Ju Taiga is n Gebiet in dät Noude fon Ruslound, in Skandinavien un in Kanada, wier fuul Näddelboome woakse. Dät ruske Woud тайга́ kumt uut dät Mongoliske, un betjut Näddelwoold. Do Düütske kweede mongs fon Boreale Zone of Borealer Nadelwald, 'boreaal' kumt uut dät Latienske un hat sofuul as 'Noudwiend'.


Skandinavien is n groot Hoolichailound in dät Noude fon Europa. Deerap sunt do Stoaten Sweden un Norwegen. Deelwiese wäd die Begriep uk synonym foar "Noudeuropa" bruukt, wiertou histoorisk un kultuurell do Stoaten Dänemark, Finlound, Ieslound, Norwegen un Sweden heere. Commons: Scandinavia – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Norwegen is n Lound in Skandinavien. Dät wäd begränsed fon Sweeden, Finlound un Ruslound un häd 5.550.203 Ienwoonere (2024). Ju Haudstääd is Oslo un häd 634.463 Ienwoonere (2014). As Sweeden in 1521 juu Kalmarunion ferlädden hiede, wuude Norwegen ne Oard Provinz fon Dänemark. In 1814 keem Norwegen wier bie Sweden. Do kreech Norwegen sien oaine Ferfoatenge un moor Säärmbestimmenge. In dat Jier 1905 wuude Norwegen n uunouhongigen Stoat. Population, january 01 2024, Statistics Norway Accessdate=2024-02-27


Juu Binnertropiske Konvergenz af Binnertropiske Konvergenz-Zone (Oukuutenge: ITC (fon Ängelsk Inter Tropic Convergence af ITCZ fon Ängelsk Intertropical Convergence Zone) is ne Djoopdruk-Lienje in doo Tropen, deer, wier Noudaast-Passat un Suudaastpassat sik träffe. M


Ju Kjuusdanne (lat. Picea, dt. Fichte) is n Näddelboom. Ju Oard Picea abies is touhuus in Noud- un Aast-Europa as uk in groote Deele fon Asien. Disse Boome stounde nit bloot in do Buske, man wäide uk apleeken tou n Sier in aal Foarme: Kuugel, Pyramide, Dwärch un Truur-Foarm. Do Boome behoolde dät ganse Jier hiere Näddele. Ju Kjuusdanne unnerskat sik fon do Fjuurenboome deertruch dät do Näddele bie ju Kjuusdanne apaat un bie n Fjuurenboom bienunner stounde. Uk häd ju Kjuusdanne platte, tjokaante af fjauerkaante Näddelen un die Fjuurenboom ruunde. Do Takken stounde in Kraanse uum dän Stam tou. Do Siedtakken stounde in two Riegen sowät enunner juunuur. Do leederoardige Dannenappele hongje an do Takken un faawje in n Häärst bruunsk. Do Säide sunt dan riep, man konnen eerste uut dän Appel faale as do Skubben uutnunner stounde gunge, wät eerste in dät foulgjende Foarjier geböärt. In dän naiste Häärst faale do Appele dan ou. Gewöönelke Kjuusdanne (Picea abies) Oufaalenen Appel fon Picea abies


Pigazzano (dät is die italieniske Noome) af Pigàsàn (dät is die Wääst-Emilianiske Noome) is n Deel fon juu Meente, Travo / Traf. Sukke Meentedeele in Italien heete ap italienisk "frazione", ap Wääst-Emilianisk "fraziun". Dät is inne Provincia di Piacenza / Pruvincia d' Piasëinsa) in Emilia-Romagna/Emilia-Rumagna, Italien. Dät Gebiet fon Pigazzano is sowät 6,2 km². In düssen Meentedeel lieuwje duusend Ljuude (in't Jier 2009).


Ne LED-Lampe is n SSL (solid-state lighting) Lampe apbaud uut ne Gruppe fon Leds (Ljoachtdioden). Do Karakteristieke fon do anwoande Leds in de Lampe bestimme touhoope mäd dän Stroalengswinkel die Luchtstroom, Luchtstäärkte un Faawenwiergoawe. Wiet Lucht in LED-Lampen wuud uursproangelk moaked truch mäd Hälpe fon n UV-LED ne fluoresierjende Loage ('Phosphor') tou beljoachten. Intwiske rakt dät uk Variante do der fluks wiet Lucht uutstroalje. Uum wook wiet Lucht tou kriegen wäide wier uur Stoffe ferwoand, do ne woorm-wiete kleur emittierje, as Gould. LED-Lampen rakt dät in ferskeedene Modelle, wierbie ju Foarm fon ne gewöönelke Glöipeere mäd eventuel ne groote Edison-Foatenge (E27). Dät rakt uk uum Modelle mäd ne litje Edison E14-Foatenge, GU5.3-Stikfout (Bipin-Foet) of GU10-Bajonetfout. Bie LED-Lampen sunt die Luchtstroom (in Lumen), ju Lichtstäärkte (in Millicandela) un die Stroalengswinkel (in ̊) relatierd. Bie n litjeren Stroalengswinkel wäd ju Luchtstäärkte (Hällegaid) gratter, wülst die Luchtstroom (Masse Lucht) sik nit annert. Biespil: n 4000 mcd 30̊ LED stroalt juust sofuul Lucht uut as n 1000 mcd 15̊ LED. Die Stroalengswinkel is halwierd in de Bratte as uk in de Hööchte, ju Luchtstäärkte is deermäd fjauermoal so stäärk. Sjuch uk MR16. Luchtstroom is ne Mäite foar ju Masse Energie ju n Luchtwälle in


Ne Ljoachtdiode (uk Lumineszenz-Diode, kuut LED foar light-emitting diode of uk luchtemittierjende Diode) is n elektronisk Hoolichlaiter-Bauelement. Lapt truch ju Diode Stroom in Truchläitgjuchte, so stroalt ju Lucht, Infraroodstroalenge (as Infrarooddiode) of uk Ultraviolettstroalenge mäd ne Woogenlaangte, ju der ouhonget fon dät Hoolichlaitermaterioal un ju Dotierenge. Die Ruske Wietenskupper Oleg Losev äntdäkte al hoolfwais do twintiger Jiere, dät Dioden Lucht uutstroalden, wan Stroom deertruch loope lät wuude. Al 1927 publizierde hie in ne ruske Tiedschrift Eenpeldhaide uur ju eerste LED un fräigede Patent an. Losevs Oarbaid wuud oawers nit beoachted un deertruch duurde dät bit 1962 eer ju LED wuudelk truchbriek. In dät Jier äntwikkelde Nick Holonyak ne wierkjende LED. Ju Faawe fon dät ärtjuugde Lucht honget ou fon ju Soarte fon Materialien wier ju LED uut apbaud is, besunners fon ju Bratte fon ju “ferbeedene Zone” (ju Beendoustand) twiske dän Valenzbeend un dän Laitengsbeend. Deertruch lät sik uk ferstounde, wieruum ne LED mäd ne groote Woogenlaangte ne läigere Truchläitsponnenge häd, t.B. rood 1,5 Volt un blau 3,6 Volt. Deeruum dät ju Sponnenge uur de LED uk n bitje haager wäd bie n gratteren Stroom, wol ju ätter ne kuutere Woogenlaangte apschuuwe. So lät ne blaue LED bie läigen Stroom


Ju Kladde af Klaranne (Arctium lappa); me boalt uk fon Kladdebusk.


Ju Klokkerke is aan fon do blaue Klokkebloumen. In t Holt woakse uk wiete Klokkerke (Campanula carpatica), do dät uk in blau rakt. Do rakt dät uk die Tuunkeräien. Dät rakt so 'n 500 ferskeedene Campanula-Oarde. Ju blaue Campanula carpatica Campanula persicifolia Ju wiete Campanula carpatica


Ju Knapheede hat uk Knippere. Dät


N Bewies fon de Waareldsrum-Grööte reeke uus do Komete. Jo treede so toumoal an dän Noachtheemel ap as n gewaltige ljoachte Masse, ju ieuwenske dän hällen stiernartigen Deel, aan maast fon de Sunne ouwoanden Stäit häd, die nit säilden moorere Milionen Kilometer loang is. Dät gans uunferhoopede Aptreeden un hiere oarige Gestalt hääbe uunkundige Moansken al tou ju noodelke Ansicht broaght, dät jo Foarbooden wieren fon groote, furchtboare Foarkuumnisse. Insteede dät wunderbare Schauspil tou bewunnerjen, beooboachteden Uurgloowe un Uunwietenhaid do prachtfulle Komete fon 1811, 1819, 1835 un 1843 mäd Schräkken un Ferlainegaid. Do Komete schällen ne wakkere Materie hääbe as do Planeten, un kriege uk hiere Lucht fon de Sunne. Uur hiere Loopboan kuud loange niks Sicheres fääststoald wäide. Wil jo so uunferhooped aptreede, nimt man oun, dät jo ne loangsträkkede Loopboan in Ellipsenfoarm hääbe; dät jo uum de Sunne traale un dan eerste in hunnerte af duusende fon Jieren wierkuume. Fielicht heere wäkke tou n uur Sunnensystem un uumloope moorere Sunnensysteme. Die Komet fon 1680 schäl 5000 Jiere bruuke un die fon 1811 schäl 300 Jiere bruukt häbbe ap sien loange Boan.


N Nukleotid is n Bestounddeel fon ne Nukleinsüüre, also inne belieuwede Natuur Desoxyribonukleinsüüre (DNA / DNS) un Ribonukleinsüüre (RNA / RNS). Älke Nukleinsüüre is ne Kätte uut Nukleotide. Älket Nukleotid bestoant uut: N Sukker N Phosphat-Räst Ne Base: Do Nuklein-Basen af Nukleo-Basen wäide apdeeld in: Purin-Basen: Adenin Guanin Hypoxanthin Xanthin Pyrimidin-Basen Cytosin Thymin Uracil Ju Ferbiendenge fon Nukleo-Base un Sukker alleenich, sunner Phosphat, hat Nukleosid. Bloot wan deer Phosphate mäd ferbuunen sunt, is dät n Nukleotid. Adenosintriphosphat is n Nukleotid inne Ribonukleinsüüre: Hier sjucht me links do tjo Phosphate, inne Midde dän kringföärmigen Sukker un gjuchts dän Räst fon't Adenin. Sunner do Phosphate hat dät Adenosin, dät is dan n Nukleosid, mäd trjo sukke Phosphate is dät n fulständich Nukleotid, nämmelk dät Adenosintriphosphat.


1794: Ju Zitadelle fon Jülich wäd an do Frantsoosen uurroat. 1864: Truch dän Free fon Wien wäd die Düütsk-Deenske Kriech be'eended. 1866: Die Wiener Free lait Venetien as italieensken Besit fääst un be'eendiget dän Trääde Italieenske Uunouhongegaidskriech. 1904: ǃNanseb ǀGabemab, bekoand as "Hendrik Witbooi", aan Kapitän in ju Kolonie Düütsk-Suudwäästafrikoa, känniget dän bestoundende Skuulferdraach un ferkloort dät Düütske Kaiserriek dän Kriech. Sien Ljuude griepe Düütske an, do Nama kuume tou dän Apstound fon do Herero un Nama bietou. 1932: Die Irak wäd formell uunouhongich, daach behoolde sik do Briten masse Ienfloud. 1960: Jânio da Silva Quadros wäd as näien Präsident fon Brasilien kädden. 1990: Düütske Wierfereenenge, Dai fon ju düütske Eenhaid. 1992: Sinéad O'Connor moaket in Fiersjoon ne Bielde fon dän Poapst stukken. 1981: Zlatan Ibrahimović, swedisk-bosnisken Foutbaaler


Die Kondensator is n Bauelement, dät elektriske Leedenge fäästhoolde kon un deertruch bloot Wikselstroom truchlät. Wan wie two metallene Platten tränje truch ne Isolations-Platte, dan kon sun Struktuur Elektrizität af beeter kweeden Leedenge apnieme. Ferbiende wie nämmelk ju eene Platte mäd dän Plus-Pool fon ne Batterie un ju uur Kaante mäd dän Minus-Pool, dan wäide do Elektrone fon ju Platte an de Minus-Kaante ounleeken truch ju Plus-Kaante, dan Uungliek lukt sik an. Un je tänner ju Isolations-Platte is, je stäärker ju Ounluukenge is un je moor Leedenge bietou kon. Fonsälwen kon deer uk moor oane, wan wie do Platten gratter moakje. Moakje wie dän Kondensator loos fon ju Batterie un hoolde do bee Träide juunnunner ("Kuutslus"), dan springt uk wuddelk ne Spoorke uur! Sun Struktuur naame wie n "Kondensator", deeruum dät hie ju Leedenge "kondensiert", fäästhaalt. Un je moor Elektrizität in n Kondensator oun kon, je gratter sien "Kapazität" is. Ju Kapazität fon n Kondensator wäd uutdrukt in Farad. N Kondensator fon 1 Farad kon 1 Coulomb an Leedenge bierge, wan 1 Volt Sponnenge twiske do bee Träide stoant. Uurs gekweeden: wan wie in sun Kondensator uur n Tied fon 1 Sekunde n Stroom I fon 1 Ampêre loope läite,


Lech Wałęsa [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa] (* 29 September 1943 in dät Täärp Popowo bie Lipno /Kujawien-Pommern, Polen) is n polnisken Politiker, Gewierkskupsmon un Nobelprieswinner foar dän Free. Wałęsa häd ne Fäkuutbildenge as Elektriker besoacht un häd 1980 ne wichtige Rulle spield bie do Straike in Danzig (Pools: Gdansk). Hie waas aan fon do Meegruundere un twiske 1980 un 1990 uk die Foarsitsende fon ju uunouhongige polniske Gewierkskup Solidarnosc ("Solidarität"). Ätter ju Bekoandmoakenge fon dän Beleegerengstoustand in 1981 is Wałęsa as aan fon ju kommunistiske Paatäi hiere skäärpste Juunspielere unner Huusarrest broacht, man 1982 wier fräilät. As aan fon do fierende Ljuude unner ju Periode fon politiske Uumwalterenge häd Wałęsa ätter sien Woal tou dät Amt fon Stoatspräsident ju politiske un wirtskaftelke Uumbildenge fon n sozialistisk Systeem tou n demokroatisk fräi-Määrked-Systeem (ju sonaamde Trääde Polniske Republik) organisierd. In dät Jier 1998 is Wałęsa as Foarsitsende fon ju Christen-Demokroatiske Paatäi wääld wuuden, ätter dät him al 1983 dän Nobelpries foar dän Free touärkoand waas. Normdoaten: GND: 118628704 (OGND) | KB (Niederlounde): 068865430 | LCNAF: n81039335 | VIAF: 109834327


Düsse Lieste fon Politikere änthaalt wichtige Politikere fon ju ganse Waareld. Gaius Iulius Caesar (Ooldroomsken Politiker, hie häd sogoar moal Diktator weesen, is dan oaber uumebroacht wuuden.) Karl Dönitz ( nationoalsozialistisken düütsken Politiker, Ounfierer fonne Kriechsmarine un foar kuute Tied Ätterfoulger fon Hitler.) Heinrich Himmler (nationoalsozialistisken Politiker un Massenmöärender, wäil aan Haudferoantwoudelken fon dän Holocaust) Adolf Hitler (nationoalsozialistisken Diktator fon Düütsklound twiske 1934 un 1945, Massenmöärender un Kriechsferbreeker, sjuch: Holocaust un Twäide Waareldkriech) Abraham Lincoln (Hie wuude twäie toun Präsidänt fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa wääld, 1860 un 1864, wuude dan oaber möärend. Hie is bekoand foar sien Politik juun Sklaveräi, oaber uk foar dän amerikoanske Burgerekriech.) Nelson Mandela (Hie häd sik juun ju Apartheid in Suudafrikoa iensät un waas fon 1994 bit 1999, as eersten swotten, Präsidänt fon düt Lound.) Theodor Mommsen (Hie waas bekoander as Professor un Skrieuwer, wierfoar hie dän Nobelpries foar Literatuur kriegen häd, man hie waas uk n Politiker in't prüüske un in't düütske Parlament) Qin Shi Huang (Hie lieuwede 259-210 f.Chr un wäd as die eerste Kaiser fon China betrachted) Lech Wałęsa (N polnisken Politiker, Gewierkskupsmon un Winner fon dän Nobelpries foar dän Free) Clemens August von Galen (Biskop, die sik juun ju


The Wounded Tone is n Rockkoppel uut Sweden, apgjucht in Stockholm in 2009 truch G.J. Alexandrie. Ju Gitarre spielt G.J. Alexandrie, ju Trumme spielt E.S. Alexandrie. Mental Illness


Thin Shoes is n Rockkoppel uut Sweden, gruunded in Stockholm in't Jier 2009. Wät jo spielje, lait so tiske Alternative Rock un Blues. Occupied City


The Mars Volta is n rockkoppel uut Amerikoa. De-Loused In the Comatorium Frances the Mute Amputechture The Bedlam In Goliath Octahedron Noctourniquet The Mars Volta


Konrad Burmann fon Strukelje hied ne Hällenge ap Rauderfeen. Hie waas Swoager tou Hermann Janssen. As KB (un fielicht GB, wät oawers uk sien Moanske weese kuud) skreeuw hie foar dät Lesebouk foar Seelterlound: 7. Jan un Geske 19. Di Bur un de Dräguner 22. Dät Farg bi dät Schäip 25. Kasper waas bolde stickt 37. Trütig Jier Elektrisk 42. Foulke hied Gäistesgegenwoart Text fon dät Lesebouk fon Seelterlound


At the Drive-In is n Rockkoppel uut El Paso, Texas (Fereende Stoaten fon Amerikoa). Acrobatic Tenement In/Casino/Out Relationship of Command


El Grupo Nuevo De Omar Rodriguez-Lopez is n rockkoppel uut Amerikoa. Cryptomnesia


Omar Rodriguez-Lopez Quintet is n rockkoppel uut Amerikoa. Omar Rodriguez The Apocalypse Inside of an Orange


Do eerste Uurkunden wiese uus oarich goude Kontakte mäd Aastfräislound. Dät me oawers leeter do Foane wier hääbe wüül, kon deerap wai tjuude dät do oarich moor wäid wuuden wieren, fielicht truch ju fon dät Klaaster Langen in gratteren Uumfang tougong sätte Eedgreeuweräi. Ätter t Suude hääbe wie n Tjuugnis fon minner früntelke Ferhooldnisse, as 1376 do gemeene Buuren fon Skäddel betjuuge, hiere Roowtoage juun Lampeken in Merne ienstaale tou wollen (Engelke 260). Merne is wäil Marren bie Lindern (Rü8 Register, S. 347), uum 1800 noch Mornen (Lc6). In 1656 hat et, ju Skäddeler Meente af Säärke häd siet Moanskentoanken dän Roagentjaande in Grootenging, uk bie Lindern (Wi437). Dät tjut wäil ap oolden Honnelskontakt wai; fielicht sunt jo do Seelter Jäild scheeldich weesen. So wäd uk ju Familie Blok in Hollen al 1403 un 1458 mäd dän Tjaanden tou Bäärsel beloand (Rü5.556 un 5.762). Sjuch Literatuur uur Seelterlound.


Red Hot Chili Peppers is n rockkoppel uut Los Angeles, Kalifornien (Fereende Stoaten fon Amerikoa). The Red Hot Chili Peppers Freaky Styley The Uplift Mofo Party Plan Mother's Milk Blood Sugar Sex Magik One Hot Minute Californication By the Way Stadium Arcadium I'm with You The Getaway Unlimited Love Return of the Dream Canteen


System of a Down is n rockkoppel uut Amerikoa. System of a Down (1998) Toxicity (2001) Mezmerize (2005) Hypnotize (2005)


Big Sir is n Rockkoppel uut Amerikoa. Big Sir (2000) Now That's What I Call Big Sir (2001) Und Die Scheiße Ändert Sich Immer (2006)


Zechs Marquise is n rockkoppel uut Amerikoa. Our Delicate Stranded Nightmare


The Rolling Stones is n Rockkoppel uut Änglound. IFPI Germany Gold and Platinum Search for albums by The Rolling Stones


Die Kool is wichtich as Gemöis. Dät rakt fuul ferskeende Koolsoorten, toun Biespill: Bloumenkool (Brassica oleracea var. botrytis L.) Brokkoli (Brassica oleracea var. italica Plenck) Koolrabi (Brassica oleracea var. gongylodes L.) Wieten Kool (Brassica oleracea convar. capitata var. alba) Rooden Kool (Brassica oleracea convar. capitata var. rubra L.) Wirsingkool (Brassica oleracea convar. capitata var. sabauda L.) Gräine Kool (Brassica oleracea var. sabellica L.) Rousenkool (Brassica oleracea var. gemmifera DC Ju Stäkräiwe (Brassica napus) heerd uk tou do Koolplonten. Bloumenkool Brokkoli Koolrabi Wieten Kool Rooden Kool Wirsingkool Gräine Kool Rousenkool


Juu Desoxyribonukleinsüüre (Maasttieds oukuuted mäd DNA fon dät Ängelske "Desoxyribonucleic Acid", man uk mäd DNS) is ne Nukleinsüüre un Dreeger fon dät Äärfgoud fon alle Lieuweweesen. Truch unnerskeedelke Sequenzen (Riegenfoulgen) fon Nukleotide, Bestounddeele fon Nukleinsüüren, kon deer gans unnerskeedelk Äärfgoud mäd kodierd wäide. Juu Foarm fonne DNA is aan loangen Dubbelstrang, die as Dubbelhelix traald is. Doo foulgjende Elemente sunt aaltiede inne DNA tou fienden: Koolestof (C, inne Struktuurfoarmel uk oafter truch n Houk sunner Beskriftenge oubielded) Phosphor (P) Stikstof (N) Suurstof (O) Woaterstof (H) Älken Oankeldstrang is ne Kätte fon Nukleotide, wierbie juu Nuklinbase ätter binnen wiesd un juu Desoxyribose touhoope mäd dän Phosphaträst ätter buuten. Älket Nukleotid inne DNA bestoant uut: Juu Desoxyribose (Dät is aan Sukker) N Phosphat-Räst Nukleinbasen af Nukleobasen, doo sik apdeele in Purin-Basen un Pyrimidin-Basen: Purin-Basen: Adenin Guanin Pyrimidin-Basen: Cytosin Thymin Dät rakt noch moor Nukleinbasen af Nukleobasen, man inne DNA rakt dät bloot düsse. Doo bee Oankeldstrange sunt truch Woaterstofbrääge mädnunner ferbuunen. Dät gungt inne DNA aaltiede, deeruum dät deer aaltiede ne Purimidinbase an aan Oankeldstrang juunuur ne Pyrimidinbase an dän uur Oankeldstrang lait. Gnauer kweeden, lait aaltiede Adenin juunuur Thymin; Guanin lait aaltiede juunuur Cytosin.


Dät Korniske (Kernowek, dt. Kornisch) is ne keltiske Sproake, ju der bit sowät 1800 boald wuude in Cornwall (Kernow), die suudwäästelke Punkt fon Änglound. Die woarskienelk lääste Moanske die ju Sproake baalen diede, waas Dorothy Pentreath, ju 1778 stuurwen is. Uum 1900 äntwikkelde die Geleerde Henry Jenner dät “Eenhaids-Korniske”, dät sik basiert ap wäkke middeloalerlike Tjooterstukke un wierap Robert Morton Nance dan 1958 n Leerbouk Cornish for All skreeuw. Nu däälich rakt dät sun 250 bit 300 Ljuude do der Kornisk slonk baale konnen un wäkke jungere sunt deeroun bilingual ängelsk/kornisk apleeken (13 Familien in dät Jier 2000). Et rakt uungefeer 3.000 Ljuude do der Kornisk oarich baale konnen. Kornisk wäd bruukt in Rundfunk, Saitengen un in wäkke Filme. 2002 häd ju Europäiske Union dät Korniske as eepentelke Minnerhaidssproake anärkoand. Dät alles wäd wäil kritisierd, deeruum dät ju Sproake fielicht toun Haaldeel uuttoacht is. Fonsälwen moasten foar aal näie Seeken näie Woude fuunen wäide (Sproakuutbau), man uk genöigje do oolde Wällen nit, uum ju ganse Grammatik tou rekonstruierjen. Yma’n gath yn-dann an carr ‘Die Kat is unner dän Woain’. Ap Walisisk skuul dät heete: Mae’r gath o dan yr car ..un ap Bretonisk: Emañ ar c'hazh dindan ar c'harr Dät


Die Sahel is dät Gebiet fon Afrikoa, die sik suudelk an juu Sahara anslut. Die Sahel bestoant foarallen uut Toudensavanne, man ieuwenske juu Toudensavanne rakt dät noch Gäärs- un Struuksavanne, in dän suudelken Sahel rakt dät uk Druuge Savanne, deerjuun is in dän noudelken Sahel Wüüste un Hoolichwüüste tou fienden. In dän Sahel rakt dät unnerskeedelke Klimate: in dän noudelken Sahel is dät druuch un heet, in dän suudelken Sahel deelwiese fuchtiger. Dät kon me oaber nit aaltiede so kweede, deeruum dät dät in dän Sahel n tropisk Wikselklima rakt, dät hat, dät sik ne druuge Jierstied mäd ne wäite ouwikseld. Die Wiksel is oaber täämelk uunräägelmäitich, oafer rakt dät loange Druuchten un dan wier bloot gans kuut Rien. Juu Wüüste Sahara woakst fääre ätter Suuden wai. In doo noudelke Deele fon dän Sahel äntstounde also näie Wüüstenflakten. Sunne Wüüstenbieldenge hat inne Fäksproake "Desertifikation". Truch dät Woaksen fonne Befoulkenge hääbe doo Moansken in dän Sahel däälich uk moor Fäi as fröier, Kamäile, Bäiste, Schäipe, man foarallen Säägen. Doo fernäile dan uk fuul moor Natuur, un wan joo dät ganse Boark fon aan Boom iete, dan stäärft die Boom. Buutendät fertrappelje doo fuul Gäärs, wäil moor, as joo iete, un stampje


Ju mitochondrioale DNA of mtDNA is ne litje ringfoarmige DNA, ju sik nit in dän Sälkääden befint, man in do Mitochondrien, litje Organellen deerbuute. Do Mitochondrien änthoolde uk n oainen Typ Ribosome. Dät rakt hunnerte fon Mitochondrien pro Sälle un do änthoolde älk fuul sirkuloare Chromosome. Do änthoolde aal dosälge Gene, man sunt nit immer identisk: Isodisomie hat sofuul, as dät aal Moleküle fon ne Sälle identisk sunt, Heterodisomie hat, dät do nit identisk sunt. Ju dubbelstrangige mtDNA bie dän Moanske änthaalt 37 Gene: 22 kodierje tou tRNA, 2 tou ribosomoal-RNA un do uurige 13 tou Oaiwiete. Dät Mitochondrion kodiert nit fulboodich foar sien oaine Oaiwiete: wäkke Funktioone sunt in dän Loop fon do Generatione fon dät nukleare DNA uurnuumen wuuden. Do Oaiwietprodukte fon do Gene hääbe dan ne apaate Translokationssequenz, wiertruch do ätter do Mitochondrien transportierd wäide skällen. Ju mitochondrioale DNA ferierwet gewöönelk bloot uur ju wieuwelke Lienje un gungt also nit uur mäd Sperma of Blöitenstoaf. Do Mitochondrien fon ju monnelke Säidsälle fiende sik in dän Stäit, die bie de Befruchtenge maasttied nit in ju Oaisälle kumt. Der sunt oawers wäil eenige Biespiele fon Uurdreegenge fon mitochondrioale DNA fon dän Foar beskrieuwen wuuden. Ju Doatseeke fon Ferierwenge truch


Isaac Newton, leeter Sir Isaac Newton is bädden an n 25. Dezember 1642 ättern julianisken Kalänner - Die in düsse Tied in Änglound noch goolt - af an n 4. Januar 1643 ättern gregorianisken Kalänner in Woolsthorpe bie Grantham un stuurwen an n 20. Meerte ättern julianisken Kalänner af an n 31. Meerte 1727 ättern gregorianisken Kalänner in Kensington, dät däälich tou London heert. Hie waas aan bekoanden ängelsken Astronom, Mathematiker un Physiker. Sin Haudwierk wieren wäil doo Philosophiae naturalis principia mathematica (Doo mathematiske Prinsipien fonne Natuurphilosophie).


Kreta is n groot Oailound fon Griechenlound. Dät häd ne Laangte fon 260 Km un ne Bratte fon 15 bit 60 Km. Me kon goud fäile dät me fier in dät Suude is. Suuderstoarme brange al Sound fon ju Sahara-Wöiste, wan uk wied in de Foarjier die Bierich Ida sien sneebedäkte Spitse in de Luft stat. An ju Noudkuste rakt dät fuul Strand. Apfaalend is wo littik ju Unnerskeed twiske Äbbe un Floud is, hier in dät Middelmeer. Ju Suudkuste is moor stail un fälsich. Noch fuul Lound lait wüüld un wäd beweeded fon Säägen, do fon eene Hööchte ap ju uur springe, uumroat fon blöiende Oleandere. Kreta häd ne gans oolde Geskichte, wierfon sik nu fuul Spuuren fiende. Ju ooldste Spuur äntstamt ju Minoiske Kultuur, dät is ju Doodenstääd Knossos, juust suudaastelk fon dän Haudstääd Heraklion. Fääre ätter dät Suudwääste fint sik dät uk minoiske Phaistos un deerbie in de Naite dät roomske Gortyn. Loangs ju Noudkuste fiert me uur ne Sträite mäd Mimosa-Boome ätter dät middeloalerlike Rethymnon un noch fääre ju Stääd Chania. Dan ätter dät Suude lait ju groote Samaria-Slucht, wiertruch me bloot tou Fout ätter ju Suudkuste gunge kon. Deerfon kon me mäd n Boot aastelk


Dät Middeloaler sunt do Jiere twiske 500 un 1500. Foar sowät 500 is dät Oalerdum, ätter sowät 1500 is ju näie Tied. Foarmiddeloaler, antou dät 10. Jierhunnert Hoochmiddeloaler, begin 10. Jierhunnert bit uum 1250 Leetmiddeloaler, 1250 bit uum 1500 In ju Renaissance duuket dän Noome 'Middeloaler' ap. Ju Renaissance waas ju Wiergebuurt fon dät klassiske Oaler, in Moaleräi as uk in ju Baukunst un ju Musik. Maastens lät me dät Middeloaler ounfange in dät Jier 500 un eendje in dät Jier 1500. Uur Begin- un Eendjiere sunt: Politisk begint dät Middeloaler in 476, die Eend fon dät Wääst-Roomske Riek. Die Begin fon ju Foulkewonderenge in 375. In dät Jier 312 wuude dät Kristendum toulät in dät Roomske Riek, un dät wäd uk wäil as Beginjier nuumen. Uk foar dän Eend fon dät Middeloaler rakt et ferscheedene Jiere: Ju Äntdäkkenge fon Amerikoa in 1492. Die Eend fon dät Aast-Roomske Riek (Byzantiniske Riek) in dät Jier 1453. Die Eend fon dät Middeloaler is die Begin fon ju Renaissance. Ju Trännenge fon ju Protestantiske Säärke un ju Roomsk-Katoolske Säärke siet 1517.


Frankfurt an n Main is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Hessen. Deer woonje uungefeer 690.000 Ljuude un dät is ju grootste Stääd fon dät Buundeslound. Ätter Berlin, Hambuurich, München un Köln is dät ju füüftgrootste Stääd fon Düütsklound. Al in dät Hillige Roomske Riek waas Frankfurt ne wichtige Stääd; däälich is dät dät finanzielle Säntrum fon Düütsklound un Europa. Deer stounde fuul hooge Bauwierke, wierfon eenige tou do hoochste Bauwierke fon Europa heere. Fon deer kumt uk die Öökelnoome Mainhattan, die sik touhoopesät uut ju Äi Main un Manhattan, aan Stääddeel fon New York, dät ja noch eerder foar sien Hoochhuuse bekoand waas. Eer dän Twäide Waareldkriech waas dät aal uurs. Domoals hiede Frankfurt een baldoarich groote Ooldstääd un waas bekoand foar Fäkwierkhuuse. Man fon ju Ooldstääd is ätter ju Bombardierenge bloot min uurichblieuwen un noch minner in dän Wierapbau, die gau gunge skuul un sik nit nouch Tied noom, hoolich fernäilde Huuse wier ap Steede tou brangen. Uumdät deer nit moor fuul fon ju originoale Ooldstääd uurich is, wuuden un wäide wäkke wichtige Bauwierke ätter Jiertjaande ätterbaud, moor of minner so as jo wieren. In dät Doom-Römer-Projekt tou n Biespil skäl ap dän Gruundsleek fon dät ourietene Techniske


Moskau is ju Haudstääd fon Ruslound. Deer woonje ungefeer 11.501.000 Ljuude in ju Stääd (2011), 14,6 Mio lieuwje in ju Agglomeration (2007). Moskau is ju grootste Stääd fon Ruslound. Moskau waas uk al ju Haudstääd fon de Sowjetunion, fon dät ruske Kaiserriek un fon dät Grootfürstendum Moskau. In do lääste Jierhunnerte sunt fuul flugge Bauwierke äntsteen: Bolschoi-Tjooter Dät Gorkipark Moscow-City, dät Internationoale Hondelssäntrum Dät Kreml Lenin-Mausoleum Moscow City Die Roode Plats, mäd de Sänt Basilius Kathedroale un dät Weerenhuus GUM Triumfpalast Commons: Moskau – Mediendoatäie


Kroatien is n Lound in'n Uurgong twiske Middel- un Suudaast-Europa. Ju Haudstääd is Zagreb un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2015 Kolinda Grabar-Kitarović. Kroatien wäd begränsed fon: Aastriek in dät Noude, Ungarn in dät Noud-Aaste, Serbien in dät Aaste, Bosnien in dat Suud-Aaste, Montenegro in dät Suude Kustenstääd Brseč Foutbal


Serbien is n Lound in Europa. Haudstääd is Belgrado. Serbien wäd begränsed fon: Ungarn in dät Noude, Rumänien en Bulgarien in dät Aaste, Noudmakedonien, Albanien un Montenegro in dät Suude, Bosnien un Kroatien in dat Wääste.


Ju Adriatiske See is n Deel fon dät Middelmeer un lait in dät Suude fon Europa twiske dät Apennin-Hoolichailound un dät Balkan-Hoolichailound. Ju wäd fon de Ioniske See schat truch ju Sträite fon Otranto. In dät Wääste wäd ju See begränsed fon Italien un in dät Aaste fon Slowenien, Kroatien, Bosnien, Montenegro un Albanien. Bie ju Aastkuste fon de Adriatiske See lääse do Dalmatiske Ailounde un do Kvarner Ailounde, do aal tou Kroatien heere. Krk un Cres sunt deerfon do grootste Ailounde. Die djoopste Punkt lait ap 900m.


Ju See is n Deel fon n Ozean, die der in Ferbiendenge stoant mäd ne uur See of mäd n Ozean. Buute Aastfräislound wäd dät in gans Düütsklound oafter Meer naamd, wilst dät Woud "die See" deerfoar ap düütsk säildener bruukt wäd.


Montenegro is n Lound in Middel-Europa. Ju Haudstääd is Podgorika un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2006 Filip Vujanović. Montenegro wäd begränsed fon: Bosnien in dät Noude, Serbien in dät Aaste, Albanien in dät Suude, ju Adriatiske See in dät Wääste.


Die Ätna ap Sizilien (Italienisk:Etna of Mongibello, Sizilianisk: Etna, Èttina of Èttena) is die grootste un aktivste Vulkoan in Europa.


Die Kubismus, oulat fon frantsöösk cube of latiensk cubus foar "Doobel" is ne Stilgjuchte in ju Moaleräi, ju fon 1907 oun in Frankriek uut ju Avantgarde foargeen is. In dän Kubismus is nit ju Deerstaalenge dät wichtichste, uk wan Objekte deerstoald wäide, fuulmoor stoant ne formoale Oardenge fon ju Bielde in dän Faandergruund. Deerfon kumt uk dät typiske kaantige Fonsuun, dät dän Stil sin Noome roat häd. Man nit aal do kubistiske Kunstwierke sunt uuremäite kaantich. Pablo Picasso un Georges Braque jäilde as do Gruundere fon dän Kubismus. Uur wichtige Moalere sunt Juan Gris, Fernand Léger, Marcel Duchamp un Robert Delaunay. Uut ju Moalerkunst is die Kubismus uk in ju Bieldehaueräi un ju Baukunst uurnuumen wuuden. Stillieuwend mäd Fruchtkumme un Mandoline fon Juan Gris, 1919. Sittenden Mon fon Roger de La Fresnaye, 1914. Unner de Pergola in Neapel fon Umberto Boccioni, 1914. "Ju Musik", Relief fon Antoine Bourdelle, 1910-12


Wietruslound (wietrusk Беларусь, de. Weißrussland) is n Lound in Aasteuropa. Ju Haudstääd is Minsk un die Präsident fon ju Republik is siet 1994 Aleksandr Lukashenko. Wietruslound wäd begränsed fon: Lätlound in dät Noude; Ruslound in dät Aaste; Ukraine in dät Suude; Polen in dät Wääste; Litauen in dät Noudwääste. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Dsjarschynskaja Hara (345 m). Do grootste Äien fon dät Lound sunt die Prypjat un die Dnepr. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $18.060 in 2016. In 2007 waas 9,2% fon ju ganse Wirtskup Londwirtskup, 40,9% Industrie un 49,8% Tjoonste. Sowjetunion Haudstääd Minsk Rubel Die Presidänt fon do Wietruslound Aleksandr Lukashenko Commons: Belarus – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Gräinlound is n Ailound in dän noudelke Atlantiske Ozean, noudaastelk fon Kanada. Mäd ne Uurfläche fon 2 175 000 km2 is dät dät grootste Ailound fon de Waareld. Dät is Deel fon dät Köönichriek Dänemark. Siet 1979 häd dät ne uunouhongige Position juunuur Dänemark (status aparte) un dät heert siet 1985 nit moor tou ju Europäiske Union. Ju Haudstääd is Nuuk (Godthåb). Gräinlound heert geografisk tou Noud-Amerikoa un geologisk betrachted tou ju kanadiske Ploate. 80% fon dät Lound is bedäkt mäd ne Iesloage, ju der bit 3 km tjuk is. Bloot ju Kusstriepe fon 15-150 km breed, foarallen in dät Suude un dät Wääste, is bewoonboar, as Foulge fon dän Ienfloud fon dän Golfstroom. Ju Kuste is iensnieden mäd uunmundige Fjorde un Glitskere, wierfon Iesbierge oubreeke. Gräinlound häd n Poolklimoa. Do uursproangelke Ienwoonere, do Inuit (uk Eskimos naamd), sunt fon fröier Nomoaden. Jo sunt oawers man ne litje Gruppe. Bie wieden do maaste Ienwoonere lieuwje in dät Suudwääste un sunt Gräinloundere, ne Moangelse fon Deenen un Inuit. Jo baale Gräinloundsk (Kalaallisut), wät een Varietät fon do Inuit-Sproaken (Inuktitut) is, un, uurs as wäkke Inuktitut-Varietäten fääre wäästelk, mäd latienske Bouksteeuwen skrieuwen wäd. Deensk un Gräinloundsk sunt do amtelke Sproaken. Ne trääde


Die Begriep Kultuur kumt fon dät Latinske "cultura" un beteekent aal dät, wät Moaskene truch bewisd Uurtoanken, Philosophierjen un Ploanjen foarbrange, in't Juunsät tou ju nit moanskelk uurtoachte Natuur. Dät is somäd een wied Fäild. Kunste Bieldende Kunst Moalerkunst Literatuur Musik apfierde Kunst Dons (aal fon Foulksdons bit Ballett) Sjospil (Film un Tjooter) ... Gloowe Wirtskup Buuräi Eedgreeuwen Hondwierk Industrie Honnel ... Fräie Tied Sport Spil ... Wietenskup Fääste fierjen Bruuke un aal sowät.


Kunst is dät bewust Skäppen fon n Effekt, besunners wier die Effekt wichtiger is as ju praktiske Ounweendenge fon ju Skäppenge. Musik Literatuur Bieldende Kunst: Baukunst Bieldehaueräi Skulptuur Plastik Moalerkunst in dän gratteren Sin Moalerkunst Teekenge Kunst-Pränt ... Apfierde Kunst: Dons Skauspil Tjooter Film So kloor kon dät nit aaltied apdeeld wäide. Kunstlere wollen hiere Kreativität oafter nit bloot in aan, man in ferskeedene Birieke fon ju Kunst uutlieuwje. Un so äntstounde dan Miskengen uut do ferskeedene Kunstfoarmen. Dät Biespil Oper, wier ju Musik mäd Apfierde Kunst (Tjooterspil) ju Bieldende Kunst (Beenbielde) ferbuunen is. Un me skuul nit ferjeete, dät dät Tjooterspil (wan dät sik nit juust uum eenfache Foarmen as Pantomime honnelt) aaltied ap ju Literatuur gruunded is. Dät kon nit foneenuur tränd wäide. Man uk, wier dät tränd wäide kuude, wäd dät nit aaltied tränd. So häd t.B. Antonio Vivaldi älk Sät fon sien musikoalisk Wierk Do Fjauer Jierstiede een Riemsel bietouroat, dät fermoudelk uut sien oaine Pänne stommet. Uk in ju näiste Tied rakt dät ferskeedene Miskengen uut ferskeedene Kunstfoarmen. Dät sunt nit bloot sukke exotiske Seeken as IMMAGINE&POESIA, dät konnen wie in normoale Bieldetälstere, foar allen in hiere moudeerne Foarm, dän Comic, sjo. Deer wäd uk


Serbisk is ne Suudslawiske Sproake. Juu is täämelk nai früün mäd dät Kroatiske un dät Bosniske. (SIL: SRP; ISO 639-1: sr; ISO 639-2: srp/scc, ISO 639-3:SRP) Kiriliski alfabet: А Б В Г Д Ђ Е Ж З И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Т Ћ У Ф Х Ц Ч Џ Ш


Ne Sälle is ju litste (elementare) Eenhaid fon do Lieuweweesen. Dät rakt toun Biespil uk Lieuweweesen, do bloot uut een Sälle bestounde. Algemeen unnerskat me two Foarmen fon Sällen: Do Prozyten (uk Protozyten naamd) un do Euzyten. Do Euzyten sunt Sällen mäd Sälkääden, do Prozyten sunt Sällen sunner Sälkääden. Lieuweweesen do uut Euzyten bestounde heete Eukaryoten (dät is uk n Taxon) - Lieuweweesen do uut Prozyten bestounde heete Prokaryoten, jo sunt neen eenegaidelk Taxon. Düsse Unnerskeedenge kon me modellhaft mäd ju Unnerskeedenge fon Inloundere un Uutloundere ferglieke: Do Inloundere hääbe toumindest ne gemeensoame Politik (un mongs wäil uk uur Gemeensoamgaiden), sunt also relativ homogen, do Uutloundere hääbe deerjuun bloot ju Oainskup dät jo nit uut dät Lound fon dän Betrachter sunt, jo hääbe neen Gemeensoamgaiden, sunt also heterogen as do Prokaryoten. Do Sällen hääbe Organellen, do bestimde Apgoawen häbe:


Dät Waareldruumte-Teleskoop Hubble Dät Waareldruumte-Teleskoop Hubble säin fon dät Ruumtefeer Discovery unner Mission STS-82. Bielden nuumen fon dät Waareldruumte-Teleskoop Hubble in falske Faawen wierroat: fon links buppe in Klokkewiesersin: Tjukkop[[Galaxie], ju Kiegelwulke, two touhoope-steetende Kuugelgalaxie-e, un de Gebuurt fon ne Stierne in dän Omegadook. (Bielden sunt Oaindum fon NASA) Dät Waareldruumte-Teleskoop Hubble (Hubble Space Telescope, HST) bestoant uut ne Taal fon Prezisionsinstrumente foar astronomiske Beooboachtengen. Dät is naamd ätter dän amerikoanske Astronom Edwin Hubble un troalt siet ju Lansierenge truch ju NASA ap n 24. April 1990 as een Kunstmoune uum ju Äide. Die Hubble wäd benutsed foar optiske Woarniemengen. Dät Teleskoop änthoalt uk ne Infraroodkamera. Foar Weerniemengen in dät Röntgenwoogelaangtegebiet wäd dät Chandra X-Ray Observatory bruukt. Truch dät Failjen fon een Atmosphäre in dän Waareldruum konnen mäd dän Hubble uunkoand skäärpe Bielden fon fiere astronomiske Objekte moaked wäide. Een fon do bekoandste Bielden, do mäd dän Hubble moaked wuuden sunt, is fon dän Oadlerdook (M16). Ju Bielde is ätter fuul Astronome ju fluchste Bielde ju der je moaked wuuden is fon n Objekt in dät Al. Fluks ätter ju Lansierenge koom hääruut, dät dät Waareldruum-Teleskoop nit goud funktionierde, deertruch dät die Haudspeegel truch n Instrumentationsfailer in ne ferkierde Foarm


Kurów is n Täärp in Polen in dät Woiwodskup Lubelskie, dät lait twiske Puławy un Lublin an ju Äi Kurówka. Dät Täärp häd 2.870 Ienwoonere (2013).


Ju Kuukuuksbloume (dt. Knabenkraut) is ne Weedebloume mäd spitse, swotfläkkede Bleedere. Rund uum dän Stam tou, die sowät n Fout hooch is, sitte litje wiete un blaue Bloumen, do der ne spits touloopenen Struus bildje.


Laangte (dt. Länge) is ju Oainskup fon n Körper, ju der ounrakt, wo wied hie sik uutdient. Ju Laangte wäd uutdrukt ('meeten') in Laangtemäiten.


Ju Laangtemäite is dat, wier me ju Laangte mäd fäästlait. Ju moderne Laangtemäite gungt ätter Meter, wierfon ju Laangte ätter n Standoart un ätter physiske Definitione fäästlaid is. Fon die Meter (m) läite sik uur Mäiten ouleede. 1 Kilometer (km) = 1000 m 1 Hektometer (hm) = 100 m 1 Dekameter (dam) = 10 m 1 Meter (m) 1 Dezimeter (dm) = 1/10 m 1 Zentimeter (cm) = 1/100 m 1 Millimeter (mm) = 1/1000 m = 10-3 m 1 Mikrometer (/um) = 1 Mikron = 1/1000.000 m = 10-6 m 1 Nanometer (nm) = 10-9 m = 1/1000 /um 1 Angström (A) = 10-10 m In ju Astronomie bruukt me fuul grattere Eenhaide, as: 1 Luchtjier (ly) = 9 460 730 472 580 800 m ≈ 9,461 ∙ 1015 m ≈ 9,5 Billione Kilometer


Dät Ladiniske, uk Dolomitenladinisk naamd, is ne romaniske Sproake, ju der in dät Noude fon Italien boald wäd. Ätter ju Meenenge fon eenige Foarskere bestoant ne äänge Fründskup fon dät Dolomitenladiniske mäd dät in Gestriche fon Graubünden boalde Romaniske un mäd dät Furlaniske. Ju Touhoopefoatenge fon disse tjo Sproaken unner dän Buppebegrip Rätoromaniske Sproaken is uumstrieden (sjuch: "Questione Ladina"). Mäd sien sowät 30.000 Ljuude do dät as Määmesproake baale, heert dät Ladiniske ieuwenske Seeltersk, Noudfräisk, Färöisk, Samisk un Bündnerromanisk tou do litste Sproaken Europas. Do Ladiner tälle tou do fon ju Europäiske Union anärkoande sproakelke Minnerhaide fon ju EU un schuulen deeruum in dän Genäit fon dän europäiske Minnerhaideschuts, besunners fon ju Europäiske Charta fon do regionoale of Minnerhaidesproaken fon 1991 kuume, ju der besunners ju "Föärderenge fon Minnerhaidesproaken in Schoulen, in ju Ferwaltenge, foar dät Gjucht un in do Medien" foarsjucht. Dät ladiniske Sproakgebiet ferdeelt sik uur tjo Ferwaltengsregione, wät ju Isolierenge fon do Ienwoonere unnernunner ferstäärket. Besunners unner dän Faschismus wuude dät siet 1927 forcierd. Ladinisk wäd ap ju eene Kaante in Deele fon ju Region Trentino-Suudtirol boald. Hiertou tälle dät Grödnertal (Gherdëina) un dät Gadertal (Badia) in ju Provinz Bozen-Suudtirol un dät Fassatal (Fascia) in ju Provinz


Die elektriske Stroom wol truch dät een Materioal lichter truuge as truch dät Uur. Die Stroom gungt gans licht truch Metalle. Deeruum naame wie n Metal n "Laiter", dan dät laitet dän Stroom gans licht. Gans goude Laitere sunt Kooper un Gould. N minner gouden Laiter is Koolstof (Bläistikke). Wäkke uur Materioale läite dän elektriske Stroom bolde goarnit truch. Do naame wie "Isolatore", dan do isolierje ju Elektrizität. Gjucht goude Isolatore sunt Plastik un wäkke Soarten Keramik (Toonweere, Potslaan).


Latiensk waas ju Sproake fon do Roomske. Fääre kanne wie ju as ju Sproake fon de Säärke un fröier fon de geleerde Waareld. Deeruum sunt Noomen fon Plonten un Medizine noch in n Soarte fon Latien (Köäkenlatien). As do Roomske Europa ärooberden, broachten jo alleweegense hiere Sproake mee. So beraue däälich do Romaniske Sproaken aal ap dät Latienske. Man uk in dät Düütske, dät Fräiske un foarallen dät Ängelske sunt fuul latienske Woude apnuumen un nu oafte uunkoantelk annerd. Wäl skuul toanke dät uus gans gewöönelke Woude as Muure, Finster, Skoule un sogoar Määlne uut dät Latienske stamme? Sukke Woude naamt me Leenwoude. Dät Latienske däd foarallen apfaalen truch dät Failjen fon dät persöönlike Foarwoud (iek, du usw.), wät bloot bruukt wäd, wan me dät gans stärk betoond. sum - 'iek bän' es - 'du bäst' est - 'hie/ju/dät is' bonum est - ‘dät is goud’ hic fenestra est - ‘dät is n Finster’ / ‘Hier is n/dät Finster’ Roomske Riek Grammatik Bekoande latienske Texte mäd Uursättengen un Woudebouk Froamdwoude un Leenwoude.


WAP - SEELTER SEENDENGE - SPÄNDJE AP DÜÜTSK [Beoarbaidje] Wikipedia is een kostenloose Enzyklopädie mäd fräien Inhoold, ju in Touhoopeoarbaid skrieuwen wäd. Ap düsse seelterfräiske Wikipedia rakt et nu 4.115 Sieden, do as fulle Artikkele betrachted wäide konnen. Läs hier uk wo du sälwen Sieden touföigje un beoarbaidje koast. Kiek foar moor Information hier in uus Bruukereportoal un besäik uk moal ju Weerskup. Deer koast du uk ne Ättergjucht skrieuwe. Wan du n näien Benutser bäst af uut uur Gruunde wät uutprobierje wolt, rakt dät ju Spielsteede deerfoar. Kiek foar dät hoochleeden fon Bielden un ouskrieuwene Täkste ap do gjuchtelke Bedingengen foar ju Ienstaalenge fon Bielden (Uurheebergjuchte uas.) Wät is Wikipedia? • Gebruuksanwiesenge [Beoarbaidje] Foarloage:Artikkel fon dät Mound/April 2024 Lieste [Beoarbaidje] Aastfräisk is ju Sproake fon do Aastfräisen, do der in Aastfräislound woonje, so uum Auerk, Oamde un Lier bietou. Fon Seelter wäd dät oafte kuut "Fräislound" benaamd. läs fääre. Lieste [Beoarbaidje] Foarloage:Waast du, dät .../April 2024 Lieste [Beoarbaidje] Seelterfräiske Täkste ap Wikiwälle Seeltersk heere un sjo Woudeliesten [Beoarbaidje] Geographie Seelterlound - Do Fräislounde - Düütsklound - Niederlounde Wietenskup Biologie - Geskichte Kultuur Sproaken un Dialekte in do Fräislounde - Minnerhaide Enzyklopädie [Beoarbaidje] Klik ap ju Bielde, uum moor wies


Kasachstan is n Lound in Asien un tou n gans litjen Deel (5,4%) uk in Europa. Kasakstan wäd begränsed fon: Ruslound in dät Wääste un Noude, China in dät Suudaaste, Kirgisien, Usbekistan un Turkmenistan in dät Suude, ju Kaspiske See in dat Suudwääste.


Ju Kaspiske See is n See mäd n Gebiet fon 371.000 km² groot ap ju Gränse fon Europa un Asien, ju neen Ferbiendenge mäd do Waareldsee-e häd. An ju Kuste wäd de See begränsed fon do Lounde: Ruslound in dät Noud-Wääste, Kasakstan in dät Noud-Aaste, Turkmenistan in dät Aaste, Iran in dät Suude, Aserbaidschan in dat Wääste. Ju Kapsiske See läit ungefeer 28 Meter unner ju Seespeegel un die djoopste Punkt lait ap 995 Meter. Tou do wichtigste Toustroome heere ju Wolga, ju Ural, ju Kura un ju Terek.


Armenien is n Lound in n Kaukasus in Faanderasien. Ju Haudstääd is Jerevan un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 1998 Robert Kocharian. Armenien lait in Litje-Asien un is gans fon Lound begränsed, tou wieten do Lounde: Georgien in dät Noude; Aserbaidschan in dät Aaste; Iran in dät Suude; Ju Turkäi in dät Wääste. Armenien is toun grootsten Deel biergich, mäd naan eensigen Punkt unner ju 400 Meter-Lienje. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Aragats ap 4095 Meter. Do grootste Äien sunt ju Hrazdan un ju Debed. Armenien häd truch Ouholtjen bolde neen Buske moor. Armenien Yerevan Geghard Vagharshapat Khor Virap Sevanavank Khatchkar Armenisk søga (Ängelsk)


Wan n elektrisken Stroom ne Uure loang lapt truch n Träid af ne Laampe af sowät, dan sunt moonige Elektrone fon dät eene Eende ätter dät Uur waigeen. Do Elektrone mädnunner naamt me Leedenge (dt. Ladung). Wie kuuden ju Leedenge uutdrukke in Elektrone, man deeruum dät do sun litje Leedenge hääbe, benutsje wie n uur Eenhaid, dät Coulomb. Un een Coulomb kriege wie, wan wie eene Sekunde loang 1 Ampêre loope läite. Läite wie ju 60 Watt Autolaampe 10 Minuten baadenje, dan is 600 Sekunden X 10 Ampêre = 6000 Coulomb truch ju Laampe ronnen.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 7. Februoar: Bie'e Mission STS-41-B fon dät Space Shuttle Columbia fiert die Ruumtefoarer Bruce McCandless foar't eerste Moal n Buute-Boud-Iensät mäd aan Düüsen-Ruksäk - ne sonaamde Manned Maneuvering Unit (MMU) - truch. 30. April: Die Justizminister fon Kolumbien, Rodrigo Lara Bonilla, wäd in't Noude fon ju Haudstääd Bogotá truch ju Drogen-Mafia möärend. 30. Juni: Karl Carstens trät as düütsken Buundespräsident ou. 1. Juli: Richard von Weizsäcker wäd düütsken Buundespräsident. foar Chemie: Robert Bruce Merrifield foar dän Free: Desmond Tutu foar Literatuur: Jaroslav Seifert foar Medizin: Niels Kaj Jerne, Georges J. F. Köhler un César Milstein foar Physik: Carlo Rubbia und Simon van der Meer foar Wirtskaftswietenskup: Richard Stone 22. Dezember: Basshunter, swedsken Sjunger, Produzent un DJ 30. April: Rodrigo Lara Bonilla, Justizminister fon Kolumbien, möärend truch ju Drogen-Mafia.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 25. Juni: Joint European Torus (JET) äärtjuuget sin eerst Plasma. 12. August: Manuel Noriega wäd die Uppermon fon dät panamaiske Militär un deermäd de facto die Diktoator fon dät Lound. 21. Oktober: Die Meeter wäd näi definierd: Dät is nuu die Wai, dän dät Lucht in Vakuum in ne Tied fon 1/299.792.458 Deel fon ne Sekunde bäätelaid. Chemie: Henry Taube Free: Lech Wałęsa Literatuur: William Golding Medizin: Barbara McClintock Physik: Subrahmanyan Chandrasekhar un William A. Fowler Wirtschaftswietenskup: Gérard Debreu 18. Januoar: Samantha Mumba, iriske Sjungerske un Skauspielerske 11. Februoar: Rafael van der Vaart, niederloundsken Foutbaal-Spieler


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1979 - 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 1985 - 23. Februar: In Gräinlound rakt dät een Foulksoustämmenge uur ju Lidskup in ju Europäiske Union, deerbie stämje twounfüüftich Prosänt foar't Uuttreeden. Gruund deer foar is foaraaln ju uurmäitige Fiskeräi truch wäästdüütske Fiskere in Gräinloundsk Woater. Ap dän 1. Januoar 1985 trät Gräinlound uut uut ju Europäiske Union. 2. April: Troppen fon Argentinien besätte do Falklound-Ailounde, Begin fon dän Falkloundkriech 6. Juni: Israel begint dän eerste Libanonkriech, uum ju Fernäilenge fon ju PLO tou roakjen. 14. Juni: In dän Falkloundkriech ferkloort ju argentiniske Armee in Port Stanley juunuur do britiske Troppen hiere Kapitulatsjoon. 9.800 argentiniske Suldoaten kuume in Kriechsfangenskup. 18. Juni: Ätter dät Ferljoosen fon dän Falkloundkriech mout die argentiniske De-facto-Präsidänt un Kriechsdrieuwer Leopoldo Galtieri sien Boantje fräimoakje. Uurgongswiese uurnimt in ju Tied fon ju Militärheerskup Brigadegeneroal Alfredo Oscar Saint Jean dät Boantje. 20. Juni: Ju britiske Regierenge ferkloort dät Eende fon dän Falkloundkriech, ätterdät do argentiniske Troppen ap do Falklound-Ailounde kapitulierd häbe un Suudgeorgien juust so as do Suudelke Sandwich-Ailounde wier in britiske Hounde sunt. 11. Oktober: Do Räste fon dät


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1978 - 1979 - 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 1984 - 10. Februoar: As eerst arabisk Stoats-Upperhaud boalt Anwar as-Sadat foar dät Europa-Parlemänt in Luxemburg, hie aasket fon Israel un do Palästinensere, sik juunsiedich antouärkannen. 12. April: Foar't eerste Moal stoartet een Space Shuttle, näämelk ju Columbia. 27. April: Die düütsk-kanadiske Neo-Nazi Wolfgang Droege wäd in New Orleans (USA) fäästnuumen, as hie sik mäd oachte uur Monljuude kloor moaked, ap een Boot mäd Woapen un een Nazi-Flaage tou gungen. Jo hääbe dän Ploan, ju Premier-Ministerske Eugenia Charles fon dän karibisken Ailound-Stoat Dominica ou tou sätten, uum dän fröieren korrupten Premier-Minister Patrick John wier in't Boantje tou brangen. Düssen failsloainen Putsk-Fersäik is as Operation Red Dog bekoand. 1. Moai: Heinz Nittel, aastriekisken Politiker un Präsident fon ju Aastriekisk-Israeliske Sälskup wäd fon aan Terrorist fon ju pro-palästinensiske Abu-Nidal-Organisatsjoon doodskeeten. 20. Juni: Bie aan Twist twiske kristelke un muslimiske Ägyptere rakt dät tjoon Doode. Fieuw deerfon sunt Kristen, fjauer Muslime un aan is nit bekoand. 31. Juli: Bie dän Uunfaal fon ju Twin Otter FAP-205 kuume aal do soogen Ljuude an Boud fon dän Fljooger


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 - 1982 - 1983 - 14. Januoar: Indira Gandhi loost Chaudhary Charan Singh as Premierminister in Indien ou, ätterdät hiere Kongräs-Paatäi in ju foaruutgeene Köär wunnen häd. 4. Juli: Ju Basilika fon Aparecida wäd truch Poabst Johannes Paul II. wäid. 22. September: Ätter aan sonaamden "Foarkriech" twiske Irak un Iroan bräkt nu die Eerste Gulfkriech in fulle Stäärkte uut: Irakiske Bumben faale ap iroanske Stääde un hunnerdduusend irakiske Suldoaten marskierje in ju oulje- un gasrieke Provinz Chuzestan ien, wier jo Ounspröäk ap staale. 19. Dezember: Shlomo Lewin, Rabbiner, wäd touhoope mäd sien Ooldske Frieda Poeschke in Erlangen doodskeeten. Deeder is fermoudelk aan Neonazi uut ju gjuchts-extreme Wehrsportgruppe Hoffmann. 10. Januoar: Sarah Shahi, US-amerikoanske Skauspielerske 11. Januoar: Christian Wetklo, düütsken Foutbaal-Spieler (in'e Doore) 11. Januoar: Celia Sánchez, kuboanske Revolutsjonäärinne un Politikerske 14. Januoar: Rachel Fuller Brown, US-amerikoanske Chemikerske 19. Dezember: Shlomo Lewin, Rabbiner 24. Dezember: Karl Dönitz, fon n eersten bit tjountwintichsten Moai 1945 Ätterfoulger fon Adolf Hitler (die sik säärm uumebroacht häd) as Uppermon fon Nazi-Düütsklound.


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 - 1982 - 1. Januoar: Do USA beginne een diplomoatiske Ferbiendenge mäd ju Foulksrepublik China, do Ferbiendengen ätter ju Republik China ap Taiwan wäide oubreeken. 10. Januoar: Ju Foulksrepublik Kampuchea wäd gruunded, ätterdät vietnameeske Troppen do Roode Khmer fon ju Moacht ferdrieuwen hääbe. Heng Samrin fungiert as näi Stoatsupperhaud. 1. Februoar: Ayatollah Khomeini kumt ätter füüftien Jiere in't Exil wieruume ätter dän Iran. 11. Februar: Die iraniske Premierminister Schapur Bachtiar wäd ousät. Ju säks Deege eerder fon Khomeini iensätte Juunregierenge uurnimt ju Heerskup. 1. April: Ayatollah Khomeini ropt ju Islamiske Republik Iran uut. 1. Moai: Gräinlound kricht fulboodige Sälwenferwaltenge. 21. Juni: Ätter blouderge Demonstratsjoonen juun Patrick John, dän korrupten Premier-Minister fon dän karibisken Ailound-Stoat Dominica, wäält een Nasjonoal Noodstoundskommitee, dät Commitee for National Salvation (CNS), dän Wirtskupsminister Oliver J. Seraphin foar'n näien Premier. 30. Juni: Walter Scheel trät as Buundespräsident ou. 1. Juli: Karl Carstens wäd düütsken Buundespräsident. 16. Juli: Die irakiske Präsidänt Ahmad Hasan al-Bakr rakt sien Boantje ou un Saddam Hussein wäd sin Ätterfoulger. 12. Juli: Do Bierichstiegere Reinhold Messner un Michael


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 - 6. Januoar: In Frankriek äntstoant ju Doatenskuts-Behöörde Commission Nationale de l’Informatique et des Libertés. 3. November: Dät Ailound Dominica, dät tou do Litje Antillen in ju Karibik heert, ferkloort sik uunouhongich fon do Briten. 8. Dezember: Kuute Tied ätter sien Uunouhongegaids-Ferkloorenge wäd die karibiske Ailound-Stoat Dominica Lid fon do Fereende Natsjoonen 14. Januoar: Kurt Gödel, aastriekisk-US-amerikoansken Mathematiker, Philosoph un Logiker 11. Februoar: Charlotte von Rumohr, düütske Moalerske un Äbtissinne


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 11. Februoar: Mengistu Haile Mariam wäd tjo Jiere ätter dän Putsk juun Haile Selassie amtelk Stoats-Upperhaud fon Äthiopien un Foarsitter fon dän Militär-Räid Derg. 7. September: Twiske Panama un do Fereende Stoaten wäide do Torrijos-Carter-Ferdraage ousleeten, ätter do ju Hoohaid uur dän Panamakanoal stappenwiese fon do Fereende Stoaten oun Panama uurgunge skäl. 6. Januoar: Esther Zimmering, düütske Skauspielerske 6. Januoar: Maria Chudnovsky, israeliske Mathematikerske 10. Januoar: Kathrin Kühnel, düütske Skauspielerske 11. Januoar: Anni Friesinger-Postma, düütske Sköäwelerske 6. Januoar: Hanns Lilje, düütsken Theologe, Kunsthistoriker un Loundesbiskop 14. Januoar: Anthony Eden, britisken Politiker, moorfäken Buute-Minister, Premierminister 18. Januoar: Carl Zuckmayer, düütsken Skrieuwer


17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23. Jiere: 1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 - 6. Januoar: Judith Rakers, düütske Journalistinne un Wiedkieker-Moderatoorinne 14. Januoar: Benoît Joachim, Luksembuurichsken Flitsepee-Spoartler 28. September: Fjodor Wladimirowitsch Jemeljanenko, berüümd foar Kampsport (Sambo un MMA) 6. Januoar: José Gabriel Anaya y Diez de Bonilla, mexikoansken Biskop fon Zamora


Die Heimeldinger is ne oolde regionoale Appelsoarte uut ju Faanderpalts un fon n Haardtrant. Hie is rood-jeel, saftich un n bitje suur. Die Heimeldinger wuude al in Uurkunden fon 1539 un 1588 as regionoale Soarte ärwäänd. Noch in't oachttienste un njuugentienste Jierhundert waas hie inne Faanderpalts un an n Haardtrant gjucht oafte tou fienden. In do lääste Jiere toachte me dan, die Heimeldinger waas uutstuurwen, bit me wier aan oankelden oolden Boom in ju Palts foont. Die "Arbeitskreis Historische Obstsorten der Pfalz" noom sik fluks ätterdät die Boom as Heimeldinger bestimmd waas Äänten un ääntede deer litje Anten mäd. Dät Ääntjen wude oaber juust noch toue gjuchte Tied däin! Kuut leeter is die oolde Boom stuurwen. Nu rakt dät ja oaber wier junge Heimeldinger-Boome, do eerste kuuden foar n Oktober 2000 bie n Uumewaareld-Pestoor (Bie dän Oarbaidskring oarbaided uk ne säärkelke Organisation mee) bestaald wäide. Die Heimeldinger kreech dan uk symboliske Betjuudenge, hie wuude fon dän Oarbaidskring as "Obstbaum des Jahres 2000" köärd. Däälich rakt düsse Appelsoarte uk wier in toumindest een Tuunkeräi. Johann Schierenbeck: Informationsblääd Erhalt alter Streuobstsorten fon't "Dienstleistungszentrum Ländlicher Raum Rheinhessen-Nahe-Hunsrück, Rüdesheimer Str., 60-68, 55545 Bad Kreuznach" Ne Internetsiede uur n Heimeldinger as "Obstbaum des Jahres 2000",


Ljouwert is ju Haudstääd fon ju Provinz Fryslân in do Niederlounde un ju Haudstääd fon ju Meente Ljouwert. Ju Stääd häd 92.203 Ienwoonere (1. Januoar 2006) un uungefeer 55.000 Oarbaidsteeden. Ljouwert is Europäiske Haudstääd fon Kultuur in 2018. In Ljouwert sunt fuul historiske Huuse un Säärke baud twiske dät Middeloaler un dät njuugentienste Jierhunnert. Wichtige Bauwierke sunt die Ooldehou, ju Kânselarij, ju Groote of Jakobinersäärke un ju Bonifatiussäärke. Die Prinsetuun is n Park an ju Noudsiede fon dät Zentrum fon Ljouwert. Ju Stääd Ljouwert häd fuul Kulturinstitute, mäd een fon do grootste Teatere fon do Niederlounde, die Harmonie, dät Fries Museum, dät Naturmuseum Fryslân, dät Histoarysk Sintrum Ljouwert, dät Frysk Film Argyf un dät Pier Pander Museum. Dät Noardlik Filmfestival un uur Institute sunt uk wichtich foar Moanskene fon buute ju Stääd. In ju Stääd rakt dät oaber uk Institute foar Fräiske Sproake; Afûk Fryske Akademy Tresoar. Club Noa Fire Palace Rumours Bastion Hotel Ljouwert Eden Oranje Hotel Hotel Bed & Breakfast Bordine Studiorent Hotel Café 't Anker Hotel Eurohotel Hotel Stadhouderlijk Hof Hotel Wyswert WTC Expo Ljouwert De Harmonie, Tjoater fon Ljouwert Poppodium Romein Podium 058 Café Scooters Grandcafé Rembrandt Musikkneipe De Gloppe Alternativ Rockkneipe Mukkes Zentrum foar Film


Ju Tschechoslowakäi waas fon 1918 bit tou 1992 n Lound in Europa. Dät äntstuud ätter dän Twäide Waareldkriech uut n Paat fon Aastriek-Ungarn. An n 1. Januoar 1993 sunt insteede deerfon do bee Stoate Tschechien un ju Slowakäi gruunded wuuden.


Die Atlantiske Ozean is n Waareldsee un lait twiske do Waarelddeele Europa un Afrikoa in dät Aaste un Amerikoa in dät Wääste. In dät Noude wäd die Atlantiske Ozean begränsed fon ju Noudpoolsee, in dät Suude fon ju Suudpoolsee. Die Atlantiske Ozean is ju twäidgrootste Waareldsee fon de Waareld (bloot ju Pazifiske Ozean is gratter) un is uungefeer n Füüftel fon dät Gebiet fon ju Äide groot.


Ne Kroane (de. Wasserhahn) is n Mechanismus, wiermäd ju Ströömenge fon ne Flüssichhaid of n Gas in ne Laitenge räägeld wäide kon. Wieduut do maaste Kroanen konnen ju Truchströömenge striekend räägelje twiske gans sleeten (neen Ströömenge) un fulboodich eepen (maximoale Ströömenge). Dät Räägeljen geböärt mäd ne traalende Bewäägenge, ju der uurbroacht wäd fon n Traalknoop of ne Heeuwelte ap dät Ouspeerventil. Ouhongich fon dän Typ Kroane kon dän Räägelberäk bestrieken wäide mäd aan fjoondel bit moorere Uumetraale. Kroanen do dät uut ne Laitenge loope läite, hääbe ne Tüüte, sodät n fluggen Stroal äntstoant. Wäkke Kroanen hääbe n Uutloop mäd n Skruufanslus, sodät ne tiedwiese Ferbiendenge mäd n Ferbruuker moaked wäide kon, toun Biespil truch ne Tuunhoose of een Gasslauch. Kroane do der in ju Laitenge apnuumen wäide, konnen mäd Skruuf-, Flansk- of Löödferbiendengen uutfierd weese. Dät Ouspeerventil kon ätter ferskeedene Prinzipe oarbaidje, as n Gummiring die der ap ne Boorenge drukt wäd, n Kuugel mäd n Twäärsgat, die der fertroald wäd, n Keegel die der in ne Piepe skäuwen wäd, twäin skuuwende keramiske Ringe of n Rubberslauch die der tichtkniepen wäd. Dät maast bekoand sunt wäil ju Woaterkroane, ju Gaskroane un ju Ounbäitkroane tou Gebruuk in ju Huushollenge foar Toufier


Thermostoatkroanen as Dusch-, Boadewonne- of Waaskdiskkroanen reeke ne konstante Temperatuur fon dät outappede Woater, unouhongich fon ju Lufttemperatuur un fon dän Druk in do Woatertoufuurlaitengen. Ju Woormwoatertemperatuur kon bit ap ne Ouwiekenge fon aan Groad Celsius fon ju Skältemperatuur konstant heelden wäide. Uut Sicherhaidsgruunde hääbe do Thermostoate an dän Ienstaalring n Speerknoop, die der ap 38 ̊C ienstoald is. Moonige Thermostoate hääbe noch ne Woaterknooptaste, ju dän Truchflus ap 50 % begränset. Dät rakt deertou Sunneruutfierengen, in do ju Miskkoomer buute fon Kooldwoater uumspäild is, so dät ju Kroane fon buuten altied köil blift. In dät Binnere hääbe do Miskthermostoate n Räägelder, die der fon Miskwoater uumspäild wäd. Die Räägelder bestoant äntweeder uut Bimetalträid, ju der tou n skruuffoarmigen Feeder wikkeld wuude, of ne mäd Paraffin fälde Kapsel, n sonaamd Woaks-Dienstof-Element. Bee Räagelderoarde fiere bie Temperatuurannerengen proportionoale Laangtenannerengen uut, wierbie ju Uutfierenge mäd Bimetalträid grattere Räägelweege beskrieuwe kon. Annerje sik do Touflusbedingengen (Temperatuur, Masse), so verskuft sik die Räägelder un eepent beluukengswiese slut Slitse fon do Woorm- un Kooldwoatertoulooplaitengen.


Die Uutdruk Bimetal wäd foar ferskeedene Seeken anwoand. Dät beträft altied Dingere, do der bestounde uut two uunglieke Metalle, do gjucht fääst mädnunner ferbuunen sunt. Ju Betjuudenge, in ju die Uutdruk ap maaste anwoand wäd, is in Metalle mäd uunglieke Uutdienengskoeffiziente, uum Thermostoate un Thermometere tou moakjen. Dät rakt oawers uk gans uur Anweendengen fon Bimetal, so bestounde toun Biespil Kringsoagen mäd bimetallene Sniedebleede, uum Sponkraft mäd Ounutsengsfäästegaid tou kombinierjen. Ne bimetallene Striepe foar n Thermostoat bestoant uut two uunglieke apnunner walsede Stukke Metal, (oafte Invar un rostfräien Stäil). Disse two Materioale hääbe uunglieke Uutdienengskoeffiziente, wiertruch dät Bimetal bie Temperatuurannerengen beegjen däd: dät eene Metal dient daach stäärker uut as dät uur. Uum ne gratterer Uutwiekenge tou kriegen of ne grattere Ferstaalkraft, bruukt me ne laangere Striepe. Gewöönelk wäd ju Striepe spiroalfoarmich troald, sodät ju in ne litje Gehüüse paaset. Foar allerhound Temperatuurbewoakengsswäkke wäide Bimetalkonstruktione anwoand, as bie dän Thermostoat in n Köilskap of bie ju Bäitenge (Haitsenge). Dan wäd foarallen mäd dät Bimetal n Skalter betjoond. Um dät Effekt antouweenden in n Thermometer (Bimetalthermometer), wäd ju Uutwiekenge uurbroacht ap n Wieser, die der uur ne iendeelde Skala bewääget. Mäd Bimetal konnen aal temperatuurgeföilige Skaltere moaked wäide; Bimetal-Skaltere wäide unner


Die Leeuwe is ne groote Katte-Oard, juu dät foarallen in Afrikoa rakt. Een Leeuwen-Unneroard rakt dät ook in Asien, un fröier, in juu Antike, roate dät ook in Suudeuropa Leeuwen, wier joo man fon doo Moanskene dood moaket wuuden. In dän Räst fon Europa un in Amerikoa rätte dät bloot Leeuwen in juu Iestied. In Seelterlound häd et dän Leeuwe woarskienelk ook in juu Iestied nit roat, man hie is sowäil hier as uk in uurswäkke Kultuuren sänt fröier un aleer bekoand as die Köönich fon do Dierte.


Die Uutdienengskoeffizient fon n Materioal rakt ne Mäite an ju Temperatuurouhongegaid fon ju Tichte. Do maaste Materioalien dwo bie dät Apwoormjen uutdiene (positive Uutdienengskoeffizient); bie ne haagere Temperatuur vibrierje do Moleküle stäärker, wiertruch jo ne grattere Ruumte iennieme (Volumen sticht). Ne Uutnoame hierap is Woater, dät ju grootste Tichte häd bie 4°C. Dät dient uut bie läigere un haagere Temperatuure. Uk Zirkoniumwolframoat schrämpt wan dät waarmer wäd. Je beeter do Atome anunner buunen sunt, je läiger die Uutdienengskoeffizient: so sunt do Wäide foar Wolfram un Diamant gjucht läich. In ju Maskienebaukunde wäide Kamreede ap Oaksen klämd truch dät Kamrääd aptouwoormjen, sodät dät uutdient un ju Oakse outoukeelen, sodät ju schrämpt. So konnen do Stukke gans akroat innunner paaset wäide. Un wan ju Temperatuur wier alleweegense gliek is, dan sit dät aal gans fääst klämd. Ju Flüssegaid in n Thermometer häd n Uutdienengskoeffizient die der konstant blift mäd ju Temperatuur (Flüssegaide as Ethanol un Kwäksäälwer). Ne Temperatuur-Annerenge rakt dan ne lineare Uutdienenge fon de Flüssegaid un ju Uutdienenenge kon meeten wäide an ju Laangte fon ju Flüssegaidssuule. α = 1 L 0 d L d T {\displaystyle \alpha ={1 \over L_{0}}{dL \over dT}} α = linearen Uutdienengskoeffizient [K-1] L = Laangte


N Ozean (fon’t Griechiske: ὠκεανός „Okeanos“, n ooldgriechisken God) is ne gewaltich groote, touhoopehongjende Woaterflakte twiske do Waarelddeele un kon moorere (litje) Seen uumfoatje. Do Ozeane un Seen nieme uungefeer twäin Träädel fon ju Äidbupperkaante ien, bloot n Träädel is bedäkt mäd Lound. Siet 2004 do Gränsen fon n suudelken Ozean fäästlaid sunt truch ju Internationoale Hydrografiske Organisation wäide fieuw Ozeane ünnerskat, tou wieten: Pazifiske Ozean, Atlantiske Ozean Indiske Ozean Suudelke Ozean Noudelke Iessee


Die Pazifiske Ozean is ne Waareldsee un lait twiske do Waarelddeele Noudamerikoa un Suudamerikoa in dät Aaste un Oseanien un Asien in dät Wääste. Die Pazifiske Ozean is ju grootste Waareldsee fon de Waareld.


Mäd Umlaut beteekent me ju Annerenge fon n Luud truch Ienfloud fon n uur Luud, oafte in dätsälge Woud. Ap Düütsk wäd die Umlaut maast ounroat mäd dät Teeken ¨ buppe ju Bouksteeuwe. In dät Seelterske häd die Umlaut uk wierked, man do ‘Umlautprodukte’ sunt deer uurs as ap Düütsk un wäide deeruum oafte nit mäd Umlautteeken ounroat. Ap ju uur Siede bruuke wie ap Seeltersk dät Umlautteeken foar besunnere Luude, do der nit truch Umlaut äntsteen sunt. In dät Ooldgermaniske eendeden de Woude oafte ap fulle Vokoale, as -i un -u. Do hieden al fluks Ienfloud ap dät ganse Woud. In dät Gotiske (Got.) sjucht me deerfon al litje Anfange, man in dät Ooldhoochdüütske (Ohd.) hied sik die Ienfloud fon dät -i (-j) al wied truchsät, wieruum me deer fon i-Umlaut spräkt. In dät Ohd. fint sik t.B. gast, gesti, nhd. ’Gast, Gäste’. Deerbie mai dät düütelk weese, dät dät e (ä) in ju Uutsproake twiske dät a (Tunge läich) un i (Tunge hooch) lait. Dätsälge rakt et bie uur Vokoale: Dorf - Dörfer, Wurst - Würste un mäd loange Luude: Rad - Räder, Not - Nöte, Kuh - Kühe un sogoar mäd Twieluude Braut - Bräute. Sowät fint


Lätlound is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Riga un die Präsident fon ju Republik is siet 2007 Valdis Zatlers. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Gaiziņkalns (311 m). Do grootste Äien fon Lätlound sunt ju Gauja un ju Daugava. Lätlound wäd begränsed fon: Estlound in dät Noude, Ruslound in dät Aaste, Litauen in dät Suude. Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $17.700 in 2007. In 2007 waas 3,3% fon ju ganse Wirtskup Londwirtskup, 22% Industrie un 74,7% Tjoonste. Commons: Latvia – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Ju historiske Luudleere befoatet sik deermäd, wo do Luude sik in ju Geschichte fon ju Sproake äntwikkeld hääbe un wo do in früünde Sproaken touhoopehongje. Umlaut Luudgeschichte


Froamdwoude sunt Woude, do uut uur Sproaken uurnuumen wuuden sunt. Dät Froamdwoud is beträffend Luudstand, Betoonenge, Flexion un Woudbildenge ju Sielsproake maast so min ounpaased, dät dät (in n Juunsats tou dät integrierde Leenwoud) oafte as 'froamd' fäild wäd. Twiske Froamdwoude un Leenwoude rakt dät nit immer ne skäärpe Skeedenge. Ap Seeltersk beläite wie Froamdwoude in hiere oaine Skrieuwenge as ap Düütsk (of uurs ne Uursproangssproake), also z. B. Flexion, Cowboy, Eukalyptus, Thermometer, Physik, Ökonomie, Szene, Ozean. Dät is ougesäin fon Paate do ap Seeltersk annerd wäide, also flektierje, ozeanisk, usw.


Ju Silwe (v. lat.: syllaba, griech.: συλλαβή „Touhoopefoatenge“, hier fon Luude of Phoneme) is n grammatisken beluukengswiese linguistisken Begriep, die der ne Eenhaid uut aan of moorere apnunnerfoulgjende Luude (Phoneme) beteekent, do sik in aan Toach uutspreeke läite (Spreekeenhaid). Ju staalt ju litste Luudgruppe in dän natüürelke Spreekflus deer. Ju is ne phonetiske un neen Sineenhaid. Dät betjut, dät ju Iendeelenge in Silwen oafte nit mäd ju Iendeelenge in betjuudengsdreegende Eenhaide (Morpheme) uureenstimt. Uk wan in dät Düütske un uk in dät Seelterske oafte die Iendruk äntstoant, dät dät Morphemscheed mäd dät Silwenscheed uureenstimt, is dät nit die Fal, deer ne Silwe ne oaine inhärente Struktuur besit. So lät Huunde sik ferdeele in do Silwen Huun un de, wier do Morpheme sik ferdeele as Huund-e (nämmelk dät Woud Huund un die Moortaaluutgong -e). Mongs wäide Morpheme uk as 'Sproaksilwen' beteekend un dan ju hier beschrieuwene Silwe tou Ferdüüdelkenge as 'Spreeksilwe'. Deerieuwensk wäd mongs uk ne 'Schrieuwsilwe' definierd. Me unnerschat 'eepene' un 'sleetene' Silwen. Ne eepene Silwe eendet ap n Luud of Vokoal, t.B. Duu in Duu-we, slee in slee-ten, de in Huun-de. Ne sleetene Silwe eendet ap n Meeluud of Konsonant, t.B. Huun in Huun-de, Kat in Kat-te, Kon un


Ju Phonetik, ieuwenske ju Phonologie n Deelgebiet fon ju Luudleere, unnersäkt doo Ienfloude, do der bie ju Bildenge fon n Luud ne Rulle spielje. Assimilation Artikulation (Phonetik)


Rockmusik is die groote Begriff foar Musikgjuchten, doo sik kuut foar 1970 uut ne Miskenge fon uur Musikgjuchten as t.B. Beatmusik, Blues un Rock'n'Roll äntwikkeld häbe. Ju Rockmusik is äntsteen ut dän Rock ’n’ Roll, die in do leete füüftiger un äddere säkstiger Jiere sien Tied hiede. Bekoande Fertreeder fon dän Rock ‘n’ Roll sunt Bill Haley, Elvis Presley, Buddy Holly, Chuck Berry un James Brown. Dissen Rock 'n' Roll wuude inne säkstiger Jiere in Änglound ferannert, foarallen fon do Beatles un do Rolling Stones. Dät Musikblääd Rolling Stone beteekent dän Titel "(I can't get no) Satisfaction" ut dät Jier 1965 fon do Rolling Stones as ännelke Gebuurtsuure fon dän Rock. Die Rock goolt, as ju maaste näie Musik, as ansteetich. Ju luude, obszöne Musik, do longhierige, käke Protagonisten wieren n Skandaal foar ju oolde Sälskup. In n twäiden Haaldeel fon do Säkstiger begeen dan di Apstiech fon so bekoande Bands as Led Zeppelin, The Jimi Hendrix Experience, Deep Purple un Cream. Sied Midde fon do Säkstiger Jiere äntstuude ju Hippie-Bewäägenge, ju deer ääng mäd dän Rock ferbuunen waas. Juun do freedelke Hippies rakt dät sietdäm uk do gewaldkloore Rockere, foar allen do Hells Angels, do dät Ounsjoon fon ju


Ju Biebel is dät hälge Bouk fon do Kristen. Dät Woud 'Biebel' stamt fon dät Griechiske Woud βιβλια biblia (Bouke), wät n Moortaal is fon βιβλιον biblion (wät uursproangelk litje Papyrus betjut un leeter bruukt wuude as Beteekenge fon een Bouk). Et rakt also nit een Biebel, man ferskeedene Bouke, do fon do Kristen kanonisiert wuuden sunt. Ju Biebel änthoalt two ferskeedene Samlengen fon Texte: 1. Dät Oolde Tästamänt (OT), uk wäil ju Hebräiske Biebel of Tenach naamd. Ju wuud skrieuwen uur ne Periode fon fuul Jierhunnerte, toun grootsten Deel ap Hebräisk mäd n poor Steeden ap Aramäisk. Dät fertält fon ju Skäppenge un fon do eerste Moanskene. Fääre honnelt sik dät foarallen uum ju Geskichte un ju Religion fon do Juuden. Uk do Psoolme sunt deeroun apnuumen. 2. Dät Näie Tästamänt (NT), skrieuwen in dät eerste (un ätter wäkkene toun Deel in dät twäide) Jierhunnert ätter Christus, in deeges Griechisk (Koinè-Griechisk). Dät beskrift Doate un Woude fon Jesus, die ätter dät Kristendum un dät Näie Tästamänt die Messias (die Christus) un die Stifter fon dät Kristendum is. Fääre stounde ju äddere Geskichte fon do eerste kristelke Gemeenskuppe un ju Leere un do Preetjene fon do Apostele deeroun beskrieuwen. Dät


Moanske äärgje die nit is n Bräädspil foar twäin bit säks Spielere. Die Uursproang fon dät Spil lait in Indien. Ne fereenfachte Version fon dät traditionelle indiske Spil Pachisi wuud 1896 unner dän Noome Ludo in Groot-Britannien uutbroacht. Bie dit Spil häd älke Spieler fjauer Spielsteene, do ne Runde uur dät Brääd moakje mouten uum sicher een fon do Eendfäilde tou beloangjen. Wan n Steen eenmoal ap Eende is, kon er nit moor fersät wäide. Wäl dät ap eerste mäd aal Steene glukket, häd dät Spil wonnen. Älke Spieler häd Steene fon n uur Faawe, n oain Startfäild (S) un n oain Eendfäild (ju faawige Riege fon fjauer), wier Steene fon uur Spielere nit kuume duuren. Dät Brääd häd two Sieden, een foar hööchstens fjauere Spielere un een foar hööchstens säks Spielere. Do Spielere smiete ätter de Riege mäd n Doobel un mouten aan Steen gjuchtsuume uur ju Taal Fäilde ferschuuwe, ju die Smiet ounrakt. Wan n Steen ap n Fäild kumt, wier al n uur Steen stoant, dan wäd die lääste Steen sloain un mout wier fon näien ounfange. Wan me n säks smieten wäd, dan mout me - wan deer - n näien Steen in dät Spil brange.


Liechtenstein is n Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Vadus. Dät is man n gans litjet Lound, juust so groot as Seelterlound. Un häd nit moal ne oaine Sproake! Liechtenstein wäd begränsed fon: Aastriek in dät Aaste, dän Swaits in dät Wääste.


Mahjong is n Spil foar fjauer Spielere, dät stamt uut China. Dät is n Spil fon Schikkelkhaid, Ferstand, Bereekenge un Gluk. Toumindest aan Häärstaaler (Lagarto, Helsinki, Finnlound) bjut ne kostenplichtige Windows-Version fon dät traditionelle Mahjong. Hier kon n Spieler juun tjo truch de Software ätterbieldede Spielere antreede. Ieuwenso konnen uur n Nätwierk moorew ächte Spielere juunnunner blw. Juun de Software antreede. Dät kon ätter ferscheedene Räägele spield wäide. Fuul uur as Mah-Jong beteekende Computerspiele ferweende wäil digitalisierde Foarme fon do Spielsteene, man sunt daach maast Spiele foar bloot een Persoon un äänelje fon do Räägele häär ne Patience Deerbie mout me immer twäin fräie Steene tougliek wächpakje un wan me Gluk kon me so bit Eende fääregunge un dan häd me wonnen. In dän uur Fal, wan aan fon nöödige Steene noch ‘fääst’ sit, dan ferljust me. Traditionell wäide do Spielsteene tou Spielbegin in ju Figuur fon n Droake of n Schildpudde apbaud, do Computerspilvariante bjoode oafte fuul ferscheedene Startfiguuren an.


N Doobel (de. Würfel} is n Dingen, dät ätter aan Smiet ap ne woage Ieuwene een fon moorere unnerskeedboare stabile Raueloagen iennimt un in fuul Spiele as Toufalsgenerator tjoont. Deertou drächt n Doobel Symbole, fon do een ätter dän Smiet ne uutteekende Loage (t.B. ju Bupperkaante) iennimt. Dät Symbol wiest dan dät Resultoat fon dän Smiet an. Dät Woud Doobel rakt dät uk ap Wäästfäälsk un skäl früünd weese tou Middelhoochdüütsk topelen un fielicht ndl. dobbelen. Die mäd Oustand maastferbratte Spieldoobel is die mäd do Ziffere 1 bit 6 of äntspreekend fuul Punkte, do Oogene, beskriftede Kubus of Hexaeder. Gewöönelk wäd mäd dän Begrip Doobel maast bloot disse Säkssieder meend un so wuud die Noome uk foar dän geometriske Körper uurnuumen. Daach existierje uk fuul uur Doobele. Räägelmäitige Benutsere fon unnerskeedelke Doobeltypen beteekenje do oafte mäd ju Oukuutenge W foar düütsk Würfel , of uk d foar ängelsk dice, foulged fon de Angoawe fon de Siedenantaal, also biespilswiese W6 foar n säkssiedigen, W10, W20, W30 foar tjoon-, twintich- un trüütichsiedige Doobele.


Lier (Struukeljers: Läir, Düütsk: Leer) is een Stääd in Läichsaksen, in dän Loundkring Lier. Ju Stääd häd sowät 34.000 Ienwoonere, un is deermäd ätter Oamde un Auerk ju träädgrootste Stääd fon Aastfräislound. Ju Stääd is uursproangelk äntsteen an ju Leda, man is uutsprat ätter ju Oamse. So kuuden uk do Seeskiepe in ju Stääd oun foare. Truch aal do Ferkiersferbiendengen, do bie Lier touhoope kuume, beskrieuwt ju Stääd sik as „Poute fon Aastfräislound“ (Tor Ostfrieslands). In dät leete 14. un äddere 15. Jierhunnert waas Lier truch dän Haudling Focko Ukena dät politiske Säntrum fon Aastfräislound. Lier kreech ju Stäädstoatus eerst in dät Jier 1823. In't Foaren waas Lier n Täärp mäd Määrkedgjucht, man funktionierde daach aal fuul laanger as ne Stääd. Ju oolde Binnenstääd jält truch hiere historiske Huuse as een fon do fluchste Stääde in ju Region. Fjauer Buurgen, oolde Huuse un Säärken uut ferskeedene Jierhunnerde sunt in ju Stääd tou fienden. Lier lait in dät Suude fon dän Region Aast-Fräislound, in dät düütske Buundeslound Läichsaksen. Ju Stääd lait uungefeer 20 Km. aastelk fon dät Groningerlound, un 40 Km. wäästelk fon Ooldenbuurich. Ju oolde Stääd is an ju Leda äntstounden, nit so fier wäch fon ju Mundenge. Ju Stääd


Enzyme af, fröier "Fermente" naamd, sunt Proteine, do der as Biokatalysatore oarbaidje, dät betjut, as Katalysator in biochemiske Reaktione. Enzyme sunt oafter substratspezifisk un reaktionsspezifisk. Dät oolde Woud, "Ferment", kumt fon dät latienske "fermentum", wät sofuul betjut as "Jääst" af "Jeesenge". Dät Woud "Enzym" kumt fon 't neoklassisk-ooldgriechiske Kunstwoud "ἔνζυμον", dät Wilhelm Friedrich Kühne in't Jier 1878 fon "ἐν", "in" un "ζύμη", "Suurdeech", "Jääst" oulat häd.


Substratspezifität is ju Oainskup fon n Enzym, dät bloot een gans spezifisk Substrat tou ne Reaktion brangt. Reaktionsspezifität


Reaktionsspezifität is juu Oainskup fon n Enzym, dät dät sin Substrat bloot mäd ne bestimde Reaktion reagierje lät. Substratspezifität


N Katalysator is n Stof, die der truch Minderenge fon ju Aktivierengsenergie n Ienfloud ap ju Gauegaid fon ne chemiske Reaktion häd, man säärm gans uunferannerd bääte uut ju Reaktion wier hääruut kumt. Enzym


Ju Aktivierengsenergie is ju Energie, ju der benöödigd wäd, sodät ne chemiske Reaktion beginne kon, wan dät an n Ounfang ne haagere Energiemasse (Energiebarriere) rakt. Katalysator


Hierunner rakt et ne Uursicht fon Minnerhaide ap ju ganse Waareld. Inuit Tatarisk Bretonisk Fräisen Inuit Katalanisk Keltisk Kornisk Ladinisk Manx Romanisk Seeltersk Sorbisk Walisisk Hopi Inuit Onondaga Seri www.eurominority.org


Mäd dän Begriff Substrat beteekend me in juu Biochemie dän Stof, die fon n Enzym tou ne Reaktion broacht wäd. Substratspezifität


Fler is n Rapper uut Berlin, die eegentelk Patrick Losensky hat un sik uk as Frank White beteekent. Fon 2003 bit 2009 waas hie truch n Ferdraach an dät Berliner Label Aggro Berlin buunen. Hie wuude in 2002 bekoand truch sien Touhoopeoarbaid mäd Bushido. In 2005 waas sien eerste Soloalbum Neue Deutsche Welle kloar. Fler wäd oafte fon Gjuchtsradikalismus beskeeldiged. Bushido häd deertou kweeden dät Fler nit gjuchtsradikoal is. 2005: Neue Deutsche Welle 2006: Trendsetter 2008: Fremd im eignen Land 2009: Fler 2002: Carlo, Cokxxx, Nutten (with Bushido aka Sonny Black) 2008: Südberlin Maskulin (with Godsilla) 2009: Carlo, Cokxxx, Nutten 2 (with Bushido [aka Sonny Black])


Do Microbodies (Sg.: Microbody, uut dät Ängelske), 500 - 1000 nm., sunt litje Dingere in ne Sälle. Jo hääbe ne eenfache Membran un änthoolde spezielle Enzyme, dät konnen Hydrogenasen, Katalasen, Peroxydasen un aal sowät weese. Oafter wäide se ätter hieren Inhoold benaamd, toun Biespil hat n Microbody mäd Peroxydase "Peroxysom".


In dät frantsööske Departement Meuse (departement 55) sunt 500 Meenten (communes). Ju Lieste: A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z Abainville - Abaucourt-Hautecourt - Aincreville - Amanty - Ambly-sur-Meuse - Amel-sur-l'Étang - Ancemont - Ancerville - Andernay - Apremont-la-Forêt - Arrancy-sur-Crusne - Aubréville - Aulnois-en-Perthois - Autrécourt-sur-Aire - Autréville-Saint-Lambert - Avillers-Sainte-Croix - Avioth - Avocourt - Azannes-et-Soumazannes Baâlon - Badonvilliers-Gérauvilliers - Bannoncourt - Bantheville - Bar-le-Duc (Meuse} - Baudignécourt - Baudonvilliers - Baudrémont - Baulny - Bazeilles-sur-Othain - Bazincourt-sur-Saulx - Beauclair - Beaufort-en-Argonne - Beaulieu-en-Argonne - Beaumont-en-Verdunois - Beausite - Behonne - Belleray - Belleville-sur-Meuse - Belrain - Belrupt-en-Verdunois - Beney-en-Woëvre - Béthelainville - Béthincourt - Beurey-sur-Saulx - Bezonvaux - Biencourt-sur-Orge - Billy-sous-Mangiennes - Bislée - Blanzée - Boinville-en-Woëvre - Boncourt-sur-Meuse - Bonnet - Bonzée - Le Bouchon-sur-Saulx - Bouconville-sur-Madt - Bouligny - Bouquemont - Boureuilles - Bovée-sur-Barboure - Boviolles - Brabant-en-Argonne - Brabant-le-Roi - Brabant-sur-Meuse - Brandeville - Braquis - Bras-sur-Meuse - Brauvilliers - Bréhéville


Konvergenz is in juu Biologie, wan two Taxa, doo nit naier mädnunner früünd sunt, daach äänelke Määrkmoale äntwikkelje. Dät kon weese, wült dät Määrkmoal algemeen n evolutionären Foardeel in dät ganse Ökosystem rakt. Biespile deerfoar sunt: Fuugele, Insekte, Fläddermuuse un eenige minner bekoande Dierte hääbe aal Juuken un kou, uutnuumen spezielle Foarmen as doo Loopfuugele, uk deermäd fljooge, wät praktisk foar doo Dierte is. Doo Fiske, ofwäil joo ne paraphyletiske Gruppe sunt, sjo bolde aal täämelk äänelk uut (dät fiskeoardige Uutsjoon) un sogoar doo Cetacea (düütsk:Wale) häbe düsse fiskeoardige Ärskienengsbielde, owwol joo sogoar Suugedierte sunt, neen "Fiske". Dät is eenfach goud in't Woater, wan me hydrodynamisk is, deeruum häbe sik doo Dierte in't Woater oafter konvergent äntwikkelt. Dät kon oaber uk weese, wan two Taxa, doo nit naier mädnunner früünd sunt, juu sälge Ökologiske Niske häbe un sik uut düssen Gruund konvergent äntwikkelt häbe. Deerfoar rakt dät n bekoand Biespil: Two Oarde, die Wulf (Canis lupus) un juu 1936 uutroodede Oard Thylacinus cynocephalus (düütsk: Beutelwolf, Tasmanischer Tiger) wieren sik äänelk, deeruum dät joo juu sälge Ökologiske Niske hieden (Uur Dierte joagjen). In n Artikkel Ökologiske Niske kon me tou düsse Konvergenz uk Bielden fiende. Konvergenz - uur Betjuudengen fon dät


Do Berbersproaken (uk Berberisk; Berberisk: Tamazight) bildje mädnunner n Twiech fon do Afro-Asiatiske Sproaken un wäide boald in tjoon Lounde in Noud-Afrikoa. Dät Sproakgebiet lapt fon Marokko in dät Wääste bit tou dät ägyptiske Siwa in dät Aaste un fon dät Middelmeer in dät Noude bit tou de Republik Niger in dät Suude. Do maaste Spreekere rakt dät oawers in Marokko, Algerien un Libyen. Dät Berberiske wäd boald fon sowät dän Haaldeel fon do Marokkanere, n Träädel fon do Algerier un do Maure un n Füüftel fon do Lybiere. Wofuul Ljuude dät mädnunner rakt, do Berberisk baale, is nit goud bekoand, deeruum dät fuul Lounde in dän Maghreb neen Doaten uur Sproaken in hiere Foulkställengen apniemen dwoo. Do wäide schatsed ap mädnunner twiske säkstien un trüütich Millione, deerbie do litjere Gruppen, do der woonje in Tunesien, Mali, man uk in Spoanien, Frankriek, Hollound, Belgien, Düütsklound, Kanada un do Fereeende Stoate. Dän Noome, dän do maaste Berberspreekere sik sälwen reeke, is Imazighen, 'fräie Ljuude'. Tamazight, in noudelk Berberisk die Noome foar ju Sproake ap sik, is ju wieuwelke Foarm fon dän Eentaal 'Amazigh' fon 'Imazighen'. Die uureenstimmende Uutdruk in dät Tuareg is, ouhongich fon dät Dialekt 'Tamasheq/Tamahaq/Tamajaq'. Die Uutdruk Berber wäd


Die Jääst, Gääst of juu Bierme (Saccharomyces cerevisiae) is aan eensälligen Pilts, die apgruund fon sin Stofwiksel (Jeesenge) wichtig bie juu Häärstaalenge fon alkoholiske Dronke, un fon so moonich aan Deech is. Hie kon sik truch Spruutjen fermoorje: 1. Dät Spruutjen 2. Juu Konjugation 3. Ne Spoore Sjuch uk: haploid, diploid


Et rakt noch neen ganse Lieste mäd Seelterfräiske Computer-Begriepe. Hier fint me ne litje Lieste: Benutserkonto Computer Doatäi Doatäiuurdreegenge DVD-Spieler Fäästplatte Ferteeknis Kompaktschieuwe Oubreeke Webpost Foar ju Seelterfräiske Sproake konnen jie mäd unnerstoundene Lieste oarbäidje. Dät sunt do maast bruukte diakritiske Teekene (Uumluudteekene usw.). Bruuk Alt plus ju Nuumer in ju Lieste: Personal Computer


Bombogen in Rhienlound-Palts häd 1400 Ienwoonere (2010). Dät is däälich neen oainständige Meente moor, dät heert däälich as twäidgrootsten Stääddeel tou Wittlich.


Änglound lait in dät Suude fon dät Ailound Grootbritannien, dät aan grooten Deel fon dät Fereenigede Köönichriek uutmoaket.


Jeesenge is wietenskuppelk blouked die Groote Begriff foar ferskeedene mikrobielle Oubau-Reaktionen fon organiske Stofe tou Energiegewinnenge, doo sunner Suurstof geböäre. Aleer waas dät noch meener definierd as kaustere un daach düütelke Uumewondelenge fon biotiske Stoffe in uur Stoffe - also sunner kwattergen Röäk in ju Lucht. Man düsse oolde Definition träft ap Buuteresüüre-Jeesenge nit tou. Woanelk is mäd dän Begriep in't Besunnere juu Uumewondelenge Sukker tou Ethanol truch Jääst un ferskeedene Bakterien meend, juu Alkoholiske Jeesenge. Commons: Fermentation – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie


Mikroorganismen is die Groote Begriff foar litje Lieuweweesen, doo me mäd bloote Oogene nit sjo kon. Me bruukt deerfoar n Mikroskop. Dät sunt oafter Eensällige Lieuweweesen, mongs oaber uk litje moorsällige. Düt Fäkwoud is touhoopesät uut Bestounddeele, doo ap ooldgriechiske Woude touräächgunge. Dät sunt μικρός (mikros), wät littik hat, un ὄργανον (Organon), wät sufuul betjuudt as Reewe, Oarbaid, Wierk, Instrument. Fon dät Woud "ὄργανον" kuume wäil noch moor Leen- un Froamdwoude, as "Oargel", man uk die Begriff "Organe" foar doo binnerste Deele un aal sowät. "Organismus" betjuudt niks uurs, as dät deer moorere Organe touhoopewierke, wät bie Mikroorganismen gewöönelk nit so touträft.


Eensällige Lieuweweesen, Lieuweweesen mäd bloot een Sälle, wuuden 1675 fon Antoni van Leeuwenhoek äntdäkked. Dät is neen Taxon. Eensällich sunt: Aal do Archaeen (Archaea) Do maaste Bakterien (Bacteria) Eenige Piltse (toun Biespil Jääst) Fuul fon do uurige Eukaryoten, do fröier as Protisten (Protista) touhoopefoated wuuden sunt.


Dät Woud Literatuur (fon dät Latinske litterae) kon foar moorere Begriepe bruukt wäide. Besunners betjut die Noome Literatuur dät Skrieuwen in ne kunstelke Foarm un aal Kunst, un aal Bouke, do deerfon moaked wuuden sunt. Dät is n Unnerskeed mäd Lektüüre, dät skrieuwen wäd uum ne lichte Geskichte tou fertällen. Literatuur kon sik iendeele läite in ferscheedene Sproaken (Dööntjene un Fertälstere): Fertälstere Toukumstliteratuur Wietenskupsdichtenge Bieldefertälstere Literatuur in do fräiske Sproaken: Noudfräiske Literatuur Seelterfräiske Literatuur Wäästfräiske Literatuur


Literatuur uur Seelterlound un uur ju seelter Sproake fint sik in ju foulgjende Lieste. Abels 1927 = H. Abels, Die Ortsnamen des Emslandes, Paderborn 1927. Abels 1930 = H. Abels, Zur ältesten Kirchengeschichte des Emslandes, Meppen 1930. Al = H. Schulte, Die Urpfarre Oyte und Gemeinde Altenoythe, Friesoythe 1974 [Original 1948]. Ale = Oantwoude ap "Atlas Linguarum Europæ, 1. Questionnaire" fon J. Dumstorf, Hollen, 1975. Apnoame P. Kramer. Am = C. Baasen, Das Oldenburger Ammerland. Eine Einführung in die siedlungsgeschichtlichen Probleme der nordwestdeutschen Landschaft, Oldenburg 1927. Årh » Århammar. Århammer 1969 = N. Århammar, Die friesischen Wörter für 'Rad' ('Wheel'). In: Kopenhagener germanistische Studien (Festschrift Prof. Dr. P. Jφrgensen), Kopenhagen (Akademisk Forlag) 1969. S.35-84. Århammer 1977 = N. Århammar, Die Wurt-Namen der nordfriesischen Geestinseln und der initiale w-Schwund vor u im Friesischen. In: Onoma 21, 57-65 (1977). Århammar 1984 = N. Århammar, Die Lerche (Alauda) im Friesischen: ein Beitrag zum Atlas Linguarum Europæ. In: Miscellanea Frisica (earebondel Prof. Dr. H.T.J. Miedema), Assen 1984. S.137-152. Århammar 1986 = N. Århammar, Etymologisches um den Streß. In: Wortes Anst - Verbi gratia, donum natalicum Gilbert A.R. de Smet, Leuven/ Amersfoort 1986. Århammar 1989 = N. Århammar, Profilskizze der agrarischen Mikrotoponymie auf den nordfriesischen


Ju Alkoholiske Jeesenge is n Stofwikselprozess tou Energiegewinnenge fon sowäil Jääst, as uk eenige Bakterien, wierbie Sukker un uur Kohlenhydrate in Alkohol (gnauer:Ethanol) uumewondeld wäide. Dät is wäil ju bekoandste Oard fon Jeesenge un wäd bie ju Häärstaalenge fon alkoholiske Dronke as t.B. Wien un Bjoor nutsed. Die Jääst bruukt chemiske Energie in Foarm fon Adenosintriphosphat (ATP), uum sunner Suurstof uurlieuwje tou konnen. Deertou geböärt düsse Reaktion: C 6 H 12 O 6 + 2 A D P + 2 P i ⟶ 2 C 2 H 5 O H + 2 C O 2 + 2 A T P {\displaystyle \mathrm {C_{6}H_{12}O_{6}\,+\,2\;ADP\,+\,2\;P_{i}\;\longrightarrow \;2\;C_{2}H_{5}OH\,+\,2\;CO_{2}\,+\,2\;ATP} } Glucose, 2 Adenosindiphosphat un 2 Phosphat reagierje tou 2 Ethanol, 2 Koolestofdioxid un 2 Adenosintriphosphat Ethanol, dät is die woanelke Alkohol (C2H5OH), is Kreepelgöitjen, dät Koolestofdioxid, dät eenfach inne Luft gungt, fonsäärm uk. Bloot dät Adenosintriphosphat (ATP) wäd bruukt. Me skäl sik nit foarstaale, dät düsse Reaktion ap eenmoal oulapt, noa, dät gungt in moorere Stappen, do der aal fon Enzyme katalysierd wäide. Moor as füüftien Prozent Alkohol kricht me mäd Jääst nit, deeruum dät die Jääst bie ne haagere Alkoholkonzentration stäärft.


Adenosintriphosphat, oafter oukuuted mäd "ATP" is n Nukleotid. Dät kumt also as Bestounddeel fon Ribonukleinsüüre (RNA) foar, oaber uk as aan wichtigen Energiedreeger, die an fuul Reaktione, doo in ne Sälle ouloope, bedeeliged is. Hier sjucht me links doo tjo Phosphate, inne Midde dän kringföärmigen Sukker un gjuchts dän Räst fon't Adenin. Sunner doo Phosphate hat dät Adenosin, dät is dan n Nukleosid, mäd trjo sukke Phosphate is dät n fulständich Nukleotid, näämelk dät Adenosintriphosphat. Waiwiesenge: In juu Teekenge is an aal doo Houke, wier niks stoant, Koolestof (C), dät is bloot nit deer wai skrieuwen.


Literatuur uur Seelterlound un uur ju seelter Sproake fint sik in ju foulgjende Lieste. Literatuur uur Seelterlound ter Laan 1929 = K. ter Laan, Nieuw Groninger Woordenboek. Groningen 1929 (Ätterdruk Groningen 1974). ter Laan 1948 = K. ter Laan, Aardrijkskundig Woordenboek van Nederland. 's-Gravenhage/ Batavia 19482. Lang = E. Friedlaender, Güterverzeichniss des Klosters Langen in Ostfriesland. Jahrbuch der Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Alterthümer zu Emden. Zweiter Band, Zweites Heft, Emden 1877. S. 19-46. Langewische = F. Langewische. In: Mitteilungen des Vereins für Altertumskunde Westfalens und des Landesmuseums der Provinz Westfalen, 11, Heft 1 (1921). Sitierd ätter Ls12. Lasch = A. Lasch, Mittelniederdeutsche Grammatik. Halle a.S. 1914. Laur 1960A = W. Laur, Die Ortsnamen in Schleswig-Holstein, Schleswig 1960 (Gottorfer Schriften 6). Laur 1960B = W. Laur, Nordseegermanische lautliche Merkmale in den niederdeutschen Ortsnamen Schleswig-Holsteins. In: Fryske Stúdzjes (earebondel Prof. Dr. J.H. Brouwer). Assen 1960. S. 389-398. Laur 1962 = W. Laur, Ortsnamen auf -um in Nordfriesland. Fryske plaknammen 13, 3-9 (1962). Laur 1967 = W. Laur, Historisches Ortsnamenlexikon von Schleswig-Holstein, Schleswig 1967. Lb = H.G. Ehrentraut, Oldenburgisches Lagerbuch des Drosten Jacob van der Specken vom Jahre 1428. Friesisches Archiv 1, 432-489 (1849). Lc = K.L. von Le Coq, Topographische


Hermann Möller (* 13. Januoar 1850 in Hjerpsted bie Tönder in Noud-Släswiek, Dänemark; † 5. Oktober 1923 in Kopenhagen) waas n deensken Historisken Linguist. Al 1851 wuud Hermann sin Foar luttersken Pestoor ap dät noudfräiske Oailound Sylt un so leerde hie uk Noudfräisk. Dan fon 1861 bit 1864 woonden jo ap dän Hallich Olound un heerde hie noch wier uur Fräisk. So wuud hie al jung Sproakferglieker. Ätter sien Universitätsstudium fäng hie 1872 oun mäd ne Noudfräiske Sproakleere, wierfoar hie uk dät Ooldfräiske un Ooldängelske studierje moaste. Deerbie foont hie uut, dät dät Noudfräiske eegentelk ap two Sproaken touräächgungt: 1. dät Fräiske fon dät Fäästlound, do Halligen un dät oolde Noudstrand, dät mäd dät Aast- un Wäästfräiske ferwant is, un 2. ju Sproake fon do Oailounde Sylt, Föhr, Amrum un Hälgelound, ju der fuul naier ferwant is mäd dät Angelsaksiske un dät Ängelske. Sien Doktorwöide kreech hie 1875 in Leipzig uur ne Unnersäikenge an ju Palatoalriege, wier hie uk do Unnerscheede bespriek twiske Ängelsk un Fräisk ap ju eene Siede un Läich- un Hoochdüütsk ap ju uur Siede. Uk ätters bleeuw hie ieuwenske sien uur Unnersäikengen mäd dät Fräiske tougong. So raisede hie 1881 ätter Näiwangerooge bie Foarel, dan ätter


DHO38 is dät Roupteeken fon n Loangstwoogenseender (dt. Längstwellensender) fon ju Buundesweer, in dän Wäästfoan wäästelk fon Roomelse. DHO38 soant ap ju Frequenz 23,4 kHz mäd ne Seendelaistenge fon bit tou 800 Kilowatt kodierde Mäldengen an U-Boote fon ju Buundesmarine un uur NATO-Loundere. Apgruund fon ju gjucht läige Seendefrequenz, ferbuunen mäd ne relativ hooge Seendelaistenge, is n Ämpfang noch in Woaterdjupten bit tou sowät 30 m muugelk. Die Seender benutset oachte Skirmantennen, do älk fon 352,8 Meter hooge Stäilröirmästen drain wäide. Älken Mäst stoant ap n sowät 3 Meter hoogen, zylindrisken Keramikisolator, die foar ne Sponnenge fon 300 kV uutlaid is. Do Mästen sunt mäd zylindriske Swooidämpere fersäin (ap ju Bielde as Fertjukkengen tou sjoon), do foar n stabilen Stand fon ju Konstruktion uk bie Stoarm suurgje. Ju Marinefunksteede is dät hoochste begungbere Bauwierk in West-Europa (man bloot foar Suldoate). Do oachte Mäste sunt bit tou ne Fierte fon moor as 20 Kilometer tou sjoon. Ju fuchtige Foanboudem häd bie ju Woal uum ne Steede tou waälen n wichtigen Faktor weesen. Ju Marinefunksteede bleeuw loange Tied uut militariske Gruunde n wieten Fläk ap do Koarten. Wieren do Seelter 1973 noch bliede weesen, dät jo ne deer ploande Bombenousmietsteede ferhinnerje kuuden,


Die Lokativ (Locativus) is n Kasus (Fal). Die Lokativ tjut Bewäägenge an. Do Präpositione fon dän Lokativ sunt in, ap, bie, ätter un Gjuchte. Dät Seelterske häd naan Lokativ, dät Limbuurchske wäil. Seeltersk Heem is heim in dät Limbuurchske. Ätter Heem is heives. Mongs is die Lokativ in dät Limbuurchske dätsälge as die Genetiv (2.Fal), as in mörges dät fon dän Mäiden of ätter dän Mäiden weese kon. Die Lokativ trout uut tou stierwen in dät Limbuurchske.


A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - V - W - Z Et rakt 194 uunouhongige Stoaten (dt. Staaten, Länder), dät sunt do 192 Meegliedere fon dou Fereende Natione plus Taiwan un Vatikanstääd. In ju Lieste ap disse Siede sunt uunouhongige Stoaten un uk Uunouhongige Gestriche mäd Stoatus un Anärkannenge beschrieuwen. Seelter Adjektive fon Sproaken un Lounde of [1]. Aastriek Aast-Timur Afghanistan Ägypten Albanien Algerien Älfenbeenkuste (Côte d'Ivoire) Andorra Angola Antigua un Barbuda Äquatorioal Guinea Argentinien Armenien Äthiopien Australien Aserbaidschan do Bahamas Bahrain Bangladesh Barbados Belau (Palau) Belgien Belize Benin Bhutan Bolivien Bosnien Botswana Brasilien Brunei Bulgarien Burkina Faso Burundi Chile Volksrepublik China Costa Rica Dänemark ju Dominikaniske Republik Dominika Düütsklound Dschibuti Ekuador El Salvador Eritrea Estlound do Fereende Arabiske Emiroate dät Fereende Köönichriek fon Groot-Britannien un Noud-Irlound do Fereende Stoaten fon Amerikoa amerikoansk Fidschi Finlound Frankriek Gabun Gambia Georgien Ghana Grenada Griechenlound Groot-Britannien Änglound Noud-Irlound Schotlound Wales Guatemala Guinea Guinea-Bissau Guyana Haiti Honduras Ieslound Indien Indonesien Irak Iran Irlound Israel Italien Jamaika Japan Jemen Jordanien Kambodscha


Die Loundkring Kloppenbuurich is n Loundkring in dät Wääste fon Läichsaksen. Sien Haudstääd is Kloppenbuurich. Die Kring hiede ap n 31. Dätsember 2021 173.980 Ienwoonere en häd ne Uurfläche fon 1.418,18 km2; dät rakt n Befoulkengstichte fon 109,7 Ienwoonere je Quadroatkilometer. N Fjoondel fon ju Befoulkenge is Ruslounddüütske, wät Integrationsprobleme rakt. Fon Noud bit Suud is die Loundkring ungefeer 50 km loang un Aast-Wääst 40 km. Dät Gebiet is relativ flak mäd, do maaste Höchten sunt so twiske 30 un 40 m buppe Normoalnul. Noudelk fon Kloppenbuurich fljut ju Soeste in ju Thülsfelder Talsperre, ju 3 km loang is. Die Loundkring is Deel fon dät Ooldenbuurger Munsterlound. Mäd dän Wieser fonne Klokke beginnend in dät Noude gränse do Loundkringe Ammerlound, Ooldenbuurich, Fächt, Ossenbrääch, Oamselound un Lier. In dän Loundkring Kloppenbuurich rakt et trättien Eenhaidsmeenten. Dät sunt: Ait (Stääd) Bäärsel Böäsel Cappeln Emstek Essen Garrel Kloppenbuurich (Stääd) Lastrup Lindern Löningen (Stääd) Molbiergen Seelterlound Ätter ju Lounddaiwoal 2021 wuude do Sitte in'n Lounddai so ferdeeld: Spiegel (01.04.2005): Die Russen von Cloppenburg (blouked ap'n 11.12.2022) Commons: Landkreis Cloppenburg – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie Ju Websiede fon'n Loundkring: www.lkclp.de


Hermann Möller häd 1881 in Strukelje ne Woudelieste apnuumen. Dät Originoal fint sik in ju Stoatsbibliothek in Aarhus, Dänemark. Hier foulget ne Kopie fon ju Woudelieste. Eepenbeer häd Möller normoale Bleede dubbeld foolded un touhoopesäid, so dät nu two Sieden binne ne Bielde faale. Die Inhoold is alfabetisk ätter ju düütske Uursättenge, so dät hie dän wäil an Hound fon n düütsk Woudebouk ätterfräiged häd. Klik ap ne Bielde un dan noch twäie, uum ju in fulle Grööte tou bekiekjen. 1 Tittel 3 aal 5 abn 7 ank 9 aufh 11 aus 13 bes 15 blu 17 dar 19 eic 21 far 23 fri 25 gen 27 gru 29 her 31 jam 33 kle 35 kus 37 lie 39 min 41 nec 43 pfl 45 rau 47 rol 49 sca 51 scl 53 scn 55 scw 57 son 59 ste 61 sup 63 thi 65 tuc 67 unb 69 vag 71 verg 73 vers 75 vor 77 wah 79 weg 81 wet 83 wol 85 zer 87 zur


Haploidie (oukuuted mäd "n", juun "2n" foar Diploidie) is juu Oainskup fon n Lieuweweesen (of ne oankelde Sälle) mäd aan Chromosomensats. Ne Sälle of n Lieuweweesen mäd düsse Oainskup is haploid. Bie fuul Lieuweweesen sunt doo Kiensällen (Gameten), also bie Dierte Säid- un Oaisällen, haploid, doo ganse Lieuweweesen oaber diploid, also mäd twäin Chromosomensatse, deeruum dät doo bee Chromosomensatse mäd doo bee Sällen fersmilte un juu Zygote, dät litje Lieuweweesen äntstoant. Dät rakt oaber uur Lieuwweesen, bie doo dät uk al moorsällige Gameten, sonaamde Gametophyten rakt. Blöimte-Sällen, doo monnelke Gameten fon fuul Plonten wäide al as Gametophyten beteekend, deeruum dät doo uut tjo Sällen bestounde. Doo konnen oaber uk gjucht groot wäide, as bie Moose, wier bolde dät ganse Gewäks haploid is, bloot juu Spoorenbol, die ap dät Gewäks sit, is diploid, also an Sporophyt. Uk bie ne Foone woakse Gametophyt (juu haploide Plonte) un Sporophyt (juu diploide Plonte) tichte apnunner: Juu groote Foone, aan Sporophyt, staalt truch Meiose haploide Spooren häär, wieruut die Gametophyt, die Foarkien, woakst, n haatfoarmich litjet Blääd mäd Wuttele, dät twäin ferskeedene Soarten fon Buulen häd: Antheridia (Sg:Antheridium) un Archegonia (Sg:Archegonium). In n Antheridium sunt Spermatozoiden, in n Archegonium is ne Oaisälle. Juu Plonte befruchted


Diploidie (oukuuted mäd 2n) is, wan n Lieuweweesen aan dubbelden Chromosomensats (also twäin fulständige Chromosomensatse) häd. Dät rakt fuul diploide Lieuweweesen, foarallen monken do Eukaryoten (Dierte, Plonten, Piltse un wät me fröier unner Protisten touhoopefoatede) sunt fuul. Diploide Lieuwweesen äntstounde oafter uut ju Fersmiltenge fon twäin haploide Gameten (Kien-Sällen). Uk Moanskene sunt diploide Lieuweweesen, do sik truch ju Fersmiltenge fon haploide Kien-Sällen fermoorje. Haploidie mäd aan Chromosomensats (n) Triploidie mäd träi Chromosomensatse Tetraploidie mäd fjauer Chromosomensatse Pentaploidie mäd fieuw Chromosomensatse Hexaploidie mäd säks Chromosomensatse ... Polyploidie Gans algemeen mäd moorere Chromosomensatse


Triploidie is ju Oainskup fon n Lieuweweesen, dät aan tjoofoolden Chromosomensats häd, dät hat, träi fulstandige Chromosomensatse. Ju Appelsoarte Boskoop is triploid. Ju Blöimte fon düsse Soarte is uut düssen Gruund uunbruukboar. Moonige Fiske wäide fon Moansken triploid tuchted, deermäd jo uunfruchtboar sunt. Wan aan jädden Fiske hääbe mai (Foarallen as Nutsdierte) un häd oaber nit so fuul Ploats, dan kon dät n Foardeel weese, wan do sik nit fermoorje. Bie Moansken kumt uk mongs Triploidie foar, dät fiert dan tou läipe Behinderengen un normoal stierwe do triploide Bäidene al foar hiere Gebuurt, of kuut deerätter. Ju Poagenoard Pelophylax "esculentus" (düütsk:Teichfrosch) is uut ne Fermiskenge fon do bee uur Poagenoarde Pelophylax ridibundus (düütsk:Seefrosch) un Pelophylax lessonae (düütsk:Kleiner Wasserfrosch) äntsteen. Deeruum dät jo oafter triploid sunt, dät hat, fon een fon do bee Uursproangsoarde twäin Chromosomensatse (also dät fulständige Genom), un fon ju uur aan hääbe, konnen triploide Poagen hiere Gene aaltiede fäärereeke, sodät ju Misk-Oard "Pelophylax "esculentus" trots oafter geböärende Fäärefermiskengen mäd hiere Uursproangsoarde daach hiere Gene fon bee Oarde fäärereeke kon, deeruum dät do Uursproangsoarde bloot diploid sunt. Haploidie mäd aan Chromosomensats (n) Diploidie mäd twäin Chromosomensatse (2n) Tetraploidie Mäd fjauer Chromosomensatse Pentaploidie Mäd fieuw Chromosomensatse Hexaploidie Mäd säks


Buuräi is ju aktive Beoarbaidenge fon Flakten foar Plonten- un Fäitucht un foar ju Feroarbaidenge fon do Plonten un Dierte, foarallen tou Ietelweeren. Foarallen in ju USA, man uk n bitje in Düütsklound un uurswain, wäd ju oolde Buuräi fon groote Buuräie fertroangen, do me uk as "loundwirtskaftelke Fabrike" beteekenje kuude. Foulkskultuur (toun Biespil oolde Buuräi)


Juu Weete (Triticum) is n Sleek fon Gäärs, wierfon eenige Oarde fon Buuren as Koarel anbaud wäide un sänt oolde Tieden deerfoar tuchted wäide. Hier sjucht me ne Koarte, wierap jeel dät Uursproangsgebiet fon juu Weete ienteekend is, un türkis, wier juu däälich uk ap Fäildere stoant: Juu maaste Weete, juu däälich tuchted wäd, is gnau nuumen goarneen skeene Weete, dät is juu Oard Triticum aestivum, juu is truch Bastardisierenge äntsteen un drächt sogoar moor Gene fon dän Sleek Aegilops as fon dän Sleek Triticum (dät is Weete) in sik. Skeene Weete wät oaber uk säilden noch tuchted, dät is toun Biespil, wät ap düütsk "Einkorn" hat, dät Triticum monococcum, ne gans oolde Oard, juu heel un aal nit bastardisierd is. Man dät is wäil däälich in bolde neen Buurenfäild moor tou fienden, eer in Museen un bie Ljoohääbere, toumoal dät insen bolde uutstuurwen waas, wült dät minner Aaren brangt. Ne Besunnerhaid is, dät doo polyploide Weete-Oarde moor Aaren brange as doo diploide Uursproangsfoarme. Hier aan Stamboom fon wäkke Weete-Oarde, doo tou näie Oarde fermisked wuuden sunt. Doo Uursproangsoarde sunt buppe teekend, wät deer bit däälich bie hääruutkeemen is, sjucht me, wan me fääre deel kieket. Deer sunt oaber nit


Tetraploidie is juu Oainskup fon n Lieuweweesen mäd fjauer ganse Chromosomensatse. Haploidie - Mäd aan Chromosomensats Diploidie - Mäd twäin Chromosomensatse Triploidie - Mäd träin Chromosomensatse Pentaploidie - Mäd fieuw Chromosomensatse Hexaploidie - Mäd säks Chromosomensatse ... Polyploidie - Gans algemeen mäd moorere Chromosomensatse


Pentaploidie is juu Oainskup fon n Lieuweweesen mäd fieuw ganse Chromosomensatse. Haploidie - Mäd aan Chromosomensats Diploidie - Mäd twäin Chromosomensatse Triploidie - Mäd träin Chromosomensatse Tetraploidie - Mäd fjauer Chromosomensatse Hexaploidie - Mäd säks Chromosomensatse ... Polyploidie - Gans algemeen mäd moorere Chromosomensatse


Hexaploidie is ju Oainskup fon n Lieuweweesen mäd säks ganse Chromosomensatse. Haploidie - Mäd aan Chromosomensats Diploidie - Mäd twäin Chromosomensatse Triploidie - Mäd träin Chromosomensatse Tetraploidie - Mäd fjauer Chromosomensatse Pentaploidie - Mäd fieuw Chromosomensatse ... Polyploidie - Gans algemeen mäd moorere Chromosomensatse