Saturday, December 27, , 6:37am
# Pag-adal kan mga manlain-lain na kultura pasiring sa pagigin namamanwaan kan kinaban
Published on Tuesday, January 12, , 12:02pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa ngunyan na panahon, kawáng an pagkatawo kan sarong indibidwal kun namamanwaan sana sya sa sadiri nyang lugar, banwaan man ini, syudad, o nasyon. Kaipuhan nyang magin namamanwaan mismo kan kinaban. _Cosmopolitanism_ an apod kan kaisipan na ini na bako man ngani talagang bago huli ta haloy nang nag-abot sa pagkasabot kan tawo an arog kaining pananaw. Isinususog sa suanoy na Griyegong si Diogenes Laertius kan Sinope an terminong kosmopolitanismo huli ta sya an inot na nagsayod kaini minsan haputon kun taga sain sya, dangan nagsimbag _kosmo polites_ o “namamanwaan kan kinaban” imbes nang sambiton an saiyang sadiring syudad. Mababasa an istorya kan buhay ni Diogenes sa librong _Lives of the Eminent Philosophers_ ni Diogenes Laertius ).
Bakong arog ngunyan kun sain kaipuhan sanang mag log-in sa social media tanganing makanumpong nin mga tawo sain man na parte kan kinaban, kaipuhan pa kaidtong panahon na dayuhon mismo an mga lugar na yaon sa balyong kadagaan nganing makanumpungan an mga kapwa-tawo. Alagad bako pirming matuninong an mga pagkakanumpungan na ini huli ta sa kasaysayan kan kinaban, igwang darang byolensya an mga minadayo na katakod kan saindang mga pansadiring katuyuhan siring kan pananakop, o kun bako man sa lado kan minadayo, byolensya mismo an ipinapansambat kan mga katutubo sa lugar na bakong bukas sa pag-ako kan kapwang minadayo o minabisita. An pagkanimanlain-lain asin pagkakaiba an inot na nahihiling kan duwang taong gikan sa magkaibang lugar na nagkakanumpungan. Garo bako tulos na pagmidbid sa kada saro bilang “kapwa” an inot na nagigin kasimbagan ninda sa pagkanumpungan na ini. Garo inot ngunang nahihiling an kapwa-tawo bilang “ibang-tawo”, garo naiinot an paghunang malain an pagkanimanlain-lain. An makuring bunga kan paghunang ini iyo an kaisipan na dapat pagbarangaon asin ralain-lainon an mga tawo.  Nagbuburabod ini sa kaluyahan o kawaran nin pagbuot na midbidon asin akuon an ibang lalawgon bilang kapwa. Iyo man ini an kawsa kan pagkabaranga kan mga tawo sa mga manlain lain na banwaan sa mga iba-ibang kapanahunan miski sa sadiring lugar na mismong kapwa ninda iniirukan.
Igwang pagtusayan sa tahaw kan pagigin “dayuhan” asin “katutubo”. Mantang an “katutubo” saro sana man na terminong pwedeng gamiton kuta na pantukoy sa sarong nabubuhay, nagtalubo o namundag sa sarong lugar, susog ki Raymond Williams ) sa saiyang librong _Keywords_, nagkaigwang negatibong konotasyon an “katutubo” huli sa pulitikal na pananakop asin dominasyon. Itinakod sa pagigin katutubo an pagigin hababang nilalang na nag-iirok sa lugar na sinakop kan dayuhan. Susog ki Williams, nagin kumon na pan-apod ini sa mga bakong Europeo kan mga panahon nin kolonyalismo asin imperyalismo. An “dakula” asin “sadit” na pwede man sana ngani kutang magin mga literal na ladawan kan porma kan hawak kan tawo, nagin lugod mga estado pulitikal kan mga tawo sa banwaan. An “halangkaw” asin “hababa” nagkaigwa nin sosyopulitikal na kahulugan na naglaladawan sa tawong igwang poder asin kapangyarihan dangan kan tawong maluya asin ipinasairarom sa kusog kan makapangyarihan. Apwera sa kusog pulitikal an “halangkaw” asin “hababa” mga nagin dibisyon man sa kultura kan mga tawo. Nagigin sukulan an raning naabtan kan kultura sa sibilisasyon tanganing apudon ining halangkaw o hababa. Kaya miski sagkod ngunyan na panahon garo baga nagkaigwa nin pagsayuma na apudon bilang sarong katutubo huli ta garo naitampad ini sa pagigin dai sibilisado. Garo sarong kasusupgan an apudon na katutubo huli sa paghuna na kulang ini kan mga katudan na angay sa nakaistar sa kasentruhan, sa sibilisadong lugar, sa lugar sain yaon an kulturang “halangkaw”.
Susog ki Williams, an _civilization_ na gikan sa ugat na Latin na _civis_ o “namamanwaan” nagtutukoy na ngunyan sa nahaman o estado nin organisadong buhay panbanwaan. Pwede ining gamiton pantukoy sa kauswagan na naabtan kan banwaan sa iba-ibang panahon siring kan sibilisasyon industriyal, siyentipiko asin teknolohikal. Garo nagtundag man sa “katutubo” an kahulugan kan pagigin “purò” o pagigin dai pang gayo nagamusan kan yaon sa luwas o kan pagigin “moderno”, preserbado pa an kulturang inaakong katutubo sa lugar. Yaon an aspekto kan “kultura” sa dibisyon kan “katutubo” asin “dayuhan.” An kultura mismo an nagigin timbangan kan kalidad kan pagkanimanlain-lain. Tinitimbang susog sa “baba” o “langkaw” kaini gikan sa daga, o sa natura asin ikaduwang naturang (kultura) nahaman sa lawig kan panahon na pagbuhay sa kinaban. An tinatambunan kaining pagkasabot na nagdudulot kan pagkalingaw kan pangabsan na kamugtakan nyato gabos bilang tawo sain man sa kinaban iyo an katutuuhan na gabos kita mga “katutubo” sa kinaban.
Kadakol kahulugan kan kultura. Susog pa ki Wiliams, iyo ini an saro sa mga pinakakumplikadong tataramon huli ta halawig na an kasaysayan kaini asin nagsarangasanga na an mga pagkasabot sa iba-ibang disiplina. An nagkapira sa mga kahulugan kaini iyo an “pagtuod (inhabit) sa lugar” gikan sa Latin na _colonus_(colony) asin pagkultibar (cultivate). Kun hihimayon ini, yaon na an elemento kan pagsakop kun sain kinukudalan kan nagtutuod sa lugar an mga abot kan saiyang binibirikan. An saro pa sa pinakainot na kahulugan kan kultura na nasusog ni Williams iyo an “pag-ataman nin mga pananom o hayop” na maitatakod man giraray sa kahulugan kan “pagtuod” bilang mga bagay na ginigibo kan mga tawo dapit sa pagbuhay ninda sa lugar. Iyo ini an mga patugmadan kan ngapit nagin mga metaporikal na kahulugan kun sain an kultura nagtutukoy na sa kabilugan kan mga kauswagan kan tawo asin kan saiyang banwaan. An kultura asin sibilisasyon haros magkahulugan na sa puntong ini siring sa pagkasabot kan pirang mga Aleman na parasurat. Sa mga Pranses asin Ingles man daa gikan an pananaw sa kultura bilang _refinement_, mga kalidad na kadalasan nyatong hinuhunang ipinapahiling kan sarong “halangkaw” an pinag-adalan, igwang arte sa gawi, pagpili asin pannamit lain sa pangabsan na pinapahiling kan kadaklan.
Garo an pagtubod sa hirarkiya imbes nang pagkanimanlainlain an nagdudulot sa sarong tawo na hunaon an saiyang kultura bilang mas maurag ki sa iba. Sa mga kapanuhanan kan kolonyalismo asin imperyalismo naghahadi pa an paghunang mas halangkaw an kultura na ginikanan kan mananakop huli sa nahihiling nyang kauswagan kan saiyang banwaan. Kauswagan, bakong pagkanimanlainlain, an ipinapansukol sa nanunumpungan na banwaan sa ibang lugar na saiyang naabtan. Alagad sa ngunyan na panahon, dawa gayud igwa pa man giraray mga naghuhunang mas maurag sinda kisa iba, mas naghiwas naman an agimadmad kan mga tawo pag-abot sa pagkanimanlainlain dara kan modernong transportasyon, mga makabagong teknolohiya nin komunikasyon, asin internet. An terminong _multiculturalism,_ o sayudon ta sa Bikol na “pagkanimanlainlain-katudan,” an saro sa nagpapatunay kaini.
Bako nang kaulangan an rayo o distansya tanganing “makapagdayo” sa ibang lugar asin manumpangan an kapwa-tawo sa balyog parte kan kinaban. An pag-adal kan mga manlain-lain na kultura kaya nang gibuhon bago pa man makaduman mismo sa lugar asin komunidad kan mga tawong igwa kan siring na mga gawi nin pamumuhay. Sublion ko ki Martha Nussbaum ) sa saiyang librong _Cultivating Humanity_, an kanuudan na mahalaga para sa pagigin namamanwaan kan kinaban an pag-adal kan mga manlainlain na kultura bako sana tanganing maagimadmadan an pagkanimanlain kan kultura kundi mamaanan urog na an saindang pagkatarakod-takod. An pagkasabot kan pagkamanlainlain-katudan ( _multiculturalism_) kun siring dapat pang mag-antos sapagkatarakod-katudan ( _interculturalism_). Mahihimo ini kun malilikayan an duwang gawi nin pag-iisip. Inot iyo an paghunang mas maurag an sadiring kultura ki sa iba. Mapaabaw-abaw an arog kaining paghusga sa ibang kultura asin komunidad, _Chauvinism_ kun sa terminong gamit ni Nussbaum. An ikaduwa iyo an _Romanticism_, o an paghiling na _exotic_, kakaiba, asin purò (kaya sarong ngangalasan) an ibang kultura. Sa Rinconada an terminong “layas” sa kadlagan (wild, untamed) an angay na gamiton para sa paghunang ini. Sabi ni Nussbaum uso ini sa mga taga sulnopan na naghahangad nin katalingkasan sa saindang modernong gawi nin pagkabuhay asin mawot magbalik sa mga mas katutubong gawi. Mapaabaw-abaw man giraray ini huli sa paghunang lain na maray an iba, bako pang sibilisado, asin mayong pagkakaagid sa sadiri (kaya maninigong sadirihon).
Sa reyalidad, igwang pagkakatarakod-takod an mga katudan asin kanuudan kan mga tawo sa kinaban. Igwang mga pagkakabaing na mamaanan sa pagkanimanlain-lain kun tutungkusan sana sa pag-adal. Huli ta an gabos pwede nang makiaram asin kayang man-impluwensya sa social media dapit sa miski anong bagay, maninigo na an pakikiaram nakagamot sa pagka-aram asin pagkasabot sa kapwa. Mahalaga asin urog kapraktikal man na pag-andam ini para sa mga nag-aadal ngunyan asin ngapit madayo sa ibang lugar tanganing maghanap-buhay o mag-irok na mismo duman. An pagmidbid kan mga kaibahan asin pagkakaagid-agid kan lambang kultura dakulang lakdang tanganing makapamuhay sa gawing nalilikayan an byolensyang pwedeng darahon kan sadiri sa iba o mamidbidan tulos an byolensyang naghahalat sa sarong bagong salta. An kamawutan iyo na makipamuhay sa katahawan kan mga pagkakaiba asin pagkanimanlain-lain asin, kun makakaya man sana, likayan na makapagdolot nin byolensya sa lambang saro.
Miski pa igwa nin pagkakaiba-iba sa mga gawi kan tawo nin pagsimbag sa mga problema o katungdan sa buhay, an pagsabot kun “papàno” magsimbag an gikan sa magkaibang kultura an pwedeng magin inot na lakdang pasiring sa pagkasinarabutan. Mas nagkakaigwang dalan nganing makapag-ulay asin makapagdesisyun nin matuninong imbes nang sa madahas na paagi. Mantang mas naghihiwas an kaisipan kan lambang saro mas naghihiwas man an kinaban para sa gabos. Sa inot pa sana kaya, gabos man talaga kita katutubo sa kinaban. An pag-ako kaini dangan an pag-ako kan ibang tawo bilang kapwa an mga pambungad pasiring sa pagigin namamanwaan kan kinaban.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
Jethro Paul C. Catindig
on January 24, at 10:04 am
Dyos mabalos po sa kasulatan na ini!
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Mayong ginurangan! | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:37am
# Mayong ginurangan!
Published on Sunday, July 26, , 2:16am
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sarong estudyante ko sa _Seminar of Filipino Philosophy_ an nakasurat nin sarong papel manungod sa gamit kan terminong “gurang”. Igwang pagkasabot na nag-abot saiya pagkatapos anggutan sarong beses kan saiyang mga magurang na nagpanamit saiya kan malanit na saritang “mayo kang ginurangan!”
Mapwersa an kulyab kan magurang, alagad mas hararom an darang kulog kan taramon. Nagdanay gayod sa saiyang buot an pangyari, ginibo nyang _undergrad thesis_ an saiyang papel. Gamit an Etika ni Aristoteles, idinipensa nya an argumento na an _gurang_ nagigin etikal kun an saiyang gawi nagsasarig sa pagkasabot sa karahayan. Malà ta nakagradwar sya sa kursong pilosopiya.
Kun hihimayon an “gurang” bilang sarong konsepto, dai mawawara an elemento kan “panahon” asin an “birtud” sa sarong bagay na linalauman na magtalubo asin mahiling sa pag-agi kan panahon. An birtud halimbawa kan sarong prutas dai pang gayo naguguno pag bako pang magúrang.  An hawak kan hayop pati na kan tawo masasabi naman na igwa nang birtud kun andam na ining magin magurang. Alagad mas urog pa an kahagadan na birtud kan pagakatawo ta bakong panahon sana an inaakong timbangan kaini kundi pati na an paghinguwa asin gawi mantang nag-aagi sya sa panahon na ngapit iyong inuumaw kan iba bilang saiyang birtud.
An dimensyon kan gibo nin tawo asin saiyang paghinguwa dai na maisusuhay sa birtud na itinatakod sa pagkatawo. Dawa ngani an anting-anting na igwa man daang birtud, susog ki Reynaldo Ileto sa libro nyang _Pasyon and Revolution,_ tinutubudan na nagkakaigwang bisà matapos an udok sa buot na sakripisyong ginibo kan kagsadiri kaini sa bilog na Semana Santa. Mas mabisà kun mas _dalisay_ man an buót na nagharok nin kusog sa burabod nin kapangyarihan ni Jesukristong Kagurangnan na nagpakasakit sa krus asin nabuhay liwat.
Igwang bisà an “gurang”. Nahihiling an mga girâ kaini sa mga ipinatuod dangan kinatudan na mga gawi nin pagpahiling nin galang sa mga gurang siring kan pagbisa, pagsimbag nin “po” asin “opo” asin iba pa. An “gurang” an sukulan kan hirarkiya puon sa pamilya sagkod sa sosyudad. An kagurangan an basehan kun aapudon kang manay o manoy, tiyo o tiya, papay o mamay.  Mga gurangan kadalasan an mga yaon sa haralangkaw na pwesto sa trabaho asin mga nanunungdan sa gubyerno. Asin kaipuhan mo ngunang magsakat sa mga tanggang tinungtungan ninda nganing maabot mo man an saindang kinamumugtakan.
Maski sa relihiyon, mantang an Ingles na “Lord” bilang pan-apod sa Dyos nagpapagirumdom kan mga among sa pyudal na sistema kan banwaan sa Europa kaidtong panahon, sa satuya an Dyos iyo an “Kagurangnan.” Igong gayo an terminong “Kagurangnan” sa pagpamidbid sa mga katutubo kaidtong panahon kan Kristyanong pagtubod. Kan suanoy na panahon bago pa mag-abot an mga Kastila, si Gugurang na, susog ki Merito Espinas, an tinutubdan na kahuruhalangkawi sa gabos na yaon sa balyong kinaban asin nag-iirok sa kamurawayan.
Igwang poder, awtoridad, asin kapangyarihan an “gurang” na garo bakong dara sana kan idad. Pag an mga ini inako kan mga tawo na yaon nag-iirok sa sarong indibidwal, sya nagigin sarong gurang na gagalangan, minsan katatakutan. Kaya mahalagang haputon kun ano an kalidad o sukol na hinahagad kan banwaan ngunyan na panahon sa pagtao nin awtoridad sa “gurang”. Gabos man kita ma-gurang, kaya saro ining panbanwaan na kahaputan. Magin sa laog kan pamilya man o sa banwaan asin pulitika, urog kahalagang pabutwaon an burabod kan awtoridad na ining idinideposito kan banwaan sa persona kan gurang. Kun kaipuhan tukduan an mga aki tanganing maggalang sa mga gurang, bakong kaipuhan man na masabutan kan mga aki kun tano man ta _maninigong_ igalang sinda apwera kan ultimong rason na sinda gurang? Kun an mga gurang an tinatangad sa banwaan asin pulitika, kun siring sinda man an mga inaakong nagsasabuhay kan mga pinapahalagahan kan banwaan.  Kun anong klaseng banwaan asin gobyerno an igwa ngunyan ini pabrika man saná kan mga gurangan na danay pang tinutugutan mismo kan mga tawo na manungdan asin magdanay sa saindang kinamumugtakan.
Dati nang halangkaw an paghiling sa gurang. Kun si Gugurang an kahuruhalangkawi sa gabos na yaon sa balyong kinaban, sa kinaban nin tawo si “Kadungung” man an ultimong makakapagsaysay kan mga inagihan kan banwaan. Si Kadungung sarong gurang asin an saiyang pangaran mismo an saiyang ladawan, yaon saiya an kadunungan. Totoong tawo man si Kadungung o bako, an saiyang ladawan bilang gurang asin madunong iyo an mga nagtaong buhay sa saiyang karakter sa mito kan Ibalong.
Sa sakuyang pagtubod maski an kalidad kan pagigin Uragon bilang makusog asin maisog kaidtong panahon na sinambit ni Danilo Gerona sa kasaysayan kan ronâ na iyo daang mga namamayo sa mga barangay asin inaapod na mga Parabuot, dai man magigibo kan sarong mayo pang birtud kan pagigin gurang na iyong akò kaidto sa saindang komunidad. Kan sanglian kan Kristyanismo an mga birtud kan uragon, naliwat man an imahen kan pagigin gurang alagad nagdanay an “gurang” bilang sarong ladawan na gagalangan asin tatangadon. Sinanglian siya kan imahen ni Kristong Kagurangnan na nagin ladawan kan pagkamuot.
Kun nakatudan na kan banwaan na ibugtak sa tuktok kan hirarkiya an gurang, maninigo saná man gayod na langkawan nyato an kwalipikasyon asin kalidad kan pagigin gurang tanganing magin maninigo man syang ladawan asin pangangarugan. Ripasuhon nyato giraray an mga birtud na sinasarigan sa pagpapakatawo arog kan kadunungan, karahayan, katanusan, pagkamuot, pagsadyusan, asin iba pa. Gabos ini kayang pagtudan asin gurangan kan maski siisay na tawo. Alagad an mga salungat kaini, an karatan, mga gibong daing kamugtakan, pinagtutudan man siring sa bisyo, nahihiling sa gawi-gawi huli ta pinaggugurangan. Pag-alaman sa banwaan an gurang na mayong birtud alagad namamayo sa gobyerno. Literal na nagkakagaradan an mga mismong namamanwan na nag-elihir asin nagtangad saiya bilang “gurang”. Iyo ini an gurang na dai mapahunod sa totoong masabot, madunong asin mabirtud na iyong maninigong manungdan sa banwaan. Ini an gurang na mayong birtud alagad ginurangan an sistema kan pamumulitika.
Kun dai na kaya kan gurang na pakarhayon an saiyang pangaran _(rectification of names)_ siring kan sabi ni Confucius, hirahayon ta an banwaan sa paagi kan sato mismong paggurang. Sarong katungdan an paggurang sa lawig kan panahon na kaya nyatong agihan.
.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
 Christian Necoh STO. TOMAS
 on August 6, at 2:19 pm
 Tama, maski sabihon tang elemento nanggad ang edad sa kwalipikasyon para sa pag-gurang, dai sana ini an dapat hinihiling. Dakol sa mga inaapod na “boomers” ngonian kan bagong henerasyon iyo an mga magurang asin mga opisyales na naggururang sana, dai man naisasapamuhay an mga birtud na inaasahan kan mga kajovenan na mahiling sa inda. Magin an saindang mga isip sarado na sa mga suhestyon asin kritisismo na naghahali sa iba.
 Nina Koleen D. Bonilla
 on August 6, at 5:32 pm
 Iyong gayo ang mensahe na dapat maaraman nin kadaklan maski ano pa ang edad. Ang terminong “gurang” dae lamang nasusukat sa edad kan tawo. Dapat ining naipapahiling sa gibong marahayon sagkod sa pagsasabuhay kan mga birtud bako lamang sa numero kan edad. May mga kajovenan ngani na mas gurang pa an isip kaysa sa mga mas maedad na. Kapag nagtaram ka na taliwas sa prinsipyo ninda, sasabihon mayong respeto o kaya kulang pa ang naaraman mo nene/nonoy, “kami pabalik na, kamo paduman pa lang”. Kun siring edad ba talaga ana sukatan sa terminong “gurang”? Ang aram ko kaya dai! Kaya madya ng ayuson ang satong “notion” na dai lamang edad ang kalidad asin sukol sa pagtao nin awtoridad sa “gurang”. Kaya gabos kita dapat maghingoa na maggurang sa satong pagkabuhay bakong sa edad lamang.
