Saturday, December 27, , 6:38am
# An pagsantigwar sa banwaan: puon metapora sagkod pilosopiya
Published on Monday, December 21, , 10:02pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa saiyang katiripunan nin mga rawitdawit sa librong _Santigwar_), iminundag ni Kristian S. Cordero bilang metapora an daan nang gawi nin pananantigwar. Dawa ngani mas dakol na an nagtutubod ngunyan sa modernong medisina asin pagpabulong sa doktor, dai pa man giraray napara an pagsarig sa kaumayan na dulot kan pagpasantigwar. Sabi ngani ni Cordero sa saiyang huruphurop sa journal na _Pagpukaw_) _,_“an iba pag naghilang mapuon nguna sa pagsantigwar ta iyo an barato, igwa man ibang baliktad. Si mga may kaya sa doktor nguna, dangan pag dai na kaya minadulok na sa parasantigwar, saka minakapot sa tarom, minabalyo sa bangin nin pagtubod asin pagduda, marahay sana an kahilangan.” An pagdulok kaya sa parasantigwar man o doktor, minagikan man sana sa kabutan kan tawo na maumayan sa minamating hilang sa hawak.
Kundi sa paggamit niya kan santigwar bilang metapora nagibuhan na nin tulay ni Cordero tanganing maidakit sa ibang lado asin kinaban nin mga kahulugan an gawi nin pagbulong na ini. An dating katuyuhan kan pagsantigwar na kaumayan sa hawak asin ginigibo kan parasantigwar nagin saro nang gawi nin pagbulong sa banwaan na pasan na kan mga parasurat gamit an lenggwahe imbes nang lusang plato, kandila asin lana sa pananantigwar. Sa metaporikal na pinagdarhan kaini, nagigin magkaulian an kultural-antropolohikal na dimensyon kan santigwar asin an gawi kan modernong medisina sa pagbulong. An pagtukoy nin hilang o _diagnosis_ parehong ginigibo kan parasantigwar asin doktor. Kun ipasipara an klase nin mga pan-umay na itinatao kan parasantigwar asin doktor, an bulong na itinatao susog man sa kun ano an namidbidan na kahilangan sa hawak. An pagtukoy kan kahilangan kan banwaan iyo man an katungdan kan parasurat. Kaya, susog ki Cordero, “sa pagsantigwar, minimidbid kan tawo an saiyang hilang. Iyo ini an inot na tangga sa kaumayan, an bistuhon asin akuon na may hilang an banwa, na may makulog an banwa asin magdulok sa mga para-santigwar na iyo an matabang satuya tanganing bistuhon an kaiwal.”
Sa pagsurat ni Cordero sa lenggaweng Bikolnon, ibinugtak man an katungdan kan pagsantigwar sa sadiring banwaan kan mga parasurat. Alagad an gawing ini igwa man nin panpangabsan na halaga. Susog ki P. Wilmer Tria, na iyong midbid kong nagpatuod kan pamimilosopiya gamit an sadiring tataramon sa Bikol, an sarong huruphurop nagkakaigwa nin pilosopikal na dimensyon kun pampangabsan an mga abot kaini. (An paggamit kan sadiring tataramon na Bikol sa pamimilosopiya sarong inisyatibang duwang dekada na kan pinunan ni P. Tria asin iba pang mga pagiriba. Ini sarong pagmidbid kan sadiring mga rekurso kultural, lenggwahe asin iba pang mga kakayahan sa mga paghuruphurop, pagsurat, asin pagtukdo nin pilosopiya.)
Sabay na ipinasan ni Cordero an pampublikong katungdan kan pilosopiya sa pagsayod kan pagsantigwar bilang metaporikal na katungdan kan parasurat. Kundi kadakul na kayang depinisyon kan pilosopiya ngunyan puon kan iminundag ini sa tataramon kan mga suanoy na Griyego gikan sa pinag-agom na _philia_ asin _Sophia_. “Katuod” an literal na dakitaramon kan _philia_ sa satuyang lenggwahe, mantang “kadunungan” (kun susugon an pinili ni Tria \[\] para kaini) o “pagkasabot” (kun susugon an pinilli ni Remodo \[\] sa journal na _Bikolnon_) man an _sophia_. Pagkamuut sa pagkasabot o _love of wisdom_ kun sa tubong kahulugan sa tataramon na Griyego. Huli ta an pagigin katuod igwa nin mga tangga, asin an _philia_ iyo an kahurohalangkawing gawi nin pakikipagkatuod na kun sain an pinapaurog iyo mismo an katuod, nagkanigong nang apudon ini bilang pagkamuot, pagkamuot sa kadunungan mismo o pagkamuot sa pagkasabot.
Mas maninigong hilingon kun siring kun papano sinasabot an pilosopiya susog sa naggigibo kaini, o sa namimilosopiya mismo, imbes nang magbase sa hinuhunang saro sanang depinisyon nin pilosopiya. An pilosopikal na gawing nakatakod sa metaporikal na kahulugan kan pananantigwar iyo an kabaing sa kontemporanyong gawi nin pamimilosopiya ngunyan na _social critique_ o apudon nyatong pagkritiko sa banwaan. Inampon man ngani kan linggwaheng Ingles an _critique_ gikan sa suanoy na Griyegong _krinein_ kun sain yaon an mga gawi kan paghuruphurop, pag-atid-atid asin pagsabot sa halaga kan mga bagay-bagay. Kadaklan na beses an pagkritiko itinatampad sana sa pagparatuyaw, bagay na gibo man talaga kan sarong nagkikritiko. Kabali an pagtuyaw sa gibo kan pagkritiko kun an buót sabihon kaini iyo an pagtukoy kan mga tataramon asin gibong lihis sa katutuuhan. Buót sabihon, an paghurop-hurop na gibo kan pagkritiko igwang katuyuhan na magbiklad kan katutuuhan miski pa mag-atubang sa pag-alaman na pwedeng darahon kan pagtuyaw sa mga salang gibo o gawing nakakapalagalag parayo sa katutuuhan.
Alagad sa gamit ni Cordero na simbolo kan parasantigwar kan banwaan, malinaw kun sisay mananggad an inaatangan nya kan katungdan nin pagkritiko kan banwaan:
Santigwaron niyato an banwaan.
Kumua nin dakulang daso
Na dai napapara an liwanag
Gamiton an kalayo kan bulkan
Na minapaisog kan satuyang mga kalag.
Sa mga nakakaaram kan alegorya kan lungib ni Platon, an mga parasurat nin mito, rawit dawit asin iba pa sa linya nin literatura ilinadawan sa imahen kan mga yaon sa laog kan lungib na nagdadalan kan mga anino sa lanob gikan sa mga bagay na ipinapasali sa atubangan kan kalayo na yaon sa saindang likod. An dasong “dai napapara an liwanag” asin an “kalayo kan bulkan na minapaisog” sa kalag anas mga simbolong lain sa gamit ni Platon para sa pilosopo na nakatalingkas sa mga kadena, nagkamang paluwas kan lungib dangan luway luway na iminuklat an mga mata sa liwanag na gikan sa saldang. Susog ki Platon, an katungdan kan pilosopo iyo na magbwelta sa laog kan lungib tanganing ihiras an saiyang natanaw sa luwas dawa pa ngani saro ining magigin dipisil na gibuhon huli sa katibaadan na dai man tulos sya tutubudan kan saiyang mga pag-iriba.
Sa paggamit kan daso asin kalayo kan bulkan, na kun sain an kusog ipinapamati gikan sa kairaruman kan daga pag minatuga, linadawan man ni Cordero an katalingkasan na pwedeng idulot kan mga parasurat sa literatura gamit an imahenasyon: an daso bilang liwanag tanganing mamidbidan an mga yawa sa banwaan na naka-iba asin nagdulot nin kahilangan, dangan an kalayo kan bulkan bilang representasyon kan imahenasyon na pwedeng gamiton na armas tanganing mabuhay tumang sa mga yawang nakapaipli sa banwaan. An mga yawa kayang ini kaibanan mismo sa kapalibutan alagad dai mga nahihiling o namamaanan siring kan pagtubod sa pagsantigwar.
Danay pa man giraray na gibuhon an pagsantigwar sa banwaan na katungdan kan mga obrero sa literatura. Garo mas nagin makuri pa nganing gayo an mga kahilangan kan banwaan nyato. Napapangaranan na ngani alagad mas nagin masakit lugod mamidbidan arog kan _fake news_. Nagkapandemya na asin igwa nang bakuna para kaini alagad an mga kahilangan kan banwaan na pinabutwa mismo kan pandemya arog kan salang pagsimbag sa mga problema kan sosyudad, pag-elihir sa pwesto asin danay na pagsuporta sa mga salang tawo sa gubyerno, pagtanaw ni utang na buót sa mga nagibuhan kan mga yaon sa pwesto imbes nang pagtrato kaini bilang katungdan ninda mismo, kawaran nin pantay asin maninigong suporta sa lambang sektor kan banwaan, an danay na paggamit kan kasaraditan sa personal o pulitikal na ambisyon, asin kadakul pang simtomas kan mga kahilangan kan banwaan, garo mawawalat na dai mababakunahan sagkod na magin garo sipon na sana satuya an CoViD19.
Linalauman na madulok sa mga parasurat an mga tawong minidbid na an saindang mga sadiri na naghihilang tanganing sinda maumayan. Alagad garo bakong arog kaini kadali an dalan sa kaumayan siring kan linalauman. Inot, garo pinagtudan nang pugulon kan mga tawo an minamating kulog kan saindang banwaan siring kan pagpugol kan sarong may kahilangan sa hawak asin habong magdulok miski sa doktor o parasantigwar. An hawak kan tawong kinumbinsir an saiyang sadiri na mayong hilang ngapit nagagadan sa kawaran kan bulong na kaipuhan kaini. Alagad an banwaan na kinumbinsir man an saiyang sadiri na normal sana an gabos, nagbubutwa sa gawi kan pamumuhay kan mga kaayon digdi an pagkalapa na yaon sa kawaran nin hustisya, magayon na buhay para sa mas kadaklan, asin imahensyon na mabuhay nin mas urog pa kisa sa dikta asin patuod kan mga naghahading poder sa banwaan. An malala ta naipapatuod ini sa mga minasunod na henerasyon sagkod sa bilog nang mapara an pagmati sa kulog kaini asin magkagamot na nin palta rason para kaini.
An ikaduwa ta an mga parasurat dai man libre sa pananantigwar. Kaayon mismo sya sa naghihilang na banwaan. Kaayon sya sa kinaban nin mga pinapahalagahan, igwa man sya nin mga sinusurog, mga sinasarigan asin dai pinapanigan. Sabi ngani kayan, pulitikal na gibo man daa an pagsurat. Kaya igwa man kaipuhan gibuhon an tawong nagbabasa o nagdudulok sa mga parasurat, iyo ini an pagsantigwar man sa mismong nananantigwar. Sa pilosopikal na kinaantosan kan pagsantigwar, bako sanang para sa mga parasurat an panbanwaan na katungdan kaini. An pagmidbid sa mga yawa sa banwaan, pangabsan na gibuhon kan lambang indibidwal na kaayon digdi.
Papano nyato kun siring mamimidbidan an mga yawang ini kun natuod na kitang hunaon na mayong kahilangan an satuyang banwaan? Siring kan nararanasan nyato gabos na simtomas kun sain naaaraman nyatong may hilang o magkakahilang kita, an pag(hi)mati an nagsisirbing senyal satuya na igwang malain na nangyayari sa laog kan satuyang banwaan, na dawa dai man nyato nahihiling pero naapektuhan an bilog nyatong pagkabuhay, an bilog nyatong banwaan. Bakong parasantigwar o doktor mismo an nagbubulong sa hawak, yaon na sa hawak mismo an nagdadarang kaumayan, an hawak mismo an nagpapaumay sa sadiri kaini. An simbag nyato, an ginigibo ta, pag nakamati kita kan mga sintomas nin hilang an magigin susugan kan kapalaran kan satong banwaan sa maabot na panahon.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
on January 14, at 11:50 am
Maurag padi. Pero may typo error. 😁
2. ![Victor John M. Loquias](
Victor John M. Loquias
on January 15, at 10:57 am
Salamat padi! Rigmat kan mata mo padi haha! Dai ko narisa
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
 Comments on: An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya </title>
 <atom:link href=" rel="self" type="application/rss+xml" />
 <description>Mga Ideyang Bikolnon, Bikol na Tataramon</description>
 <lastBuildDate>Sun, 25 Oct :55:24 </lastBuildDate>
 hourly </sy:updatePeriod>
 <sy:updateFrequency>
 1 </sy:updateFrequency>


An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:41am
# An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya
Published on Sunday, October 25, , 4:55pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
An pisikal na pagkaburugkos kan pamilya an tinukoy kong kaluyahan mismo kan pamilya sa panahon nin pandemya huli ta libreng nakakadakit an virus sa mga hawak kan magkaparamilya. Ibiniklad ko man an pagkaburogkos na ini bilang dahilan kun tano ta nagdadanay an malain na kultura sa banwaan kun sain sinasakop kaini an ibang ladong luwas naman sa personal na sakop kan pamilya arog kan ekonomiya asin pulitika. An pag-iisip kaya madali sanang maipatuod sa laog kan pamilya, sa mga aki asin iba pang myembro kaini. Garo angay na sabihon na sa laog kan pamilya an virus asin ideya nagkakaigwa nin _tipping point_ siring kan sabi ni Malcolm Gladwell ). Tulo daa an dahilan kun tano ta an sadit na bagay o simpleng ideya nagdadakula asin naglalakop arog kan mekanismo kan mga epidemya. Inot iyo an kusog kan nagkapirang indibidwal na iyong nagdadara kan virus o ideya dangan dai nag-aaram na nang-uulakit na palan sa kadaklan. Ikaduwa, an kusog asin pagkamadinukot kan sarong virus o ideya, dangan an ikatolo iyo an biglaan na pagkuriyat kan virus o paglakop kan ideya huli sa pagkasensitibo kan mga tawo sa saindang kundisyon asin kinamumugtakan. Kun makanuud kita sa pinagsasapo nyato ngunyan na pandemya urog na kan disgrasyang idinulot sa pamilya kan palyadong sistema pwedeng sa laog kan pamilya mismo magpuon an dakulang pagbabago sa banwaan asin pagbabago kan pamilya mismo.
Duwang dalan an hinawan kan pandemya para sa pamilya kun sain an dakulang pagbabagong ini, sa ikakarahay man o ikakaraot, nagin yaon na mismo asin dai na madudulagan pa. Inot iyo an dati nang yaon asin nagdulot na nin pagbabago sa buhay kan pamilya: an teknolohiya asin an internet na nakakapagtakod sa tawo sa birtwal na kinaban. Distansya an pinarang kaulangan kaini huli ta bako nang problema an rayo kan magkakapamilya sa pakikipagkomunikar sa lambang saro. Alagad an katumbalikan kaini ta, huli sa kadakol man an kasibutan na yaon sa birtwal na kinaban asin pwedeng kabangkagan, pwedeng magin dikit na sana lugod an panahon na pwedeng idulot kan lambang saro miski sa laog kan saindang harong. An ikaduwang dalan iyo an pagdara kan edukasyon mismo sa laog kan harong huli ta dai pa giraray makaruluwas an mga eskwela dara kan peligro sa salud. Arog kan teknolohiya, an edukasyon garo nagsasakop naman kan harong. Giraray, an epekto kaini ta an oras na pwede kutang idulot sa mga personal na gibuhon sa harong napapaduman na sa paggibo kan mga requirement kan eskwelahan sa modular o online classes. Apwera pa kaini an magabat na katungdan asin agyat sa mga magurang na direktang antabayan an saindang mga kaakian sa pag-adal mismo. Sa mga naghahanap buhay na magurang o tugang na nakikihiras naman kan katungdan, dugang ining pasakit na kaipuhan na sanang atubangon. Sabi ngani kayan, mapakusog na sana sa satuya an bagay na dai nyato ikagadan.
Alagad an pagpahiwas kan agimadmad asin pagpararom kan pagmati bagay na dara man kan teknolohiya asin internet huli ta pwedeng maaraman kan sarong tawong dai nakakaluwas sa harong an mga pangyayari bako sana sa saindang banwaan kundi pati na sa bilog na kinaban. Sigurado man na igwang kanuudan na maguguno mismo an mga kamagurangan sa pag-ako ninda giraray kan pagtukdo sa saindang mga aki asin pag-antabay ninda sa bilog na proseso kan edukasyon ngunyan.
Pag-abot sa teknolohiya, mas nakakalamang na an mga kaakian asin kahobenan sa paggamit kan saindang mga gadget asin iba pang kanuudan teknolohikal. Duda ko mas mahiwas naman an saindang agimadmad pag abot sa pamamanwaan, sa ekonomiya asin pulitika kisa mga gurang. Alagad igwa syempreng mga nanununod naman sa gawi kan saindang mga kamagurangan. Sa pulitika halimbawa, an mga nagmamana kan poder asin posisyon kan saindang mga magurang mas nagkaigwa pa lugod nin dugang na makinarya huli sa teknolohiya asin rikas kan impluwensyang pwedeng ipalakop sa internet.
Kun madinukot an virus sa laog kan pamilya siring man kayan an impluwensya. Kaipuhan sanang magkaigwa nin utang na buot sa nasa posisyon an sarong myembro kan pamilya ta an gabos damay kayan sa pagtubos. Sibut sa paggibo nin mga pabrikadong impormasyon o barita an mga paslo sa poder ta an pagbari kan katotoohan asin paglagalag kan tawo ngunyan mas pinadali na kan teknolohiya. Saro sanang myembro kan pamilya an kaipuhan mahulog sa patibong ta siya na an bahalang magdara kayan sa saiyang harong. Sabi ngani kan saro kong nagin estudyante, dai na kaipuhan ngunyan nin mga armas o bomba nganing punan an sarong gyera mundyal, sarong pabrikadong barita sana an kaipuhan, asin dakulon tulos an biktima, nanginginutan na digdi si mga madaling mapatubod asin basang na sanang minaako kan nabasa o nadalan.
Haloy naman an mga arog kaining pagtuyaw sa sistema kan banwaan. Baka ngani sa pag-agi kan haloy na panahon kun igwang makabasa kan pyesang ini, asin siring pa man giraray an sistema, panluyahan lugod sya nin buot asin paglaom. Bako naman nganing bago an mga sinasabi ko ta an sakuyang ama mismo na aktibista kan saiyang panahon siring naman kaini an mga sinabi. Kan sya nabubuhay pa danay na sana an pagirumdom sa sakuya na pagklase asin sadiri na sana lugod daa an atupagon. Alagad dai nasigbo an baga kan saiyang pagmawut nin maulyas na pagbabago sa banwaan sagkod sa saiyang kagadanan. Igo na ini tanganing magsarig asin magdanay na maghinguwa asin magmawot nin ikakarahay kan banwaan.
Madanay an pamilya bilang institusyon nin katalingkasan sa personal na lado kan panbanwaan nyatong buhay. Si Karl Marx asin an saiyang katuod na si Friedrich Engels nagmawut kan saindang panahon na mapara an pamilya tanganing magtaong dalan sa ideyal na sosyalismong banwaan. Saro ining bagay na garo dai nanggad mangyayari urog na sa satuyang makipamilyang kultura. Si buhay pamilya mismo ni Marx garo taliwas sa kamawutan na mapara an pamilya. Sa bayograpiya ni Marx susog ki Francis Wheen ), mahihiling na sa tahaw kan saindang makuring pagtios an debosyon ni Marx sa saiyang mga aki asin agom nagdanay sagkod sa saiyang pagkagadan. Baad nakatakod sana kaya an kamawutan nindang idto ni Engels sa pagtrato ninda kan pamilya bilang saro sa mga estrukturang pinapadalagan kan ekonomiya. Dai mangyayari an abolisyon kan pamilya alagad dai man pwedeng maghadi an pamilya sa buhay panbanwaan kan tawo. An pamilya an nagtatao kan mga pambungad na pagmidbid (recognition) na iyong kaipuhan sagkod sa magtalubo an tawo bilang sarong indibidwal na may pagkasabot, paghimate asin paghinguwa. Alagad an mga paghinguwa dai dapat nakatungkos sana sa saiyang pamilya asin namumutan kundi, asin urog na, para sa banwaan.
Pirmi man igwang pagbabago sa buhay kan mga tawo, alagad an magbago nin pukaw asin igwang paghinguwa sarong makusog na pwersa nganing an mga simpleng gibo na pwedeng magpuon sa pamilya magkaigwa nin mas mahiwas na kaabtan. Panahon ngunyan na ripasuhon an mga pinapahalagahan mismo sa laog kan pamilya. Tibaad kaipuhan kan mga magurang na mas makanuod pang magbutas kan saindang mga aki, asin pagtudan sa laog kan saindang pamilya an pagmawut sa ikakarahay kan bilog na banwaan. Tibaad iyo ini an dalan nganing sa mas haloy na panahon mas maprotehiran mismo an pamilya bilang sarong institusyon sa personal lado kan satong buhay panbanwaan.
May mga muhon an personal na relasyon, kaipuhan pirming hawanan yan tanganing mahiling pirmi na an kinaban dai sana nag-iitok sa laog kan pamilya. Tibaad sa padagos asin danay nyatong pagpamidbid sa laog kan satong pamilya kan kaisipan na “an harong pinupulian alagad an buhay idinudulot sa banwaan,” magkaigwa nin pagbabago asin mas marhay na banwaan sa maabot.
.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An pagsantigwar sa banwaan: puon metapora sagkod pilosopiya | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:39am
# An pagsantigwar sa banwaan: puon metapora sagkod pilosopiya
Published on Monday, December 21, , 10:02pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa saiyang katiripunan nin mga rawitdawit sa librong _Santigwar_), iminundag ni Kristian S. Cordero bilang metapora an daan nang gawi nin pananantigwar. Dawa ngani mas dakol na an nagtutubod ngunyan sa modernong medisina asin pagpabulong sa doktor, dai pa man giraray napara an pagsarig sa kaumayan na dulot kan pagpasantigwar. Sabi ngani ni Cordero sa saiyang huruphurop sa journal na _Pagpukaw_) _,_“an iba pag naghilang mapuon nguna sa pagsantigwar ta iyo an barato, igwa man ibang baliktad. Si mga may kaya sa doktor nguna, dangan pag dai na kaya minadulok na sa parasantigwar, saka minakapot sa tarom, minabalyo sa bangin nin pagtubod asin pagduda, marahay sana an kahilangan.” An pagdulok kaya sa parasantigwar man o doktor, minagikan man sana sa kabutan kan tawo na maumayan sa minamating hilang sa hawak.
Kundi sa paggamit niya kan santigwar bilang metapora nagibuhan na nin tulay ni Cordero tanganing maidakit sa ibang lado asin kinaban nin mga kahulugan an gawi nin pagbulong na ini. An dating katuyuhan kan pagsantigwar na kaumayan sa hawak asin ginigibo kan parasantigwar nagin saro nang gawi nin pagbulong sa banwaan na pasan na kan mga parasurat gamit an lenggwahe imbes nang lusang plato, kandila asin lana sa pananantigwar. Sa metaporikal na pinagdarhan kaini, nagigin magkaulian an kultural-antropolohikal na dimensyon kan santigwar asin an gawi kan modernong medisina sa pagbulong. An pagtukoy nin hilang o _diagnosis_ parehong ginigibo kan parasantigwar asin doktor. Kun ipasipara an klase nin mga pan-umay na itinatao kan parasantigwar asin doktor, an bulong na itinatao susog man sa kun ano an namidbidan na kahilangan sa hawak. An pagtukoy kan kahilangan kan banwaan iyo man an katungdan kan parasurat. Kaya, susog ki Cordero, “sa pagsantigwar, minimidbid kan tawo an saiyang hilang. Iyo ini an inot na tangga sa kaumayan, an bistuhon asin akuon na may hilang an banwa, na may makulog an banwa asin magdulok sa mga para-santigwar na iyo an matabang satuya tanganing bistuhon an kaiwal.”
Sa pagsurat ni Cordero sa lenggaweng Bikolnon, ibinugtak man an katungdan kan pagsantigwar sa sadiring banwaan kan mga parasurat. Alagad an gawing ini igwa man nin panpangabsan na halaga. Susog ki P. Wilmer Tria, na iyong midbid kong nagpatuod kan pamimilosopiya gamit an sadiring tataramon sa Bikol, an sarong huruphurop nagkakaigwa nin pilosopikal na dimensyon kun pampangabsan an mga abot kaini. (An paggamit kan sadiring tataramon na Bikol sa pamimilosopiya sarong inisyatibang duwang dekada na kan pinunan ni P. Tria asin iba pang mga pagiriba. Ini sarong pagmidbid kan sadiring mga rekurso kultural, lenggwahe asin iba pang mga kakayahan sa mga paghuruphurop, pagsurat, asin pagtukdo nin pilosopiya.)
Sabay na ipinasan ni Cordero an pampublikong katungdan kan pilosopiya sa pagsayod kan pagsantigwar bilang metaporikal na katungdan kan parasurat. Kundi kadakul na kayang depinisyon kan pilosopiya ngunyan puon kan iminundag ini sa tataramon kan mga suanoy na Griyego gikan sa pinag-agom na _philia_ asin _Sophia_. “Katuod” an literal na dakitaramon kan _philia_ sa satuyang lenggwahe, mantang “kadunungan” (kun susugon an pinili ni Tria \[\] para kaini) o “pagkasabot” (kun susugon an pinilli ni Remodo \[\] sa journal na _Bikolnon_) man an _sophia_. Pagkamuut sa pagkasabot o _love of wisdom_ kun sa tubong kahulugan sa tataramon na Griyego. Huli ta an pagigin katuod igwa nin mga tangga, asin an _philia_ iyo an kahurohalangkawing gawi nin pakikipagkatuod na kun sain an pinapaurog iyo mismo an katuod, nagkanigong nang apudon ini bilang pagkamuot, pagkamuot sa kadunungan mismo o pagkamuot sa pagkasabot.
Mas maninigong hilingon kun siring kun papano sinasabot an pilosopiya susog sa naggigibo kaini, o sa namimilosopiya mismo, imbes nang magbase sa hinuhunang saro sanang depinisyon nin pilosopiya. An pilosopikal na gawing nakatakod sa metaporikal na kahulugan kan pananantigwar iyo an kabaing sa kontemporanyong gawi nin pamimilosopiya ngunyan na _social critique_ o apudon nyatong pagkritiko sa banwaan. Inampon man ngani kan linggwaheng Ingles an _critique_ gikan sa suanoy na Griyegong _krinein_ kun sain yaon an mga gawi kan paghuruphurop, pag-atid-atid asin pagsabot sa halaga kan mga bagay-bagay. Kadaklan na beses an pagkritiko itinatampad sana sa pagparatuyaw, bagay na gibo man talaga kan sarong nagkikritiko. Kabali an pagtuyaw sa gibo kan pagkritiko kun an buót sabihon kaini iyo an pagtukoy kan mga tataramon asin gibong lihis sa katutuuhan. Buót sabihon, an paghurop-hurop na gibo kan pagkritiko igwang katuyuhan na magbiklad kan katutuuhan miski pa mag-atubang sa pag-alaman na pwedeng darahon kan pagtuyaw sa mga salang gibo o gawing nakakapalagalag parayo sa katutuuhan.
Alagad sa gamit ni Cordero na simbolo kan parasantigwar kan banwaan, malinaw kun sisay mananggad an inaatangan nya kan katungdan nin pagkritiko kan banwaan:
Santigwaron niyato an banwaan.
Kumua nin dakulang daso
Na dai napapara an liwanag
Gamiton an kalayo kan bulkan
Na minapaisog kan satuyang mga kalag.
Sa mga nakakaaram kan alegorya kan lungib ni Platon, an mga parasurat nin mito, rawit dawit asin iba pa sa linya nin literatura ilinadawan sa imahen kan mga yaon sa laog kan lungib na nagdadalan kan mga anino sa lanob gikan sa mga bagay na ipinapasali sa atubangan kan kalayo na yaon sa saindang likod. An dasong “dai napapara an liwanag” asin an “kalayo kan bulkan na minapaisog” sa kalag anas mga simbolong lain sa gamit ni Platon para sa pilosopo na nakatalingkas sa mga kadena, nagkamang paluwas kan lungib dangan luway luway na iminuklat an mga mata sa liwanag na gikan sa saldang. Susog ki Platon, an katungdan kan pilosopo iyo na magbwelta sa laog kan lungib tanganing ihiras an saiyang natanaw sa luwas dawa pa ngani saro ining magigin dipisil na gibuhon huli sa katibaadan na dai man tulos sya tutubudan kan saiyang mga pag-iriba.
Sa paggamit kan daso asin kalayo kan bulkan, na kun sain an kusog ipinapamati gikan sa kairaruman kan daga pag minatuga, linadawan man ni Cordero an katalingkasan na pwedeng idulot kan mga parasurat sa literatura gamit an imahenasyon: an daso bilang liwanag tanganing mamidbidan an mga yawa sa banwaan na naka-iba asin nagdulot nin kahilangan, dangan an kalayo kan bulkan bilang representasyon kan imahenasyon na pwedeng gamiton na armas tanganing mabuhay tumang sa mga yawang nakapaipli sa banwaan. An mga yawa kayang ini kaibanan mismo sa kapalibutan alagad dai mga nahihiling o namamaanan siring kan pagtubod sa pagsantigwar.
Danay pa man giraray na gibuhon an pagsantigwar sa banwaan na katungdan kan mga obrero sa literatura. Garo mas nagin makuri pa nganing gayo an mga kahilangan kan banwaan nyato. Napapangaranan na ngani alagad mas nagin masakit lugod mamidbidan arog kan _fake news_. Nagkapandemya na asin igwa nang bakuna para kaini alagad an mga kahilangan kan banwaan na pinabutwa mismo kan pandemya arog kan salang pagsimbag sa mga problema kan sosyudad, pag-elihir sa pwesto asin danay na pagsuporta sa mga salang tawo sa gubyerno, pagtanaw ni utang na buót sa mga nagibuhan kan mga yaon sa pwesto imbes nang pagtrato kaini bilang katungdan ninda mismo, kawaran nin pantay asin maninigong suporta sa lambang sektor kan banwaan, an danay na paggamit kan kasaraditan sa personal o pulitikal na ambisyon, asin kadakul pang simtomas kan mga kahilangan kan banwaan, garo mawawalat na dai mababakunahan sagkod na magin garo sipon na sana satuya an CoViD19.
Linalauman na madulok sa mga parasurat an mga tawong minidbid na an saindang mga sadiri na naghihilang tanganing sinda maumayan. Alagad garo bakong arog kaini kadali an dalan sa kaumayan siring kan linalauman. Inot, garo pinagtudan nang pugulon kan mga tawo an minamating kulog kan saindang banwaan siring kan pagpugol kan sarong may kahilangan sa hawak asin habong magdulok miski sa doktor o parasantigwar. An hawak kan tawong kinumbinsir an saiyang sadiri na mayong hilang ngapit nagagadan sa kawaran kan bulong na kaipuhan kaini. Alagad an banwaan na kinumbinsir man an saiyang sadiri na normal sana an gabos, nagbubutwa sa gawi kan pamumuhay kan mga kaayon digdi an pagkalapa na yaon sa kawaran nin hustisya, magayon na buhay para sa mas kadaklan, asin imahensyon na mabuhay nin mas urog pa kisa sa dikta asin patuod kan mga naghahading poder sa banwaan. An malala ta naipapatuod ini sa mga minasunod na henerasyon sagkod sa bilog nang mapara an pagmati sa kulog kaini asin magkagamot na nin palta rason para kaini.
An ikaduwa ta an mga parasurat dai man libre sa pananantigwar. Kaayon mismo sya sa naghihilang na banwaan. Kaayon sya sa kinaban nin mga pinapahalagahan, igwa man sya nin mga sinusurog, mga sinasarigan asin dai pinapanigan. Sabi ngani kayan, pulitikal na gibo man daa an pagsurat. Kaya igwa man kaipuhan gibuhon an tawong nagbabasa o nagdudulok sa mga parasurat, iyo ini an pagsantigwar man sa mismong nananantigwar. Sa pilosopikal na kinaantosan kan pagsantigwar, bako sanang para sa mga parasurat an panbanwaan na katungdan kaini. An pagmidbid sa mga yawa sa banwaan, pangabsan na gibuhon kan lambang indibidwal na kaayon digdi.
Papano nyato kun siring mamimidbidan an mga yawang ini kun natuod na kitang hunaon na mayong kahilangan an satuyang banwaan? Siring kan nararanasan nyato gabos na simtomas kun sain naaaraman nyatong may hilang o magkakahilang kita, an pag(hi)mati an nagsisirbing senyal satuya na igwang malain na nangyayari sa laog kan satuyang banwaan, na dawa dai man nyato nahihiling pero naapektuhan an bilog nyatong pagkabuhay, an bilog nyatong banwaan. Bakong parasantigwar o doktor mismo an nagbubulong sa hawak, yaon na sa hawak mismo an nagdadarang kaumayan, an hawak mismo an nagpapaumay sa sadiri kaini. An simbag nyato, an ginigibo ta, pag nakamati kita kan mga sintomas nin hilang an magigin susugan kan kapalaran kan satong banwaan sa maabot na panahon.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
on January 14, at 11:50 am
Maurag padi. Pero may typo error. 😁
2. ![Victor John M. Loquias](
Victor John M. Loquias
on January 15, at 10:57 am
Salamat padi! Rigmat kan mata mo padi haha! Dai ko narisa
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:40am
# An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan
Published on Tuesday, December 08, , 5:09pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Garo mas urog pang namimidbidan kan sarong aki an personalidad kan saiyang ina pag nagkaagom naman sya asin mga aki. Sa sakuyang karanasan, huli ta haloy nang nagtalikod sa kinaban an sakuyang ina asin memorya na sana an sakong sinasalingoy, an mga memoryang nababanwit ko sa kahiwasan kan ordinaryo asin arualdaw ming pagkabuhay kaidto kan kaibanan mi pa sya garo nagkakahugis giraray sa pisikal na reyalidad sa mga namamasdan kong gawi kan sakuyang agom sa arualdaw ming pag-ibanan. Nagbubutwa man kaya sa sakuyang agimadmad an mga pagkakaiba kan samuyang personalidad sa mga paagi mi nin pag-atubang sa mga bagay-bagay dapit sa pagpapamilya, na minapagirumdom man giraray kan mga pagkakaibang namamasdan ko kaidto sa sakuyang ama asin ina. Igwang kalidad nin personalidad na bako man na eksklusibo sana sa mga ina asin kababaihan, pero garo mas nangungurog asin maririsa sainda kadaklan na beses.
Para sa mga kakabaihan, agom asin ina, an pag-ataman asin pagigin mainatom sa saindang mga namumutan garo natural sanang parte kan saindang buhay sa arualdaw. An pagkamuot asin pag-ataman duwang bagay na dai mapagsuhay sainda. Para sa sarong tawong nakadanas nang mag-akong sabay kan duwang ini, yan an buót sabihon kan pinapadangat. Pwede kayang an pag-ataman ginigibo man sa ngaran nin trabaho sana, minsan an hayop asin pananom inaataman dahil sa hilig, o an sarong bagay inaataman nganing dai maraot asin ikapabakal. Kundi sa pagpadangat an pag-ataman minaburabod mismo sa pagkamuót. An pagpadangat iyo an pagkamuót na kongkretong namamatian mismo sa pag-ataman, pagkamuót na yaon sa pag-ataman.
Iyo ini an tinungkusan ni Carol Gilligan na sarong peministang sikolohista sa saiyang librong _In a Different Voice_) bilang susugan kan moral na pagdesisyon na ipinapahiling sa gawi kan mga kababaihan. Tinampadan nya an pag-adal na ginibo kan saiyang maestrong si Lawrence Kohlberg kun sain an nagbutwang prinsipyo kan pagdesisyon moral iyo an susog sa paggurang (maturity) na itinatakod sa kakayahan na magsurosadiring-buhay asin maghanap-buhay. Susog ki Gilligan iniitsapwera kaini an mga datos na gikan sa mga kababaihan dapit sa moral na pagdesisyon asin daing gayo tinawan nin nagkanigong pagmidbid pabor sa pananaw na sinarà ni Kohlberg sa mga datos na gikan sa anas mga kalalakihan.
Para sa mga kababaihan, bakong pagsuhay asin pagsurosadiring buhay an burabod kan mga kaisimbagan sa hapot na itinao ni Gilligan sa mga nakisumaro sa saiyang pag-adal. An mga desisyon na hinihimo ninda minagikan sa paghimati, responsibilidad asin pagpadangat. Miski pa si mga kababaihan na nag-uswag naman ngani sa mga manlain-lain na propesyon, ipinapasipara nguna an saindang nagunong kanuudan para sa mas personal na lado kan saindang buhay kun sain imbwelto an pagpadangat. Pagpadangat an patugmadan ninda kadaklan na beses kan mga man manlain-lain na pagdesisyon.
Alagad dai intensyon ni Gillligan na pagsuhayon an kalalakihan asin kababaihan sa duwang magkaibang kinaban. Susog saiya, pinapahiwas niya sana an pananaw na inot nang tinukoy kan saiyang maestro dapit sa pagtalubo kan mga indibidwal magin babayi man o lalaki. Sa katunayan, sabi nya, magkasalipan na dimensyon kan paggurang an pagsuhay asin an pagpadangat. Mantang an pagsurosadiring buhay nakaangkla sa etika nin mga karapatan, an danay na pagkatakod-buot minagikan man sa etika nin pagpadangat. Para ki Gilligan marka nin paggurang an pagmidbid kan duwang ladong ini kan buhay kan tawo. Dangan an urog kahalagang kaipuhan na magsunod sa agimadmad na ini iyo an pagbuot asin paghinguwa mismo na magpadangat. An pagsurosadiring-buhay asin an pagpadangat na udok sa buót signos na mismo kan moral na pagbuót.
Alagad sa saiyang librong _The Birth of Pleasure_ ) mahihiling na ilinagak naman ngani ni Gilligan an pagpadangat sa mga guna kan sekswalidad. Susog saiya: “An pagtalingkas kan pagkamuot asin kagayagayahan-buót sa patriyarkiya kan pagkalalaki o pagkababayi nangangahulugan nin pag-untok kan pagsurohay-suhay dangan paglaog sa katibaadan kan pagpadangat—pagsabot kan saiyang mga naaraman, paghimati kan saiyang mga namamaanan, an hubang pag-atubang sa presensya kan namumutan, paghuba kan mga panhilom na gubing kan pagkalalaki asin pagkababayi, miski pa gurano pinagayon kan kultura.”
Sarong katibaadan an magpadangat, katibaadan na makulgan, dai balosan, kamùtan o padangaton man kan pinapadangat asin kun ano-ano pang mga katibaadan. Alagad bako kayang sadiri an pinapaurog kan nagpapadangat kundi an saiya mismong pinapadangat kaya inaako nya mismo an mga katibaadan na ini. Bako man gayud harayo kun sambiton nyato si Maria bilang sarong ladawan nin pagigin ina na rinimpos na sana sa saiyang puso an mga tataramon kan saiyang aki na naglampaw tanganing maghulit sa templo na nagpahadit na maray sa saiya. Ki Maria mahihiling an ladawan kan pagkasaro kan pagpadangat asin pagtubod. Alagad pwera sa pagtubod, yaon man an pagpatawad sa pagpadangat. Giraray bako man gayud harayo kun sambiton bilang ladawan nin pagpatawad an amang inako man giraray an saiyang aking naglampaw bitbit an hiras nyang pamana, na gusto naman kutang magsurosadiri alagad nagpuli matapos waldason an saiyang mga pagrurugaring. Yaon man sa pagpadangat an pag-ako kan katungdan siring na lamang kan sarong tugang na udok sa buot na nag-aako kan katungdan kan pagigin magurang sa saiyang mga tugang huli ta kapos sinda sa kabuhayan. Dai mawawara an paglapigot sa pagpadangat siring kan duwang nagkakaminuotan na nag-aandam naman para sa buhay na minamawot ninda sa maabot na panahon sa tahaw kan daing kasiguraduhan. Sa ngunyan na panahon urog na kaumaw-umaw lugod an mga nagdedesisyon man giraray na magpadangat sa tahaw kan dai pag-ako o kakulangan nin pag-ako sainda kan banwaan,  kawaran proteksyon kan ley sa saindang pagsaro, asin pag-alaman kan diskriminasyon asin panunuya-nuya kan mga tawong habong itukal an pagkamuut sa kinatudan na baynaryong (binary) pag-iisip kan pagkalalaki asin pagkababayi. Sa sainda mahihiling an ladawan kan pagpadangat bilang pag-ako kan katibaadan na gikan mismo sa banwaan.
An mga halimbawang sinambit nagpapahayag sana man na kaya asin pwedeng gibuhon kan miski sisay man an magpadangat. Gabos man kayang tawo igwang buot asin namumuot. Alagad an garo nagtataong laman kan hirong ini gikan sa buot iyo an pagpadangat sa namumutan. Makusog an tanog kan elemento nin pagmati sa tataramon na “pagkamuot” alagad kun papano kongkretong namamatian kan namumutan an pagkamuot na ini garo malinaw na sinasayod kan tawong nagsasabing siya pinadangat.
Magayon an mamuot  asin magayagaya sa buot an magpadangat dara an gabos kaining katibaadan. Siring kan sabi ni Gilligan, an pagsurosadiri asin pagpadangat mga parehong burabod nin kahulugan sa buhay kan tawo sa kinaban. Dai kaipuhan pagtimbangon kun siring an duwang bagay na parehong timbangan mismo kan satong pagkayaon.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":,"date":"T16:55:20","date_gmt":"T08:55:20","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T16:55:24","modified_gmt":"T08:55:24","slug":"an-edukasyon-asin-teknolohiya-sa-laog-kan-pamilya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-edukasyon-asin-teknolohiya-sa-laog-kan-pamilya\/","title":{"rendered":"An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya"},"content":{"rendered":"\n
An pisikal na pagkaburugkos kan pamilya an tinukoy kong kaluyahan mismo kan pamilya sa panahon nin pandemya huli ta libreng nakakadakit an virus sa mga hawak kan magkaparamilya. Ibiniklad ko man an pagkaburogkos na ini bilang dahilan kun tano ta nagdadanay an malain na kultura sa banwaan kun sain sinasakop kaini an ibang ladong luwas naman sa personal na sakop kan pamilya arog kan ekonomiya asin pulitika. An pag-iisip kaya madali sanang maipatuod sa laog kan pamilya, sa mga aki asin iba pang myembro kaini. Garo angay na sabihon na sa laog kan pamilya an virus asin ideya nagkakaigwa nin tipping point<\/em> siring kan sabi ni Malcolm Gladwell ). Tulo daa an dahilan kun tano ta an sadit na bagay o simpleng ideya nagdadakula asin naglalakop arog kan mekanismo kan mga epidemya. Inot iyo an kusog kan nagkapirang indibidwal na iyong nagdadara kan virus o ideya dangan dai nag-aaram na nang-uulakit na palan sa kadaklan. Ikaduwa, an kusog asin pagkamadinukot kan sarong virus o ideya, dangan an ikatolo iyo an biglaan na pagkuriyat kan virus o paglakop kan ideya huli sa pagkasensitibo kan mga tawo sa saindang kundisyon asin kinamumugtakan. Kun makanuud kita sa pinagsasapo nyato ngunyan na pandemya urog na kan disgrasyang idinulot sa pamilya kan palyadong sistema pwedeng sa laog kan pamilya mismo magpuon an dakulang pagbabago sa banwaan asin pagbabago kan pamilya mismo.  <\/p>\n\n\n\n
Duwang dalan an hinawan kan pandemya para sa pamilya kun sain an dakulang pagbabagong ini, sa ikakarahay man o ikakaraot, nagin yaon na mismo asin dai na madudulagan pa. Inot iyo an dati nang yaon asin nagdulot na nin pagbabago sa buhay kan pamilya: an teknolohiya asin an internet na nakakapagtakod sa tawo sa birtwal na kinaban. Distansya an pinarang kaulangan kaini huli ta bako nang problema an rayo kan magkakapamilya sa pakikipagkomunikar sa lambang saro. Alagad an katumbalikan kaini ta, huli sa kadakol man an kasibutan na yaon sa birtwal na kinaban asin pwedeng kabangkagan, pwedeng magin dikit na sana lugod an panahon na pwedeng idulot kan lambang saro miski sa laog kan saindang harong. An ikaduwang dalan iyo an pagdara kan edukasyon mismo sa laog kan harong huli ta dai pa giraray makaruluwas an mga eskwela dara kan peligro sa salud. Arog kan teknolohiya, an edukasyon garo nagsasakop naman kan harong. Giraray, an epekto kaini ta an oras na pwede kutang idulot sa mga personal na gibuhon sa harong napapaduman na sa paggibo kan mga requirement kan eskwelahan sa modular o online classes. Apwera pa kaini an magabat na katungdan asin agyat sa mga magurang na direktang antabayan an saindang mga kaakian sa pag-adal mismo. Sa mga naghahanap buhay na magurang o tugang na nakikihiras naman kan katungdan, dugang ining pasakit na kaipuhan na sanang atubangon. Sabi ngani kayan, mapakusog na sana sa satuya an bagay na dai nyato ikagadan. <\/p>\n\n\n\n
Alagad an pagpahiwas kan agimadmad asin pagpararom kan pagmati bagay na dara man kan teknolohiya asin internet huli ta pwedeng maaraman kan sarong tawong dai nakakaluwas sa harong an mga pangyayari bako sana sa saindang banwaan kundi pati na sa bilog na kinaban. Sigurado man na igwang kanuudan na maguguno mismo an mga kamagurangan sa pag-ako ninda giraray kan pagtukdo sa saindang mga aki asin pag-antabay ninda sa bilog na proseso kan edukasyon ngunyan.   <\/p>\n\n\n\n
Pag-abot sa teknolohiya, mas nakakalamang na an mga kaakian asin kahobenan sa paggamit kan saindang mga gadget asin iba pang kanuudan teknolohikal. Duda ko mas mahiwas naman an saindang agimadmad pag abot sa pamamanwaan, sa ekonomiya asin pulitika kisa mga gurang. Alagad igwa syempreng mga nanununod naman sa gawi kan saindang mga kamagurangan. Sa pulitika halimbawa, an mga nagmamana kan poder asin posisyon kan saindang mga magurang mas nagkaigwa pa lugod nin dugang na makinarya huli sa teknolohiya asin rikas kan impluwensyang pwedeng ipalakop sa internet.   <\/p>\n\n\n\n
Kun madinukot an virus sa laog kan pamilya siring man kayan an impluwensya. Kaipuhan sanang magkaigwa nin utang na buot sa nasa posisyon an sarong myembro kan pamilya ta an gabos damay kayan sa pagtubos. Sibut sa paggibo nin mga pabrikadong impormasyon o barita an mga paslo sa poder ta an pagbari kan katotoohan asin paglagalag kan tawo ngunyan mas pinadali na kan teknolohiya. Saro sanang myembro kan pamilya an kaipuhan mahulog sa patibong ta siya na an bahalang magdara kayan sa saiyang harong. Sabi ngani kan saro kong nagin estudyante, dai na kaipuhan ngunyan nin mga armas o bomba nganing punan an sarong gyera mundyal, sarong pabrikadong barita sana an kaipuhan, asin dakulon tulos an biktima, nanginginutan na digdi si mga madaling mapatubod asin basang na sanang minaako kan nabasa o nadalan.<\/p>\n\n\n\n
Haloy naman an mga arog kaining pagtuyaw sa sistema kan banwaan. Baka ngani sa pag-agi kan haloy na panahon kun igwang makabasa kan pyesang ini, asin siring pa man giraray an sistema, panluyahan lugod sya nin buot asin paglaom. Bako naman nganing bago an mga sinasabi ko ta an sakuyang ama mismo na aktibista kan saiyang panahon siring naman kaini an mga sinabi. Kan sya nabubuhay pa danay na sana an pagirumdom sa sakuya na pagklase asin sadiri na sana lugod daa an atupagon. Alagad dai nasigbo an baga kan saiyang pagmawut nin maulyas na pagbabago sa banwaan sagkod sa saiyang kagadanan. Igo na ini tanganing magsarig asin magdanay na maghinguwa asin magmawot nin ikakarahay kan banwaan.<\/p>\n\n\n\n
Madanay an pamilya bilang institusyon nin katalingkasan sa personal na lado kan panbanwaan nyatong buhay. Si Karl Marx asin an saiyang katuod na si Friedrich Engels nagmawut kan saindang panahon na mapara an pamilya tanganing magtaong dalan sa ideyal na sosyalismong banwaan. Saro ining bagay na garo dai nanggad mangyayari urog na sa satuyang makipamilyang kultura. Si buhay pamilya mismo ni Marx garo taliwas sa kamawutan na mapara an pamilya. Sa bayograpiya ni Marx susog ki Francis Wheen ), mahihiling na sa tahaw kan saindang makuring pagtios an debosyon ni Marx sa saiyang mga aki asin agom nagdanay sagkod sa saiyang pagkagadan. Baad nakatakod sana kaya an kamawutan nindang idto ni Engels sa pagtrato ninda kan pamilya bilang saro sa mga estrukturang pinapadalagan kan ekonomiya. Dai mangyayari an abolisyon kan pamilya alagad dai man pwedeng maghadi an pamilya sa buhay panbanwaan kan tawo. An pamilya an nagtatao kan mga pambungad na pagmidbid (recognition) na iyong kaipuhan sagkod sa magtalubo an tawo bilang sarong indibidwal na may pagkasabot, paghimate asin paghinguwa. Alagad an mga paghinguwa dai dapat nakatungkos sana sa saiyang pamilya asin namumutan kundi, asin urog na, para sa banwaan.<\/p>\n\n\n\n
Pirmi man igwang pagbabago sa buhay kan mga tawo, alagad an magbago nin pukaw asin igwang paghinguwa sarong makusog na pwersa nganing an mga simpleng gibo na pwedeng magpuon sa pamilya magkaigwa nin mas mahiwas na kaabtan. Panahon ngunyan na ripasuhon an mga pinapahalagahan mismo sa laog kan pamilya. Tibaad kaipuhan kan mga magurang na mas makanuod pang magbutas kan saindang mga aki, asin pagtudan sa laog kan saindang pamilya an pagmawut sa ikakarahay kan bilog na banwaan. Tibaad iyo ini an dalan nganing sa mas haloy na panahon mas maprotehiran mismo an pamilya bilang sarong institusyon sa personal lado kan satong buhay panbanwaan.   <\/p>\n\n\n\n
May mga muhon an personal na relasyon, kaipuhan pirming hawanan yan tanganing mahiling pirmi na an kinaban dai sana nag-iitok sa laog kan pamilya. Tibaad sa padagos asin danay nyatong pagpamidbid sa laog kan satong pamilya kan kaisipan na \u201can harong pinupulian alagad an buhay idinudulot sa banwaan,\u201d magkaigwa nin pagbabago asin mas marhay na banwaan sa maabot.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
An pisikal na pagkaburugkos kan pamilya an tinukoy kong kaluyahan mismo kan pamilya sa panahon nin pandemya huli ta libreng nakakadakit an virus sa mga hawak kan magkaparamilya. Ibiniklad ko man an pagkaburogkos na ini bilang dahilan kun tano ta nagdadanay an malain na kultura sa banwaan kun sain sinasakop kaini an ibang ladong luwas […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[41],"tags":[69,47,75,220,450,49,370,451,129,85,190,63],"yoast_head":"\n<title>An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"http:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-edukasyon-asin-teknolohiya-sa-laog-kan-pamilya\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"An pisikal na pagkaburugkos kan pamilya an tinukoy kong kaluyahan mismo kan pamilya sa panahon nin pandemya huli ta libreng nakakadakit an virus sa mga hawak kan magkaparamilya. Ibiniklad ko man an pagkaburogkos na ini bilang dahilan kun tano ta nagdadanay an malain na kultura sa banwaan kun sain sinasakop kaini an ibang ladong luwas […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"http:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-edukasyon-asin-teknolohiya-sa-laog-kan-pamilya\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T08:55:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T08:55:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"5 minutes\">\n


{"version":"1.0","provider_name":"Magbikol Kita","provider_url":"https:\/\/magbikolkita.com","author_name":"Victor John Loquias","author_url":"https:\/\/magbikolkita.com\/author\/vic-loquias\/","title":"An pagsantigwar sa banwaan: puon metapora sagkod pilosopiya | Magbikol Kita","type":"rich","width":600,"height":338,"html":"
An pagsantigwar sa banwaan: puon metapora sagkod pilosopiya<\/a><\/blockquote>\n


{"id":,"date":"T17:09:42","date_gmt":"T09:09:42","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T16:53:20","modified_gmt":"T08:53:20","slug":"an-kababaihan-asin-an-etika-nin-pagpadangat-ni-carol-gilligan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-kababaihan-asin-an-etika-nin-pagpadangat-ni-carol-gilligan\/","title":{"rendered":"An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan"},"content":{"rendered":"\n
Garo mas urog pang namimidbidan kan sarong aki an personalidad kan saiyang ina pag nagkaagom naman sya asin mga aki. Sa sakuyang karanasan, huli ta haloy nang nagtalikod sa kinaban an sakuyang ina asin memorya na sana an sakong sinasalingoy, an mga memoryang nababanwit ko sa kahiwasan kan ordinaryo asin arualdaw ming pagkabuhay kaidto kan kaibanan mi pa sya garo nagkakahugis giraray sa pisikal na reyalidad sa mga namamasdan kong gawi kan sakuyang agom sa arualdaw ming pag-ibanan. Nagbubutwa man kaya sa sakuyang agimadmad an mga pagkakaiba kan samuyang personalidad sa mga paagi mi nin pag-atubang sa mga bagay-bagay dapit sa pagpapamilya, na minapagirumdom man giraray kan mga pagkakaibang namamasdan ko kaidto sa sakuyang ama asin ina. Igwang kalidad nin personalidad na bako man na eksklusibo sana sa mga ina asin kababaihan, pero garo mas nangungurog asin maririsa sainda kadaklan na beses.<\/p>\n\n\n\n
Para sa mga kakabaihan, agom asin ina, an pag-ataman asin pagigin mainatom sa saindang mga namumutan garo natural sanang parte kan saindang buhay sa arualdaw. An pagkamuot asin pag-ataman duwang bagay na dai mapagsuhay sainda. Para sa sarong tawong nakadanas nang mag-akong sabay kan duwang ini, yan an bu\u00f3t sabihon kan pinapadangat. Pwede kayang an pag-ataman ginigibo man sa ngaran nin trabaho sana, minsan an hayop asin pananom inaataman dahil sa hilig, o an sarong bagay inaataman nganing dai maraot asin ikapabakal. Kundi sa pagpadangat an pag-ataman minaburabod mismo sa pagkamu\u00f3t. An pagpadangat iyo an pagkamu\u00f3t na kongkretong namamatian mismo sa pag-ataman, pagkamu\u00f3t na yaon sa pag-ataman.<\/p>\n\n\n\n
Iyo ini an tinungkusan ni Carol Gilligan na sarong peministang sikolohista sa saiyang librong In a Different Voice <\/em>) bilang susugan kan moral na pagdesisyon na ipinapahiling sa gawi kan mga kababaihan. Tinampadan nya an pag-adal na ginibo kan saiyang maestrong si Lawrence Kohlberg kun sain an nagbutwang prinsipyo kan pagdesisyon moral iyo an susog sa paggurang (maturity) na itinatakod sa kakayahan na magsurosadiring-buhay asin maghanap-buhay. Susog ki Gilligan iniitsapwera kaini an mga datos na gikan sa mga kababaihan dapit sa moral na pagdesisyon asin daing gayo tinawan nin nagkanigong pagmidbid pabor sa pananaw na sinar\u00e0 ni Kohlberg sa mga datos na gikan sa anas mga kalalakihan.<\/p>\n\n\n\n
Para sa mga kababaihan, bakong pagsuhay asin pagsurosadiring buhay an burabod kan mga kaisimbagan sa hapot na itinao ni Gilligan sa mga nakisumaro sa saiyang pag-adal. An mga desisyon na hinihimo ninda minagikan sa paghimati, responsibilidad asin pagpadangat. Miski pa si mga kababaihan na nag-uswag naman ngani sa mga manlain-lain na propesyon, ipinapasipara nguna an saindang nagunong kanuudan para sa mas personal na lado kan saindang buhay kun sain imbwelto an pagpadangat. Pagpadangat an patugmadan ninda kadaklan na beses kan mga man manlain-lain na pagdesisyon.<\/p>\n\n\n\n
Alagad dai intensyon ni Gillligan na pagsuhayon an kalalakihan asin kababaihan sa duwang magkaibang kinaban. Susog saiya, pinapahiwas niya sana an pananaw na inot nang tinukoy kan saiyang maestro dapit sa pagtalubo kan mga indibidwal magin babayi man o lalaki. Sa katunayan, sabi nya, magkasalipan na dimensyon kan paggurang an pagsuhay asin an pagpadangat. Mantang an pagsurosadiring buhay nakaangkla sa etika nin mga karapatan, an danay na pagkatakod-buot minagikan man sa etika nin pagpadangat. Para ki Gilligan marka nin paggurang an pagmidbid kan duwang ladong ini kan buhay kan tawo. Dangan an urog kahalagang kaipuhan na magsunod sa agimadmad na ini iyo an pagbuot asin paghinguwa mismo na magpadangat. An pagsurosadiring-buhay asin an pagpadangat na udok sa bu\u00f3t signos na mismo kan moral na pagbu\u00f3t. <\/p>\n\n\n\n
Alagad sa saiyang librong The Birth of Pleasure<\/em> ) mahihiling na ilinagak naman ngani ni Gilligan an pagpadangat sa mga guna kan sekswalidad. Susog saiya: \u201cAn pagtalingkas kan pagkamuot asin kagayagayahan-bu\u00f3t sa patriyarkiya kan pagkalalaki o pagkababayi nangangahulugan nin pag-untok kan pagsurohay-suhay dangan paglaog sa katibaadan kan pagpadangat\upagsabot kan saiyang mga naaraman, paghimati kan saiyang mga namamaanan, an hubang pag-atubang sa presensya kan namumutan, paghuba kan mga panhilom na gubing kan pagkalalaki asin pagkababayi, miski pa gurano pinagayon kan kultura.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Sarong katibaadan an magpadangat, katibaadan na makulgan, dai balosan, kam\u00f9tan o padangaton man kan pinapadangat asin kun ano-ano pang mga katibaadan. Alagad bako kayang sadiri an pinapaurog kan nagpapadangat kundi an saiya mismong pinapadangat kaya inaako nya mismo an mga katibaadan na ini. Bako man gayud harayo kun sambiton nyato si Maria bilang sarong ladawan nin pagigin ina na rinimpos na sana sa saiyang puso an mga tataramon kan saiyang aki na naglampaw tanganing maghulit sa templo na nagpahadit na maray sa saiya. Ki Maria mahihiling an ladawan kan pagkasaro kan pagpadangat asin pagtubod. Alagad pwera sa pagtubod, yaon man an pagpatawad sa pagpadangat. Giraray bako man gayud harayo kun sambiton bilang ladawan nin pagpatawad an amang inako man giraray an saiyang aking naglampaw bitbit an hiras nyang pamana, na gusto naman kutang magsurosadiri alagad nagpuli matapos waldason an saiyang mga pagrurugaring. Yaon man sa pagpadangat an pag-ako kan katungdan siring na lamang kan sarong tugang na udok sa buot na nag-aako kan katungdan kan pagigin magurang sa saiyang mga tugang huli ta kapos sinda sa kabuhayan. Dai mawawara an paglapigot sa pagpadangat siring kan duwang nagkakaminuotan na nag-aandam naman para sa buhay na minamawot ninda sa maabot na panahon sa tahaw kan daing kasiguraduhan. Sa ngunyan na panahon urog na kaumaw-umaw lugod an mga nagdedesisyon man giraray na magpadangat sa tahaw kan dai pag-ako o kakulangan nin pag-ako sainda kan banwaan,  kawaran proteksyon kan ley sa saindang pagsaro, asin pag-alaman kan diskriminasyon asin panunuya-nuya kan mga tawong habong itukal an pagkamuut sa kinatudan na baynaryong (binary) pag-iisip kan pagkalalaki asin pagkababayi. Sa sainda mahihiling an ladawan kan pagpadangat bilang pag-ako kan katibaadan na gikan mismo sa banwaan. <\/p>\n\n\n\n
An mga halimbawang sinambit nagpapahayag sana man na kaya asin pwedeng gibuhon kan miski sisay man an magpadangat. Gabos man kayang tawo igwang buot asin namumuot. Alagad an garo nagtataong laman kan hirong ini gikan sa buot iyo an pagpadangat sa namumutan. Makusog an tanog kan elemento nin pagmati sa tataramon na \u201cpagkamuot\u201d alagad kun papano kongkretong namamatian kan namumutan an pagkamuot na ini garo malinaw na sinasayod kan tawong nagsasabing siya pinadangat.  <\/p>\n\n\n\n
Magayon an mamuot\u00a0 asin magayagaya sa buot an magpadangat dara an gabos kaining katibaadan. Siring kan sabi ni Gilligan, an pagsurosadiri asin pagpadangat mga parehong burabod nin kahulugan sa buhay kan tawo sa kinaban. Dai kaipuhan pagtimbangon kun siring an duwang bagay na parehong timbangan mismo kan satong pagkayaon.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Garo mas urog pang namimidbidan kan sarong aki an personalidad kan saiyang ina pag nagkaagom naman sya asin mga aki. Sa sakuyang karanasan, huli ta haloy nang nagtalikod sa kinaban an sakuyang ina asin memorya na sana an sakong sinasalingoy, an mga memoryang nababanwit ko sa kahiwasan kan ordinaryo asin arualdaw ming pagkabuhay kaidto kan […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[41],"tags":[69,47,731,342,730,285,49,370,63,728],"yoast_head":"\n<title>An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-kababaihan-asin-an-etika-nin-pagpadangat-ni-carol-gilligan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Garo mas urog pang namimidbidan kan sarong aki an personalidad kan saiyang ina pag nagkaagom naman sya asin mga aki. Sa sakuyang karanasan, huli ta haloy nang nagtalikod sa kinaban an sakuyang ina asin memorya na sana an sakong sinasalingoy, an mga memoryang nababanwit ko sa kahiwasan kan ordinaryo asin arualdaw ming pagkabuhay kaidto kan […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-kababaihan-asin-an-etika-nin-pagpadangat-ni-carol-gilligan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T09:09:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T08:53:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\">\n


An pamilya sa panahon nin pandemya | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:42am
# An pamilya sa panahon nin pandemya
Published on Sunday, October 18, , 8:55pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Ibiniklad kan pandemyang ini an bulnerabilidad (vulnerability) kan pamilya bilang sarong institusyon, asin man an kaluyahan kan tawo mismo sa laog kan saiyang pamilya. Sa pisikal na lado mantang an pagsulot nin face mask asin face shield dangan kan physical distancing nagigibo sa luwas tanganing malikayan an pagkaulakit asin pagkuriyat kan CoViD19 virus, an mga panundon na ini dai naman maipapautob sa laog kan harong. Kaya kun naulakitan na an sarong myembro, an bilog na pamilya namemeligro naman na magkaurulakitan. Mayong pansagang sa virus sa laog kan harong kun sain magkasararo an mga myembro kan pamilya.
An bulnerabilidad kan pamilya bilang sarong institusyon ibinibiklad mismo kan labi sa tresyentos singkwentamil nang nagkahilang sa Pilipinas sa oras kan pagsurat ko kaining pyesa. An sistemang hinimo puon pa sana kan pagpuon kan mga lockdowns tanganing puhuon an virus dapat trinato na bilang sarong pagtao nin proteksyon sa pamilyang tiniripon sa kanya-kanyang mga harong na garo mga Israelita sa Ehiptong nagbantay magdamlag tanganing laktawan kan anghel nin kagadanan. Kundi malinaw na mas nag-urog na ngunyan an pag-alaman sa salud kun nuarin nakakaluwas na giraray an mga tawo sa saindang harong.
Disgrasya an idinulot sa pamilya kan palyadong sistema. Ngunyan garo kanya-kanya na sana baga. Kaipuhan magluwas asin magtrabaho kan sisay man na nagbubuhay kan bilog na pamilya. Buwis buhay na mismo an pagluwas pa sana sa harong. Tanganing padagos na mabuhay kaipuhan atubangon an posibilidad na bako sana sya kundi pati na an bilog nyang pamilya an pwedeng magkacovid. An inaapod na kusog kan pamilya sa saindang pagkaburogkos iyo mismo an tinutugbok kan virus. An pisikal na pagkasararo iyo an kaluyahan kan pamilya sa pandemya.
Alagad mayong isip asin buot an virus, natural sana man an hiro kaining magdukot asin magpadakol sa miski ki isay na hawak na pwede kaining irukan. Dai man nagpipili kun anong lahi, sekswalidad, relihiyon, o kun anong estado sa buhay igwa an tawo. Pero an kolektibong pagbuot asin kakayanan kan banwaan asin bilog na nasyon na kontrolon an pandemya sarong repleksyon kan klase nin banwaan asin mga pamayong inielihir mismo kan mga tawo tanganing mamayo sasainda. Sa ladong ini, huli ta gabos man na indibidwal napapabilang sa sarong pamilya, masasabing an pamilya mismo saro man sa makusog na pwersang naghuhurma kan banwaan na igwa kita ngunyan.
An pamilya, susog sa social theory kan kontemporanyong pilosopong si Axel Honneth ), iyo an saro sa mga institusyon nin katalingkasan sa personal na lado kan buhay panbanwaan kan tawo. An pakikipagkatuud asin pakikipag-ilusyon an duwa pa sa mga institusyon na ini. Kun tano ta inaapod ining institusyon nin katalingkasan ni Honneth iyo na huli sa mga personal na relasyon na nasambit, an tawo nagkakaigwa nin pambungad na pakamidbid sa sadiri o identidad bilang sarong indibidwal na kaayon sa banwaan. Napapalain an pamilya huli ta pumapatahaw an aki sa relasyon kan duwang taong nagkakaminuruotan asin an pagpatalubo kan aki mismo an pinaghihirasan nindang katungdan sa pagpapamilya. Nin huli ta an pakaladawan ni Honneth kan pamilya nakabase sa tubong karanasan asin kasaysayan kan mga taga sulnopan, mas liberal na an saiyang imahen kan pamilya. Pwede kayang kasal o dai, heterosekswal o bako an mga mag-aragom na nagbibilog nin pamilya. Igwa naman kan mga arog kaining klase nin pamilya sa sato alagad napapabilang sinda sa menorya, kadalasan nagsasapo pa nin diskriminasyon sa mga kahimanwa asin an makamundo ta bako sindang sakop kan proteksyon kan ley para sa mga mag-aragom huli ta nakadisensyo sana ini para sa lalaki asin babaying nagsaro. Alagad dai manenegaran an katotoohan na tinukoy ni Honneth miski sa mas nainot niya nang librong _The Struggle for Recognition_, na an pambungad na pakamidbid sa sadiring naghuhurma kan identidad kan tawo minagikan sa pagkamuut asin pag-ataman kan saiyang mga magurang.
Pero isinuhay ni Honneth an personal na relasyon sa duwa pang institusyon kan buhay panbanwaan kan tawo, an ekonomiya asin an pulitika. An ekonomiya iyo an institusyon na dapat kuta nagpapaurog kan katalingkasan kan lambang saro na maghinguwa sa materyal na aspeto kan buhay sa abot kan saiyang mga kakayahan, asin makinabang kan saiyang mga pinagpagalan. Kundi pinaghadian ini kan kapitalismo kun sain kwarta asin pagpatalubo nin kapital na an nagpadalagan kan merkado asin hanap-buhay kan tawo imbes nang sadiring pagbuot kan banwaan mismo. An identidad kan tawo sa lado nin ekonomiya dapat kutang pinapaurog sa pagrespeto asin pagmidbid kan pagkapantay-pantay kan tawo huli ta karapatan kan lambang saro na maghinguwa para sa mga materyal na pangangaipuhan kan buhay. An pulitika man iyo an lado kan buhay panbanwaan kan tawo kun sain nakakahiras an lambang myembro kan banwaan sa pagbilog nin desisyon para sa ikakarahay kan kagabsan. Kaipuhan digdi an pagmidbid sa mga manlain-lain na grupong nagkukumpwesto kan banwaan asin nasyon asin an pagrumpag kan mga estruktura o pwersang nagdudulot nin dahas asin nag-uulang sa pakikisumaro asin partisipasyon kan lambang saro urog na kan mga kasaridatan asin nasa laylayan.  An pagmidbid kayang ini iyo mismo an dalan tanganing maibiklad kun ano mananggad baya an totoong pangangaipuhan kan mga tawo, an mga manlain-lain na problemang kinakaatubang ninda, asin an mga posibleng solusyon na pwedeng sinda mismo an urog na nakakasabot.
An matawan an lambang namamanwaan nin pagmidbid dangan espasyong makisumaro sa mga lado nin personal na buhay, ekonomiya asin pulitika nagbubunga, susog ki Honneth, nin tunay na demokratiko asin etikal na buhay pamamanwaan. An problema ta sa satuyang banwaan garo igwang pananakop kan personal na lado kan buhay panbanwaan urog na kan pamilya sa duwang lado kun sain nakukumpromiso an pagkapantay-pantay asin pagmidbid kan pagkanimalain-lain sa banwaan. Tumbok ni Lukas Kaelin ) an kamugtakan kan banwaan nyatong igwang makusog na pamilya alagad maluyang Estado ( _Strong Family, Weak State_).
Malinaw na dai ko itinutulod an abolisyon kan pamilya. Inaawanan ta sana an mga muhon kan satong buhay pamamanwaan tanganing mahiling nyato an mga lado kaining igwa man nin kanya-kanyang sakop. Pwedeng sabihon na iba man an dinamiko kan buhay kan satong banwaan kaya dai angay o aplikable sato an pilosopiya nin banwaan na ibiniklad ko. Kun tano ta nagdadanay an nepotismo sa satong banwaan pwedeng dulot kan kinatudan nang kolektibong pananaw kan mga tawo. Alagad sarong katutuuhan an kaipuhan nyatong atubangon na sa hiling ko urog na mas pinatanaw ngunyan sa panahon nin pandemya. An pamilya mismo an nagsasapo ngunyan kan kakulangan nin mga maninigong sistemang pan-ekonomiya asin pampulitikal huli ta an mga piniling magin representante kan mga tawo sa gubyerno asin mga namamayo dai nag-agi sa pagsara susog sa mga kakayahan na tugma kan saindang katungdan. An kadaklan na yaon sa pwesto iyo an mga gurangan nang apelyido o kun dai man si mga nakasakat sa hagdan gamit an makinarya kan kabantugan, impluwensya asin kwarta dara an nangungurog na kamawutan na magdarang onra sa saindang pamilya. Dangan masuporta man an mga manlain-lain na pamilya base sa maguguno tulos nindang biyaya na kun bakong para sa dawa halipot sanang panahon, panhaluyan lugod na banepisyo kan saindang sadiri sanang pamilya.
Kun mayong pansarag sa virus an hawak sa laog kan harong, masakiton man na sagangon an kinatudan nang pag-iisip na natural sanang naguguno sa pamilya. Alagad igwang iniatang an pandemyang ini sa pamilya na sa hiling ko iyo an pwedeng magin dalan mismo sa pagbabago kan pamilya asin kan banwaan mismo ngunyan na panahon. Ibibiklad ko ini sa masunod.
.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"version":"1.0","provider_name":"Magbikol Kita","provider_url":"https:\/\/magbikolkita.com","author_name":"Victor John Loquias","author_url":"https:\/\/magbikolkita.com\/author\/vic-loquias\/","title":"An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya | Magbikol Kita","type":"rich","width":600,"height":338,"html":"
An edukasyon asin teknolohiya sa laog kan pamilya<\/a><\/blockquote>\n


{"version":"1.0","provider_name":"Magbikol Kita","provider_url":"https:\/\/magbikolkita.com","author_name":"Victor John Loquias","author_url":"https:\/\/magbikolkita.com\/author\/vic-loquias\/","title":"An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan | Magbikol Kita","type":"rich","width":600,"height":338,"html":"
An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan<\/a><\/blockquote>\n


<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
 Comments on: An kababaihan asin an etika nin pagpadangat ni Carol Gilligan </title>
 <atom:link href=" rel="self" type="application/rss+xml" />
 <description>Mga Ideyang Bikolnon, Bikol na Tataramon</description>
 <lastBuildDate>Fri, 18 Dec :53:20 </lastBuildDate>
 hourly </sy:updatePeriod>
 <sy:updateFrequency>
 1 </sy:updateFrequency>


{"id":,"date":"T20:55:54","date_gmt":"T12:55:54","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T20:55:57","modified_gmt":"T12:55:57","slug":"an-pamilya-sa-panahon-nin-pandemya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-pamilya-sa-panahon-nin-pandemya\/","title":{"rendered":"An pamilya sa panahon nin pandemya"},"content":{"rendered":"\n
Ibiniklad kan pandemyang ini an bulnerabilidad (vulnerability) kan pamilya bilang sarong institusyon, asin man an kaluyahan kan tawo mismo sa laog kan saiyang pamilya. Sa pisikal na lado mantang an pagsulot nin face mask asin face shield dangan kan physical distancing nagigibo sa luwas tanganing malikayan an pagkaulakit asin pagkuriyat kan CoViD19 virus, an mga panundon na ini dai naman maipapautob sa laog kan harong. Kaya kun naulakitan na an sarong myembro, an bilog na pamilya namemeligro naman na magkaurulakitan. Mayong pansagang sa virus sa laog kan harong kun sain magkasararo an mga myembro kan pamilya.    <\/p>\n\n\n\n
An bulnerabilidad kan pamilya bilang sarong institusyon ibinibiklad mismo kan labi sa tresyentos singkwentamil nang nagkahilang sa Pilipinas sa oras kan pagsurat ko kaining pyesa. An sistemang hinimo puon pa sana kan pagpuon kan mga lockdowns tanganing puhuon an virus dapat trinato na bilang sarong pagtao nin proteksyon sa pamilyang tiniripon sa kanya-kanyang mga harong na garo mga Israelita sa Ehiptong nagbantay magdamlag tanganing laktawan kan anghel nin kagadanan. Kundi malinaw na mas nag-urog na ngunyan an pag-alaman sa salud kun nuarin nakakaluwas na giraray an mga tawo sa saindang harong.<\/p>\n\n\n\n
Disgrasya an idinulot sa pamilya kan palyadong sistema. Ngunyan garo kanya-kanya na sana baga. Kaipuhan magluwas asin magtrabaho kan sisay man na nagbubuhay kan bilog na pamilya. Buwis buhay na mismo an pagluwas pa sana sa harong. Tanganing padagos na mabuhay kaipuhan atubangon an posibilidad na bako sana sya kundi pati na an bilog nyang pamilya an pwedeng magkacovid. An inaapod na kusog kan pamilya sa saindang pagkaburogkos iyo mismo an tinutugbok kan virus. An pisikal na pagkasararo iyo an kaluyahan kan pamilya sa pandemya.<\/p>\n\n\n\n
Alagad mayong isip asin buot an virus, natural sana man an hiro kaining magdukot asin magpadakol sa miski ki isay na hawak na pwede kaining irukan. Dai man nagpipili kun anong lahi, sekswalidad, relihiyon, o kun anong estado sa buhay igwa an tawo. Pero an kolektibong pagbuot asin kakayanan kan banwaan asin bilog na nasyon na kontrolon an pandemya sarong repleksyon kan klase nin banwaan asin mga pamayong inielihir mismo kan mga tawo tanganing mamayo sasainda. Sa ladong ini, huli ta gabos man na indibidwal napapabilang sa sarong pamilya, masasabing an pamilya mismo saro man sa makusog na pwersang naghuhurma kan banwaan na igwa kita ngunyan. <\/p>\n\n\n\n
An pamilya, susog sa social theory kan kontemporanyong pilosopong si Axel Honneth ), iyo an saro sa mga institusyon nin katalingkasan sa personal na lado kan buhay panbanwaan kan tawo. An pakikipagkatuud asin pakikipag-ilusyon an duwa pa sa mga institusyon na ini. Kun tano ta inaapod ining institusyon nin katalingkasan ni Honneth iyo na huli sa mga personal na relasyon na nasambit, an tawo nagkakaigwa nin pambungad na pakamidbid sa sadiri o identidad bilang sarong indibidwal na kaayon sa banwaan. Napapalain an pamilya huli ta pumapatahaw an aki sa relasyon kan duwang taong nagkakaminuruotan asin an pagpatalubo kan aki mismo an pinaghihirasan nindang katungdan sa pagpapamilya. Nin huli ta an pakaladawan ni Honneth kan pamilya nakabase sa tubong karanasan asin kasaysayan kan mga taga sulnopan, mas liberal na an saiyang imahen kan pamilya. Pwede kayang kasal o dai, heterosekswal o bako an mga mag-aragom na nagbibilog nin pamilya. Igwa naman kan mga arog kaining klase nin pamilya sa sato alagad napapabilang sinda sa menorya, kadalasan nagsasapo pa nin diskriminasyon sa mga kahimanwa asin an makamundo ta bako sindang sakop kan proteksyon kan ley para sa mga mag-aragom huli ta nakadisensyo sana ini para sa lalaki asin babaying nagsaro. Alagad dai manenegaran an katotoohan na tinukoy ni Honneth miski sa mas nainot niya nang librong The Struggle for Recognition<\/em>, na an pambungad na pakamidbid sa sadiring naghuhurma kan identidad kan tawo minagikan sa pagkamuut asin pag-ataman kan saiyang mga magurang. <\/p>\n\n\n\n
Pero isinuhay ni Honneth an personal na relasyon sa duwa pang institusyon kan buhay panbanwaan kan tawo, an ekonomiya asin an pulitika. An ekonomiya iyo an institusyon na dapat kuta nagpapaurog kan katalingkasan kan lambang saro na maghinguwa sa materyal na aspeto kan buhay sa abot kan saiyang mga kakayahan, asin makinabang kan saiyang mga pinagpagalan. Kundi pinaghadian ini kan kapitalismo kun sain kwarta asin pagpatalubo nin kapital na an nagpadalagan kan merkado asin hanap-buhay kan tawo imbes nang sadiring pagbuot kan banwaan mismo. An identidad kan tawo sa lado nin ekonomiya dapat kutang pinapaurog sa pagrespeto asin pagmidbid kan pagkapantay-pantay kan tawo huli ta karapatan kan lambang saro na maghinguwa para sa mga materyal na pangangaipuhan kan buhay. An pulitika man iyo an lado kan buhay panbanwaan kan tawo kun sain nakakahiras an lambang myembro kan banwaan sa pagbilog nin desisyon para sa ikakarahay kan kagabsan. Kaipuhan digdi an pagmidbid sa mga manlain-lain na grupong nagkukumpwesto kan banwaan asin nasyon asin an pagrumpag kan mga estruktura o pwersang nagdudulot nin dahas asin nag-uulang sa pakikisumaro asin partisipasyon kan lambang saro urog na kan mga kasaridatan asin nasa laylayan.  An pagmidbid kayang ini iyo mismo an dalan tanganing maibiklad kun ano mananggad baya an totoong pangangaipuhan kan mga tawo, an mga manlain-lain na problemang kinakaatubang ninda, asin an mga posibleng solusyon na pwedeng sinda mismo an urog na nakakasabot. <\/p>\n\n\n\n
An matawan an lambang namamanwaan nin pagmidbid dangan espasyong makisumaro sa mga lado nin personal na buhay, ekonomiya asin pulitika nagbubunga, susog ki Honneth, nin tunay na demokratiko asin etikal na buhay pamamanwaan. An problema ta sa satuyang banwaan garo igwang pananakop kan personal na lado kan buhay panbanwaan urog na kan pamilya sa duwang lado kun sain nakukumpromiso an pagkapantay-pantay asin pagmidbid kan pagkanimalain-lain sa banwaan. Tumbok ni Lukas Kaelin ) an kamugtakan kan banwaan nyatong igwang makusog na pamilya alagad maluyang Estado (Strong Family, Weak State<\/em>). <\/p>\n\n\n\n
Malinaw na dai ko itinutulod an abolisyon kan pamilya. Inaawanan ta sana an mga muhon kan satong buhay pamamanwaan tanganing mahiling nyato an mga lado kaining igwa man nin kanya-kanyang sakop. Pwedeng sabihon na iba man an dinamiko kan buhay kan satong banwaan kaya dai angay o aplikable sato an pilosopiya nin banwaan na ibiniklad ko. Kun tano ta nagdadanay an nepotismo sa satong banwaan pwedeng dulot kan kinatudan nang kolektibong pananaw kan mga tawo. Alagad sarong katutuuhan an kaipuhan nyatong atubangon na sa hiling ko urog na mas pinatanaw ngunyan sa panahon nin pandemya. An pamilya mismo an nagsasapo ngunyan kan kakulangan nin mga maninigong sistemang pan-ekonomiya asin pampulitikal huli ta an mga piniling magin representante kan mga tawo sa gubyerno asin mga namamayo dai nag-agi sa pagsara susog sa mga kakayahan na tugma kan saindang katungdan. An kadaklan na yaon sa pwesto iyo an mga gurangan nang apelyido o kun dai man si mga nakasakat sa hagdan gamit an makinarya kan kabantugan, impluwensya asin kwarta dara an nangungurog na kamawutan na magdarang onra sa saindang pamilya. Dangan masuporta man an mga manlain-lain na pamilya base sa maguguno tulos nindang biyaya na kun bakong para sa dawa halipot sanang panahon, panhaluyan lugod na banepisyo kan saindang sadiri sanang pamilya.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Kun mayong pansarag sa virus an hawak sa laog kan harong, masakiton man na sagangon an kinatudan nang pag-iisip na natural sanang naguguno sa pamilya. Alagad igwang iniatang an pandemyang ini sa pamilya na sa hiling ko iyo an pwedeng magin dalan mismo sa pagbabago kan pamilya asin kan banwaan mismo ngunyan na panahon. Ibibiklad ko ini sa masunod.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ibiniklad kan pandemyang ini an bulnerabilidad (vulnerability) kan pamilya bilang sarong institusyon, asin man an kaluyahan kan tawo mismo sa laog kan saiyang pamilya. Sa pisikal na lado mantang an pagsulot nin face mask asin face shield dangan kan physical distancing nagigibo sa luwas tanganing malikayan an pagkaulakit asin pagkuriyat kan CoViD19 virus, an mga […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[41],"tags":[69,47,104,220,49,370,129,686,63],"yoast_head":"\n<title>An pamilya sa panahon nin pandemya | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"http:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-pamilya-sa-panahon-nin-pandemya\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"An pamilya sa panahon nin pandemya | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ibiniklad kan pandemyang ini an bulnerabilidad (vulnerability) kan pamilya bilang sarong institusyon, asin man an kaluyahan kan tawo mismo sa laog kan saiyang pamilya. Sa pisikal na lado mantang an pagsulot nin face mask asin face shield dangan kan physical distancing nagigibo sa luwas tanganing malikayan an pagkaulakit asin pagkuriyat kan CoViD19 virus, an mga […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"http:\/\/magbikolkita.com\/mga-tubong-kaisipan\/an-pamilya-sa-panahon-nin-pandemya\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T12:55:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T12:55:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"5 minutes\">\n