenbierich, Dööntjene, Gedichte un Tiedgeschichte uut un ätter


Theodor Mommsen (30. November 1817 - 1. November 1903) waas n noudfräisken Koaster un Professor in do klassiske Feeke. Hie wäd aalmeen bikieken as die wichtichste klassiske Historiker fon dät 19. Jierhunnert. Sien Oarbaid uur ju roomske Skichte is däälich noch gjucht bitjuudend foar Ätterfoarskenge uur dät Themoa. Hie häd ju Nobelpries foar Literatuur kriegen in 1902 un waas uk n fierenden düütsken Politiker, as Meeglid fon dät prüüske as uk fon dät düütske Parlemänt. Mommsen is in Garding in Eiderstääd in Sleeswik bädden un is apwoaksen in Bad Oldesloe. Hie waas toufäärme Skichts-Professor an ju Universität fon Leipzig, is dan in 1858 Meelid wuuden fon ju Akademie fon Wietenskuppe un ätters in 1861 Professor in ju roomske Skichte an ju Universität fon Berlin. Hie häd fuul Eerenbetjuugengen kriegen foar sien wietenskuppelke Laistengen: die “blaue Max”, ju hoochste militääriske Eerenbetjuugenge in 1868; Eerenburgerskup fon Room, un dän Nobelpries, aan fon do min Seekliteratuur-Schrieuwere, do der ju Tou-Ärkannenge kreegen. Ju Geskichte fon Room: ju Oarbaid ärskeen in tjo Beende twiske 1854 un 1856. Ju däkt ju roomske Geskichte bit tou dät Eende fon ju roomske Republik un ju Heerskup fon Julius Caesar. Roomsk gruundsätselk Gjucht: (1871-1888) Roomsk Stroafgjucht (1899) un moor


Wapedia is n kommerziel Unnerniemen, dät do Inhoolde fon ju fräie Enzyklopädie Wikipedia foar mobile Reewen as PDAs un Mobiltelefone anpaaset. In Juunsats tou uur Projekte sät Wapedia deerbie ne Internetferbiendenge, toun Biespil uur GPRS of UMTS, foaruut. Bedrieuwer fon ju 2004 gruundede Wapedia is ju Taptu Ltd mäd Sit in Cambridge, Grootbritannien. Commons: Wapedia – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Offizielle Webpräsenz Düütske Wapedia foar mobile Reewen as Handys of PDAs Ju seelter Haudsiede in Wapedia-Formoat (noch nit aktiv)


Theodor Siebs (* 26. August 1862 in Bremen, † 28. Moai 1941 in Breslau) waas n düütsken Germanist. Siebs waas Professor an ju Universität Greifswald, leeter an ju Universität Breslau. Hie waas – touhoope mäd uur Sproakwietenskuppere un mäd Fertreedere fon eenige düütske Tjooterbüünen hauptferoantwoudelk foar dän "Siebs", dät ätter him benaamde, 1898 toun eersten Moal ärskeenene un loange mäitereekende Wierk tou Räägelenge fon ju Uutsproake fon dät Düütske. Deerfoar un deerieuwenske häd hie sik oawers boanbreekend mäd dät Fräiske beskäftiged, wierbie hie sik nit skoonde in aal do lieuwjende fräiske Dialekte Apteekengen bie do Ljuude sälwen tou moakjen. Fon sien juun fjautich publizierde Wierke beluuke sik ferskeedene uk ap dät Seelterske. Ju Geschichte der friesischen Sprache änthaalt ne bolde fulständige historiske Grammatik fon dät Seelterske, wierfon hie in Zur Geschichte de englisch-friesischen al fuul Biespiele roat hiede. Bloot ap Seelterlound beluuke sik Das Saterland, Flurnamen un sien lääste Uutgoawe Zur friesischen Volkskunde des Saterlandes. Sien Ätterläit is in n Kriech in Breslau ferlädden geen, deerbie sien Loundnoomenkoarte fon gans Seelterlound. Do maaste Bouke sunt hier 'online' tou leesen! Oukuutengen twiske ( ). 1886: Die Assibilirung des K und G. Ein Beitrag zur Geschichte des Palatalismus der indogermanischen Sprachen. Tübingen.