 Claire Marie Collantes
 on August 6, at 11:30 pm
 Kalimitan, an mga nakakagurang talaga an mga nasa haralangkaw na posisyon sa sosyudad ngunyan. Ini mahihiling sa pamilya, sa gobyerno, magin sa trabaho. Sabi ninda, huli ini sa kadakol na eksperyensya na sainda nang napag-agihan sa buhay. Pero nagtutubod ako na dae ini nangangahulugang mas maaram na sinda asin sinda na an pirming tama sa kinaban. Kumbinsido ako sa naratibong ini nin huli ta bako man talagang edad lang an sukol kan pagka “gurang”. Kun minsan ngani, may mas kaaraman pa an mga kajovenan ngunyan, ta iyo pa sinda si mas mahihiwas mag irisip kaysa sa mga may edad na. Sadyang nawawaran lang sindang poder na magtaram o magtaong suhestyon manungod sa mga bagay o pangyayari nin huli ta nasasabihan sindang mayong ugali asin nirarason sainda na kulang pa an mga nagin eksperyensya ninda para magtindog sa mga prinsipyong igwa sinda ngunyan. Nagtutubod akong dae dapat mawaran respeto an mga kaakian ngunyan sa mga nakagugurang sainda maski pa aram nindang may sala an mga ini o mas tama an saindang mga naiisip, alagad mas magigin marahay man kun madangog an mga mas gurang sa mga kaakian na ini. Magkaibang mga paagi asin mga gawi gawi kan kinaban an nakatudan kan mga gurang kan kapanahunan ninda kadto asin kan mga kaakian sa ngunyan. Kun kaya, mainam na mag tukduan an mga ini sa lambang saro para sa mas marhay, edukado, asin organisadong sosyudad. Importante asin kaipuhan man kan gabos na manudan an mga marhay na pag-uugali asin maisapamuhay an mga birtud kasabay kan pagdagdag kan edad sa pag agi kan mga panahon. Lugod, sana bako lang an satuyang lawas an magginurang, kundi pati naman an mga gawi gawi asin an pag iisip. Marhay na gawi gawi man lugod asin bukas na pag iisip an madara ta sa satuyang paggurang ta nganing masabi ta nanggad na naggugurang kitang “may ginurangan”.
 on August 7, at 7:45 pm
 Ini ang rason kung tano ang mga mas gurang sato iniisip na mayo pa kitang pagkaaram sa mga nangyayari sa sanlibutan huli ta sinda mas gurang asin mas dakol nang ikspiryensya. Ginigibo nindang basehan ang saindang edad para lang sinda tubudon asin sinda respetuhon. Dae man lang ninda naisip na ang respeto dapat itao sa taong may respeto man sana. Ang respeto kaipuhan man pagsakitan, dae sana yan basta basta tinatao lalo na sa mga taong dae man karapat dapat. Sarong halimbawa kaini ang nangyayari ngunyan sa politika, ang mga gurang na nasa puwesto nagpapautob ning mga bill na dae man sana makatawo. Ang mga jovenes lugod ngunyan nahihiling ang mga negatibong epekto kang mga pinapautob ning mga nakatukaw sa puwesto huli sa mas nilalawakan ninda ang saindang pag iisip para mahiling ninda kung ano ang talagang makakamarhay sa nasyon ta. Nagbabali sa rally, nag papahayag sa saindang social media ning saindang kaaraman para mamulat man ang mga jovenes na dae pa nahihiling ang salang kagibo kang mga gurang na nasa puwesto. Ini ang konkretong halimbawa na dae ibig sabihon gurang ka, tama ka na tulos. Mauwot ko na mahiling kang mga mas gurang satuya na dae ibig sabihon nagrarason kita sainda, mayo na tulos kitang respeto sa sainda. Kaipuhan man nindang dangugon ang parte ta lalo na sa mga importanteng bagay. Dae huli ta mas joven ang henasyon mi eh mayo na tulos kaming aram. Mauwot ko na maging bukas ang saindang isipan ta nganing mas maray ang maging kaluwasan kang pagurulay. Masasabing “may ginugurangan” ang mga jovenes ngunyan, asin jovenes ang paglaom kang nasyon.
 Jamille Ann Y. Arevalo
 on August 7, at 10:49 pm
 Gabos na tawo maagi sa pag ka aki asin maabot sa pagka gurang. Ini sarong sikulo na dae mababago alagad mapadagos sana sa pag agi kan panahon. Iyo man nanggad na ang pagsabot sa terminong gurang pirmi na sana nakatakod sa idad asin sa iksperyensya kan sarong tawo. Minamawot nindang galangan ang tawong namugtakan sa kinaban sa halawig na panahon ta iyo ini an mga inot na nakamati kang hagupit asin siram kan buhay. Saro sa pirmi kong nadadangog hali sa mga gurang manungod sa mga gibuhon asin desisyon kang mga kajovenan iyo ang “pasiring ka pa sana, pabalik na ako” pati na an “dugay ka na”. Maiiling na sa mga terminong ini, napapatotoo an hababang pag iling sa kapasidad kan sarong joven na makapag horop horop kan mga maray na gibuhon sa sarong panyayare. Dae ninda maako na an joven may kapasidad man makasabot siring pa sa kun pano ang kagurangan magsabot. Pirmi nindang ipinapaabot na pag dae suminunod an aki sa sinasarabi kan gurang, pariwara na ini asin mayo ng puturong naghahalat saiya. Kundi may mga pagkakataong mas marahay pa an naiisip asin an pagsabot kan mga kajovenan kaysa sa kagurangan. An kajovenan iyo na ngunyan an may halawig asin bukas na pag-iisip bakong arog kan gurang na halipot asin limitado an mga pag iling sa mga bagay bagay na kinamumugtakan ngunyan sa komunidad. May mga kajovenan ngani na mas maray pa mag isip nin plano asin plataporma na siring na makakatabang sa komunidad kumpara sa ibang nakatukaw sa pwesto na mayong ibang naiisip kundi pan-sadiring kamarayan sana. Saro na ining pakirumdom na an paggalang bako lang sana dapat iniiling sa bilang kan idad asin sa posisyon kundi sa estado kan pagiging tawo sa kinaban. Totoong dapat magpadagos an pag galang sa gurang sa paagi kan pagsabot kang mga ginagalangan na tataramon huli ta iyo ini an tama asin kinatudan. Alagad marahay man na an paggalang itinatao bako lang sa may kaedadan kundi sa gabos na tawo sa sanlibutan. Ini saro sa mga paagi na maski dikit man lamang maayos an satuyang kamugtakan. Saro pa sa pakirumdom, an mga maraot na tataramong binubutasan nag wawalat nin lugad sa buot kan sarong taong hararom mag horop horop kun kayat marahay na isipon muna ini bago sambuton.
 on August 7, at 11:15 pm
 Ano an pinagkaiba kan ayam sa parasugal? An ayam, habang nagugurang, namamantinir an pagiging ayam mantang an parasugal nagugurang sana. Ano an mawot kong sabihun manungod sa pag kompara ko sa duwang ini? An hayop, puon sa pagkamundag sagkod paggurang, ini naglilikay sa distroso, nagkakakan, asin minaabot sa panahon na ini nagpapadakol; ini an natura kan hayop. An tawo, habang nagugurang, nin huli ta madunong, pwedeng boluntario mag gawi gawi pan hayop. Embes na maggibo nin karahayan, pwede mag boluntario balaw-bagaw asin mag kawsa nin karatan. Embes na birtudes, pwedeng bisio an patalubuon habang nagaagi an panahon. Gabos na nabubuhay sa kinaban nagugurang, alagad tawo sana an may kayang maggurang na dai ginugurangan.
 Jessa Antonette B. Lat
 on August 8, at 2:24 am
 Kadakol nag-eedad alagad minsan dae an pag-iisip ta may mga taong kung ano na sana an kinadakulaan iyo na sana ang tutubudan o kaya kung siisay ang gurang iyo ito ang mas papanigan. Para sako an pagiging hinog sa buhay asin pag-iisip o pagigin “mature” mayo sa edad kundi nasa lawig kang pag-intindi asin rarom kan eksperyansa kan sarong tawo na kung sain pigpamati saiya an tunay na gawi kang buhay asin nagtukdo saiya nin kamarayan asin pagigin bukas kang isipan. Sabi ninda mas gurang ka mas dakol kang eksperyensya alagad may mga naggurang na halos dae man nakamati nin grabeng pagsakit sa buhay kung ikukumpara sa ibang tao na aki palang grabe na an pinag-agihan na kung sain nagtukdo sainda na mag-isip na doble sa edad ninda para mabuhay asin magdesisyon nin tama para sa ikararahay ninda. Mientras, may mga taong nag-iisip na may tamang edad para makiaram asin magtaong suhestyon na pag nagpumirit ka garo maluwas kang mayong respeto na tama man alagad, habang mas pinapalawig ta ini mas dakol kitang oras na nasasayang para ipamawot sa lambang tao na kitang mas joven kaya ta man makagibong marahay-rahay na desisyon asin may karapatan man kitang dangugon sa mga bagay na gusto ta mang ipasabot asin may kakayahan man kitang mamuno gamit an birtud asin prinsipyong satuyang ipinapautob. Alagad satuyang pirmeng ikonsidehirar na kaipuhan ta man giraray galangon an mga mas gurang satuya ta iyan parte na kang satuyang kultura asin pirme tang isipon na kita ma-gurang man.
 on August 8, at 6:02 pm
 Kun masalingoy kita, dae nanggad maisusuhay sa satuyang pagtubod na an mga gurang orog na satuya nyatong masasarigan sa kun ano man na mga bagay sa satuyang mga pagbuhay. Sagkod pa man, nin huli ta an mga gurang soboot may dakol nang eksperyensiya asin nanoodan siring ta sinda haloy nang nagdadanay igdi sa kinaban, orog na halangakaw nanggad an iniaatang na paghiling sa sainda.
 Dayaday na mahihinanyog niyato an mga tataramon na “Magtubod ka na sana sa mga gurang” alagad ako minasayuma nin kadikit igdi nin huli ta sakuyang reparo na dae gabos na gurang igwang sa gurang na pagiisip. May midbid kaya ako na mga tawong gurang na alagad iyo man giraray an gawe-gawe sagkod ngonyan.
 Kaya siiring kaini, manodan nyatong magroskay kan mga salang gawe-gawe kan mga gurang na nagboboot ngonyan sa laog kan satuyang mga pamilya, sa bilog na banwaan asin nasyon ngarig sa pagdatong kan aldaw kan satuyang paggurang, lugod na mapakarahay sagkod mahirahay an systema kan satuyang iniirokan. Kaya ako minauyon sa mga tataramon na “maninigo saná man gayod na langkawan nyato an kwalipikasyon asin kalidad kan pagigin gurang tanganing magin maninigo man syang ladawan asin pangangarugan” nin huli ta an pagtalubo asin pagoswag kan satuyang buhay nasa pagsangawad kan gabos na tawo.
 Mantang kita naglalaom sa pagkakaigwa nin dayuhopot asin orog na ladawan asin panggangarugan, dae nanggad malingaw na magtaong galang sa mga gurang dawa pa sinda may mga pagkukulang. Dangan, kita man na nagbabaklay pa sana kan buhay pasiring sa kagurangan, lugod na iatang niyato an satuyang mga oras sa pagpapatalubo sagkod sa pagpapahinog kan satuyang mga kaisipan ngarig an mga tataramon na satuyang iheheras asin an mga gawe-gawe na isasagibo lugod na magsarig sa karahayan.
 on August 8, at 4:52 pm
 Sa panahon ngunyan, igtutubod kang mga kagurangan na dapat sinda ang yaon sa taas. Nakabase an gabos na ini sa edad na igwa kita. Sanggod mga aki, dai ng ibang tutubudan kundi iyan man. Na dapat masunod kita sa kun ano ang tataramon kan mga kagurangnan. Na pag dae kita makasunod, makokonsiderar na kita gabos bilang sutil na daing respeto sainda. Sumimbag ka sanang diit para mag eksplinar kan saimong punto, sinda mismo dae na madangog. Ta igwa ng nakatatak sa saindang utak, na sinda pirmi an tama ta mas gurang sinda sato, mas dakol ang ekspiryensa ninda sa kinaban kumapara sato. Iyo man sana ang pirming depense kang mga nakagugurang. Papaduman pa sana daa kita bakong arog ninda, na pabaralik na. Iyo ayan ang rason kung nata ang ibang aki nagdadakula na grabe ang katakutan sa gurang, as in naaapektuhan an saindang pamumuhay asin ireresulta ninda sa bisyo ang gabos na bagay na naiksperyensa ninda na arog kaiyan. Kung iyan man itutuloy pa, dapat tang baguhon ang paghiling ta sa gurang. Ta bako man gabos na gurang tama, gabos na tawo nasasala asin sinda man. Marhay kung manudan kang gabos iyan, ang respeto sa bawat sarong tawo, daeng base sa edad. Alagad ang pagiging “mature” na ig sasabi dae nanggad nakabase sa edad. Baguhon ta ang satuyang nakasanayan. Gabos kita magururang man, asin dae ta na ipamuot sa masunod na henerasyon ang salang sistema na igwa kita. Nasa sato na man ang puon kan pagbabago, asin kita ang nakakaaram, kita na ang magpuon humiro para sa gabos.
 Kendrick Gold P. Bayot
 on August 8, at 5:05 pm
 Sa panahon ngunyan talaga madalion mahiling ang mga sala kang tao, lalo na pag dae ninda kinatudan ang mga gibo gibo mo. Lalo na kang mga gurang igdi sa satuyang banwaan. Dae man ibig sabihon ta iba ang mga gibo gibo kang mga jovenes ngunyan gabos na hiro hiro ninda sala na. Ini ang makanos sa panahon ta ngunyan, pag joven ka gabos na gibbo mo sala. Pag sinimbag mo ang magurang mo sala, pag dae ka nagsimbag sala- pag nag uli kang matanga na dawa para man sa akademya ang ginibo mo garo sa ang kasalan mo nag ikit ka na. Dae porket mas haloy nang nabubuhay igdiyo ibig sabihon sinda lang gabos ang tama, dapat man giraray tandaan na nag iiba iba ang duros kang panahon. Iba- iba ang mga tao sa pag intindi asin pagpalakad kang buhay ninda kaya dapat dae ta ipagpara-kumpara ang buhay kang kada saro. Kaya dawa gurang ka mayo ka man karapatan husgahan ang mga desisyon kang mga joven, iyo kaipuhan mi man giraray ning gabay pero dae man porket naghahagad kami ning abiso, eh dae mi na aram ang ginigibo mi. Kaya dae ta man dapat paglingawan giraray mag respetuhon ang mga gurang.
 Christine Mae A. Nale
 on August 10, at 2:27 pm
 Dakol na beses ako man napahapot sa sakong sadiri kung siring ano baya ang yaon sa mga “gurang” tadaw ta sinda hinihiling na halangkaw. Namuklat ako sa kinaban na yaon na iniyong kaisipan, nagdakula sa katukduan na maninigo lang tawan ning pag galang ang mga gurang. Poon sa sakong magurang hanggang sa mga kamagurangan sa sosyudad. Alagad, sa sakong pagdakula, kung sain dakol na mga gurang akong nakaibahan , napag atid atid ko na ang mga gurang iriba iba man. Igwa ning mga gurang na pasil makaulay asin magayon na kaibahan, naghihiras kan saindang inadalan asin tatao man magdangog sa kairibahan. Alagad, igwa man na dai puwede masabihan ta ang gusto sinda lang sana ang maging panalamingan. Kung siring, kaine arin digdi ang maninigong gurang ? Ta kung hihilingon parehas sana man ang saindang mga edad pero iba man ang saindang tinutubudan. Matanos daw na isipon na nin huli ta sinda may edad sinda na ang nagtataram asin nagkakapot ning totoo. O ang marhay na gibuhon iyo ang hilingon sinda puwera sa saidang edad, ta tibaad bako man sana ang edad ang makakatao ning marhay na panalmingan sa banwaan.
 on August 8, at 9:31 pm
 Ini sarong magayon na basahon na dapat mabasa bako lang kan mga joven kundi pati kan mga gurang huli ta dawa pano ini pwedeng makatabang tanganing sinda magkasinarabutan. An pagiging may aram sagkod man ang pagiging mangmang, dae dapat sinusukat gamit an edad. An panahon nagbabago; kaipuhan tang masabutan na ang lambang saro dinisenyo kan Kagurangnan na magkakaiba. Alagad mas marhay kun maging pareho bukas an pag-iisip asin an puso kan kada saro sato. Dae boot sabihon na ini ang minuklatan kan mga gurang na tama asin ini an nakatabang sainda kaidtong panahon, iyo dapat ang pangarugan kan mga joven dangan dae mawot na ini man ang nakatabang sa mga joven sa ngunyan, matatabangan kaini an mga mas gurang. May mga bagay na pwede sako na dae pwede saimo asin an pwede saimo dae pwede sako. Maging halawig man lugod an pag-iisip kan mga mas gurang na tanggapon an mga bago asin maging halawig an pasensya kan mga joven na sabuton dangan tabangan an mga gurang na malagpasan an mga problema na tinatao kan nagbabagong mundo.
 Ceasar Jay A. Quimco
 on August 8, at 9:32 pm
 Gabos kita maagi sa pagkagurang dangad bako kita gabos naisasabuhay ang birtud ning kamarayan. Minatubod talaga ako na ang kagurangan kang sarong tao dae man sana nababase lang sa edad, kundi sa saiyang mga marhay na girâ asin pinag-agihan sa buhay. Totoong nakatudan na kang kadaklan na ang mga nakakagurang ang nasa tuktok kang hirarkiya bako lang sa laog kang pamilya sagkod sa komunidad. Pero, ako masalingoy kung ini nangangahulugan na sinda pirming tama huli ta dae man gabos na gurang may ginurangan. May mga pagkakataon pa ngani kung sisay pa ang ka-jovenan, sinda pa si may mas maray asin malawak na kaisipan, kaso sarado ang talinga kang mga kagurangan para akuon ang satuyang suhestyon sa buhay. Midbid ko na magkaiba an pinag-agihan kaidtong panahon kumpara sa ngunyan, alagad dapat yaon pa man nanggad an pagtao nyato nin respeto asin kamarayan sa lambang saro Minamawot ko sana na maging bukas ang kaisipan kang kagurangan na tawan importansiya sagkod halion ang hababang pag iling sa kapasidad kang mga ka-jovenan sa ngunyan. Mas maray bagang mag estar sa sarong lugar na may katanusan, nagkakasararo, asin organisadong pamayanan na tatao magpahalaga sa bilog na nasyon. Lugod, baguhon nyato ang satong salang kinatudan, para sa ikakarahay kang minasunod na pag-asa kan banwaan, asin satong isipon pirmi na gabos kita magurang pero mas marhay ang maggurang na may ginurangan.
 Ma. Hazel Donita S. Diaz
 on August 9, at 10:12 am
 Iyo, puon kaidto sagkud ngunyan, halangkaw talaga an paghiling sa mga “gurang” ta tigsasabing sinda dakol na nin napagagihan, may awtoridad, asin dakol na nin aram. Mantang may nadangog naman ako na nagsabing, “Akion ka pa, mayo ka pa kaaram-aram ta mas gurang ako saimo”. Puon kaidto, pirmi na tigtutukdo sa kaakian na kaipuhan maggalang sa mga “gurang”. Kaya, maray man na langkawan an kwalipikasyon asin kalidad kan pagkagurang tanganing sinda maray na pangarugan. Kaipuhan ikonsiderar an saindang gawi asin kun sinda magayon na pangarugan, lalo na ta dakulang tabang iyan sa arog ming mga joven tanganing makaabot man kami sa saindang magayon na kinamumugtakan. Sainda man giraray na likayan na makakulog nin iban tawo dawa na dakol na sindang naabot, ta hirak man kun madisganar an iba. Mawot man sana ninda an pagsabuhay kan mga birtud, pagkamuot, asin karahayan kan iba, ta an iba nin huli ta igwang kapangyarihan makusog na an buot maggibong sala arog na sana kan ibang politiko na sala an pagpapadalagan sa sarong banwaan. Kitang mga joven, kaipuhan ta man aramon kun sala na talaga an saindang palakaw, kun dai na ning kamugtakan, sagkud kun sadiri sana ninda an tigisip, ta baka makaraot pa sa dakol na tawo. Makihemati kita asin dai konsentihon an gibong raot. May mga “gurang” talaga na “naggurang” sana sa idad, bako sa pagiisip asin gawi. An kala ninda, sinda na sana pirmi an tama nin huli sa saradong pagiisip. May mga jovenes na mas “gurang”, bukas asin malinaw pa logud ang pagiisip, na mahihiling ta man ngunyan sa mga ginigibo ninda para sa satuyang bansa. Dai sinda napapagal dawa dai man dinadangog an saindang mga boses. Ugaring, nagtutubod ako na kaipuhan na maggalang kita sa mga gurang, dai lang ta sinda “gurang” sa idad, nin huli ta maninigo sinda ning paggalang. Aramon ta man an satuyang limitasyon asin kita maghurop-hurop man sa satuyang mga gibo. Mas maray kudta na dangugon man kan mga gurang an mga joven tanganing magkaintindihan bako itong mayo na daa nin galang pag nagrason sa “gurang”. Ugaring, totoong kita gabos magurang man, kaya kun an ibang gurang dai nagibong pakarhayon an satong banwaan, yaon pa man kita na makakagibo nin paagi manungod sa hinahalat tang pagbabago. May paagi pa para makua asin maabot ta an satong mga minamawot.
 on August 9, at 6:01 pm
 Kun ako man hahapoton kun ano an totoong ibig sabihon kan terminong “gurang”, nag sasang-ayon ako sa mga gustong ipasabot kan naratibong ini. Nagtutubod man nyato ako na an pagiging “gurang”, dae lang mabase sa eksperyensya asin edad lalo na sa posisyon na ugwa sinda. Ako nagdakula sa sarong pamilya na tinukduan kan sakong mga magurang na galangon asin sunudon an mga tinataram kan mga nakakagurang sako alagad kan nahihiling ko na minsan taliwas naman sa pagkatawo ko an mga pinapasabot ninda, duman ko napag hurop-huropan na bako man gabos na gurang sato, pirming tama asin sunodon an gusto nindang mangyari. Sagkod, habang nagtatalubo ako nanud-an ko na dawa joven pa ako, ang pagtaong galang bako lang sa mga gurang kundi para sa gabos na tawo na dawa mayong maray na posisyon o dawa aki pa man yan. Sarong problema pa sa ibang mga kagurangan ngonyan, huli ta may mga edad na sinda huna ninda, gabos na ninda aram an mga bagay bagay sa kinab-an, nin huli ta dae ninda aram na urualdaw may nag aabot na bagong impormasyon asin nagbabago an ikot kan mundo. Kung hihilingon, minsan nakukulong na sinda sa limitadong nanud-an ninda kadto kaya dae ninda maako sa sadiri ninda na an mga ka-jovenan ngunyan may mas aram na sainda. Kumbaga, sarado an mga isip ta halangkaw na an paghiling ninda sa sadiri ninda. Kaya na sana nagpipinatal an mga nakatukaw ngunyan sa gobyerno. Kaya dapat ta ng langkawan an kwalipikasyon sa mga matukaw sa satong gobyerno, ta aminon ta man tabi na an mga kajovenan ngunyan, may mas aram na sa mga arog kaning bagay.
 Syempre, para man sa ma ka-jovenan dae ibig sabihon na may nanunud-an na kita sa buhay ta asin sa mga bagay bagay digdi sa kinab-an, dae na kita magiging marhay na tawo. Disiplina man giraray an dapat tang manud-an asin tamang pag-uugali, ta maabot man an panahon na kita naman an magurang kaya dapat bag-ohon ta na an mga nakatuodan asin tukduan an mga masurunod na henerasyon.
 on August 9, at 6:21 pm
 Iyang tataramon na “mayong ginurangan” an halos pirming nadadangog kang mga jovenes ngunyan lalo na sa mga kanya kanyang harong. Kun sa rinconada an pirmi mi man nadadangog itong “naggugurang baga ikang paatras ni/noy” o “uda na baga ika pinanggugurangan.” Pagmati mi, dakulang responsibilidad pag ika inapod nang gurang ta garo baga pag naggugurang ka na sa edad, kaipuhan aram mo na gabos asin kaipuhan kaya mo na gibuhon gabos pero an paggurang dae man lang bagayan sa edad kundi pati sa nanunudan mo asin sa paggibo mo. Dae man din porque may edad ka na, maaram ka na. May mga aki na gurang na mag-isip pero may mga gurang naman pero aki pananggad mag-isip. So, ano na lang ang basehan ta kang pagiging gurang? Tama lang na maging malinaw kita at mas mataas ang kwalipikasyon ta sa tawong ikokonsidera ta bilang gurang. Ta an pagiging gurang may power yan ta gabos saimo nakatingala asin nagsusunod pag nagtaram ka. Kaya ang pagiging gurang o an title kani dae lang dapat yan basta basta tinatao sa taong may edad na kundi mahihilingan ning maray na birtud sa pagtataram, pamumuhay asin paggibo. Lalo na sa mga jovenes ngunyan, dakol ang nakakasabot ning sala sa pa agi ning pagpapadakula sainda o pagtrato kang mga magurang, asin mga pangyayari sa kinaban ngunyan. Dapat atwan ning pagkakataon ang mga kaakian na maghapot ag magtaram para sa sadiri ninda lalo pag tama man ang pigtataram ninda na dae ikokonsidera na mayong respeto sa mga gurang/magurang. Dae man din porque gurang na ay tama na gabos an tinataram o ginigibo, dawa an mga gurang dapat dae magpundo na makanuod ning mga bagong gawi ta ang panahon nagbabago asin an mundo ag tawo. Kung ano ang tinutubudan kadto pwedeng dae na tinutubudan o sinusunod ngunyan. Kaya sana ang mga gurang dae man mapundo na lang sa kung anong pinaggurangan ninda, kundi makanuod tumanggap ning bago asin magadjust man sa bagong henerasyon. Bakong kung dae naaayon sa tinutubudan o ginurangan ninda ay sala na. Mga naggurang lang sa edad pero bakong sa isip. mga tawong aram naman an sala sinda pero nagbubuta-butahan asin nagbabangog-bangogan satuya. Kaya kitang mga jovenes, magurang man kita. Habang joven pa, gibuhon ta ang magigibo ta para mabago an mga salang nakagurangan o mga dae naman applicable sa henerasyon ngunyan. may pagkakataon pa kitang isalbar ang banwaan asin itama an mga sala ag itukdo sa mga susunod na henerasyon si mga nanudan tang mga birtud sa mga sadiri tang karanasan. Dae ta na darahon hanggang paggurang an mga toxic filipino culture and traits. Mapundo na sana kanato an mga pagsasakit ag diskriminasyon na nararanasan ta ngunyan sa mga magurang ta ag sa gobyerno na mayong tunay an pinaggurangan.
 Renato D. Agravante Jr.
 on August 9, at 6:48 pm
 Ini sarong pagirumdom sato na ang konsepto kan “gurang” sarong termino na igwang hararom na kahulugan. Tama, ang termino na ini sarong basehan sa satong kultura na kung saen binabasehan ta ang kadunungan asin kalidad kan sarong tawo. Alagad, dae ta pwedeng idisganar an mga salang bagay na naka-ugat sa konseptong ini. Saro sa pinaka salang interpretasyon kaini iyo an pag-iisip na sa gabos na bagay, kung siisay man ang nakakataas sa edad iyo an may ultimong boses, asin dae pwedeng kontrahon. Ini dae ibig sabihon na ang mga ka-jovenan iyo an may poder sa pagtaram, kundi, ini pag-laag sa tamang tataramon na may mga bagay na bako lang sa konsepto kan “gurang” nababase an karahayan asin tamang pag-uugali, kundi sa “birtud” kan sarong tawo. Sa panahon na ini kan krisis, ini dakulang pagsa-boses sa kadakulan na ang kaipuhan kan satong kumonidad, iyo an tao na bako lang sa edad nakaka-taas, kundi igwang tunay na paninindugan para sa ikararahay kan gabos asin tataong makihimate sa panganga-ipuhan kan saiyang nasasakupan. An “kagurangan sa edad na igwang “birtud”, iyo an may mas poder na mag-giya sa sarong kumonidad. Eksperyensa asin birtud, ini duwang bagay na kung igwa an sarong tawo, siya sarong kagayunan sa sadiring kumonidad, asin pwedeng maging modelo kan sarong marhay na lider.
 on August 9, at 8:16 pm
 Sa kapuonan pa lamang kan artikulo napaisip na po ako na ano talaga an ibig sabihun kan terminong gurang? Hinapot ko man po an sadiri ko kaiyan pero saro lang ang naglaog sa sakuyang isipan “an mga gurang iyo an mga indibidwal na dapat tawan nin galang asin pagpadangat na garo sinda nasa pedestal”. Pero sa artikulo na ini po napaisip ako asin napahapot po sa sadiri ko tama pa daw ni na kahulugan na dapat itao sa terminong “gurang” para sako?
 Sa artikulo na ini po napahapot na po ako asin napaisip, asin sa pagpadagos ko sa pagbasa kaini narealizar ko na kaipuhan ko palan baguhon asin palawigon an sakuyang pananaw manungod sa terminong “gurang”. Puon pa lamang kaidto kita, na mga minasunod na henerasyon napagsabihan na basta gurang dapat igalang asin tawan nin pagpadangat ta sinda gurang na asin puno nin kaaraman na mayo pa sato o kaya dae ta pa naaraman. Pwede ta na masabi na iyo tama man ni pero bakong gabos na “advice” na saindang itinatao sato nagagamit asin nararapat sa panahon ngonian.
 Igwa talaga na mga gurang na nagkagurang na lamang dae pa nanggad tatao nin tama asin an sala na kaaraman iyo pa nanggad an ipinapamana sato na minasunod sainda. Bilang sunod na henerasyon an responsibilidad na itama ini asin baguhon an satuyang pagkakakintindi sa gawi asin sa pagkakatao nin ibig sabihon sa “gurang” ay yaon na sato, dae ta na ipagpasa an mga salang gawi na saindang “ginurangan”, habang igwa pang panahon ini itama na niato asin baguhon tanganing dae na kita maguin arog ninda na haloy na sa kinaban mayo pa nanggad na ginurangan.
 on August 9, at 8:27 pm
 An kwalipikasyon kan ginurangan nunka tang ibase sana sa numero, an edad basehan lang kan laba kan buhay, an gibo ta bilang sarong tawo sa sosyudad, iyo an pananlmingan kan satuyan ginurangan sa kinaban. An marhay na pakiiba asin pakimanwa kan sarong aki mas danay na maimbod, kaysa sa daeng data na pakiiba nin sarong gurang. Nagin salang kaisipan na ini sa satuya, na huli gurang iyo na an tama, nagdadanay ini huli ta mayong nagtutuyaw sa salang gawi, kaya marhay na igwa arog kaning plataporma na nakakatabang para maiheras an magayon na pangapudan.
 on August 9, at 8:27 pm
 Tama na maray an sinasabot sa basahon na ini. Ini man nanggad an gusto kong ipaabot minsan sa sakuyang mga magurang asin ibang nakakagurang. Totoo na sa kadaklan na bagay kung sisay ang gurang iyo na susunod. Kung isay gurang iyo ang may awtoridad sa mga bagay bagay. Mayo man mali igdi, alagad minsan igwa man kitang sadiring pag iisip na dae nag uuyon sa sainda. May iba iba kitang pag tubod o kaaraman sa sarong bagay kaya pag abot sa dae pagkakaintindihan kang gurang asin aki dae man nanggad maninigo na an basehan kan tama asin mali ay ito sanang nabobotan kan kagurangan dahil sana saindang idad. Kaako ako man na sinda an masunod ta mas dakol na sindang napag agihan sato asin nadanasan sa saindang buhay alagad dapat man isabot na maray ini sa mga aki bako sanang marason na gurang sinda asin garo man sana pinapasabot na mayong aram ang aki. Dae man magayon minsan dangugon an tataramon na “maagi ka pa sana, pabalik na ako” kan mga gurang alagad minsan tama man sinda, garo sabot sana ninda ipaaram na may mga bagay pa na kaipuhan ta maaraman asin mapag-agihan. Pero bako sana man dapat boot kan nakakagurang ang matubod, kaipuhan man kan aki na mapasabot an saiyang himotok sa buhay asin maintindihan ni kan nakakagurang para man maiwasan ang magkaigwa nin kulog buot sa kada saro. Importante man na maaraman man nanggad kan aki an saiyang limitasyon asin mamentenir an pagrespeto ta gabus kita karapat dapat na makamati kaiyan lalo na ang mga nakagugurang sato.
 Marie Angela R. Dawal
 on August 9, at 8:37 pm
 Haloy ko naman hinahapot an sadiri ko kun ano talaga ang kwalipikasyon para maapod an sarong tawo na gurang. Dawa kan ako sadit pa naintindihan ko na na dae ibig sabihon na halangkaw na an edad kan sarong tawo, gurang na sya na dapat respituhon. An mga gurang lugod na nagpaparapirit sako na respituhon o kakanon na sana kun anong sinasabi ninda dawa aram ko na sala, iyo lugod and mga tawo na abang sadit sa paghilig ko. Dakulaon ining problema lalo na sa mga arog kong joven, nungka kaming dinangog kang mga “gurang” ta huli ta mas may aram daa sinda, pero kun sinda tama tano arog na kaini and mundo na samuyang mamanahon sainda? Sa mga sitwasyon na ini kaya ko naiisip na minsan labi labi man ang gabat na dinadara kan makabagong henerasyon, napipiritan kami na mag gurang nin mas mabilis sa samuyang edad ta nahihiling mi na si mga dapat na gurang lalo na si mga na pwesto, mas aki pa sa mga tugang mi sa elementarya mag-isip.Sana maisip man kan gurang na henerasyon na dahil sa sarado nindang isip na sinda ang gurang ta sinda may”edad” na napipiritan ang mga aki asin makuapo ninda na darahon an responsibilidad kan pagataman asin pagmalasakit sa banwa.
 on August 9, at 11:20 pm
 Iyo ini an kaipuhan na madangog, masabutan, asin maako kan mga gurang na dawa sa kahaluyi dai pa nanggad tatao magpahunod nin huli sa kaisipan na pirmi sindang tama asin nasa posisyon. Kaipuhan ining artikulo iheras ta ngarig masabutan na an kahaluyi asin birtud, dai parehas. Tama si Sir na kaipuhan tang tibayan an kwalipikasyon asin pagayunon an kalidad kan ginurangan. Saro ini sa iniiriwalan sa harong nin huli ta minsan an kinatubudan asin gibo gibo kaidto, naidadara pa ngunyan dawa na dai na ini nakakatabang o tama. Masakit makidiskurso sa gurang lalo na ta pinatubod kitang dapat sindang pangarugan. Kinakaipuhan tang lagan ning limitasyon an pag isip na ini lalo na kung dai na talaga nakakatabang an kinatuodan kaidto. I-normalize ta an diskurso ni anong edad ta nasa iba iba kitang posisyon o pinanghuhugutan. Arog kang pag-ako ta kan rehiyon na Kristiano, kaipuhan ta man akuon an bagong kaisipan asin pagtubod ngunyan. Ining artiklong ini saro man ning pagirumdom asin responsibilidad kan mga jovenes na kun dai man mabago an konsepto na edad an basehan kan ginurangan, kita na sana an magtabang sa sosyodad na ini baguhon asin pataluobon an birtudes na kinakaipo ngarig makalaog sa kwalipikasyon asin kalidad na kinakaipo kan banwaan.
 An opinyon ko igdi, saro ini sa panalmingan o reminder na minsan dai ta aram kung pano maghiling kun isay baya an igwang birtudes na nakakalaog sa mga kwalipikasyon asin kaliadad kan ginurangan. Hanggang ngunyan igwa pa nanggad mga buta asin bungog na dai tatao mag aram nin huli ta nag iiwas nin diskurso o yaon pa nanggad sa pagtubod sa konsepto na ang ginurangan yaon sa edad o natutuninong na sana sa kulang na kwalipikasyon asin kalidad. Kaipuhan ta ning diskurso sa dawa anong edad asin tanggalon an kaisipan na dai paggalang an pagdiskurso sa gurang.
 on August 10, at 1:38 am
 Iyo man nanggad. Kung edad man sana ang basehan kang pagiging sarong “gurang”, garo baga mayo lamang kaledad kung hihilingon. Ta kung an sarong tawo na inaapod na “gurang” dae minabuot akuon an mga kaisipan na iminimidbid kang ka-jovenan, ini an nagpapahiling nin pagkawara nin respeto sa opinyon. Sabihon ta nang iyo mas dakol ang experyensya ninda sa buhay ta mas halawig an taon na saindang ginugol igdi, ta dawa pa ribo-ribong taon sinda mabuhay kung ang kaisipan ninda parehas na o mas maraot pa sa rungaw na dayo mayo man giraray kabuluhan an maging “gurang”. Para sako bako sanang pagkaaram sa buhay ang dapat manudan kan kada saro, an pagrespeto sa desisyon an saro sa dapat ilaog sa payo asin katudan siring man an pagtao nin pagkakataon na depensahan ang sadiri kun sala naman ang gibo gibo kan mga inaapod tang gurang sa lipunan. Ay ta maski ngani sa harong garo baga palayason kana pag nagsimbag ka na baliktad sa paghiling ninda, na garo baga natumakan ang ang pagkatawo ninda. Ini an saro sa minamuot kong magbago sa panahon ngunyan, dawa diit tawan lamang oras ang mga ka-jovenan na magtaram asin ipasabot ang suhestyon na ikakamaray kang gabos bakong pirmi sanang sararado ang talinga ta “mas may aram sinda”. An sako man lang tano dae ninda maiintindihan ang pinagkaiba kang henerasyon ngunyan sa henerasyon ninda, bakong parehas asin dakol an nagbago. Ta dawa anong sabihon ko digdi sarong tataramon man giraray ang gusto kung panindugan, iyo an “respeto” asin mga marhay na gibo para sa gabos bakong sa sadiri. Mas maray nang naggurang kang may ginurangan kesa gurang lang lang mayong nang hararamon na kaibanan kundi ang edad na sinayang magparaatom sa salang pagtubod.
 Meryll Dayne B. Solano
 on August 10, at 3:39 am
 Ini an saro sa mga rason kun tano ta may mga gurang na nag-aabuso kan pagiging “gurang” ninda. Ini iyo an ideyalismo na dapat pirming mag respeto asin mag taong galang sa mga gurang. Ini nagtao nin awtoridad asin kapangyarihan sa ibang gurang, kumbaga pinapamati sainda na sinda mga superior, asin nahihiling ninda ining rason o palusot na maski sain asin maski anong urulay, sinda an pirming nasa tama. Saro ini sa mga naging kawsa kun tano nginangaranan na parasimbag asin mayong respeto an sarong aki na nagsisimbag sa mga gurang gamit an saiyang kadunungan.
 Sa ngunyan na panahon, dapat maging klarado na ini sa gabos, aki man asin lalo na sa mga gurang, na ang mga teenagers dapat tawanan nin chance na pangaralan an mga gurang ta igwa nganing mga teenagers na mas gurang pa mag isip kesa sa mga gurang. Dai boot sabihon na gurang na sinda, mayo na sindang room for improvement. Kitang mga tao, hangga’t buhay kita, dai natatapos an pagtao sato nin oportunidad na makanood asin magbago ning pananaw asin prinsipyo sa buhay.
 on August 10, at 10:03 am
 Sa satuyang sosyudad, saro na talaga sa hinihiling na pamantayan an edad para masabi na an sarong tao yaon na saiyang kagurangan, pero ini para sako sala ta an totoo kayan, sa bagong henerasyon, nagagamit ang pananaw na ini bilang argumento sa mga jovenes. Nagiging sarado ang isip kan mga gurang sa pakiulay asin mga ideya kan mga jovenes. Dapat an pamantayan sa pagiging gurang bako lamang sa edad, kundi sa pakikihimanwa asin pagsasaboot kan mga nanudan ninda poon pagkaaki sagkod sa prensenteng panahon.
 on August 10, at 11:45 am
 Manunungod sa politika, mahihiling tang nagdadakul an mga jovenes na miyembro o nasa posisyon. Kun tutuuson kaya, an mga jovenes an may mas masarig asin halawig an kaisipan apwera pa kaiyan sinda matinubod-tubod sa anumang kasugoan. Bukas sinda sa ano man na kahapotan, suhestiyon o kumentar sa sainda.
 Mientrastanto, an sakong tugang na maestra, nakasabi kan mga nakaaging aldaw na an mga gurang dipisil ng masugo o magtinurubod. Didiit na sana an tatao magtaong respeto. Nin huli ta may mga bagong joven na maestra, tig sasamantala ninda an saindang posisyon bilang gurangan na sa saindang mga trabaho. Dae kan mga ini naiisip na gabos sinda mga maestra. Nahihiling kan mga ini na joven ini kaya kaya ninda ini matapos o magibo, na sinda haloy na sa trabaho kaya oras na man na an mga joven na maghiriro. An mga jovenes para tawan nin galang an mga ini, sinda maturubod dawa pa sinda may mga kanya-kanya o pararehas na gibuhon.
 Kun an paggalang sa mga gurang yaun sa sampulong tugon na dapat sindang galangon asin respetuhon, dapat makanuod an lambang saro sa tataramon na “paggalang” nin huli ta dapat gabos ginagalang. Mag pa gurang mag pa joven, dapat tinatawan ta sinda nin tamang pag trato, tamang pag respeto. Dawa an satuyang sadiri. Makanuod kitang respetuhon an satuyang sadiring lawas asin pagkatao. Gabos kita ginibo kan Kagurangnan nin pantay-pantay para magkaminorootan, bako magsuruwayan o dae magkauruyunan. Gabos man kita magururang kaya dapat gabos magin bukas an puso asin isipan manunungod sa mga tataramon kan Kagurangnan. Kaya dapat paghurop-huropan ini kan lambang saro sa mga salang gawi o kapabayaan na nagibo asin magiginibo ninda.
 on August 10, at 2:09 pm
 Aram niato na nagbabago bago an panahon, igwang mga pagtubod kaidto na dai na masyadong nababagay ngunyan. katakod kaini pirang beses ko na nahiling asin napatunayan na bakong basehan an edad sa kung ano an kayang gibihon kan sarong tawo. Iyong gayo sa presenteng sitwasyon na igwa kita nguwan. Maski sa pulitika, igwang mga opisyales na masasabe tang parte pa kan kajovenan pero mas aram pa an karahayan kan kadaklan kesa sa ibang mas maedad sainda.
 Ining babasahon na ini an saro sa mga “eye opener” bako lamang sa mga kajovenan kundi maski sa mga nakakagurang na gabos kita igwang manunudan sa lambang saro maski ano pa an edad.
 Christine Mae A. Nale
 on August 10, at 2:28 pm
 Dakol na beses ako man napahapot sa sakong sadiri kung siring ano baya ang yaon sa mga “gurang” tadaw ta sinda hinihiling na halangkaw. Namuklat ako sa kinaban na yaon na iniyong kaisipan, nagdakula sa katukduan na maninigo lang tawan ning pag galang ang mga gurang. Poon sa sakong magurang hanggang sa mga kamagurangan sa sosyudad. Alagad, sa sakong pagdakula, kung sain dakol na mga gurang akong nakaibahan , napag atid atid ko na ang mga gurang iriba iba man. Igwa ning mga gurang na pasil makaulay asin magayon na kaibahan, naghihiras kan saindang inadalan asin tatao man magdangog sa kairibahan. Alagad, igwa man na dai puwede masabihan ta ang gusto sinda lang sana ang maging panalamingan. Kung siring, kaine arin digdi ang maninigong gurang ? Ta kung hihilingon parehas sana man ang saindang mga edad pero iba man ang saindang tinutubudan. Matanos daw na isipon na nin huli ta sinda may edad sinda na ang nagtataram asin nagkakapot ning totoo. O ang marhay na gibuhon iyo ang hilingon sinda puwera sa saidang edad, ta tibaad bako man sana ang edad ang makakatao ning marhay na panalmingan sa banwaan.
 on August 10, at 4:18 pm
 Iyo, klarado sako an ultimong punto kan artikulong ini: na dae ibig sabihon na naggurang ay may ginurangan na. Na mayo nasusukol sa edad ang awtoredad, respeto, o panghinguwa kan sarong tawo. Iyo, nakikisaro ako sa puntong ini.
 Ngunyan, ang hapot ko lang, kung hihimayon, dae daw dawa papano “justified” man ang mga tawong natubod na ang konsepto kang “gurang” may nakakabit na konsepto ning “nakakataas” sa dakol na lado? Ini ta natubod na kita minundag na mayong kaaraman sa mundo. Tabula Rasa ni John Lock kun baga. Ngunyan, kita nakakuang kaaraman sa paagi kang karanasan. Sa linyadang pagiisip na ini, pwede kong masabi na si mga mas may edad, may mas dakol sindang eksperyensa, asin may mas dakol na chansa na makakua ning dakol na kaaraman.
 Uuliton ko, iyo nangad naguuyo ako na mayo sa edad ang nasusukol ang “kagurangan” kan sarong tawo. Ang gusto ko lang ipunto ay ang mga may edad igwang dakol na tsansang may dakol kadunungan sa buhay ta mas halawig ang saindang naging eksperyensa. Ining sakong punto malaluman sa iba ibang lado sa satuyang syodad. Saro sana sa lado kan trabaho, na kadaklan na pagkakataon, ang sarong empleyado bago matawan promotion, kaipuhan munang may pirang taon na eksperyensya sa mababang posisyon. Parehas man sa lado kan politika, an sarong tawo dae pa makakadalagan sa posisyon kan pagiging presidente kun dae pa kwarenta sa edad.
 (Dae ko aram kung naipadara kong maray an punto ko ta ako dae sanay mag paliwanag sa lingwaheng ini pero sana iyo. )
 on August 10, at 6:13 pm
 Ang pag gurang kadakol inaagihan na experyensya, sa expersensyang iyan dapat kadakol na kitang nanudan para maging pangarogan kang mga kaakian. Magpadara ning maray na ugali ta nganing respetuhon asin igalang kita niato.
 on August 10, at 6:48 pm
 Tama, sa lipunan ngunyan bako nalang dapat “gurang” an may boses nin huli ta nagbabago an panahon asin may mga “boomers” na inaapod na okupado nin bagong kaaraman. An edad bakong basehan para magka ugwa nin role sa sarong komunidad, pwedeng an mga “gurang” dakol ng eksperyensya sa buhay pero may mga Joven na mas dakol an aram sa mga bagong trend sa henerasyon ngunyan. An mga Joven bukas an kaisipin sa man iba ibang suhestyon, alagad ta ngarig magka ugwa nin maray na pamamayo sa sarong banwaan o sa ano mang olayang pang lipunan kaipuhan magka ugwa nin kolaborasyon ang parehong henerasyon.
 Maria Jchelze Zamora
 on August 10, at 7:15 pm
 Saro talaga sa pamantayan kang satuyang banwaan an edad kung sain ang mga gurang sana ang may kakayahan na maging lider, ang may kakahayan na magpasunod sa kadaklan. Ang sabi ngani kayan magsunod sa mga gurang ta mas nainot sinda sato, na eksperiyensiya na ninda ang dae ta pa mapag aagihan. Dae kita makabuot na mga hoben ta inot na inot mayu pa man kitang gayung kaaraman, ang hiling kang gurang satuya “hilaw” pa. Kundi sa ngunyan na henerasyon dae naman nahihiling sa edad ang pagiging lider, kung nasa buot asin kakayahan talaga kang sarong tao hoben man yan ang pagmamantinir tanu ta dae ta pag tawan ning tsansa.
 on August 10, at 7:41 pm
 Ang pagkagurang dae man sana iyan nahihiling sa pahanon na inagihan ning sarong tawo. Ini sarong representasyon kang saiyang kinanudan sa kinabaan na saiyang kinamundagan. Ini bako sanang nasakop sa pano niya napamarhay ang saiyang sadiri kundi kung pano niya pinadanay ang karahayan sa pagirok niya sa kinabaan na saiyang hinihiruan. Gabos kita nagugurang pero ang kahaputan may ginurangan man daw? Ini sarong mensahe sa gabos, na ang kagurangan nadanay sana sa sarong tawo kung saiyang naotob sa buot ang sinabaing “may ginurangan” sa paagi ning mga birtud na saiyang kinatudan.
 Saro ning babasahon na gusto ko ipabasa sa mga gurang na minasambit na sinda may ginurangan na, na ako saro sanang jovenes na mayong experyensa sa buhay na kadakol pang malutong kakanon para sinda madaog. Sakuyang buot dae man kaipuhan daogon ang sarong tawong nasa itaas na para sabihon na ika matibay asin nagurang na, ta para sakuya ang tunay na may ginurangan na, na ako ning pagkakasala asin dae minaasta na kun isay na Ha


An pagtanom asin pag-ataman sa sadiri sa panahon nin pandemya | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:36am
# An pagtanom asin pag-ataman sa sadiri sa panahon nin pandemya
Published on Sunday, August 30, , 3:23pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Daing gayo namalisyahan alagad sarong pagpuli sa pagbuhay saka gawing katutubo kan pagtanom an itinulod kaining pandemya sa satuya. Kan pagpuon kan _lockdown_, maski ngani sagkod ngunyan, maririsang an saro sa mga gibo kan kadaklan na tawong minapasirip sa _social media_ iyo an saindang pagtanum-tanom. Tinanuman nin kun anong mga gulayon an mga bakanteng loteng nakatiwangwang sa likod o kataid kan saindang harong, an iba man sa mga pasô na ibinugtak o ikinalay sa saindang balkonahe. Kinahiligan man an mga ornamental na pananom asin masitas, na bako naman nganing bago. Nagirumduman ko lugod an sakuyang ina na sa lambang pagkaaga kinakaulay pa an saiyang mga _orchids_ mantang kinakarigos nya kan ihi sa irinolang dinugnuan ni tubig .
Sa mga propesyunal an pagtanum-tanom parte saná kan buhay na hugop-hugop pagretiro ta, urog na kun yaon sa syudad an istaran, dai man makasustinir nin pambuhay sa arualdaw an mga gulayon sa masitera. Buót sabihon kun bako nang dahil sa hanapbuhay, sa lado gayod nin katrangkiluhan kan buót na minamawot, lain sa pagparakayod sa trabaho, an tinataong kapanuan kan pagtanom. Sa pag-ataman gayod nin pananom igwang natural na katuninungan kan isip, o baad kaya mas nagsagom na sa mga gurang an sinabi sa banal na kasuratan na huli ta gikan sa daga kita gabos hinaman, sa daga man giraray kita mabalik sa kagadanan. Tibaad kaya an pagtanom mismo sarong gawi man nin pag-ataman sa sadiri asin natural na nagdudulot nin kabaskugan kan isip asin buót. Napapabilang gayod an pagtanum-tanom sa mga _recreational activities_ na sinambit ni Nepthaly Botor tanganing mapadanay an baskog-isip.
Alagad an bagong _coronavirus_ na nagtanyog kan bilog na kinaban an nagpagimata giraray sa pinakatubong halaga kan pagtanom. An soberanya sa pagkakan _(food sovereignty)_ an ugat na katuyuhan kan pagtanom, kun kaya siring kan sabi ni Kalamaoka’aina Niheu, sarong doktor sa salud asin katutubo sa Hawaii, kinakaipuhan kan gabos na katutubo sa bilog na kinaban na magpuli sa saindang katutubong dunong asin syensya na nagdudulot nin katalingkasan asin soberanya alagad dai nanlalapas kan daga. Mala ta iyo ini mismo an ginibo kan mga tawo sa kinaban pag-abot kan pandemya. Gabos man kaya kita katutubo, iyan kun an buót sabihon, katutubo sa kinaban.
Dawa ngani an pagkakan nin bunga, dahon, o gamot nin mga pananom pa man giraray an ginigibo ta sa arualdaw nyatong buhay, nalingawan ining tubong kakayahan kan maski siisay man na magpatalubo nin pananom para sa saiya mismong pagkakan. Dahil ini ta napasairarom kita kan poder _(power)_ na nagpapadalagan ngunyan kan bilog na kinaban, huli sa globalisasyon, na iyong gayo an sabay na nagdara kan virus asin sabay na hinumâ mismo kan virus na ini.
An teyorya kan Pranses na pilosopong si Michel Foucault ( _Fokow_ an pakasayod) an maninigong gamiton bilang patugmadan kaining pagkasabot. Siring sa sarong makinarya, an _poder_ susog ki Foucault, iyo an nagpapadalagan kan sosyudad asin relasyon pantawo sa bilog na kinaban. An poder iyo an may kapot kan buhay asin kagadanan nyatong mga indibidwal huli ta hinuhurma kaini an satong pagkayaon sa kinaban urog na sa lado nin ekonomiya asin pulitika. Mayong lalawgon an poder na ini, mayong sasaro saná an may kagsadiri, alagad pwedeng magamit urog na kan nakakalamang huli sa posisyon, kwarta, asin impluwensya. Dai ngani ini nahihiling asin an kadaklan mayong malay sa palakaya kaini. Maski ngani si Foucault dai man nagtaong solusyon kun pàno makatalingkas sa poder huli ta sa saiyang panànaw iyo ini mismo an nagsasalapid kan relasyon pantawo.
Alagad an pinag-igutan nyang siyasaton iyo an sarong gawing inaapod kan mga suanoy na Griyego asin Romano na _epimilea houtou_ o pag-ataman sa sadiri sa mga manlain na aspekto kan buhay pamamanwaan ninda kaidtong panahon. An pag-ataman kaya sa sadiri iyo an gibo nin kusang pagbuot kan sarong indibidwal na gamiton an poder sa paghurma kan sadiri. Alagad an kadipisilan na dara kaini iyo an paghiro sa manlain-lain na lado kan buhay katakod an saiyang kapwa uyon sa kumpas kan panahon o _kairos_ kun sa termino kan mga Griyego. Sarong katuyuhan kan pag-ataman sa sadiri an maninigong paggamit kan mga kasiraman _(pleasures)_ sa tamang gawi, tamang sukol asin tamang panahon na nagbubunga nin karahayan sa salud, magayon na relasyon asin pusog na banwaan.
Sa satong tataramon an ‘kasiraman’ dara tulos an imahen kan pagkakan huli ta bago pa man yan gamiton bilang metapora kan iba pang namamatian kan hawak, an dila an literal na kaghusga kan nananamitan na siram sa pagkakan. Mayo pang konsepto kaidto an mga Griyego kan digta nin kasalan na gikan sa Kristyanong doktrina alagad malinaw na sainda an pagkasabot na an salà, bunga kan dai pag-ataman o paltos na pag-ataman sa sadiri. An siram iyo an kalidad kan pagkakan na natural na nanamitan kan satong mga dila. Nadigtaan nin karatan an siram ngunyan na panahon huli sa mga tawong sige sanang pasiram-siram gikan sa mga hinabasan sa ibang tawong dai na nakakanamit nin masiram na pagkakan sa arualdaw.
An ‘siram’ asin ‘pagnamit’ nagdadara giraray satuya sa tubong katuyuhan kan pagtanom huli ta an pagkakan an nagtataong buhay. An pagtanom sarong pagpuli sa daga asin sa kumpas kan panahon. An pagtungtong, pagkapot asin pagdugkal giraray kan daga an sarong dalan sa pagpangataman kan satong sadiri sa tahaw kan mga poder na nakaabang pirmi na agawon an satong soberanya sa pagkakan. An pag-ataman sa sadiri na yaon sa gibo kan pagtanum asin pag-ataman nin pananom sarong kusog pulitikal, sa tubong kahulugan kaini bilang pag-ataman kan buhay pantawo sa banwaan huli sa pagbalik mismo sa _radicus_ o sa ugat, sa daga, kun sain nagtatalubo an buhay. Sarong kusog ining nadudukayan kan buót huli ta nakagamot mismo sa buhay, asin nagtataong buhay, siram, kabasugan, asin kapanuan sa arualdaw.
Dai ko saná aram kun nagtanum-tanom man si Foucault alagad an pag-ataman sa sadiri na saiyang sinusod pa sa mga suanoy na Griyego sa paghuna ko ginigibo ngunyan kan sakong agom mantang sinusurat ko an pyesang ini. Sa saiyang pangamot na magbuhayon nin mga pananom, luway-luway na rinaralain sa mga masitera an mga napatambo nyang mga strawberry na ibabarter nya naman sa mga amiga niya nin ibang klaseng pananom sa saiyang koleksyon. An pangamot na nagpatambo sa saiyang mga pananom an siring na pangamot na nagluluto kan samuyang kakanon sa arualdaw, nag-aataman kan aki, nagpapakarhay asin nagpapagayon kan harong susog sa saiyang kabutan. Dai kaipuhan bayadan, dai man ngani ipinagsusuriyaw kun gibong pagkamuot o bako, basta kun anong buhay an nahihiling nya sa pananom iyo man siring an mawot niya sa saiyang harong. Mabaskog na mga pananom asin mabaskog na harong.
.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Victor John Loquias

Saturday, December 27, , 6:37am
# Victor John Loquias
[Mga Tubong Kaisipan](
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
## [An pamamanwaan bilang paglampaw sa pulitika kan sadiring-tawo pasiring sa pakikipagkapwa-tawo](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa ngunyan na panahon an “banwaan” pwedeng magtukoy sa munisipalidad, sa syudad, o sa nasyon depende sa pakahulugan kan nagtataram.  Alagad sa sakuyang pagkasabot an banwa, dai saná nagtutukoy sa lugar kun sain ginigibo an mga manlain-lain na kasibutan kan tawo kundi...
## [An unibersidad asin an birtwal na banwaan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Tuyo nang nagsatubuanan an edukasyon sa birtwal na kinaban siring kan sabi ko sa sarong kolum. Yaon na sa kinaban na ini an mga manlain-lain na kasibutan kan tawo sa lado personal, ekonomiya asin pulitikal. Tinawan kong duon an napapalain na katungdan kan edukasyon,...
## [Si Charles Taylor asin an eskwelahan bilang panalmingan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa kasagkuran kan pagsaysay ni Charles Taylor kan saiyang “Politics of Recognition” tinukoy niya an edukasyon bilang lugar na iyo mismong kinatitindugan kan tema manungod sa pagkanimanlainlain-katudan o muliticulturalism. Mahalaga an saysay (essay) na ini huli ta...
## [Mga la ka-dyosnon pero bukö man na sadyosan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Kin matuud na sa baluy unang magigimat-an a mga kaulugan ka ngabilün, sa balüy ko man nanggayüd natüran a terminong “sadyosan.” Ki madiris ko di dakül na beses marürüngog kadto sa balüy ag sa luwas, san kasentruwan ka Iriga pagkabisara nya su mga madiyün saka amiga...
## [An pagtanom asin pag-ataman sa sadiri sa panahon nin pandemya](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Daing gayo namalisyahan alagad sarong pagpuli sa pagbuhay saka gawing katutubo kan pagtanom an itinulod kaining pandemya sa satuya. Kan pagpuon kan lockdown, maski ngani sagkod ngunyan, maririsang an saro sa mga gibo kan kadaklan na tawong minapasirip sa social media...
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Ngunyan na panahon, an paratukdo iyo an siisay man indibidwal na yaon sa propesyon kan edukasyon. Sya an nag-adal kan mga kaaraman na kumpwesto kan saiyang partikular na disiplina. An ibang paratukdo minsan imbwelto pa sa research tanganing urog pang mapahiwas an mga...
## [Pagsasatubuanan kan edukasyon sa birtwal na kinaban](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Kan nakaagi kong kolumn, ginamit ko an kinagimatan kong tataramon sa Rinconada tanganing susugon an sarong kahulugan kan tuud sa gamit asin pagkasabot kan mga taga-Rinconada asin nadukhayan ko sa mga Bisayang diksyunaryo. An buot sabihon kan matuud sa Rinconada siring...
## [Matuud o butig?](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Ku ginigibo ko su research ko manüngöd sa Bikolnon na konsepto sa edukasyon, sa karayan buot ka Ateneo de Naga University Research Council, sinarigan kong mga teksto su daan na diskyunaryo ni Marcos de Lisboa ) ag su Bikol Dictionary ni Malcolm Mintz )....
## [Mayong ginurangan!](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sarong estudyante ko sa Seminar of Filipino Philosophy an nakasurat nin sarong papel manungod sa gamit kan terminong “gurang”. Igwang pagkasabot na nag-abot saiya pagkatapos anggutan sarong beses kan saiyang mga magurang na nagpanamit saiya kan malanit na saritang...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Victor John Loquias

Saturday, December 27, , 6:37am
# Victor John Loquias
[Mga Tubong Kaisipan](
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
## [Igo asin rahay (1. Pagsusog)](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Para sa urog pang pagpararom kan satong pagkasabot sa etika kan “rahay,” paghuruphurupan nyato an hapot kun ano man nanggad baya an gibong marhay? An sarong simbag na pwede nyatong itao kaini iyo an sinasabi tang “maninigò.” An marhay na gibo iyo idtong maninigòng...
## [Pambungad sa Etika](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sarong pusuanon na lakdang an ginibo ni P. Rodel Cajot ) sa saiyang papel na “The Bikolano Ethics of Marahay and Maraot” sa Hingowa journal. Tinukoy nya an “rahay” bilang patugmadan kan Bikolnon na pananaw sa etika. An saiyang basehan iyo an mga kasimbagan sa mga...
## [Pag-adal kan mga manlain-lain na kultura pasiring sa pagigin namamanwaan kan kinaban](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa ngunyan na panahon, kawáng an pagkatawo kan sarong indibidwal kun namamanwaan sana sya sa sadiri nyang lugar, banwaan man ini, syudad, o nasyon. Kaipuhan nyang magin namamanwaan mismo kan kinaban. Cosmopolitanism an apod kan kaisipan na ini na bako man ngani...
## [An pagsantigwar sa banwaan: puon metapora sagkod pilosopiya](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa saiyang katiripunan nin mga rawitdawit sa librong Santigwar ), iminundag ni Kristian S. Cordero bilang metapora an daan nang gawi nin pananantigwar. Dawa ngani mas dakol na an nagtutubod ngunyan sa modernong medisina asin pagpabulong sa doktor, dai pa man...
## [An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Garo mas urog pang namimidbidan kan sarong aki an personalidad kan saiyang ina pag nagkaagom naman sya asin mga aki. Sa sakuyang karanasan, huli ta haloy nang nagtalikod sa kinaban an sakuyang ina asin memorya na sana an sakong sinasalingoy, an mga memoryang...
## [An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
An pisikal na pagkaburugkos kan pamilya an tinukoy kong kaluyahan mismo kan pamilya sa panahon nin pandemya huli ta libreng nakakadakit an virus sa mga hawak kan magkaparamilya. Ibiniklad ko man an pagkaburogkos na ini bilang dahilan kun tano ta nagdadanay an malain...
## [An pamilya sa panahon nin pandemya](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Ibiniklad kan pandemyang ini an bulnerabilidad (vulnerability) kan pamilya bilang sarong institusyon, asin man an kaluyahan kan tawo mismo sa laog kan saiyang pamilya. Sa pisikal na lado mantang an pagsulot nin face mask asin face shield dangan kan physical distancing...
## [Hiwas, rarom, asin laog kan kanuudan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sarong bulawan na pagkasabot manungod sa pagkatawo an maguguno sa librong Tao Po? Tuloy! Isang Landas ng Paguunawa sa Loob ng Tao ni Padre Albert Alejo, S.J. ). Sarong bilog na kurso sa pilosopiya nin tawo an manunudan kan si isay man na magbasa kaini apwera kan...
## [Si Confucius asin an katungdan kan pagtukdo](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Namaanan na kaidtong panahon ni Confucius, an “inot na paratukdo” kan suanoy na Tsina, an panbawaan na katungdan kan sarong paratukdo  na iyong nagtaong kahulugan asin katuyuhan kan saiyang bilog na pagkabuhay. Namundag sya kan taon 551 B.C. sa banwaan kan Lu na...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Pagsasatubuanan kan edukasyon sa birtwal na kinaban | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:36am
# Pagsasatubuanan kan edukasyon sa birtwal na kinaban
Published on Sunday, August 16, , 2:11pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Kan nakaagi kong kolumn, ginamit ko an kinagimatan kong tataramon sa Rinconada tanganing susugon an sarong kahulugan kan _tuud_ sa gamit asin pagkasabot kan mga taga-Rinconada asin nadukhayan ko sa mga Bisayang diksyunaryo. An buot sabihon kan _matuud_ sa Rinconada siring kan pakahulugan sa mga irinsya kaini sa mga lenggwaheng Bisaya iyo an “katutuuhan.” Mantang an _butig_ iyo man an pigsabing putik.
Ilinadawan ko an katutuuhan, gamit an Rinconadang tataramon, bilang iyo idtong sinususog (R. tinütüöd). Sa mga manlain lain na tradisyun nin kaisipan, yaon kadalasan an elemento nin paghanap bilang gawi kan sarong tawong nagmamawot maaraman an katutuuhan. An pagsusog o pagtüöd sarong paghinguwa. Siring sa paghanap sa sarong nawawarang bagay o lugar na padudumanan, an pagsusog igwang padagos na pagmawot asin daing untok na paghiro sagkod na madukhayan an bagay o lugar na padumanan.
An dinarang epekto kan pandemya satuya urog na sa lado nin edukasyon iyo an sapiritan na pagdakit kan proseso nin pagkanuod sa birtwal na kinaban. Dawa haloy naman na ginagamit sa edukasyon an Internet sa pagguno (download) asin paghiras (upload) nin kaaraman asin impormasyon, ngunyan sana nag-alsa-balutan an bilog na edukasyon pasiring sa linya kan internet sa paglaom na ligtas na mapadanay an dagus-dagos na pagkanuod kan mga nageeskwela.  An mga dating ginigibo sa eskwelahan ngunyan gigibuhon na sana sa sadiring harong gamit an mga kompyuter asin iba pang kagamitan na nakatakod sa linya kan teknolohiya.
Dinugangan kan teknolohiya an mga “bintana” kan harong, huli ta puon sa kinamumugtakan kan paraadal sa saiyang harong pwede niyang buksan an miski pirang “windows” sa saiyang kompyuter pasiring sa sarong kaaraman na yaon sa kahiwasan kan birtwal na kinaban.
Pirang bulan nang sibot an mga paratukdo sa pagtuod kun papàno magklase sa online na plataporma, asin paghimo nin mga materyales na pampatuod sa modular na gawi tanganing sadiring makanuod an mga paraadal susog sa malinaw na panundon asin susugan na hinimo kan titser. An gabos na mga paghinguwang ini na ginigibo miski gayod sain na parte kan kinaban ngunyan, iyo na mismo an pagsasatubuanan kan edukasyon sa birtwal na kinaban. Kayà mapara man an CoViD19 o kun magkaigwa man nin bakuna nganing dai na kita maipeksyon kaini, an sistemang ini kan edukasyon sa paghiling ko saro na sa mga pagtutudan nyatong paagi nin pagkanuod.
Bako saná man ngani an edukasyon an nagdakit sa birtwal na kinaban. An Internet iyo na an espesyo kan manlain lain na kasibutan kan tawo. Yaon na digdi ginigibo, asin urog pang pinarikas, an personal na komunikasyon nyato sa mga namumutan o ibang tawo, harani man o harayo. Haloy nang merkado publiko an internet kun sain an produkto o serbisyo, pwedeng maipabakal maski sain na parte kan kinaban na inaabot nin linya o signal. Risahon na mas nainot na an mga pulitiko sa social media kisa mga titser. Urog na pinakusog kan internet an impluwensyang kayang gunuon kan mga pulitiko. Marikas kayang naipapalupad an bareta ngunyan magin totoo man yan o pabrikado sana (fake news).
An pulitika ngunyan sa katunayan an nanginginutan na halimbawa asin patunay na madaling malagalag sa birtwal na kinaban o kun sa Rinconada, arog kan sinabi ko sa nakaaging kolum, mabutigan (mautikan). Madaling mapatubod ngunyan an mga tawo urog na kun an utimong basehan nin katutuuhan, inot, iyo an tulos na mahiling sa screen kan saiyang gadget, ikaduwa, kun igo na para sa saiya an sadiring interpretasyon kan nabasa o nadalan, asin ikatulo asin makangirhat, an pagkadayupot sa nagsasabi mismong “iyo ini an totoo” kisa sa katutuuhan mismo. Sa tulong ini, risang mayong paghinguwa na magsusog sa kun ano mananggad baya an totoo. Masakit pati an magsusog kayâ kun bakong katagasan nin payo, kahugakan an ulang nganing makaaram asin makasabot kan katutuuhan.
Kaya urog kahalaga ngunyan na haputon giraray baya an agyat sa edukasyon na bilog nang nagsatubuanan sa birtwal na kinaban. Apwera kan pagpatuod nin mga kakayahan asin pagtukdo nin mga kaaraman sa platapormang bertwal, ano an nagdadanay asin nalalain na katungdan kan edukasyon kumpara sa ekonomiya, pulitika, entertainment, asin iba pa na kasarong nag-iirok sa internet, alagad nagpapadanay asin nagtataong makatawong lalawgon sainda gabos? Kun rikas asin hiwas an ladawan kan birtwal na kinaban na bagong iirukan kan edukasyon, maninigo gayud na kagisikan man sa pagsusog sa katutuuhan an kaipuhan ngunyan. “Matuud o butig” an inot na kahaputan kan isip na mawot makaaram. Buot sabihon an sunod na mga paghinguwang gigibuhon nya iyo an pagsusog sa katutuuhan, asin an pagtukoy sa mga pabrikado sanáng kaaraman. Kayâ kritikal na pag-iisip na dapat mismo an pagmawot na makanuod. Maski ngani an kahulugan kan “edukasyon” susog sa mga Latin na tataramon na ginikanan kaini an katutuuhan haloy nang iyo an katuyuhan. Kun an buot sabihon kan _educare_ iyo an “to train” o patuudon, an _educere_ man “to draw out” (pabutwaon o patalubuon) o “to lead out” na buot sabihon “itukdo an dalan paluwas sa kadikluman.” Sa madaling sabi, an edukasyon iyo an pagsusog (R. pagtüöd) kan kaliwanagan na mayo nang iba kundi an katutuuhan.
.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Victor John Loquias

Saturday, December 27, , 6:37am
# Victor John Loquias
[Mga Tubong Kaisipan](
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
## [Pagmidbid sa mga tubong kaisipan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sarong mahalagang lakdang an ginibo ni Padre Wilmer Tria na sayudon an konotatibang kahulugan kan “katutubo” huli ta tinawan nya kita nin pambungad na isipon. Ini daa an ano man na bagay na nagtubo asin nagtalubo sa sarong lugar. Malinaw na pananom an nagin basihan...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan