Magbikol Kita - YouTube

Error 403 (Forbidden)!!1
**403.** That’s an error.
We're sorry, but you do not have access to this page. That’s all we know.
[![]( "YouTube Home")
Search with your voice
[Subscriptions]( "Subscriptions")
[History]( "History")
Sign in to like videos, comment, and subscribe.[Sign in](
[Shopping]( "Shopping")
[Movies & TV]( "Movies & TV")
### More from YouTube
[YouTube Premium]( "YouTube Premium")
[YouTube TV]( "YouTube TV")
[YouTube Music]( "YouTube Music")
[YouTube Kids]( "YouTube Kids")
[Settings]( "Settings")
[Report history]( "Report history")
## [Videos]( "Videos") [Videos](
### [MK : An laghod sa tataramon na Bikol]( "MK : An laghod sa tataramon na Bikol")
### [MK Special: Puso kan Bikol]( "MK Special: Puso kan Bikol")
### [MK : MK : Ano an kumon sa siko, yukyok, habayan, pispis, alimpupuro]( "MK : MK : Ano an kumon sa siko, yukyok, habayan, pispis, alimpupuro")
### [MK : Sungay saka sùngáy?]( "MK : Sungay saka sùngáy?")
### [MK : Dusmog, Dungkal, Dapla, Darìnas, Darusay]( "MK : Dusmog, Dungkal, Dapla, Darìnas, Darusay")
### [MK : Walátan, waláton; laumán, laumón]( "MK : Walátan, waláton; laumán, laumón")
### [An Pulang Karumatilya ni William Carlos Williams]( "An Pulang Karumatilya ni William Carlos Williams")
If playback doesn't begin shortly, try restarting your device.
Videos you watch may be added to the TV's watch history and influence TV recommendations. To avoid this, cancel and sign in to YouTube on your computer.
An error occurred while retrieving sharing information. Please try again later.


Pagbasang-basang sa dignidad nin kinapobrehan sa paagi nin mga terminolohiya | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:26am
# Pagbasang-basang sa dignidad nin kinapobrehan sa paagi nin mga terminolohiya
Published on Sunday, August 09, , 11:18am
by [France Clavecillas]( "Posts by France Clavecillas") \| [Bakilid](
Ngunyan na pandemya, parati tang nadadangog sa TV an mga tataramon na _nabiyayaan nin gobyerno_, _tabang hali sa gobyerno_, _mga pasaway,_ asin iba pang mga tataramon na nagpaparùrô kan respeto kan banwaan sa mga daing sukat. Dahil natuod na kitang magdangog kan mga nasabing tataramon, haros inakò ta nang tama an mga tataramon na ini. Dai nang haput-hapot, minapaanod na saná kita sa sulog kan arualdaw na komunikasyon. Halimbawa, sa interbyu sa TV, sabi kan mga nakakua kan Social Amelioration Program (SAP): “ _Pasalamat po kami ta nabiyayaan kami kan tabang kan gobyerno.”_
Kun nangangaranan daa kan mga daing-dai an tunay na kamugtakan ninda, ini an tunay na pagkaagimadmad (consciousness), sabi kan sarong bantog na edukador ni si Paulo Freire, kagsurat kan bantog na librong _Pedagogy of the Oppressed._ An kaisipan na an mga serbisyong dara kan gobyerno sa tao sarong biyaya naghahali sa paghiling na an gobyerno sarong amo o puon. Hali pa ini sa haloy na kutang linabanan na  kamugtakan—kolonisasyon asin pyudalismo\_na an paghiling sa mga pobre _mga uripon_ na nakasarig saná sa _maray na buót_ kan among. Gabos na karahayan hali sa among—asyendero, don, donya, senyor, senyora o iba pang apod—sa dakol an yaman buda poder. Dai ining kaisipan na ini basta napaparà maski pirmi ining pigduduhagi kan mga halangkaw an pagka-agimadmad ta dakol an mga paagi kan _status quo_ o mga nasa komportableng kamugtakan nin yaman asin poder sa banwaan na pakusugon an mga _harigi kan status quo_. Maski an tataramon na _beneficiary_ na pirming ginagamit sa mga opisina nin gobyerno mapadapit sa mga kaintra sa mga programang gobyerno kaibahan man kan mga nasabing terminolohiya na minasalming kan reyalidad kan banwaan. Garing normal na sanáng mga tataramon an mga nasambit na ini, pero kun an banwaan dai nagpapabaya na matahuban an mga mahalagang pigtuturo nin hustisyang pangkomunidad (social justice) an mga nasabing terminolohiya hihilingon na tunok sa halanuhan kan hawak nin banwaan. _Grasyang hali sa gobyerno_, makarima-rimang pagdangugon ta hali sa banwaan an pondong pinanao sa SAP. Senyal na pagkadaing utang na buot sa mga pinaghahalian nin buwis an pagsabi na grasya an mga tinatao sa tawo na hali sa gobyerno. An nasa tamang kaisipan na may inadalan na nasa gobyerno maralamti an ngabil kun magsabi sya na naambunan na nin grasya an dakol na mga tawo. Ta bakong grasya na hali sa marhay na buot maski nuarin an mga ginastusan na programa kan mga namamanwaan. Mga serbisyo ini. Mga programa ini. Bako ining mga tabang. Ta kun an pagtaram dapit sa mga serbisyo hali sa gobyerno tabang, ano na palan su sakripisyo kan mga namamawaan para sanáng makapagtao kan VAT ( _value added tax_) buda iba pang buwis para padagos na magdalagan an makinarya kan gobyerno?
An mga ginagamit tang tataramon testigo kan paghiling ta sa mayoriya kan mga tawong kulang o daing oportunidad na mag-abante sa buhay. An uru-utrong pagsabi sa TV na pasaway an mga ordinaryong tao ngunyan na pandemya bakong sadyusan na pagtaram. Totoong igwang mga nagbabalgar kan _quarantine guidelines_. Pero an duunan na an mga pobre mga pasaway sarong pagtaram na iresponsable. Kun nagdadakol an nauulakitan kan bayrus, dai dapat manghurabot kun siisay an babasulon. Ginigibong normal an pagbasol sa biktima. Kun siisay pa an mga nasasakitan, sinda pa an binabasol. Igwa man talagang pasaway pero an pinapabutwang kasalan arualdaw na madadangog ta: _Mga pasaway kaya._ Tapos ipapahiling sa TV an mga nadakop na daing mask na kadaklan hali sa pobreng komunidad. Sinda an binabasol sa paglangkaw kan na-COVID19. Di natahuban na su mga reklamo manungod sa kaluwayan na pagresponde kan Department of Health (DOH) o kan mga nagin problema sa pagdistribuir kan SAP. Madaling gamiton na padàtulan an mga pobre kun nasasala an gobyerno. Madaling taduson an paghuna kan may poder na mga kuto saná an daing sukat.
Bilang sarong banwaan na naghahanap nin totoong kabisayan na nakaugat sa hustisya buda pagmati kan kadipisilan kan mayoriya, an mga terminolohiyang nagbabasangbasang kan dignidad nin kinapobrehan importanteng ripasuhon buda pag-atid-atidon. Dai ta saná narereparo pero kada paggamit ta kan mga tataramon na nagpapakusog kan _status quo_, pinapaluya ta an buót kan mga tawong dapat kuta surugon ta. Bako na surugon sa saláng gibo kundi na hilingon bilang sektor na pirming dehado an kinapobrehan. May mga argumento na pagnagsusurog ka kan kasaraditan _bleeding heart_ ika. Panglaták ini kan _status quo_ sa mga nagsusurog kan kasaraditan. Pag-ulug-ulog an bansag na _bleeding heart._ Kaya sabi ngani nin sarong kaalyado nin mga organisasyon nin mga daing istaran, dapat maisog an buót mo kun minaapil ka sa kinapobrehan ta ika man tatratuhon na kaya sanáng latakon.
Dahil ngani pirming nahuhusgahan an kinapobrehan, minakintal na lugod sa isip ninda na pasaway talaga sinda kaya dahil sa uruutrong pagbasol sa sainda sa dakol na bagay, nagdadagdag pa kita sa pagkadehado ninda kun minagamit kitang mga terminolohiyang nag-uulang na igalang sinda kan banwaan. Nauulang ta man na mapangaranan ninda an inhustisya na kinamumugtakan ninda kaya lalong nahahaloy an pag-abante kan saindang agimadmad. Lalong dai mahahali sa isip ninda na anuman na hali sa gobyerno tabang o kaya biyaya.
.
_Nagin public school teacher si **France Clavecillas** kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO._
Nagin public school teacher si France Clavecillas kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Bagong taon na, magmarata na kita | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:21am
# Bagong taon na, magmarata na kita
Published on Tuesday, January 12, , 2:39pm
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Gulpi kitang manlainlain na inagihan kan nagtalikod na taon: paglakop kan CoViD19 sa Pilipinas, rinibong kahimanwa ta an nagkagaradan,  makukusog na mga bagyo na nagtao nin kadipisilan sa mga tawo,  pag-aresto asin paggadan kan militar sa mga aktibista asin dating aktibista, mga demonstrasyon laban sa gobyerno ni DU30, mga nakakadudang pagpa-utang kan Tsina sa Pilipinas, an dai pagtao nin prangkisa sa ABS-CBN, kakulangan asin pagkawara nin trabaho kan kadaklan, an pagsulong kan virtual classes asin paggamit nin modules imbes na in-person classes dara kan CoViD19, garadanan, asasinasyon, harabunan, grabeng pagtios, asin iba pa. Sasabihon kan ibang mga tawo: Onli in da Pilipins.
May pagláom pa daw an Pilipinas? Ano ta an kadaklan sa mga tawo garo mayo nang pakiaram sa mga nangyayari sa sosyudad? Ano ta may mga prinsipyong tawo nasa preso pero an mga kurap—bako man gabos—nasa gobyerno? Ano ta mayong nangyayari sa mga darakulang sira na imbwelto sa droga?
Ini an iba sa mga kahaputan na dapat pag-isipan kan lambang Pilipino, mayaman o dukha, edukado man o bako, Muslim o Kristiyano, sibilyan, o militar ngunyan na taon asin sa maabot pang mga taon.
Bagong taon na baga. Magmarata na kita. Gulpi pang maarabot na mga problema sa buhay kan mga Pilipino. Dai pwedeng mayo kitang gibuhon sa tahaw kan buhay na mayong kasiguraduhan.
Yaon an nakakatakot na red-tagging. Yaon an pagprofile kan pulis sa mga indibidwal na sinususpetsahan na “leftists”.  Yaon an pag-abuso sa karapatan pantawo. Yaon an garo mayong katapusan na enkwentro kan AFP kontra NPA na kun minsan may mga sibilyan na nagiging biktima.
Yaon man an padagos na pagkamkam kan Tsina sa mga isla na pagsadiri kan Pilipinas. Yaon an mga kidnapping, prostitusyon, asin human trafficking na konektado sa POGO—an online gambling na an iba dai _regulated_ kan gobyerno.
Yaon an nakatudan nang mga problema kan korapsyon sa gobyerno, unemployment, gutom, kriminalidad, tapos nadagdagan pa kan ibang problema na konektado sa CoViD19.
Kun minsan naiisip ko na may pagkukulang kitang mga namamanwaan kun tano  arog kaini an satuyang sitwasyon.
Inot, mayo kitang pakiaram sa mga problema sa sosyudad basta dai kita personal na apektado. Kun apektado man, pirmi kitang may rason: “arog talaga kayan an buhay,” “mayo talaga kitang swerte,” “kagustuhan kan Dyos yan,” o “mayo man akong magiginibo.” Talagang mayong mangyayari kun arog kaini an satuyang disposisyon sa buhay.
Panduwa, kulang kita sa inaapod na kritikal na pag-isip (critical thinking). Madali kitang magtubod sa mga _fake news_ o mga _trolls_. Sinabi lang ni presidente o ni konggresman, tubod na kita. Ibinoboto ta ang mga politikong de kampanilya na an solamenteng kwalipikasyon mambola. Tawan lang kitang t-shirt o sanggatos pesos, binoboto ta na sinda.
Parte kan inaapod na kritikal na pag-isip, dapat kumpleto an satuyang impormasyon bago kita maghusga kun tama o sala an nadadangog o nababasa ta. Saro pa, dapat i-konsidera ta kun sain hali o siisay an nagtatao kan impormasyon nganing maaraman ta kun may mga nakatagong assumption o mga _biases_. Halimbawa, kun hali ki Mocha Uson an sarong impormasyon, aram tang biased na sya para ki Presidente Duterte kaya siguradong makaduda an impormasyon nya.
Pantulo, madali kitang magpatawad. Napapatawad ta an mga politikong kurap o parahabon maski aram tang dai sinda nagbabago.  Bako lang yan, binoboto ta pa. Mayo man maraot na magpatawad. Sa totoo lang, sarong birtud an magpatawad. Pero dapat an tawong pinapatawad may determinasyon na baguhon an sadiri.
Kita an problema kun paulit-ulit tang binoboto an mga politikong mayong pagbabago o aram tang an iniisip iyo sana an saindang sadiri. Akuon ta na, inutil an mga ini.
Pan-apat, madali kitang malingaw. Siguro lingaw na kita duman sa 70 deputado na nagboto tanganing dai ma-renew an prangkisa kan ABS-CBN na nagresulta sa 10,000 empleyado na nawaran nin trabaho.  Lingaw na ngani siguro kita na kan panahon ni Ferdinand  Marcos gulpi siyang ipinagadan asin hinabon na pig-eenjoy na ngunyan kan saiyang mga aki.
Kadaklan sa 70 deputado o siguro si Bongbong Marcos mismo madalagan giraray sa masunod na eleksyon. Kaya an hapot: Ano, nalingaw na kita?
Bagong Taon na baga. Lugod man magmarata na kita.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Pàno sukulon an pagpadaba? | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:25am
# Pàno sukulon an pagpadaba?
Published on Sunday, August 23, , 5:46pm
by [France Clavecillas]( "Posts by France Clavecillas") \| [Bakilid](
Mahiwas buda hararom an sakop kan tataramon na pagpadaba, kaya kun minsan dipisil ladupon an konseptong ini.
Pagpadaba saná ngani nin nagkapira mapagal na, pàno pa kun banwaan pa an paghururunan, asin an pagpadabang ini duman sa mga pigdadaug-daog na sektor? Bago ako nagin organisador sa komunidad, hayàpit su sakong pagsabot kan pagpadaba o _love for people_. Dai ko aram kaidto na may termino palan na _romanticizing the poor_ o pagbugtak sa mga pigdadaug-daog sa sarong kamugtakan na harayo sa reyalidad. Halimbawa, an paghiling sainda na gabos sinda mabúot o dai nakakakulog nin kapwa o sa lugar ninda aatamanon ka ninda, dai pakukulugon an buót mo. Dakol pang halimbawa nin pagbugtak sainda sa sarong _dream-like_ na sitwasyon, na sa katapustapusi, kun dai mabago an _romanticizing_ na ini, dai kita makakatabang sa pagtalubo kan kaisipan kan sektor na iyo an kadaklan kan populasyon ta.
Ulang sa pagpadaba an romantisismo ta dai ini nakagamot sa tunay na pinagigikanan nin kadaihan na iyo an inhustisya. Kaya kun papadanayon an paghiling sa mga pigdadaug-daog, na maluya sinda kaya dai sinda dapat paghanapan nin mas dipisil na papel sa sosyudad, dai ini makakatabang sa saindang pag-uswag. Sa ibong na puró kan romantisismo iyo an pag-agyat na magkaigwa kita nin respeto na kakayahon kan nasa mga tios sektor na magmukna kan reyalidad na tama para sa sainda kun an mga oportunidad yaon sa sainda. Respeto sa kakayahan ninda an pinakatungtungan kan pagtrato sainda kun gusto tang magrambong an saindang mga kakayahan.
Gari may mahapot kun pàno mag-asenso an dai nakapag-adal. An simbag kan hapot, respeto giraray. Gabos na tawo may darang man-iba-ibang tibay kan namundag. Maski dai nakapag-adal, yaon an tibay na iyan, turog saná. Kun may respeto kita na makakaya nindang makaukod kun tawan sinda nin oportunidad, mahihiling tang matubo an tibay nindang nagtuturog. An tamanyo kaya kan satong sosyudad, nakaangkla pirmi sa pormal na edukasyon. Anuman na luwas sa istruktura kan eskwelahan, kan kolehiyo, kan diploma, o mga bagay na may relasyon digdi, minaluwas na dai nang saysay, maluyang klase. An pagpadaba nin sektor iyo an kakayahan na patiulubon an mga nagdadanay na paghiling na kontra sa interes nin sektor. Dai nakapag-adal? An simbag: Pwedeng makaukod na bako sanáng sa eskwelahan. May mga eksperto pa man o mga madudunong na handang magtabang sa mga tios. Hahanapon saná an mga ekspertong ini.
Saro pang konsepto nin pagpadaba iyo an paghiling sa sadiri ta na kun gusto tang magtabang sa mga mayung-mayo, bako kitang _superman o superwoman._ Bakong sarong tawo an masalbar kan kadaklan. Sarong dakulaon na ulang sa pagtubo kan mga tibay nin mga tawo an may nangangako na sinda an maresolbar kan problema ninda. Nadangog ta baga sa ibang kandidato kun oras nin kampanya an pagsabing: _“Sagot kita”_—ako an bahala saimo. Sarong _messianic tendency_ ini na dakulang ulang sa totoong pagpadaba sa kadaklan. Kun matabang kita sa mga tios na komunidad, sarong kaisipan na babantayan ta an _messianic tendency_. Halimbawa gustong magsurat sa gobyerno an mga tao. Maski gusto ta nang gibuhon an surat tanganing madali, isipon ta na oportunidad ining makaukod magsurat an mga tawo. Tukduan ta sindang magsurat ki petisyon o resolusyon. Maluhay sa primero pero pag nakapagsurat sinda, sa masunod may kusog ki buót na sinda na sinda na mismo an magsurat. An pagpadaba tataong maghalat; tataong magpasensya.
May mga ugali sa komunidad na dipisil pasensyahan kun dai ta aram an dalagan kan isip kan mga pigdadaug-daog. An _psychology of the oppressed_ sarong giya na resulta kan haloy na pag-adal kan Brasilenyong edukador sa si Paulo Freire kun nata an sektor nin mga pigdadaug-daog haros parepareho an paghiling sa reyalidad. Dakol na marhay an ugali sa sektor nin kinapobrehan pero mas makakatabang kun maintindihan ta man an mga ugaling magabat sa pakiiba sainda. Saro sa mga ugaling pagabat iyo an harani sinda sa _horizontal violence._ Ini an pagdaug-daog sa kapwa tios na maski pwede man sanáng pasensyahan, dai basta-basta nakakapasensya. Dakulang kaibahan ini sa kakayahan nindang magpasensya sa may awtoridad asin poder. Madali ta sindang husgahan na arog sinda kaini ta dai sinda nakapag-adal. Mas hararom pa dyan an pinaghahalian kan _horizontal violence_. Saysay kan buhay-buhay kan kinapobrehan sa halawig na panahon an pig-uugatan kan ugaling ini. Kayâ an tabang ta iyo an pagtao nin mga oportunidad sa kinapobrehan na umuswag an saindang pagkasabot kan agi-agi kan saindang paglaban sa pandaug-daog tanganing mabulong an _horizontal violence._
An pagpadaba sa mga tawong pirming pigdadaug-daog dakol na haragadon na kaaraman. Magpadagos saná kita ta dai nasasayang an pagpadaba. An bunga kaini sarong banwaan na mapinadaba maski sa mga dipisil sabúton.
.
Nagin public school teacher si France Clavecillas kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An pag-adal kan mga aki nin kinapobrehan sa panahon nin pandemya | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:17am
# An pag-adal kan mga aki nin kinapobrehan sa panahon nin pandemya
Published on Tuesday, March 02, , 1:51pm
by [France Clavecillas]( "Posts by France Clavecillas") \| [Bakilid](
Nadadangog ta sa mga bareta sa TV  na preparado ki maray an DepEd sa paghampang sa mga pangangaipo kan mga estudyante sa pagpadagos kan pag-adal. Pag magdangog kita kan report kan DepED Secretary sa Presidente, an mga imahen na maagi sa isip ta mga imahen na gabos na problema sa edukasyon nasosolusyunan. Pero iba an nadadangog ta sa mga tawo lalo na sa kinapobrehan.
Mahalaga ki marhay an edukasyon sa mga tios kaya ngani maski anong sakripisyo hihampang ngani sanang makapaadal kan mga aki ninda. An mga aki nin pamilyang tios istorya nin paglapigot an tema kan arualdaw nindang buhay. Puon na magkapandemya, labi-labi sana an kahaditan kan mga tios kun pano na an pag-adal kan mga kaakian ninda.
Nin huli ta daing _face-to-face_ na pagturo sa panahon ngunyan, mas dakol na tios na pamilya modular learning an pinili. An istorya kan mga magurang, napiritan sindang magin part-time titser sa saindang mga aki. May parteng nakakaagyat an bagong papel na ini kan mga magurang, urog na kan mga ina, ta sabi ninda napipiritan sindang adalan an mga module bago ninda itao an mga ini sa mga aki ninda.
Pero saro sanang parte iyan kan modular learning. Mas dakol an istorya nin gabat na dagdag sa abaga nin mga magurang na sibut sa saindang paghanapbuhay. Uni istorya ki sarong ina na nagdara kan module sa eskwelahan sarong Byernes na aga. Pakabasaha kan maestra, an sabi sa ina sarala daa su simbag kan aki niya. Su ina na naghihidali nganing paghali sa eskwelahan makaduman na sa pamilya na kasambahay sya, napikar kaya dai nakapagkontrol kan sadiri niya. Sinurusimbag su maestra. Sabi nya. “Nata ta nadadagit ka, bako man baga akong maestra. Dai ako nag-adal pagturo na arog saimo. Nagtatrabaho ako bilog na aldaw. An pagturo ko sa aki ko pag-abot kong banggi na. Dai mo iyan naiintindihan?”
Sa madaling sabi nagkasimbagan su ina buda su maestra.
Saro pang istorya nin sarong ina: Dahil dai syang panahon maggiya sa aki nya sa modular learning, dahil naglalabada sya, naisip nyang magkua na sana ki maturo sa aki niya. Dai bali daa mabawasan su diit nyang sweldo basta matabangan su aki nya. Nag-uyon man su sarong ina na kataning man sana ninda na iyong magturo. Marhay su pagturo kan kataning ninda kan inot na bulan pero kan masunod na bulan pig-iba na kan kataning na ina su aki nya nganing isabay na nya sana sa pagturo. Kan sunod na bulan nagrereklamo na su aki kan naglalabada ta su pigbabayadan magturo saiya mas dakol su panahon na tinatao sa aki nyang pig-iiba nya parang karanayon na man na maturuan. Uminabot su oras na nag-iwal su duwang aki ta sabi kan aki kan labandera dai na sya natuturuan ki marhay. Dahil sa pag-iwal kan aki kan labandera sa aki kan kinua nyang magturo, naproblemahan su labandera kaya pinapundo na nya sana su aki niya sa pag-eskwela. An duwang istoryang ini nagsasalming kan nangyayari sa totoong buhay sa modular learning.
Saro pang problema na pigsasabi kan mga magurang na an mga aki didali-dali sana an pagsimbag kan module tanganing makapag-Tiktok. Dai pa ngani digdi nakaiba su mga problema sa online learning kan mga aki kan kinapobrehan. Dakol man na darang problema sa tios an online learning. Bakong mabanaag an kaagahon kan mga estudyante na naabutan kan pandemya. Kun kaidtong _face-to-face_ learning dakol an dai nakakabasang mga aki o dai naiintindihan an binasa, mas madodoble pa an problemang ini ngunyan na dai pwede an _face-to face_ learning.
Hunahunaon ta kun anong klaseng sosyudad an iwawalat kan pandemya kun maluyahan ta an pagkasararo sa paghanap ki solusyon lalo na sa pampublikong eskwelhan kun sain nag-aaradal an mga aki nin kinapobrehan. Pag maluya magbasa o dai tataong magbasa, magbilang o magsurat an 25% kan banwaan, an kaiwal ta sa maabot na panahon piot na mga pag-iisip na kun ibaing ta sa tinanom, mga tagiltilon kaya dipisil mapakinabangan ki maray kan banwaan. Gabos na linalang may kakayahan na magtalubo o magbùkad sa sarong palibot na mapang-ataman, na kuta na dakulang papel an gobyerno. Kulang an pangataman na ini ngunyan. Sa budget na sana,  bakong prayoridad an edukasyon. Aram ta man an mga kakulangan kan gobyerno ta sa pangataman kan mga pampublikong eskwelahan. An saro kutang dakulang tabang man kan DepEd, magdangog sa boses kan kinapobrehan buda iiba an mga boses na ini sa mga seryosong pagdedesisyon kan estado. 75% kan populasyon kan nasyon ta gari dai sana nahihiling o nadadangog. Ngunyan na pandemya, sain nailulugar an boses kan kinapobrehan? Pàno  makaabot sa IATF (Inter-Agency Task Force) an mga lehitimong kahaditan kan mga tios? O kun nakakaabot man, pàno an mga ini siniseryosong tawan kan magkakanigong solusyon kan mga nanunungdan na opisyal nin gobyerno?
Nagin public school teacher si France Clavecillas kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Igo asin rahay (1. Pagsusog) | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:16am
# Igo asin rahay (1. Pagsusog)
Published on Wednesday, March 24, , 6:00pm
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Para sa urog pang pagpararom kan satong pagkasabot sa etika kan “rahay,” paghuruphurupan nyato an hapot kun ano man nanggad baya an gibong marhay? An sarong simbag na pwede nyatong itao kaini iyo an sinasabi tang “maninigò.” An marhay na gibo iyo idtong maninigòng gibuhon. Mahalagang susugon an ugat na tataramon kaini tanganing ikabiklad an tubong pagkasabot na gikan sa karanasan nyato sa ngunyan na panahon asin kan mga nagkairinot pang naggamit kan tataramon.
Parehong madudukhayan sa mga daan na diksyunaryong Bisaya ni Matheo Sanchez ) asin Alonso de Mentrida ) an ugat na tataramon na “igò.” Nagkakauyon sinda sa kahulugan kaini bilang “an tamang bagay o gibo.” Kun imbwelto an iba, an “igò” iyo idtong patas ( _fair_). Pwede man ining ipanladawan sa maninigòng aldaw o panahon, “ _tiempo_ _o dia oportuno._”  Alagad sa _Vocabulario de la lengua Bicol_ ni Morcos de Lisboa ), apwera kan “tama,” “ _lo con que se acierta,_” an “igò” iyo idtong nauuyon sa rason, hustisya, o sa kun ano an maninigò, “ _cosa conforme a razon, y justicia, o que viene al justo._” Arog sa mga Bisaya, yaon man an kahulugan kan pagigin patas asin marahay, “ _tener por justo, y bueno algo,_” kun imbwelto an kapwa tawo.
Nagdadanay an mga kahulugan na ini sa presenteng panahon sa Bisaya asin Bikolnon na mga tataramon. Sa diksyunaryo ni Malcolm Mintz an dakitaramon kaini sa Ingles “ _fitting, proper (clothes, situations), to fit (as a peg in a hole)_,” mga kahulugan na yaon man asin kaibanan kan “ _suitable, just, adapted, right_” sa diksyunaryong Visayan-English ni John Kauffman ).
Sa diksyunaryong Cebuano-Visayan ni John Wolff ), yaon an kahulugan kan _enough_ asin _sufficient_ sa Ingles. Kun pantukoy sa bagay na inaaprubitsaran kan mga tawo, an igò iyo idtong bastante sa gabos, gabos nakikinabang, o tupod an gabos sa madaling sabi. Sa Rinconada parehong ginagamit an terminong “igò” asin “usto” (inampon gayud ini gikan sa Espanyol na _justo_) siring kan pagkakan sa okasyon na usto o igò para sa gabos.
Sa literal na gamit kan tataramon ngunyan kadalasan man na ilinaladawan kan “igò” an relasyon kan sarong bagay na tama sanang ikalaog sa espasyo kan sarong kaganan. Sinasabing dai igò kun mas dakula an bagay kisa sa espasyong lalaogan, mantang sinasabing kawang o haluag kun mas dakula o mas mahiwas an espasyo kisa sa bagay na ilalaog. Panò man an apod kun an bagay na yaon sa laog okupado gabos na espasyo kan kaganan, abot an mga magkasalipan na kasagkuran sa wala asin tuo, itaas asin ibaba, asin bilog na kapalibutan siring kan panong baso nin tubig.
Kun sa mga parte kan sarong makina na kaipuhan pagtarakodon tanganing magin marhay an dalagan, an bilog na kahulugan kan igò iyo an kaipuhan. Dai pwedeng haluag an turnilyo halimbawa, ta iyo ini an pupunan kan pagkaralaskalas dangan kan pagkaraot kan makina. Siring kan sinabi na ni Wilmer Joseph Tria ) an marhay iyo idtong nagagamit asin minagana ( _functional_). Nakaangkla sa konsepto kan “maninigò” an saiyang mga halimbawa puon sa mekanikal sagkod sa etikal na lado arog kan marhay na relo asin awto, pagigin marahay na katrabaho, marhay na ugali, asin marhay na tawo.
Kun gagamiton an “igò” sa lado nin etika kun sain an kalidad kan gibo asin buhay kan tawo an ilaladawan, pwedeng isipon nyato an relasyon kan sarong indibidwal sa saiyang sadiri, saiyang kapwa (ibang indibidwal asin banwaan), asin sa kapalibutan tanganing masabutan nyato an kahulugan kan pagigin “maninigò.”
Kun ilaladawan an bilog na pagkabuhay kan tawo, an “maninigò” pwedeng saboton sa konteksto kan kapanoan kan saiyang buhay sa kinaban, o kun sa mga tataramon ni Albert Alejo ), an saiyang “inagihan _sa_ pabahon” (asin bako sanang inagihan _kan_ panahon) na nagpapamidbid kan saiyang buot sa pagsabuhay kan saiyang mga paninindugan sa kinaban.  An konteksto kaini ni Alejo iyo an saiyang konsepto kan “abot-kaya” kan tawo bilang _loob._ Sa satuyang tataramon an literal na kahulugan kan “laog” bakong hayag mismo sa termino nyatong _buot_ (na kapantay kan _loob_ sa Tagalog). Alagad susog ki Tria, an satuyang buot iyo man giraray an pinakapanlaog na santwaryo kan satuyang pagkatawo. An tataramon, hiro, gibo, asin gawi an mga nagigin kabikladan kan buot kan tawo sa kinaban.
Sa etika, pasan kan tawo an responsibilidad kan saiyang mga gibo huli ta nagburabod ini sa saiyang pagbuot. An kongkretong bunga, resulta, o konsekwensya kan saiyang desisyon asin an paninindugan nahihiling sana sa pag-agi kan panahon gurano man kadali o kahaloy. Kun an kinaban an materyal na espasyong kinamumugtakan kan tawo, an panahon man an nagtataong dalan sa pagpahiwas, pagpararom, asin pagpano kan kahulugan kan saiyang buhay sa kinaban na ini. Masasabing marhay an tawo kun sa pag-agi kan panahon nagin maninigò an hiro asin gawi kan tawo sa atubang kan saiyang kapwa, sa banwaan, asin sa saiyang kapalibutan. An mga ini an iyo an ipapaliwanag ko pa sa igò sa mga masunod na kabtang.
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Gayon | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:22am
Published on Tuesday, January 12, , 12:51pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
15 Marso kan idineklara kan alkalde kan New York an pagsara kan syudad. Apwera sana kan mga botika, ospital asin _grocery_, mayong ibang establisimyento an tinugutan na magbukas. Magin mga simbahan, moske, templo, asin sinagoga, sarado. An mga kakanan asin inuman, sarado. And mga teatro sa Broadway asin museo, iyo man. Kan luminaog ako sa opisina ta may aasikasuhon na _emergency_, sa katahawan kan _shutdown_, natintaran akong apudon si mga kairiba ko na magluwas sa opisina asin magkawat nin patintero sa tahaw kan tinampo na dating panu-panò nin sasakyan asin tawo, na sa puntong idto, garo kombinasyon nin Semana Santa asin Bagong Taon sa kakulangan nin aktibidad.
Pero dai pa man nanggad nagpundo si hiro asin aktibidad kan gobyerno. Si mga trabahador kan gobyerno, pag-abot kan oras nin pagtanom, nagpatubo pa man nanggad kan mga burak na inaapod na _tulips_. Si mga estudyante, padagos pa man nanggad kan pag-adal ninda, maski puro _online_ na sana. Naimbitaran pa kaming mga magurang na magdalan kan saindang mga _performance_ nin musika asin teatro, maski sa _Zoom_ na sana. Desidido si mga kahobenan. Sabi ngani, _“The show must go on.”_
Naugma ako kan nagsubang na si mga burak kan tulips. Abang gagayon. Kadarakula asin makulor. Pag magkahilingan kita, isambit mo sako ini, asin tulos kong ipapahiling saimo si mga litrato kong nasa _cellphone_.
Naaara ako sa Estados Unidos, asin iba pang mga nasyon na progresibo, ta pigtatawan ninda nin importansya asin atensyon an mga bagay na nagtataong gayon sa saindang mga lugar. Sa mga darakulang abenida o tinampo, may espasyong tinatao para sa mga tinanom asin burak. May mga empleyado ang syudad na hardinero, para magmantinir kaini. Sa mga eskwelahan, pampubliko man o pribado, puon elementarya sagkod _high school_, may _auditorium_ na may entablado, kun sain an mga estudyante pwedeng magpasali kan saindang mga arte. Kumpleto sa mga instrumento, asin may mga nagtutukdo nin musika sainda. Nakadalan na ako nin mga pasali na dai ko hunaon na kayang gibuhon nin mga estudyante na aki pang maray. Todo-suporta an mga paratukdo asin magurang.
Kan grade 5 si Nonoy ko, si intirong klase ninda nagduman sa sentro kan New York, tanganing magdalan sinda nin _Broadway show. Phantom of the Opera_ si pinadalan sainda. Natatandaan ko pa, ta kun pwede lang, nag-chaperone kuta ako, para makadalan man ako na barato lang an tiket. Suportado kan syudad si pagdalan na Nonoy kan _Phantom_, imbes na $70, $30 lang si binayadan mi. Pero mayong bawas sa kalidad. Kun ano si madadalan kan nagbayad nin mahal na presyo, iyo man si nadalan ninda. Sa edad na 10, nakadalan na sinda gabos nin tunay na _Broadway show_, natanaw asin nadangog na ninda an sarong propesyonal na _orchestra_, asin sobra ka-talentong mga parakanta, pati _set design, choreography, costume design_—gabos na. Dai ta kaipuhan maging mayaman o edukado para maapresyar an kagayunan kan nasa atubangan ta, magin aki man kita o may edad na.
Naara ako sa Estados Unidos asin iba pang nasyon na may-kaya, ta inabot na ninda an _level_ na bako na sanang pag-asikaso nin tulak na nagugutom asin pamilyang mayong istaran an kaipuhan nindang atupagon. Yaon na an paggibo nin mga pampublikong hardin, kung sain kadakol na manlainlain na tanom asin mga burak an mahihiling kan mga tawo, magin residente man o bisita kan syudad. Igwa pa sindang mga museo nin manlainlain na arte asin syensya, na nagpapahiling nin mga _obra maestra_ o kaya syentipikong kaaraman manungod sa kapalibutan.
Kun maglakaw-lakaw ka sa sentro kan New York, o haros gabos na darakulang syudad sa U.S., makakahiling ka nin mga obra nin mga bantog na maestro nin arte. Nagdadagdag gayon sa lugar, nagpapalangkaw kan estado kan buhay kan mga residente.
Sasabihon ta garo na magigibo ta ini pag mayaman na kita. Na an _bellas artes_ para sana sa mayaman na lugar. Na dai kita pwedeng maggastos dabing igwang kahimanwa na nagugutom asin nagtitios. Dai ko aram kun totoo ini o bako. Sa nahiling ko sana, kadakol man nagtitios sa New York: sa katunayan, kan , halos 80,000 an sinasabing _homeless_ o mayong istaran (ikumpara ta sa populasyon kan Naga, na kan , 196,000). An kagayunan asin pagpapagayon kan sarong lugar, nagdadara nin tawo, asin kawsa ka saindang pagpirmi. Mayo man garong tawo na nagbibisita, ta nakahiling nin malain. Dai man kaipuhan na pabayaan an saro, ta dai man mauubusan nin pagtios maski sain na lugar. An importante garo, gibuhon an gabos, tanganing matawan nin solusyon an pagtios, asin isabay na an pagpauswag kan mga proyektong nagdadagdag sa karahayan nin tawo.
Yan po garo an paagi na may progreso, asin may gayon.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Dai kutang makilimos kun may hustisya sa banwaan | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:30am
# Dai kutang makilimos kun may hustisya sa banwaan
Published on Sunday, November 08, , 5:41pm
by [France Clavecillas]( "Posts by France Clavecillas") \| [Bakilid](
Nagkapirang beses akong nagkaigwa nin kataning na pasahero sa jeep, kaidtong dai pang pandemya, na pirming nandadagit sa makilimos. May mga pinalampas akong pang-iinsulto sa mga makilimos pero may sarong insidente sa Manila na dai ko napalimanlimanan.
Ini su nangyari. Mabaskog su kataning kong pasahero sa inotan kan jeep. Harani ako sa drayber, su kataning ko yaon gilid kun sain malibyanong magbaba kun oras nang magbaba. May ruminaning lalaki sa kataning ko na nagpasabot na nakikilimos sya. Bako pa man gurangon na marhay su tawong nakikilimos.
“Nata ta dai ka magtrabaho, magparapakilimos ka sana. Makusog ka pa.” Su boses kan kataning kong lalaki halangkaw na panô nin pagkabaldi. Syempre, kuminimu-kimo sana su makilimos buda naghali na. Sobra na man na pagsupog sa kapwa an ginigibo kaini, sabi ko sa sadiri ko. Sa hababang boses  na may dagit, sabi ko, “Dai mo na ngani tinawan, dinagitan mo pa,” sabay tami-tami ako. Dai man ako iniwal kan lalaki, dai sana syang girung-girong. Su drayber gari dai sanang nadangog.
An manungod sa pagtao sa makilimos, pirming nagigin kontrobersiyal na hururon  Yaon su sasabihan an mga nagtatao na: “Pigpapadanay mo an pakilimos, isusugal man sana iyan.” O, “mga sindikato iyan, mga manloloko iyan, isa-shabu lang iyan.” Mas dakol an taas an kiray sa mga nagtatao sa mga makilimos kisa mga nakakasabot kun nata may mga nangingilimos.
Habo ta na magdakol an makilimos kaya an inot na solusyon sabi kan mga habo maglimos, dai magtao tanganing dai na an mga ini maingganyo magparapanghagad. An problema bako arog kaan kasimple kun nata may makilimos. Tabi lang ta iba man na tema an droga pero may kaisipan na tanganing mawara an droga, gadanon an mga adik. Magkapandok an argumentong ini manungod sa pagparà kan mga makilimos.
Balik sa makilimos. Kun an argumentong sususugon ta, gustúhon kan mga pobrehon na mangilimós, an pinaghahalian palan kun nata ta may mga makilimos ini dahil marhay buda maugma an mangilimós. Pero sa dakulang kwadro nin retrato kan banwaan, an hapot siisay man daw an tawong dai nasusupog magparapanghagad? Pareho man ini sa diskurso sa prostitusyon na sala kan mga biktima nin prostitusyon an hilang na ini nin banwaan. Pirming _victim blaming_ an kaisipan na mas pinapadanay. Primero, madaling lastaran an tios ta aram kan  banwaan na maluya sinda. Daing ma-kaso sa korte ki _verbal abuse_ kun linastaranan an sarong makilimos nin sarong uruigwahon.
An problema kan pagtios _(poverty_) iyo na an pagtios mismo sarong pagringis sa dignidad nin tawo. Naitutuklang kan labi-labing pagtios an mga tawo sa kamugtakan na _kapot sa matarom_ dahil inagaw sa mga tawong sobrang tios an diretsong magpili kun ano an dapat sainda para mabuhay. Siisay an naglalang kan makilimos? Bakong sarong banwaan na dusta na kabig sanang kabig maski su ihuhungit na sana kan tios iagaw pa? Bako pang harayong eksena sa girumdom ta an pakilimos nin mga jeepney drivers dahil nawaran sinda nin trabaho sa panahon nin pandemya. Marhay ta nakakapagpasada na sinda ngunyan. Pero  may panahon na ngani sanang may makakan an nawaran na nin oportunidad magtrabaho, natutuklang sinda sa panghagad. Nasusupog sinda maghagad pero tinuklang sinda kan mga pangyayari na tanganing mabuhay, mangilimos an natatadang paagi nganing dai manghàbas. An mga nahihiling tang nangingilimos mga gurang, may byadi, buda iba pang maluya an lawas.
Kun minsan, may nangingilimos na medyo mabaskog pa an lawas. An iba kaini pula o kun minsan bungog. Ibang hururon an pag-aprubitsar kan mga sindikato sa pagtios nin iba. May mga isip-kriminal talaga na nanggagamit kan kaluyahan nin mga tios. Mga sindikato an apod kaini. Kukuahon ninda su makahirak an kamugtakan nin pagtios  tapos papadumanon ninda sa mga lugar na dakul an nag-aaging tawo nganing duman mangilimos, tapos iiingreso ninda an napangilimusan ninda sa mga galamay nin sindikato. Porsyentahe lang an titao  sa naghalon kan supog sa bilog na aldaw tanganing may makuang limos. Sa paggamit nin sindikato sa mga makilimos urog pang minakusog an ringis nin pagtios sa mga tios.
Tapos, kitang medyo marahayrahay pa an buhay madali kitang magbasol buda madagit sa mga makilimos na biktima nin kapasluan nin nagkapirang pamilya o indibidwal o korporasyon sa nasyon ta na an iyu-iyong misyon ninda sa buhay iyo an maghadi sa banwaan. Bakalon an mga kabasan sa nasyon tanganing patugdukan ki mall, mga harong na pambenta, mga _golf courses_ o iba pang pangangaipo nin negosyo. Maghigda sa kwarta. Magtao sana nin mukmok sa tios para an siram kan pinagpagalan kan iba paduman saindang mga naghahadi-hadi sa banwaan. Namamasdan ta an pasweldo sa mga higanteng kumpanya, an pagtrato sa mga sakada sa mga tubuhan asin iba pang kaparehong kamugtakan nin mga patrabaho. Ini an nag papadanay nin pagtios. Kaya ngani an suriyaw kada Mayo Uno: _“Presyo ibaba, sweldo itaas!”_
Habo tang  magdanay an mentalidad na parapakilimos pero an urualdaw na dalagan kan  buhay-buhay nin mga namamanwaan, nasasangkuban nin _patronage_ na kultura nin pulitika. Nagtatabang an pulitiko ki diit tanganing sa eleksyon iboto sya. Halimbawa, natabang kun may nagagadan. Dakulaon na ining utang na buót nin tios. Nagigin padrino sa bunyag o sa kasal an mga may kaya buda may poder. An mga tios titanaw ining dakulaon na utang na buót. Uruutro lang ang sistemang ini kaya garing si Sisyphus sa _Greek mythology_ na tulak ki tulak kan dakulaon na gapo patukad buda pag-abot sa itaas, mahuhulog na naman su gapo, itutulak na naman ni Sisyphus paitaas. Daing katapusan an kapagalan na ini ni Sisyphus.
An paglimos dai nakakapabaskog kan dignidad nin tios pero kaipuhan ninda magkakan sa urualdaw. Pagkakan an ipinapakilimos bakong pambayad sa tubig o kuryente o pantwisyon ki aki. Sagkod na arog pa kan kamugtakan ta ngunyan an pulitika sa nasyon ta, an pagbabago para sa mauswag na nasyon, haloy pang mangyari. Kunsyensya ta na sana an masabi kun pabayaan tang dai lamang makahigop maski sarong cup na linanot sa sarong aldaw an sarong makilimos tanganing maghangos pa sya sa sunod na kaagahon. Pero syempre dapat mapara man an mga sindikato.
.
Nagin public school teacher si France Clavecillas kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":,"date":"T17:41:00","date_gmt":"T09:41:00","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T18:21:57","modified_gmt":"T10:21:57","slug":"dai-kutang-makilimos-kun-may-hustisya-sa-banwaan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/dai-kutang-makilimos-kun-may-hustisya-sa-banwaan\/","title":{"rendered":"Dai kutang makilimos kun may hustisya sa banwaan"},"content":{"rendered":"\n
Nagkapirang beses akong nagkaigwa nin kataning na pasahero sa jeep, kaidtong dai pang pandemya, na pirming nandadagit sa makilimos. May mga pinalampas akong pang-iinsulto sa mga makilimos pero may sarong insidente sa Manila na dai ko napalimanlimanan.<\/p>\n\n\n\n
Ini su nangyari. Mabaskog su kataning kong pasahero sa inotan kan jeep. Harani ako sa drayber, su kataning ko yaon gilid kun sain malibyanong magbaba kun oras nang magbaba. May ruminaning lalaki sa kataning ko na nagpasabot na nakikilimos sya. Bako pa man gurangon na marhay su tawong nakikilimos.<\/p>\n\n\n\n
\u201cNata ta dai ka magtrabaho, magparapakilimos ka sana. Makusog ka pa.\u201d Su boses kan kataning kong lalaki halangkaw na pan\u00f4 nin pagkabaldi. Syempre, kuminimu-kimo sana su makilimos buda naghali na. Sobra na man na pagsupog sa kapwa an ginigibo kaini, sabi ko sa sadiri ko. Sa hababang boses  na may dagit, sabi ko, \u201cDai mo na ngani tinawan, dinagitan mo pa,\u201d sabay tami-tami ako. Dai man ako iniwal kan lalaki, dai sana syang girung-girong. Su drayber gari dai sanang nadangog.<\/p>\n\n\n\n
An manungod sa pagtao sa makilimos, pirming nagigin kontrobersiyal na hururon  Yaon su sasabihan an mga nagtatao na: \u201cPigpapadanay mo an pakilimos, isusugal man sana iyan.\u201d O, \u201cmga sindikato iyan, mga manloloko iyan, isa-shabu lang iyan.\u201d Mas dakol an taas an kiray sa mga nagtatao sa mga makilimos kisa mga nakakasabot kun nata may mga nangingilimos.<\/p>\n\n\n\n
Habo ta na magdakol an makilimos kaya an inot na solusyon sabi kan mga habo maglimos, dai magtao tanganing dai na an mga ini maingganyo magparapanghagad. An problema bako arog kaan kasimple kun nata may makilimos. Tabi lang ta iba man na tema an droga pero may kaisipan na tanganing mawara an droga, gadanon an mga adik. Magkapandok an argumentong ini manungod sa pagpar\u00e0 kan mga makilimos. <\/p>\n\n\n\n
Balik sa makilimos. Kun an argumentong sususugon ta, gust\u00fahon kan mga pobrehon na mangilim\u00f3s, an pinaghahalian palan kun nata ta may mga makilimos ini dahil marhay buda maugma an mangilim\u00f3s. Pero sa dakulang kwadro nin retrato kan banwaan, an hapot siisay man daw an tawong dai nasusupog magparapanghagad? Pareho man ini sa diskurso sa prostitusyon na sala kan mga biktima nin prostitusyon an hilang na ini nin banwaan. Pirming victim blaming<\/em> an kaisipan na mas pinapadanay. Primero, madaling lastaran an tios ta aram kan  banwaan na maluya sinda. Daing ma-kaso sa korte ki verbal abuse<\/em> kun linastaranan an sarong makilimos nin sarong uruigwahon.<\/p>\n\n\n\n
An problema kan pagtios (poverty<\/em>) iyo na an pagtios mismo sarong pagringis sa dignidad nin tawo. Naitutuklang kan labi-labing pagtios an mga tawo sa kamugtakan na kapot sa matarom<\/em> dahil inagaw sa mga tawong sobrang tios an diretsong magpili kun ano an dapat sainda para mabuhay. Siisay an naglalang kan makilimos? Bakong sarong banwaan na dusta na kabig sanang kabig maski su ihuhungit na sana kan tios iagaw pa? Bako pang harayong eksena sa girumdom ta an pakilimos nin mga jeepney drivers dahil nawaran sinda nin trabaho sa panahon nin pandemya. Marhay ta nakakapagpasada na sinda ngunyan. Pero  may panahon na ngani sanang may makakan an nawaran na nin oportunidad magtrabaho, natutuklang sinda sa panghagad. Nasusupog sinda maghagad pero tinuklang sinda kan mga pangyayari na tanganing mabuhay, mangilimos an natatadang paagi nganing dai mangh\u00e0bas. An mga nahihiling tang nangingilimos mga gurang, may byadi, buda iba pang maluya an lawas. <\/p>\n\n\n\n
Kun minsan, may nangingilimos na medyo mabaskog pa an lawas. An iba kaini pula o kun minsan bungog. Ibang hururon an pag-aprubitsar kan mga sindikato sa pagtios nin iba. May mga isip-kriminal talaga na nanggagamit kan kaluyahan nin mga tios. Mga sindikato an apod kaini. Kukuahon ninda su makahirak an kamugtakan nin pagtios  tapos papadumanon ninda sa mga lugar na dakul an nag-aaging tawo nganing duman mangilimos, tapos iiingreso ninda an napangilimusan ninda sa mga galamay nin sindikato. Porsyentahe lang an titao  sa naghalon kan supog sa bilog na aldaw tanganing may makuang limos. Sa paggamit nin sindikato sa mga makilimos urog pang minakusog an ringis nin pagtios sa mga tios.<\/p>\n\n\n\n
Tapos, kitang medyo marahayrahay pa an buhay madali kitang magbasol buda madagit sa mga makilimos na biktima nin kapasluan nin nagkapirang pamilya o indibidwal o korporasyon sa nasyon ta na an iyu-iyong misyon ninda sa buhay iyo an maghadi sa banwaan. Bakalon an mga kabasan sa nasyon tanganing patugdukan ki mall, mga harong na pambenta, mga golf courses<\/em> o iba pang pangangaipo nin negosyo. Maghigda sa kwarta. Magtao sana nin mukmok sa tios para an siram kan pinagpagalan kan iba paduman saindang mga naghahadi-hadi sa banwaan. Namamasdan ta an pasweldo sa mga higanteng kumpanya, an pagtrato sa mga sakada sa mga tubuhan asin iba pang kaparehong kamugtakan nin mga patrabaho. Ini an nag papadanay nin pagtios. Kaya ngani an suriyaw kada Mayo Uno: \u201cPresyo ibaba, sweldo itaas!\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n
Habo tang  magdanay an mentalidad na parapakilimos pero an urualdaw na dalagan kan  buhay-buhay nin mga namamanwaan, nasasangkuban nin patronage<\/em> na kultura nin pulitika. Nagtatabang an pulitiko ki diit tanganing sa eleksyon iboto sya. Halimbawa, natabang kun may nagagadan. Dakulaon na ining utang na bu\u00f3t nin tios. Nagigin padrino sa bunyag o sa kasal an mga may kaya buda may poder. An mga tios titanaw ining dakulaon na utang na bu\u00f3t. Uruutro lang ang sistemang ini kaya garing si Sisyphus sa Greek mythology<\/em> na tulak ki tulak kan dakulaon na gapo patukad buda pag-abot sa itaas, mahuhulog na naman su gapo, itutulak na naman ni Sisyphus paitaas. Daing katapusan an kapagalan na ini ni Sisyphus.<\/p>\n\n\n\n
An paglimos dai nakakapabaskog kan dignidad nin tios pero kaipuhan ninda magkakan sa urualdaw. Pagkakan an ipinapakilimos bakong pambayad sa tubig o kuryente o pantwisyon ki aki. Sagkod na arog pa kan kamugtakan ta ngunyan an pulitika sa nasyon ta, an pagbabago para sa mauswag na nasyon, haloy pang mangyari. Kunsyensya ta na sana an masabi kun pabayaan tang dai lamang makahigop maski sarong cup na linanot sa sarong aldaw an sarong makilimos tanganing maghangos pa sya sa sunod na kaagahon. Pero syempre dapat mapara man an mga sindikato.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nagkapirang beses akong nagkaigwa nin kataning na pasahero sa jeep, kaidtong dai pang pandemya, na pirming nandadagit sa makilimos. May mga pinalampas akong pang-iinsulto sa mga makilimos pero may sarong insidente sa Manila na dai ko napalimanlimanan. Ini su nangyari. Mabaskog su kataning kong pasahero sa inotan kan jeep. Harani ako sa drayber, su kataning […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[39],"tags":[205,704,69,47,705,74,361,355,49,706,76,150,72,236],"yoast_head":"\n<title>Dai kutang makilimos kun may hustisya sa banwaan | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/dai-kutang-makilimos-kun-may-hustisya-sa-banwaan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Dai kutang makilimos kun may hustisya sa banwaan | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nagkapirang beses akong nagkaigwa nin kataning na pasahero sa jeep, kaidtong dai pang pandemya, na pirming nandadagit sa makilimos. May mga pinalampas akong pang-iinsulto sa mga makilimos pero may sarong insidente sa Manila na dai ko napalimanlimanan. Ini su nangyari. Mabaskog su kataning kong pasahero sa inotan kan jeep. Harani ako sa drayber, su kataning […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/dai-kutang-makilimos-kun-may-hustisya-sa-banwaan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T09:41:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T10:21:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\">\n


Paaram 2020 | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:28am
Published on Saturday, January 02, , 11:59am
by [France Clavecillas]( "Posts by France Clavecillas") \| [Bakilid](
Natuod kitang hilingon na dakulang bagay an paghali pasiring sa padudumanan  Nagdedespedida party kita o hihatod ta an mahali. Kan dai pang internet, an sisabi ta: Magsurat. Dai makalingaw.
Iba ining paghali kan daan na taon ngunyan. Dipisil umawon buda sabihan na magbalik ka man lugod giraray . Bakong pag gulping gabat buda kulog an dara kan sarong pangyayari, iniisip ta na sana ngani na kuta nagi na sana ining sarong pangaturugan na pagmata ta, pasalamat kita ta maray sana pangaturugan man sana palan. Pero puon na mayugyog an nasyon sa pagkahirak sa mga nabiktima kan pagtúga kan bulkan na Taal, sagkod kan Disyembre 31, , bakong sarong pangaturugan an namatian kan mga taga Batangas buda mga kataning kaining lugar kaiba an bilog na nasyon. Tios na ngani dahil sa mga kalamidad na uminagi arog kan African Swine Fever na primerong nadiskubre kan Septyembre , dai pa ngani nakakahali sa kadipisilan kan Taal eruption, gari kitang kinigkig kan bareta kan Enero na may CoViD19 sa Wuhan, China buda iba pang lugar sa kinaban. Dai pa deklaradong pandemya an CoViD kan Enero pero panô na an mga bareta sa media ki manungod kan CoViD19. Aram na kan bilog na kinaban na dapat bantayan an mga airport buda pantalan. Sa Pilipinas pinalaog pa su mga hali pa ngani sa Wuhan na mga turista. Sa madaling sabi, sa pagigin halukaka kan Pilipinas sa pagpalaog kan mga Tsino na mga hali pa ngani sa mismong pinaghalian kan virus, dai nahaloy, duwang Intsik an nagka-CoViD digdi sa Pilipinas. Aram ta na an istorya nin pag-ulakit puon kan magadan su inot na na-CoViD. Ngunyan 474,000 na an natamaan kan grabeng makaulakit na hilang na ini. Idineklarar kan World Health Organization (WHO) kan Marso na may pandemya. Nagkaigwa nin lockdown na sagin man inapod na Community Quarantine. Pareho man sana an gustong sabihon: Daing biyahe, sarado an mga negosyo, work from home an mga opisina, an mga hospital haros mga may CoViD na sana an natatawan atensiyon. Mga pamilyang nagadan dahil sa virus dai nakakapaghirilingan ta an reglamento sa mga hospital i-cremate tulos kun nagadan sa CoViD. Mga doktor, nars, buda iba pang nagtatarabaho sa hospital sobra-sobrang pagsakripisyo an ginigibo. Halawigon na istorya nin pagluha kan mga pamilya, patrabaho buda iba-ibang aspekto nin pagbuhay-buhay an dara kan lockdown.
Mantang nasa lockdown an bilog na nasyon, sarong dakulang isyu an pighururunan sa kongreso: an prangkisa kan ABS-CBN. Sinimbag kan ABS-CBN an mga isyu kontra ¸digdi alagad daing patas na pagtimbang kan mga argumento an naobserbahan kan mga tawo. Kan Hulyo 11, , opisyal na isinara an ABS-CBN huli ta dai tinawan ki prangkisa kan kongreso. 11,000 na trabahador kan ABS-CBN an nagdusa an mga pamilya dahil sa nawarang trabaho. Garing nagadanan an dakulon na tawo na an ABS-CBN an gustong istasyon, lalo na su mga barangay na harayo sa mga sentro kan syudad o munisipyo. Garo bagang kulang pa an mga kadipisilan na nasambit sa inotan na kaipuhan pang patungan ki sarong batas na garong naghahagubuhob na delubyo an darang pwersa: an _Anti-Terrorism Act of _ (R.A.) na nagin batas kan pirmahan ini kan presidente kan Hulyo 3, . Saro ining samiraw o bangungot para sa mga Pilipino. Dahil sa batas na ini, natawan ki rason an red-tagging kan mga tawong lehitimo an mga protesta o reklamo manungod sa mga isyu nin banwaan.
Dahil sa batas na ini, madaling sahutan na komunista an mga tawong nagpapahayag nin reklamo. Nagdalum pa an nagdidiklom na panganuron nin demokrasya sa Pilipinas.
Sa panahon nin Pandemya, nagin ordinaryo an makadangog kang may ginadan. Abogado, opisyal nin gobyerno, ordinaryong tawo, maaaraman mo basta na sanang gadan na. Binadil. Su nangyari kan Disyembre 21 sa Tarlac simple an pinunan. Naribukan su pulis na off-duty na si Senior Master Sergeant Jonel Nuezca na an harong kataning sana kan mag-inang Sonya buda Frank Gregorio. Su ribok hali sa sarong homemade cannon para sa pagselebrar kan Pasko. Sa social media mati ki marhay an dagit buda kahaditan kan mga tawo. Arog na sana palan kaan, sabi kan dakol na tao. Dahil nagsimbag sa pulis si Sonya Gregorio, pwede nang badilon kan pulis? Dakol na boses na hali sa gobyerno an garo pigtatawan pang rason na nabadil su mag-ina dahil nagsimbag sinda sa pulis. Nahambugan sa mag-ina su pulis. Maray sana ngani ta may video kan nangyari sabi kan mga tawo ta kun dai daa baka paluwason pang _nanlaban_ su mag-ina sa sarong awtoridad. An ikinadagit kan dakol na tawo iyo an gian kan kamot kan pulis na badilon sa payo su mga biktima.
An mga nasa itaas na mga pangyayari, mga nagkapira sana sa darang pasakit kan minahali pa sanang taon. Duwa sana an pwedeng pangaptan ta sa mga rapado kan mga pangyayari: Magpakalugmok kita sagkod na magi kitang uripon nin pagkatakot o arog kan boses sa rawitdawit ni Dylan Thomas, sarong pararawitdawit na Ingles, sabihon ta man na: _“Do not go gentle into that good night, Rage, rage against the dying of the light…_” Hari  pagsabata an diklom nin banggi nin pagkamabuot, Dai pagtugot sa pagrumirom kan liwanag.
Nagin public school teacher si France Clavecillas kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An Panunuluyan 2020 kan mga kinapobrehan sa syudad | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:29am
# An Panunuluyan kan mga kinapobrehan sa syudad
Published on Saturday, December 19, , 9:17pm
by [France Clavecillas]( "Posts by France Clavecillas") \| [Bakilid](
Kun maglakaw-lakaw ka sa mga lugar kan urban poor sa Metro Manila, kun Bikolano ka, magigiulok ka ta kun may kahuron kang nagbi-Bikol, may marani man saimong nagbi-Bikol na man. Sa pagparalibut-libot ko kaidto bilang community organizer sa mga barangay sa mga gilid kan Salog Pasig asin mga tributaryo kaini, garo saro sa 10 pamilya hali sa manlainlain na lugar kan Bikol. Kaya kun baguhan ka sa Manila, libut-libot sana sa mga komunidad kan urban poor dai ka na mapupungaw ta makakapag-Bikol ka sa mga nanay, tatay, lolo, buda mga lola. An mga bagong tubo nakakaintindi pa man ki Bikol pero kiriwot nang magtaram. Pero maski na ngani sa Manila na an kabuhayan kan mga Bikolanong nabanggit ko, urog na su mga naggugurang na, dai sainda nahahali an paghidaw sa banwang namundagan na sagkod ngunyan, su mga nabayaan nindang mga problema asin mga kadaihon, dai pang dakulang nagbago. Parehong mga problema an pighahampang ninda sa Metro Manila sagkod ngunyan.
Taun-taon, sa bulan nin Disyembre, naghahanda an mga urban poor sa Metro Manila nin pagtiripon na an tuyo ipaabot sa gobyerno an mga isyu kan urban poor. _Panunuluyan_ an apod kan pagtiripon na manlainlain an tema kada taon. Ngunyan na taon, apat na Nanay na bados an nagdara kan temang “lstaran sa panahon nin pandemya”. An _Panunuluyan_ ibinaing sa paghanap ninda San Jose asin Birhen Maria nin madadagusan kan panahon na nagsunod sinda kan pagbuót ni Emperador Cesar Agusto kaidto na magpalista ta may ipinag-orden na sensus. Dahil ta pagbuót kan gobyerno, maski mag-aakion na si Maria, nagpa-Bethlehem man sya. Aram ta sa Bibliya na dai na sindang lugar na madagusan kaya sa paglakaw ninda nakaabot sinda sa kwadra nin mga karnero buda kabayo. Duman na inaki si Jesus sa sabsaban. Su kadipisilan paghanap nin malulugaran sa oras nin pag-aki, kabaing ini kan kadipisilan man kan mga urban poor sa paghanap nin tamang lugar tanganing mabuhay na matiwasay.
Kan Disyembre 16, su _Panunuluyan_ ginibo sa Zoom na nguna ta dai pwedeng magtiripon sa Mendiola, o sa Plaza Miranda o sa Manila Cathedral para ipaabot sa mga nanunungdan sa gobyerno an mga isyu kan kinapobrehan sa syudad. Sa presentation sa Zoom, an sabi kan mga lider kan urban poor, dipisilon ki maray an buhay ngunyan na pandemya. Dakulang bagay an problema sa tubig, pambakal ki face mask asin face shield, alcohol, asin iba pang pang-proteksyon sa bayrus. Mas dipisil pa kun may paisi na magkakaigwang demolisyon sa lugar ninda. Sabi kan mga urban poor, an abisong _stay at home_ imposible kun gabaon na an saindang mga harong. Sain sinda? Pàno an physical distancing? Dai pa ngani dyan pighuhururunan an pag-aradal kan mga aki. Pàno daw an mga aki na maluyang magbasa, maluyang magbilang, buda maluyang magsurat?
Pàno daw an maarabot na panahon?—sabi ninda.
Mahalaga an pagparumdom sa mga may katungdan asin obligasyon na asikasuhon an programang paharong sa kinapobrehan sa syudad. May kasabihan baga kaya na _out of sight, out of mind_. Hilinga su 15 bilyon na nawara kan Philhealth. Dahil daing nagtutulak na kolektibong boses, pigpapaliman-limanan na sana baga. Kun anu-ano na sanang balubagi an nadadangog ta arualdaw nganing su Philhealth na isyu malingawan na. Kaya sa mga urban poor, dai ninda pipalampas an Disyembre na dai magpahayag kan mga isyu ninda. Istaran na harani sa hanapbuhay buda mga serbisyo sosyal para sa disenteng pamumuhay arog kan tubig, ilaw, eskwelahan, asin iba pa. Ini an mga nanginginot sa mga pighahaditan ninda.Ining taon na , gulping purisaw an dinara sa mga Pilipino lalo na sa kinapobrehan. Pero anuman na gabat an mag-agi sa nasyon, madali sa mga namamanwaan an pagbangon kun arog kan _Panunuluyan_ ni San Jose asin Mahal na Birhen, pirming panô nin pagláom an mga tawo. An _Panunuluyan_ kan urban poor simbolo man nin paglaom na an pangarampag na dai malingawan kan gobyerno an obligasyon ninda sa namamanwaan dai mapapagliman-limanan.
Nagin public school teacher si France Clavecillas kan dekada 70. Pagkatapos nin sampulong taon sa pagturo, nagtrabaho na sa non-government organization (NGO) bilang community organizer, nagin executive director, training director, buda iba pang kaipuhan kargahon na responsibilidad sa NGO.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":,"date":"T15:08:59","date_gmt":"T07:08:59","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T21:13:48","modified_gmt":"T13:13:48","slug":"an-pag-uli-ko-sa-bikol-haling-manila-sa-panahon-nin-pandemya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/an-pag-uli-ko-sa-bikol-haling-manila-sa-panahon-nin-pandemya\/","title":{"rendered":"An pag-uli ko sa Bikol haling Manila sa panahon nin pandemya"},"content":{"rendered":"\n
Naiba an pagkaareglo kan mga bagay-bagay sa buhay kan mga tawo, bako sana sa Pilipinas kundi sa bilog na kinaban, kan magkapandemya kaining CoViD19. Sa haloy na lockdown, na nainot sa Metro Manila kan Marso , naapektuhan ki maray su mga normal na hiru-hiro kan tawo. Kan bandang Marso, dipisilon magsaod ta daing nalulunadan na mga tricycle. Su pamangkin ko nagsasaod dara an dakulang maleta tanganing maguyod nya sana an mga sinaudan mantang nagbabaklay pabalik sa harong. May problema kan supply nin alcohol, face masks, buda mga tisyu, dahil may mga tindahan na pigtarago su stocks ninda tanganing maipabakal sa mas mahal na presyo. Bagas, mga isirira, prutas, mga gulayon, nagkurulang ta su mga haling probinsya na mga produkto nadidipisilan mag-agi sa mga checkpoints dahil sa sobra ka-istrikto kan mga reglamento kan IATF (Inter-Agency Task Force).<\/p>\n\n\n\n
Su mga hospital paran\u00f4 ki mga pasyenteng na-CoViD, kaya kun kaipuhan mong magpahospital, dipisil ta baka sa hospital ka pa makakua nin virus. Bako talagang prayoridad su ibang hilang. Nakatutok sa mga pasyenteng may CoViD su mga hospital.<\/p>\n\n\n\n
Ingat kami ki marhay ta kan Marso dakol su nagadan dahil sa CoViD. Sa harong mi, pag naabot an mga kairiba ko hali sa pagsaod, o ano pang aktibidad na tugot kan gobyerno, nalaog sana sa kaharungan pakapangarigos. Ingat na ingat kami ta dakulang problema kun may ma-CoViD samo. Saro sana sa pamilya an may Quarantine Pass tanganing makapanaod o makapa-bangko.<\/p>\n\n\n\n
Pakatapos nin walong bulan, may dikit na mga pagbabagong nangyari. Dai na kaipuhan an Quarantine Pass. An Senior Citizen na arog sako pwede nang magduman sa klinik kan doktor para magkonsulta. Pero bago ka maglaog sa klinik, masimbag ka nguna kan contract tracing form. An huron kan pasyente buda doktor online. Problema kun maluya an internet, putul-putol an huron. Dipisil na makihuron online na naka-mask buda may face shield pa.<\/p>\n\n\n\n
Kan nagdisisyon akong mag-uli sa Bikol, hadit ako na dai matawan ki Travel Permit. Pero maski durudipisil maglakaw kan travel permit, dai kang ibang magiginibo kun gusto mo talagang mag-uli. Inot kong ginibo an magduman sa barangay office. Pero su ID ko palan old address ko pa kaya dai ako tinawan ki Certification of Residency. Kaipuhan kong dumuman sa opisina para sa mga Senior Citizen sa Quezon City tanganing baguhon su address sa ID ko. Nag-Grab ako pasiring sa OSCA (Office for Senior Citizens&#; Affairs). Cashless an paglunad sa Grab kaya an pamasahe mo sa paagi nin credit card o Gcash. Mauran-uran kadito kaya ingat na ingat ako pagbaba ko sa Grab ta kun madarinas dakulang problema. Nagpila ako sa OSCA pero marhay ta kan hapon na pagduman ko, nadara ko na su ID ko na may bagong address. <\/p>\n\n\n\n
Pagbalik ko sa barangay office kinaagahan, dara ko na su tamang address ko, dangan lang ako tinawan ki Certification of Residency pakatapos nin paghalat ta nagkapira su nainot sako. Tapos, pinaduman ako sa Health Center. Pag-abot kong Myerkules sa Health Center, sabi sako, sa Martes pa maabot su doktor. Tugon sako na sa Martes, magdara na akong swab test result ngani daang dai na ako magparabalik-balik. Nagdiretso ako sa sarong private clinic tanganing magpa-swab test. Tulo sagkod limang aldaw na paghalat, an bayad Php5,100. Kun sa laog nin 24 oras gusto mong makua, Php8,100 an bayad. Pinili ko su Php5,100 an bayad. Kan dara ko na su swab test sa Health Center, hiniling naman si mga dokumento ko. Pagkahiling kan Certification of Residency na an petsa October 22, bumalik daa ako sa barangay ta expired na daa an certification na idto. Sabi ko sarong semana pa man sana an nakaagi. Sabi sako, an Certification of Residency dapat recent. Naisip ko na sana na dahil siguro nakasabi sa certification na bako akong PUI (Person Under Investigation) kan October 22, pero kan October 29 dai na sinda sigurado kun bako akong PUI. Kaya balik akong barangay office nganing maghagad ki bagong certification of residency. Naghalat na naman ako na tawan ki bagong certification. Pagbalik ko sa Health Center na Martes, tama na su mga papeles ko, sinabihan akong sa sunod na aldaw na sana bumwelta ta dakol su naghaharalat. Medyo may pagkabaldi na ako pero garo sanang okay sana ako. Tuminukaw ako sa likod kan mga naghaharalat tanganing makapahingalo dahil napagal ako sa pagparabalik-balik.<\/p>\n\n\n\n
Munan, rinanihan ako kan sarong staff buda sinabihan na kairiba na ako sa lista kan makurua nin Health Certification kan aldaw na idto. Ay salamat\usabi ko sa sadiri. Kan ako na su kahuron kan doktor, sabi sako dai ngani daa kuta ako tatawan ki Health Certification dahil nasa grupo daa ako kan mga vulnerable bilang senior citizen. Hiyum-hiyom lang ako dangan naghalat. Kan napirmahan na kan doktor su certification, nagpasiring na ako sa opisina kan pulis. Haloy man su paghalat ko pero sulit man ta nakua ko na su Travel Permit ko. Su date na riniquest ko Nobyembre 9, pasiguro dahil nakabgyong Rolly pa sana, baka may mga ulang pa sa dalan pa-bikol. An nagkokoordinar sa driver su tugang ko. Su mga driver palan kan private van na lulunadan ko, dai palan kami nagkairintindihan sa petsa kan pag-uli ko sa Bikol. Su nakua nindang Permit Nobyembre 7. Kan masunod na aldaw nagbalik ako sa Pulis nganing baguhon su petsa kan byahe ko. Diit na paghalat, nabago man su petsa.<\/p>\n\n\n\n
Kan pinadarara ko na su mga papeles ko sa tugang ko sa Canaman tanganing darahon sa munisipyo, nakua man ninda su dokumento na nagsabi na pag-abot ko sa Canaman kaipuhan diretso ako sa Quarantine Area. Katorseng aldaw an sabi sa protocol na mag-isolate ako kan sadiri ko maski pa dai akong CoViD. Sarong private house na inarkila kan tugang ko an inistaran kong katorseng aldaw. Dai kaya magamit su Quarantine Area kan munisipyo pakabagyong Rolly. Sa Quarantine Area na ako inabutan kan bagyong Ulysses. Dai ako pwedeng magluwas sa Quarantine Area ko ta igwang tawo duman sa pagtaraning na nagmanman kan hiru-hiro ko asin nagrireport sa munisipyo kun nagsunod ako kan protocol. Nagsunod talaga ako kan protocol. Pighahatudan sana ako ki pagkakan kan kapamilya ko. Tugot man su munisipyo na igwa akong sarong tugang na kaibahan mantang naka-quarantine.<\/p>\n\n\n\n
Pakatapos nin katorseng aldaw, dangan sana ako nakauli na sa harong na uulian ko. Arog kaan naiba an pag-uli ko sa Bikol haling Manila. Kun dai kang Travel Permit dai ka talaga makakauli.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Naiba an pagkaareglo kan mga bagay-bagay sa buhay kan mga tawo, bako sana sa Pilipinas kundi sa bilog na kinaban, kan magkapandemya kaining CoViD19. Sa haloy na lockdown, na nainot sa Metro Manila kan Marso , naapektuhan ki maray su mga normal na hiru-hiro kan tawo. Kan bandang Marso, dipisilon magsaod ta daing nalulunadan na […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[39],"tags":[205,69,47,104,74,49,724,429,678,723],"yoast_head":"\n<title>An pag-uli ko sa Bikol haling Manila sa panahon nin pandemya | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/an-pag-uli-ko-sa-bikol-haling-manila-sa-panahon-nin-pandemya\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"An pag-uli ko sa Bikol haling Manila sa panahon nin pandemya | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Naiba an pagkaareglo kan mga bagay-bagay sa buhay kan mga tawo, bako sana sa Pilipinas kundi sa bilog na kinaban, kan magkapandemya kaining CoViD19. Sa haloy na lockdown, na nainot sa Metro Manila kan Marso , naapektuhan ki maray su mga normal na hiru-hiro kan tawo. Kan bandang Marso, dipisilon magsaod ta daing nalulunadan na […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/an-pag-uli-ko-sa-bikol-haling-manila-sa-panahon-nin-pandemya\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T07:08:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T13:13:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\">\n


{"id":,"date":"T11:59:00","date_gmt":"T03:59:00","guid":{"rendered":"https:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T12:10:22","modified_gmt":"T04:10:22","slug":"paaram-","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/paaram-\/","title":{"rendered":"Paaram "},"content":{"rendered":"\n
Natuod kitang hilingon na dakulang bagay an paghali pasiring sa padudumanan\u00a0 Nagdedespedida party kita o hihatod ta an mahali. Kan dai pang internet, an sisabi ta: Magsurat. Dai makalingaw.<\/p>\n\n\n\n
Iba ining paghali kan daan na taon ngunyan. Dipisil umawon buda sabihan na magbalik ka man lugod giraray . Bakong pag gulping gabat buda kulog an dara kan sarong pangyayari, iniisip ta na sana ngani na kuta nagi na sana ining sarong pangaturugan na pagmata ta, pasalamat kita ta maray sana pangaturugan man sana palan. Pero puon na mayugyog an nasyon sa pagkahirak sa mga nabiktima kan pagt\u00faga kan bulkan na Taal, sagkod kan Disyembre 31, , bakong sarong pangaturugan an namatian kan mga taga Batangas buda mga kataning kaining lugar kaiba an bilog na nasyon. Tios na ngani dahil sa mga kalamidad na uminagi arog kan African Swine Fever na primerong nadiskubre kan Septyembre , dai pa ngani nakakahali sa kadipisilan kan Taal eruption, gari kitang kinigkig kan bareta kan Enero na may CoViD19 sa Wuhan, China buda iba pang lugar sa kinaban. Dai pa deklaradong pandemya an CoViD kan Enero pero pan\u00f4 na an mga bareta sa media ki manungod kan CoViD19. Aram na kan bilog na kinaban na dapat bantayan an mga airport buda pantalan. Sa Pilipinas pinalaog pa su mga hali pa ngani sa Wuhan na mga turista. Sa madaling sabi, sa pagigin halukaka kan Pilipinas sa pagpalaog kan mga Tsino na mga hali pa ngani sa mismong pinaghalian kan virus, dai nahaloy, duwang Intsik an nagka-CoViD digdi sa Pilipinas. Aram ta na an istorya nin pag-ulakit puon kan magadan su inot na na-CoViD. Ngunyan 474,000 na an natamaan kan grabeng makaulakit na hilang na ini. Idineklarar kan World Health Organization (WHO) kan Marso na may pandemya. Nagkaigwa nin lockdown na sagin man inapod na Community Quarantine. Pareho man sana an gustong sabihon: Daing biyahe, sarado an mga negosyo, work from home an mga opisina, an mga hospital haros mga may CoViD na sana an natatawan atensiyon. Mga pamilyang nagadan dahil sa virus dai nakakapaghirilingan ta an reglamento sa mga hospital i-cremate tulos kun nagadan sa CoViD. Mga doktor, nars, buda iba pang nagtatarabaho sa hospital sobra-sobrang pagsakripisyo an ginigibo. Halawigon na istorya nin pagluha kan mga pamilya, patrabaho buda iba-ibang aspekto nin pagbuhay-buhay an dara kan lockdown.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Mantang nasa lockdown an bilog na nasyon, sarong dakulang isyu an pighururunan sa kongreso: an prangkisa kan ABS-CBN. Sinimbag kan ABS-CBN an mga isyu kontra \u00b8digdi alagad daing patas na pagtimbang kan mga argumento an naobserbahan kan mga tawo. Kan Hulyo 11, , opisyal na isinara an ABS-CBN huli ta dai tinawan ki prangkisa kan kongreso. 11,000 na trabahador kan ABS-CBN an nagdusa an mga pamilya dahil sa nawarang trabaho. Garing nagadanan an dakulon na tawo na an ABS-CBN an gustong istasyon, lalo na su mga barangay na harayo sa mga sentro kan syudad o munisipyo. Garo bagang kulang pa an mga kadipisilan na nasambit sa inotan na kaipuhan pang patungan ki sarong batas na garong naghahagubuhob na delubyo an darang pwersa: an Anti-Terrorism Act of <\/em> (R.A.) na nagin batas kan pirmahan ini kan presidente kan Hulyo 3, . Saro ining samiraw o bangungot para sa mga Pilipino. Dahil sa batas na ini, natawan ki rason an red-tagging kan mga tawong lehitimo an mga protesta o reklamo manungod sa mga isyu nin banwaan.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Dahil sa batas na ini, madaling sahutan na komunista an mga tawong nagpapahayag nin reklamo. Nagdalum pa an nagdidiklom na panganuron nin demokrasya sa Pilipinas.<\/p>\n\n\n\n
Sa panahon nin Pandemya, nagin ordinaryo an makadangog kang may ginadan. Abogado, opisyal nin gobyerno, ordinaryong tawo, maaaraman mo basta na sanang gadan na. Binadil. Su nangyari kan Disyembre 21 sa Tarlac simple an pinunan. Naribukan su pulis na off-duty na si Senior Master Sergeant Jonel Nuezca na an harong kataning sana kan mag-inang Sonya buda Frank Gregorio. Su ribok hali sa sarong homemade cannon para sa pagselebrar kan Pasko. Sa social media mati ki marhay an dagit buda kahaditan kan mga tawo. Arog na sana palan kaan, sabi kan dakol na tao. Dahil nagsimbag sa pulis si Sonya Gregorio, pwede nang badilon kan pulis? Dakol na boses na hali sa gobyerno an garo pigtatawan pang rason na nabadil su mag-ina dahil nagsimbag sinda sa pulis. Nahambugan sa mag-ina su pulis. Maray sana ngani ta may video kan nangyari sabi kan mga tawo ta kun dai daa baka\u00a0paluwason pang nanlaban<\/em> su mag-ina sa sarong awtoridad. An ikinadagit kan dakol na tawo iyo an gian kan kamot kan pulis na badilon sa payo su mga biktima.<\/p>\n\n\n\n
An mga nasa itaas na mga pangyayari, mga nagkapira sana sa darang pasakit kan minahali pa sanang taon. Duwa sana an pwedeng pangaptan ta sa mga rapado kan mga pangyayari: Magpakalugmok kita sagkod na magi kitang uripon nin pagkatakot o arog kan boses sa rawitdawit ni Dylan Thomas, sarong pararawitdawit na Ingles, sabihon ta man na: &#;Do not go gentle into that good night, Rage, rage against the dying of the light&#;<\/em>&#; Hari\u00a0 pagsabata an diklom nin banggi nin pagkamabuot, Dai pagtugot sa pagrumirom kan liwanag.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Natuod kitang hilingon na dakulang bagay an paghali pasiring sa padudumanan\u00a0 Nagdedespedida party kita o hihatod ta an mahali. Kan dai pang internet, an sisabi ta: Magsurat. Dai makalingaw. Iba ining paghali kan daan na taon ngunyan. Dipisil umawon buda sabihan na magbalik ka man lugod giraray . Bakong pag gulping gabat buda kulog an […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[39],"tags":[794,784,205,69,47,104,74,49,129],"yoast_head":"\n<title>Paaram | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/paaram-\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Paaram | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Natuod kitang hilingon na dakulang bagay an paghali pasiring sa padudumanan\u00a0 Nagdedespedida party kita o hihatod ta an mahali. Kan dai pang internet, an sisabi ta: Magsurat. Dai makalingaw. Iba ining paghali kan daan na taon ngunyan. Dipisil umawon buda sabihan na magbalik ka man lugod giraray . Bakong pag gulping gabat buda kulog an […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/bakilid\/paaram-\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T03:59:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T04:10:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\">\n