Ottawa is ju Buundeshaudstääd fon Kanada. Ju lait in dät Aaste fon ju Provinz Ontario, an dät Skeed mäd Quebec. Deer woonje 812.129 Moanskene un is ju säkstgrootste Stääd in Kanada. Fon ju Befoulkenge häd 63 % ängelsk un 14 % frantsöösk as Määmesproake.


Theosophie naamt sik neen Religion, man ne alles uumfoatjende Philosophie, ju sik basiert ap ju natuurwietenskuppelke un gäistige Evolution fon ju Natuur. Ju Theosophie foatet ätter ju Stifterske Helena Blavatsky (1831-1891) ju Kunde un Ärfoarenge fon do “Wiese Ljuude” fon dät Moanskengeslächt touhoope. Ju uumfoatet do Gebiete fon Wietenskup, Philosophie un Religion.


Aurk is ju Kringstääd fon dän Loundkring Aurk in Aast-Fräislound. Aurk is mäd 40.572 Ienwoonere (2010) ne oainständige Meente un ju twäidgrootste Stääd fon Aastfräislound. Aurk waas in do lääste Jierhunnerte ju Residenz fon do aastfräiske Fürste, un ju Ferwaltengsstääd fon Aastfräislound unner prüüsiske un hannoverske Heerskup. Ätter dän Twäiden Waareldkriech waas Aurk ju Haudstääd fon dän Regierungsbezirk Aurich bit tou ju Aplöösenge in dän Besirk Weser-Oamse in 1978. Die Regierungsbezirk Weser-Ems wuude 2004 aplööset. Truch sien historisken Funktion as Haudstääd fon Aastfräislound wäd Aurk däälich noch altied ju heimliche Hauptstadt Ostfrieslands naamd. Ju Ostfriesische Landschaft, dät Kultuurparlamänt fon Aastfräislound, befiendet sik deer. Commons: Aurk – Mediendoatäie Homepage fon ju Stääd Aurk Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen: LSKN Läichsaksen


Ju Woal tou n 17. Düütsken Buundesdai waas am 27. September 2009.


Fäärmesound is ne Buurskup fon Seedelsbierich. Ju Buurskup is ätter dät Deelen fon ju Skäddeler Meente so uum dät Jiehr 1822 äntsteen. Ju Buurskup lait suudelk fon Näiwal un aastelk fon ju Seelter Äi, un fangt oun bi dät Flurstük - Scheepmeer - Rodebierich - Kanienkenbusk - un gungt dan an ju Hauptsträite ätter Seedelsbierich bilongs bit tou ju Koloniesträite. Aastelk Fäärmesound lait die Aastfoan. Di Nome Fermesound is al fon oolds bekaoant, uk ap allere Loundkoarten wät dät al noomt. Dät Tjuden fon dän Noome is nit so makkelk. Allinich Pyt Kramer häd in sien Book - Lound un Noomen - wier hie alle Flurnoamen fon Seelterlound beskrieuwen häd, ap Siede 228/281 dän Noome Fermesound unnersocht. Hie deelt dän Noome ap in twäin Deele - in Ferme un in Sound. Die läste Deel - Sound - kwät wail, dät där fuul Sound wääsen is (Stuf- un Dunenflächen). Tou dän eersten Deel meent hie, dät die fon dät ooldfräiske Woud - Forma - kumt, wät därätter dan - das Erste - hat. Dät - O - in Forma is in dän Tiedverloop n -E, wuden. Därätter betjuud - Fermesound - dät eerste Sound, do eersten Soundhövele - fon Skäddel ut,


Bäätholt (düütsk: Bätholt) is ne Buurskup fon Skäddel. Bäätholt lait wäästelk Skäddel, suudelk fon Hollenbround und noudelk fon Heeselbierich. Wäästelk fon Bäätholt läit die Wäästfoan. Truch Bäätholt gungt ju Wäästfoansträite (Westermoorstrasse). In Bäätholt lääse die Maiglöckchenwoold un die Maiglöckchensee. Deer waas ju Skäddeler Ticheläi twiske dät Täärp Skäddel un Bäätholt. Ju Leemdoabe, wier ju Ticheläi dän Leem wächfierde, lait in Bäätholt. Bäätholt hied fon 1920-1969 ne oaine katoolske Skoule. Ju Skoule wuud 1920 baud, uum dät tou betoaljen häd ju Meente Skäddel hiere Määlne foar 35.000 Mark an Wilhelm Hanekamp ferkooped. Ju Skoule hied eene Klasse. Ju Skoule waas n kultureel Säntrum in ju Buurskup un Koaster Tabeling gruundede deer n Trummel- un Floitenkoor. Fon 1940 - 1950 waas ju Skoule sleeten un do Bäidene geenen ätter ju Skoule in Skäddel. Ätter dän 19.1.1950 waas deer dan wier Unnergjucht in Bäätholt mäd 40 Sköilere. Ju Skoule wuud ap n 1.8.1969 sleeten un ferkooped. Ju stoant deer däälich noch. Do Koastere wieren: Laitenge: 1920 - 1930: Josef Sieverding 1930 - 1935: Karl Tabeling 1935 - 1940: August Krapp 1940 - 1950: ju Skoule waas sleeten 1950 - 1953: Rudolf Kemmerich 1953 - 1960: Kurt Löwe 1960 - 1968: Alois Hoheisel 1968


Hällene I un Hällene II (düütsk: Hüllen) is ne Buurskup fon Seedelsbierich. Dät is ju suudelkste Buurskup fon Seelterlound un fon Seedelsbierich. Hällene lait wäästelk Seedelsbierich, suudelk fon Heeselbierich un aastelk fon dän Wäästfoan. In dät Suude gränset Hällene an dät Kustenkanoal. Moorgut Seedelsbierich


Heeselbierich, is ne litje Buurskup fon Skäddel un fon Seedelsbierich. Midden truch Heeselbierich gungt die Skeed twiske Skäddel un Seedelsbierich. Truch Heeselbierich gungt ju Wäästfoansträite (Westermoorstrasse). Heeselbierich lait wäästelk ju Seelter Äi un aastelk fon die Wäästfoan. Suudelk fon Heeselbierich läit Hällene, noudelk fon ju Buurskup lait Bäätholt.


Dät Tiedwoud beteekent ne Honnelenge, Toustand of Prozess. Dät Tiedwoud annert sien Foarm ätter Tied, Persoon un Aspekt. Do Tiedwoude läite sik in ferscheedene Klassen ferdeele. Präteritopräsentia Je-Tiedwoude


Hollen is ne Buurskup fon Roomelse. Hollen lait suudelk fon Roomelse un aastelk Hollenbround. In dät Noudaaste un Aaste lait ju Buurskup Hollenerfoan, in dät Suudaaste lait ju Hollener See aastelk fon ju Seelter Äi in dän Gestrich Hollebierich fon Hollenerfoan. Ju Buurskup Hollen is wäil aan fon doo ooldste Siedlungen in Seelterlound un fillicht hääbe där do eerste Seelter woond. Wäil in Hollen di eerste Blok wäil woond häd, die immer in ju Soage fon Seelterlound naamd wäd: Blok, Awick un Käärkhof. Deertou waas uk in Hollen ne litje Säärke un Kapälle un ju groote Buurich. In Hollen roate dät ju "Libby" Molkeräi. Ju stuud ieuwenske dät Skeed twiske Roomelse un Hollen, juust ieuwen uur dän Iersenboan ap Noune Tuun, an ju Hauptsträite ap ju Steede wier so'n 20 Jiere die "Combi-Markt" stuud. Där is nu ju Firma "Heizungsbau Drees". Dät Gelände heerd däälich tou dät Täärp Roomelse. Hollen hied fröier ne oaine katoolske Skoule. Al in dät Jier 1814 wüülden do Hollener ne oaine Skoule hääbe. Dät wüülden do Roomelster Koastere oawers nit, wäil se dan blood n hoolich Deel fon dät Skouljield kriegen hieden. Där truch duurde dät noch bit 1859, bit truch ju näie "Schulacht Hollen"


Hollenerfoan (düütsk: Hollenermoor) is ne Buurskup fon Roomelse. Ju Buurskup lait suudelk Roomelse-Aast, aastelk Hollen un noudelk Loanghoarst. Aastelk fon Hollenerfoan lait die Aastfoan. Die Skeed twiske Hollenerfoan un Roomelse-Aast is uungefäär bie dän Koppelwai (Koppelweg). Truch Hollenerfoan gungt ju Ostermoorsträite, ju fon Näiwal uur Loanghoarst, Hollenerfoan un Roomelse-Aast bit tou Baalenje fiert. In dät lääsde Haaldeel fon dät 18. Jierhunndert is ju Foankolonie Hollenerfoan truch Familien uut Hollen besiedet wuuden. N poar historieske Iendreege uur dän Begin fon ju Kolonialisierung stounde in do Roomelster Säärkebouke. Dät sünt do eersten Iendreege uut Hollenerfoan: a. im Taufregister von 1779: Eilard Heyens, Sohn von Heye Loutjens und Caspar Harms Krömer, Sohn von Harm Remmer Krömer auf'm Moratz; b. im Sterberegister von 1787: Regina Harms a palude Hollenermoor, c. im Kopulationsregister von 1788: Sivet Ahlrich Henken ex palude hollenei und Elske Hinrichs aus Scharrel Dät lääsde Eepen Huus fon Seelterlound fon Mareike Deddens uut ju Tied uum dät Jier 1800 stuud in Hollenerfoan. Dät is in do Jiere 1952-1954 oubreeken un in dät Museumstäärp in Kloppenbuurich wier apbaud. Hollebierich (düütsk: Holleberg) is n grooten Gestrich in Hollenerfoan. Dät sünt Soundhövele, do mäd hooge Boome un Struuke bewoaksen sünt. Där is fuul Sound wächfiert


Loanghoarst is ne Buurskup fon Skäddel. Loanghoarst lait aastelk un noudaastelk fon Skäddel, noudelk fon Näiwal un suudelk fon Hollenerfoan. Aastelk fon Loanghoarst lait die Aastfoan. Truch Loanghoarst gungt ju Ostermoorsträite, ju fon Näiwal uur Loanghoarst, Hollenerfoan un Roomelse-Aast bit tou Baalenje fiert. In dät Noude fon Loanghoarst lait dät unner Natuurskuts stounde Natuurtoankmoal Loanghoarster Iesk (düütsk: "Naturdenkmal Langhorster Esch"). Där is ne groote Ieskflääche ap hooger Lound. Noudelk un noud-aastelk fon ju Ieskflääche lääse groote Wooldfläächen. Do gunge gans bit Hollenerfoan un gränsje där an ju Wooldflääche fon Hollebierich. Truch do Wooldgebiede gunge ferskäidene Wonderweege. Die Loanghoarster Iesk ap GOOGLE-Maps Theo Griep, Buur un seelter Skrieuwer


Näiwal is ne Buurskup fon Skäddel. Näiwal läit aastelk ju Seelter Äi, suudelk fon Skäddel un Loanghoarst un noudelk fon Fäärmesound. Aastelk fon Näiwal lait die Aastfoan. Truch dän aasteltelken Deel fon Näiwal gungt ju Ostermoorsträite, ju fon Näiwal uur Loanghoarst, Hollenerfoan un Roomelse-Aast bit tou Baalenje fiert. Bie dän Rodebierich (Rotenberg), där wier nu ju Nikko-Fabriek stound, wieren fröier do Soundhövele fon Näiwal. Dän Sound is uum 1927 bie dän Bau fon ju Sträite in Seedelsbierich-Kolonie mäd wääch fiert. In dän suudelken Skeed tou Fäärmesound wier fröier die Kanienkenbusk. Deer stound däälich ju Kesselfabrik Bruns. Gebr. Bruns Heizungskesselbau GmbH Nikko-Presswierk, moaked Metalldeele foar ju Autoindustie Schäddel-Landmaschinen (Bartels) In die Aastfoon bie Näiwal is die Wiendparkl Näiwal mäd ne goanse Riege Wiendkroaft-Anloagen


Skäddelerdom is ne Buurskup fon Skäddel. Dät läit aastelk Näiwal un Loanghoarst (aastelk fon ju Ostermoorsträite) in die Skäddeler Aastfoan. Ju Buurskup gränsed aastelk aan ju Meente Ait. Fröier wier gans buppe ap dän Skäddelerdom, uur Siede fon ju Skeedsträite mäd ju Meente Ait un al ap dät Gebied fon ju Meente Ait dät Eedwierk "Treibtorf". Do broachten dän Eed uut die Aastfoon mäd ju Foan-Iersenboan dän gansen Skäddelerdom deel bit tou dän Boanhof in Skäddel. Alfred un Adelheid Pörschke (Sektion Aast fon dän Fräisken Räid / Seelter Sjungere) Heinrich Pörschke (Boas fon dän Seelter Buund) Karl-Peter Schramm (Foarsitter fon dän Minnerheedenräid)