Saysay | Magbikol Kita

Saysay | Magbikol Kita Mga Ideyang Bikolnon, Bikol na Tataramon Thu, 14 Jan :25:32 en hourly 1 Saysay | Magbikol Kita Pagrumdom ki Florencio Lerma Tue, 12 Jan :40:13 Kan Enero 4, iyo an ika-124 anibersaryo kan eksekusyon kan onse sa kinse martires kan Bikol. Limang aldaw sana pagkagadan ni Dr. Jose Rizal, kan 4 Enero , ginaradan kan kolonyal na gobyerno kan Espanya sa paagi kan sarong peloton de fusilamiento o firing squad sinda P. Inocencio Herrera, P. Gabriel Prieto, P. Severino [&#;] The post Pagrumdom ki Florencio Lerma appeared first on Magbikol Kita . ]]> Kan Enero 4, iyo an ika-124 anibersaryo kan eksekusyon kan onse sa kinse martires kan Bikol. Limang aldaw sana pagkagadan ni Dr. Jose Rizal, kan 4 Enero , ginaradan kan kolonyal na gobyerno kan Espanya sa paagi kan sarong peloton de fusilamiento o firing squad sinda P. Inocencio Herrera, P. Gabriel Prieto, P. Severino Diaz, Manuel Abella, Domingo Abella, Macario Valentin, Tomas Antonio Prieto, Mariano Melgarejo, Cornelio Mercado, Camilo Jacob, sagkod Florencio Lerma, mga prominente asin impluwensyal na mga namamanwaan kan Nueva Caceres. Sinda sinahutan na kaayon sa rebolusyon kan Katipunan laban sa Espanya. Trahedya an saindang kagadanan nin huli ta sinda mga marhay na mga namamanwaan. An iba sainda, mga inosente, bako man talagang mga filibustero , sagkod sinahutan sana nin mga kaputikan. Alagad, an mas dakulang trahedya, dawa pa ngani pirang beses pang mag-organisar an lokal na gobyerno kan Naga na rumdumon an saindang kabayanihan o kaya man pirang kalye o barangay pa an ipangaran sa sainda, iyo na haros mayo kitang aram manungod sa saindang mga buhay asin agi-agi, na sinda danay ta nang nalingawan. Sa halipot na saysay na ini, buot kong ipamidbid an buhay kan saro sa kinse, dawa pa ngani igwang barangay sa Naga o kalye sa Sampaloc, Manila, na dara an saiyang apelyido, haros mayo kitang narurumduman dapit saiya: si Don Florencio Lerma. Sarong musiko, dramaturgo, negosyante, parasurat, sagkod paratukdo, namundag si Florencio Lerma kan 13 Pebrero sa arrabal kan Quiapo, Manila. Sya panduwa sa apat na aki ninda Jose asin Teodorica Lerma. Inot syang nagklase sa Colegio de Niños Tiples de la Santa Iglesia Catedral , sarong eskwelahan para sa mga aking lalaking parakanta sa simbahan na itinugdas sa Manila kan Hunyo sa pagbuót ni Arsobispo Juan Angel Rodriguez, O.S.T., asin nin sarong real cedula na pinirmahan kan 26 Abril . Digdi napaurog ni Lerma an saiyang talento sa pagkanta asin digdi man sya nakanuod magtugtog nin pyano asin byolin. Nagklase sa Ateneo Municipal para sa saiyang segunda enseñanza . Nagin aktibo sa teatro si Lerma asin sinasabi nin mga historyador na nakaibahan asin nakatrabaho nya sa nagkapirang pasali sa entablado (stage performance) an duwa sa pinakasikat ng babaying artista sa Pilipinas kan ika-19 siglo—sinda Patrocinio Tagaroma, na iyong prinsipal na aktres kan Compania de Zarsuela Carvajal , asin an aktres-parakanta-parabayli na si Praxedes Julia Fernandez o mas midbid sa saiyang gaha na Yeyeng. Kan , kaiba an saiyang agom na si Simeona Navoa asin an saindang mga aki, nagdakit si Lerma sa syudad nin Nueva Caceres, sa Ambos Camarines, kun sain sya nag-irok sagkod na sya inaresto dangan pinadara sa Manila kan . Sarong debotong Katoliko, sya nagtukdo nin musika sa Colegio de Santa Isabel, nagin private tutor, nagpurupurbar man magnegosyo, sagkod nagsirbi bilang organista sa Katedral kan Naga. Kan 16 Setyembre , mga duwang semana sana makalihis kan magkurab an labanan sa syudad kan San Juan del Monte, sa Manila, pinaaresto kan kolonyal na gobyerno kan Espanya asin kan mga prayle sa Nueva Caceres an nagkapirang mga prominente asin impluwensyal na mga indibidwal sa probinsya kan Camarines. Saro na duman si Lerma, na inakusahan kan gobyerno na kaibahan kan mga Katipunero sa Manila sa saindang rebolusyon laban sa Espanya. Urog pa, may nagkapirang burabod an nagsasabi na igwang nakuang badil (sarong riple) na itinago nya subuot sa laog kan saiyang organ sa katedral, alagad apokripo ini—usip na daing susugan—asin dai ta masiguro an katutuuhan kan siring na istorya, a pwera na sana siguro kun may primaryang burabod na makakapagpatunay digdi. Ini sarong halimbawa kaidtong mga napasa-pasang mga chismis, dangan nagin na sanang hecho historico o historical fact .  Susog sa sarong testimonya kan matua nyang aki na si Doña Maria Patrocinio Lerma, may nagkapira ngunang mga pag-aresto sa mga namamanwaan na nangyari sa Nueva Caceres bago inaresto an saiyang ama tangarig makahimo nin mga testigo falso (o false witnesses) laban sa saiya asin sa iba pang mga pigsuspetsahan na imbwelto sa rebolusyon—arog na sana kan dating seminarista asin parmasyutiko na si Tomas Prieto asin an mekanikong si Pedro Benito. Dagdag pa ni Doña Maria Patrocinio, an mga testimonya kan duwang ini, na pirit pinaluwas sa saindang mga nguso sa paagi nin tortyur, an nagin basehan kan kolonyal na gobyerno sa pag-aresto asin prosekusyon ki Lerma asin sa iba pang mga impluwensyal na mga persona sa syudad para sa mga kasong sedisyon asin rebelyon. Pagkaaresto sa saiya, kinumpiska kan mga guardia civil asin kan pinsan kan gobernador kan Camarines (na dai nya na nginaranan) an mga pagrurugaring kan pamilyang Lerma. Para ki Doña Maria Patrocinio, paghabon an nangyari, asin bako sanang simpleng pagpautob nin orden de registro (o nin search warrant), nin huli ta kan dai nakahanap nin mga dokumento o armas na pwedeng ebidensya laban ki Lerma, kinua pa kan mga awtoridad an saindang mga alahas kaiba an sarong kronograpo asin saro pang bulawan na relo. Dinara si Lerma sa kwartel kan mga guardia civil kan Camarines. Sa presensya kan mga manlainlain na mga opisyal, binitay an saiyang braso sa laog nin walong oras, dangan linatigo asin pigparapakol tangarig mapiritan na kumpirmahon an pabrikadong istorya dapit sa pag-abot nin mga armas sa Nueva Caceres na pinadara ni Domingo Abella hali sa Manila, an pagbariwas kaini, sagkod an paglusob asin pagpabagsak ninda sa kolonyal na gobyerno sa probinsya.  Dai naghaloy, pinadara si Lerma asin an iba pang mga tinipon na mga pigsususpetsahan na mga filibustero sa Manila, sakay kan barkong Isarog . Pagkaabot duman, dinara sinda kan mga guardia civil veterana sa Santa Potenciana, sarong dating real na kolehiyo (royal college) sa Intramuros, dangan dinara sa presidio , asin an iba man dinara sa Fort Santiago. Sa presidio ikinulong si Lerma nin 16 na aldaw, bago dinakit sa Carcel y Presidio Correcional , (o mas bisto sa apod na Old Bilibid Prison sa Manila) dangan sa presinto kan guardia civil veterana sa Tondo. Susog ki Doña Maria Patrocinio, igwa nin sarong corporal sa Veterna na ipinagapos an saiyang ama dangan tinortyur liwat gamit an latigo sagkod kumpirmahon ni Lerma an saiyang mga nainot na declaracion jurada (o sworn statement). Binantaan kan nasabing corporal si Lerma na lalatiguhon sya sagkod magadan kun dai sya magdeklara na an mga riple na nakua ninda haling Manila, inarapon ninda sa salog. Dawa ini, mayo man katutuuhan, napiritan na sanang mag-iyo si Lerma para maisalbar an saiyang buhay. Nagprotesta si Lerma sa comision militar , dangan kinondena an mga pang-aabuso saiya kan mga guardia civil . Sinabi nya man na sya inosente asin mayong katutuuhan an mga sahot sa saiya. Alagad, dai dinangog an saiyang depensa. Dai naghaloy, ibinaba kan kolonyal na gobyerno an sentensya sa saiya asin sa saiyang mga pag-iriba. An hatol: kagadanan. Sugo kan sentensya an saindang eksekusyon nin huli ta sinda mga traydor subuot sa mata kan kahadian kan Espanya.  Mahalagang girumdumon na an pagkakaaresto ni Lerma asin kan iba pang mga martir parte kan ibinungsod kan mahiwas na kampanya ni Gobernador-Heneral Ramon Blanco na dakupon an mga sinususpetsahan na mga filibustero dawa na ngani alegasyon o huna-huna pa sana an basehan kan siring na pag-aresto asin dai kaipuhan nin sustantibong ebidensya. Pamilyar, bakong iyo? . Hali sa sinupan kan National Historical Commission of the Philippines Kan Enero 4, , sarong Lunes, alas-7 nin aga, hinalian nin buhay si Lerma, kaiba an sampulo sa minimidbid ta ngunyan na kinseng martir kan Bikol. Winalat nya an saiyang agom na si Doña Simeona asin saindang pitong aki na sinda Maria Patrocinio, Maria Engracia, Teodora Carmen, Jose Deogracias, Maria Clementina, Esperanza, sagkod Caridad, na saiyang tigdeklarang mga tagapagmana. Por otra parte , haros mayo man syang naipamanang pagrurugaring sa saiyang mga aki nin huli ta kinamkam an mga ini kan kolonyal na gobyerno kan Camarines. Sya edad 35 sana.  Susog sa historyador na si Norman G. Owen, kagsurat kan librong The Bikol Blend , diridipisil aramon kun si Lerma asin an iba pang mga martir kan Bikol tunay na mga rebolusyonaryo asin nakisaro sa pag-alsa kan Katipunan o sinda napag-initan sana asin biktima nin conspiracion kan kolonyal na gobyerno, huli ta kadidikit an burabod na pwedeng magpatunay kaini. Sa halimbawa ni Florencio Lerma, naaraman ta sa halipot na saysay na ini na sya nagdeklara na sya inosente asin pignigaran an mga akusasyon na sya imbwelto sa rebolusyon laban sa Espanya&#;bagay na sinegundahan kan saiyang aki na si Doña Maria Patrocinio. Sabihon tang may katutuuhan sa likod kan saindang testimonya&#;na si Lerma daing sala asin mayo man talaga nin partisipasyon sa rebolusyon. Napapaisip akong gayo (asin iyo naman ini an mga hapot na pabalon ko saindo): ano man nanggad an martirio o kabayanihan ni Lerma na rinurumdom ta bilang sarong banwaan kada ikaapat na aldaw kan Enero? O ginigirumdom sa mga tinampo asin barangay na ipinangaran ta sa saiya? An saiyang nasyonalismo o pagkamuot sa nasyon daw? Dai daw an siring na pagrumdom ta sa saiya resulta sana kun papàno pig- cooptar kan mga nasyonalistang historyador sa saiyang buhay, agi-agi, asin kagadanan sa pagsurat nin mga kinakaipuhan na piksyon sa pag-imahinar nin kun ano an &#;Bikol&#;, urog na sa pagmukna asin pagbilog kan nasyon? Mga Susugan Ataviado, Elias M. The Philippine Revolution in the Bikol Region , Vol. 1 (August -January ), trans. Juan T. Ataviado. Quezon City: New Day Publishers, . Icagasi, Rosa Maria Magno. “The Filipina as Artist and Art Subject in Nineteenth-Century Philippine Art,” Review of Women’s Studies, Vol. 8, No. 2, . Irving, D.R.M. Colonial Counterpoint: Music in Early Modern Manila . Oxford: Oxford University Press, . Manuel, E. Arsenio. Dictionary of Philippine Biography . Quezon City: Filipiniana Publications, . Owen, Norman G. The Bikol Blend: Bikolanos and their History. Quezon City: New Day Publishers, .Zaide, Gregorio. Great Filipinos in History . Manila: Verde Bookstore, . The post Pagrumdom ki Florencio Lerma appeared first on Magbikol Kita . ]]> 0 Justino, Salvador, sagkod an mga Encinas kan Gubat, Sorsogon Sun, 30 Aug :38:16 Sarong mahalagang lakdang an mga pag-adal asin panurat kan historyador na si Stephen Henry Totanes sa paglatag kan pulitikal na kasaysayan kan Kabikolan. Sa haloy na panahon, haros kaya mayo nin mga pag-adal na tinutukar asin sistematikong sinisiyasat an mga buhay, agi-agi, pulitika, asin polisiya kan mga principalia asin mga darakulang tawo kan Bikol kan [&#;] The post Justino, Salvador, sagkod an mga Encinas kan Gubat, Sorsogon appeared first on Magbikol Kita . ]]> Sarong mahalagang lakdang an mga pag-adal asin panurat kan historyador na si Stephen Henry Totanes sa paglatag kan pulitikal na kasaysayan kan Kabikolan. Sa haloy na panahon, haros kaya mayo nin mga pag-adal na tinutukar asin sistematikong sinisiyasat an mga buhay, agi-agi, pulitika, asin polisiya kan mga principalia asin mga darakulang tawo kan Bikol kan panahon kan Kastila siring man kan Amerikano. Dawa pa kita pamilyar sa mga manlainlain na apelyido kan mga prominenteng pamilya kan rehiyon asin mga pulitiko, haros mayo kitang aram manungod sa pagbuskad asin ebolusyon kan Bikolano elite huli ta mayo pa nin mga sistematikong pag-adal kaini siring kan ginibong pag-adal ni Michael Cullinane dapit sa elite kan Cebu o ni Glenn Anthony May sa Batangas. Kun kaya dakula an kontribusyon ni Totanes sa pagsurat kan pulitikal na kasaysayan kan mga principalia kan Sorsogon kan panahon nin mga Amerikano. An saiyang Sorsogon, : Principalia Politics and Economic Development asin Ang Pagbabagong-Anyo ng Principalia sa Kapanahunang Amerikano Kabikolan, , mga pag-adal na dinepensahan nya sa Departamento kan Kasaysayan sa Unibersidad kan Pilipinas Diliman kan asin , siring na an mga artikulong ipinublikar nya sa Philippine Studies asin The Journal of History an pira saná sa mga mahalaga nyang kontribusyon sa pagsurat kan pulitikal na kasaysayan kan Bikol. Sa paagi kan halipot na artikulong ini, buót kong mag-ambag sa presente asin yaon na literatura asin sa mga napuunan na mga pag-adal ni Totanes dapit sa pulitikal na kasaysayan kan Kabikolan. Kun kaya sa minasunod, ipapamidbid ko sinda Justino asin Salvador Encinas—duwa sa pinakaprominenteng representante kan Sorsogon kan ika-20 siglo—sa paagi nin pagtukar kan saindang pulitkal na karera. Sa paagi man nin sarong genealogy o pagsusog, ipapahiling ko man na sinda gikan sa sarong pamilyang principal asin munisipal na elite kan Gubat.  Si Salvador Encinas kan , sa inot nyang termino bilang representante kan inot na distrito kan Sorsogon. (Hali sa: Official Directory of the House of Representatives, . (Manila: Bureau of Printing, ), 226. An artikulong ini sarong eksploratoryong pag-adal asin pagsaysay saná, huli ta kadakol pang kaipuhan hanapon na mga dokumento sa artsibo. Kadakol man na mga naratibo an kaipuhan pang maisaysay kan mga nabubuhay pang mga desendyentes kan pamilya. Alagad, sa tabang nin mga rehistro sa simbahan, mga katiripak mga burabod, asin mga istorya, nakabilog ako nin sarong halipot na naratibo manungod sa mga Encinas kan Gubat. An Encinas saro sa mga orihinal na pamilya kan Gubat. Maaaraman ini tulos sa inot na letra kan saindang apelyido. Kan ipinautob kaya ni Gobernador-Heneral Claveria an dekreto na nagtao nin apelyido sa lambang indibidwal sa Pilipinas kan , an mga apelyido sa Catalogo Alfabetico de Apellidos na nagpupuon sa letrang E an itinalaan kan gobernador kan Albay sa mga pueblos costales kan Sorsogon—arog kan Gubat. Huli kaini, bakong makangalas na kadaklan sa mga kamidbid nindo na may apelyidong nagpupuon sa E, mga tubong-Sorsogon arog na sana kan mga Encinares, Escurel, Esquivel, Escober, Escandor, Espedido, Enaje, sagkod an pinakapamilyar sa gabos, Escudero. Susog sa historyador na si Milagros Guerrero, an mga orihinal na pamilya iyo man an mga elite o mga principales kan sarong munisipalidad. An mga Encinas, kun siring, saro sa mga municipal elites kan Gubat o idtong may mga pagrurugaring, arog nin kwarta asin kadagaan, sagkod mga principalia o idtong may mga posisyon sa gobyerno. Paglaog kan s sagkod s, naiitaas an estado kan pira sainda, dangan nagin mga probinsyal na mga elite . Kan panahon kan mga Espanyol, duwang myembro kan pamilyang Encinas an naging mga opisyal kan Gubat. Inot, si Don Mariano Encinas, na nagin gobernadorcillo kan Gubat asin nagin myembro kan konseho nin mga elektor kan pirilián kan . Si Don Francisco Encinas an ikaduwa na saro sa mga prominenteng principales kan munisipalidad. Susog sa historyador na si Luis Camara Dery, si Don Francisco an saro sa mga generosong nag-atang nin kwarta para mapondohan an pagtugdas kan kumbento kan parokya kan Gubat. Saro man sya sa mga nagpetisyon ki Gobernador-Heneral Fernando Norzagaray kan siring na proyekto na inaprubahan kan 26 Oktubre . Haros mayo pang ibang nadudukhayan na mga burabod manungod sa saindang karera sa pulitika, alagad masasabi na sinda mga myembro kan (munisipal na) elite nin huli sa gamit kan titulo na “Don” asin sinda mga principalia nin huli sa saindang halangkaw na estado sa munisipalidad. Si Don Francisco an minimidbid na patriarch kan pamilya kan huri ining nag-reunion sa harong ni Judge Simon Encinas sa Gubat kan . Susog sa sarong family tree na iprinisenta sa nasabing okasyon, si Raymunda Enaje an naagom ni Don Francisco, dangan nagkaigwa sinda nin anom na aki, apat na babayi asin duwang lalaki: sinda Margarita, Potenciana, Dominga, Cristeta, Simon, sagkod Juan Encinas.  Sa linya ni Simon Encinas gikan sinda Justino asin Salvador.  Si Justino Encinas namundag kan 12 Disyembre sa Gubat, Sorsogon. Saro sya sa limang aki ni Simon sa inot kaining agom na si Simeona Espadero. An naagom nya si Victoria Bailon, sarong mestisang Tsino na an pamilya gikan sa Iloilo, dangan nagdakit sa Pilar sagkod sa Gubat. Inot na naglaog sa pulitika si Justino kan sya 40 anyos na, kan nagdalagan sya asin nanggana sa pagka- municipal presidente kan Gubat kan . Sa siring na pirilian, nakahampang nya si Juan Ramos. Ini an saiyang naging kapital pasiring sa nasyunal na pulitika. Pakalihis kan saiyang termino, nagdalagan sya liwat alagad bilang representante kan primer na distrito kan Sorsogon kun sain kaidto nakapalaog an mga munisipalidad kan Barcelona, Bulan, Bulusan, Irosin, Matnog, Prieto Diaz, Santa Magdalena, sagkod Gubat. Nagdalagan sya sa irarom kan partido ni Manuel Roxas, an Nacionalista, na iyo an dominanteng partido kaidto. (An tulo sa apat na representate kan ika-8 lehislatura myembro kan Partido Nacionalista). Kan 5 Hunyo , nanggana si Justino asin nagin myembro kan ika-8 Philippine Legislature , kun sain irinepresenta nya asin ni Francisco Arellano (kan ikaduwang distrito) an probinsya kan Sorsogon. Pagkalihis nin tulong taon sa kongreso, nagretiro na sa serbisyo publiko si Justino. Dai na sya nagdalagan giraray kan , dangan ipinaubaya nya na ini sa saiyang kapartidong si Adolfo Gerona na nagsirbing representate kan primer distrito sagkod . Mas pinili ni Justino an pribadong buhay kaiba an saiyang agom sagkod mga aki. 1 Setyembre kan sya binawian nin buhay sa kun sain syang munisipalidad namundag sa edad na 89.  An saiyang medyo-hermano (half-brother) na si Salvador (na nguhod ki Justino nin 21 taon) iyo an nagdanay sa nasyonal na pulitika. Mas midbid sa gaha nyang Badong, saro sya sa duwang aki ni Simon Encinas ki Maria Rocha. Namundag si Salvador Encinas kan 3 Oktubre sa Gubat, Sorsogon. Nagtapos nin Bachelor of Arts asin Doctor of Dental Surgery sa Manila, kun sain nya namidbid an saiyang naagom na si Jacoba Delgado. Nagkaigwa sinda nin anom na aki, an saro nagdalagan alagad nadaog sa pagka-gobernador nin Sorsogon asin an saro nagin huwes. Inot na naglaog sa pulitika si Salvador kan , kan nagdalagan sya bilang bokal kan Sorsogon. Kan Ika-2 Gyerang Pankinaban, saro sya sa mga ikinulon kan mga Hapon sa Capas, Tarlac. Pagkatapos kan Gyera, nagbalik sya sa Bikol, dangan nagsirbi bilang City Auditor kan syudad kan Naga asin Acting Provincial Auditor kan Camarines Sur. Nagin representate si Salvador kan ikaduwang distrito kan Sorsogon sa laog nin 19 taon, puon sagkod kan isinara kan diktador na si Ferdinand Marcos an Kongreso kan sya nagdeklara kan batas militar kan . Apat na beses syang na-reelect pagkatapos kan inot nyang kapangganahan asin termino. Nanggana sya sa liwat sa pirilian kan , , , asin .  Inot syang na-elehir bilang myembro kan ikatulong Kongreso kan Pilipinas kan , kun sain nya irinepresenta an inot na distrito kan Sorsogon. Siring ki Justino, nagdalagan si Salvador kan pirilian kan , ‘57, sagkod ‘61 sa irarom kan Nacionalista. Alagad nagdakit sya sa Partido Liberal kaiba si dating gobernador Juan Frivaldo kan nagbisita si Diosdado Macapagal sa Sorsogon kan . Kun kaya kan asin , nagdalagan sya sa irarom na kan nasabing partido, alagad nadaog an saindang presidente kan pambato kan mga Nacionalista: si Marcos. Susog sa Official Directory kan House of Representatives na ipinublikar kan , nagin aktibong myembro si Salvador nin manlainlain na mga komite sa Kongreso arog kan Committee on Health, Economic Planning, Public Lands, Mines, Franchises, and Civil Service. Nin huli ta sya sarong dentista, naka-sentro sa health an mga polisiya nya para sa saiyang mga nasasakupan. Kaya saná kan , ipinangaran sa saiya an District Hospital kan Gubat. Nagpurbar man sa lokal na pulitika an pira sa mga disendyentes ni Justino asin Salvador. Kan , nagdalagan asin nangganang alkalde kan Gubat an aki ni Justino na si Alejandro Encinas. Susog sa antropolohistang si Mark Alexander Neupert kan Oregon Institute of Technology, asin kagsurat nin sarong disertasyon dapit sa Paradijon, Gubat, nagsirbing alkalde si Alejandro sa laog nin 16 na taon huli sa batas militar ni Marcos. Kun kaya yaon sya sa poder sagkod , bago sya sinanglian ni Angel Pura, Jr.  An aki man ni Salvador na si Simon, pinagnumbraha na Juez de Paz kan munisipalidad kan Barcelona kan 6 May , bago sya dagos na naging Regional Trial Court (RTC) judge sa kabisera kan probinsya. An tugang nyang si Melchor, nagpurbar man magdalagan bilang gobernador kan sa irarom kan Partido Nacionalista. Duwang myembro nin Liberal an saiyang nakahampang: sinda Atty. Teodulo Diño sagkod Juan Frivaldo. Dawa midbid an saiyang ama bilang representate, dai sya pinalad nin huli ta makusog an suporta kan mga Sorsoganon ki Frivaldo. Dawa ngani an propaganda kan kampo ni Diño—na si Frivaldo asin Encinas mga “trapo” o mga tradisyunal na pulitiko asin kaipuhan nin bagong pangaran sa kapitolyo—dai man nag-ubra.  An pinakahuring myembro kan pamilya Encinas na nagpurbar sa pulitika sa Gubat iyo si Antonio o Toni, na aki ni Salvador. Kan , nagdalagan sya sa pagka-alkalde kan Gubat laban ki Deogracias Ramos na kaidto bise-alkalde. Alagad dai sya pinalad. Iyo na idto an huring pagkakataon na may nagkandidatong Encinas sa Gubat. Kan sana, nanggana an makuapo sa tuhod ni Justino Encinas na si Jonas Encinas Duran kan sya nagdalagan sa pagkakonsehal kan Sulnupan na Distrito kan Sorsogon City sa irarom kan National People’s Coalition (NPC). Alagad, siring ki Justino, dai na sya nagdalagan giraray para sa ikaduwang termino kan nakaaging pirilian kan ; mas pinili nya an tuninong na pribadong buhay bilang sarong negosyante. Madudukhayan sa artikulong ini na nagin dakulang parte an mga Encinas sa buhay sosyal asin politikal kan munisipalidad kan Gubat, siring man kan iba pang mga kataraid na banwaan sa Sorsogon, puon pa kan panahon kan mga Espanyol sagkod kaining nagkapirang huring dekada pa saná. Sa artikulong ini, iprinisenta ko an sarong genealogy o an pagsusog sa pamilyang Encinas sa sarong prinsipal na pamilya sa Gubat kan ika-19 siglo. Iprinisenta ko man digdi an mga haralipot na mga biographical sketches ninda Justino, Salvador, sagkod kan iba pang myembro kan pamilyang naglaog sa serbisyo publiko susog sa mga kadidikit na burabod sagkod mga istorya. Alagad an siring kaining pagsaysay kapinunan pa saná kan urulay. Kadakol pang mga kahaputan an dai pa nasisimbagan. Ano an mga naging polisiya ni Justino asin Salvador sa saindang distrito? Ano daw ta nagdanay si Salvador asin Alejandro sa saindang mga posisyon? Pàno an political dynamic s kan mga Encinas sa mga nakaatubang kaini sa mga nakaaging pirilian arog ninda Frivaldo, Ramos, Villaroya, asbp.? Sinda daw mga magkurumpadre saná man o danay na magkaribal? Anong klaseng mga tawo man daw sinda? Sinda daw mga mararahay an buót? Asin urog sa gabos, pàno sinda narurumduman kan saindang mga konstituwentes siring na kan saindang mga sadiring-tawo?  Mayo sa artsibo an gabos na naratibo. Kun kaya mahalaga na urog pang mamidbidan o makaistoryahan an mga nabubuhay pang disendyentes kan pamilya na nabisto pa an mga nasambit na mga personahe sa artikulong ini. Mahalagang maisurat na an saindang mga narurumduman bago pa ini magkarilingawan. Siguradong mapapayaman kan mga naratibong ini bako sana an kasaysayan kan pamilya, kundi an pulitikal na kasaysayan kan Sorsogon. Dyos mabalos kinda Marian Urbano Encinas asin Tito Benjie Encinas. Sa pagbilog kan artikulong ini, nagin dakulang tabang, inspirasyon, sagkod burabod an saindang mga istorya manungod sa saindang pamilya . DD The post Justino, Salvador, sagkod an mga Encinas kan Gubat, Sorsogon appeared first on Magbikol Kita . ]]> 4 Amigotismo sagkod an &#;Some Are Smarter than Others&#; ni Ricardo L. Manapat Sun, 16 Aug :52:24 Kan Byernes, Agosto 14, , ibinungsod kan Ateneo de Manila University Press sagkod kan Ateneo School of Government an annotated reissue kan Some Are Smarter than Others ni Jose Ricardo L. Manapat. Sagkod ngunyan, an librong ini, na haros 600 na pahina an laog, an pinakakumprehensibo asin detalyadong naratibo dapit sa kasaysayan kan amigotismo (o [&#;] The post Amigotismo sagkod an &#;Some Are Smarter than Others&#; ni Ricardo L. Manapat appeared first on Magbikol Kita . ]]> Kan Byernes, Agosto 14, , ibinungsod kan Ateneo de Manila University Press sagkod kan Ateneo School of Government an annotated reissue kan Some Are Smarter than Others ni Jose Ricardo L. Manapat. Sagkod ngunyan, an librong ini, na haros 600 na pahina an laog, an pinakakumprehensibo asin detalyadong naratibo dapit sa kasaysayan kan amigotismo (o cronyism ) kan diktadurya ni Ferdinand Marcos.  Nagpuon an librong ini bilang sarong anonimo asin kwarentang pahinang folleto saná na pinunan isurat ni Manapat kan asin ipinublikar sa nagsunod na taon. Pigpalakop nya ini sa mga impormal na paagi sa tabang kan saiyang mga katuod sa Kapulungan ng Sandigan ng Pilipinas (KASAPI), sarong underground na grupong pulitikal na aktibo puon kan mga huring taon kan dekada 60. Pirang semana saná pagkaluwas kan folleto sa imprenta, naglakop ini sa Manila asin nakaabot man sa mga probinsya. Inapod ini kan publiko na The Octopus , sarong reperensya sa nakakurit na pugita na may duwang payo sa takop kan dokumento na kinurit kan saiyang ina. An pugita asin an mga galamay kaini rinirepresenta an rayo sagkod hiwas kan impluwensya, interes, sagkod institusyunalisadong kurapsyon ni Marcos asin kan saiyang mga crony sa haros gabos na aspekto kan ekonomiya kan Pilipinas.  Dawa peligroso asin magastos an pagpublikar kan dokumento, dinagos man giraray ninda an proyekto tangarig maipaisi ninda sa publiko an ilegal na yaman ni Marcos asin kan saiyang mga crony. Huli kaini, nakaresibe si Manapat nin kadakol na death threats . Kun kaya kan , napiritan sya na maglayog pasiring Amerika, kun sain sya nag-distyero (exile) sagkod na napatalsik si Marcos kan . Sa New York sya nag-irok asin duman nya sinurat an mas halawig na bersyon kan folleto . An Some Are Smarter than Others iyo an pinahiwas asin updated na bersyon kan The Octopus . Pinabisto kaini an konsepto nin crony capitalism sa diskurso sa lado politika sagkod kasaysayan. Tinukar ni Manapat sa libro an yaman kan pamilyang Marcos. Pigtaidtaid nya kun pano naggastos nin kwarta an pamilya sa kun pàno nagtitios an kadaklan kan mga Pilipino, dangan ipinaliwanag na an pahingurag na yaman kan nagkapirang pamilya dara kan pagtios kan kadaklan. Igwa ining mga datos na nagpapahiling kan malnutrisyon asin pagtios sa Pilipinas, mantang sa mga apendise man ipinapahiling an mga mamahalon na mga artworks asin alahas na binarakal ni Imelda. Ipinaliwanag nya man sa libro kun pano nagbuskad an crony capitalism sa Pilipinas, dangan sinambit na an kaso ni Marcos bakong aberasyon. Sa tabang nin mga primaryang burabod arog kan Estado de las Islas Filipinas ) ni Tomas de Comyn sagkod an Informe Sobre el Estado de las Islas Filipinas ) ni Sinibaldo De Mas, ipinahiling ni Manapat na bako na bago an paggamit ni Marcos kan kapangyarihan nin estado para paurugon an saiyang yaman asin pagrurugaring. Susog ki Manapat, saro ining “ historically established pattern of behavior ” kan tradisyunal na elite sa Pilipinas. Mahihiling ini, halimbawa, sa institusyon kan indulto de comercio kun sain an alcalde mayor nagdidilihensya sa pagmukna nin mga monopolyo asin sa pagkokolekta nin buwis sa mga tawo pasiring sa sadiring bulsa. Siring man an pagigin kaniguan ni Imelda, bago na ining bago. Kan , nagkaigwa nin sarong engrandeng pagtiripon para sa kaaldawan ni Eugenio Lopez Sr. sarong midbid na oligarka (alagad bakong amigo) na may kagsadiri nin mga plantasyon nin asukar, dyaryo, kumpanya nin kuryente, sagkod istasyon nin telebisyon—an ABSCBN—asin patron nin mga naging presidente kan Pilipinas. Susog ki Manapat, may mga chartered na mga eroplano pa kaidto haling Amerika sagkod Europa tangarig ihatod an saiyang mga bisita. An handa man mga mamahalon na kakanon sagkod inumon, may banda pang hali sa Amerika. Inapod an nasabing na birtdeyhan na “ party of the century .” Sinasabing an okasyon na ito an nagtao ki Imelda nin mga ideya kun papano maggastos sagkod mamuhay.  Sarù-sarô man tinukar ni Manapat an mga crony ni Marcos, siring na an saindang mga negosyo, interes, yaman, pagrurugaring sa Pilipinas asin sa ibang bansa, sagkod an saindang mga istorya kun pàno sinda naging dayupot na katuod kan diktador. Halawigon ining listahan nin mga pangaran na sinasabing natagitihan nin biyaya—biyaya arog kan mga choice positions , monopolies , concessions , government contracts , asbp. Ipinahiling man digdi ni Manapat kun pàno ginamit ni Marcos asin mga amigote an estado sa pagmukna nin mga monopolyo, paghabon nin mga pondo o kontribusyon (pamilyar daw?) kan mga pensyonado sagkod parakopra, pag-anab nin daga sa mga parauma, paggadan sa negosyo kan ibang tradisyunal na oligarkang bakong kaalyado, asbp.  Dai man pinalagpas kan mapanas na kritisismo ni Manapat dawa an pira sa mga estimadong personahe sa pulitika urog na si dating presidente Corazon C. Aquino na kinsokonsiderar kan kadaklan na imahen nin demokrasya, asin kun pàno nya pig-daihan na i-default an trilyon na utang ni Marcos. Tinuyaw nya man si Jovito Salonga, sarong batikan na senador, asin kun pàno nagpalya an Presidential Commission on Good Governance o PCGG sa paglamag sa mga Marcos asin sa pag-rekober kan saindang bilyun-bilyon na iligal na yaman, nin huli sa nepotismo asin kawaran nin aksyon, siring man an mabansay na senador na si Raul Roco sa saiyang partisipasyon sa kontrobersyal na ACCRA asin an pagtukaw nya sa board of directors kan pira sa mga darakulang kumpanya kan mga crony ni Marcos.  Makulugon, mapagalon, makaanggot, sagkod magabat sa buót basahon an siring na libro. Bako saná nin huli sa kun pàno ginamit kan mga nasa poder sagkod mga dakulang-tawo an estado para paurugon an saindang mga sadiri, yaman, sagkod pagrurugaring, kundi kun pàno nagti(ti)rios an satuyang mga kahimanwa nin huli digdi—arog na sana kan mga parakopra na binuwisan asin haros mayo man nakuang benipisyo hali sa COCOFED, kan mga pensyonado na naglalóm sa SSS asin GSIS, alagad nakulimbat an saindang mga pinagsakitan na kwarta, asbp. Kan sinusurat ko ngani an mga anotasyon kan libro kan taon asin , kinaipuhan kong butasan ini nguna, mag-untok, alagad i-proseso an mga datos na nababasa. Alagad sarong mahalagang tekstong an libro nin huli ta ini sarong makusog asin epektibong armas kontra sa pagrebisa kan satuyang kasaysayan asin sa propaganda kan mga Marcos kan ini inot na ilinuwas kan . Tinuyo man kan kagsurat o dai, sinsabing dakula an nagin impluwensya kan libro sa opinyon kan publiko asin sa kinaluwasan kan eleksyon kan kun sain nagdalagan sinda Imelda Marcos (sa irarom kan partidong Kilusang Bagong Lipunan ) asin Eduardo “Danding” Cojuangco Jr. na sarong crony ni Marcos. Sinda panlima asin pantulo sana sa nasabing pirilian. Dawa ngani si Jovito Salonga, ika-anom sana! Si Fidel V. Ramos an nanggana kaidto, mantang si Miriam Defensor-Santiago man an pinili kan mga taga-Metro Manila. Pagkalihis nin 29 taon puon kan inot ining naipublikar, bako sanáng napapanahon an Some Are Smarter than Others kundi kinakaipuhan. Rumdumon na kan , tinugutan kan presenteng administrasyon an pamilyang Marcos na ilubong si Ferdinand sa mga Libingan kan mga Bayani. Pirang kaso man ni Imelda asin kan mga crony ni Marcos an ibinasura kan Korte Suprema nin huli ta photocopies saná an mga ebidensyang iprinisenta kan PCGG. Risahon man na ini mga pagpurbar na lingawan o ipasipara na saná an saindang mga sala. An librong ini, kun siring, an satuyang pusog na depensa kontra sa mga danay na nagpupurbar bàguhon asin rebisahon an kasaysayan kan diktadurya asin sa propaganda na nahihiling ta sa internet tangarig makabalik an pamilyang Marcos sa poder. Sa panahon kan disinformation asin kan mga bayad na trolls , an historikal na impormasyon sa Some Are Smarter than Others an satuyang panlaban. Kun kayâ kun mabasa man nindo ini, iniimbitahan ko kamo na mag-post sa Facebook o kaya mag-tweet nin mga passages gikan digdi tangarig maihiras asin mapalakop an impormasyon na iwinalat satuya ni Ric sa paagi kan librong ini. Lugod iparumdom kaini satuya an kadikluman na inaragihan kan satuyang nasyon, an katutuuhan dapit sa diktaduryang Marcos, siring man an amigotismo (cronyism) na nagdanay sa saiyang rehimen, asin padagos tang ikukurahaw an satuyang grito de guerra : dai liwat, dai nanggad. Para sa mga interesadong magbakal nin kopya kan Some Are Smarter than Others: The History of Marcos&#; Crony Capitalism, mag-email sana sa o kaya bisitahon an Ateneo de Manila University Press website, o an saindang pahina sa Lazada o Shopee . Dios mabalos kinda Karina Africa Bolasco, pamayo kan Ateneo de Manila University Press, Christy Manapat-Sims, Lisandro E. Claudio, sagkod JC Punongbayan. . . The post Amigotismo sagkod an &#;Some Are Smarter than Others&#; ni Ricardo L. Manapat appeared first on Magbikol Kita . ]]> 0 Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, Sun, 09 Aug :08:18 Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa Archivo de Universidad de Santo Tomas (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na propagandistang Bikolnon. Saro sa kagayunan nin pagkondusir nin pagsaliksik sa artsibo iyo an [&#;] The post Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, appeared first on Magbikol Kita . ]]> Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa Archivo de Universidad de Santo Tomas (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na propagandistang Bikolnon. Saro sa kagayunan nin pagkondusir nin pagsaliksik sa artsibo iyo an oportunidad na makahanap nin mga datos na dai mo man talaga kaipuhan sa tesis, alagad pwedeng magamit sa ibang proyekto o papel sa puturo. Kun dai man, sinisimbag kan siring na mga datos an mga kahaputan na haloy ng nagpupurisaw-isip sa mga tawo. Kun minsan pati, dai man tinutuyong mahanap an mga ini—kapaladan kumbaga! Manunumpungan mo na saná sa mga binabasang burabod dangan tuninong na mapapakurahaw sa kairaruman nin buot. Kinikilig an mga historyador sa siring na ekspiryensya. Sa kadakulan nin dokumento sa koleksyon nin AUST, saro an Libros de Matriculas de Facultad sa mga binasa ko. Digdi nakasurat an mga pangaran nin mga estudyante, an saindang edad, sagkod ginikanan. Mahihiling man sa librong ini kun ano an mga kurso na pig-atendiran ninda, an saindang mga propesor, mga grado, asin iba pang mga obserbasyon, arog na saná halimbawa kun an estudyante nagpasar sa eksam o kaya natawan nin lisensya o dai. Sa madaling sabi ini an katumbas kan mga student records na yaon sa Office of the University Registrar ngunyan.  Digdi ko man naaraman na si Panganiban, na kinokonsiderar nin iba na bayani o “Bikolanong propagandista”, nagpuon nin pagklase nin medisina sa siring na Unibersidad kan . Alagad dai nya ini natapos nin huli ta nagdakit sya sa Unibersidad nin Barcelona para ipadagos an saiyang pagklase. Kan sinirip ko saru-saro an mga taon-akademiko na yaon sa Santo Tomas si Panganiban—puon sa saiyang Ampliacion o prepartoryong mga kurso sagkod sya naghali kan —nariparo ko na kadakol estudyanteng gikan sa Kabikulan na nagkaklase nin medisina, abogasya, sagkod parmasya sa Unibersidad. (Mahalagang girumdumon na yaon pa sa Intramuros an UST kaidto. s na sana sinda naglipat sa Sampaloc). Binilang ko sinda gabos asin kun susumahon, igwa nin 24 na mga estudyante gikan sa Kabikulan kan yaon sa UST si Panganiban—11 haling Albay, 8 haling Camarines Sur, sagkod 5 haling Camarines Norte. (Girumdumon na an Sorsogon parte pa kaidto kan Albay).  Uya an saindang mga bio-sketches sa mga masurunod na tabla: Tabla 1. Mga Bikolnon sa Facultad de Medicina, . Pangaran Ginikanan Bernardino Monreal  Daraga, Albay Eladio Anson y Alcera Cagsaua, Albay Felipe Tomas y Rodriguez  Daraga, Albay Severo Tomas y Rodriguez Daraga, Albay Jose Ma. Panganiban y Enverga Mambulao, Camarines Norte Justo Lucban y Rilles Labo, Camarines Norte Jose Abella y Calolong Nueva Caceres, Camarines Sur Severo Patrocinio y Mendoza San Jose, Camarines Sur Ginikanan: Libros de Matriculas de Facultad de Medicina, AUST. Tabla 2. Mga Bikolnon sa Facultad de Jurisprudencia (Abogasya), . Pangaran Ginikanan Angel Camara y Galarosa Gubat, Albay Tiburcio Siguenza y Cerdeña Libon, Albay Patricio Baylon y Sotto Pilar, Albay Ignacio Garcia y Lopez Sorsogon, Albay Cayetano Lucban y Rilles Labo, Camarines Norte Ramon Pimentel y Campos Daet, Camarines Norte Severino Balce y Obusan Indan, Camarines Norte Ludovico Arejola y Padilla Nueva Caceres, Camarines Sur Mariano Abella y Isaac Nueva Caceres, Camarines Sur Pedro Leonen y Osorio Nueva Caceres, Camarines Sur Tomas Arejola y Padilla Nueva Caceres, Camarines Sur Ginikanan: Libros de Matriculas de Facultad de Jurisprudencia, AUST. Tabla 3. Mga Bikolnon sa Facultad de Farmacia, . Pangaran Ginikanan Agustino Samson y Solano  Camalig, Albay  Norberto Trinidad y Espina  Daraga, Albay  Ramon Alvarez y Valenzuela Albay, Albay Anselmo Ventura y Gomez Nueva Caceres, Camarines Sur Tomas Prieto y Antonio Nueva Caceres, Camarines Sur Ginikanan: Libros de Matriculas de Facultad de Farmacia, AUST. An iba sa mga pangaran pamilyar, mantang an iba obskuro o dagos nang nalingawan.  An iba sainda nakatapos nin pagklase asin nagawadan nin lisensya kan Unibersidad, arog ni Tomas Prieto na nagin parmasyutiko o ni Tiburcio Siguenza na nagin abogado, mantang an iba man naghali para magdakit asin magpadagos nin pagklase sa Espanya. Igwa man nin mga dai pinalad makapasar sa eksaminasyon kaya dai nagawadan nin lisensya arog ni Severo Patrocinio y Mendoza, tubong San Jose, Camarines Sur. Kan taon-akademiko , kan sya nasa ikaanom na taon na sa medisina, suspenso an nakua nyang grado sa examenes ordinar , o itong inaapod ngunyan na revalida . Buót sabihon kinaipuhan nya mag-remedial exam o examenes extraordinar . Dawa natawan sya nin saro pang pagkakataon, dai nya man giraray pinasaran ini. Naghali sya sa Santo Tomas na dai nagawadan nin lisensya. Puon kaidto, haros dai ta na nadangog an pangaran nya sa kasaysayan. An iba sa mga estudyanteng ini hali sa prominente o prinsipal na mga pamilya kan Kabikulan. Arog na saná halimbawa ni Agustino Samson kan Facultad de Farmacia na gikan sa mga Samson kan Albay o kaya ni Mariano Isaac Abella asin Jose Abella Calolong na gikan sa saro sa mga buena familia kan syudad kan Nueva Caceres, siring man kan magtugang na Lukban, Justo asin Cayetano, kan Labo, Camarines Norte. An iba man sainda mga kapista (o mga iskolar) na pinaklase nin mga pading Vincenciano kan Seminaryo kan Nueva Caceres. Sinda Panganiban kan Mambulao, Camarines Norte sagkod Tomas Prieto, na saro sa kinseng martir kan Bikol, mga halimbawa kaini. An iba sa mga estudyanteng ini hali sa mga pamilyang Tagalog o Ilonggo na mas pinili mag-irok sa Kabikulan dangan mas minidbid an saindang mga sadiri bilang mga Bikolnon. Susog sa historyador na si Norman Owen, an pamilyang Anson kan Cagsaua sagkod Baylon kan Pilar, Albay, duwa saná sa mga pamilyang nagdakit sa Albay kan nagbuskad an industriya nin abaka. Kun siring, si Eladio Anson asin Patricio Baylon na parehong nagklase sa Santo Tomas marhay na mga halimbawa kaini. Saro man na maray na halimbawa kaini sa Panganiban. Ipinahiling ko sa tesis ko na Tagalog an ginikanan kan saiyang pamilya—sa Hagonoy, Bulakan gikan an saiyang ama asin an pamilyang Panganiban, mantang sa Mauban, Tayabas (Quezon) man an saiyang ina asin pamilyang Enverga.   Igwa man sainda na naging mga midbid na personahe sa kasaysayan kan satong nasyon. Namidbidan ta sinda nin huli ta sinda naging mga propagandista asin pusuanon na kritiko kan Unibersidad (urog na si Panganiban asin an saiyang “La Universidad de Manila” sa La Solidaridad ), mga rebolusyonaryo na nagtumang sa kolonyal na gobyerno nin Espanya sa Pilipinas (arog ni Prieto), o kaya mga nagtumang sa mga Amerikano kan Filipino-American War, arog ni Ludovico Arejola. An iba man sainda nagtapsok sa pulitika pagkatapos mag-ayon sa propaganda o rebolusyon arog na sana ninda Bernardino Monreal na nagin inot na Pilipino asin elehidong gobernador kan Sorsogon puon sagkod , si Tomas Arejola na nagin delegado kan Ambos Camarines sa National Assembly kan , sagkod si Justo Lukban na nagin delegado sa Kongreso kan Malolos asin alkalde kan Manila puon sagkod . Totoo man nanggad an sinabi kan Heswitang historyador na si John Schumacher—na dakula an nagin papel kan Unibersidad nin Santo Tomas, siring na kan mga Seminaryo, sa paghurma nin sentimyentong maka-nasyon sa mga estudyante kaini. An iba man, pinili an buhay nin sarong ordinaryong syudadano, alagad sinda mga lisensyado, (kun siring, mga ilustrado), na tuninong na sanáng nag-praktis kan saindang mga propesyon. Dawa kita igwa na nin pirang mga pag-adal manungod sa pirang bistong personahe sa kasaysayan kan Kabikulan siring kan Bicolano Revolutionaries: Tomas and Ludovico Arejola ni Evelyn Caldera Soriano, “Promoting Un Bien Gobierno in Sorsogon” asin iba pang panurat manungod sa principalia kan Sorsogon ni Stephen Henry Totanes kun sain nya ipinamidbid si Bernardino Monreal, sagkod an sadiri kong pag-adal ki Panganiban, asbp., kadakol pa nanggad mga karakter sa satuyang kasaysayan na naghahalat pang madukhayan, maisaysay, maisurat, dangan maipabisto sa publiko. Siisay, halimbawa, si Justo Lukban? Ano an nagin papel nya sagkod kan tugang nyang si Vicente sa rebolusyon? Siisay an mga Camara kan Gubat? O an mga Rodriguez kan Daraga? O an mga Pimentel nin Daet? Sinda daw mga principalia kan saindang mga munisipalidad? An mga Abella kan Naga daw? Dawa igwa nin barangay asin kalyeng Abella sa Naga, haros mayo kitang aram manungod sainda. Kadakol pa nanggad kitang pwedeng adalan asin maisurat manungod sa satuyang kasaysayan kun saná kita danay na nagngangalas asin padagos na naghahapot.  Dulot ko an artikulong ini kinda John Emil A. Alegre, Mary Joan A. Alegre, Clarice B. Trinidad, sagkod Marianne Oliveros, mga dayupot na katuod na nagkralase nin medisina sa Unibersidad nin Santo Tomas, siring man sa gabos na mga doktor, nars, asin sa gabos na frontliners na ngunyan nasa tahaw nin laban kontra pandemya. Dulot ko man ini sa mga abogadong danay na naglalaban sa ngaran nin katanusan . . The post Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, appeared first on Magbikol Kita . ]]> 1 Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago Sat, 01 Aug :47:26 Historikal na konstruksyon an “Bikol.” Sa paglihis nin panahon, pirang beses nagbago an pagsabot, pag-imahinar, pag-organisa, sagkod pagbaranga-banga kaini bilang sarong pulitiko-administratibong yunit. Arbitraryo ini, kaya manlainlain an kahulugan sa kasaysayan. Kun babasahon ta an mga primaryang burabod na isinurat sagkod ipinublikar kan panahon nin mga Kastila, Amerikano, siring na kan mga inot na taon [&#;] The post Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago appeared first on Magbikol Kita . ]]> Mapa kan Bikol sagkod/. (Source: Francisco Asya Mallari, SJ,  Ibalon Under Storm and Seige: Essays on Bicol History, . Cagayan de Oro City: Xavier University, ). Historikal na konstruksyon an “Bikol.” Sa paglihis nin panahon, pirang beses nagbago an pagsabot, pag-imahinar, pag-organisa, sagkod pagbaranga-banga kaini bilang sarong pulitiko-administratibong yunit. Arbitraryo ini, kaya manlainlain an kahulugan sa kasaysayan. Kun babasahon ta an mga primaryang burabod na isinurat sagkod ipinublikar kan panahon nin mga Kastila, Amerikano, siring na kan mga inot na taon kan Pilipinas bilang sarong matalingkas na nasyon puon , maoobserbahan ta na manlainlain an gamit o pagkasabot kan tataramon na ini. Alagad, mahalagang girumdumon na kolonyal an siring na konstruksyon nin huli ta mas hinihiling kan mga Bikolnon kaidto an mga pueblo o probinsya bilang mga organikong komunidad kisa mga heyograpikong espasyo na igwang mga dai nahihirong mga linderos (o fixed boundaries ). Kan panahon nin mga Kastila, mayo pa nin konsepto nin Bikol bilang sarong rehiyon. Igwa saná kaidto nin mga provincia , partido , alcaldia , pueblo , visita , aspb. An “Bicol” (riparuhon na c an ginamit ko sa pagbaybay kan siring na tataramon asin bakong k) saro saná sa walong partido (o distrito) kan Kabikolan kaidto. Mas sadit sana na espasyo o yunit ini kisa Bikol na aram ta ngunyan.   Sagkod na binanga an Camarines sa duwa kan , igwa saná nin duwang probinsya an Kabikolan: an Albay sagkod an Camarines. Patindog an linderos na nagbabanga sa duwa, dangan igwa nin tig-apat na distrito an mga probinsyang nasambit. An mga partido kan Albay iyo an Partido de Lagonoy, Catanduanes, Sorsogon, sagkod Tabaco, dangan Iraya, Rinconada, Camarines Norte, sagkod Bicol an mga Partido kan Camarines. Riparuhon na an Partido de Lagonoy, kun yaon sain an Caramoan, Goa, San Jose, Sangay, Tigaon, asbp., parte pa kan Albay kaidto, siring man an Iraya, kun yaon sain an Camalig, Guinobatan, Libon, Ligao, asbp, parte pa kan Camarines.  An mga munisipalidad na nakapalibot sa Bay kan San Miguel arog kan Libmanan, Calabanga, dangan an pira sa mga munisipalidad na inaagihan kan salog Bicol arog kan Milaor, Camaligan, Gainza, dangan an syudad kan Nueva Caceres iyo an mga na nakapalaog sa Partido de Bicol. (Bako daw ini an sityo kun sain inadal ni Marcos de Lisboa an tataramon na Bicol? O kaya man, bako daw ini an kinokosiderar tang Bikol Sentral ngunyan?)  Kan nasabing taon, binanga an Camarines sa duwa sagkod an dating Partido nin Camarines Norte dagos na nagin sarong probinsya na man. Susog ki Alfredo Ruiz Puya, an Daet, Paracale, Mambulao (Jose Panganiban), Capalonga, Indan (Vinzons), Talisay, Labo, dangan an Ragay, Sipocot, sagkod Lupi an mga pueblo na pig-ayon sa bagong muknang probinsya. Pinagsarô giraray ini kan , pinagsuhay liwat kan , dangan pinagsaro giraray kan , bago dagos nang sinuhay kan .  Kan , binago ni Gobernador-Heneral Narciso Claveria an patindog na linderos na nagbabanga sa Albay sagkod sa Camarines Sur. An Partido de Iraya itinao na sa Albay, dangan an Partido de Lagonoy itinao na sa Camarines Sur. Kan parehong taon, ginibo man na sarong politiko-militar na komandansya an Masbate asin Ticao. Dagos naman nagsuhay an Sorsogon sa Albay para maging sarong bagong probinsya kan .  Panahon na nin mga Amerikano kan kolektibong binisto an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon bilang the “Bicol provinces.” Sa ibang primaryang burabod, inapod man na “Bikolandia” an mga probinsyang nasambit. Bako na sanáng sarong partido an pagsabot sa “Bicol” kaidto kundi saro nang grupo nin mga probinsya. Kaya dawa su mga Tagalog na parte kan Camarines Norte arog kan Mambulao, Paracale, asbp., o si parte kan Masbate na Bisaya na an tataramon, nagin parte ipso facto kan “Bicol.” An konseptong ini kan “Bicol” nakabase sa etnolingwistikong kategorya—sa tataramon na Bicol sagkod sa mga tawong nag-iirok digdi: an mga Bikolnon. Kan Agosto 29, , inaprubahan kan kongreso kan Estados Unidos an Philippine Autonomy Act o an Jones Law. Katakod kan pagpawarang-bisa kan Philippine Organic Act of asin an pagmukna nin sarong elihidong lehislatura, pig-reorganisar kan batas na ini an mga probinsya kan Pilipinas, dangan, grinupo ini sa doseng distrito senatoryal. Napabilang an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon sa ika-anom na distrito. Arbitraryo an siring na paggrupo asin tuninong an mga primaryang burabod kun pàno binaranga an mga probinsya. Alagad, pwede tang sabihon na ini an nagsirbing painot na pagbilog kan mga rehiyon kan Pilipinas ngunyan. Kan Marso 10, , inaprubahan man ni Gobernador-Heneral Francis Burton Harrison an Act na nag-amyenda sa administrative code kan Pilipinas. Inorganisa asin nginaranan kaini an mga syudad asin mga munisipalidad na nakapalaog sa lambang probinsya sa Pilipinas.  Susog sa Artikulo II, Seksyon 38, an mga minasunod an mga probinsyang nakapalaog sa ika-anom na distritong senatoryal sagkod hudisyal dangan an saindang lambang na mga munisipalidad:  1. An probinsya kan Albay, kaiba an mga isla kan San Miguel, Cagraray, Batan, Rapu-Rapu, sagkod an subprobinsya kan Catanduanes. An mga munisipalidad kan Albay iyo an mga minasunod: Albay, Bacacay, Baras, Bato, Calolbon, Camalig, Daraga, Guinobatan, Jovellar, Legazpi, an kabisera kan probinsya, Libog (Sto. Domingo na ngunyan), Libon, Malilipot, Malinao, Manito, Oas, Pandan, Panganiban, Polangui, Rapu-Rapu, Tabaco, Tiwi, Viga, sagkod Virac;  2. An probinsya kan Camarines Norte. An mga munisipalidad iyo an minasunod: Basud, Capalonga, Daet, an kabisera nin probinsya, Indan, Jose Panganiban, Labo, Paracale, San Vicente, sagkod Talisay;  3. An probinsya kan Camarines Sur, kun sain nakapalaog an mga munisipalidad kan Baao, Bato, Buhi, Bula, Cabusao, Calabanga, Camaligan, Canaman, Caramoan, Del Gallego, Gainza, Goa, Iriga, Lagonoy, Libmanan, Lupi, Magarao, Milaor, Minalabac, Nabua, Naga, an kabisera kan probinsya, Pamplona, Pasacao, Pili, Ragay, Sagnay, San Fernando, San Jose, Sipocot, Siruma, Tigaon, Tinambac; 4. An probinsya kan Masbate, kaiba an Ticao, Burias, sagkod an mga sararadit na isla sa palibot kaini, dangan an mga munisipalidad nakapalaog sa siring na probinsya: Aroroy, Cataingan, Dimasalang, Masbate, an kabisera, Milagros, San Fernando, San Jacinto, sagkod San Pascual; 5. An probinsya kan Sorsogon, kun sain nakapalaog an munisipalidad kan Bacon, Barcelona, Bulan,


Magbikol Kita | Saysay

Magbikol Kita | Saysay Saturday, December 27, , 4:31am Saysay Javier Leonardo Vitug Rugeria Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro. Pagrumdom ki Florencio Lerma by Javier Leonardo Vitug Rugeria | Saysay Kan Enero 4, iyo an ika-124 anibersaryo kan eksekusyon kan onse sa kinse martires kan Bikol. Limang aldaw sana pagkagadan ni Dr. Jose Rizal, kan 4 Enero , ginaradan kan kolonyal na gobyerno kan Espanya sa paagi kan sarong peloton de fusilamiento o firing... read more Justino, Salvador, sagkod an mga Encinas kan Gubat, Sorsogon by Javier Leonardo Vitug Rugeria | Saysay Sarong mahalagang lakdang an mga pag-adal asin panurat kan historyador na si Stephen Henry Totanes sa paglatag kan pulitikal na kasaysayan kan Kabikolan. Sa haloy na panahon, haros kaya mayo nin mga pag-adal na tinutukar asin sistematikong sinisiyasat an mga buhay,... read more Amigotismo sagkod an &#;Some Are Smarter than Others&#; ni Ricardo L. Manapat by Javier Leonardo Vitug Rugeria | Saysay Kan Byernes, Agosto 14, , ibinungsod kan Ateneo de Manila University Press sagkod kan Ateneo School of Government an annotated reissue kan Some Are Smarter than Others ni Jose Ricardo L. Manapat. Sagkod ngunyan, an librong ini, na haros 600 na pahina an laog, an... read more Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, by Javier Leonardo Vitug Rugeria | Saysay Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa Archivo de Universidad de Santo Tomas (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na... read more Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago by Javier Leonardo Vitug Rugeria | Saysay Mapa kan Bikol sagkod/. (Source: Francisco Asya Mallari, SJ, Ibalon Under Storm and Seige: Essays on Bicol History, . Cagayan de Oro City: Xavier University, ). Historikal na konstruksyon an “Bikol.” Sa paglihis nin panahon, pirang beses... read more Lokal na kasaysayan sagkod an manlainlain na mga “Bikol” by Javier Leonardo Vitug Rugeria | Saysay Sa sarong artikulong ipinublikar kan , nasambit kan Amerikanong historyador na si John Larkin, na an kawaran nin (o kadidikit na) mga pag-adal sa kasaysayan kan mga lugar sa luwas kan Manila sagkod Katagalugan, partikular sa mga rural na mga banwaan, saro sa mga... read more Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 7 + 9 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Ano an 'value investing'? | Magbikol Kita Saturday, December 27, , 4:32am Ano an &#;value investing&#;? Published on Tuesday, January 12, , 11:50am by Christian Dy | Sentabo Kumon Minsan, pigakuko akong guest lecturer sa mga klase manungod sa investing. An primerong pinagaunga sakun sa mga estudyante, “Uno an ‘technique’ na pinaggagamit ko sa ‘charts’ nin stock market?” Nakikigkig na sana sinda kapag an simbag ko, indi man ako naggagamit nin charts sa pag-invest.  ‘Value investing’ an angal sa ‘approach’ ko sa pag-invest. Sa pinakasentro san value investing an doktrina na bukon pirmi ‘rational’ o wais an merkado, kaya minsan ayo mga oportunidad na bumakal nin mararayon na kumpanya sa presyong mas ababa sa matod na ‘value’ sading mga kumpanya. Maski sisay na ina an ungaon mo, makapagsabi na minsan ayo mga mararahayon na produkto na barato sa saran. An mga pwersa na nakapag-iwag san presyo sa saran, amo man an mga pwersa na naga-iwag sa stock market.  An problema ngana ta kadakol mga bagong ‘investor,’ na na-ingganyo magpuon mag-invest nung quarantine. Madali sadto kumita ta halos maski unong bakalon mong stock, lalangkaw an presyo. Ngana na nagabalik na sa normal an stock market, dipisil na naman pumili nin matanos na stocks. Peligroso yading ‘back-to-normal’ na stock market kun natuod ka na an stocks mga letra man sana na ayo numero, na pwedeng magtsamba.  An abiso ko, bilang value investor, rumdumon pirmi na ayo negosyo sa likod san lambang stock. Kapag marhay an dalagan san negosyo, marhayon an magiging presyo san stock. An value investing, simple man sana: pumili ng marayun na negosyo sa marayun na presyo. Uno an marhayon na negosyo, sa pagkikita ng mga value investor? Primero, dapat marhayon dangan matibay an mga nagpadalagan san negosyo. Dapat kumportable kang magin ‘kasosyo’ an management san kumpanya. Kun ngilala mong indi pwedeng pagtiwalaan nin kwarta an management san usad na kumpanya, indi ka na magbakal nin stock nu kumpanya. Ikaduwa, maugma dapat an mga kliyente sa serbisyo kan kumpanya, kaya ayo ‘brand loyalty,’ dangan kaya magpresyo nin alangkaw nung kumpanya. Nasa padagos na kita nin usad na kumpanya nakabase an padagos na paglangkaw san presyo san usad na stock. Syempre, para padagos na kumita an usad na kumpanya, dapat kaya nyang magpresyo nin alangkaw o kaya nagadakol an kliyente. Ikatulo, dapat ayo ‘competitive advantage’ an usad na kumpanya. Kapag marhayon an serbisyo mo, dangan nagakita ka nin alangkaw, target ka nang arugon san ibang kumpanya. Uno an lamang mo sa iba na indi kayang arugon?  Syempre, mas madali atulan an usad na kumpanya base sa mga ‘test’ of ‘filter’ na yadi kun maaram ka sa industriya o produkto nu kumpanya. Kun doktor ka, malamang mas madali simo magkita nin mga pharmaceutical na kumpanya. Kun ‘stay-at-home parent’ ka, aram mo an pinakamarahayon na ‘consumer goods.’ Indi ka na magrayo. Didto ka industriya o kumpanya na ika mismo, ayo ‘insider advantage’ bilang kliyente.  Importante sa investing an paglikay. Maski sisay na nagasaod, makapagsabi na importanteng adalan an kalidad sa produktong pinagabakal. An stock market wara man pinagkaiba sa saran. Bukas sa ngamin para magpabakal o kaya magbakal. Wara man naggagamit nin ‘charts’ sa saran. An pinagagibo mo sa saran, mag-anap nin matanos na produkto sa tamang presyo. Indi ka man basta babakal sa saran nin produktong indi mo kabisado an presyo. Amo man dapat an paglikay na gibuhon ta sa stock market. Kumuko kita nin mga matanos na kumpanya sa tamang presyo. Maglikay kita sa mga kumpanyang indi ta kabisado. Christian Dy Ekonomista sa buwis, investments, dangan komersiyo si Christian Dy. Pagsurat nin mga reporma sa ekonomiya an pigagibo nya ngana. 0 Comments Submit a Comment Cancel reply Your email address will not be published. Required fields are marked * Comment Name * Email * Website Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment. Submit Comment This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed . Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 10 + 1 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Sentabo Kumon

Magbikol Kita | Sentabo Kumon Saturday, December 27, , 4:32am Sentabo Kumon Christian Dy Ekonomista sa buwis, investments, dangan komersiyo si Christian Dy. Pagsurat nin mga reporma sa ekonomiya an pigagibo nya ngana. Ano an &#;value investing&#;? by Christian Dy | Sentabo Kumon Minsan, pigakuko akong guest lecturer sa mga klase manungod sa investing. An primerong pinagaunga sakun sa mga estudyante, “Uno an ‘technique’ na pinaggagamit ko sa ‘charts’ nin stock market?” Nakikigkig na sana sinda kapag an simbag ko, indi man ako naggagamit nin... read more Kinano dapat magbakal nin awto? by Christian Dy | Sentabo Kumon Sa Pilipinas, kaiba sa pangarap san pamilya an magkaayo nin auto. Makikita ta iyan sa mismong “Ambisyon ”, su survey kan gobyerno para maisihan an ambisyon san ordinaryong pamilyang Pilipino para sa puturo ninda.  Sa atun sa probinsiya, “status symbol” na man... read more Magpahingalo kita by Christian Dy | Sentabo Kumon Labi na ka-materyalistiko san kinaban. An pagkamateryalistiko ta pati, idinurog ta na sa saláng pag-isip na tama an ngamin na pagal. An pag-isip ta na ngana, pag indi kita nagatrabaho, ayo problema sàtun. Pag-una natin, an pagpahingalo, kaugakan. Pag maisdal, ibig... read more Mag-invest sa matanos na reputasyon by Christian Dy | Sentabo Kumon Pauno baya yumaman? Kadakol ngana mga nagatangro nin ‘oportunidad’ para kuno kumita nin dakulang kwarta. Ayo ngani ako nakitang online business offer kuno na an kwentada ko, % an delihensiya kun matod. Syempre, bukon matod—ta kun arog sadi katibay an oportunidad... read more Magtanom kita by Christian Dy | Sentabo Kumon Sa gabos na sektor kan ekonomiya, agrikultura sana an nagdakulo nu Abril sagkod Hunyo nganang taon. Ibig sabihon, maski ngani ayo pandemya, ayo mga oportunidad sa agrikultura. An bilog na ekonomiya, nagsadayut nin 16.5 percent, pero, an agrikultura, nagdakulo nin 1.6... read more Uno bayâ an financial literacy? by Christian Dy | Sentabo Kumon Nganang krisis, kadakol na naman na nagapabakal nin financial products arog san life insurance gamit ang terminong financial literacy. Baga ibig sabihon, bago mo sinda nangilalan, wara ka barang pagkaisi sa kwarta. Baga pag nangilalan mo na sinda kina nagbakal ka nin... read more Tugalon an kwarta by Christian Dy | Sentabo Kumon Nu usad, nagtugâ ako sa inyo na pag-iristuryahaan ta kun pauno gibuhon automatic an “pagbayad sa sadiri.” An ibig sabihon san pagbayad sa sadiri, pagtagama nin parte nin sweldo o kaya delihensya sa negosyo para sa puturo. Nyanga importanteng bayadan nganay an sadiri... read more Bayadan nganay an sadiri by Christian Dy | Sentabo Kumon Ayo panaon na an Albay an pinakamayaman na probinsya san Pilipinas. Su produkto ta baya sadto, abaka, ngilalang pinakamatibay na lubid sa bilog na kinaban. Magpuon pa nung panaon nung mga galyon na nagabyaheng Manila-Acapulco, sikat na an abaka.  Ugaring, su... read more Magpasiguro kita by Christian Dy | Sentabo Kumon Kasu usad na kolum, ipinangilala ko sainyo an stocks dangan an index investing. Kun rumdom nyo pa, an stocks mga hiras sa pagigin tagsadiri nin usad na negosyo. Sa finance, pinaga-angal yading equity. Pag ayo ka equity sa usad na investment, kabanga ka risgo dangan sa... read more « Older Entries Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 12 + 12 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


12.12 asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon | Magbikol Kita

asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon | Magbikol Kita Saturday, December 27, , 4:32am asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon Published on Saturday, December 19, , 9:21pm by Jenn Romano | Hawan-Dalan Uy, ! Naka-shopping kamo?  Napansin ko ngunyan na taon, grabe an paggastos ko. Dai ako nagpaparaluwas, pero grabe man si pa-online-online shopping ko. Pag nagche-checkout kan mga bagay-bagay may nagkukuruntrahan na nangyayari sa isip ko. Ini igwang naitataong pakupsit na kaugmahan. Makaagi an pirang minuto, an kaugmahan masasanglian nin kamunduan dangan pagkaribong. Mayo na akong kwarta. Mapapahapot na sana ako kun ano baya an nangyari sako. Tano ko tigcheck-out? Don’t fret Jenn, dai ka nagsosolo. Kita may sapi nin kalag kan kapitalismo. (Awoooo!) An syudad ta, sarong syudad na makonsumo. Kun papansinon an lenggwahe kan nasyon nag-iikot ini, inot na inot, sa kwarta. Ngunyan na pandemya lakop an lenggwaheng ini sa social media. Nagpuon sa pa-mine na lang po mga ma’am-sir , pa-barter, sagkod sa dakol na mga tawo na an nagin plantito o plantita. Katakod ini gabos nin pagastos. Ngunyan na patapos na an taon, igwang last hurrah an mga online shopping site sa paagi kan sale #addutukartnow. Kan si nakaaging sale, nagkaigwang record-breaking na 1.2 million sales an online mall na Lazada. Sarong aldaw sana yan!  An ipapabisto ko saindo ngunyan para sa article na ini saro na naman na Pranses sa pangaran ni Roland Barthes. Si Barthes sikat sa saiyang pag-adal sa mga signs, o sa inaapod na semiotics. An mga semiotician bakong mga parahula na nagbabasa nin signs sa planetang Saturn, mas interesado sa mga signs arog kan lenggawahe, mga imahen, asin kun pàno an mga ini nakakagibo nin mensahe dangan nagkakaigwang kahulugan.  Halimbawa ang tataramon na ido. An mga letrang “i-d-o” basta sanang napili para an satong lenggwahe magkaigwang porma. Mayo ining pinaghalian na esensya, random sana ini kaya dai mo na pagpiriton an romansa kan mga letra. Nin huli ta napagkasunduan, an tataramon na ini natawan ta nin konsepto, ido = sarong animal o hayop. Alagad bako man ini an ultimong kahulugan niya. An lenggwahe ta buhay asin nagbabago. An an pagamit kan tataramon, depende sa kun ano an motibasyon kan nagtataram. Iba an buót sabihon kan “ay cute-on man an ido” sa “garo ka ido.” Si inot mangungod sa ido na hayop na may apat na bitis, may ikog, nagbabatok; si pangaduwa pwedeng sarong presidente o sarong makulog na insulto. Kumpara sa mga ibang semiotician, si Barthes naglampas sa nakagawian na formalist o paghiling sana kan porma asin istruktura kan mga lenggwahe. Nagtutubod sya na igwang mas dakulang relasyon an mga senyales na ini sa sosyal asin politikal na aspekto kan syudad. Digdi malaog an saiyang konsepto tungkol sa mga mito. An mga mito, para ki Barthes, sarong tataramon na pinili kan kasaysayan. Bako ining hali sa natural na ebolusyon kan mga bagay, kundi igwa ining historikal na pundasyon. Nin huli ta ini historikal, igwa na man ining epekto sa ideyolohikal na aspekto kan nasyon nin huli ta nakamarka na sa agimadmad kan mga tawo. Kaya kita nagkakasurundo kun siisay baya an ido duman sa inot kong example, ta an satuyang lenggwahe may pinaghalian na konteksto. An konseptong ini ginamit ni Barthes para adalan an mga nahihiling ta sa pop culture, arog kan wrestling, s, mga artista sa TV, etc. An mga mito natatawan hustisya sa paagi kan excess o sobra. Nin huli ta ini sobra-sobra na, buot sabihon dakula an sakop kan paggamit, garo an ini natural na. Dai ta na sinda kinikwestyon ta yaon na sinda dyan haloy nang panahon, universally accepted kumbaga. Digdi matibay an mga burgis, huli sinda an may kapot kan yaman, kapot man ninda an padalagan kan lenggwahe, an padalagan kan satong ideyolohiya. Pag nagdadalan kita nin TV, ano an excess na nahihiling ta? Si mga baga. O kaya pag naglalakaw-lakaw kita sa SM, anong mga nahihiling tang sobra-sobra? Si mga artista na kapot an products na ineendorse. Dai ta na hinahapot kun pàno ini nagpuon, pagkaaki ta iyo na ni an nahiling ta, asin inaakò ta na ini sa buhay ta. Si lenggwaheng inosente man kuta, hinabon asin ginamit para ma-normalize an ibang mga paagi kan mga tawo, asin matawan value o halaga an ibang bagay. Kaya nagkaigwa nin dai pagkapantay-pantay sa sadiri tang lenggwahe, halimbawa mas pinapaboran ta an magayon kisa sa makanos. Digdi malaog an pulitikal na aspekto kan lenggwahe, ta para ki Barthes, ini haloy nang nakatakod sa pagpadalagan kan mga nagyaraman na burgis sa syudad. An normal na standards nakabase nang gayo sa standards na inimprinta kan kapitalismo. Hilinga nindo an . Dai na kita naghahapot kun ano an . Iyo na iyan kayan. magbakal sa Lazada ta sale. Mayo syang tinatago, asin mayo man syang ipinapahaling na bago. An ginibo nya sana rinibayan an paggamit kan lenggwaheng . Si numero na dapat petsang ika-12 kan Disyembre, binago an porma asin ginibong event. Arog man kaiyan ang kapitalismo, madalion ta syang maitukdo ta daing supog ini satuyang ipinapahiling. Kun ano an itinao sato kan Lazada, dai ta na hinahapot an konteksto kaini, kun sain ini hali. Ngunyan naaraman ko na iyan palan pagdoble-doble kan numero nagpuon sa single’s day kan China. Na kaidtong daa, may apat na single na lalaki, mga taga-Nanjing University, na naggibong sadiri nindang pasali para iselebrar an pagigin single ninda kaya nagkaigwa nin . Si apat na 1 nagrerepsenta kan si apat na lalaki. Ini nagin mito na nagpuon sa Nanjing University sagkod sa magamit na man sa kinaban kan shopping.  Sa sale kan Lazada, makakatipid ka, alagad kun iisipon, mayo man nanggad matitipid sa pagagastos. Mapapamuda ka na sana pag nagcheck-out ta, hanep ‘yan, nabudol-budol ako duman, ah. An pagpaikot na ini ginibo ninda sa mga minasunod na paagi: Inot, ginibo kitang immune sa mga ini. Nagpuon sa hanggan sa magin normal na. Garo kita nabakunahan, tinawan nin sararadit na virus sagkod sa nakisaro na man kita sa sistema.  Panduwa, hinahali pirmi ninda sa konteksto an saindang mga lenggwaheng. Mala ta ngunyan na , nalingawan ta na may pandemya, na may mga nawaran nin trabaho, na may nangyaring kurapsyon sa Philhealth, igwa pang mga mayong harong huli sa nakaaraging mga bagyo.  Pantulo, matibay an lenggwaheng ini sa paggibo nin identification asin division. Pirming may tentasyon na makisaro sa kun anong uso. Dai ka in kun mayo kang tinanom na inaataman, kun makanos an bado mo, pag iba an kolor kan kublit mo, o luma na an cellphone mo. Pan-apat, pauruutro sinda. Matibay sindang sa paggamit nin mga aparato na nakakapa-LSS. Mala ta sagkod ngunyan, dai nahahali sako si sale sa Lazada, lowest price, lowest price, add to cart. Nahiling nindo an sinasabi kong pauruutro?  Panlima, an saindang lenggwahe hinahali ninda sa politikal na pag-urulay. Habo kan kapitalismo na sinda ngaranan gamit an social class na lente. Ginagamit ninda an lenggwahe sa porma na pabor sainda. Sarong ideal na bagay, uy, one-click lang an pag-shopping; standard, uy, dakulon items an naka-sale; asin pang-kagabsan, uy nag-shoropping man sindaaaaa! Kaya aram na nindo an gigibuhon nindo: add to cart now! Kaya an lenggwaheng natada sa arog tang mga tios, kadaklan may konotasyon nin kagustuhan na maka-buhi: lodi, werpa, pagod c acoe, kyah pembaryah, sanaol. Inaagi ta na sana sa kangingiritan. Alagad makamundo na sa simpleng add to cart now, ubos an mga naipon ta. Kun , 1.2 million an sales, ano pa daw ngunyan na dagdag pa na ma-Christmas na. Di ba? Sinda na! Jenn Romano Sarong filmmaker asin paratukdo na tubong Canaman, Camarines Sur, si Jenn Romano. Nagkapirang short films na an saiyang ipinasali asin natawan onra sa mga film festivals arog kan Furora Film Festival sa Berlin, Tropfest sa Malaysia, Gawad CCP, QC Pink Festival, Nabifilmex, Cinemarehiyon, asin iba pa. Temporaryong napundo an pagklase nya sa UP Diliman nin MA Media Studies (Film) nin huli sa CoViD19, kaya uni sya ngunyan nagpupurbar magsurat. 0 Comments Submit a Comment Cancel reply Your email address will not be published. Required fields are marked * Comment Name * Email * Website Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment. Submit Comment This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed . Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 7 + 5 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Hawan-Dalan

Magbikol Kita | Hawan-Dalan Saturday, December 27, , 4:32am Hawan-Dalan Jenn Romano Sarong filmmaker asin paratukdo na tubong Canaman, Camarines Sur, si Jenn Romano. Nagkapirang short films na an saiyang ipinasali asin natawan onra sa mga film festivals arog kan Furora Film Festival sa Berlin, Tropfest sa Malaysia, Gawad CCP, QC Pink Festival, Nabifilmex, Cinemarehiyon, asin iba pa. Temporaryong napundo an pagklase nya sa UP Diliman nin MA Media Studies (Film) nin huli sa CoViD19, kaya uni sya ngunyan nagpupurbar magsurat. asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon by Jenn Romano | Hawan-Dalan Uy, ! Naka-shopping kamo?  Napansin ko ngunyan na taon, grabe an paggastos ko. Dai ako nagpaparaluwas, pero grabe man si pa-online-online shopping ko. Pag nagche-checkout kan mga bagay-bagay may nagkukuruntrahan na nangyayari sa isip ko. Ini igwang... read more Emily in Paris: kun sain kita napapaduman kakahanap nin kaugmahan by Jenn Romano | Hawan-Dalan Kun kamo, arog ko, mahilig magparadalan nin kun anu-ano na sana sa Netflix ngunyan na may pandemya, dai man gayod nindo pinalampas an bagong series ni Lily Collins na Emily in Paris. Dapit ini ki Emily, sarong millennial, nagtratrabaho bilang advertising specialist sa... read more Si Truffaut saka si Manay Nancy by Jenn Romano | Hawan-Dalan Kan , sinurat ni Francois Truffaut, sarong premyadong Pranses na kritiko asin direktor nin pelikula, an saysay (essay) na “A Certain Tendency of French Films.” Digdi, naihiras nya an saiyang mga obserbasyon asin mga kulog buót manungod sa mga nakatudan na sistema... read more Pasali mo man by Jenn Romano | Hawan-Dalan Kan ako aki pa, pirmi akong nag-aalangan magtaram asin makiulay sa ibang tawo. “Takot yan sa tawo,” sabi ngani kayan kan tugang ko. Pag may dinadara syang mga kabarkada sa harong, matago tulos ako kayan sa kwarto. Kaya dai ko aram kun tano an pamemelikula an napili... read more Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 15 + 10 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Mga Ideyang Bikolnon, Bikol na Tataramon TANDAYAG | BENEDICK BANA Tubong Camarines Norte, nagtutukdo si Benedick Bana sa Department of Digital Arts and Computer Animation kan Ateneo de Naga University. Kadakol sa saiyang mga digital na kurit naipublikar dangan minidbid sa mga magasin asin iba pang publikasyon sa laog asin luwas kan Pilipinas.. Para sa iba nya pang obra, bisitahon sya sa Instagram, Deviantart , Artstation , asin Twitter . An Magbikol Kita sarong independenteng adbokasiyang nagtutulod kan mga tataramon na Bikol bilang lenggwahe nin mga esensyal na impormasyon asin paghimo nin mga ideya, kaisipan, pilosopiya, asin mga pagsaliksik. An katuyuhan na ini hinahaman ta sa paagi kan pagpublikar nin mga artikulo na sinurat nin mga iginagalang na mga indibidwal asin mga parasurat na eksperto sa saindang mga disiplina asin linya nin pag-adal. Bukas man an Magbikol Kita sa mga buót mag-submit nin mga artikulo, ritrato, mga gibong-arte, asin iba pang pwedeng ipublikar digdi, pati naman sa saindong mga buót ipaabot sa samuya o sa siisay man na kontribyutor. Mag-email saná sa [email protected] . Saturday, December 27, , 4:33am Plasa ni Kalamay Ernie Verdadero | Midya-Midya MAS BUHÁY AN demoksrasya sa Naga kan dekada ‘60, ‘70, asin amay na parte kan dekada ‘80. Ini nin huli ta maski malaboy asin baybay pa an palibot kan munomento ni Rizal pero maugma huli sa arualdaw na presensya ni Kalamay. Si Kalamay an dakulang debatista kadto kontra maski kiisay kun bibliya asin tataramon nin Dyos an pag-uurulayan. Pero an saiyang mayor na hanapbuhay iyo an magtinda nin manàgom na kalamay. Aga pa sana, dakol na an mga tawong tiripon sa sarong parte kan plasa, bako lang mga lalaki kundi pati mga babayi; bako sanang gurang, pati mga hobenes saka mga kaakian an nagdadaralan kan diriskusyunan. Huna mo may pasaling Hagyanan sa Kabituunan na may Karantahan . Maogma an debate kadto. Maski nag-iinit asin nag-aasu-aso, mayong pirikunan. Si Kalamay, na sarong Katoliko, garo man sana si depuntong Ely Soriano kan Dating Daan, na tuom an bibliya. Kalaban ni Kalamay an mga madudunong na Protestante, Iglesia ni Cristo, asin, mga representante kan manlainlain na mga relihiyon na dai man nagpapahunod kaya inaabot maghapon, minsan abot pang matangâ, an debate sa plasa. An mga tagamidya, mga peryodista, saka mga tagaradyo kaidto, pag mayo nang matalayop saka mapagtsismisan sa laog kan Kantong Putikon na kataid kan plasa, minabaralyo sa lugar kan diskusyon asin nagdadaralan man ka Kalamay and company.   Bilog na Artikulo An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan by Victor John Loquias | Mga Tubong Kaisipan Garo mas urog pang namimidbidan kan sarong aki an personalidad kan saiyang ina pag nagkaagom naman sya asin mga aki. Sa sakuyang karanasan, huli ta haloy nang nagtalikod sa kinaban an sakuyang ina asin memorya na sana an sakong sinasalingoy, an mga memoryang... read more Makulog na katutuuhan kan midya by Ernie Verdadero | Midya-Midya Haloy nang baranga asin nagdudurulak an mga tagamidya sa Naga asin Kabikulan sa isyu kan pulitika, urog na sa tindog kan gobyerno o administrasyon laban sa oposisyon. O sa tindog kan saindang manihamyento kontra sa iba. An rason an mga radyo an may sadiri iyo mismo an... read more An sikolohiya kan “resilience”: pagkamasarig asin pagbangon by Nephtaly Botor | Sa Balyong Kudal Pirang semana na sana, matatapos na an . Halangkaw an satuyang paglaom na lugod an mas mabúot satuya. Ini sa tahaw kan padagos tang pag-atubang sa pandemya asin sa parada kan mga bagyong nag-agi sa Bikol asin iba pang rehiyon. Bako bagang madali. Dakol... read more An pag-uli ko sa Bikol haling Manila sa panahon nin pandemya by France Clavecillas | Bakilid Naiba an pagkaareglo kan mga bagay-bagay sa buhay kan mga tawo, bako sana sa Pilipinas kundi sa bilog na kinaban, kan magkapandemya kaining CoViD19. Sa haloy na lockdown, na nainot sa Metro Manila kan Marso , naapektuhan ki maray su mga normal na hiru-hiro kan... read more Lutong Sorsoganon, lutong Tootsie by Maria Leny Felix | Nàgom Pàno ko malilingawan an tangro na imbong kan lutong Sorsoganon. Ngunyan na mauran an panahon, nagigirumduman ko an ananakla sa Prieto Diaz ta mas dakol an dakop kun tag-uran. Kapamilya an ananakla kan crayfish na madadakop sa mangroves o bakawanan na igwa nin dikit na... read more Halipot na saysay kan O’Bikoliana by Greg Castilla | Pataratara Kun may Filipiniana, igwa man nin O’Bikoliana. Bakong basta-basta an magtukar kan adbokasiya kan sarong tawo tanganing ining adbokasiya nya magtao nin inspirasyon, bako sana sa saiyang mga nagin estudyante, kundi  sa iba pang mga tawo sa maabot na henerasyon urog... read more Gabos #1: Kasama, Kakampi, Kaibigan, Kabisyo, KaBombo, Ka-OK, etc. by Ernie Verdadero | Midya-Midya (Ikaapat parte kan Broadcasting sa Bikol) Nag-abot an punto ngunyan pa lugod na igwa nang Facebook live streaming asin gabos na klaseng social media outlets, nagin mas popular an mga tagaradyo. Dati kaidto, an mga announcers better heard than seen, mas marhay... read more Ahimsa by Jingjin 淨近 | Monasteryo sa Kadlagan Sa sarong text, igwang naghapot kun vegetarian ako. Simbag ko, “Vegan po.” Naghapot giraray kun ano an diperensya kan duwa. An vegan dai nagkukunsumo nin sugok, gatas, asin tangguli. Dai man ako naggagamit o nagsusulot nin produkto na gikan sa hayop, siring kan anit,... read more Handal by Kerwin Orville Tate | Layason Officer , huring parte kan bulan nin Nobyembre, kan uminabot sa Bikol kaidto an bagyong nginaranan na Sisang. 270kph an patos na duros ni Sisang. Naglaog sya sa Matnog, Sorsogon, asin inagihan si kaintiruhan kan rehiyon Bikol. Dai nya minati an pagluway na minsan... read more Dai kutang makilimos kun may hustisya sa banwaan by France Clavecillas | Bakilid Nagkapirang beses akong nagkaigwa nin kataning na pasahero sa jeep, kaidtong dai pang pandemya, na pirming nandadagit sa makilimos. May mga pinalampas akong pang-iinsulto sa mga makilimos pero may sarong insidente sa Manila na dai ko napalimanlimanan. Ini su nangyari.... read more « Older Entries Next Entries » Mga Kag-ambag na Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jing Jin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald ‘Bong’ Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero MGA IMPORTANTENG PAISI MANUNGOD SA PAGGAMIT KAN MATERYAL SA MAGBIKOL KITA Katalingkasan sa Pagpahayag: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapagpahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Karapatan sa Pagrurugaring kan mga Artikulo: An mga artikulo sa Magbikol Kita nagdadanay na pagrurugaring kan kagsurat. Libre an paggamit kan mga artikulo, urog na para sa mga akademikong katuyuhan asin mga pag-adal, alagad kaipuhan an magkakanigong pagmidbid sa kagsurat asin kagpublikar. Kun gagamiton sa arin man na publikasyon an arin man na artikulo, paisihon kami sa paagi kan pag-email sa [email protected] . Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 10 + 5 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan