Isyu nin pagbasa | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 5:59am
Published on Sunday, October 04, , 3:28pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Siring kan Coronavirus, African Swine Flu, pagtuga kan Bulkan Taal, mga linog sa Mindanao asin iba pang kalamidad bako saná sa Pilipinas kundi sa ibang parte kan kinaban, an isyu kan maluyang pagbasa kan mga estudyante sa Bikol saro man na kalamidad na an nakakaparùrô iyo an pagdutdot kan media na nakakaalarma sa publiko.
Tano ta sa Bikol na gayo sinabi sa bareta kan Philippine Daily Inquirer na 70mil na mga eskwelang Bikolano an maluyang magbasa o dai tataong magbasa.
Inot, tano ta bakong 80mil, bakong 50mil kundi 70mil na gayo? Ano an batayan?  Sa ibang rona sobra sa 70mil o kulang sa 70mil o gabos marhay magbasa?
Tano ta binabasol tulos an mga paratukdo, an mga magurang, an gadgets, asin an kawaran interes na magbasa kan mga Bikolanong kaakian.
An Bikol saro sa bistado na mayong hilig magbasa maski nin peryodiko, libro asin ibang babasahon. Mayo ngani kita nin aldawan na dyaryo lokal. Igwa man kan dekada 90 nin _Bicol Daily_ pero dai nagtagal. Igwa lugod nin local dailies sa Mindanao asin Kabisayaan.
Pero kan panahon sabi kan mga paratindang diyaryo, masulong an tindang komiks arog kan _Pinoy Komiks_, _Tagalog Klasiks_, _Hiwaga_, _Liwayway_, _Bulaklak_, asin _Tiktik_. Alagad an gabos na iyan mayo na ngunyan.
Sa mga newstands dakol an nakadisplay na mga dyaryo lokal pero dikit an na nababakal. An buót sabihon kulang talaga an parabasa.
An duwang halangkaw na opisyal kan Departamento de Edukasyon siring ki Usec. Dads San Antonio asin Direktor Gilbert Sadsad syempre nagnenegar man asin nagdeklara sa publiko na bako ining totoo.
Nagigirumduman ko kan ako sadit pa nakanuod akong magbasa sa Caton huli kan sakuyang ina asin iba pang maestra na dai ngani lisensyado kan gobyerno. An abakada, mga nobena, pangadyion, an iba ngani nasa tataramon na Espanyol nanudan ko asin natuom lalo na an alpabeto.
Pagkatapos magprimera komunyon, pagtungtong pitong taon, grade one tulos, may dikit na babasahon sa English mas dakol sa Bikol abot grade three. Kasabay na an pagtukdo nin pagsurat, inot molde, sunod tarakod.
Poon grade four simpleng arithmetic, current events, asin elocution sa English, health and science, social studies, asin Tagalog kaya handa nang mag grade five asin grade six. Andam na para sa high school maguin pan publiko asin pribado.
Iyan an halipot pero maugmang istorya kan edukasyon kan panahon.
Antes nganing mag tyempo Hapon, an makatapos grade seven, maski dai naka-high school pwede nang magtukdo. Matitibay pating mga maestro saka maestra, marhay mag-English, magayon an handwriting, marhay an pagbuhay asin respetado sa komunidad.
Ngunyan kaya an pag-eskwela pasiring sana sa paghanap trabaho, pag-abroad, magpayaman, mag-asenso. Lingaw nganing magsalingoy, lingaw nang magkarpentero, lingaw nang mag-uma. An mga magurag an pagtubod ninda iyo na makatapos pag-eskwela an mga aki pero dai na magbalik sa uma. Kaya an nangyari masyadong materyoso asin pansadiri sana an saindang plano sa buhay.
An isyu kan pagbasa bako man sa dapit na tunay na edukasyon ta an tunay na edukasyon kan sarong tao bako lang sa pagka-matali asin listo kundi idtong pag-abot kan panahon may dakula syang maitatabang sa kapwa, sa komunidad, urog na sa gobyerno, lokal man o nasyonal.
An mas importante pati iyo na bako lang na tatao kitang magbasa nin letra o numero o libro o magazine kundi tatao kitang magbasa sa pag-ultanan kan kada letra, sa likod kan kada numero asin kan mismong puturo na naghahalat bako sana nin sarong tao kundi kan banwaan asin kan kinaban.
Dapat ngani mas tatao kitang magbasa kan Tugon nin Diyos tanganing maka-kontribuir kita gabos sa matuninong, magaya-gaya asin asensadong kinaban.
Iyan an tunay na edukasyon.
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Gulay saná? | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 5:54am
# Gulay saná?
Published on Sunday, September 13, , 2:44pm
by [Melba Vera Cruz]( "Posts by Melba Vera Cruz") \| [Mabaskog na Komunidad](
Mayong ganang mabuhay? Mag-gulay!
_An Harong mi, sadit sana_
_Pero malinigon sagkod sa kusina._
_Magkakan man kami, pirming sa lamisa_
_An sira mi gulay saná._
Sa binikol na bersyon kan kantang “Bahay Kubo,” namamatian ko an hababang paghiling sa importansya kan gulay. Mantang an kumon na apod sa litson na pampaaki, an gulay sinasabing pampalawig nin buhay o pampabaskog nin hawak. Pero tano ta _“gulay saná”_ daa an panira? Sa sako, bilang sarong nutritionist-dietitian, an panira iyo an ginigikanan nin protina na nagtatabang sa pagtalubo nin mga aki asin pagpakharay nin mga nagadan o nadanyusan na mga cells asin tissues kan hawak. Dikit sanáng protina an nakukua sa gulay kun ikukumpara sa karne, sira, o sugok. Tama, pero labi-labing naiitaong tabang asin sustansya an nakukua sa limang klase nin gulay na kaipuhan tang kakanón sa arualdaw.
Kun gusto tang marahay an satong maluluyang mga organo sa hawak asin an satong pinanluluyang pagmati, mga gulay an satong kaipuhan.
Pàno kun kita naaanggot, nadidisganar, nawaran nin pasensya, nasusuya asin dai mapamugtak, asin naghahanap nin maalsom na namit? Tibaad nagluluya na an satong atay asin gallbladder? Magigin kalmado, mapasensya, asin makusog an buót, sa pagkakan ta na dakul nin sibol na gulay: sabaw nin kabute na igwang dahon nin sibulyas, tagok nin lemonsito asin tanglad; sinigang na sira na may ugbos nin gulay asin tanglad; Inun-on na sira na igwang dakol na talong asin mariguso; o sinaing na sira na igwang ibà (kamyas); asin atsara.
Pàno kun kita nahahadit, sobrang ganado o excited,  dai mapamugtak, gustong magkurahaw asin nahihidaw sa mapait na namit? Tibaad nagluluya an satong puso asin sadit na bituka? Magigin relaxed, magian an pagmati asin playful, sa pagkakan ta nin dakol na madahon na gulay: Ining mga dahon gabos korteng puso na nagpapagirumdom na sinda para sa karahayan nin satong puso. Mag-salad na gulay na may asin, lemonsito asin sili; ginisang munggo na igwang dakol na dahon nin mariguso; o sinigang sa miso na igwang dahon nin mustasa asin tanglad.
Pàno kun kita masyadong pikon/sensitive asin gustong magparahibi asin nahihidaw kita sa mahamis na kakanon? Tibaad igwang diperensya an satong lapay, pali asin tulak? Magigin kalmado, determinado asin focused, sa pagkakan nin mga bungang gulay: sabaw nin kalabasa; sabaw nin kamatis; tinolang kabute na igwang dakol na sayote, hilaw na tapayas, o upo; ensaladang talong; kinilaw o ginutaan na langka, puso nin batag, kalabasa o hilaw na tapayas.
Pàno kun kita depressed o mamundo, napupungaw o lethargic, nagduduwa-duwa asin naghahanap nin maharang na namit? Tibaad nagluluya na an satong baga asin colon? Magiging aktibo asin energized sa pagkakan nin dakol nin beans: adobong
beans, apritadang beans, menudong beans, asin dinuguan na gulay.
Pàno kun kita natatakot, natataranta, konsumido, naribong, o nag aalangan asin nahihidaw sa maasgad na namit? Tibaad nasosobrahan na nin trabaho an satong bato? Pakusogon an kumpyansa, isog asin kusog-buót sa pagkakan nin dakol na root crops o gamot na gulay: linabunan na kamote, kamoteng kahoy, asin bungkukan para sa mirindal; linagang pula o puting beans na sinalakan nin kabute, kamote, patatas, batag na saba, asin kamatis; o pocherong beans.
Para marahay an satong hawak asin isip o pagmati, magluto kita nin mga nasa panahon na mga gulay, pilion an mga gulay asin paagi nin pagluto na depende sa satuyang mood asin kondisyon kan salud, mangadyi asin magpasalamat sa naggibo kan  mga kakanon, magnguya nin tama asin luway-luway, magkaturog nin amay, asin magkaigwa nin panahon na magrelax asin magpahingalo.
Gibuhon tang bulong an kakanon, bakong bulong an maging kakanon.
.
Si Melba A. Tomagan-Vera Cruz tubong Virac, Catanduanes, asin sarong retiradong Regional Nutritionist-Dietitian and Healthy Lifestyle Program Coordinator kan Department of Health – Bicol. Kadakulon na mga katungdan sa nutrisyon asin salud an saiyang kinaptan. Nagin paratukdo sa mga kolehiyo asin mga unibersidad sa Naga, Legazpi, Virac, asin Davao. Sya an kag-organisa asin charter president kan Nutritionist-Dietitians’ Association of the Philippines (NDAP), Camarines Sur Chapter.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbirikol man daw kita | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 5:59am
# Magbirikol man daw kita
Published on Sunday, September 27, , 4:51pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Habo ta man o gusto, an tataramon na Bikol iyo an saro sa mga mayor na lengwahe sa Pilipinas na minimidbid kan kan Departamento kan Edukasyon.
Problema saná ta mantang nagdadakol an populasyon sa rona kan Bikol nagdidikit man lugod an nag-uusar kan mother tongue o sadiring tataramon.
An rason iyo man sanea an edukasyon na pigtutukdo sa eskwelahan, (English an medium of instruction), nadadangog sa radyo asin telebisyon, asin nababasa sa mga dyaryo asin magasin, pati na sa social media.
Saro pa iyo an pagsakop sato nin ginatos na taon kan mga Espanyol asin mga Amerikano, kun kaya haros nawaraan lugod kita nin pagtubod sa satuyang tataramon, kultura, asin historya. An Espanyol saro kuta sa pinakamagayon na lenggwahe sa kinaban pero dai man pigtukdo sa mga Indyo asin kinapobrehan ta habo kan mga mananakop na makanuod an mga nasasakupan.
Kan mapalayas an mga Kastila asin kita nagin independente, tinukduan man kuta kita nin English kan mga Amerikano alagad ginibo kitang “ _little brown Americans.”_ Pinoy an itsura pero huli sa tataramon na English an satong pangaturugan, an laog kan satong hutok asin satong kalag nagin pan-Amerikano na. Mayo na kitang sadiring identidad o pagka-Pilipino.Kaya pati pagtaram kan sadiring lenggwahe liningawan ta, nasusupog kita na magtaram nin Tagalog, Pilipino, Cebuano, Kapampangan, Panggalato, Ilokano,Ilonggo,Waray, o Bikolano.
Pirit kitang magtaram o magsurat nin English maski taraplis. Lalo na kun burat. Maski tawong dai man tatao pirit na pigtutukduan an mga aki maski sarala an saindang pronunciation asin grammar. Igwa ngani akong bistadong taga-Buhi na parasurat na nag-aablada na an saiyang isip English pa.
Problemado ngonyan an mga mapatukdo, mga magurang, mga aki sa pag-adal kan mother tongue urog nang gayo ta sa Bikol saná iba man an Bikol sa Naga, iba man sa Rinconada, Camarines Norte, Albay, Catanduanes, asin Masbate.
Pero dai kamo matubod na an mga Bibliyang Bikol asin Misal kan Simbahan na Katoliko gamit an lenggwaheng Bikol (Bikol sa Naga) asin ginagamit man sa intirong rehiyon.
Kaya mayong maraot na tatao kitang magtaram o magsurat nin English, Tagalog, o iba pa basta dai ta paglingawan an lenggwaheng Bikol.
Dapat sa harong, sa tinampo, o sa eskwelahan magtaram kita kan mother tongue. Isurat ini sa mga bareta, sa Facebook, sa mainstream media, urog na sa mga dyaryo lokal. Tukduan ta an mga dayuhan na makanuod kan satuyang mother tongue.
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | P. Francis Tordilla

Magbikol Kita | P. Francis Tordilla Saturday, December 27, , 4:42am Fr. Francis Tordilla Hayàpit na Bàsog Si P. Francis Tordilla an Kura Paroko kan Parokya asin Santwaryo ni San Judas Tadeo sa Naga. Kinukumpleto nya ngunyan an saiyang doktorado sa Kasaysayan sa Pontifical Gregorian University, Roma. Saro man syang parakanta asin musiko. Manggurano na tabi an pan de sal? by Fr. Francis Tordilla | Hayàpit na Bàsog Kakaiba an kapangyarihan kan kakanon. Kun ano an kinakakan mo, iyo ka iyan. An kinakakan mo iyo man an mapamidbid saimo: kun taga sain ka, kun ano an mga tinutubod mo,  kun anong kaabtan mo ngapit.  Mga duwang taon an nakaagi kan an mga residente kan... read more Kabanggihan nin kalag by Fr. Francis Tordilla | Hayàpit na Bàsog Kun an bubon alang na, sabi kan mga gurang, papàno pa ang pagsakdo nin tubig? Kadaklan na beses napapasipara ta an mga importanteng bagay na pirming yaon. Urog na gayod kun ini sarong padangat mo. Napuon kitang maghidaw kan mga ini kun sinda mayo na. Pati mga santo... read more An Katoliko sa tahaw nin pandemya by Fr. Francis Tordilla | Hayàpit na Bàsog Mantang sinusurat an artikulong ini, igwa na nin 15,651,898 ka-tawong naulakitan kan CoViD19. 636,470 man an nagadan  huli kaini. Nagkapira sainda midbid ko, nin huli ta nagin amigo o mga sadiring tawo pa. Yinugyog an bilog na kinaban kan dai mahiling na kalaban... read more Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 12 + 1 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


"Ngunyan" an saiyang pangaran | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 5:54am
# “Ngunyan” an saiyang pangaran
Published on Saturday, July 18, , 11:20pm
by [Melba Vera Cruz]( "Posts by Melba Vera Cruz") \| [Mabaskog na Komunidad](
Taon , primero akong nakaabot sa Naga haling Virac, Catanduanes. Kaibahan ko an salutatorian mi sa Grade 6, ta makua kami nin eksaminasyon para sa sarong iskolarship. Maating syudad ang inot kong impresyon sa Naga kan mahiling ko an malumot asin malamok na salog na inaagihan palan kan Fluvial Procession pag pyesta kan Birhen kan Penafrancia. Nagbago an impresyon na iyan pagkatapos nin onseng taon.
Taong , nagbalik ako sa Naga hali sa Davao. Ako an Department of Health (DOH) Program Coordinator kan Urban Nutrition asin Nutritionist-Dietitian-in-charge kan Nutrition Rehabilitation Ward kan Davao Regional Hospital na ngunyan Southern Philippines Medical Center na. Garo nag-iba na an komunidad na nahiling ko. Digdi palan an magiging residensya ko puon sa pag-agom sagkod sa pagretiro ko pagkatapos nin 36 na taon sa serbisyo sa gobyerno.
Bilang sarong nutritionist-dietitian, asin bilang myembro kan Regional Nutrition Technical Working Group asin Regional Nutrition Evaluation Team, sobra an pagmakulog ko sa salud asin nutrisyon kan mga kaakian asin mga ina, urog nang an Bikol an saro sa mga rehiyon sa Pilipinas na pinakadakol an kulang sa tamang timbang asin sa tamang langkaw kan mga aki—nagkaklase na man an mga ini o dai pa. An marhay na bareta, sa laog nin lampas sampulong taon, an lokal na gobyerno kan syudad kan Naga an nagin modelo sa marhay na implementasyon nin Nutrition Program sa bilog na Rehiyon Bikol.
Masasabi kong sa kagabsan, mabaskog na komunidad an Naga sa lado nin nutrisyon. Alagad an malnutrisyon inaapod ta na _multifactorial_ o dakol an dahilan. Pag napabayaan, o kaya nagkulang kita sa saro sanáng aspekto,maaapektuhan nanggad an salud asin an pagkakan kan mga kaakian. An kulang sa langkaw kan mga aki, o _stunting_, an porma nin malnutrisyon na pinakadakulang problema ngunian sa Pilipinas asin sa Rehiyon Bikol.
Dakula an epekto sa _productivity_ kan sarong aki na _stunted_ pag dakula nya o pag-abot nya sa _adulthood_.
Sagkod ngunyan, maski nagretiro na ako, padagos kami sa implementasyon kan Early Childhood Care and Development – First Days Program kan gobyerno tanganing malikayan asin mainaan an kaso nin stunting. An prayoridad kan programang ini iyo an mga bados asin mga aki na dai pa nag-duduwang taon o mantang na nasa tulak pa kan ina—9 na bulan o 270 aldaw sagkod 2 taon o aldaw.
Sa pagselebrar kan Nutrition Month, an tema iyo an “Sana Tall, Sana All, Iwas All Din, Covid-19.”
Sa paaging ini matatawan nin pokus an mga aktibidad na pang-nutrisyon kan mga nasyunal na ahensya, lokal na gobyerno, pribadong ahensya, asin mga komunidad. Sa pagresolbar kan problema asin an pag-ataman kan mga aki, kaipuhan an pakisumaro bako saná kan mismong mga pamilya kundi pati an tabang kan Simbahan asin kan bilog na komunidad. Sabi ngani sa Ingles, _“It takes a tribe to raise a child.”_
Sa panahon nin pandemya, nahiling ko sa _Saradit na Kristyanong Komunidad_ (SKK) na programa kan Simbahan an mas dakol an pangangaipo, duman ko man nahiling an dakol na apektado nin malnutrisyon asin _stunting_. Dakol na grupo nin tawo ang nangangaipo alagad nakikiulay ako na inuton ta an pangangaipo kan mga aki.
Basahon ta an quote na ginibo ni Gabriela Mistral, sarong Nobel prize winner hali sa Chile. Binikol ko an saiyang sinurat:
**_“Ngunian” an Saiyang Pangaran_**
_“Dakol na kitang naginibong mga karàtan asin mga salâ,_
_Alagad, an pinakamaraot tang krimen iyo an magpabaya sa mga aki,_
_magpabaya sa burabod kan buhay._
_Dakol sa mga bagay na satong kaipuhan an makakahalat._
_Ngunyan an saiyang tùlang pinuporma,_
_An saiyang dugo ginigibo,_
_Asin an saiyang mga panggimati pinapapusog._
_Dai kita saiya makakasabi na ‘saaga,’_
_Ngunian an saiyang pangaran.”_
Bakong atyan o saaga na, kundi, ngunian na!
.
Si Melba A. Tomagan-Vera Cruz tubong Virac, Catanduanes, asin sarong retiradong Regional Nutritionist-Dietitian and Healthy Lifestyle Program Coordinator kan Department of Health – Bicol. Kadakulon na mga katungdan sa nutrisyon asin salud an saiyang kinaptan. Nagin paratukdo sa mga kolehiyo asin mga unibersidad sa Naga, Legazpi, Virac, asin Davao. Sya an kag-organisa asin charter president kan Nutritionist-Dietitians’ Association of the Philippines (NDAP), Camarines Sur Chapter.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Pigsukol ko, pero sobra saka kulang | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 5:54am
# Pigsukol ko, pero sobra saka kulang
Published on Saturday, August 15, , 6:45pm
by [Melba Vera Cruz]( "Posts by Melba Vera Cruz") \| [Mabaskog na Komunidad](
Aram ta daw kun tama kita sa timbang kumpara sa langkaw ta? Aram man daw nyato an sukol kan satuyang habayan asin piad? Kun dai, magkua nin timbangan asin _tape measure_, tanganing maaraman ta kun kita mataba o maniwang. Nagsobra man o nagkulang, tadaw?
“Kun sinunod ko an itinukdo sako kan sakong magurang asin titser, sa tamang mga gawi manungod sa salud asin sa tamang pagkakan, dai kuta ako kabali sa mga pigbabawalan na magluwas nin harong ngunyan na pandemya.” Iyan an mga tataramon na sinasambit kan kadaklan na igwa nin mga hilang arog kan diabetes, altapresyon, hilang sa bato, rayuma, asin ibang kamatian na huli sa mga maraot na gawi sa salud. Kaidto, limang kilometro, piglalakaw sana, ngunian maski pirang metro sana, pigsasakay pa! Dakol pa an nagsisigarilyo asin nag-iinom nin arak. Nagdakol na an nawawaran nin paglaom kaya nagtatapos kan sadiring buhay.
Sa panahon na ini, mawot ko na makapaghurup-hurop kita kan satong buhay, kan satong mga gawi na bakong marhay, urog na sa satong hawak—na sinasabing templo kan Banal na Espiritu. Mangadyi kita na tawan pa kita nin panahon na magbago, na  magsalingoy sa dapat pangarugan na mga gawi kan satong mga magurang asin mga ninuno.
Kadto, an satong mga kakanon, mga gulay asin prutas hali sa bukid o sa sadiring tanom sa lagwerta. Ngunian, haros gabos binabakal sa merkado o sa tindahan. Maugmang mahiling na dahil sa pandemya, dakol na an pamilya na nagtatanom nin mga gulay gamit an natural na pataba asin pamuksa nin peste. An mga pamilya na igwang aking kulang sa timbang, nagpuon na magtanom maski sa mga recycled na tanuman. Pati an mga lokal na gobyerno nagtatao na sa mga nagtitios na pamilya nin mga gulay na hali sa mga paraoma, bako sanáng mga de-lata asin pansit.
Kadto, may mga hilang na sinasabing pang-mayaman saná, pero ngunyan, tios man o mayaman pararehas may hilang sa puso, bato, altapresyon, rayuma, pati kanser. Sa mga syudadano ngunyan, mismong mga myembro kan pamilya an naglilikay sa mga kakanon na halangkaw sa asin, asukar, asin taba. Sa mga may diabetes dahil sa 3K o kahugakan, kapasluan, asin katabaan, nagtatao na sinda nin panahon na mag-ehersisyo asin nag-aaram manungod sa tamang pagkakan.
Dahil sa pandemya, nagkakaigwa na nin oras na mag-urulay-ulay an mga myembro nin pamilya. Sa pagtao nin panahon sa lambang saro, pati personal na kamatian nailuluwas—takot, kawaran nin paglaom, asin tiwala sa sadiri asin sa Dyos. Rumdumon ta na an negatibong atitud nakakaapekto sa salud.
Pirming pigbabasol an impluwensya kan ibang nasyon asin kan media kun tano nag-iba an gawi-gawi kan mga Pilipino manungod sa salud asin pagkakan. Pero, sa paglakop kan mga importanteng impormasyon asin mga liksyon sa eskwelahan, nagiyahan kita kun ano an dapat gibuhon asin kakanón para sa marhay na salud asin nutrisyon. Napag-araman sa survey na an mga Pilipino nagkakakan nin masustansyang pagkakan kun nuarin may hilang na. Pag mayong mati, an basehan nin pagbakal asin pagpili nin kakanon sa mga restoran iyo an namit, presyo, asin kalinigan. An sustansya nin kakanon, pan-apat saná. An kulang sato iyo an disiplina sa sadiri. Aram an tama pero dai ginigibo.
May sarong nars na taga-Masbate na nag-istorya sako: igwa sya nin halos gabos na “lifestyle-related” na mga hilang. Nagbabasol sya ta nagbago sya kan saiyang simpleng kakanon kadto na bako pa syang nars—kusidong sira na may talbos nin kamote o kangkong, sinapnang bagas asin linabunan na lamang-ugat para sa saiyang meryenda. Dahil sa impluwensya kan mga kaklase asin nin buhay sa syudad kun sain sya nagklase, nakanuod syang magkakan nin mga kakanon sa fastfoods asin mga restoran. Ngunyan na may mga hilang na sya, nagbalik sya sa dati nyang kinakakan sa probinsya. Sabi nya, tama palan an tukdo ni Nanay, kakanon na hababa sa taba, asin, asukal asin dakul na gulay asin prutas.
Habang dai pa huri an gabos, magpa-eksamin na kun halangkaw an taba, asukal, asin _sodium_. Para mabulong tulos asin malikayan an mga hilang asin kumplikasyon, magpasukol: kulang o sobra, aramon!
.
.
Si Melba A. Tomagan-Vera Cruz tubong Virac, Catanduanes, asin sarong retiradong Regional Nutritionist-Dietitian and Healthy Lifestyle Program Coordinator kan Department of Health – Bicol. Kadakulon na mga katungdan sa nutrisyon asin salud an saiyang kinaptan. Nagin paratukdo sa mga kolehiyo asin mga unibersidad sa Naga, Legazpi, Virac, asin Davao. Sya an kag-organisa asin charter president kan Nutritionist-Dietitians’ Association of the Philippines (NDAP), Camarines Sur Chapter.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Marhay maski bakong marhay | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 5:54am
# Marhay maski bakong marhay
Published on Sunday, October 18, , 9:42pm
by [Melba Vera Cruz]( "Posts by Melba Vera Cruz") \| [Mabaskog na Komunidad](
Mayong marhay na salud kun mayo man na marhay na isip asin buót.
Bakong maray an pagmati ko kun nakakadangog ako nin bareta na may naghugot na hoben dahil sa kawaran nin pagláom. Dai ko man masabi na sinda talsot asin maluya an buót na magkumpronta kan saindang mga problema o mga kasakitan sa buhay. An pagputol nin sadiring buhay sarong tanda o sintomas na bakong marhay an kamugtakan kan isip asin buót.
Sa pag-adal asin sarbey kan Departamento nin Salud, kabanga kan mga igwang problema sa kaisipan nagpupuon sa edad na katorse. Sa bilog na kinaban, sa manlain-lain man na kultura, nasa 20% kan mga kaakiaan asin kahobenan an nagkaigwa nin pareparehong problema sa kaisipan o utak.
Sa personal kong ekspiryensya sa pagtao ni psychosocial processing, an nangungurog na kawsa kan problemang pangkaisipan iyo an sitwasyon na nagtatao nin dakulang agyat sa buhay daing-trabaho, pagtios, kamunduan, malalang hilang, bakong marhay na relasyon nin mag-agom, mamundo asin maraot na buhay kan sadit pa, saka man abuso sa droga.
Tano ta marhay  maski bakong marhay?
Gabos kita mawot na maakò nin ibang tawo. Habo ta na masayumahan o dai pag-akuon. Gusto ta na pirmi sana kitang mabúot, mapasensya, matinabang, asin pirming maugma sa mata nin ibang tawo. An isip ta, iyan an marhay na tawo. Kun kaya, maski kita nakukulugan, nagsasakit, naaanggot, natatakot, nahihirak sa sadiri, asin namumundo, dai ta ini pinapahiling. Sa isip nyato, bako yan na marhay.
Ano palan an marhay?
An marhay iyo an nagpapakatotoo. An sarong tawo maray an isip asin buót kun akò nya an saiyang pagkatawo. Aram nya kun siisay asin kun ano sya. Aram nya an saiyang mga kaluyahan asin kakusugan. Aram nya kun ano an mawot nya asin kaya nyang maabot asin gibuhon.
Kun nagtutubod sya na an kakusugan nya hali sa Kaglalang nin gabos, dai nya kaipuhan na magtago nin namamatian o kaluyahan. Dai nya kaipuhan na magngirit sa gabos na panahon o magpahiling na maugma maski namumundo. Iyan an mawot na mahiling nin sosyudad. An maka-Dyos na tawo naghihibi man alagad nagpapahiling sana sya nin saiyang kakusugan. An paghibi dai nangangahulugan nin kaluyahan. Marhay an magpahiling nin katotoohan asin reyalidad. An tawong silag asin pinapahiling an saiyang pakikipagtusay sa mga agyat nin buhay, tunay na makusog an buót asin makangangalas.
An hapot, uyon ka na marhay man maski bakong marhay?
Ako nagtutubod na maski bakong marhay an sakong buhay asin pagkatawo sa paghiling kan iba, an mahalaga, inaako ako kan pinakamarhay sa gabos, an Dyos na sakong Kagurangnan.
.
Si Melba A. Tomagan-Vera Cruz tubong Virac, Catanduanes, asin sarong retiradong Regional Nutritionist-Dietitian and Healthy Lifestyle Program Coordinator kan Department of Health – Bicol. Kadakulon na mga katungdan sa nutrisyon asin salud an saiyang kinaptan. Nagin paratukdo sa mga kolehiyo asin mga unibersidad sa Naga, Legazpi, Virac, asin Davao. Sya an kag-organisa asin charter president kan Nutritionist-Dietitians’ Association of the Philippines (NDAP), Camarines Sur Chapter.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Mabaskog na Komunidad

Saturday, December 27, , 5:54am
# [Mabaskog na Komunidad](
Si Melba A. Tomagan-Vera Cruz tubong Virac, Catanduanes, asin sarong retiradong Regional Nutritionist-Dietitian and Healthy Lifestyle Program Coordinator kan Department of Health – Bicol. Kadakulon na mga katungdan sa nutrisyon asin salud an saiyang kinaptan. Nagin paratukdo sa mga kolehiyo asin mga unibersidad sa Naga, Legazpi, Virac, asin Davao. Sya an kag-organisa asin charter president kan Nutritionist-Dietitians’ Association of the Philippines (NDAP), Camarines Sur Chapter.
## [Marhay maski bakong marhay](
by [Melba Vera Cruz]( "Posts by Melba Vera Cruz") \| [Mabaskog na Komunidad](
Mayong marhay na salud kun mayo man na marhay na isip asin buót. Bakong maray an pagmati ko kun nakakadangog ako nin bareta na may naghugot na hoben dahil sa kawaran nin pagláom. Dai ko man masabi na sinda talsot asin maluya an buót na magkumpronta kan saindang mga...
by [Melba Vera Cruz]( "Posts by Melba Vera Cruz") \| [Mabaskog na Komunidad](
Mayong ganang mabuhay? Mag-gulay! An Harong mi, sadit sanaPero malinigon sagkod sa kusina.Magkakan man kami, pirming sa lamisaAn sira mi gulay saná. Sa binikol na bersyon kan kantang "Bahay Kubo," namamatian ko an hababang paghiling sa importansya kan gulay. Mantang...
## [Pigsukol ko, pero sobra saka kulang](
by [Melba Vera Cruz]( "Posts by Melba Vera Cruz") \| [Mabaskog na Komunidad](
Aram ta daw kun tama kita sa timbang kumpara sa langkaw ta? Aram man daw nyato an sukol kan satuyang habayan asin piad? Kun dai, magkua nin timbangan asin tape measure, tanganing maaraman ta kun kita mataba o maniwang. Nagsobra man o nagkulang, tadaw? “Kun sinunod ko...
## [“Ngunyan” an saiyang pangaran](
by [Melba Vera Cruz]( "Posts by Melba Vera Cruz") \| [Mabaskog na Komunidad](
Taon , primero akong nakaabot sa Naga haling Virac, Catanduanes. Kaibahan ko an salutatorian mi sa Grade 6, ta makua kami nin eksaminasyon para sa sarong iskolarship. Maating syudad ang inot kong impresyon sa Naga kan mahiling ko an malumot asin malamok na salog...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Bikol Wiksyunaryo

Saturday, December 27, , 5:58am
Anduyugan an paghaman kan Wiksyunaryong Bikol, sarong talingkas na diksyunaryong Bikol na sarong dakulang tabang sa satuya gabos, urog na sa mga nag-aadal saka nagsusurat sa Bikol.
Para sa mga buót magdugang nin mga tataramon, pinduton o i-klik saná an buton sa ibaba tanganing darahon kamo sa portal kan Wiksyunaryo.
[Mag-ambag sa Bikol Wiksyunaryo](
Wiksyunaryo: An Talingkas na Diksyunaryo
ARAM NINDO AN KAHULUGAN kan mga tataramon na saringsing, dagupdop, agimadmad? O kun ano man an nanggad pagkakaiba sa basa—bakong basâ—kan kùkô sa kukó? An pirming pinakaharaning tabang na makukua ta iyo an magkonsulta sa sarong diksyunaryong Bikol o kun dai man maghapot sa _social media_, sa pagláom na igwa saimong masimbag. Mantang regular tang ginagamit an satuyang sadiring tataramon saka igwa kita nin tamang pagkakaintindi sa mga ini tangani na makapagkomunikar nin malinaw sa kapwa ta, pirmi nanggad kitang nagkakaigwa nin karibungan kun igwa kita nin mga terminong dai na gayong nadadangog o nasasabutan. Totoo, igwa kita nin mga susugan asin adal sa ortograpiya na pighaman kan mahihigos na iskolar alagad an mga ini paminsan mababakal sa halangkaw na kantidad o kun libre man, kaipuhan pang magdayo sa mga library sa eskwelahan o sa syudad.
Haloy ta naman nadadangog an _Wikipedia_, sarong libreng ensiklopidya na pinagtarabangan hamanon asin sagkod ngunyan pinapakarhay man giraray kan mga boluntaryo na igwa nin pagkamuot sa libreng kaaraman. Igwa man kita nin inaapod na _Wiktionary_, o kun sa Bikol na bersyon kaini, _Wiksyunaryo_. Ini, libreng itinao satuya kan Wikimedia Foundation tangani na magin espasyo o plataporma kun sain pwede tang maikaag an satuyang sadiring mga tataramon, kagan ini nin maninigong depenisyon, tamang pagbaybay, asin kun ano pa man na mga elemento igwa—asin kaipuhan—an sarong diksyunaryo.
Haloy na ining makukua online, alagad kan taon , bulan nin Agosto, sa maigot na pagtrabaho kan Bikolanang librarian na si Imelda R. Brazal, giraray bibuhay an pahina. Pinakarhay an mga program, an mga template, an interface, asin sa mga nagsunod pang mga bulan ginibo man an inot na Bikol Wiktionary Trainers’ training. Puon man kan Agosto , sagkod ngunyan na Disyembre, ginigibo man an Bikol Wiktionary Edit-a-thon kun sain nangalok kita nin mga paraambag asin tagapakarhay para sa _Bikol Wiksyunaryo_. Ini inayunan nin pirang mga interesadong volunteers, asin magpuon kan aldaw na idto sagkod ngunyan, nakatipon na kita nin haros 1,400 na entra sa _Wiksyunaryo_.
Sa lawig kan aktibidad na nangyari digdi, sa pagtarabangan kan pirang parasurat sagkod suporta teknikal, nakaandam na iluwas sa incubation status an proyekto. Buót sabihon, tatawan kitang mga taga-Bikol nin sadiring domain kun sain permanente ta nang magagamit an sarong online Bikol Dictionary. Digdi sa Pilipinas, pira sa mga igwa na nin Wiktionary iyo an Tagalog asin Sebwano asin sa bilog na kinaban igwa man nin haros 176 na nasyon an igwang pnapadanay na aktibong Wiktionary.
Pwedeng mag-uyon o dai an pira sa mga iskolar, mga nasa akademya, o mga parasurat mismo sa proyektong ini huli ta pwede tang mahiling bilang sarong kaluyahan kaini na ini naliliwat kan dawa siisay man na paragamit na muyang mag-ambag o kun dai man magkaag pa mismo nin mga bandalismo. Alagad, purbaran tang birikon an perspektibong ini. Urog na kun an mga mamantinir kaini iyo idtong igwang mga pagmakulog sa sadiri tang tataramon, o idtong nag-adal na nin halawig na panahon kan mga lenggwaheng Bikol, tibaad halaba na an sarong taon na dai kita makahaman nin epektibo asin mapapakinabangan na susugan. Sarong dakulang agyat ini sa satuya na pagtarabangan o kun dai man suportaran an proyektong ini na sa mga masurunod na aldaw, kita sana man giraray an makonsumo o makikinabang.
Kan nakaaging Disyembre 12, ginibo man an ikaapat na ESEAP (East, Southeast Asia and the Pacific)  Virtual Meeting kan mga Wikimedians kun sain nagkaigwa man hururon manungod sa mga proyekto sa incubator, urog idtong mga makokonsiderar na small languages o mga lenggwahe sa kinaban na nasa minorya siring kan Bikol, partikular Bikol Sentral. Saro sa mga nakaulay nyato igdi an representante gikan man sa Wikimedia Language engineering team na si Amir E. Aharoni, asin dakula an suportang itinao nya para sa satuyang lakdang na magkaigwa kaining sadiri ta man na online dictionary sa lenggwaheng Bikol.
Lugod,  kun an mga tagaluwas ngani kan satuyang nasyon sayod na sana an suportang ipigtatao, makipagtabangan man lugod kita sa paghaman asin pagpakarhay kan _Bikol Wiksyunaryo_ sa katuyuhan na makatao nin libreng kaaraman sa komunidad. Sa siring na paagi, bako sanang inaataman ta an pagkadinamiko kan satuyang lenggwahe, kundi naggigibo kita nin paghiro tanganing ini makasabay sa marikas na hiro kan teknolohiya.
.
_Si_ **_Anthony B. Diaz_** _nagsisirbing adviser kan Affiliations Committee kan Wikimedia Foundation, organizer kan Art+Feminism na nakabase sa Estados Unidos, Edu-Wiki Outreach Expert kan Outreach Wiki, asin aktibong editor asin administrator sa Bikol Sentral Wikipedia._
[Mag-ambag sa Bikol Wiksyunaryo](
- [Follow]( "Follow on Facebook")
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Media Amelioration | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:00am
# Media Amelioration
Published on Sunday, August 09, , 4:44pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
An mga taga-media, magin broadcaster o print mediamen, mga tunay na frontliner. Maghapon, magdamlag, pagpuon pa saná kan kwarentina, 24/7 pirmi sindang nagtratrabaho, nagpapalakop kan impormasyon dapit sa mga pangyayaring katakod kan CoViD19 pandemic na ini.
Garo man lang medical workers, sinda mga bayani man, ta haros dai man magpuruli sa saindang mga harong, urog an mga reporter na nag-iinterbyu kan mga nanunungdan sa gobyerno, mga doctor asin mga nars, kun minsan mga suspetsado pang may impeksyon nin Coronavirus.
An mga taga-media dai nagrereklamo dawa gurano kasakit kan trabaho. Kun normal ngani an panahon, kun suarin may bagyo o anuman na klase nin kalamidad, saka lugod sinda dai nakakapuli sa harong, harayo sa pamilya ta pirming tutok sa trabaho.
Kayod sanang kayod.
An mga taga-media, magin mga broadcaster sa TV asin radyo o mga parasurat asin reporter sa peryodiko, bantugan sa saindang komunidad, respetado, konsideradong mga opinion/influence leader sa saindang lugar.
An problema lang kan mga taga-media ta hard life, hababa an income, maluya an hanapbuhay.
Kun mayong sideline—legal man o illegal—gutom siya asin an saiyang pamilya.
Makahirak.
Totoo yan sa mga taga-media, urog na sa probinsya arog digdi sa Bikol, magin sa Naga o Legazpi.
Sa Mega Manila mas marhay an buhay kan mga taga-media. Nagtarapos sa mga bantugan na eskwelahan siring kan UP,UST, FEU, PUP, asin iba pa, nag-adal nin journalism kaya pagpuon ninda sa trabaho igwa sinda nin bastanteng preparasyon kaya nakakahagad nin halangkaw na sweldo asin dakol na benepisyo.
An mga may sadiri kan broadcasting network asin mga diyaryo o magasin darakulang negosyo o korporasyon na may dakulang kapital duman sa Metro Manila.
Alagad digdi sa probinsiya, an mga may sadiri nin estasyon asin lokal na dyaryo saradit man sanáng negosyo kaya dikit o mayo nin dakol na kwartang panpasweldo. Lalo na ngonyan sa panahon nin kwarentino asin lockdown. Bukas an radyo, TV, asin peryodiko lokal, pero sarado an mga negosyo, an mga tawo yaon lang sa laog kan mga harong.
An ibang mga trahabador, obrero, asin empleyado mayo nin gibo, mayo man nin sweldo pero an mga taga-media may trabaho pa.
Sa totoo lang kadakol akong naka-ulay nin mga taga-media na sige an aragrangay ta tios na marhay.
Pero an kadaklan sainda desidido pang magtrabaho sa ngaran kan serbisyo publiko.
Igwa man pati sinda nin media pass tanganing makalibot-libot na dai na-iistorbo sa mga checkpoint.
An mga seniors na mediamen, ta vulnerable sa virus, pahingalo muna.
Sa panahon na ini na may Social Amelioration Program(SAP) para sa mga kinapobrehan o poorest of the poor, mga senior citizen, mga PWDs, asin nawaran nin trabaho o hanapbuhay dahil sa CoViD19, an mga taga-media mayo lamang.
Nganga.
Mayo lamang panao an PIA o an Presidential Communication Operations Office ni Sec. Martin Andanar asin pati ngani daa an NGCP na igwa nin sadiring media organization na working press corps mayo man panao.
Magayon ta igwa nin ibang politiko na dakula an puso asin hararom an bulsa ta dai nakakalingaw asin nagtataga-witik man.
Sabi, an media iyo an pig-aapod na fourth estate o ika-apat na harigi kan sosyudad, ta kun mayo yan, tagilid an kinaban. Sa panahon kan mga fake news ngunyan, urog na sa social media mahalaga an serbisyo kan mainstream media sa pagpalakop nin tamang bareta asin impormasyon kaya dapat pagianon man an buhay kan mga mediamen.
Tawan nin gabos na benepiyso asin halangkaw na sweldo tanganing mamantinir an saindang iginagalang na estatura sa komunidad.
Inaapudan nyato an mga nanunungdan sa gobyerno asin sa pribadong sektor asin KBP na matawan nin pusog na Social Amelioration Program an mga tagamedia o sa simpleng tataramon Media Amelioration.
An Publishers Association of the Philippines Inc. (PAPI) kun bakong gadan na, il-igon na.
(Kaayon sa media men, an mga technician, office employees kan broadcast, sa print mga trahabador sa imprinta asin opisina kan dyaryo).
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Dyaryo | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 5:59am
Published on Sunday, September 06, , 7:56pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
“Mayo na an dyario, maluyahon na an benta. Bako nang masulong,” sabi ni Vacion Fernandez, an paratindang dyaryo sa kalye Evangelista, kataid kan Plaza Rizal, kan makaulay ko kan sarong aldaw.
Poon sa saiyang agom na si dipuntong Tyo Inggo, sagkod sa saiya, maabot limang dekada na an nakakaagi kan sinda magpuon magtinda nin dyaryo sa Centro kan Naga.
Mala ta kan sarong taon tinawan sya nin award o pagmidbid kan Naga City Hall huli kan saindang pagbariwas nin mga dyaryo—lokal asin nasyunal—asin pagpalakop nin bareta sa mga namamanwaan.
Pero ngunyan, susog ki Vacion, mas mabenta an face masks, face shields, mga paper bags, dulce, asin sigarilyo kisa sa dyaryo.
An mga dyaryo na saiyang pigtitinda sa eskaparate igwa naman _social distancing_ mala ta duwa sanang dyaryo nasyonal an saiyang pigtitinda, _Philippine Star_ asin _Philippine Daily Inquirer_.
Maski an mga peryodiko lokal na dati kadakul-dakol, mahihimpis na ngunyan asin kadidikit na.
An yaon na lang regular na nababakal iyo an _Bicol Mail_, _Star Dust News_, _Bicol Standard_, _Weekly Informer_, _Bicol Tribune_, _Bicol Herald_, asin iba pang paburubutwa sana, depende sa paid s.
Kan panahon igwa pa nin _Time_, _Newsweek_, _Philippines Free Press_, _Philippine Graphic_, _Liwayway_, pati man an _Bulaklak_ asin _Tiktik_. Gulpi pa sindang komiks na paninda arog kan _Pilipino_ asin _Tagalog_ _Klasiks_.
Buhay na buhay an negosyo ninda kaidto. Mala ta nakapatapos nin mga eskwela sagkod sa kolehiyo bako lang mga aki, kundi pati mga makuapo. Nagkaigwa pa nin kapital sa negosyong prutasan, tindang mani, asin iba pa.
An iba pang news stands sa Naga Centro iyo an RS (Ramon Sia) newspaper stand, Boning’s Trading na sadiri man lang kan pamilya Sia, Elena’s News Stand sa kalabaan kan General Luna, sa atubangan kan Galeria de Bichara, sa Saint Paul Bookstore sa atubangan kan Universidad de Santa Isabel.
Dati igwa sa National Bookstore sa SM, sa Vista Mall, asin Robinsons Mall, alagad pag-abot kan CoViD19 pandemic nagkawarara na.
Arog ki Vacion, an reklamo kan mga tindera sa RS asin ni Elena, pati sa Boning’s, minsan dai nag-aarabot an dyaryo gikan sa Manila, kun minsan may mag-abot man mayo nin nagbabarakal.
Kulibat ko palan an Outstanding Newspaper na _Bikol Reporter_ nag-untok na kan nagadan an publisher na si dipuntong Ruben F. Babar, duwang taon na an nakakaagi.
Sa lado lokal dapat kaya _hands-on_ an may sadiri, publisher, asin editor kan dyaryo. Marhay an negosyo urog na kun dakol an judicial o legal notices hali sa mga korte asin dakol an nagpapa-publikar nin mga resolutions/ordinances hali sa mga lokal government units, o sa kapitolyo, sa City Halls kan Naga asin Iriga, asin mga munisipyo ta halangkaw an bayad.
An problema ta maski marhay an negosyo mayo nin marhay na reporter kaya an mga bareta kun bakong press releases, sawisaw an pakasurat.
Kan panahon kaya, an mga peryodista sa Naga maski nag-haharapon kaiirinom beer sa New England asin kaka-karape sa Kantong Putikon, alagad pag press work asin aldaw na dapat magluwas an dyaryo, minaluwas talaga sa tamang oras— _en punto_.
Idto an panahon na buhay pa an _Naga Times_ ni Mon Tolaram asin Luising General, an _Balalong_ ni Juancho Triviṅo asin Luis Dato, an _Handiong_ ni Pidong Tria, _City News Week_ ni Paco Felecidario asin Weng Sto. Domingo, asin kadakol pang iba na pig-aaragawan bako lang kan mga tagaradyo—ta an bareta sa dyaryo ginagamit sa newscasts, kundi pati kan publiko, kan mga parasimba, mga nagkakarakan asin nagkakape sa restoran.
Kaya an mga news boys arog kaidto ki Ben Babar nakaka-jackpot asin may arualdaw na balon sa eskwelahan.
Ngonyan bako lang na may kaagaw na sa pagbariwas kan bareta huli kan social media kundi an kadaklan kan mga tawo—pati an mga hoben—hugakon nang magbarasa.
Magayon kuta na an mga kolumnista sa dyaryo arog ki Goyo Castilla, Manuel Aureus, Tito Valiente, Joseph Ochoa, Rudy Baldemor, Al Villamora, Fr. Joey Gonzaga, Gil Basmayor Sr., Jojo Villafuerte(+), Mike Julia Sr., Atty. Mike Julia Jr., Atty. Tony Acyatan (+), Frank Peñones, asin Fronying Maristela sa lokal asin sa nasyunal an mga columnist sa _Manila Times_, _Philippine Star_, _Philippine Daily Inquirer_, _Manila Bulletin_, _Daily Tribune_, asin _Manila Standard_, alagad dai man nag-aarabot digdi sa probinsya.
Magayon kuta na an diskusyon kan mga isyu alagad kun bako man regular an pag-abot, mayo man sana.
An magayon sana digdi sa lokal, urog na an mga parabasang taga-Naga asin Camarines Sur, ta an inot na binabasa bago an mga bareta asin mga kolum, iyo an editorial asin editorial cartoon.
Maugma pati ta may regular nang parabasa an mga Bikol columns, an rawitdawit, tigsik, asin baretang Bikolnon.
Igwa ngunyan sarong grupo na pigpapaurog an linggwaheng Bikolnon bako saná sa mga dyaryong arog kan _Bicol Mail_, sa Facebook kundi sa mga public fora, digdi sa Pilipinas gibo ni Vic Nierva, asin sa abroad man, ni Jojo de Jesus.
Nag-abot na pati an punto na an _intelligence_ o dunong nin sarong tawo bako sanang susog sa linggwahe arog kan English kundi sa pig-aapod na _mother tongue_ arog kan Bikol, Tagalog, Ilokano, Pangasinense, Kapampangan, Waray, Ilonggo, asin Sebwano.
Nagtutubod ako na may buhay pa asin malawig pa an dyaryo sa Pilipinas, bako sana an broadsheets kundi pati mga peryodiko lokal.
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Emil Saavedra, editor asin parasurat, alyas Atlas | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:00am
# Emil Saavedra, editor asin parasurat, alyas Atlas
Published on Sunday, August 23, , 5:22pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
At last, pakaagi nin halawig na panahon, an amigo kong nagpapàsan kan gabos na problema kan kinaban, 75 anyos na, garo dyamante na an kintab asin tagas kan saiyang pagkabuhay.
Ngunyan, wheelchair na an nagkakarga saiya haling Bagacay, Tinambac, pasiring sa Naga, Clupa, Mayon, asin Villa Corazon. Gusto pang mag-wheelchair pasiring Canada sa likod an saiyang pinakapadangat na si Lydia.
Namundag sa Tinambac, duman nagdakula, nag-eskwela sa Ateneo, nagkolehiyo sa Camarines Sur School of Arts & Trades (CSSAT) sa Naga, nagklase nin agrikultura sa CSSAC/CBSUA tanganing mag-adal pag-uma, dangan nag-eskwela sa UNC nin Education, kun sain sya nagsikat bilang editor in chief kan _The Nueva Caceres_, an pinakadakulang school-based community publication sa Bikol kan dekada 60 sagkod 70, may 5,000 na sirkulasyon sa mga estudyante kan UNC asin para sa publiko—libre, mayong bayad.
Duman nabisto an saiyang abilidad magsurat sa tataramon na Ingles, nagin inspirasyon sya kan mga estudyanteng mahilig man magsurat asin kan kadaklan kan mga _chicas_ kan panahon.
Sa Ateneo man, sa trade school, sa agrikultura o sa UNC, bako sanáng parasurat asin campus editor, kundi student leader pa si Emiliano S. Saavedra Jr., _aka_ “Duyong” sa saiyang pamilya.
Nagin editor in chief sya kan dyaryong _Bicol Monitor_ na sadiri ni Cong. Boboy Alfelor kan dekada 7o sagkod 80.
Nagin cub reporter sya kan dáan na _Bicol Mail_ kairiba pa sinda Henry Briguera, dipuntong Alex Abad, Jose Camano, asin ining alang-alang pa, maski aktibista, dai sya nagbali sa militanteng Kabataang Makabayan (KM), pero nag-ayon sya sa Conference of National Delegates Association (CONDA), College Editors Guild of the Philippines (CEGP), asin Gamma Delta Epsilon, sarong Greek-letter society sa UNC, asin puon kaidto sagkod ngunyan, myembro kan SDK—o Samahang Double Knit—si Emil. Dai sya nagsusulot nin maong na pantalon o short pants, o ining usong baràbang pantalon kan mga bagong tubo asin senior citizens na nagyayabayaba sa SM Naga.
Sa UNC campus, bilang parasurat asin paramasid kan mga hiru-hiro nin mga tawo, duman na nagpuon an saiyang pagpàsan kan mga problema kan kinaban, maski problema kan gobyerno, problema kan UNC administration, problema kan Malakanyang, problema kan mga NPA, problema kan mga alabado, problemang personal kan mga kababaihan, saiyang pig-iisip kun ano an pinakamarhay para sainda.
Pigmukna nya an grupong Arana Boys na kinukumpunir kan saiyang mga barkada na sinda Shulan Primavera, Ompong Baldemor, Nick Marasigan, Jovito Palo, Pay Pael San Andres, asin Edgar Tuy. Ako ngani palan kabali man.
Pinadakula nya si Johnny Delos Santos, Gerry Claveria, Herculano Sabas, asin Luz Equipado bilang mga parasurat asin outstanding student leaders. Dai sya nagbali sa mga student demonstrations o mass actions ta yaon sya sa gilid, nagmamasid, pigsusurat para sa mga peryodiko an nangyayaring mga aktibidad.
Kan makatapos nin kolehiyo, bilang idealist, nagtukdo sya sa harayong banwaan kan Siruma, imbes na sa Naga o sa Tinambac.
Gulpi syang natukduan na mga kaakian sa magayunon na banwaan na bistado sa mineral na white clay asin kadakol na mga tourist spots. Kaidto pati maagi ka pang dagat para saná makaabot sa banwaan kan Siruma.
Orgulyoso sya kan turismo kan saiyang banwaan, malà ta dinara nya an Arana Boys sa isla kan Kawit, sa Tinambac, asin iba pang magagayon na lugar kan saiyang banwaan.
Duman nagpuon an pag-ragod nya kaaalsa kan mga sakit nin tao. Pigsusurat nya sa saiyang mga editorials asin columns sa mga dyaryong lokal, arog kan _Bicol Monitor_ asin _Bicol Mail_. Nagsurat sya nin libro dapit sa buhay kan saiyang idol na si Luis R. Villafuerte, na pighahalat pang magluwas sa imprenta.
Nagprodusir siya nin semanahan na programa sa GMA 7 kan dekada ‘90 na an director si Sammy Garcia asin ako an anchor.
Nagin OIC Vice Mayor appointed kan Tinambac paka-EDSA Revolution. Pag-eleksyon daog. Nagin PRO sya kan Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR)—an pinakamaugma asin magayon nyang karera sa gobyerno sa lindong kan liderato kaidto ni Director Frank Pili. Nagin PRO man sya ni Kongresman Sal Fortuno kan Rinconada sa Batasang Pambansa.
Pigmukna nya an MassCom Arts and Affairs na nagprodusir kan pelikulang _The Good and the Bad_, na istorya kan mga gawi-gawi kan deboto ni Ina. 25 years in the making ini, hapota nindo si Al Ubaña saka si Maribel dela Rosa.
Gulpihon syang advocacies sa laog kan saiyang isip arog, kan pagsararo kan gabos na mga parasurat sa Bikol. Sya ngunyan an _ex-officio chair_ kan Kantong Putikon (Part II) sa SM City Naga. Kan mabagsik pa sya, arualdaw sya sa SM, nakikipaghuntahan sa mga taga-media, mga pensyonado, mga retiree, asin mga senior citizens. Ultimo nyang piglansar an saiyang Blue Revolution Movement sa laog kan SM ta gusto nyang magka-igwa nin gobyernong Parliamentaryo. Kontra sya sa Pederalismo. Bangit sya kadto ki Jess Robredo, ki Noynoy Aquino, lalo na ki Digong.
Pero ngunyan pig-uumaw nya si VP Leni, na esposa kadtong depuntong JMR. An ultimo nyang mayor na proyekto iyo an pag-areglo kan planong pagbanga kan probinsya kan Camarines Sur kan Fuentebella Dynasty vs. Villafuerte Dynasty.
An magayon ki Emil asin maugma sa buhay nya iyo na suportado syang intiro kan saiyang pamilya, kan agom niyang si Lyd, kan saiyang limang aki, asin mga makuapo.
An plano nya kaidto na itaas an monumento ni Rizal sa plaza kan Naga tanganing mgaka-igwa nin parking area sa irarom gulpi nang nagsusuporta ngunyan.
Iyan an bisyon asin misyon ni Emiliano San Andres Saavedra Jr., alyas Emiliano Zapata, also known as Atlas.
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
on January 14, at 2:56 pm
Saro po ako sa mga naging estudyante nnya sa Siruma! Great blessing po yan sa amin si Sir kang . Hinanap mi pag 2nd rear, dai mi na nahiling! Mmaraming maraming salamat po Si!
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


JoSal: bulawan na iribanan | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:00am
# JoSal: bulawan na iribanan
Published on Sunday, August 30, , 12:25pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Siisay an mahunà na an duwang college scholars kan pamosong Unibersidad kan Nueva Caceres _(non scholae sed vitae)_—an lalaki popular na newscaster asin station manager na maliputon an lagong kan boses, estudyante kan College of Commerce, saka an mestisang magayon, scholar, asin student leader kan College of Education—magkakaaguman sa Wedding of the Year kaidtong Abril 29, , sa Peṅafrancia Shrine Naga City, duwang taon antes kan Martial Law?
Siisay an mahunà na an pambihirang kombinasyon na ini mabunga nin pitong aki—6 na babayi saka sarong lalaki, plus pitong makuapo, asin magigin makolor na _riding-in tandem_ sa pulitika sa Rinconada? Mayong iba kundi sinda dating Congressman Salvio B. Fortuno asin si incumbent Congresswoman Jocelyn Faustino Fortuno kan Nabua, Camarines Sur.
Si Sal an tawong dawa magayon an boses, dai naglalangkaw an tono kun nagtataram, on-air man or off-air, iyo an pigtiwalaan sa pagpadalagan kan pinakadakulang Bikolano radio company, an Filipinas Broadcasting Network, Inc. (FBN) na pagsasadiri kaidto ni dipuntong Senador Edmundo B. Cea sa laog nin halawigon na panahon huli sa liputok na pagtubod saiya kan maisog asin madunong na outstanding provincial fiscal, bilang general manager.
Nagpoon tulos sya nin halawig na karera sa serbisyo publiko.
Inot, bilang direktor kan Canaman-Magarao-Bombon district kan CASURECO II, dangan bilang pinakahoben na presidente kan kooperatiba, sagkod magin topnoptcher na bokal kan probinsya nin Camarines Sur (35 banwaan saka Iriga City), asin bokal kan Rinconada district.
Kan , nanggana syang bise gobernor kan pinakadakulang probinsya asin nagsirbi nin tulong surunudan na turno, an pinakainot sa siring na posisyon sa historya kan Camarines Sur. Trangkilo asin produktibo an sangguniang panlalawigan: nagkaigwa nin opisyal na historya an Camariness Sur; an Mayo 27 idineklarang aldaw kan pagkatugdas, official nonworking holiday pati sa Naga saka Iriga, naibalyo an selebrasyon kan Kaogma Festival hali sa Naga pasiring sa Pili, minukna an Central Bicol State University of Agriculture (CBSUA), binuksan an pamosong CWC asin Lago del Rey, asin kadakol pang iba.
Kaya bakong makangalas na kan inot na magkandidato syang congressman kan Rinconada area, gana tulos. Pinanamit man syang sarong daog for congressman pero kan magbalik sya giraray bilang bise gobernador, nakatapos syang tulong brilyanteng turno bilang representante kan fifth district, and the rest is history. Sya an pigbibistong “Road Infrastructure King” kan probinsya ta 100% kan mga tinampo sa saiyang distrito napakarahay nya asin naipasemento o ispalto, pati Buhi asin Balatan, na haloy nagparaharalat na magkaigwa nin tultol na dalan.
Kan matapos sya kan turno bilang deputado kan rinibayan sya kan saiyang magayon na agom sa kaparehong puwesto.
Primero idto sa historya kan probinsya na an sarong broadcaster na pulitiko riribayan man saná kan saiyang agom na paratukdo na nanggana pati nin pinakadakulang lamang.
Kun iisipon an broadcast asin teaching profession parehong karera nin pagtukdo o edukasyon. An announcer sa likod kan mikropono, an maestra sa atubangan kan mga estudyante sa laog kan classroom.
Si Sal konsideradong Dean of Bikolano Broadcasters, pirang beses nagin chairman kan KBP asin pigmimirar na idolo kan ginatos na working broadcasters na nag-agi sa lindong kan saiyang liderato asin pagmato puon kaidto sagkod ngunyan.
Sya an nag-introdusir asin nagmukna kan inot na news department nin sarong local radio network: an dzGE sa Camarines Sur asin dzRC sa Albay na dating may mga sanga sa Tuguegarao, Cagayan asin San Pablo City.
An FBN an pinakamidbid na training ground nin broadcast sa Bikol na nagprodusir bako saná nin mga outstanding announcers asin DJs kundi pati mga darakulang lider-pulitiko: mga alkalde, bokal, bise gobernador, gobernador, asin congressman, mga station managers, KBP chairpersons, asin founders kan Association of TV and Radio Announcers of Camarines Sur o ATRACS na sya an solong adviser. Si Sal iyo an Santa Claus kan broadcast media taun-taon sagkod ngunyan.
Sa ibong na lado, si Jo Fortuno na nagpuon bilang public school teacher, nagin pamayo kan Alternative Learning School (ALS) sa Naga asin nagin lider/spokesperson kan Naga City Teachers Association (NACITEA).
Natawan nin award o minidbid bilang Most Outstanding Teacher of Naga City, Camarines Sur, asin sa intirong Pilipinas. An ambisyon saná kuta ni Jo bilang first lady ni Sal asin bilang mabuot asin mahigos na agom nin sarong pulitiko.
Idto palan, dai aram kan kadaklan, pig-aadalan nyang entero bako saná an hiru-hiro kan saiyang agom bilang serbidor kundi an mga kaisipan kaini asin pangaturugan.
Kaya kan manggana sya  bilang primerong babaying representante sa kongreso kan Rinconada, an pinakadakulang political district kan Camarines Sur, dai nagngalas an mga tawo kan sya pakaputon bilang chairperson kan mahalagang Committee on Bicol Recovery and Economic Development (BRED).
Edukasyon para sa mga kaakian asin mga hobenes kan Rinconada an saiyang ipinaglaban durante kan karampanyahan sagkod ngunyan na sya nakatukaw na.
Sunod sa edukasyon iyo an hanapbuhay, trabaho, dagdag na ingreso sa kada saro sa saiyang distrito.
Gigibuhon nya iyan sagkod na matapos an saiyang turno.
An saiyang partner na si Sal nasa likod saná asin kataid nya man giraray sagkod ngunyan.
Ini an tawong dai nalilingaw sa mga amigo puon sa pagkaaki sa Nabua, sa high school sa Ateneo (sya an Yoyo King kan dekada ‘60), asin mga kabarkada sa radyo asin telebisyon mantinido nya an liputok na relasyon.
Sabi kan iba, sya na an amigo na dadamayan ka maski magdamlag. Sabi ni Mario Ochoa, si Salvio Fortuno an masalbar asin mataong swerte bako saná sa Rinconada kundi sa Bikolandia.
Mayo syang kalaban sa pulitika ta maski sa ibong na kudal kan partido amigo niyang pirmi, sabi ngani kaiyan mayo syang maraot na tinapay.
An hapot ngonyan bako kun ano an puturo ni Sal o ni Jo, kundi kun ano an puturo ni JoSal sa mga maabot na taon?
An saindang mga aki: Joanne, Cherylyn, Anelle, Dessa, Josa, Jesette, JP: mga makuapo: Sophia, Jada, Basti, Rylee, Ethan, Natalia, EJ (+).
Si Sal an numero unong paraimbento nin mga tataramon na ginagamit asin naglalakop bako saná digdi kundi sa ibang lugar man—“Maurag nang kadikit,” “awtomatik,” asin an pinakabantugan na “pangyayari!”
Dai ta na muna isipon kun ano an plano kan duwa sa pulitika an importante na sinda nagselebrar pa saná kan saindang ika-50 anibersaryo bilang mag-agom kan Abril 29.
To Cong JoSal: Congratulations and Happy Golden Wedding Anniversary.
Mabuhay!
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Ernie Verdadero

Saturday, December 27, , 6:01am
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
## [Isyu nin pagbasa](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Siring kan Coronavirus, African Swine Flu, pagtuga kan Bulkan Taal, mga linog sa Mindanao asin iba pang kalamidad bako saná sa Pilipinas kundi sa ibang parte kan kinaban, an isyu kan maluyang pagbasa kan mga estudyante sa Bikol saro man na kalamidad na an nakakaparùrô...
## [Magbirikol man daw kita](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Habo ta man o gusto, an tataramon na Bikol iyo an saro sa mga mayor na lengwahe sa Pilipinas na minimidbid kan kan Departamento kan Edukasyon. Problema saná ta mantang nagdadakol an populasyon sa rona kan Bikol nagdidikit man lugod an nag-uusar kan mother tongue o...
## [KBP Camarines Sur asin ATRACS](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
May sarong grupo nin mga senior broadcasters na gustong buhayon liwat. Ini an Association of TV and Radio Announcers of Camarines Sur (ATRACS). Bako saná para sa marhay na iribahan, pagkasararo, asin propesyonalismo, kundi tanganing matabangan an mga taga radyo asin...
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
“Mayo na an dyario, maluyahon na an benta. Bako nang masulong,” sabi ni Vacion Fernandez, an paratindang dyaryo sa kalye Evangelista, kataid kan Plaza Rizal, kan makaulay ko kan sarong aldaw. Poon sa saiyang agom na si dipuntong Tyo Inggo, sagkod sa saiya, maabot...
## [JoSal: bulawan na iribanan](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Siisay an mahunà na an duwang college scholars kan pamosong Unibersidad kan Nueva Caceres (non scholae sed vitae)—an lalaki popular na newscaster asin station manager na maliputon an lagong kan boses, estudyante kan College of Commerce, saka an mestisang magayon,...
## [Emil Saavedra, editor asin parasurat, alyas Atlas](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
At last, pakaagi nin halawig na panahon, an amigo kong nagpapàsan kan gabos na problema kan kinaban, 75 anyos na, garo dyamante na an kintab asin tagas kan saiyang pagkabuhay. Ngunyan, wheelchair na an nagkakarga saiya haling Bagacay, Tinambac, pasiring sa Naga,...
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Haloy na kutang may libro akong naisurat dapit sa mga Bikol asin pakunswelo ni David Dollano na sa radyo na tunay na Bikolista. Kundi sa kaaantabay bilang radio fanatic, nalingawan kong isurat sa papel arualdaw an mga pambihirang Bikol na hararom asin hababaw pero...
## [Media Amelioration](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
An mga taga-media, magin broadcaster o print mediamen, mga tunay na frontliner. Maghapon, magdamlag, pagpuon pa saná kan kwarentina, 24/7 pirmi sindang nagtratrabaho, nagpapalakop kan impormasyon dapit sa mga pangyayaring katakod kan CoViD19 pandemic na ini. Garo man...
## [Media asin demokrasya](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Puon kan nagimatan ko kan dekada ‘60, an prensa saka an mass media sa Bikol, urog na sa syudad nin Naga, an pinakalibre sa bilog na nasyon. An bilang kan mga dyaryo sa Naga saná nag-aabot nin 20 gabos na nagluluwas surusemana asin pigdidistribwir sa 6 na probinsya...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Ernie Verdadero

Saturday, December 27, , 6:01am
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Kaya ngani midya—media—ta banga, bakong saro. Kun sa lana o suka, midya-midya. Sabi ngani sa usipon, may pinabakal suka o lana sa tindahan, pagpuli announcer na. Reporter na. An reporter an pinakaimportanteng karakter sa kinaban nin midya. Sa Time magazine, New York...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan