Lokal na kasaysayan sagkod an manlainlain na mga “Bikol” | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:07am
# Lokal na kasaysayan sagkod an manlainlain na mga “Bikol”
Published on Sunday, July 26, , 2:17am
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Sa sarong artikulong ipinublikar kan , nasambit kan Amerikanong historyador na si John Larkin, na an kawaran nin (o kadidikit na) mga pag-adal sa kasaysayan kan mga lugar sa luwas kan Manila sagkod Katagalugan, partikular sa mga rural na mga banwaan, saro sa mga problema sa pagsurat kan kasaysayan kan Pilipinas. Kan dekadang nasambit, lumbod pang marhay an pag-adal kan manlainlain na mga rehiyon, probinsya, syudad, sagkod munisipalidad, o an inaapod na _local history_. Kun igwa man nin nagkapirang naisurat, bakong sopistikada an saindang mga metodo, dawa pa igwa sinda nin mga primaryang burabod na hali sa mga artsibo. Kun igwa man nin mga maray-maray, an mga kasaysayan na ini manungod sa Cordillera o Sulu. Susog ki Larkin, dai pang gayo naaadalan an ibang mga Kristyanong grupo arog nin mga Pampangan, Bisaya, Bikolano, asbp.
Mas tinawan nin panahon kan mga historyador an pagsurat nin mga inaapod na “national” o “general histories” kan Pilipinas kaidto. Tinawan ninda nin urog na importansya an mga ‘darakulang’ pangyayari sa Manila sagkod sa mga kataraid kaining probinsya (Batangas, Laguna, Cavite, sagkod Bulacan), an eksenang politikal sa gobyerno nasyonal, siring man an mga agi-agi kan mga prominenteng persona o kan mga “bayani.” Maray na halimbawa kaini an _Revolt of the Masses: The Story Bonifacio and the Katipunan_ sagkod _History of the Filipino People_ ni Teodoro Agoncillo. _The First Filipino_ ni Leon Ma. Guerrero, _Between Two Empires_ ni Theodore Friend, an mga libro ni Greogorio Zaide, asbp. “An malain lugod kaiyan,” sabi kan Heswitang historyador na si Fr. Francisco Mallari, “baad isipon nin mga tawo na an kasaysayan kan Manila (o kan Katagalugan) iyo na an kasaysayan kan Pilipinas, o kaya an Manila an Pilipinas!” Kaya nasa background saná kan kabisera an mga lokalidad.
Igwa man nin tendensya an “national history” na i-postular an pagkaparareho kan pagdanas kan sarong pangyayari—na kun ano an nangyari sa Manila (o sa Katagalugan), iyo man an nangyari sa ibang rehiyon o probinsya. An isyu kan _friar estates_ sa Calamba (kun sain _inquilino_ an pamilya ni Rizal) sarong maray na halimbawa kaini. Susog ki Filomeno Aguilar Jr. lokalisado saná ini sa Katagalugan. Bako ining isyu sa mga taga-Mindoro, kun sain may 20,000-ektaryang daga an mga Rekoletos sagkod sa mga taga-Cebu kun sain igwang mga daga an mga Agustino. An kumbensyunal na pagsurat nin kasaysayan minasabi na garo baga isyu an _friar estates_ sa bilog na Pilipinas, alagad bako man. Nagkataon sana gayod na si Rizal an ehemplo kaya naging ‘nasyunal’ ini.
Para maresolba an siring na mga problema, kaipuhan na urog pang adalan an mga manlainlain na lokalikad sa Pilipinas, isurat an mga naratibong nakapalibot digdi, urog na an mga madali nang malingawan, tangarig makakua nin mga datos na masuplay kan inapod ni Larkin na “building blocks” sa pagbilog nin “substansyal na edipisyo para sa pagsurat kan satuyang kasaysayan.”
Kan dekada 70, dinangog kan mga historyador—banyaga man o Pilipino—an pangapudan ni Larkin. Naging prolipikong _interes_ anlokal na kasaysayan nin Pilipinas sadkod sa nagsunod na duwang dekada. Kadaklan sa mga pag-adal, nagpokus sa manlainlain na mga etnolingwistikong mga grupo sa luwas kan Katagalugan, pinaghurup-hurupan an pagkakalain sa “sentro” kan saindang pagdanas kan kolonyalismo, sagkod nagsurat nin kasaysayan na awtonomiko sa kabisera. An mga pag-adal ninda Larkin (Pampanga), Alfred McCoy (Iloilo), Michael Cullinane (Cebu), Bruce Cruikshank (Samar), sagkod Norman Owen (Kabikolan), pira saná sa mga marhay na halimbawa kaini. Igwa man nin kontribusyon an mga Pilipinang historyador, arog nina Rosario Mendoza Cortes, kagsurat kan _Pangasinan: _ ) sagkod Milagros Guerrero, kagsurat kan _Luzon at War_ ).
Kan dekada 80, naging prolipiko man an pagsurat kan kasaysayan nin Bikol sa panginot ni Norman Owen, kagsurat kan _Prosperity without Progress_ na ipinublikar kan . Base ini sa saiyang disertastyon sa Michigan kan . Dai man matatawadan an kontribusyon ni Fr. Paco Mallari. Kan , naipublikar nya sa _Philippine Studies_ an pinakainot nyang artikulo dapit sa Bikol, kun sain tinukar nya an kasaysayan sa likod kan pangaran kan kalye Dinaga sa Naga. Puon kan na-assign siya sa Xavier University kan , sunud-sunod an mga naipublikar nyang mga artikulo dapit sa Bikol sagkod an saiyang inot na libro, an _Ibalon Under Storm and Siege_ kan . Kan , naipublikar ni Danilo Madrid Gerona an _From Epic to History_: _A Brief Introduction to Bikol History_. Dawa sarong _cursory study_, ini an primerong pagpurbar nin pagsurat kan kasaysayan nin Bikol puon _precolonial period_ sagkod sa pagtapos kan Gyera kan . Dakulang kontribusyon man an mga panurat ni Stephen Henry Totanes dapit sa mga _principalia_ sa Sorsogon kan panahon nin mga Amerikano, urog na an _Sorsogon, : Principalia Politics and Economic Development_ ) sagkod _Ang Pagbabagong-Anyo ng Principalia sa Kapanahunang Amerikano Kabikolan, _ ), na saiyang tesis para sa MA sagkod doktorado sa kasaysayan sa UP Diliman.
Kan , sa panginot ni Fr. Raul Bonoan, SJ, sagkod kan Philippine National Historical Society (PNHS), natawan nin nasyunal na atensyon an kasaysayan kan Bikol kan ginibo an ika-11 kumpersenya sa lokal na kasaysayan sa Ateneo de Naga. Susog ki Dr. Francis Navarro, na kaidto sarong hoben na paratukdo asin ngunyan propesor sa Ateneo de Manila University, ilinaag ni Fr. Bonoan an Bikol sa mapa kan Pilipinas, dangan ipinamidbid nya an rehiyon (sagkod an kasaysayan kaini) sa mga historyador na nakabase sa Manila kan dinara niya an kumperensya sa Naga. Yaon kaidto an mga batikan na mga historyador na sina Fr. John Schumacher, SJ, Fr. Rolando S. dela Goza, CM, Isagani Medina, Luis Dery, Eden Gripaldo, asbp, na nagbarasa kan saindang mga papel manungod sa Bikol. An proceedings kan nasabing kumperensya ipinublikar sa _The Journal of History_ kan .
Sagkod ngunyan, padagos pang nagbubuskad an pag-adal nin lokal na kasaysayan sagkod kasaysayan kan Bikol. An mga estudyante sa masterado sagkod doktorado na nag-aadal nin kasaysayan sa Manila, halimbawa, inaaradalan an saindang mga probinsya, syudad, o munisipalidad na ginikanan. Susog sa sarong post ni Vicente Rafael, mas lokalisado sagkod espesyalisado na an direksyon kan kadaklan sa mga pag-aadal ngunyan sa kasaysayan kan Pilipinas.
Kundi sa kadakulan kan mga pag-adal sagkod nasurat kaini sa nakalihis na apat na dekada, masasabi ta na daw na nakatipon na kita nin sapat na “building blocks” sa pagsurat nin mas inklusibong kasaysayan kan nasyon?
An anuman na proyekto nin pagrumpag nin sentro, o an pagprobinsyalisar kaini, igwang kaibanan na peligro: an pagmukna nin (mga) panibagong sentro, kun siring, nin panibagong marhen. Maninigo sanáng likayan ini. Siguraduhon ta na inklusibo an pagsurat kan kasaysayan kan Bikol, diperensyado, sagkod may pagmidbid sa pluralidad nin mga pagdanas kan nakaagi. Saro pang peligro susog ki Dipesh Chakrabarty, kagsurat nin _Provincializing Europe_, an pagpostular na pareho sa mga panibagong muhon an ekspiryensya kan panibagong sentro, Alagad, inuutro sana kaini an mga tendensya kan mga naratibo na nakasentro sa Manila o sa Katagalugan.
Sa pagsurat nin kasaysayan kan Bikol, kun siring, maninigo sanáng ibitaran an pagsurat nin naratibo na naka-sentro sa Naga o sa inaapod na “Bikol Sentral” ta bako saná man Naga an Bikol. May mas mahiwas pang kadagaan ini sa luwas nin _Maugmang Lugar_ dawa pa Naga an kinokonsiderar na kultural sagkod historikal na kabisera nin Bikol. Igwa nin manlainlain na Bikol, “Bikols of the Philippines,” sabi ngani kaiyan ni Lilia Realubit. Igwa man nin sadiring eksperyensya an Rinconada, Lagonoy, Albay, Sorsogon, Masbate, Catanduanes, Ticao, Burias, asbp, na lain man sa Naga. Ini an mga “building blocks” na dapat ta pang maisurat dangan ipalaman sa kasaysayan nin Pilipinas. Kun hihilingon ta an mga naisurat na nin mga historyador nin Bikol, yaon man kita sa tamang direksyon.
Ini an mga kamawutan kolum na ini—na isaysay an manlainlain na mga “Bikol” sa kasaysayan. Kaipuhan isaysay an mga ini, urog pang adalan, paghurup-hurupan, dangan isurat ta, ngarig dai ta saná magkarilingawan, sagkod magdanay sa satuyang girumdom, maglihis man an panahon.
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Justino, Salvador, sagkod an mga Encinas kan Gubat, Sorsogon | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:03am
# Justino, Salvador, sagkod an mga Encinas kan Gubat, Sorsogon
Published on Sunday, August 30, , 10:38pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Sarong mahalagang lakdang an mga pag-adal asin panurat kan historyador na si Stephen Henry Totanes sa paglatag kan pulitikal na kasaysayan kan Kabikolan. Sa haloy na panahon, haros kaya mayo nin mga pag-adal na tinutukar asin sistematikong sinisiyasat an mga buhay, agi-agi, pulitika, asin polisiya kan mga _principalia_ asin mga _darakulang tawo_ kan Bikol kan panahon kan Kastila siring man kan Amerikano. Dawa pa kita pamilyar sa mga manlainlain na apelyido kan mga prominenteng pamilya kan rehiyon asin mga pulitiko, haros mayo kitang aram manungod sa pagbuskad asin ebolusyon kan Bikolano _elite_ huli ta mayo pa nin mga sistematikong pag-adal kaini siring kan ginibong pag-adal ni Michael Cullinane dapit sa elite kan Cebu o ni Glenn Anthony May sa Batangas.
Kun kaya dakula an kontribusyon ni Totanes sa pagsurat kan pulitikal na kasaysayan kan mga _principalia_ kan Sorsogon kan panahon nin mga Amerikano. An saiyang _Sorsogon, : Principalia Politics and Economic Development_ asin _Ang Pagbabagong-Anyo ng Principalia sa Kapanahunang Amerikano Kabikolan, _, mga pag-adal na dinepensahan nya sa Departamento kan Kasaysayan sa Unibersidad kan Pilipinas Diliman kan asin , siring na an mga artikulong ipinublikar nya sa _Philippine Studies_ asin _The Journal of History_ an pira saná sa mga mahalaga nyang kontribusyon sa pagsurat kan pulitikal na kasaysayan kan Bikol.
Sa paagi kan halipot na artikulong ini, buót kong mag-ambag sa presente asin yaon na literatura asin sa mga napuunan na mga pag-adal ni Totanes dapit sa pulitikal na kasaysayan kan Kabikolan. Kun kaya sa minasunod, ipapamidbid ko sinda Justino asin Salvador Encinas—duwa sa pinakaprominenteng representante kan Sorsogon kan ika-20 siglo—sa paagi nin pagtukar kan saindang pulitkal na karera. Sa paagi man nin sarong _genealogy_ o pagsusog, ipapahiling ko man na sinda gikan sa sarong pamilyang _principal_ asin munisipal na _elite_ kan Gubat.
![]( Salvador Encinas kan , sa inot nyang termino bilang representante kan inot na distrito kan Sorsogon. (Hali sa: Official Directory of the House of Representatives, . (Manila: Bureau of Printing, ), 226.
An artikulong ini sarong eksploratoryong pag-adal asin pagsaysay saná, huli ta kadakol pang kaipuhan hanapon na mga dokumento sa artsibo. Kadakol man na mga naratibo an kaipuhan pang maisaysay kan mga nabubuhay pang mga desendyentes kan pamilya. Alagad, sa tabang nin mga rehistro sa simbahan, mga katiripak mga burabod, asin mga istorya, nakabilog ako nin sarong halipot na naratibo manungod sa mga Encinas kan Gubat.
An Encinas saro sa mga orihinal na pamilya kan Gubat. Maaaraman ini tulos sa inot na letra kan saindang apelyido. Kan ipinautob kaya ni Gobernador-Heneral Claveria an dekreto na nagtao nin apelyido sa lambang indibidwal sa Pilipinas kan , an mga apelyido sa _Catalogo Alfabetico de Apellidos_ na nagpupuon sa letrang E an itinalaan kan gobernador kan Albay sa mga _pueblos costales_ kan Sorsogon—arog kan Gubat. Huli kaini, bakong makangalas na kadaklan sa mga kamidbid nindo na may apelyidong nagpupuon sa E, mga tubong-Sorsogon arog na sana kan mga Encinares, Escurel, Esquivel, Escober, Escandor, Espedido, Enaje, sagkod an pinakapamilyar sa gabos, Escudero.
Susog sa historyador na si Milagros Guerrero, an mga orihinal na pamilya iyo man an mga _elite_ o mga _principales_ kan sarong munisipalidad. An mga Encinas, kun siring, saro sa mga _municipal elites_ kan Gubat o idtong may mga pagrurugaring, arog nin kwarta asin kadagaan, sagkod mga _principalia_ o idtong may mga posisyon sa gobyerno. Paglaog kan s sagkod s, naiitaas an estado kan pira sainda, dangan nagin mga probinsyal na mga _elite_.
Kan panahon kan mga Espanyol, duwang myembro kan pamilyang Encinas an naging mga opisyal kan Gubat. Inot, si Don Mariano Encinas, na nagin _gobernadorcillo_ kan Gubat asin nagin myembro kan konseho nin mga elektor kan pirilián kan . Si Don Francisco Encinas an ikaduwa na saro sa mga prominenteng _principales_ kan munisipalidad. Susog sa historyador na si Luis Camara Dery, si Don Francisco an saro sa mga generosong nag-atang nin kwarta para mapondohan an pagtugdas kan kumbento kan parokya kan Gubat. Saro man sya sa mga nagpetisyon ki Gobernador-Heneral Fernando Norzagaray kan siring na proyekto na inaprubahan kan 26 Oktubre . Haros mayo pang ibang nadudukhayan na mga burabod manungod sa saindang karera sa pulitika, alagad masasabi na sinda mga myembro kan (munisipal na) _elite_ nin huli sa gamit kan titulo na “Don” asin sinda mga _principalia_ nin huli sa saindang halangkaw na estado sa munisipalidad.
Si Don Francisco an minimidbid na _patriarch_ kan pamilya kan huri ining nag-reunion sa harong ni Judge Simon Encinas sa Gubat kan . Susog sa sarong _family tree_ na iprinisenta sa nasabing okasyon, si Raymunda Enaje an naagom ni Don Francisco, dangan nagkaigwa sinda nin anom na aki, apat na babayi asin duwang lalaki: sinda Margarita, Potenciana, Dominga, Cristeta, Simon, sagkod Juan Encinas.
Sa linya ni Simon Encinas gikan sinda Justino asin Salvador.
Si Justino Encinas namundag kan 12 Disyembre sa Gubat, Sorsogon. Saro sya sa limang aki ni Simon sa inot kaining agom na si Simeona Espadero. An naagom nya si Victoria Bailon, sarong mestisang Tsino na an pamilya gikan sa Iloilo, dangan nagdakit sa Pilar sagkod sa Gubat. Inot na naglaog sa pulitika si Justino kan sya 40 anyos na, kan nagdalagan sya asin nanggana sa pagka- _municipal presidente_ kan Gubat kan . Sa siring na pirilian, nakahampang nya si Juan Ramos. Ini an saiyang naging kapital pasiring sa nasyunal na pulitika.
Pakalihis kan saiyang termino, nagdalagan sya liwat alagad bilang representante kan primer na distrito kan Sorsogon kun sain kaidto nakapalaog an mga munisipalidad kan Barcelona, Bulan, Bulusan, Irosin, Matnog, Prieto Diaz, Santa Magdalena, sagkod Gubat. Nagdalagan sya sa irarom kan partido ni Manuel Roxas, an Nacionalista, na iyo an dominanteng partido kaidto. (An tulo sa apat na representate kan ika-8 lehislatura myembro kan Partido Nacionalista). Kan 5 Hunyo , nanggana si Justino asin nagin myembro kan ika-8 _Philippine Legislature_, kun sain irinepresenta nya asin ni Francisco Arellano (kan ikaduwang distrito) an probinsya kan Sorsogon.
Pagkalihis nin tulong taon sa kongreso, nagretiro na sa serbisyo publiko si Justino. Dai na sya nagdalagan giraray kan , dangan ipinaubaya nya na ini sa saiyang kapartidong si Adolfo Gerona na nagsirbing representate kan primer distrito sagkod . Mas pinili ni Justino an pribadong buhay kaiba an saiyang agom sagkod mga aki. 1 Setyembre kan sya binawian nin buhay sa kun sain syang munisipalidad namundag sa edad na 89.
An saiyang medyo-hermano _(half-brother)_ na si Salvador (na nguhod ki Justino nin 21 taon) iyo an nagdanay sa nasyonal na pulitika. Mas midbid sa gaha nyang Badong, saro sya sa duwang aki ni Simon Encinas ki Maria Rocha.
Namundag si Salvador Encinas kan 3 Oktubre sa Gubat, Sorsogon. Nagtapos nin _Bachelor of Arts_ asin _Doctor of Dental Surgery_ sa Manila, kun sain nya namidbid an saiyang naagom na si Jacoba Delgado. Nagkaigwa sinda nin anom na aki, an saro nagdalagan alagad nadaog sa pagka-gobernador nin Sorsogon asin an saro nagin huwes.
Inot na naglaog sa pulitika si Salvador kan , kan nagdalagan sya bilang bokal kan Sorsogon. Kan Ika-2 Gyerang Pankinaban, saro sya sa mga ikinulon kan mga Hapon sa Capas, Tarlac. Pagkatapos kan Gyera, nagbalik sya sa Bikol, dangan nagsirbi bilang City Auditor kan syudad kan Naga asin Acting Provincial Auditor kan Camarines Sur.
Nagin representate si Salvador kan ikaduwang distrito kan Sorsogon sa laog nin 19 taon, puon sagkod kan isinara kan diktador na si Ferdinand Marcos an Kongreso kan sya nagdeklara kan batas militar kan . Apat na beses syang na-reelect pagkatapos kan inot nyang kapangganahan asin termino. Nanggana sya sa liwat sa pirilian kan , , , asin .
Inot syang na-elehir bilang myembro kan ikatulong Kongreso kan Pilipinas kan , kun sain nya irinepresenta an inot na distrito kan Sorsogon. Siring ki Justino, nagdalagan si Salvador kan pirilian kan , ‘57, sagkod ‘61 sa irarom kan Nacionalista. Alagad nagdakit sya sa Partido Liberal kaiba si dating gobernador Juan Frivaldo kan nagbisita si Diosdado Macapagal sa Sorsogon kan . Kun kaya kan asin , nagdalagan sya sa irarom na kan nasabing partido, alagad nadaog an saindang presidente kan pambato kan mga Nacionalista: si Marcos.
Susog sa _Official Directory kan_ _House of Representatives_ na ipinublikar kan , nagin aktibong myembro si Salvador nin manlainlain na mga komite sa Kongreso arog kan Committee on Health, Economic Planning, Public Lands, Mines, Franchises, and Civil Service. Nin huli ta sya sarong dentista, naka-sentro sa _health_ an mga polisiya nya para sa saiyang mga nasasakupan. Kaya saná kan , ipinangaran sa saiya an District Hospital kan Gubat.
Nagpurbar man sa lokal na pulitika an pira sa mga disendyentes ni Justino asin Salvador. Kan , nagdalagan asin nangganang alkalde kan Gubat an aki ni Justino na si Alejandro Encinas. Susog sa antropolohistang si Mark Alexander Neupert kan Oregon Institute of Technology, asin kagsurat nin sarong disertasyon dapit sa Paradijon, Gubat, nagsirbing alkalde si Alejandro sa laog nin 16 na taon huli sa batas militar ni Marcos. Kun kaya yaon sya sa poder sagkod , bago sya sinanglian ni Angel Pura, Jr.
An aki man ni Salvador na si Simon, pinagnumbraha na _Juez de Paz_ kan munisipalidad kan Barcelona kan 6 May , bago sya dagos na naging Regional Trial Court (RTC) judge sa kabisera kan probinsya. An tugang nyang si Melchor, nagpurbar man magdalagan bilang gobernador kan sa irarom kan Partido Nacionalista. Duwang myembro nin Liberal an saiyang nakahampang: sinda Atty. Teodulo Diño sagkod Juan Frivaldo. Dawa midbid an saiyang ama bilang representate, dai sya pinalad nin huli ta makusog an suporta kan mga Sorsoganon ki Frivaldo. Dawa ngani an propaganda kan kampo ni Diño—na si Frivaldo asin Encinas mga “trapo” o mga tradisyunal na pulitiko asin kaipuhan nin bagong pangaran sa kapitolyo—dai man nag-ubra.
An pinakahuring myembro kan pamilya Encinas na nagpurbar sa pulitika sa Gubat iyo si Antonio o Toni, na aki ni Salvador. Kan , nagdalagan sya sa pagka-alkalde kan Gubat laban ki Deogracias Ramos na kaidto bise-alkalde. Alagad dai sya pinalad. Iyo na idto an huring pagkakataon na may nagkandidatong Encinas sa Gubat.
Kan sana, nanggana an makuapo sa tuhod ni Justino Encinas na si Jonas Encinas Duran kan sya nagdalagan sa pagkakonsehal kan Sulnupan na Distrito kan Sorsogon City sa irarom kan National People’s Coalition (NPC). Alagad, siring ki Justino, dai na sya nagdalagan giraray para sa ikaduwang termino kan nakaaging pirilian kan ; mas pinili nya an tuninong na pribadong buhay bilang sarong negosyante.
Madudukhayan sa artikulong ini na nagin dakulang parte an mga Encinas sa buhay sosyal asin politikal kan munisipalidad kan Gubat, siring man kan iba pang mga kataraid na banwaan sa Sorsogon, puon pa kan panahon kan mga Espanyol sagkod kaining nagkapirang huring dekada pa saná. Sa artikulong ini, iprinisenta ko an sarong genealogy o an pagsusog sa pamilyang Encinas sa sarong prinsipal na pamilya sa Gubat kan ika-19 siglo. Iprinisenta ko man digdi an mga haralipot na mga _biographical sketches_ ninda Justino, Salvador, sagkod kan iba pang myembro kan pamilyang naglaog sa serbisyo publiko susog sa mga kadidikit na burabod sagkod mga istorya. Alagad an siring kaining pagsaysay kapinunan pa saná kan urulay. Kadakol pang mga kahaputan an dai pa nasisimbagan. Ano an mga naging polisiya ni Justino asin Salvador sa saindang distrito? Ano daw ta nagdanay si Salvador asin Alejandro sa saindang mga posisyon? Pàno an _political dynamic_ s kan mga Encinas sa mga nakaatubang kaini sa mga nakaaging pirilian arog ninda Frivaldo, Ramos, Villaroya, asbp.? Sinda daw mga magkurumpadre saná man o danay na magkaribal? Anong klaseng mga tawo man daw sinda? Sinda daw mga mararahay an buót? Asin urog sa gabos, pàno sinda narurumduman kan saindang mga konstituwentes siring na kan saindang mga sadiring-tawo?
Mayo sa artsibo an gabos na naratibo. Kun kaya mahalaga na urog pang mamidbidan o makaistoryahan an mga nabubuhay pang disendyentes kan pamilya na nabisto pa an mga nasambit na mga personahe sa artikulong ini. Mahalagang maisurat na an saindang mga narurumduman bago pa ini magkarilingawan. Siguradong mapapayaman kan mga naratibong ini bako sana an kasaysayan kan pamilya, kundi an pulitikal na kasaysayan kan Sorsogon.
_Dyos mabalos kinda Marian Urbano Encinas asin Tito Benjie Encinas. Sa pagbilog kan artikulong ini, nagin dakulang tabang, inspirasyon, sagkod burabod an saindang mga istorya manungod sa saindang pamilya_.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
Micole Encinas Cervantes
on August 31, at 10:59 pm
Well-written and research…
Kudos to you !!!
 on September 1, at 10:51 am
 Dios mabalos, Micole. How are you related to the Encinas family members I mentioned in this article?
 on September 2, at 12:56 am
 For the past three decades, Ramos has become the biggest political name in Gubat and perhaps in the now Second District of Sorsogon (formerly first district). In fact, they can be considered now as a political powerhouse in the district, holding the congressional seat for more than a decade by strong victories. For people of new generations, especially for those who reside outside Gubat but within the Second District, the name Encinas may just be recalled as the name of the biggest pavilion in Gubat. Hence, articles such as this need to be written so Sorsoganons will be able to appreciate the contributions of this family and learn that our political history is not only about the Escuderos. Thank you, Sir, for writing this.
on May 16, at 4:55 pm
Salamat sa pagsurat sini na mini history manungod sa mga Encinas. Encinas man mga ginikanan ko. Yadto man ako san nag-reunion an pamilya sa Gubat san . Hali ako sa linya ni Dominga Encinas na bata ni Francisco.
As a Gubatnon, dianison makabasa sin mga sugad sini na manungod sa history san Gubat kay bihiraon lang an mga sugad sini. Daghanon an istorya sa Gubat pero kadalasan oral accounts, diri pa naisusurat.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, 1883-88 | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:05am
# Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas,
Published on Sunday, August 09, , 9:08pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa _Archivo de Universidad de Santo Tomas_ (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na propagandistang Bikolnon. Saro sa kagayunan nin pagkondusir nin pagsaliksik sa artsibo iyo an oportunidad na makahanap nin mga datos na dai mo man talaga kaipuhan sa tesis, alagad pwedeng magamit sa ibang proyekto o papel sa puturo. Kun dai man, sinisimbag kan siring na mga datos an mga kahaputan na haloy ng nagpupurisaw-isip sa mga tawo. Kun minsan pati, dai man tinutuyong mahanap an mga ini—kapaladan kumbaga! Manunumpungan mo na saná sa mga binabasang burabod dangan tuninong na mapapakurahaw sa kairaruman nin buot. Kinikilig an mga historyador sa siring na ekspiryensya.
Sa kadakulan nin dokumento sa koleksyon nin AUST, saro an _Libros de Matriculas de Facultad_ sa mga binasa ko. Digdi nakasurat an mga pangaran nin mga estudyante, an saindang edad, sagkod ginikanan. Mahihiling man sa librong ini kun ano an mga kurso na pig-atendiran ninda, an saindang mga propesor, mga grado, asin iba pang mga obserbasyon, arog na saná halimbawa kun an estudyante nagpasar sa eksam o kaya natawan nin lisensya o dai. Sa madaling sabi ini an katumbas kan mga student records na yaon sa Office of the University Registrar ngunyan.
Digdi ko man naaraman na si Panganiban, na kinokonsiderar nin iba na bayani o “Bikolanong propagandista”, nagpuon nin pagklase nin medisina sa siring na Unibersidad kan . Alagad dai nya ini natapos nin huli ta nagdakit sya sa Unibersidad nin Barcelona para ipadagos an saiyang pagklase. Kan sinirip ko saru-saro an mga taon-akademiko na yaon sa Santo Tomas si Panganiban—puon sa saiyang _Ampliacion_ o prepartoryong mga kurso sagkod sya naghali kan —nariparo ko na kadakol estudyanteng gikan sa Kabikulan na nagkaklase nin medisina, abogasya, sagkod parmasya sa Unibersidad. (Mahalagang girumdumon na yaon pa sa Intramuros an UST kaidto. s na sana sinda naglipat sa Sampaloc). Binilang ko sinda gabos asin kun susumahon, igwa nin 24 na mga estudyante gikan sa Kabikulan kan yaon sa UST si Panganiban—11 haling Albay, 8 haling Camarines Sur, sagkod 5 haling Camarines Norte. (Girumdumon na an Sorsogon parte pa kaidto kan Albay).
Uya an saindang mga bio-sketches sa mga masurunod na tabla:
**Tabla 1. Mga Bikolnon sa Facultad de Medicina, .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Bernardino Monreal | Daraga, Albay |
| Eladio Anson y Alcera | Cagsaua, Albay |
| Felipe Tomas y Rodriguez | Daraga, Albay |
| Severo Tomas y Rodriguez | Daraga, Albay |
| Jose Ma. Panganiban y Enverga | Mambulao, Camarines Norte |
| Justo Lucban y Rilles | Labo, Camarines Norte |
| Jose Abella y Calolong | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Severo Patrocinio y Mendoza | San Jose, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Medicina, AUST._
**Tabla 2. Mga Bikolnon sa Facultad de Jurisprudencia (Abogasya), .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Angel Camara y Galarosa | Gubat, Albay |
| Tiburcio Siguenza y Cerdeña | Libon, Albay |
| Patricio Baylon y Sotto | Pilar, Albay |
| Ignacio Garcia y Lopez | Sorsogon, Albay |
| Cayetano Lucban y Rilles | Labo, Camarines Norte |
| Ramon Pimentel y Campos | Daet, Camarines Norte |
| Severino Balce y Obusan | Indan, Camarines Norte |
| Ludovico Arejola y Padilla | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Mariano Abella y Isaac | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Pedro Leonen y Osorio | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Tomas Arejola y Padilla | Nueva Caceres, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Jurisprudencia, AUST._
**Tabla 3. Mga Bikolnon sa Facultad de Farmacia, .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Agustino Samson y Solano | Camalig, Albay |
| Norberto Trinidad y Espina | Daraga, Albay |
| Ramon Alvarez y Valenzuela | Albay, Albay |
| Anselmo Ventura y Gomez | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Tomas Prieto y Antonio | Nueva Caceres, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Farmacia, AUST._
An iba sa mga pangaran pamilyar, mantang an iba obskuro o dagos nang nalingawan.
An iba sainda nakatapos nin pagklase asin nagawadan nin lisensya kan Unibersidad, arog ni Tomas Prieto na nagin parmasyutiko o ni Tiburcio Siguenza na nagin abogado, mantang an iba man naghali para magdakit asin magpadagos nin pagklase sa Espanya. Igwa man nin mga dai pinalad makapasar sa eksaminasyon kaya dai nagawadan nin lisensya arog ni Severo Patrocinio y Mendoza, tubong San Jose, Camarines Sur. Kan taon-akademiko , kan sya nasa ikaanom na taon na sa medisina, _suspenso_ an nakua nyang grado sa _examenes ordinar_, o itong inaapod ngunyan na _revalida_. Buót sabihon kinaipuhan nya mag-remedial exam o _examenes extraordinar_. Dawa natawan sya nin saro pang pagkakataon, dai nya man giraray pinasaran ini. Naghali sya sa Santo Tomas na dai nagawadan nin lisensya. Puon kaidto, haros dai ta na nadangog an pangaran nya sa kasaysayan.
An iba sa mga estudyanteng ini hali sa prominente o prinsipal na mga pamilya kan Kabikulan. Arog na saná halimbawa ni Agustino Samson kan Facultad de Farmacia na gikan sa mga Samson kan Albay o kaya ni Mariano Isaac Abella asin Jose Abella Calolong na gikan sa saro sa mga _buena familia_ kan syudad kan Nueva Caceres, siring man kan magtugang na Lukban, Justo asin Cayetano, kan Labo, Camarines Norte. An iba man sainda mga kapista (o mga iskolar) na pinaklase nin mga pading Vincenciano kan Seminaryo kan Nueva Caceres. Sinda Panganiban kan Mambulao, Camarines Norte sagkod Tomas Prieto, na saro sa kinseng martir kan Bikol, mga halimbawa kaini.
An iba sa mga estudyanteng ini hali sa mga pamilyang Tagalog o Ilonggo na mas pinili mag-irok sa Kabikulan dangan mas minidbid an saindang mga sadiri bilang mga Bikolnon. Susog sa historyador na si Norman Owen, an pamilyang Anson kan Cagsaua sagkod Baylon kan Pilar, Albay, duwa saná sa mga pamilyang nagdakit sa Albay kan nagbuskad an industriya nin abaka. Kun siring, si Eladio Anson asin Patricio Baylon na parehong nagklase sa Santo Tomas marhay na mga halimbawa kaini. Saro man na maray na halimbawa kaini sa Panganiban. Ipinahiling ko sa tesis ko na Tagalog an ginikanan kan saiyang pamilya—sa Hagonoy, Bulakan gikan an saiyang ama asin an pamilyang Panganiban, mantang sa Mauban, Tayabas (Quezon) man an saiyang ina asin pamilyang Enverga.
Igwa man sainda na naging mga midbid na personahe sa kasaysayan kan satong nasyon. Namidbidan ta sinda nin huli ta sinda naging mga propagandista asin pusuanon na kritiko kan Unibersidad (urog na si Panganiban asin an saiyang “La Universidad de Manila” sa _La Solidaridad_), mga rebolusyonaryo na nagtumang sa kolonyal na gobyerno nin Espanya sa Pilipinas (arog ni Prieto), o kaya mga nagtumang sa mga Amerikano kan Filipino-American War, arog ni Ludovico Arejola. An iba man sainda nagtapsok sa pulitika pagkatapos mag-ayon sa propaganda o rebolusyon arog na sana ninda Bernardino Monreal na nagin inot na Pilipino asin elehidong gobernador kan Sorsogon puon sagkod , si Tomas Arejola na nagin delegado kan Ambos Camarines sa National Assembly kan , sagkod si Justo Lukban na nagin delegado sa Kongreso kan Malolos asin alkalde kan Manila puon sagkod . Totoo man nanggad an sinabi kan Heswitang historyador na si John Schumacher—na dakula an nagin papel kan Unibersidad nin Santo Tomas, siring na kan mga Seminaryo, sa paghurma nin sentimyentong maka-nasyon sa mga estudyante kaini. An iba man, pinili an buhay nin sarong ordinaryong syudadano, alagad sinda mga lisensyado, (kun siring, mga ilustrado), na tuninong na sanáng nag-praktis kan saindang mga propesyon.
Dawa kita igwa na nin pirang mga pag-adal manungod sa pirang bistong personahe sa kasaysayan kan Kabikulan siring kan _Bicolano Revolutionaries: Tomas and Ludovico Arejola_ ni Evelyn Caldera Soriano, “Promoting Un Bien Gobierno in Sorsogon” asin iba pang panurat manungod sa principalia kan Sorsogon ni Stephen Henry Totanes kun sain nya ipinamidbid si Bernardino Monreal, sagkod an sadiri kong pag-adal ki Panganiban, asbp., kadakol pa nanggad mga karakter sa satuyang kasaysayan na naghahalat pang madukhayan, maisaysay, maisurat, dangan maipabisto sa publiko. Siisay, halimbawa, si Justo Lukban? Ano an nagin papel nya sagkod kan tugang nyang si Vicente sa rebolusyon? Siisay an mga Camara kan Gubat? O an mga Rodriguez kan Daraga? O an mga Pimentel nin Daet? Sinda daw mga _principalia_ kan saindang mga munisipalidad? An mga Abella kan Naga daw? Dawa igwa nin barangay asin kalyeng Abella sa Naga, haros mayo kitang aram manungod sainda. Kadakol pa nanggad kitang pwedeng adalan asin maisurat manungod sa satuyang kasaysayan kun saná kita danay na nagngangalas asin padagos na naghahapot.
_Dulot ko an artikulong ini kinda John Emil A. Alegre, Mary Joan A. Alegre, Clarice B. Trinidad, sagkod Marianne Oliveros, mga dayupot na katuod na nagkralase nin medisina sa Unibersidad nin Santo Tomas, siring man sa gabos na mga doktor, nars, asin sa gabos na frontliners na ngunyan nasa tahaw nin laban kontra pandemya. Dulot ko man ini sa mga abogadong danay na naglalaban sa ngaran nin katanusan_.
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
on August 10, at 7:43 pm
Interesting read sir! Hapot ko lang din kung igwa kita impormasyon sa kung paano tigko-conduct si examenes ordinar sa medisina kaidto? Praktikal, pasurat, pataram, o halo kang gabos? Para sana sa kuryusidad kang sarong nag-agi man sa revalida. Salamat na maray, Djai!
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Amigotismo sagkod an "Some Are Smarter than Others" ni Ricardo L. Manapat | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:04am
# Amigotismo sagkod an “Some Are Smarter than Others” ni Ricardo L. Manapat
Published on Sunday, August 16, , 1:52pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Kan Byernes, Agosto 14, , ibinungsod kan Ateneo de Manila University Press sagkod kan Ateneo School of Government an _annotated_ _reissue_ kan _Some Are Smarter than Others_ ni Jose Ricardo L. Manapat. Sagkod ngunyan, an librong ini, na haros 600 na pahina an laog, an pinakakumprehensibo asin detalyadong naratibo dapit sa kasaysayan kan amigotismo (o _cronyism_) kan diktadurya ni Ferdinand Marcos.
Nagpuon an librong ini bilang sarong anonimo asin kwarentang pahinang _folleto_ sanána pinunan isurat ni Manapat kan asin ipinublikar sa nagsunod na taon. Pigpalakop nya ini sa mga impormal na paagi sa tabang kan saiyang mga katuod sa Kapulungan ng Sandigan ng Pilipinas (KASAPI), sarong _underground_ na grupong pulitikal na aktibo puon kan mga huring taon kan dekada 60. Pirang semana saná pagkaluwas kan _folleto_ sa imprenta, naglakop ini sa Manila asin nakaabot man sa mga probinsya. Inapod ini kan publiko na _The Octopus_, sarong reperensya sa nakakurit na pugita na may duwang payo sa takop kan dokumento na kinurit kan saiyang ina. An pugita asin an mga galamay kaini rinirepresenta an rayo sagkod hiwas kan impluwensya, interes, sagkod institusyunalisadong kurapsyon ni Marcos asin kan saiyang mga crony sa haros gabos na aspekto kan ekonomiya kan Pilipinas.
Dawa peligroso asin magastos an pagpublikar kan dokumento, dinagos man giraray ninda an proyekto tangarig maipaisi ninda sa publiko an ilegal na yaman ni Marcos asin kan saiyang mga crony. Huli kaini, nakaresibe si Manapat nin kadakol na _death threats_. Kun kaya kan , napiritan sya na maglayog pasiring Amerika, kun sain sya nag-distyero _(exile)_ sagkod na napatalsik si Marcos kan . Sa New York sya nag-irok asin duman nya sinurat an mas halawig na bersyon kan _folleto_.
An _Some Are Smarter than Others_ iyo an pinahiwas asin _updated_ na bersyon kan _The Octopus_. Pinabisto kaini an konsepto nin _crony capitalism_ sa diskurso sa lado politika sagkod kasaysayan.
Tinukar ni Manapat sa libro an yaman kan pamilyang Marcos. Pigtaidtaid nya kun pano naggastos nin kwarta an pamilya sa kun pàno nagtitios an kadaklan kan mga Pilipino, dangan ipinaliwanag na an pahingurag na yaman kan nagkapirang pamilya dara kan pagtios kan kadaklan. Igwa ining mga datos na nagpapahiling kan malnutrisyon asin pagtios sa Pilipinas, mantang sa mga apendise man ipinapahiling an mga mamahalon na mga _artworks_ asin alahas na binarakal ni Imelda.
Ipinaliwanag nya man sa libro kun pano nagbuskad an _crony capitalism_ sa Pilipinas, dangan sinambit na an kaso ni Marcos bakong aberasyon. Sa tabang nin mga primaryang burabod arog kan _Estado de las Islas Filipinas_ ) ni Tomas de Comyn sagkod an _Informe Sobre el Estado de las Islas Filipinas_ ) ni Sinibaldo De Mas, ipinahiling ni Manapat na bako na bago an paggamit ni Marcos kan kapangyarihan nin estado para paurugon an saiyang yaman asin pagrurugaring. Susog ki Manapat, saro ining “ _historically established pattern of behavior_” kan tradisyunal na _elite_ sa Pilipinas. Mahihiling ini, halimbawa, sa institusyon kan _indulto de comercio_ kun sain an _alcalde mayor_ nagdidilihensya sa pagmukna nin mga monopolyo asin sa pagkokolekta nin buwis sa mga tawo pasiring sa sadiring bulsa. Siring man an pagigin kaniguan ni Imelda, bago na ining bago. Kan , nagkaigwa nin sarong engrandeng pagtiripon para sa kaaldawan ni Eugenio Lopez Sr. sarong midbid na oligarka (alagad bakong amigo) na may kagsadiri nin mga plantasyon nin asukar, dyaryo, kumpanya nin kuryente, sagkod istasyon nin telebisyon—an ABSCBN—asin patron nin mga naging presidente kan Pilipinas. Susog ki Manapat, may mga _chartered_ na mga eroplano pa kaidto haling Amerika sagkod Europa tangarig ihatod an saiyang mga bisita. An handa man mga mamahalon na kakanon sagkod inumon, may banda pang hali sa Amerika. Inapod an nasabing na birtdeyhan na “ _party of the century_.” Sinasabing an okasyon na ito an nagtao ki Imelda nin mga ideya kun papano maggastos sagkod mamuhay.
Sarù-sarô man tinukar ni Manapat an mga crony ni Marcos, siring na an saindang mga negosyo, interes, yaman, pagrurugaring sa Pilipinas asin sa ibang bansa, sagkod an saindang mga istorya kun pàno sinda naging dayupot na katuod kan diktador. Halawigon ining listahan nin mga pangaran na sinasabing natagitihan nin biyaya—biyaya arog kan mga _choice positions_, _monopolies_, _concessions_, _government contracts_, asbp. Ipinahiling man digdi ni Manapat kun pàno ginamit ni Marcos asin mga amigote an estado sa pagmukna nin mga monopolyo, paghabon nin mga pondo o kontribusyon (pamilyar daw?) kan mga pensyonado sagkod parakopra, pag-anab nin daga sa mga parauma, paggadan sa negosyo kan ibang tradisyunal na oligarkang bakong kaalyado, asbp.
Dai man pinalagpas kan mapanas na kritisismo ni Manapat dawa an pira sa mga estimadong personahe sa pulitika urog na si dating presidente Corazon C. Aquino na kinsokonsiderar kan kadaklan na imahen nin demokrasya, asin kun pàno nya pig-daihan na i-default an trilyon na utang ni Marcos. Tinuyaw nya man si Jovito Salonga, sarong batikan na senador, asin kun pàno nagpalya an _Presidential Commission on Good Governance_ o PCGG sa paglamag sa mga Marcos asin sa pag-rekober kan saindang bilyun-bilyon na iligal na yaman, nin huli sa nepotismo asin kawaran nin aksyon, siring man an mabansay na senador na si Raul Roco sa saiyang partisipasyon sa kontrobersyal na ACCRA asin an pagtukaw nya sa _board of directors_ kan pira sa mga darakulang kumpanya kan mga crony ni Marcos.
Makulugon, mapagalon, makaanggot, sagkod magabat sa buót basahon an siring na libro. Bako saná nin huli sa kun pàno ginamit kan mga nasa poder sagkod mga dakulang-tawo an estado para paurugon an saindang mga sadiri, yaman, sagkod pagrurugaring, kundi kun pàno nagti(ti)rios an satuyang mga kahimanwa nin huli digdi—arog na sana kan mga parakopra na binuwisan asin haros mayo man nakuang benipisyo hali sa COCOFED, kan mga pensyonado na naglalóm sa SSS asin GSIS, alagad nakulimbat an saindang mga pinagsakitan na kwarta, asbp. Kan sinusurat ko ngani an mga anotasyon kan libro kan taon asin , kinaipuhan kong butasan ini nguna, mag-untok, alagad i-proseso an mga datos na nababasa.
Alagad sarong mahalagang tekstong an libro nin huli ta ini sarong makusog asin epektibong armas kontra sa pagrebisa kan satuyang kasaysayan asin sa propaganda kan mga Marcos kan ini inot na ilinuwas kan . Tinuyo man kan kagsurat o dai, sinsabing dakula an nagin impluwensya kan libro sa opinyon kan publiko asin sa kinaluwasan kan eleksyon kan kun sain nagdalagan sinda Imelda Marcos (sa irarom kan partidong _Kilusang Bagong Lipunan_) asin Eduardo “Danding” Cojuangco Jr. na sarong crony ni Marcos. Sinda panlima asin pantulo sana sa nasabing pirilian. Dawa ngani si Jovito Salonga, ika-anom sana! Si Fidel V. Ramos an nanggana kaidto, mantang si Miriam Defensor-Santiago man an pinili kan mga taga-Metro Manila.
Pagkalihis nin 29 taon puon kan inot ining naipublikar, bako sanáng napapanahon an _Some Are Smarter than Others_ kundi kinakaipuhan. Rumdumon na kan , tinugutan kan presenteng administrasyon an pamilyang Marcos na ilubong si Ferdinand sa mga Libingan kan mga Bayani. Pirang kaso man ni Imelda asin kan mga crony ni Marcos an ibinasura kan Korte Suprema nin huli ta _photocopies_ saná an mga ebidensyang iprinisenta kan PCGG. Risahon man na ini mga pagpurbar na lingawan o ipasipara na saná an saindang mga sala. An librong ini, kun siring, an satuyang pusog na depensa kontra sa mga danay na nagpupurbar bàguhon asin rebisahon an kasaysayan kan diktadurya asin sa propaganda na nahihiling ta sa _internet_ tangarig makabalik an pamilyang Marcos sa poder.
Sa panahon kan _disinformation_ asin kan mga bayad na _trolls_, an historikal na impormasyon sa _Some Are Smarter than Others_ an satuyang panlaban. Kun kayâ kun mabasa man nindo ini, iniimbitahan ko kamo na mag-post sa Facebook o kaya mag-tweet nin mga _passages_ gikan digdi tangarig maihiras asin mapalakop an impormasyon na iwinalat satuya ni Ric sa paagi kan librong ini.
Lugod iparumdom kaini satuya an kadikluman na inaragihan kan satuyang nasyon, an katutuuhan dapit sa diktaduryang Marcos, siring man an amigotismo (cronyism) na nagdanay sa saiyang rehimen, asin padagos tang ikukurahaw an satuyang _grito de guerra_: dai liwat, dai nanggad.
_Para sa mga interesadong magbakal nin kopya kan Some Are Smarter than Others: The History of Marcos’ Crony Capitalism, mag-email sana sa_ [_](mailto:) _o kaya bisitahon an Ateneo de Manila University Press website, o an saindang pahina sa Lazada o Shopee_. _Dios mabalos kinda Karina Africa Bolasco, pamayo kan Ateneo de Manila University Press, Christy Manapat-Sims, Lisandro E. Claudio, sagkod JC Punongbayan._
.
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":948,"date":"T13:52:24","date_gmt":"T05:52:24","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p=948"},"modified":"T20:30:29","modified_gmt":"T12:30:29","slug":"amigotismo-sagkod-an-some-are-smarter-than-others-ni-ricardo-l-manapat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/amigotismo-sagkod-an-some-are-smarter-than-others-ni-ricardo-l-manapat\/","title":{"rendered":"Amigotismo sagkod an &#;Some Are Smarter than Others&#; ni Ricardo L. Manapat"},"content":{"rendered":"\n
Kan Byernes, Agosto 14, , ibinungsod kan Ateneo de Manila University Press sagkod kan Ateneo School of Government an annotated<\/em> reissue<\/em> kan Some Are Smarter than Others <\/em>ni Jose Ricardo L. Manapat. Sagkod ngunyan, an librong ini, na haros 600 na pahina an laog, an pinakakumprehensibo asin detalyadong naratibo dapit sa kasaysayan kan amigotismo (o cronyism<\/em>) kan diktadurya ni Ferdinand Marcos. <\/p>\n\n\n\n
<img loading=\"lazy\" width=\"\" height=\"560\" src=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/08\/x560.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-976\" srcset=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/08\/x560.jpg w, https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/08\/x536.jpg 980w, https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/08\/x263.jpg 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n
Nagpuon an librong ini bilang sarong anonimo asin kwarentang pahinang folleto<\/em> san\u00e1 <\/em>na pinunan isurat ni Manapat kan asin ipinublikar sa nagsunod na taon. Pigpalakop nya ini sa mga impormal na paagi sa tabang kan saiyang mga katuod sa Kapulungan ng Sandigan ng Pilipinas (KASAPI), sarong underground<\/em> na grupong pulitikal na aktibo puon kan mga huring taon kan dekada 60. Pirang semana san\u00e1 pagkaluwas kan folleto<\/em> sa imprenta, naglakop ini sa Manila asin nakaabot man sa mga probinsya. Inapod ini kan publiko na The Octopus<\/em>, sarong reperensya sa nakakurit na pugita na may duwang payo sa takop kan dokumento na kinurit kan saiyang ina. An pugita asin an mga galamay kaini rinirepresenta an rayo sagkod hiwas kan impluwensya, interes, sagkod institusyunalisadong kurapsyon ni Marcos asin kan saiyang mga crony sa haros gabos na aspekto kan ekonomiya kan Pilipinas. <\/p>\n\n\n\n
Dawa peligroso asin magastos an pagpublikar kan dokumento, dinagos man giraray ninda an proyekto tangarig maipaisi ninda sa publiko an ilegal na yaman ni Marcos asin kan saiyang mga crony. Huli kaini, nakaresibe si Manapat nin kadakol na death threats<\/em>. Kun kaya kan , napiritan sya na maglayog pasiring Amerika, kun sain sya nag-distyero (exile)<\/em> sagkod na napatalsik si Marcos kan . Sa New York sya nag-irok asin duman nya sinurat an mas halawig na bersyon kan folleto<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
An Some Are Smarter than Others <\/em>iyo an pinahiwas asin updated<\/em> na bersyon kan The Octopus<\/em>. Pinabisto kaini an konsepto nin crony capitalism<\/em> sa diskurso sa lado politika sagkod kasaysayan.<\/p>\n\n\n\n
Tinukar ni Manapat sa libro an yaman kan pamilyang Marcos. Pigtaidtaid nya kun pano naggastos nin kwarta an pamilya sa kun p\u00e0no nagtitios an kadaklan kan mga Pilipino, dangan ipinaliwanag na an pahingurag na yaman kan nagkapirang pamilya dara kan pagtios kan kadaklan. Igwa ining mga datos na nagpapahiling kan malnutrisyon asin pagtios sa Pilipinas, mantang sa mga apendise man ipinapahiling an mga mamahalon na mga artworks<\/em> asin alahas na binarakal ni Imelda.<\/p>\n\n\n\n
Ipinaliwanag nya man sa libro kun pano nagbuskad an crony capitalism<\/em> sa Pilipinas, dangan sinambit na an kaso ni Marcos bakong aberasyon. Sa tabang nin mga primaryang burabod arog kan Estado de las Islas Filipinas<\/em> ) ni Tomas de Comyn sagkod an Informe Sobre el Estado de las Islas Filipinas<\/em> ) ni Sinibaldo De Mas, ipinahiling ni Manapat na bako na bago an paggamit ni Marcos kan kapangyarihan nin estado para paurugon an saiyang yaman asin pagrurugaring. Susog ki Manapat, saro ining \u201chistorically established pattern of behavior<\/em>\u201d kan tradisyunal na elite<\/em> sa Pilipinas. Mahihiling ini, halimbawa, sa institusyon kan indulto de comercio<\/em> kun sain an alcalde mayor <\/em>nagdidilihensya sa pagmukna nin mga monopolyo asin sa pagkokolekta nin buwis sa mga tawo pasiring sa sadiring bulsa. Siring man an pagigin kaniguan ni Imelda, bago na ining bago. Kan , nagkaigwa nin sarong engrandeng pagtiripon para sa kaaldawan ni Eugenio Lopez Sr. sarong midbid na oligarka (alagad bakong amigo) na may kagsadiri nin mga plantasyon nin asukar, dyaryo, kumpanya nin kuryente, sagkod istasyon nin telebisyon\uan ABSCBN\uasin patron nin mga naging presidente kan Pilipinas. Susog ki Manapat, may mga chartered<\/em> na mga eroplano pa kaidto haling Amerika sagkod Europa tangarig ihatod an saiyang mga bisita. An handa man mga mamahalon na kakanon sagkod inumon, may banda pang hali sa Amerika. Inapod an nasabing na birtdeyhan na \u201cparty of the century<\/em>.\u201d Sinasabing an okasyon na ito an nagtao ki Imelda nin mga ideya kun papano maggastos sagkod mamuhay. <\/p>\n\n\n\n
Sar\u00f9-sar\u00f4 man tinukar ni Manapat an mga crony ni Marcos, siring na an saindang mga negosyo, interes, yaman, pagrurugaring sa Pilipinas asin sa ibang bansa, sagkod an saindang mga istorya kun p\u00e0no sinda naging dayupot na katuod kan diktador. Halawigon ining listahan nin mga pangaran na sinasabing natagitihan nin biyaya\ubiyaya arog kan mga choice positions<\/em>, monopolies<\/em>, concessions<\/em>, government contracts<\/em>, asbp. Ipinahiling man digdi ni Manapat kun p\u00e0no ginamit ni Marcos asin mga amigote an estado sa pagmukna nin mga monopolyo, paghabon nin mga pondo o kontribusyon (pamilyar daw?) kan mga pensyonado sagkod parakopra, pag-anab nin daga sa mga parauma, paggadan sa negosyo kan ibang tradisyunal na oligarkang bakong kaalyado, asbp. <\/p>\n\n\n\n
Dai man pinalagpas kan mapanas na kritisismo ni Manapat dawa an pira sa mga estimadong personahe sa pulitika urog na si dating presidente Corazon C. Aquino na kinsokonsiderar kan kadaklan na imahen nin demokrasya, asin kun p\u00e0no nya pig-daihan na i-default an trilyon na utang ni Marcos. Tinuyaw nya man si Jovito Salonga, sarong batikan na senador, asin kun p\u00e0no nagpalya an Presidential Commission on Good Governance<\/em> o PCGG sa paglamag sa mga Marcos asin sa pag-rekober kan saindang bilyun-bilyon na iligal na yaman, nin huli sa nepotismo asin kawaran nin aksyon, siring man an mabansay na senador na si Raul Roco sa saiyang partisipasyon sa kontrobersyal na ACCRA asin an pagtukaw nya sa board of directors <\/em>kan pira sa mga darakulang kumpanya kan mga crony ni Marcos. <\/p>\n\n\n\n
Makulugon, mapagalon, makaanggot, sagkod magabat sa bu\u00f3t basahon an siring na libro. Bako san\u00e1 nin huli sa kun p\u00e0no ginamit kan mga nasa poder sagkod mga dakulang-tawo an estado para paurugon an saindang mga sadiri, yaman, sagkod pagrurugaring, kundi kun p\u00e0no nagti(ti)rios an satuyang mga kahimanwa nin huli digdi\uarog na sana kan mga parakopra na binuwisan asin haros mayo man nakuang benipisyo hali sa COCOFED, kan mga pensyonado na naglal\u00f3m sa SSS asin GSIS, alagad nakulimbat an saindang mga pinagsakitan na kwarta, asbp. Kan sinusurat ko ngani an mga anotasyon kan libro kan taon asin , kinaipuhan kong butasan ini nguna, mag-untok, alagad i-proseso an mga datos na nababasa.<\/p>\n\n\n\n
Alagad sarong mahalagang tekstong an libro nin huli ta ini sarong makusog asin epektibong armas kontra sa pagrebisa kan satuyang kasaysayan asin sa propaganda kan mga Marcos kan ini inot na ilinuwas kan . Tinuyo man kan kagsurat o dai, sinsabing dakula an nagin impluwensya kan libro sa opinyon kan publiko asin sa kinaluwasan kan eleksyon kan kun sain nagdalagan sinda Imelda Marcos (sa irarom kan partidong Kilusang Bagong Lipunan<\/em>) asin Eduardo \u201cDanding\u201d Cojuangco Jr. na sarong crony ni Marcos. Sinda panlima asin pantulo sana sa nasabing pirilian. Dawa ngani si Jovito Salonga, ika-anom sana! Si Fidel V. Ramos an nanggana kaidto, mantang si Miriam Defensor-Santiago man an pinili kan mga taga-Metro Manila. <\/p>\n\n\n\n
Pagkalihis nin 29 taon puon kan inot ining naipublikar, bako san\u00e1ng napapanahon an Some Are Smarter than Others<\/em> kundi kinakaipuhan. Rumdumon na kan , tinugutan kan presenteng administrasyon an pamilyang Marcos na ilubong si Ferdinand sa mga Libingan kan mga Bayani. Pirang kaso man ni Imelda asin kan mga crony ni Marcos an ibinasura kan Korte Suprema nin huli ta photocopies<\/em> san\u00e1 an mga ebidensyang iprinisenta kan PCGG. Risahon man na ini mga pagpurbar na lingawan o ipasipara na san\u00e1 an saindang mga sala. An librong ini, kun siring, an satuyang pusog na depensa kontra sa mga danay na nagpupurbar b\u00e0guhon asin rebisahon an kasaysayan kan diktadurya asin sa propaganda na nahihiling ta sa internet<\/em> tangarig makabalik an pamilyang Marcos sa poder.<\/p>\n\n\n\n
Sa panahon kan disinformation <\/em>asin kan mga bayad na trolls<\/em>, an historikal na impormasyon sa Some Are Smarter than Others<\/em> an satuyang panlaban. Kun kay\u00e2 kun mabasa man nindo ini, iniimbitahan ko kamo na mag-post sa Facebook o kaya mag-tweet nin mga passages<\/em> gikan digdi tangarig maihiras asin mapalakop an impormasyon na iwinalat satuya ni Ric sa paagi kan librong ini.<\/p>\n\n\n\n
Lugod iparumdom kaini satuya an kadikluman na inaragihan kan satuyang nasyon, an katutuuhan dapit sa diktaduryang Marcos, siring man an amigotismo (cronyism) na nagdanay sa saiyang rehimen, asin padagos tang ikukurahaw an satuyang grito de guerra<\/em>: dai liwat, dai nanggad.<\/p>\n\n\n\n
Para sa mga interesadong magbakal nin kopya kan Some Are Smarter than Others: The History of Marcos&#; Crony Capitalism, mag-email sana sa <\/em><\/em><\/a> o kaya bisitahon an Ateneo de Manila University Press website, o an saindang pahina sa Lazada o Shopee<\/em>. Dios mabalos kinda Karina Africa Bolasco, pamayo kan Ateneo de Manila University Press, Christy Manapat-Sims, Lisandro E. Claudio, sagkod JC Punongbayan.<\/em><\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n\n\n\n
.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kan Byernes, Agosto 14, , ibinungsod kan Ateneo de Manila University Press sagkod kan Ateneo School of Government an annotated reissue kan Some Are Smarter than Others ni Jose Ricardo L. Manapat. Sagkod ngunyan, an librong ini, na haros 600 na pahina an laog, an pinakakumprehensibo asin detalyadong naratibo dapit sa kasaysayan kan amigotismo (o […]<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[266],"tags":[442,69,47,443,439,267,446,448,306,49,440,441,445,269,444],"yoast_head":"\n<title>Amigotismo sagkod an "Some Are Smarter than Others" ni Ricardo L. Manapat | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/amigotismo-sagkod-an-some-are-smarter-than-others-ni-ricardo-l-manapat\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Amigotismo sagkod an "Some Are Smarter than Others" ni Ricardo L. Manapat | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kan Byernes, Agosto 14, , ibinungsod kan Ateneo de Manila University Press sagkod kan Ateneo School of Government an annotated reissue kan Some Are Smarter than Others ni Jose Ricardo L. Manapat. Sagkod ngunyan, an librong ini, na haros 600 na pahina an laog, an pinakakumprehensibo asin detalyadong naratibo dapit sa kasaysayan kan amigotismo (o […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/amigotismo-sagkod-an-some-are-smarter-than-others-ni-ricardo-l-manapat\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T05:52:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T12:30:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/08\/x560.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"6 minutes\">\n


{"id":787,"date":"T22:47:26","date_gmt":"T14:47:26","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p=787"},"modified":"T20:36:09","modified_gmt":"T12:36:09","slug":"bikol-historikal-arbitraryo-nagbabago","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/bikol-historikal-arbitraryo-nagbabago\/","title":{"rendered":"Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago"},"content":{"rendered":"\n

Mapa kan Bikol sagkod\/. (Source: Francisco Asya Mallari, SJ, Ibalon Under Storm and Seige: Essays on Bicol History, <\/em>. Cagayan de Oro City: Xavier University, ).<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
Historikal na konstruksyon an \u201cBikol.\u201d Sa paglihis nin panahon, pirang beses nagbago an pagsabot, pag-imahinar, pag-organisa, sagkod pagbaranga-banga kaini bilang sarong pulitiko-administratibong yunit. Arbitraryo ini, kaya manlainlain an kahulugan sa kasaysayan. Kun babasahon ta an mga primaryang burabod na isinurat sagkod ipinublikar kan panahon nin mga Kastila, Amerikano, siring na kan mga inot na taon kan Pilipinas bilang sarong matalingkas na nasyon puon , maoobserbahan ta na manlainlain an gamit o pagkasabot kan tataramon na ini. Alagad, mahalagang girumdumon na kolonyal an siring na konstruksyon nin huli ta mas hinihiling kan mga Bikolnon kaidto an mga pueblo<\/em> o probinsya<\/em> bilang mga organikong komunidad kisa mga heyograpikong espasyo na igwang mga dai nahihirong mga linderos (o fixed boundaries<\/em>).<\/p>\n\n\n\n
Kan panahon nin mga Kastila, mayo pa nin konsepto nin Bikol bilang sarong rehiyon. Igwa san\u00e1 kaidto nin mga provincia<\/em>, partido<\/em>, alcaldia<\/em>, pueblo<\/em>, visita<\/em>, aspb. An \u201cBicol\u201d (riparuhon na c an ginamit ko sa pagbaybay kan siring na tataramon asin bakong k) saro san\u00e1 sa walong partido (o distrito) kan Kabikolan kaidto. Mas sadit sana na espasyo o yunit ini kisa Bikol na aram ta ngunyan.  <\/p>\n\n\n\n
Sagkod na binanga an Camarines sa duwa kan , igwa san\u00e1 nin duwang probinsya an Kabikolan: an Albay sagkod an Camarines. Patindog an linderos na nagbabanga sa duwa, dangan igwa nin tig-apat na distrito an mga probinsyang nasambit. An mga partido kan Albay iyo an Partido de Lagonoy, Catanduanes, Sorsogon, sagkod Tabaco, dangan Iraya, Rinconada, Camarines Norte, sagkod Bicol an mga Partido kan Camarines. Riparuhon na an Partido de Lagonoy, kun yaon sain an Caramoan, Goa, San Jose, Sangay, Tigaon, asbp., parte pa kan Albay kaidto, siring man an Iraya, kun yaon sain an Camalig, Guinobatan, Libon, Ligao, asbp, parte pa kan Camarines. <\/p>\n\n\n\n
An mga munisipalidad na nakapalibot sa Bay kan San Miguel arog kan Libmanan, Calabanga, dangan an pira sa mga munisipalidad na inaagihan kan salog Bicol arog kan Milaor, Camaligan, Gainza, dangan an syudad kan Nueva Caceres iyo an mga na nakapalaog sa Partido de Bicol. (Bako daw ini an sityo kun sain inadal ni Marcos de Lisboa an tataramon na Bicol? O kaya man, bako daw ini an kinokosiderar tang Bikol Sentral ngunyan?) <\/p>\n\n\n\n
Kan nasabing taon, binanga an Camarines sa duwa sagkod an dating Partido nin Camarines Norte dagos na nagin sarong probinsya na man. Susog ki Alfredo Ruiz Puya, an Daet, Paracale, Mambulao (Jose Panganiban), Capalonga, Indan (Vinzons), Talisay, Labo, dangan an Ragay, Sipocot, sagkod Lupi an mga pueblo na pig-ayon sa bagong muknang probinsya. Pinagsar\u00f4 giraray ini kan , pinagsuhay liwat kan , dangan pinagsaro giraray kan , bago dagos nang sinuhay kan . <\/p>\n\n\n\n
Kan , binago ni Gobernador-Heneral Narciso Claveria an patindog na linderos na nagbabanga sa Albay sagkod sa Camarines Sur. An Partido de Iraya itinao na sa Albay, dangan an Partido de Lagonoy itinao na sa Camarines Sur. Kan parehong taon, ginibo man na sarong politiko-militar na komandansya an Masbate asin Ticao. Dagos naman nagsuhay an Sorsogon sa Albay para maging sarong bagong probinsya kan . <\/p>\n\n\n\n
Panahon na nin mga Amerikano kan kolektibong binisto an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon bilang the \u201cBicol provinces.\u201d<\/em> Sa ibang primaryang burabod, inapod man na \u201cBikolandia\u201d an mga probinsyang nasambit. Bako na san\u00e1ng sarong partido an pagsabot sa \u201cBicol\u201d kaidto kundi saro nang grupo nin mga probinsya. Kaya dawa su mga Tagalog na parte kan Camarines Norte arog kan Mambulao, Paracale, asbp., o si parte kan Masbate na Bisaya na an tataramon, nagin parte ipso facto<\/em> kan \u201cBicol.\u201d An konseptong ini kan \u201cBicol\u201d nakabase sa etnolingwistikong kategorya\usa tataramon na Bicol sagkod sa mga tawong nag-iirok digdi: an mga Bikolnon.<\/p>\n\n\n\n
Kan Agosto 29, , inaprubahan kan kongreso kan Estados Unidos an Philippine Autonomy Act o an Jones Law. Katakod kan pagpawarang-bisa kan Philippine Organic Act of asin an pagmukna nin sarong elihidong lehislatura, pig-reorganisar kan batas na ini an mga probinsya kan Pilipinas, dangan, grinupo ini sa doseng distrito senatoryal. Napabilang an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon sa ika-anom na distrito. Arbitraryo an siring na paggrupo asin tuninong an mga primaryang burabod kun p\u00e0no binaranga an mga probinsya. Alagad, pwede tang sabihon na ini an nagsirbing painot na pagbilog kan mga rehiyon kan Pilipinas ngunyan.<\/p>\n\n\n\n
Kan Marso 10, , inaprubahan man ni Gobernador-Heneral Francis Burton Harrison an Act na nag-amyenda sa administrative code<\/em> kan Pilipinas. Inorganisa asin nginaranan kaini an mga syudad asin mga munisipalidad na nakapalaog sa lambang probinsya sa Pilipinas. <\/p>\n\n\n\n
Susog sa Artikulo II, Seksyon 38, an mga minasunod an mga probinsyang nakapalaog sa ika-anom na distritong senatoryal sagkod hudisyal dangan an saindang lambang na mga munisipalidad: <\/p>\n\n\n\n
1. An probinsya kan Albay, kaiba an mga isla kan San Miguel, Cagraray, Batan, Rapu-Rapu, sagkod an subprobinsya kan Catanduanes. An mga munisipalidad kan Albay iyo an mga minasunod: Albay, Bacacay, Baras, Bato, Calolbon, Camalig, Daraga, Guinobatan, Jovellar, Legazpi, an kabisera kan probinsya, Libog (Sto. Domingo na ngunyan), Libon, Malilipot, Malinao, Manito, Oas, Pandan, Panganiban, Polangui, Rapu-Rapu, Tabaco, Tiwi, Viga, sagkod Virac; <\/p>\n\n\n\n
2. An probinsya kan Camarines Norte. An mga munisipalidad iyo an minasunod: Basud, Capalonga, Daet, an kabisera nin probinsya, Indan, Jose Panganiban, Labo, Paracale, San Vicente, sagkod Talisay; <\/p>\n\n\n\n
3. An probinsya kan Camarines Sur, kun sain nakapalaog an mga munisipalidad kan Baao, Bato, Buhi, Bula, Cabusao, Calabanga, Camaligan, Canaman, Caramoan, Del Gallego, Gainza, Goa, Iriga, Lagonoy, Libmanan, Lupi, Magarao, Milaor, Minalabac, Nabua, Naga, an kabisera kan probinsya, Pamplona, Pasacao, Pili, Ragay, Sagnay, San Fernando, San Jose, Sipocot, Siruma, Tigaon, Tinambac;<\/p>\n\n\n\n
4. An probinsya kan Masbate, kaiba an Ticao, Burias, sagkod an mga sararadit na isla sa palibot kaini, dangan an mga munisipalidad nakapalaog sa siring na probinsya: Aroroy, Cataingan, Dimasalang, Masbate, an kabisera, Milagros, San Fernando, San Jacinto, sagkod San Pascual;<\/p>\n\n\n\n
5. An probinsya kan Sorsogon, kun sain nakapalaog an munisipalidad kan Bacon, Barcelona, Bulan, Bulusan, Casiguran, Castilla, Donsol, Gubat, Irosin, Juban, Magallanes, Matnog, Pilar, Prieto-Diaz, Santa Magdalena, sagkod Sorsogon, an kabisera kan probinsya.<\/p>\n\n\n\n
Maririparo ta na an mga munisipalidad kan Lupi, Ragay, sagkod Sipocot na dating parte nin Camarines Norte kan panahon nin Kastila, ilinipat na sa Camarines Sur. Dagos naman na nagsuhay an Masbate asin an mga munisipalidad kaini sa Sorsogon para magin sarong lain na probinsya. An Ambos Camarines na pinagsaro kan , binanga giraray sa duwa. Apwera sa pagsuhay kan mga munisipalidad kan Catanduanes sa Albay, haros mayo nang nabago sa siring na organisasyon kan mga munisipalidad kan inaapod na \u201cBicol\u201d provinces sagkod ngunyan. <\/p>\n\n\n\n
Kan Oktubre 24, , inaprubahan ni dating presidente Sergio Osmena an Commonwealth Act No. 687 na nagdeklara sa Catanduanes bilang sarong independenteng probinsya.  <\/p>\n\n\n\n
An pagsabot ta kan Bikol ngunyan sa politiko-administratibong kahulugan kan tataramon iyo an rehiyon na igwa nin anom na probinsya: Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, Catanduanes, Masbate, Sorsogon. Sa prosa na mayong romansa, sabi ngani kaiyan ni Fr. Raul Bonoan, SJ, inaapod ta ining Rehiyon 5. Sa ngunyan, igwa na ini nin pitong syduad: Iriga, Ligao, Masbate, Naga, Sorsogon, Tabaco, asin Legazpi sagkod labi sanggatos na mga munisipalidad (107). Kundi sain ini gikan? <\/p>\n\n\n\n
Kun babalikan ta an mga legal na mga dokumento kan administrasyon kan diktador asin dating presidente Ferdinand Marcos, urog na Presidential Decree No. 1<\/em>, maaaraman ta na dai pa san\u00e1 nahahaloy an siring na konstruksyon kan Bikol. Septyembre 24, , pirang aldaw sana pakalihis kan deklarasyon nin Martial Law sa interong Pilipinas, pinirmahan ni Marcos an nasabing decree<\/em> na nag-organisa kan eksekusibong sanga nin gobyerno. Sa paagi kan saiyang Integrated Reorganization Plan<\/em>, inorganisa kaini an mga rehiyon sa Pilipinas, dangan an mga sentro kaini kun sain yaon an mga rehiyunal na opisina kan mga manlainlain na ahensya kan gobyerno. Pormal man na nginaranan kaini an mga rehiyon kan Pilipinas. Inapod na Bikol Region an Rehiyon 5, dangan an syudad nin Legazpi an minidbid na sentro kan rehiyon. Dai na kaini hinira kun pano grinupo kan Act an mga probinsya sagkod mga munisipalidad kan Kabikolan.<\/p>\n\n\n\n
An pagsabot ta ngunyan kan \u201cBikol\u201d bilang sarong pulitiko-administratibong yunit gikan digdi. Kun kaya dai dapat hilingon an \u201cBikol\u201d kan panahon kan Kastila, Amerikano, o Hapon, o dawa pa kan mga taon bago an sa lente kan siring na kategorya. Ta kun dai, anakronistiko\usuhay sa panahon\uan magigin naratibo sagkod interpretasyon ta nin huli ta hinihiling ta an nakaagi gamit an presenteng kategorya, o kaya gamit an sarong kategorya na mayo pa man sa agimadmad kan mga tawo kaidto. <\/p>\n\n\n\n
Sa paagi kan halipot na heneyalohiyang o pagsunud-sunod na sakong iprinisinta sa artikulong ini, nahiling ta na an Bikol sarong historikal na konstruksyon, dangan arbitraryo, kaya, kun siring, nagbabago. Kaya kun tutukaron ta o isusurat an kasaysayan kan Bikol, maninigo asin mahalagang ihapot ta muna kun Sain an \u201cBikol\u201d? Arin na \u201cBikol\u201d? o kaya man \u201cBikol\u201d kan anong taon, siglo, o panahon?<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Historikal na konstruksyon an \u201cBikol.\u201d Sa paglihis nin panahon, pirang beses nagbago an pagsabot, pag-imahinar, pag-organisa, sagkod pagbaranga-banga kaini bilang sarong pulitiko-administratibong yunit. Arbitraryo ini, kaya manlainlain an kahulugan sa kasaysayan. Kun babasahon ta an mga primaryang burabod na isinurat sagkod ipinublikar kan panahon nin mga Kastila, Amerikano, siring na kan mga inot na taon […]<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[266],"tags":[69,47,307,115,306,116,49,311,309,310,308,269],"yoast_head":"\n<title>Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/bikol-historikal-arbitraryo-nagbabago\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Historikal na konstruksyon an \u201cBikol.\u201d Sa paglihis nin panahon, pirang beses nagbago an pagsabot, pag-imahinar, pag-organisa, sagkod pagbaranga-banga kaini bilang sarong pulitiko-administratibong yunit. Arbitraryo ini, kaya manlainlain an kahulugan sa kasaysayan. Kun babasahon ta an mga primaryang burabod na isinurat sagkod ipinublikar kan panahon nin mga Kastila, Amerikano, siring na kan mga inot na taon […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/bikol-historikal-arbitraryo-nagbabago\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T14:47:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T12:36:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/08\/Kabikolan-until-.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"6 minutes\">\n


{"id":888,"date":"T21:08:18","date_gmt":"T13:08:18","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p=888"},"modified":"T20:35:52","modified_gmt":"T12:35:52","slug":"mga-bikolnon-sa-unibersidad-kan-santo-tomas-","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/mga-bikolnon-sa-unibersidad-kan-santo-tomas-\/","title":{"rendered":"Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, "},"content":{"rendered":"\n
Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa Archivo de Universidad de Santo Tomas<\/em> (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na propagandistang Bikolnon. Saro sa kagayunan nin pagkondusir nin pagsaliksik sa artsibo iyo an oportunidad na makahanap nin mga datos na dai mo man talaga kaipuhan sa tesis, alagad pwedeng magamit sa ibang proyekto o papel sa puturo. Kun dai man, sinisimbag kan siring na mga datos an mga kahaputan na haloy ng nagpupurisaw-isip sa mga tawo. Kun minsan pati, dai man tinutuyong mahanap an mga ini\ukapaladan kumbaga! Manunumpungan mo na san\u00e1 sa mga binabasang burabod dangan tuninong na mapapakurahaw sa kairaruman nin buot. Kinikilig an mga historyador sa siring na ekspiryensya.<\/p>\n\n\n\n
Sa kadakulan nin dokumento sa koleksyon nin AUST, saro an Libros de Matriculas de Facultad<\/em> sa mga binasa ko. Digdi nakasurat an mga pangaran nin mga estudyante, an saindang edad, sagkod ginikanan. Mahihiling man sa librong ini kun ano an mga kurso na pig-atendiran ninda, an saindang mga propesor, mga grado, asin iba pang mga obserbasyon, arog na san\u00e1 halimbawa kun an estudyante nagpasar sa eksam o kaya natawan nin lisensya o dai. Sa madaling sabi ini an katumbas kan mga student records na yaon sa Office of the University Registrar ngunyan. <\/p>\n\n\n\n
Digdi ko man naaraman na si Panganiban, na kinokonsiderar nin iba na bayani o \u201cBikolanong propagandista\u201d, nagpuon nin pagklase nin medisina sa siring na Unibersidad kan . Alagad dai nya ini natapos nin huli ta nagdakit sya sa Unibersidad nin Barcelona para ipadagos an saiyang pagklase. Kan sinirip ko saru-saro an mga taon-akademiko na yaon sa Santo Tomas si Panganiban\upuon sa saiyang Ampliacion<\/em> o prepartoryong mga kurso sagkod sya naghali kan \unariparo ko na kadakol estudyanteng gikan sa Kabikulan na nagkaklase nin medisina, abogasya, sagkod parmasya sa Unibersidad. (Mahalagang girumdumon na yaon pa sa Intramuros an UST kaidto. s na sana sinda naglipat sa Sampaloc). Binilang ko sinda gabos asin kun susumahon, igwa nin 24 na mga estudyante gikan sa Kabikulan kan yaon sa UST si Panganiban\u haling Albay, 8 haling Camarines Sur, sagkod 5 haling Camarines Norte. (Girumdumon na an Sorsogon parte pa kaidto kan Albay). <\/p>\n\n\n\n
Uya an saindang mga bio-sketches sa mga masurunod na tabla:<\/p>\n\n\n\n
Tabla 1. Mga Bikolnon sa Facultad de Medicina, .<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pangaran<\/strong><\/td>Ginikanan<\/strong><\/td><\/tr>
Bernardino Monreal <\/td>Daraga, Albay<\/td><\/tr>
Eladio Anson y Alcera<\/td>Cagsaua, Albay<\/td><\/tr>
Felipe Tomas y Rodriguez <\/td>Daraga, Albay<\/td><\/tr>
Severo Tomas y Rodriguez<\/td>Daraga, Albay<\/td><\/tr>
Jose Ma. Panganiban y Enverga<\/td>Mambulao, Camarines Norte<\/td><\/tr>
Justo Lucban y Rilles<\/td>Labo, Camarines Norte<\/td><\/tr>
Jose Abella y Calolong<\/td>Nueva Caceres, Camarines Sur<\/td><\/tr>
Severo Patrocinio y Mendoza<\/td>San Jose, Camarines Sur<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Ginikanan: Libros de Matriculas de Facultad de Medicina, AUST.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Tabla 2. Mga Bikolnon sa Facultad de Jurisprudencia (Abogasya), .<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pangaran<\/strong><\/td>Ginikanan<\/strong><\/td><\/tr>
Angel Camara y Galarosa<\/td>Gubat, Albay<\/td><\/tr>
Tiburcio Siguenza y Cerde\u00f1a<\/td>Libon, Albay<\/td><\/tr>
Patricio Baylon y Sotto<\/td>Pilar, Albay<\/td><\/tr>
Ignacio Garcia y Lopez<\/td>Sorsogon, Albay<\/td><\/tr>
Cayetano Lucban y Rilles<\/td>Labo, Camarines Norte<\/td><\/tr>
Ramon Pimentel y Campos<\/td>Daet, Camarines Norte<\/td><\/tr>
Severino Balce y Obusan<\/td>Indan, Camarines Norte<\/td><\/tr>
Ludovico Arejola y Padilla<\/td>Nueva Caceres, Camarines Sur<\/td><\/tr>
Mariano Abella y Isaac<\/td>Nueva Caceres, Camarines Sur<\/td><\/tr>
Pedro Leonen y Osorio<\/td>Nueva Caceres, Camarines Sur<\/td><\/tr>
Tomas Arejola y Padilla<\/td>Nueva Caceres, Camarines Sur<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Ginikanan: Libros de Matriculas de Facultad de Jurisprudencia, AUST.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Tabla 3. Mga Bikolnon sa Facultad de Farmacia, .<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pangaran<\/strong><\/td>Ginikanan<\/strong><\/td><\/tr>
Agustino Samson y Solano <\/td>Camalig, Albay <\/td><\/tr>
Norberto Trinidad y Espina <\/td>Daraga, Albay <\/td><\/tr>
Ramon Alvarez y Valenzuela<\/td>Albay, Albay<\/td><\/tr>
Anselmo Ventura y Gomez<\/td>Nueva Caceres, Camarines Sur<\/td><\/tr>
Tomas Prieto y Antonio<\/td>Nueva Caceres, Camarines Sur<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Ginikanan: Libros de Matriculas de Facultad de Farmacia, AUST.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
An iba sa mga pangaran pamilyar, mantang an iba obskuro o dagos nang nalingawan. <\/p>\n\n\n\n
An iba sainda nakatapos nin pagklase asin nagawadan nin lisensya kan Unibersidad, arog ni Tomas Prieto na nagin parmasyutiko o ni Tiburcio Siguenza na nagin abogado, mantang an iba man naghali para magdakit asin magpadagos nin pagklase sa Espanya. Igwa man nin mga dai pinalad makapasar sa eksaminasyon kaya dai nagawadan nin lisensya arog ni Severo Patrocinio y Mendoza, tubong San Jose, Camarines Sur. Kan taon-akademiko , kan sya nasa ikaanom na taon na sa medisina, suspenso <\/em>an nakua nyang grado sa examenes ordinar<\/em>, o itong inaapod ngunyan na revalida<\/em>. Bu\u00f3t sabihon kinaipuhan nya mag-remedial exam o examenes extraordinar<\/em>. Dawa natawan sya nin saro pang pagkakataon, dai nya man giraray pinasaran ini. Naghali sya sa Santo Tomas na dai nagawadan nin lisensya. Puon kaidto, haros dai ta na nadangog an pangaran nya sa kasaysayan.<\/p>\n\n\n\n
An iba sa mga estudyanteng ini hali sa prominente o prinsipal na mga pamilya kan Kabikulan. Arog na san\u00e1 halimbawa ni Agustino Samson kan Facultad de Farmacia na gikan sa mga Samson kan Albay o kaya ni Mariano Isaac Abella asin Jose Abella Calolong na gikan sa saro sa mga buena familia<\/em> kan syudad kan Nueva Caceres, siring man kan magtugang na Lukban, Justo asin Cayetano, kan Labo, Camarines Norte. An iba man sainda mga kapista (o mga iskolar) na pinaklase nin mga pading Vincenciano kan Seminaryo kan Nueva Caceres. Sinda Panganiban kan Mambulao, Camarines Norte sagkod Tomas Prieto, na saro sa kinseng martir kan Bikol, mga halimbawa kaini.<\/p>\n\n\n\n
An iba sa mga estudyanteng ini hali sa mga pamilyang Tagalog o Ilonggo na mas pinili mag-irok sa Kabikulan dangan mas minidbid an saindang mga sadiri bilang mga Bikolnon. Susog sa historyador na si Norman Owen, an pamilyang Anson kan Cagsaua sagkod Baylon kan Pilar, Albay, duwa san\u00e1 sa mga pamilyang nagdakit sa Albay kan nagbuskad an industriya nin abaka. Kun siring, si Eladio Anson asin Patricio Baylon na parehong nagklase sa Santo Tomas marhay na mga halimbawa kaini. Saro man na maray na halimbawa kaini sa Panganiban. Ipinahiling ko sa tesis ko na Tagalog an ginikanan kan saiyang pamilya\usa Hagonoy, Bulakan gikan an saiyang ama asin an pamilyang Panganiban, mantang sa Mauban, Tayabas (Quezon) man an saiyang ina asin pamilyang Enverga.  <\/p>\n\n\n\n
Igwa man sainda na naging mga midbid na personahe sa kasaysayan kan satong nasyon. Namidbidan ta sinda nin huli ta sinda naging mga propagandista asin pusuanon na kritiko kan Unibersidad (urog na si Panganiban asin an saiyang \u201cLa Universidad de Manila\u201d sa La Solidaridad<\/em>), mga rebolusyonaryo na nagtumang sa kolonyal na gobyerno nin Espanya sa Pilipinas (arog ni Prieto), o kaya mga nagtumang sa mga Amerikano kan Filipino-American War, arog ni Ludovico Arejola. An iba man sainda nagtapsok sa pulitika pagkatapos mag-ayon sa propaganda o rebolusyon arog na sana ninda Bernardino Monreal na nagin inot na Pilipino asin elehidong gobernador kan Sorsogon puon sagkod , si Tomas Arejola na nagin delegado kan Ambos Camarines sa National Assembly kan , sagkod si Justo Lukban na nagin delegado sa Kongreso kan Malolos asin alkalde kan Manila puon sagkod . Totoo man nanggad an sinabi kan Heswitang historyador na si John Schumacher\una dakula an nagin papel kan Unibersidad nin Santo Tomas, siring na kan mga Seminaryo, sa paghurma nin sentimyentong maka-nasyon sa mga estudyante kaini. An iba man, pinili an buhay nin sarong ordinaryong syudadano, alagad sinda mga lisensyado, (kun siring, mga ilustrado), na tuninong na san\u00e1ng nag-praktis kan saindang mga propesyon.<\/p>\n\n\n\n
Dawa kita igwa na nin pirang mga pag-adal manungod sa pirang bistong personahe sa kasaysayan kan Kabikulan siring kan Bicolano Revolutionaries: Tomas and Ludovico Arejola<\/em> ni Evelyn Caldera Soriano, \u201cPromoting Un Bien Gobierno in Sorsogon\u201d asin iba pang panurat manungod sa principalia kan Sorsogon ni Stephen Henry Totanes kun sain nya ipinamidbid si Bernardino Monreal, sagkod an sadiri kong pag-adal ki Panganiban, asbp., kadakol pa nanggad mga karakter sa satuyang kasaysayan na naghahalat pang madukhayan, maisaysay, maisurat, dangan maipabisto sa publiko. Siisay, halimbawa, si Justo Lukban? Ano an nagin papel nya sagkod kan tugang nyang si Vicente sa rebolusyon? Siisay an mga Camara kan Gubat? O an mga Rodriguez kan Daraga? O an mga Pimentel nin Daet? Sinda daw mga principalia<\/em> kan saindang mga munisipalidad? An mga Abella kan Naga daw? Dawa igwa nin barangay asin kalyeng Abella sa Naga, haros mayo kitang aram manungod sainda. Kadakol pa nanggad kitang pwedeng adalan asin maisurat manungod sa satuyang kasaysayan kun san\u00e1 kita danay na nagngangalas asin padagos na naghahapot. <\/p>\n\n\n\n
Dulot ko an artikulong ini kinda John Emil A. Alegre, Mary Joan A. Alegre, Clarice B. Trinidad, sagkod Marianne Oliveros, mga dayupot na katuod na nagkralase nin medisina sa Unibersidad nin Santo Tomas, siring man sa gabos na mga doktor, nars, asin sa gabos na frontliners na ngunyan nasa tahaw nin laban kontra pandemya. Dulot ko man ini sa mga abogadong danay na naglalaban sa ngaran nin katanusan<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa Archivo de Universidad de Santo Tomas (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na propagandistang Bikolnon. Saro sa kagayunan nin pagkondusir nin pagsaliksik sa artsibo iyo an […]<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[266],"tags":[404,47,398,306,399,403,49,401,269,400,396,402],"yoast_head":"\n<title>Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/mga-bikolnon-sa-unibersidad-kan-santo-tomas-\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa Archivo de Universidad de Santo Tomas (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na propagandistang Bikolnon. Saro sa kagayunan nin pagkondusir nin pagsaliksik sa artsibo iyo an […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/mga-bikolnon-sa-unibersidad-kan-santo-tomas-\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T13:08:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T12:35:52+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"6 minutes\">\n