Magbikol Kita | Midya-Midya

Saturday, December 27, , 6:10am
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Kaya ngani midya—media—ta banga, bakong saro. Kun sa lana o suka, midya-midya. Sabi ngani sa usipon, may pinabakal suka o lana sa tindahan, pagpuli announcer na. Reporter na. An reporter an pinakaimportanteng karakter sa kinaban nin midya. Sa Time magazine, New York...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":,"date":"T22:03:26","date_gmt":"T14:03:26","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T21:44:54","modified_gmt":"T13:44:54","slug":"broadcasting-sa-bikol-","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/midya-midya\/broadcasting-sa-bikol-\/","title":{"rendered":"Broadcasting sa Bikol, "},"content":{"rendered":"\n
Nagbukas an radyo sa Bikol pakatapos kan Ikaduwang Gyerang Pangkinaban sa huring parte kan dekada \u. Didikit pa an transistor radio sa anom na probinsya kan rehiyon. Gamit baterya o pila san\u00e1.<\/p>\n\n\n\n
Maski pati nagtitin\u00f2 an pila asin nagkikirikiti na an transistor pinipirit pang patanugon. Pigbabalad-balad san\u00e1 an basang tela tanganing maalang asin magtanog pa maski dikit.<\/p>\n\n\n\n
Mga palagong-lagong pa an boses kan mga announcers kaidto, arog ki Art Toralba asin Dottie Flores. <\/p>\n\n\n\n
Saro sanea an radio station kadto, an ABS-CBN dzRB AM na nakabase, inot, sa Canaman, Camarines Sur, tapos nagbalyo sa syudad kan Naga sa presenteng kinakamugtakan harani sa Bicol Medical Center sa Concepcion Peque\u00f1a kataid kan highway.<\/p>\n\n\n\n
Kan dekada \u nagpuon nang magdakol an paradangog kan dzRB, the voice of Bikolandia<\/em>, 5kW an kusog kan abot, na dangog bako san\u00e1 sa Bikol kundi pati sa Samar asin Quezon provinces.<\/p>\n\n\n\n
Huring parte kan dekada \u kadakol nang paradangog sa radio ta dakol naman tindang transistor radios na piglalako kan manlainlain na tindahan, ahente, asin kumpanya.<\/p>\n\n\n\n
May kuryente na kaidto sa Naga, sa paagi kan Bicol Electric Company kan mga Sison, asin sa Legazpi pero dikit pa an may takod, kadaklan transistor man giraray.<\/p>\n\n\n\n
Duman na nagsikat an mga pangaran na Eddie Alanis. Arnold Abragan, Bert Neri, Noli Santa Cruz, Jess Volante, Beth Ireola, Del Delos Santos, Roger Villamor, Eddie Valenciano, asin iba pa.<\/p>\n\n\n\n
Pagpuon kan dekada \u, nagbukas an Filipinas Broadcasting Network (FBN) dzGE asin dzEB AM na may sanga sa Tuguegarao, Lucena, asin Legazpi.<\/p>\n\n\n\n
Nagbukas man an ABS-CBN nin sanga sa Legazpi na sarong AM station. Duman na nagsikat si Jimmy Alanis, tugang ni Eddie, na nagin station manager kan ABS-CBN Legazpi.<\/p>\n\n\n\n
Sa Naga, an mga sikat, apwera ki Alanis, si Sonia Lea\u00f1o, primerong manager kan FBN, saka sinda Paco Felecidario, Sal Fortuno na ikaduwang manager kan FBN na nagtagal na pinakahalawig sa pwesto, Sal Orbon, Fiorell Salvo, Saavedra alyas Tsokolate. <\/p>\n\n\n\n
Nadangog na an boses ninda Noli Mapa, Ruben Ocampo alyas Lolo Beloy, Felipe T. Bio alyas Bio-bio kan \u201cApat na Tagulipdan,\u201d George Dumaguin, Sammy Garcia, Manny Enalpe, Arnold Sayson, Ben Almeda, Didoy, saka Napi.<\/p>\n\n\n\n
Apwera kan ABS CBN asin FBN, nagbukas na an dzDR na sadiri man kan mga Ravanera na taga-Naga.<\/p>\n\n\n\n
Maugma na an ere sa radyo kaidto.<\/p>\n\n\n\n
An mga announcers na taga-Naga iniimbitaran na magin emcee sa mga programa sa Daet, Camarines Norte; Tagkawayan, Quezon; Polangui asin Pioduran sa Albay, asin sa Burias, Masbate.<\/p>\n\n\n\n
Nagpuon na an variety shows sa entablado arog kan Dalan sa Kalangitan, Liberty Big Show, Eddie Alanis Show na tampok sinda Eddie Alanis, Arnold Abragan, asin Sal Orbon.<\/p>\n\n\n\n
Kan si Sal Fortuno an hadi sa ere kan FBN, boses nya san\u00e1 an nadadangog sa newscasts. Kool na kool, mayong komentaryo, very objective, purong bareta san\u00e1.<\/p>\n\n\n\n
Kan panahon man na idto nagsikat si Rufo Tuy Jr., puon sa dzRB nagbalyo sa dzDR tapos nagbalyo sa dzGE. Dai nalingawan an pambihirang Bikol, bareta sa panahon, asin bareta hali sa kalangitan (space) urog na sa bulan (moon) kan primerong magtungtong an tawo duman.<\/p>\n\n\n\n
An panahon kan mga transistor radio nagdanay sagkod dekada \u sagkod na magdeklara kan Martial Law. Puon kaidto, nagbago na an tono kan radyo, mala ta may mga estasyon na pigpasara arog kan dzRB asin an dyaryong Bicol Mail<\/em>. An natada san\u00e1ng nagtatanog iyo an dzGE.<\/p>\n\n\n\n
Sa masunod an ikaduwang parte kan istoryang ini dapit sa broadcasting sa radyo asin telebisyon kan panahon kan Martial law asin pagkatapos kaini.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nagbukas an radyo sa Bikol pakatapos kan Ikaduwang Gyerang Pangkinaban sa huring parte kan dekada \u. Didikit pa an transistor radio sa anom na probinsya kan rehiyon. Gamit baterya o pila san\u00e1. Maski pati nagtitin\u00f2 an pila asin nagkikirikiti na an transistor pinipirit pang patanugon. Pigbabalad-balad san\u00e1 an basang tela tanganing maalang asin magtanog pa […]<\/p>\n","protected":false},"author":19,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[169],"tags":[69,47,454,177,658,170,115,49,535,655,174,271],"yoast_head":"\n<title>Broadcasting sa Bikol, | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/midya-midya\/broadcasting-sa-bikol-\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Broadcasting sa Bikol, | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nagbukas an radyo sa Bikol pakatapos kan Ikaduwang Gyerang Pangkinaban sa huring parte kan dekada \u. Didikit pa an transistor radio sa anom na probinsya kan rehiyon. Gamit baterya o pila san\u00e1. Maski pati nagtitin\u00f2 an pila asin nagkikirikiti na an transistor pinipirit pang patanugon. Pigbabalad-balad san\u00e1 an basang tela tanganing maalang asin magtanog pa […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/midya-midya\/broadcasting-sa-bikol-\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T14:03:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T13:44:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutes\">\n


Broadcasting sa Bikol, 1950-1972 | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:09am
# Broadcasting sa Bikol,
Published on Sunday, October 11, , 10:03pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Nagbukas an radyo sa Bikol pakatapos kan Ikaduwang Gyerang Pangkinaban sa huring parte kan dekada ‘40. Didikit pa an transistor radio sa anom na probinsya kan rehiyon. Gamit baterya o pila saná.
Maski pati nagtitinò an pila asin nagkikirikiti na an transistor pinipirit pang patanugon. Pigbabalad-balad saná an basang tela tanganing maalang asin magtanog pa maski dikit.
Mga palagong-lagong pa an boses kan mga announcers kaidto, arog ki Art Toralba asin Dottie Flores.
Saro sanea an radio station kadto, an ABS-CBN dzRB AM na nakabase, inot, sa Canaman, Camarines Sur, tapos nagbalyo sa syudad kan Naga sa presenteng kinakamugtakan harani sa Bicol Medical Center sa Concepcion Pequeña kataid kan highway.
Kan dekada ‘50 nagpuon nang magdakol an paradangog kan dzRB, _the voice of Bikolandia_, 5kW an kusog kan abot, na dangog bako saná sa Bikol kundi pati sa Samar asin Quezon provinces.
Huring parte kan dekada ‘50 kadakol nang paradangog sa radio ta dakol naman tindang transistor radios na piglalako kan manlainlain na tindahan, ahente, asin kumpanya.
May kuryente na kaidto sa Naga, sa paagi kan Bicol Electric Company kan mga Sison, asin sa Legazpi pero dikit pa an may takod, kadaklan transistor man giraray.
Duman na nagsikat an mga pangaran na Eddie Alanis. Arnold Abragan, Bert Neri, Noli Santa Cruz, Jess Volante, Beth Ireola, Del Delos Santos, Roger Villamor, Eddie Valenciano, asin iba pa.
Pagpuon kan dekada ‘60, nagbukas an Filipinas Broadcasting Network (FBN) dzGE asin dzEB AM na may sanga sa Tuguegarao, Lucena, asin Legazpi.
Nagbukas man an ABS-CBN nin sanga sa Legazpi na sarong AM station. Duman na nagsikat si Jimmy Alanis, tugang ni Eddie, na nagin station manager kan ABS-CBN Legazpi.
Sa Naga, an mga sikat, apwera ki Alanis, si Sonia Leaño, primerong manager kan FBN, saka sinda Paco Felecidario, Sal Fortuno na ikaduwang manager kan FBN na nagtagal na pinakahalawig sa pwesto, Sal Orbon, Fiorell Salvo, Saavedra alyas Tsokolate.
Nadangog na an boses ninda Noli Mapa, Ruben Ocampo alyas Lolo Beloy, Felipe T. Bio alyas Bio-bio kan “Apat na Tagulipdan,” George Dumaguin, Sammy Garcia, Manny Enalpe, Arnold Sayson, Ben Almeda, Didoy, saka Napi.
Apwera kan ABS CBN asin FBN, nagbukas na an dzDR na sadiri man kan mga Ravanera na taga-Naga.
Maugma na an ere sa radyo kaidto.
An mga announcers na taga-Naga iniimbitaran na magin emcee sa mga programa sa Daet, Camarines Norte; Tagkawayan, Quezon; Polangui asin Pioduran sa Albay, asin sa Burias, Masbate.
Nagpuon na an variety shows sa entablado arog kan Dalan sa Kalangitan, Liberty Big Show, Eddie Alanis Show na tampok sinda Eddie Alanis, Arnold Abragan, asin Sal Orbon.
Kan si Sal Fortuno an hadi sa ere kan FBN, boses nya saná an nadadangog sa newscasts. Kool na kool, mayong komentaryo, very objective, purong bareta saná.
Kan panahon man na idto nagsikat si Rufo Tuy Jr., puon sa dzRB nagbalyo sa dzDR tapos nagbalyo sa dzGE. Dai nalingawan an pambihirang Bikol, bareta sa panahon, asin bareta hali sa kalangitan (space) urog na sa bulan (moon) kan primerong magtungtong an tawo duman.
An panahon kan mga transistor radio nagdanay sagkod dekada ‘70 sagkod na magdeklara kan Martial Law. Puon kaidto, nagbago na an tono kan radyo, mala ta may mga estasyon na pigpasara arog kan dzRB asin an dyaryong _Bicol Mail_. An natada sanáng nagtatanog iyo an dzGE.
Sa masunod an ikaduwang parte kan istoryang ini dapit sa broadcasting sa radyo asin telebisyon kan panahon kan Martial law asin pagkatapos kaini.
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An midya, ika, ako, saka an martial law | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:08am
# An midya, ika, ako, saka an martial law
Published on Sunday, October 18, , 2:40pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
(Ikaduwang parte kan _Broadcasting sa Bikol_)
Kan , kasagsagan kan aktibismo sa intirong Pilipinas pati sa Bikol, nagpuli na ako haling UP Los Baños. Digdi sa Naga, nag-enrol ako sa UNC, Liberal Arts major in English. Kinua tulos ako ni Emil Saavedra bilang associate editor kan _Nueva Caceres_, an official forthnightly publication kan unibersidad (na may 5,000 sirkulasyon).
Kabanga sana an matrikula na binabayaran ko bilang iskolar kan publikasyon. An kolum ko “Anti-climax” pero gamit an linggwaheng Bikol, primero sa kasaysayan kan UNC asin Kabikulan. Pig-agyat ko an mga kababaihan na magin aktibista kaya an inot kong kolum sa UNC may titulong “Babae, pagmata na asin buklata an mata mo.”
Sa paghuna ko duman ako nabisto kaya kinua ako tulos kan _Bicol Mail_ bilang cub reporter sa panahon kan  Interscholastic Meet na ginibo sa Marcos Stadium (ngunyan Freedom Stadium) sa Pili sa laog nin sarong semana.
Arualdaw an luwas kan dyaryo imbes na simanahan. An editor idtong depuntong Alfonso Ocampo asin an publisher si ex-Mayor Leon Sa. Aureus kan Naga. Kaibanan ko sa reportorial staff si Alex Abad, Jose Camano, Herculano Sabas, asin Emil Saavedra.
Pakatapos kan sarong semanang nasyunal na karawat sa Pili, ngalas ako ta ako an pig-anunsyar sa dzRB na magin bagong news editor karibay kan nag-resign na si Expedito Mapa ta nag-enrol na sa UNC College of Law.
Nagigirumduman ko may sinurat akong essay sa sarong klase sa UNC na an titulo “What is the Truth” (Ano an Katotohanan). Simpleng sabi ko sa sarong halipot na paragraph sana na hahanapon ko an katotoohan sagkod na ako nabubuhay pa.
Maski ako aktibista na imbwelto na sa mga rally, teach-in, asin mga seminar kan campus journalists arog kan College Editors Guild of the Philippines (CEGP) maski sain-sain, arualdaw akong nagsusurat kan mga bareta ni Jess Volante kada ala-6 nin aga— _Insular Life newscast_, ala-7 nin aga na _Eveready newscast_ ni Eddie Alanis, asin _Island Cement newscast_ ni Roy Torrecampo pag alas-12 nin udto. Hali sa eskwelahan, nagpupuli ako sa istasyon, nagtuturog sa drama studio. Ginibo pa akong Radyo Patrol reporter kan istasyon bilang pinaka-junior staff, nagrereport pa ako nin bareta _live_ haling Bikol ki Johny de Leon sa programang “Lundagin Mo Baby” sa ABSCBN Manila.
Sa Manila an mga radyo patrol reporters ni Johny de Leon iyo sinda Joe Taruc, Noli de Castro, asin Orly Mercado. Kan , kan rapaduhon kan bagyong Sening an Bikol, an Buhi an nagulpi. Nag-arkila kaming dyip haling Naga pasiring Buhi nganing hilingon asin ireport sa kinaban an distroso kan bagyo duman.
Bilang parte kan mubimyento kan mga estudyante asin hobenes, nakukua ko an mga bareta tungkol sa mga demonstrasyon kontra sa gobyerno, kontra ki Presidente Marcos, kontra sa halangkaw na tuition, asin kontra mismo sa eskwelahan arog kan UNC.
Pigplaplano pa sana an rally, pigbabareta na sa radyo ta ako an kabali sa mg aktibistang nagplano. Sarong beses ngani an isyu sa singil kan mga daga na sadiri kan Mitra o kan Simbahang Katoliko, partikular sa Peñafrancia Avenue, naipuslit ko sa bareta ni Eddie Alanis, an nanginginot na primetime program kan panahon.
Si mga student leaders nakaulay kan mga obispo sa laog kan palasyo may instruksiyon na closed door o sarado sa media an urulay alagad nagsangaw si bareta asin naibuyagyag kan simbahan an saindang lista kan mga paarkilahan, kun gurano an arkila, asin napapasain an kwarta, huli ta kaiba duman sa student leaders ining alang-alang.
Huli kan sakuyang pagigin kontrobersyal bilang student leader, broadcaster, asin campus journalist bago pa akong makagradwar, na-expel ako o natanggal sa UNC.
Marhay ngani ta kan , maski pundo ako pag-eskwela, dai naka-gradwar, kinua ako kan Philippine Telegraph and Telephone Company (PT&T) bilang branch manager sa edad na 21.
Kan magkandidato si Eddie Alanis, an samong station manager, bilang delegado sa Constitutional Convention, kinua ako bilang youth campaign manager na nagkampanya sa Partido asin Rinconada. Kaibanan ko kadto si Butch Fabul, Alex Abad, Roger Tormes, asin Pete Servano.
Sa halipot na istorya, nanggana si Eddie dahil sa saiyang popularidad bilang radyo announcer saka commentator na ikinamampanya kan mga hobenes.
Maski bako na akong news editor kan dzRB kan asin manager na ako kan PT&T, ginibo pa akong Bicol correspondent kan _Manila Chronicle_, an dyaryo na sadiri kan mga Lopez, asin correspondent sa ABSCBN Manila mala ta ako an nakapagreport sa dyaryo asin radyo nasyonal kan magbagsak an tulay kan Colgante sa kasagsagan kan sakay asin pyesta ni Ina.
Duwang reporter kan dzGE na nagrereport kan sakay sa ibabaw kan Colgante an nagkagaradan sa dakulang trahedya. Labing 100 katawo an binarawian nin buhay asin kadakol pang nairido.
Kaibanan ko pagsalbar kan mga biktima pagsakay sa mga dyip hali sa salog an tulo kong kaibang managers kan PT&T hali sa Daet, Legazpi, asin Sorsogon.
Kan ideklara an Martial Law ni Presidente Marcos, Septembre 23, , isinara an ABSCBN alagad padagos an operasyon kan PT&T na pagsasadiri man kan mga Lopez.
An nag-aandar sanang istasyon nin radyo sa Naga kaidto iyo an FBN dzGE ni Senador Edmundo Cea, an manager si Sal Fortuno, asin si Paco Felecidario bilang announcer, reporter, saka commentator na rekonusido kan gobyerno asin militar.
An matua kong aki pitong bulan sa laog kan tulak ni Misis kan ideklara an Martial Law.
Mayo akong naginibo kundi magpirma sa imbitasyon na mag-ayon na sa Bagong Lipunan.
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Midya-Midya

Saturday, December 27, , 6:11am
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
## [Isyu nin pagbasa](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Siring kan Coronavirus, African Swine Flu, pagtuga kan Bulkan Taal, mga linog sa Mindanao asin iba pang kalamidad bako saná sa Pilipinas kundi sa ibang parte kan kinaban, an isyu kan maluyang pagbasa kan mga estudyante sa Bikol saro man na kalamidad na an nakakaparùrô...
## [Magbirikol man daw kita](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Habo ta man o gusto, an tataramon na Bikol iyo an saro sa mga mayor na lengwahe sa Pilipinas na minimidbid kan kan Departamento kan Edukasyon. Problema saná ta mantang nagdadakol an populasyon sa rona kan Bikol nagdidikit man lugod an nag-uusar kan mother tongue o...
## [KBP Camarines Sur asin ATRACS](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
May sarong grupo nin mga senior broadcasters na gustong buhayon liwat. Ini an Association of TV and Radio Announcers of Camarines Sur (ATRACS). Bako saná para sa marhay na iribahan, pagkasararo, asin propesyonalismo, kundi tanganing matabangan an mga taga radyo asin...
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
“Mayo na an dyario, maluyahon na an benta. Bako nang masulong,” sabi ni Vacion Fernandez, an paratindang dyaryo sa kalye Evangelista, kataid kan Plaza Rizal, kan makaulay ko kan sarong aldaw. Poon sa saiyang agom na si dipuntong Tyo Inggo, sagkod sa saiya, maabot...
## [JoSal: bulawan na iribanan](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Siisay an mahunà na an duwang college scholars kan pamosong Unibersidad kan Nueva Caceres (non scholae sed vitae)—an lalaki popular na newscaster asin station manager na maliputon an lagong kan boses, estudyante kan College of Commerce, saka an mestisang magayon,...
## [Emil Saavedra, editor asin parasurat, alyas Atlas](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
At last, pakaagi nin halawig na panahon, an amigo kong nagpapàsan kan gabos na problema kan kinaban, 75 anyos na, garo dyamante na an kintab asin tagas kan saiyang pagkabuhay. Ngunyan, wheelchair na an nagkakarga saiya haling Bagacay, Tinambac, pasiring sa Naga,...
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Haloy na kutang may libro akong naisurat dapit sa mga Bikol asin pakunswelo ni David Dollano na sa radyo na tunay na Bikolista. Kundi sa kaaantabay bilang radio fanatic, nalingawan kong isurat sa papel arualdaw an mga pambihirang Bikol na hararom asin hababaw pero...
## [Media Amelioration](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
An mga taga-media, magin broadcaster o print mediamen, mga tunay na frontliner. Maghapon, magdamlag, pagpuon pa saná kan kwarentina, 24/7 pirmi sindang nagtratrabaho, nagpapalakop kan impormasyon dapit sa mga pangyayaring katakod kan CoViD19 pandemic na ini. Garo man...
## [Media asin demokrasya](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Puon kan nagimatan ko kan dekada ‘60, an prensa saka an mass media sa Bikol, urog na sa syudad nin Naga, an pinakalibre sa bilog na nasyon. An bilang kan mga dyaryo sa Naga saná nag-aabot nin 20 gabos na nagluluwas surusemana asin pigdidistribwir sa 6 na probinsya...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Plasa ni Kalamay | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:14am
Published on Wednesday, March 24, , 6:18pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Mas buhay an demoksrasya sa Naga kan dekada ‘60, ‘70, asin amay na parte kan dekada ‘80. Ini nin huli ta maski malaboy asin baybay pa an palibot kan munomento ni Rizal pero maugma huli sa arualdaw na presensya ni Kalamay.
Si Kalamay an dakulang debatista kadto kontra maski kiisay kun bibliya asin tataramon nin Dyos an pag-uurulayan. Pero an saiyang mayor na hanapbuhay iyo an magtinda nin manàgom na kalamay. Aga pa sana, dakol na an mga tawong tiripon sa sarong parte kan plasa, bako lang mga lalaki kundi pati mga babayi; bako sanang gurang, pati mga hobenes saka mga kaakian an nagdadaralan kan diriskusyunan. Huna mo may pasaling _Hagyanan sa Kabituunan na may Karantahan_.
Maogma an debate kadto. Maski nag-iinit asin nag-aasu-aso, mayong pirikunan.
Si Kalamay, na sarong Katoliko, garo man sana si depuntong Ely Soriano kan Dating Daan, na tuom an bibliya. Kalaban ni Kalamay an mga madudunong na Protestante, Iglesia ni Cristo, asin, mga representante kan manlainlain na mga relihiyon na dai man nagpapahunod kaya inaabot maghapon, minsan abot pang matangâ, an debate sa plasa.
An mga tagamidya, mga peryodista, saka mga tagaradyo kaidto, pag mayo nang matalayop saka mapagtsismisan sa laog kan Kantong Putikon na kataid kan plasa, minabaralyo sa lugar kan diskusyon asin nagdadaralan man ka Kalamay and company.
Ngalas ako, aki pa ako kaidto, ta an mga tagamidya dai nagbabali sa diskusyon. Kun bakong dai pulbos an bibliya, dai sana talaga gayod sinda interesado.
Kan panahon na idto, an Naga pa inaapod na _Puso kan Bikol_, iyo an regional center, ta dai pa ibinabalyo ni Marcos sa syudad kan Legazpi.
Huli kan arualdaw na debate kadto, an Plaza Rizal kan Naga binabansagan na Freedom Park, arog kaidto sa Londres sa Ingglatera o sa sarong parke duman sa UP Los Baños na pwede kang magtaram maski ano, pwede mong tabugaon an gobyerno, pwede kang magkurahaw na dai ka sisitahon kan awtoridad.
An bantay kaidto kan plasa mga _provincial guards_ pa kan Camarines Sur ta ini sakop pa kan gobyerno kan probinsya asin pigmamanihar lan lokal na gobyerno kan Camarines Sur.
Dai pa kaidto itinatao kan korte an plasa sa syudad kan Naga. Buháy pa kadto an higanteng provincial capitol, buháy naman an PNB building (kaidto bago pa sana), may kataid na police headquarters, asin an Plaza Quezon inaapod pang Kiosko.
Garo kadto burugkos pa an mga taga-Naga asin taga-Camarines Sur, bako pang maisip an mga tao. May taga-Camarines Sur na nakaka-operar pa nin pampasaherong lunadan o jeep na nagbibyahe sa Centro kan Naga pero may Naga City Charter na.
An Plaza kaidto iyo an embahada kan probinsya sa laog kan Naga. Saro sa mga nagigirumduman ko na aktibong debatista asin nagkandidato ngani para konsehal iyo idtong depuntong Puring Espeso na pirming nakatingag sa langit. Saro syang retiradong pulis, nagproprograma sa radyo sa dzGE, asin may librong sinurat na an titulo _Pagmata na Baya, Tugang Ko_.
Basáng na lang bagang nawara an mga debate ta idto palan nagadan na si Kalamay. Sabi kan saiyang subrino asin makuapo na amigo ko, maski namamatangaan sa debate si Sr. Kalamay, pagpuli sa harong, may itinataong benta kan saiyang paninda para sa saiyang pamilya.
Saro sa mga tagahanga ni Kalamay iyo an parasurat na si Conrado de Quiros na pakakaretira palan sa Ateneo de Naga High School kan dekada ‘60, minatambay sa plasa ta nagdadalan kan debate. Mala ta pigsurat nya iyan sa sarong artikulo sa _Philippine Daily Inquirer_.
Ngunyan, ta bago na an plasa, bago na an mga makuapo ni Rizal, mayo na nin Kalamay na nagrereynar sa Plaza Rizal. Ngonyan lang namidbid an saiyang apelyido pero mayong pangaran. Siya palan si Mr. Regachuelo na namundag sa Oas, Albay.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Ernie Verdadero

Saturday, December 27, , 6:09am
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
## [Isyu nin pagbasa](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Siring kan Coronavirus, African Swine Flu, pagtuga kan Bulkan Taal, mga linog sa Mindanao asin iba pang kalamidad bako saná sa Pilipinas kundi sa ibang parte kan kinaban, an isyu kan maluyang pagbasa kan mga estudyante sa Bikol saro man na kalamidad na an nakakaparùrô...
## [Magbirikol man daw kita](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Habo ta man o gusto, an tataramon na Bikol iyo an saro sa mga mayor na lengwahe sa Pilipinas na minimidbid kan kan Departamento kan Edukasyon. Problema saná ta mantang nagdadakol an populasyon sa rona kan Bikol nagdidikit man lugod an nag-uusar kan mother tongue o...
## [KBP Camarines Sur asin ATRACS](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
May sarong grupo nin mga senior broadcasters na gustong buhayon liwat. Ini an Association of TV and Radio Announcers of Camarines Sur (ATRACS). Bako saná para sa marhay na iribahan, pagkasararo, asin propesyonalismo, kundi tanganing matabangan an mga taga radyo asin...
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
“Mayo na an dyario, maluyahon na an benta. Bako nang masulong,” sabi ni Vacion Fernandez, an paratindang dyaryo sa kalye Evangelista, kataid kan Plaza Rizal, kan makaulay ko kan sarong aldaw. Poon sa saiyang agom na si dipuntong Tyo Inggo, sagkod sa saiya, maabot...
## [JoSal: bulawan na iribanan](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Siisay an mahunà na an duwang college scholars kan pamosong Unibersidad kan Nueva Caceres (non scholae sed vitae)—an lalaki popular na newscaster asin station manager na maliputon an lagong kan boses, estudyante kan College of Commerce, saka an mestisang magayon,...
## [Emil Saavedra, editor asin parasurat, alyas Atlas](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
At last, pakaagi nin halawig na panahon, an amigo kong nagpapàsan kan gabos na problema kan kinaban, 75 anyos na, garo dyamante na an kintab asin tagas kan saiyang pagkabuhay. Ngunyan, wheelchair na an nagkakarga saiya haling Bagacay, Tinambac, pasiring sa Naga,...
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Haloy na kutang may libro akong naisurat dapit sa mga Bikol asin pakunswelo ni David Dollano na sa radyo na tunay na Bikolista. Kundi sa kaaantabay bilang radio fanatic, nalingawan kong isurat sa papel arualdaw an mga pambihirang Bikol na hararom asin hababaw pero...
## [Media Amelioration](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
An mga taga-media, magin broadcaster o print mediamen, mga tunay na frontliner. Maghapon, magdamlag, pagpuon pa saná kan kwarentina, 24/7 pirmi sindang nagtratrabaho, nagpapalakop kan impormasyon dapit sa mga pangyayaring katakod kan CoViD19 pandemic na ini. Garo man...
## [Media asin demokrasya](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Puon kan nagimatan ko kan dekada ‘60, an prensa saka an mass media sa Bikol, urog na sa syudad nin Naga, an pinakalibre sa bilog na nasyon. An bilang kan mga dyaryo sa Naga saná nag-aabot nin 20 gabos na nagluluwas surusemana asin pigdidistribwir sa 6 na probinsya...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Midya-Midya

Saturday, December 27, , 6:10am
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
## [Plasa ni Kalamay](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Mas buhay an demoksrasya sa Naga kan dekada ‘60, ‘70, asin amay na parte kan dekada ‘80. Ini nin huli ta maski malaboy asin baybay pa an palibot kan munomento ni Rizal pero maugma huli sa arualdaw na presensya ni Kalamay. Si Kalamay an dakulang debatista kadto kontra...
## [Balitang Bicolandia](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Regional news matters. Local news matters. Sa anuman na bareta, sa radyo, sa TV, sa prensa, o sa social media man, importante an linggwahe o an gamit na tataramon. An pigngangalas kan mga Bikolano na nag-aantabay sa bagong TV newscast, urog na digdi sa Kabikulan, iyo...
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
An solamenteng buhay na patron, bako sana sa Naga asin Camarines Sur kundi sa bilog na Bikol, iyo si Sal Fortuno. Ginatos na mga broadcaster asin announcer sa radyo asin telebisyon an nag-aragi sa saiya, bilang station manager asin trainor, tanganing makanood nin...
## [An KBP Community Advisory Board](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Turog na ngunyan an KBP Community Advisory Board. Pigmukna ini kan KBP National asin kan Broadcast Media Council kan dekada ‘70 sa inot na mga aldaw kan Martial Law sa panginginot kan bantog na parasurat asin peryodistang si Teodoro F. Valencia. An katuyuhan kan...
## [Makulog na katutuuhan kan midya](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Haloy nang baranga asin nagdudurulak an mga tagamidya sa Naga asin Kabikulan sa isyu kan pulitika, urog na sa tindog kan gobyerno o administrasyon laban sa oposisyon. O sa tindog kan saindang manihamyento kontra sa iba. An rason an mga radyo an may sadiri iyo mismo an...
## [Gabos \#1: Kasama, Kakampi, Kaibigan, Kabisyo, KaBombo, Ka-OK, etc.](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
(Ikaapat parte kan Broadcasting sa Bikol) Nag-abot an punto ngunyan pa lugod na igwa nang Facebook live streaming asin gabos na klaseng social media outlets, nagin mas popular an mga tagaradyo. Dati kaidto, an mga announcers better heard than seen, mas marhay...
## [Nakaaging apat na dekada](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
(Ikatulong parte kan Broadcasting sa Bikol) Bago magtalikod an dekada ‘60, bako nang palagung-lagong asin paporma an mga taga-broadcast media sa Bikol. Ta mahiro na kaidto an mga school campuses arog kan UNC, Ateneo de Naga, asin CSSAC, mas gulpi na an mga bareta sa...
## [An midya, ika, ako, saka an martial law](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
(Ikaduwang parte kan Broadcasting sa Bikol) Kan , kasagsagan kan aktibismo sa intirong Pilipinas pati sa Bikol, nagpuli na ako haling UP Los Baños. Digdi sa Naga, nag-enrol ako sa UNC, Liberal Arts major in English. Kinua tulos ako ni Emil Saavedra bilang...
## [Broadcasting sa Bikol, ](
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Nagbukas an radyo sa Bikol pakatapos kan Ikaduwang Gyerang Pangkinaban sa huring parte kan dekada ‘40. Didikit pa an transistor radio sa anom na probinsya kan rehiyon. Gamit baterya o pila saná. Maski pati nagtitinò an pila asin nagkikirikiti na an transistor...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An banwaan na mapinadaba sa mga senior citizens | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:12am
# An banwaan na mapinadaba sa mga senior citizens
Published on Wednesday, March 24, , 6:26pm
by [France Clavecillas]( "Posts by France Clavecillas") \| [Bakilid](
Sa sarong forum sa Manila bago maglockdown dahil sa pandemya, nagin tema sa pag-urulay an kamugtakan kan mga nagkakaedad na. Positibo su paghiling sa mga benepisyo para sa mga senior citizen na dulot kan R.A. ( _[Expanded Senior Citizens Act of ]( Halimbawa kaini an 20% na discount sa mga bulong buda mga serbisyo arog sa mga gastos kun nagpapahospital, kun nagkakakan sa restawran, o kun nagbibyahe bus man o eroplano.
May mga reklamo sa bakong perpektong implementasyon kan ley pero positibo an paghiling sa _Expanded Senior Citizens Act_. Sa tahaw kan positibong paghiling sa ley, may luminuwas na isyu na nabalanganan sana. Sa sarong pag-adal manungod sa serbisyo para sa mga senior citizen, luminuwas na an nagkikinabang ki marhay kan 20% discount iyo idtong mga nagretire na sa trabaho o idtong hali sa lower middle income paitaas na may dati nang seguridad sa saindang pinansyal na pangangaipo bilang may mga edad na. Ta ining grupong ini iyo an nakakapa-hospital, nakakabyahe kun gusto ninda, o nakakakakan sa mga restawran. Gamit na gamit ninda an saindang senior citizen’s card. Alagad, an tios na senior citizen dai ngani kun minsan na pakinabang sa 20% discount.
Ngonian, igwa na man na pension na Php500 kada bulan an indigent senior citizen buda may automatic nang Philhealth na benepisyo kun naku-confine sa government hospital. Liwat, bakong perpekto an implementasyon kan ley pero igwang pagreparo sa nagkakaedad an satong banwaan.
Alagad an hapot: Gurano ka-mapinadaba an Pilipinas sa mga senior citizens na tios?
An satong banwaan may pagpahalaga sa mga may edad nang namamanwaan. Alagad, sa dalagan kan panahon na urog na nagtitios an kinapobrehan, may mga pangangaipo an mga senior citizens na dai  napapanuan, arog kan marhay na nutrisyon buda pagmidbid kan mahalagang papel kan mga lolo buda lola sa luwas kan pag-ataman kan mga makuapong winawalat sainda ta nagtatrabaho an mga aki ninda sa sadiring lugar o sa ibang nasyon.
An mga senior citizen dai dapat magruro an saindang kumpyansa sa sadiri huli lamang sa edad. Sa agimadmad kaya na nabahidan ki maray kan kapitalismong kaisipan, an paggurang ibinabaing sa produktong nalipasan na kan panahon, buót sabihon, pwede nang darahon na sana sa bodega o isubasta. Ini an kaisipan na dapat suagon kan banwaan ta ini an ulang sa pagpadaba sa mga may edad.
Apwera sa mga pangangaipong pisikal arog kan pagkakan, bulong, o istaran, an pagmati na kaparte kan arualdaw na normal na aktibidad an mga senior citizen mahalaga. Namumundo an senior citizen na an pagtrato sainda sa gilid na sana sinda, na an mga pigsasabi ninda dai na pigtatawan halaga. Kaya ngani nadadangog ta an linyang “magurang ka man” dahil nababaliwala an mga ideya kan senior sa kadaklan na beses.
An pagtrato sa may edad na na daing paghusga sa mga idea ninda bilang kontribusyon sa banwaan sarong makusog na tanda nin pagpadaba sa mga tawong uminagi na man sa pagsirbi sa banwaan kaya dakul na liksyon an pwede pa nindang ihiras sa pagtugdas nin banwaan na mapinadaba asin patas an paghiling sa man-iba-ibang sektor.
Nagin public school teacher si France Clavecillas kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Saturday, December 27, , 6:08am
# Broadcasting sa Bikol,
Published on Sunday, October 11, , 10:03pm
by [Ernie Verdadero]( "Posts by Ernie Verdadero") \| [Midya-Midya](
Nagbukas an radyo sa Bikol pakatapos kan Ikaduwang Gyerang Pangkinaban sa huring parte kan dekada ‘40. Didikit pa an transistor radio sa anom na probinsya kan rehiyon. Gamit baterya o pila saná.
Maski pati nagtitinò an pila asin nagkikirikiti na an transistor pinipirit pang patanugon. Pigbabalad-balad saná an basang tela tanganing maalang asin magtanog pa maski dikit.
Mga palagong-lagong pa an boses kan mga announcers kaidto, arog ki Art Toralba asin Dottie Flores.
Saro sanea an radio station kadto, an ABS-CBN dzRB AM na nakabase, inot, sa Canaman, Camarines Sur, tapos nagbalyo sa syudad kan Naga sa presenteng kinakamugtakan harani sa Bicol Medical Center sa Concepcion Pequeña kataid kan highway.
Kan dekada ‘50 nagpuon nang magdakol an paradangog kan dzRB, _the voice of Bikolandia_, 5kW an kusog kan abot, na dangog bako saná sa Bikol kundi pati sa Samar asin Quezon provinces.
Huring parte kan dekada ‘50 kadakol nang paradangog sa radio ta dakol naman tindang transistor radios na piglalako kan manlainlain na tindahan, ahente, asin kumpanya.
May kuryente na kaidto sa Naga, sa paagi kan Bicol Electric Company kan mga Sison, asin sa Legazpi pero dikit pa an may takod, kadaklan transistor man giraray.
Duman na nagsikat an mga pangaran na Eddie Alanis. Arnold Abragan, Bert Neri, Noli Santa Cruz, Jess Volante, Beth Ireola, Del Delos Santos, Roger Villamor, Eddie Valenciano, asin iba pa.
Pagpuon kan dekada ‘60, nagbukas an Filipinas Broadcasting Network (FBN) dzGE asin dzEB AM na may sanga sa Tuguegarao, Lucena, asin Legazpi.
Nagbukas man an ABS-CBN nin sanga sa Legazpi na sarong AM station. Duman na nagsikat si Jimmy Alanis, tugang ni Eddie, na nagin station manager kan ABS-CBN Legazpi.
Sa Naga, an mga sikat, apwera ki Alanis, si Sonia Leaño, primerong manager kan FBN, saka sinda Paco Felecidario, Sal Fortuno na ikaduwang manager kan FBN na nagtagal na pinakahalawig sa pwesto, Sal Orbon, Fiorell Salvo, Saavedra alyas Tsokolate.
Nadangog na an boses ninda Noli Mapa, Ruben Ocampo alyas Lolo Beloy, Felipe T. Bio alyas Bio-bio kan “Apat na Tagulipdan,” George Dumaguin, Sammy Garcia, Manny Enalpe, Arnold Sayson, Ben Almeda, Didoy, saka Napi.
Apwera kan ABS CBN asin FBN, nagbukas na an dzDR na sadiri man kan mga Ravanera na taga-Naga.
Maugma na an ere sa radyo kaidto.
An mga announcers na taga-Naga iniimbitaran na magin emcee sa mga programa sa Daet, Camarines Norte; Tagkawayan, Quezon; Polangui asin Pioduran sa Albay, asin sa Burias, Masbate.
Nagpuon na an variety shows sa entablado arog kan Dalan sa Kalangitan, Liberty Big Show, Eddie Alanis Show na tampok sinda Eddie Alanis, Arnold Abragan, asin Sal Orbon.
Kan si Sal Fortuno an hadi sa ere kan FBN, boses nya saná an nadadangog sa newscasts. Kool na kool, mayong komentaryo, very objective, purong bareta saná.
Kan panahon man na idto nagsikat si Rufo Tuy Jr., puon sa dzRB nagbalyo sa dzDR tapos nagbalyo sa dzGE. Dai nalingawan an pambihirang Bikol, bareta sa panahon, asin bareta hali sa kalangitan (space) urog na sa bulan (moon) kan primerong magtungtong an tawo duman.
An panahon kan mga transistor radio nagdanay sagkod dekada ‘70 sagkod na magdeklara kan Martial Law. Puon kaidto, nagbago na an tono kan radyo, mala ta may mga estasyon na pigpasara arog kan dzRB asin an dyaryong _Bicol Mail_. An natada sanáng nagtatanog iyo an dzGE.
Sa masunod an ikaduwang parte kan istoryang ini dapit sa broadcasting sa radyo asin telebisyon kan panahon kan Martial law asin pagkatapos kaini.
.
Si Ernie Verdadero saro sa mga beteranong harigi kan radio broadcast sa Bikol. Saro man syang dating elehidong opisyal kan gobyerno asin man artista sa mga pelikulang Bikol.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Ernie Verdadero


Pambungad sa Etika | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:20am
# Pambungad sa Etika
Published on Tuesday, March 02, , 11:14am
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sarong pusuanon na lakdang an ginibo ni P. Rodel Cajot ) sa saiyang papel na “The Bikolano Ethics of _Marahay_ and _Maraot_” sa _Hingowa_ journal. Tinukoy nya an “rahay” bilang patugmadan kan Bikolnon na pananaw sa etika. An saiyang basehan iyo an mga kasimbagan sa mga ginibong paghapot-hapot manungod sa kahulugan kan terminong “rahay”, asin kan “raot” na iyo an salungat kaini. Sa saiyang mga datos, 60 porsyento kan mga respondents an naggamit kan marahay bilang panladawan sa relasyon kan tawo sa saiyang kapwa asin sa komunidad, 25 porsyento an ginamit ini bilang panladawan sa relasyon kan tawo sa Dyos dangan an natatadang 15 porsyento ginamit ini sa relasyon kan tawo sa kapalibutan kabali na an pagigin kontento, estable sa pagbuhay, karahayan salud asin kawaran nin mga problema sa buhay. Kaya an kinaabtan na konklusyon ni Cajot, “an primerong oryentasyon kan Bikolano ethics iyo an pagpadanay kan harmoniya sa relasyon kan tawo”. Susog sa saiya an nagdadalagan na pananaw na ibinibiklad sa mga gawi asin pag-iisip kan mga Bikolano iyo na sagrado an _interpersonal_ na relasyon asin an halaga kaini kapantay mismo sa buhay kan tawo.
Sinigundahan ini ni P. Wilmer Tria ) asin tinukoy an rahay bilang nagtatao nin etikal na padudumanan kan iba pang katakod na mga konsepto arog kan “yaon”, “boot,” asin ‘katungdan” na pag pinagtarakud-takod, minakumpwesto kan pananaw nin “marahay na buhay” o _the good life_ para sa mga Bikolano.
An mga siring na lakdang ni Cajot asin Tria nagin parte kan saindang burunyog na kamawutan kan mga inot na parte kan taon sa pagsasakatutubo kan pilosopiya sa Bikol. An saro sa mga mayor na lakdang iyo an gamiton an sadiring tataramon sa mga paghuruphurop, pag-adal, pagsalliksik, dangan pagtukdo nin pilosopiya pasiring sa pagpauswag kan banwaan.
Dai nararayo an inisyatibong ini sa mga nainot nang mga naginibuhan kan mga nanginotan sa pamimilosopiyang Pilipino na nakabase sa Manila arog ni P. Leonardo Mercado asin Rolando Gripaldo na parehong nagtalikod na sa kinaban, Florentino Timbreza asin iba pang nagkakasaro sa pagtubod na igwang madudukhayan o mahihimong identidad na Pilipinong gawi nin pamimilosopiya. An pagkakaiba iyo na nakatungkos sa rehiyonal na identidad an mga pag-adal ni Cajot asin Tria susog sa linggwahe asin kultura kan mga Bikolano. An sinarigan ninda iyo an mga pan-arualdaw na gamit ngunyan na panahon kan “rahay” sa tataramon na sarong dakulang bagay ta nakaangkla mananggad ini sa ekspiryensya kan mga tawong naggagamit kan tataramon. An satong mga gawi asin tataramon kaya iyo man an nagsisirbing materyal na kabikladan kan satong mga kaisipan. Alagad kun sususugon pa an linggwahe kan mga katutubo sa Bikol, ginagamit na ini sa tataramon kaidtong panahon. Mahihiling an “carahayan” o “ _la bondad_” (goodness) asin iba pang katakod na kahulugan sa diksyunaryo ni Marcos de Lisboa ) bilang patunay kan halawig nang kasaysayan kan tataramon.
Mahalagang lakdang an mga paghingowa ni Cajot asin Tria tanganing punan an mga diskurso sa lado nin Etika gamit an tataramon na Bikol. Alagad kaipuhan na girumdumon na an pilosopiya, partikularmente an etika, sarong panpangabsan na iisipon asin gigibuhon kan tawo magin Bikolano man o bako, o magin taga sain man sya sa kinaban. An pagkaigwa nyato sa sadiring tataramon nin mga terminong pwedeng magamit sa mga diskurso sa etika nagpapatunay na nagkakaigwa nin hugis sa manlainlain na kultura an etikal na dimensyon kan buhay kan tawo. Kun sumpayan pa an mga hinimo ninda pwedeng magrambong an pag-adal sa etika gamit an sadiring tataramon.
Maninigong magsalingoy sa ginikanan mismo kan terminong “etika” ( _ethics_) o “moralidad” ( _morality_) na nagin parte na kan satong bokabularyo. An suanoy na Griyegong pilosopo na si Aristoteles an nag-apod kaini sa ikaduwang libro kan saiyang _Nicomachean Ethics_ bilang “ _ethike_”, gikan sa terminong “ _ethos_” o “kinatudan” asin kapantay man kan “ _mos_”, an ugat kan “moralitas” sa Latin kan mga Romano. Sa kapaliwanagan ni Aristoteles, dai basang na sanang itinatao kan natura sa tawo an pagigin moral kundi pinagtutudan mismo kan tawong igwang pagbuot na gibuhon kun ano an marahay sa manlainlain na sitwasyon sagkod sa magin kinagawian nya na an paggibo nin marhay huli ta nahurma na ini sa saiyang pagkatawo bilang disposisyon o karakter. Sa pagkasabot ni Aristoteles, an marhay na gibo iyo idtong maninigo sa sitwasyon.
An pag-adal sa “kun ano an marhay” na pwedeng magsiribing giya sa hiro o gawi kan tawo iyo an pambungad na kahulugan kan Etika o Moralidad. Siring kan sabi ni James Rachels ) sa saiyang librong _The Elements of Moral Philosophy,_“an moralidad iyo an paghingowa kan sarong tawo na giyahan kan pagkasabot an saiyang gawi, an gibuhon an bagay na uyon sa mga **urog-karahay** na dahilan mantang hinihinimbang an mga interes kan lambang indibidwal na apektado kan saiyang hiro.” Alagad pareho nang halawig an tradisyon nin pamimilosopiya sa sirangan asin sulnupan na lado kan kinaban asin dakol nang mga teyorya an iniatang kan mga paraisip gikan sa manlainlain na kultura puon pa kan suanoy sagkod sa presenteng panahon. An kaipuhan nyato iyo an maadalan an mga ini kasabay kan kaaraman na maguguno nyato dapit sa manlainlain na kultura kun sain nagtalubo an siring na mga pananaw sa etika. Digdi maninigong sambiton an sinabi kan depuntong si Ramon Reyes na an etika dai man nagpupuon bilang sarong ideya o kaisipan kan sarong pilosopo. Parte na mismo kan panbanwaan na buhay nyato an moralidad katakod kan panahon na kinamumugtakan ta. Minana o pinagtudan na kaya nyato an mga gawi-gawing yaon na mismo sa satong kumonidad o banwaan. Pero dai buót sabihon na basta na sana nyatong aakuon an mga ini. Kaipuhan tang ripasuhon an satong mga kinatudan sa paagi nin moral na paghuruphurop. Susog ki Reyes, iyo ini an magigin dalan sa transpormasyon kan satong mga indibidwal na buhay asin kan satong banwaan.
Giraray, an etika bakong pag-adal sana kan mga teyorya tanganing makadugang sa satong mga kaaraman. Nilinaw na ni Aristoteles kaidto na an moral na kabansayan iba man sa urag intelektwal huli ta nabibilog an pagigin moral sa pauruutrong paggibo nin marahay mantang naguguno man an kadunungan sa pagtukdo. Buót sabihon, gikan sa sadiring paghinguwa mismo kan tawo an moralidad. Yaon an pagbuot asin paghiro susog mismo sa karahayan na nasabutan. Apudon ta ining “katanusan”. Idinakitaramon kan dayuhan na si Lisboa an “buót” bilang “ _voluntad_” (will) asin minsan, imbes nang rahay,” ginamit nya an “tanos” sa pagladawan kaini: “Mátanos an boot ni coyan,” “ _fulano es de buen corazón, ó voluntad_.” Dangan linadawan nya man minsan an “mabuot na tawo” bilang “marahay”: “ _hombre prudente, y de gobierno_”. Kun ano baya an buót sabihon ni Lisboa kan mga ini kaidtong panahon nin kolonyalismo sarong bagay na kaipuhan nyatong ikonsulta sa mga historyador. Ta an sakong hunahuna, dai maisusuhay ni Lisboa na isipon an “matanos” asin “marahay” susog sa inimponer na dominanteng pananaw kan kolonyalista na dara man kan saiyang panahon. Alagad huli ta igwa na kaidto kaining mga tataramon na ginagamit nyato sa etika, pwede tang sabihon na yaon na sa agimadmad kan mga katutubo an “karahayan” (miski ano pa man an buot sabihon ninda kaini kaidto) na iyo man an nagtaong katuyuhan asin giya sa saindang mga gawi. Para sa sato na yaon sa presenteng  panahon, danay nyatong katungdan an paghurop-hurop sa kahulugan kan karahayan asin paghiro susog sa pagkasabot na maguguno nyato sa lambang paghurop-hurop kun ano mananggad baya an maninigong gibuhon sa manlainlain na sitwasyon kan satong buhay kun sain imbwelto an ibang tawo, an satong banwaan, asin satuyang kapalibutan.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Pagrumdom ki Florencio Lerma | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:23am
# Pagrumdom ki Florencio Lerma
Published on Tuesday, January 12, , 12:40pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Kan Enero 4, iyo an ika-124 anibersaryo kan eksekusyon kan onse sa kinse martires kan Bikol. Limang aldaw sana pagkagadan ni Dr. Jose Rizal, kan 4 Enero , ginaradan kan kolonyal na gobyerno kan Espanya sa paagi kan sarong _peloton de fusilamiento_ o _firing squad_ sinda P. Inocencio Herrera, P. Gabriel Prieto, P. Severino Diaz, Manuel Abella, Domingo Abella, Macario Valentin, Tomas Antonio Prieto, Mariano Melgarejo, Cornelio Mercado, Camilo Jacob, sagkod Florencio Lerma, mga prominente asin impluwensyal na mga namamanwaan kan Nueva Caceres. Sinda sinahutan na kaayon sa rebolusyon kan Katipunan laban sa Espanya.
Trahedya an saindang kagadanan nin huli ta sinda mga marhay na mga namamanwaan. An iba sainda, mga inosente, bako man talagang mga _filibustero_, sagkod sinahutan sana nin mga kaputikan. Alagad, an mas dakulang trahedya, dawa pa ngani pirang beses pang mag-organisar an lokal na gobyerno kan Naga na rumdumon an saindang kabayanihan o kaya man pirang kalye o barangay pa an ipangaran sa sainda, iyo na haros mayo kitang aram manungod sa saindang mga buhay asin agi-agi, na sinda danay ta nang nalingawan. Sa halipot na saysay na ini, buot kong ipamidbid an buhay kan saro sa kinse, dawa pa ngani igwang barangay sa Naga o kalye sa Sampaloc, Manila, na dara an saiyang apelyido, haros mayo kitang narurumduman dapit saiya: si Don Florencio Lerma.
Sarong musiko, dramaturgo, negosyante, parasurat, sagkod paratukdo, namundag si Florencio Lerma kan 13 Pebrero sa _arrabal_ kan Quiapo, Manila. Sya panduwa sa apat na aki ninda Jose asin Teodorica Lerma. Inot syang nagklase sa _Colegio de Niños Tiples de la Santa Iglesia Catedral_, sarong eskwelahan para sa mga aking lalaking parakanta sa simbahan na itinugdas sa Manila kan Hunyo sa pagbuót ni Arsobispo Juan Angel Rodriguez, O.S.T., asin nin sarong _real cedula_ na pinirmahan kan 26 Abril . Digdi napaurog ni Lerma an saiyang talento sa pagkanta asin digdi man sya nakanuod magtugtog nin pyano asin byolin. Nagklase sa Ateneo Municipal para sa saiyang _segunda enseñanza_.
Nagin aktibo sa teatro si Lerma asin sinasabi nin mga historyador na nakaibahan asin nakatrabaho nya sa nagkapirang pasali sa entablado (stage performance) an duwa sa pinakasikat ng babaying artista sa Pilipinas kan ika-19 siglo—sinda Patrocinio Tagaroma, na iyong prinsipal na aktres kan _Compania de Zarsuela Carvajal_, asin an aktres-parakanta-parabayli na si Praxedes Julia Fernandez o mas midbid sa saiyang gaha na Yeyeng. Kan , kaiba an saiyang agom na si Simeona Navoa asin an saindang mga aki, nagdakit si Lerma sa syudad nin Nueva Caceres, sa Ambos Camarines, kun sain sya nag-irok sagkod na sya inaresto dangan pinadara sa Manila kan . Sarong debotong Katoliko, sya nagtukdo nin musika sa Colegio de Santa Isabel, nagin private tutor, nagpurupurbar man magnegosyo, sagkod nagsirbi bilang organista sa Katedral kan Naga.
Kan 16 Setyembre , mga duwang semana sana makalihis kan magkurab an labanan sa syudad kan San Juan del Monte, sa Manila, pinaaresto kan kolonyal na gobyerno kan Espanya asin kan mga prayle sa Nueva Caceres an nagkapirang mga prominente asin impluwensyal na mga indibidwal sa probinsya kan Camarines. Saro na duman si Lerma, na inakusahan kan gobyerno na kaibahan kan mga Katipunero sa Manila sa saindang rebolusyon laban sa Espanya. Urog pa, may nagkapirang burabod an nagsasabi na igwang nakuang badil (sarong riple) na itinago nya subuot sa laog kan saiyang organ sa katedral, alagad apokripo ini—usip na daing susugan—asin dai ta masiguro an katutuuhan kan siring na istorya, a pwera na sana siguro kun may primaryang burabod na makakapagpatunay digdi. Ini sarong halimbawa kaidtong mga napasa-pasang mga chismis, dangan nagin na sanang _hecho historico_ o _historical fact_.
Susog sa sarong testimonya kan matua nyang aki na si Doña Maria Patrocinio Lerma, may nagkapira ngunang mga pag-aresto sa mga namamanwaan na nangyari sa Nueva Caceres bago inaresto an saiyang ama tangarig makahimo nin mga _testigo falso_ (o false witnesses) laban sa saiya asin sa iba pang mga pigsuspetsahan na imbwelto sa rebolusyon—arog na sana kan dating seminarista asin parmasyutiko na si Tomas Prieto asin an mekanikong si Pedro Benito. Dagdag pa ni Doña Maria Patrocinio, an mga testimonya kan duwang ini, na pirit pinaluwas sa saindang mga nguso sa paagi nin tortyur, an nagin basehan kan kolonyal na gobyerno sa pag-aresto asin prosekusyon ki Lerma asin sa iba pang mga impluwensyal na mga persona sa syudad para sa mga kasong sedisyon asin rebelyon.
Pagkaaresto sa saiya, kinumpiska kan mga _guardia civil_ asin kan pinsan kan gobernador kan Camarines (na dai nya na nginaranan) an mga pagrurugaring kan pamilyang Lerma. Para ki Doña Maria Patrocinio, paghabon an nangyari, asin bako sanang simpleng pagpautob nin _orden de registro_ (o nin search warrant), nin huli ta kan dai nakahanap nin mga dokumento o armas na pwedeng ebidensya laban ki Lerma, kinua pa kan mga awtoridad an saindang mga alahas kaiba an sarong kronograpo asin saro pang bulawan na relo. Dinara si Lerma sa kwartel kan mga _guardia civil_ kan Camarines. Sa presensya kan mga manlainlain na mga opisyal, binitay an saiyang braso sa laog nin walong oras, dangan linatigo asin pigparapakol tangarig mapiritan na kumpirmahon an pabrikadong istorya dapit sa pag-abot nin mga armas sa Nueva Caceres na pinadara ni Domingo Abella hali sa Manila, an pagbariwas kaini, sagkod an paglusob asin pagpabagsak ninda sa kolonyal na gobyerno sa probinsya.
Dai naghaloy, pinadara si Lerma asin an iba pang mga tinipon na mga pigsususpetsahan na mga _filibustero_ sa Manila, sakay kan barkong _Isarog_. Pagkaabot duman, dinara sinda kan mga _guardia civil veterana_ sa Santa Potenciana, sarong dating _real_ na kolehiyo (royal college) sa Intramuros, dangan dinara sa _presidio_,asin an iba man dinara sa Fort Santiago. Sa _presidio_ ikinulong si Lerma nin 16 na aldaw, bago dinakit sa _Carcel y Presidio Correcional_, (o mas bisto sa apod na Old Bilibid Prison sa Manila) dangan sa presinto kan _guardia civil veterana_ sa Tondo. Susog ki Doña Maria Patrocinio, igwa nin sarong _corporal_ sa _Veterna_ na ipinagapos an saiyang ama dangan tinortyur liwat gamit an latigo sagkod kumpirmahon ni Lerma an saiyang mga nainot na _declaracion jurada_ (o sworn statement). Binantaan kan nasabing _corporal_ si Lerma na lalatiguhon sya sagkod magadan kun dai sya magdeklara na an mga riple na nakua ninda haling Manila, inarapon ninda sa salog. Dawa ini, mayo man katutuuhan, napiritan na sanang mag-iyo si Lerma para maisalbar an saiyang buhay.
Nagprotesta si Lerma sa _comision militar_, dangan kinondena an mga pang-aabuso saiya kan mga _guardia civil_. Sinabi nya man na sya inosente asin mayong katutuuhan an mga sahot sa saiya. Alagad, dai dinangog an saiyang depensa. Dai naghaloy, ibinaba kan kolonyal na gobyerno an sentensya sa saiya asin sa saiyang mga pag-iriba. An hatol: kagadanan. Sugo kan sentensya an saindang eksekusyon nin huli ta sinda mga traydor subuot sa mata kan kahadian kan Espanya.
Mahalagang girumdumon na an pagkakaaresto ni Lerma asin kan iba pang mga martir parte kan ibinungsod kan mahiwas na kampanya ni Gobernador-Heneral Ramon Blanco na dakupon an mga sinususpetsahan na mga _filibustero_ dawa na ngani alegasyon o huna-huna pa sana an basehan kan siring na pag-aresto asin dai kaipuhan nin sustantibong ebidensya. Pamilyar, bakong iyo?
.
![]( sa sinupan kan National Historical Commission of the Philippines
Kan Enero 4, , sarong Lunes, alas-7 nin aga, hinalian nin buhay si Lerma, kaiba an sampulo sa minimidbid ta ngunyan na kinseng martir kan Bikol. Winalat nya an saiyang agom na si Doña Simeona asin saindang pitong aki na sinda Maria Patrocinio, Maria Engracia, Teodora Carmen, Jose Deogracias, Maria Clementina, Esperanza, sagkod Caridad, na saiyang tigdeklarang mga tagapagmana. _Por otra parte_, haros mayo man syang naipamanang pagrurugaring sa saiyang mga aki nin huli ta kinamkam an mga ini kan kolonyal na gobyerno kan Camarines. Sya edad 35 sana.
Susog sa historyador na si Norman G. Owen, kagsurat kan librong _The Bikol Blend_, diridipisil aramon kun si Lerma asin an iba pang mga martir kan Bikol tunay na mga rebolusyonaryo asin nakisaro sa pag-alsa kan Katipunan o sinda napag-initan sana asin biktima nin _conspiracion_ kan kolonyal na gobyerno, huli ta kadidikit an burabod na pwedeng magpatunay kaini. Sa halimbawa ni Florencio Lerma, naaraman ta sa halipot na saysay na ini na sya nagdeklara na sya inosente asin pignigaran an mga akusasyon na sya imbwelto sa rebolusyon laban sa Espanya–bagay na sinegundahan kan saiyang aki na si Doña Maria Patrocinio.
Sabihon tang may katutuuhan sa likod kan saindang testimonya–na si Lerma daing sala asin mayo man talaga nin partisipasyon sa rebolusyon. Napapaisip akong gayo (asin iyo naman ini an mga hapot na pabalon ko saindo): ano man nanggad an _martirio_ o kabayanihan ni Lerma na rinurumdom ta bilang sarong banwaan kada ikaapat na aldaw kan Enero? O ginigirumdom sa mga tinampo asin barangay na ipinangaran ta sa saiya? An saiyang nasyonalismo o pagkamuot sa nasyon daw? Dai daw an siring na pagrumdom ta sa saiya resulta sana kun papàno pig- _cooptar_ kan mga nasyonalistang historyador sa saiyang buhay, agi-agi, asin kagadanan sa pagsurat nin mga kinakaipuhan na piksyon sa pag-imahinar nin kun ano an “Bikol”, urog na sa pagmukna asin pagbilog kan nasyon?
Ataviado, Elias M. _The Philippine Revolution in the Bikol Region_, Vol. 1 (August -January ), trans. Juan T. Ataviado. Quezon City: New Day Publishers, .
Icagasi, Rosa Maria Magno. “The Filipina as Artist and Art Subject in Nineteenth-Century Philippine Art,” Review of Women’s Studies, Vol. 8, No. 2, .
Irving, D.R.M. _Colonial Counterpoint: Music in Early Modern Manila_. Oxford: Oxford University Press, .
Manuel, E. Arsenio. _Dictionary of Philippine Biography_. Quezon City: Filipiniana Publications, .
Owen, Norman G. _The Bikol Blend: Bikolanos and their History._ Quezon City: New Day Publishers, .Zaide, Gregorio. _Great Filipinos in History_. Manila: Verde Bookstore, .
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
### Trackbacks/Pingbacks
1. [Don Florencio Lerma: Bikolano Musician and Martyr \| Charles Joshua D. Gaufo – DATELINE IBALON]( \- \[…\] Rugeria, Javier Leonardo Vitug. “Pagrumdom Ki Florencio Lerma.” Magbikol Kita. Magbikol Kita, January 14, . \[…\]
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Nata madaling mandaug-daog sa kapareho tios man na mga tawo | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:26am
# Nata madaling mandaug-daog sa kapareho tios man na mga tawo
Published on Sunday, September 06, , 6:57pm
by [France Clavecillas]( "Posts by France Clavecillas") \| [Bakilid](
_Kasugpon kan “Pano Sukulon an Pagpadaba” na nagluwas kan August 23, _
Dakol na beses na nahuhusgahan an mga tios na komunidad na uso sainda an mandaug-daog sa kapwa daug-daog man. Madaling apudon sindang “mga daing kurukarigós kaya, kaya mga palta-rason sinda.” Madaling madagit sainda ta madali sindang mag-iriwal. Pero kun adalan ta ki marhay an dalagan kan isip kan nasa kamugtakan nin labi-labing pagtios, masususog ta an agi-agi ( _history_) kan sektor nin kinapobrehan. Nata ta importante an pagdutdot kan temang sikolohiya nin pagtios sa paghinguwang magrambong an mga talento o kakayahan na magpartisipar sa pag-uswag kan sosyudad an kinapobrehan? Sa dahilan na dai marani an buót sa kinapobrehan kan nakakaabante sa buhay ta dakulon sindang pagkakaiba sa kada saro. May kulturang naiiba an pagtios sa mga dai nagtitios. An agi-agi nin sarong komunidad, halimbawa, na dai napupundo  an kapurisawan ta ano man na oras papalayason sinda sa naiistaran ninda; an daing liwanag an maaabot an mga kaakian ninda dahil dai ninda mapaadal; asin urog na an mismong ringis kan kapobrehan—ini gabos kaabay kan arualdaw na buhay sa komunidad nin mga tios.
Ano man an koneksyon kaini sa ugaling mas madaling daug-daugon kan daing sukat buda daing poder an kapareho nya? May paliwanag sa _horizontal violence_ si Paulo Freire, sarong Brasilyanong edukador na inadalan kun pàno magdalagan an isip kan nasa aping kamugtakan. Saro man na nag-adal kun pàno magtalingkas sa _horizontal violence_ si Frantz Fanon, sarong Algerian psychiatrist na inadalan an mga hiru-hiro kan mga taong biktima nin pananakop. An libro ni Fanon na _Wretched of the Earth_ nagpaliwanag kan epekto sa mga taga-Algeria kan pananakop kaidto kan mga Pranses.
An horizontal violence sarong lugad sa sikolohikal na buhay kan tios na sektor. Bako ining manungod sa paggamit nin hamô kontra sa kaiwal kan kapwa nasa daug-daog man na sektor, maski ngani kun minsan an iriwal naabot sa paggamit nin hamô, kundi mas pa ini sa pagpakulog kan buót sa paagi nin pagratak sa amor propyo asin dignidad kan tios na kapareho an estado sa buhay. Sabi ni Freire, hali ini sa dalagan kan isip na an hiling kan daug-daog ( _oppressed)_ sa among nyang asyendero (halimbawa sana ini), kumpletong tawo. Sya na daug-daog bakong bilog an pagkatawo. Dahil bilib sya sa among nya, nakakintal sa agimadmad nya na kun sya magkaigua nin oportunidad na yumaman, arog man sa among nya an saiyang gigibuhon. An dai pa sa agimadmad kan daug-daog iyo an paghiling na an kumpletong tawong huna nya an may mga ugaling nang-aapi _normal_ na kamugtakan. Halimbawa, an among bakong patas magtrato sa mga trabahador nya. Abusado sya sa kababaihan. Nangungurakot sya o kaya nanunuhol tangani sanang mamantinir an yaman. Sa hiling kan tios na trabahador, magigin arog man sya kaini kun magbago an paros kan buhay nya. Ining paghiling na an kumpletong tao su may kayamanan buda poder, ini an nasa kauruirarumi kan isip kan tios bilang daug-daog na sektor susog sa bilog na buhay na pag-adal ni Freire sa realidad kan _horizontal violence_. Makakatalingkas sa kamugtakan na ini an mga tios sa paagi nin paghirong sarabay asin pag-atid-atid na sarabay manungod kan reyalidad nin kapobrehan. Bakong madali an pagtalingkas sa _horizontal violence_ pero bakong imposible.
May metodolohiya sa pag-organisa na an apod aksyon-repleksyon. An tuyo kan paaging ini iyo an maka-ekspiryensiya an tios na sektor nin mapagtalingkas na aksyon ta sa paaging ini natutukar pagkatapos kan aksyon kun sain hali an pagmati na gapasi sana an pobre bakong arog kan mayaman na may poder kaya kayang mang-impluwensya para mangyari an pagdanay kan interes ninda. Sa mga repleksyon man pakatapos nin grupong paghiro natutukar an _horizontal violence_. An pag-intindi kan horizontal violence dai nangangahulugan na akuon ini bilang marka o parte na talaga kan ugali nin mga tios. Inaadalan ini bilang bunga nin pagduhagi nin kapobrehan sa mga mga tios asin hinihiling na an pagtios sarong byolensya o ratak sa bilog na pagkatawo nin tios lalo na sa sikolohiya ninda.Kun nangangaranan kan nasa daug-daog na kamugtakan na an _horizontal violence_ ulang sa paglarga kan sektor na tios sa gusto nindang abuton na kaginhawahan, may pagláom na an mga organisasyon nin tios na sektor makakapundar nin inaapod na _sector consciousness._ An buót sabihon kan _sector consciousness_ iyo an pagpahalaga sa pangaturugan asin mga kamawutan kan kapwa tios bilang sektor kaya handa sindang lumampas sa mga bagay na dai ninda ikakarahay arog kan pagdaug-daog sa kapwa man na pigdadaug-daog.
.
Nagin public school teacher si France Clavecillas kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Estranghero | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:19am
Published on Tuesday, March 02, , 11:34am
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Haloy na akong nag-irok sa nagkapirang darakulang syudad. Sa kahaluyan ko sa trabahong ginigibo ko, nagkapira naman na mga lugar an sakuyang nadumanan. Makunswelo ang maglakaw-lakaw sa mga manlainlain na mga syudad, na dai mo aram an tataramon o an ginagamit na surat. Misteryoso asin bago an gabos na bagay. An lambang kanto, posibleng may sorpresang naghahalat saimo, may interesanteng bagay na pwede mong iistorya pagbalik sa Pilipinas.
Alagad ibang marhay an sitwasyon pag nag-abot ka sa sarong lugar bilang turista o bisita, asin nag-abot ka bilang sarong trabahador o migrante. Kun nagka-edad ka sa Pilipinas, dakol na an kinatuudan mo na mga bagay, magin sa paghiro sa arualdaw, sa pakikibagay sa ibang tawo, o sa mga kakanon na paborito. An turista o bisita, pagkatapos nin sarong semana, uto na, balik na sa Pilipinas, sa naghahalat na maluto na may kasabay na adobo o pritong sibubog, o gulay na natong. Si trabahador, nawalat na sa sarong banwa na iba. Sya sarong estranghero, sarong dayo. Bakong kumportable.
May inaapod na _culture shock_. Ini iyo an nangyayari sa mga tawong dai natuod na mabuhay sa ibang lugar, asin nadidipisilan makibagay sa bagong kapalibutan kun sain sya napadpad. An pagkakaiba kan mga kultura, minsan mahiwas na maray. Maribong sa payo, asin nakakalula. Dipisil magkambyo, lalo na kung bakong preparado an sadiri.
Nagpupuun sa tataramon, na harayuon sa tataramon na kinatuudan sa Pilipinas. Minasabay pa an sistema nin pagsurat, na sabi ngani kan kahirakan sa Dyos na propesor kong si Rudy Alano, sa paghiling nya garo naggugumulan na mga alulunti. Dai mo nanggad maintindihan. Kun siring, pàno mo maaaraman kun sain ka maduman? Iba na ngani an mga letra, iba pa an mga numero. Swerte na sana kun si napadumanan mo may aram na Espanyol, ta maski parapapànuhon, dakol kitang nasubli na tataramon. Kayang-kaya tang magbilang nin _“uno, dos, tres, kwatro”._ Lalo na garo sa mga kaakian ngunyan nag nagparadaralan nin _Dora the Explorer_ ta natukduan nin Eespanyol.
Dakulang maray an kinaban. Pahingurag an mga lugar na nangangaipuhan nin mga trabahador, na kayang-kayang itao kan Pilipinas. Dai maabot kan isip ko kun paano nakakayanan kan mga kahimanwa ta na mabuhay sa mga lugar na minsan harayuon talaga an dalagan nin buhay, sa buhay ta sa Pilipinas. Pàno natatagalan kan mga Pilipino sa Norway na magtyaga na dai magkakan nin maluto? Pàno nagbabakal nin sepilyo, _toothpaste_, sagkod pasador sa Turkey, kun sain mayo kan mga pamilyar na mga _brand_ na yaon sa mga tindahan ta? An urog pating maugma, o makaurag, ta sa ibang nasyon, iba-iba an namit kang _toothpaste_, saka iba an parong kan sabon saka _shampoo_. An Pilipino, dai mauuntok pag nag-agi na an duwang aldaw na dai nagkakarigos. An pagmati ta, mapulot na an satuyang mga singit, asin naglalana-lana na an satong anit. Sa tahaw kan tag-nyebe, maski anong lipot sa luwas o laog kan harong, mapa-init kita nin tubig para makakarigos. Dai ta pa ngani pig-uulayan si pagbalon nin tabo, para sa paghugas nin lubot. Si mga Pilipino lang garo an dai nagdaralagan sa mga tindahan digdi sa Estados Unidos para mag- _stock_ nin kadakol na _toilet paper_ saka _paper towel_. Tuod man baya kita maghugas nin lubot saka maggamit nin trapo. Sayang kan kamisa na may labot. Pwedeng pampahid nin naula na kape. Tipid pa.
Pero bakong suba-suba an _culture shock_. Kun mayo kang bistadong kababayan na matukdo saimo kan mga diskarte, mamumundo ka sa sitwason mo. Dai ka tuod sa pagkakan. Magigirumduman mo si namit kan ginutaan. Iba man po an klase kan sira sa ibang parte kan kinaban. Sa mga malipot na dagat, mayong sibubog, urog nang mayong turingan. Bakong gabos na lugar sa kinaban nagkakakan maluto. Dapat matuod ka magkakan tinapay saka patatas. Sa dakol na parte kan kinaban, bawal an magkakan nin karneng urig. Sa dakol na parte nin kinaban, dikit sana an Katoliko. Minsan, urog na sa Middle East, bawal pa an ibang relihiyon, apwera sa Islam.
Pero makusog talaga an buót kan Pilipino. Kun bako man, dinadaog an supog asin takot kan determinasyon na magdiskarte para makatabang na maparahay an buhay kan saindang pamilya, o an saindang sadiri. Kaya sa gabos na mga Pilipino na nasa luwas kan Pilipinas, ako minasaludo. Asin pinapangadyi ko na lugod, abuton ko an panahon na an mga Pilipinong nagbibyahe sa manlainlain parte kan kinaban, mga turista na sana, na pagkatapos nin pirang aldaw, malupad pabalik sa naghahalat banwa.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan