{"id":666,"date":"T02:17:24","date_gmt":"T18:17:24","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p=666"},"modified":"T20:36:36","modified_gmt":"T12:36:36","slug":"lokal-na-kasaysayan-sagkod-an-manlainlain-na-mga-bikol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/lokal-na-kasaysayan-sagkod-an-manlainlain-na-mga-bikol\/","title":{"rendered":"Lokal na kasaysayan sagkod an manlainlain na mga \u201cBikol\u201d"},"content":{"rendered":"\n
Sa sarong artikulong ipinublikar kan , nasambit kan Amerikanong historyador na si John Larkin, na an kawaran nin (o kadidikit na) mga pag-adal sa kasaysayan kan mga lugar sa luwas kan Manila sagkod Katagalugan, partikular sa mga rural na mga banwaan, saro sa mga problema sa pagsurat kan kasaysayan kan Pilipinas. Kan dekadang nasambit, lumbod pang marhay an pag-adal kan manlainlain na mga rehiyon, probinsya, syudad, sagkod munisipalidad, o an inaapod na local history<\/em>. Kun igwa man nin nagkapirang naisurat, bakong sopistikada an saindang mga metodo, dawa pa igwa sinda nin mga primaryang burabod na hali sa mga artsibo. Kun igwa man nin mga maray-maray, an mga kasaysayan na ini manungod sa Cordillera o Sulu. Susog ki Larkin, dai pang gayo naaadalan an ibang mga Kristyanong grupo arog nin mga Pampangan, Bisaya, Bikolano, asbp.<\/p>\n\n\n\n
Mas tinawan nin panahon kan mga historyador an pagsurat nin mga inaapod na \u201cnational\u201d o \u201cgeneral histories\u201d kan Pilipinas kaidto. Tinawan ninda nin urog na importansya an mga \udarakulang\u pangyayari sa Manila sagkod sa mga kataraid kaining probinsya (Batangas, Laguna, Cavite, sagkod Bulacan), an eksenang politikal sa gobyerno nasyonal, siring man an mga agi-agi kan mga prominenteng persona o kan mga \u201cbayani.\u201d Maray na halimbawa kaini an Revolt of the Masses: The Story Bonifacio and the Katipunan<\/em> sagkod History of the Filipino People<\/em> ni Teodoro Agoncillo. The First Filipino<\/em> ni Leon Ma. Guerrero, Between Two Empires <\/em>ni Theodore Friend, an mga libro ni Greogorio Zaide, asbp. \u201cAn malain lugod kaiyan,\u201d sabi kan Heswitang historyador na si Fr. Francisco Mallari, \u201cbaad isipon nin mga tawo na an kasaysayan kan Manila (o kan Katagalugan) iyo na an kasaysayan kan Pilipinas, o kaya an Manila an Pilipinas!\u201d Kaya nasa background san\u00e1 kan kabisera an mga lokalidad.<\/p>\n\n\n\n
Igwa man nin tendensya an \u201cnational history\u201d na i-postular an pagkaparareho kan pagdanas kan sarong pangyayari\una kun ano an nangyari sa Manila (o sa Katagalugan), iyo man an nangyari sa ibang rehiyon o probinsya. An isyu kan friar estates<\/em> sa Calamba (kun sain inquilino<\/em> an pamilya ni Rizal) sarong maray na halimbawa kaini. Susog ki Filomeno Aguilar Jr. lokalisado san\u00e1 ini sa Katagalugan. Bako ining isyu sa mga taga-Mindoro, kun sain may 20,000-ektaryang daga an mga Rekoletos sagkod sa mga taga-Cebu kun sain igwang mga daga an mga Agustino. An kumbensyunal na pagsurat nin kasaysayan minasabi na garo baga isyu an friar estates<\/em> sa bilog na Pilipinas, alagad bako man. Nagkataon sana gayod na si Rizal an ehemplo kaya naging \unasyunal\u ini.<\/p>\n\n\n\n
Para maresolba an siring na mga problema, kaipuhan na urog pang adalan an mga manlainlain na lokalikad sa Pilipinas, isurat an mga naratibong nakapalibot digdi, urog na an mga madali nang malingawan, tangarig makakua nin mga datos na masuplay kan inapod ni Larkin na \u201cbuilding blocks\u201d sa pagbilog nin \u201csubstansyal na edipisyo para sa pagsurat kan satuyang kasaysayan.\u201d <\/p>\n\n\n\n
Kan dekada 70, dinangog kan mga historyador\ubanyaga man o Pilipino\uan pangapudan ni Larkin. Naging prolipikong interes <\/em>an <\/em>lokal na kasaysayan nin Pilipinas sadkod sa nagsunod na duwang dekada. Kadaklan sa mga pag-adal, nagpokus sa manlainlain na mga etnolingwistikong mga grupo sa luwas kan Katagalugan, pinaghurup-hurupan an pagkakalain sa \u201csentro\u201d kan saindang pagdanas kan kolonyalismo, sagkod nagsurat nin kasaysayan na awtonomiko sa kabisera. An mga pag-adal ninda Larkin (Pampanga), Alfred McCoy (Iloilo), Michael Cullinane (Cebu), Bruce Cruikshank (Samar), sagkod Norman Owen (Kabikolan), pira san\u00e1 sa mga marhay na halimbawa kaini. Igwa man nin kontribusyon an mga Pilipinang historyador, arog nina Rosario Mendoza Cortes, kagsurat kan Pangasinan: <\/em> ) sagkod Milagros Guerrero, kagsurat kan Luzon at War<\/em> ). <\/p>\n\n\n\n
Kan dekada 80, naging prolipiko man an pagsurat kan kasaysayan nin Bikol sa panginot ni Norman Owen, kagsurat kan Prosperity without Progress<\/em> na ipinublikar kan . Base ini sa saiyang disertastyon sa Michigan kan . Dai man matatawadan an kontribusyon ni Fr. Paco Mallari. Kan , naipublikar nya sa Philippine Studies<\/em> an pinakainot nyang artikulo dapit sa Bikol, kun sain tinukar nya an kasaysayan sa likod kan pangaran kan kalye Dinaga sa Naga. Puon kan na-assign siya sa Xavier University kan , sunud-sunod an mga naipublikar nyang mga artikulo dapit sa Bikol sagkod an saiyang inot na libro, an Ibalon Under Storm and Siege<\/em> kan . Kan , naipublikar ni Danilo Madrid Gerona an From Epic to History<\/em>: A Brief Introduction to Bikol History<\/em>. Dawa sarong cursory study<\/em>, ini an primerong pagpurbar nin pagsurat kan kasaysayan nin Bikol puon precolonial period<\/em> sagkod sa pagtapos kan Gyera kan . Dakulang kontribusyon man an mga panurat ni Stephen Henry Totanes dapit sa mga principalia<\/em> sa Sorsogon kan panahon nin mga Amerikano, urog na an Sorsogon, : Principalia Politics and Economic Development<\/em> ) sagkod Ang Pagbabagong-Anyo ng Principalia sa Kapanahunang Amerikano Kabikolan, <\/em> ), na saiyang tesis para sa MA sagkod doktorado sa kasaysayan sa UP Diliman. <\/p>\n\n\n\n
Kan , sa panginot ni Fr. Raul Bonoan, SJ, sagkod kan Philippine National Historical Society (PNHS), natawan nin nasyunal na atensyon an kasaysayan kan Bikol kan ginibo an ika-11 kumpersenya sa lokal na kasaysayan sa Ateneo de Naga. Susog ki Dr. Francis Navarro, na kaidto sarong hoben na paratukdo asin ngunyan propesor sa Ateneo de Manila University, ilinaag ni Fr. Bonoan an Bikol sa mapa kan Pilipinas, dangan ipinamidbid nya an rehiyon (sagkod an kasaysayan kaini) sa mga historyador na nakabase sa Manila kan dinara niya an kumperensya sa Naga. Yaon kaidto an mga batikan na mga historyador na sina Fr. John Schumacher, SJ, Fr. Rolando S. dela Goza, CM, Isagani Medina, Luis Dery, Eden Gripaldo, asbp, na nagbarasa kan saindang mga papel manungod sa Bikol. An proceedings kan nasabing kumperensya ipinublikar sa The Journal of History<\/em> kan . <\/p>\n\n\n\n
Sagkod ngunyan, padagos pang nagbubuskad an pag-adal nin lokal na kasaysayan sagkod kasaysayan kan Bikol. An mga estudyante sa masterado sagkod doktorado na nag-aadal nin kasaysayan sa Manila, halimbawa, inaaradalan an saindang mga probinsya, syudad, o munisipalidad na ginikanan. Susog sa sarong post ni Vicente Rafael, mas lokalisado sagkod espesyalisado na an direksyon kan kadaklan sa mga pag-aadal ngunyan sa kasaysayan kan Pilipinas. <\/p>\n\n\n\n
Kundi sa kadakulan kan mga pag-adal sagkod nasurat kaini sa nakalihis na apat na dekada, masasabi ta na daw na nakatipon na kita nin sapat na \u201cbuilding blocks\u201d sa pagsurat nin mas inklusibong kasaysayan kan nasyon? <\/p>\n\n\n\n
An anuman na proyekto nin pagrumpag nin sentro, o an pagprobinsyalisar kaini, igwang kaibanan na peligro: an pagmukna nin (mga) panibagong sentro, kun siring, nin panibagong marhen. Maninigo san\u00e1ng likayan ini. Siguraduhon ta na inklusibo an pagsurat kan kasaysayan kan Bikol, diperensyado, sagkod may pagmidbid sa pluralidad nin mga pagdanas kan nakaagi. Saro pang peligro susog ki Dipesh Chakrabarty, kagsurat nin Provincializing Europe<\/em>, an pagpostular na pareho sa mga panibagong muhon an ekspiryensya kan panibagong sentro, Alagad, inuutro sana kaini an mga tendensya kan mga naratibo na nakasentro sa Manila o sa Katagalugan. <\/p>\n\n\n\n
 Sa pagsurat nin kasaysayan kan Bikol, kun siring, maninigo san\u00e1ng ibitaran an pagsurat nin naratibo na naka-sentro sa Naga o sa inaapod na \u201cBikol Sentral\u201d ta bako san\u00e1 man Naga an Bikol. May mas mahiwas pang kadagaan ini sa luwas nin Maugmang Lugar<\/em> dawa pa Naga an kinokonsiderar na kultural sagkod historikal na kabisera nin Bikol. Igwa nin manlainlain na Bikol, \u201cBikols of the Philippines,\u201d sabi ngani kaiyan ni Lilia Realubit. Igwa man nin sadiring eksperyensya an Rinconada, Lagonoy, Albay, Sorsogon, Masbate, Catanduanes, Ticao, Burias, asbp, na lain man sa Naga. Ini an mga \u201cbuilding blocks\u201d na dapat ta pang maisurat dangan ipalaman sa kasaysayan nin Pilipinas. Kun hihilingon ta an mga naisurat na nin mga historyador nin Bikol, yaon man kita sa tamang direksyon.<\/p>\n\n\n\n
Ini an mga kamawutan kolum na ini\una isaysay an manlainlain na mga \u201cBikol\u201d sa kasaysayan. Kaipuhan isaysay an mga ini, urog pang adalan, paghurup-hurupan, dangan isurat ta, ngarig dai ta san\u00e1 magkarilingawan, sagkod magdanay sa satuyang girumdom, maglihis man an panahon.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sa sarong artikulong ipinublikar kan , nasambit kan Amerikanong historyador na si John Larkin, na an kawaran nin (o kadidikit na) mga pag-adal sa kasaysayan kan mga lugar sa luwas kan Manila sagkod Katagalugan, partikular sa mga rural na mga banwaan, saro sa mga problema sa pagsurat kan kasaysayan kan Pilipinas. Kan dekadang nasambit, lumbod […]<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[266],"tags":[69,47,272,275,267,268,270,273,49,274,277,271,269,276],"yoast_head":"\n<title>Lokal na kasaysayan sagkod an manlainlain na mga \u201cBikol\u201d | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/lokal-na-kasaysayan-sagkod-an-manlainlain-na-mga-bikol\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Lokal na kasaysayan sagkod an manlainlain na mga \u201cBikol\u201d | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sa sarong artikulong ipinublikar kan , nasambit kan Amerikanong historyador na si John Larkin, na an kawaran nin (o kadidikit na) mga pag-adal sa kasaysayan kan mga lugar sa luwas kan Manila sagkod Katagalugan, partikular sa mga rural na mga banwaan, saro sa mga problema sa pagsurat kan kasaysayan kan Pilipinas. Kan dekadang nasambit, lumbod […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/saysay\/lokal-na-kasaysayan-sagkod-an-manlainlain-na-mga-bikol\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T18:17:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T12:36:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"5 minutes\">\n


Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:07am
# Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago
Published on Saturday, August 01, , 10:47pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
![]( kan Bikol sagkod/. (Source: Francisco Asya Mallari, SJ, _Ibalon Under Storm and Seige: Essays on Bicol History, _. Cagayan de Oro City: Xavier University, ).
Historikal na konstruksyon an “Bikol.” Sa paglihis nin panahon, pirang beses nagbago an pagsabot, pag-imahinar, pag-organisa, sagkod pagbaranga-banga kaini bilang sarong pulitiko-administratibong yunit. Arbitraryo ini, kaya manlainlain an kahulugan sa kasaysayan. Kun babasahon ta an mga primaryang burabod na isinurat sagkod ipinublikar kan panahon nin mga Kastila, Amerikano, siring na kan mga inot na taon kan Pilipinas bilang sarong matalingkas na nasyon puon , maoobserbahan ta na manlainlain an gamit o pagkasabot kan tataramon na ini. Alagad, mahalagang girumdumon na kolonyal an siring na konstruksyon nin huli ta mas hinihiling kan mga Bikolnon kaidto an mga _pueblo_ o _probinsya_ bilang mga organikong komunidad kisa mga heyograpikong espasyo na igwang mga dai nahihirong mga linderos (o _fixed boundaries_).
Kan panahon nin mga Kastila, mayo pa nin konsepto nin Bikol bilang sarong rehiyon. Igwa saná kaidto nin mga _provincia_, _partido_, _alcaldia_, _pueblo_, _visita_, aspb. An “Bicol” (riparuhon na c an ginamit ko sa pagbaybay kan siring na tataramon asin bakong k) saro saná sa walong partido (o distrito) kan Kabikolan kaidto. Mas sadit sana na espasyo o yunit ini kisa Bikol na aram ta ngunyan.
Sagkod na binanga an Camarines sa duwa kan , igwa saná nin duwang probinsya an Kabikolan: an Albay sagkod an Camarines. Patindog an linderos na nagbabanga sa duwa, dangan igwa nin tig-apat na distrito an mga probinsyang nasambit. An mga partido kan Albay iyo an Partido de Lagonoy, Catanduanes, Sorsogon, sagkod Tabaco, dangan Iraya, Rinconada, Camarines Norte, sagkod Bicol an mga Partido kan Camarines. Riparuhon na an Partido de Lagonoy, kun yaon sain an Caramoan, Goa, San Jose, Sangay, Tigaon, asbp., parte pa kan Albay kaidto, siring man an Iraya, kun yaon sain an Camalig, Guinobatan, Libon, Ligao, asbp, parte pa kan Camarines.
An mga munisipalidad na nakapalibot sa Bay kan San Miguel arog kan Libmanan, Calabanga, dangan an pira sa mga munisipalidad na inaagihan kan salog Bicol arog kan Milaor, Camaligan, Gainza, dangan an syudad kan Nueva Caceres iyo an mga na nakapalaog sa Partido de Bicol. (Bako daw ini an sityo kun sain inadal ni Marcos de Lisboa an tataramon na Bicol? O kaya man, bako daw ini an kinokosiderar tang Bikol Sentral ngunyan?)
Kan nasabing taon, binanga an Camarines sa duwa sagkod an dating Partido nin Camarines Norte dagos na nagin sarong probinsya na man. Susog ki Alfredo Ruiz Puya, an Daet, Paracale, Mambulao (Jose Panganiban), Capalonga, Indan (Vinzons), Talisay, Labo, dangan an Ragay, Sipocot, sagkod Lupi an mga pueblo na pig-ayon sa bagong muknang probinsya. Pinagsarô giraray ini kan , pinagsuhay liwat kan , dangan pinagsaro giraray kan , bago dagos nang sinuhay kan .
Kan , binago ni Gobernador-Heneral Narciso Claveria an patindog na linderos na nagbabanga sa Albay sagkod sa Camarines Sur. An Partido de Iraya itinao na sa Albay, dangan an Partido de Lagonoy itinao na sa Camarines Sur. Kan parehong taon, ginibo man na sarong politiko-militar na komandansya an Masbate asin Ticao. Dagos naman nagsuhay an Sorsogon sa Albay para maging sarong bagong probinsya kan .
Panahon na nin mga Amerikano kan kolektibong binisto an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon bilang _the “Bicol provinces.”_ Sa ibang primaryang burabod, inapod man na “Bikolandia” an mga probinsyang nasambit. Bako na sanáng sarong partido an pagsabot sa “Bicol” kaidto kundi saro nang grupo nin mga probinsya. Kaya dawa su mga Tagalog na parte kan Camarines Norte arog kan Mambulao, Paracale, asbp., o si parte kan Masbate na Bisaya na an tataramon, nagin parte _ipso facto_ kan “Bicol.” An konseptong ini kan “Bicol” nakabase sa etnolingwistikong kategorya—sa tataramon na Bicol sagkod sa mga tawong nag-iirok digdi: an mga Bikolnon.
Kan Agosto 29, , inaprubahan kan kongreso kan Estados Unidos an Philippine Autonomy Act o an Jones Law. Katakod kan pagpawarang-bisa kan Philippine Organic Act of asin an pagmukna nin sarong elihidong lehislatura, pig-reorganisar kan batas na ini an mga probinsya kan Pilipinas, dangan, grinupo ini sa doseng distrito senatoryal. Napabilang an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon sa ika-anom na distrito. Arbitraryo an siring na paggrupo asin tuninong an mga primaryang burabod kun pàno binaranga an mga probinsya. Alagad, pwede tang sabihon na ini an nagsirbing painot na pagbilog kan mga rehiyon kan Pilipinas ngunyan.
Kan Marso 10, , inaprubahan man ni Gobernador-Heneral Francis Burton Harrison an Act na nag-amyenda sa _administrative code_ kan Pilipinas. Inorganisa asin nginaranan kaini an mga syudad asin mga munisipalidad na nakapalaog sa lambang probinsya sa Pilipinas.
Susog sa Artikulo II, Seksyon 38, an mga minasunod an mga probinsyang nakapalaog sa ika-anom na distritong senatoryal sagkod hudisyal dangan an saindang lambang na mga munisipalidad:
1\. An probinsya kan Albay, kaiba an mga isla kan San Miguel, Cagraray, Batan, Rapu-Rapu, sagkod an subprobinsya kan Catanduanes. An mga munisipalidad kan Albay iyo an mga minasunod: Albay, Bacacay, Baras, Bato, Calolbon, Camalig, Daraga, Guinobatan, Jovellar, Legazpi, an kabisera kan probinsya, Libog (Sto. Domingo na ngunyan), Libon, Malilipot, Malinao, Manito, Oas, Pandan, Panganiban, Polangui, Rapu-Rapu, Tabaco, Tiwi, Viga, sagkod Virac;
2\. An probinsya kan Camarines Norte. An mga munisipalidad iyo an minasunod: Basud, Capalonga, Daet, an kabisera nin probinsya, Indan, Jose Panganiban, Labo, Paracale, San Vicente, sagkod Talisay;
3\. An probinsya kan Camarines Sur, kun sain nakapalaog an mga munisipalidad kan Baao, Bato, Buhi, Bula, Cabusao, Calabanga, Camaligan, Canaman, Caramoan, Del Gallego, Gainza, Goa, Iriga, Lagonoy, Libmanan, Lupi, Magarao, Milaor, Minalabac, Nabua, Naga, an kabisera kan probinsya, Pamplona, Pasacao, Pili, Ragay, Sagnay, San Fernando, San Jose, Sipocot, Siruma, Tigaon, Tinambac;
4\. An probinsya kan Masbate, kaiba an Ticao, Burias, sagkod an mga sararadit na isla sa palibot kaini, dangan an mga munisipalidad nakapalaog sa siring na probinsya: Aroroy, Cataingan, Dimasalang, Masbate, an kabisera, Milagros, San Fernando, San Jacinto, sagkod San Pascual;
5\. An probinsya kan Sorsogon, kun sain nakapalaog an munisipalidad kan Bacon, Barcelona, Bulan, Bulusan, Casiguran, Castilla, Donsol, Gubat, Irosin, Juban, Magallanes, Matnog, Pilar, Prieto-Diaz, Santa Magdalena, sagkod Sorsogon, an kabisera kan probinsya.
Maririparo ta na an mga munisipalidad kan Lupi, Ragay, sagkod Sipocot na dating parte nin Camarines Norte kan panahon nin Kastila, ilinipat na sa Camarines Sur. Dagos naman na nagsuhay an Masbate asin an mga munisipalidad kaini sa Sorsogon para magin sarong lain na probinsya. An Ambos Camarines na pinagsaro kan , binanga giraray sa duwa. Apwera sa pagsuhay kan mga munisipalidad kan Catanduanes sa Albay, haros mayo nang nabago sa siring na organisasyon kan mga munisipalidad kan inaapod na “Bicol” provinces sagkod ngunyan.
Kan Oktubre 24, , inaprubahan ni dating presidente Sergio Osmena an Commonwealth Act No. 687 na nagdeklara sa Catanduanes bilang sarong independenteng probinsya.
An pagsabot ta kan Bikol ngunyan sa politiko-administratibong kahulugan kan tataramon iyo an rehiyon na igwa nin anom na probinsya: Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, Catanduanes, Masbate, Sorsogon. Sa prosa na mayong romansa, sabi ngani kaiyan ni Fr. Raul Bonoan, SJ, inaapod ta ining Rehiyon 5. Sa ngunyan, igwa na ini nin pitong syduad: Iriga, Ligao, Masbate, Naga, Sorsogon, Tabaco, asin Legazpi sagkod labi sanggatos na mga munisipalidad (107). Kundi sain ini gikan?
Kun babalikan ta an mga legal na mga dokumento kan administrasyon kan diktador asin dating presidente Ferdinand Marcos, urog na _Presidential Decree No. 1_, maaaraman ta na dai pa saná nahahaloy an siring na konstruksyon kan Bikol. Septyembre 24, , pirang aldaw sana pakalihis kan deklarasyon nin Martial Law sa interong Pilipinas, pinirmahan ni Marcos an nasabing _decree_ na nag-organisa kan eksekusibong sanga nin gobyerno. Sa paagi kan saiyang _Integrated Reorganization Plan_, inorganisa kaini an mga rehiyon sa Pilipinas, dangan an mga sentro kaini kun sain yaon an mga rehiyunal na opisina kan mga manlainlain na ahensya kan gobyerno. Pormal man na nginaranan kaini an mga rehiyon kan Pilipinas. Inapod na Bikol Region an Rehiyon 5, dangan an syudad nin Legazpi an minidbid na sentro kan rehiyon. Dai na kaini hinira kun pano grinupo kan Act an mga probinsya sagkod mga munisipalidad kan Kabikolan.
An pagsabot ta ngunyan kan “Bikol” bilang sarong pulitiko-administratibong yunit gikan digdi. Kun kaya dai dapat hilingon an “Bikol” kan panahon kan Kastila, Amerikano, o Hapon, o dawa pa kan mga taon bago an sa lente kan siring na kategorya. Ta kun dai, anakronistiko—suhay sa panahon—an magigin naratibo sagkod interpretasyon ta nin huli ta hinihiling ta an nakaagi gamit an presenteng kategorya, o kaya gamit an sarong kategorya na mayo pa man sa agimadmad kan mga tawo kaidto.
Sa paagi kan halipot na heneyalohiyang o pagsunud-sunod na sakong iprinisinta sa artikulong ini, nahiling ta na an Bikol sarong historikal na konstruksyon, dangan arbitraryo, kaya, kun siring, nagbabago. Kaya kun tutukaron ta o isusurat an kasaysayan kan Bikol, maninigo asin mahalagang ihapot ta muna kun Sain an “Bikol”? Arin na “Bikol”? o kaya man “Bikol” kan anong taon, siglo, o panahon?
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, 1883-88 | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:05am
# Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas,
Published on Sunday, August 09, , 9:08pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa _Archivo de Universidad de Santo Tomas_ (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na propagandistang Bikolnon. Saro sa kagayunan nin pagkondusir nin pagsaliksik sa artsibo iyo an oportunidad na makahanap nin mga datos na dai mo man talaga kaipuhan sa tesis, alagad pwedeng magamit sa ibang proyekto o papel sa puturo. Kun dai man, sinisimbag kan siring na mga datos an mga kahaputan na haloy ng nagpupurisaw-isip sa mga tawo. Kun minsan pati, dai man tinutuyong mahanap an mga ini—kapaladan kumbaga! Manunumpungan mo na saná sa mga binabasang burabod dangan tuninong na mapapakurahaw sa kairaruman nin buot. Kinikilig an mga historyador sa siring na ekspiryensya.
Sa kadakulan nin dokumento sa koleksyon nin AUST, saro an _Libros de Matriculas de Facultad_ sa mga binasa ko. Digdi nakasurat an mga pangaran nin mga estudyante, an saindang edad, sagkod ginikanan. Mahihiling man sa librong ini kun ano an mga kurso na pig-atendiran ninda, an saindang mga propesor, mga grado, asin iba pang mga obserbasyon, arog na saná halimbawa kun an estudyante nagpasar sa eksam o kaya natawan nin lisensya o dai. Sa madaling sabi ini an katumbas kan mga student records na yaon sa Office of the University Registrar ngunyan.
Digdi ko man naaraman na si Panganiban, na kinokonsiderar nin iba na bayani o “Bikolanong propagandista”, nagpuon nin pagklase nin medisina sa siring na Unibersidad kan . Alagad dai nya ini natapos nin huli ta nagdakit sya sa Unibersidad nin Barcelona para ipadagos an saiyang pagklase. Kan sinirip ko saru-saro an mga taon-akademiko na yaon sa Santo Tomas si Panganiban—puon sa saiyang _Ampliacion_ o prepartoryong mga kurso sagkod sya naghali kan —nariparo ko na kadakol estudyanteng gikan sa Kabikulan na nagkaklase nin medisina, abogasya, sagkod parmasya sa Unibersidad. (Mahalagang girumdumon na yaon pa sa Intramuros an UST kaidto. s na sana sinda naglipat sa Sampaloc). Binilang ko sinda gabos asin kun susumahon, igwa nin 24 na mga estudyante gikan sa Kabikulan kan yaon sa UST si Panganiban—11 haling Albay, 8 haling Camarines Sur, sagkod 5 haling Camarines Norte. (Girumdumon na an Sorsogon parte pa kaidto kan Albay).
Uya an saindang mga bio-sketches sa mga masurunod na tabla:
**Tabla 1. Mga Bikolnon sa Facultad de Medicina, .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Bernardino Monreal | Daraga, Albay |
| Eladio Anson y Alcera | Cagsaua, Albay |
| Felipe Tomas y Rodriguez | Daraga, Albay |
| Severo Tomas y Rodriguez | Daraga, Albay |
| Jose Ma. Panganiban y Enverga | Mambulao, Camarines Norte |
| Justo Lucban y Rilles | Labo, Camarines Norte |
| Jose Abella y Calolong | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Severo Patrocinio y Mendoza | San Jose, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Medicina, AUST._
**Tabla 2. Mga Bikolnon sa Facultad de Jurisprudencia (Abogasya), .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Angel Camara y Galarosa | Gubat, Albay |
| Tiburcio Siguenza y Cerdeña | Libon, Albay |
| Patricio Baylon y Sotto | Pilar, Albay |
| Ignacio Garcia y Lopez | Sorsogon, Albay |
| Cayetano Lucban y Rilles | Labo, Camarines Norte |
| Ramon Pimentel y Campos | Daet, Camarines Norte |
| Severino Balce y Obusan | Indan, Camarines Norte |
| Ludovico Arejola y Padilla | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Mariano Abella y Isaac | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Pedro Leonen y Osorio | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Tomas Arejola y Padilla | Nueva Caceres, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Jurisprudencia, AUST._
**Tabla 3. Mga Bikolnon sa Facultad de Farmacia, .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Agustino Samson y Solano | Camalig, Albay |
| Norberto Trinidad y Espina | Daraga, Albay |
| Ramon Alvarez y Valenzuela | Albay, Albay |
| Anselmo Ventura y Gomez | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Tomas Prieto y Antonio | Nueva Caceres, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Farmacia, AUST._
An iba sa mga pangaran pamilyar, mantang an iba obskuro o dagos nang nalingawan.
An iba sainda nakatapos nin pagklase asin nagawadan nin lisensya kan Unibersidad, arog ni Tomas Prieto na nagin parmasyutiko o ni Tiburcio Siguenza na nagin abogado, mantang an iba man naghali para magdakit asin magpadagos nin pagklase sa Espanya. Igwa man nin mga dai pinalad makapasar sa eksaminasyon kaya dai nagawadan nin lisensya arog ni Severo Patrocinio y Mendoza, tubong San Jose, Camarines Sur. Kan taon-akademiko , kan sya nasa ikaanom na taon na sa medisina, _suspenso_ an nakua nyang grado sa _examenes ordinar_, o itong inaapod ngunyan na _revalida_. Buót sabihon kinaipuhan nya mag-remedial exam o _examenes extraordinar_. Dawa natawan sya nin saro pang pagkakataon, dai nya man giraray pinasaran ini. Naghali sya sa Santo Tomas na dai nagawadan nin lisensya. Puon kaidto, haros dai ta na nadangog an pangaran nya sa kasaysayan.
An iba sa mga estudyanteng ini hali sa prominente o prinsipal na mga pamilya kan Kabikulan. Arog na saná halimbawa ni Agustino Samson kan Facultad de Farmacia na gikan sa mga Samson kan Albay o kaya ni Mariano Isaac Abella asin Jose Abella Calolong na gikan sa saro sa mga _buena familia_ kan syudad kan Nueva Caceres, siring man kan magtugang na Lukban, Justo asin Cayetano, kan Labo, Camarines Norte. An iba man sainda mga kapista (o mga iskolar) na pinaklase nin mga pading Vincenciano kan Seminaryo kan Nueva Caceres. Sinda Panganiban kan Mambulao, Camarines Norte sagkod Tomas Prieto, na saro sa kinseng martir kan Bikol, mga halimbawa kaini.
An iba sa mga estudyanteng ini hali sa mga pamilyang Tagalog o Ilonggo na mas pinili mag-irok sa Kabikulan dangan mas minidbid an saindang mga sadiri bilang mga Bikolnon. Susog sa historyador na si Norman Owen, an pamilyang Anson kan Cagsaua sagkod Baylon kan Pilar, Albay, duwa saná sa mga pamilyang nagdakit sa Albay kan nagbuskad an industriya nin abaka. Kun siring, si Eladio Anson asin Patricio Baylon na parehong nagklase sa Santo Tomas marhay na mga halimbawa kaini. Saro man na maray na halimbawa kaini sa Panganiban. Ipinahiling ko sa tesis ko na Tagalog an ginikanan kan saiyang pamilya—sa Hagonoy, Bulakan gikan an saiyang ama asin an pamilyang Panganiban, mantang sa Mauban, Tayabas (Quezon) man an saiyang ina asin pamilyang Enverga.
Igwa man sainda na naging mga midbid na personahe sa kasaysayan kan satong nasyon. Namidbidan ta sinda nin huli ta sinda naging mga propagandista asin pusuanon na kritiko kan Unibersidad (urog na si Panganiban asin an saiyang “La Universidad de Manila” sa _La Solidaridad_), mga rebolusyonaryo na nagtumang sa kolonyal na gobyerno nin Espanya sa Pilipinas (arog ni Prieto), o kaya mga nagtumang sa mga Amerikano kan Filipino-American War, arog ni Ludovico Arejola. An iba man sainda nagtapsok sa pulitika pagkatapos mag-ayon sa propaganda o rebolusyon arog na sana ninda Bernardino Monreal na nagin inot na Pilipino asin elehidong gobernador kan Sorsogon puon sagkod , si Tomas Arejola na nagin delegado kan Ambos Camarines sa National Assembly kan , sagkod si Justo Lukban na nagin delegado sa Kongreso kan Malolos asin alkalde kan Manila puon sagkod . Totoo man nanggad an sinabi kan Heswitang historyador na si John Schumacher—na dakula an nagin papel kan Unibersidad nin Santo Tomas, siring na kan mga Seminaryo, sa paghurma nin sentimyentong maka-nasyon sa mga estudyante kaini. An iba man, pinili an buhay nin sarong ordinaryong syudadano, alagad sinda mga lisensyado, (kun siring, mga ilustrado), na tuninong na sanáng nag-praktis kan saindang mga propesyon.
Dawa kita igwa na nin pirang mga pag-adal manungod sa pirang bistong personahe sa kasaysayan kan Kabikulan siring kan _Bicolano Revolutionaries: Tomas and Ludovico Arejola_ ni Evelyn Caldera Soriano, “Promoting Un Bien Gobierno in Sorsogon” asin iba pang panurat manungod sa principalia kan Sorsogon ni Stephen Henry Totanes kun sain nya ipinamidbid si Bernardino Monreal, sagkod an sadiri kong pag-adal ki Panganiban, asbp., kadakol pa nanggad mga karakter sa satuyang kasaysayan na naghahalat pang madukhayan, maisaysay, maisurat, dangan maipabisto sa publiko. Siisay, halimbawa, si Justo Lukban? Ano an nagin papel nya sagkod kan tugang nyang si Vicente sa rebolusyon? Siisay an mga Camara kan Gubat? O an mga Rodriguez kan Daraga? O an mga Pimentel nin Daet? Sinda daw mga _principalia_ kan saindang mga munisipalidad? An mga Abella kan Naga daw? Dawa igwa nin barangay asin kalyeng Abella sa Naga, haros mayo kitang aram manungod sainda. Kadakol pa nanggad kitang pwedeng adalan asin maisurat manungod sa satuyang kasaysayan kun saná kita danay na nagngangalas asin padagos na naghahapot.
_Dulot ko an artikulong ini kinda John Emil A. Alegre, Mary Joan A. Alegre, Clarice B. Trinidad, sagkod Marianne Oliveros, mga dayupot na katuod na nagkralase nin medisina sa Unibersidad nin Santo Tomas, siring man sa gabos na mga doktor, nars, asin sa gabos na frontliners na ngunyan nasa tahaw nin laban kontra pandemya. Dulot ko man ini sa mga abogadong danay na naglalaban sa ngaran nin katanusan_.
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
on August 10, at 7:43 pm
Interesting read sir! Hapot ko lang din kung igwa kita impormasyon sa kung paano tigko-conduct si examenes ordinar sa medisina kaidto? Praktikal, pasurat, pataram, o halo kang gabos? Para sana sa kuryusidad kang sarong nag-agi man sa revalida. Salamat na maray, Djai!
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Ano an 'value investing'? | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:10am
# Ano an ‘value investing’?
Published on Tuesday, January 12, , 11:50am
by [Christian Dy]( "Posts by Christian Dy") \| [Sentabo Kumon](
Minsan, pigakuko akong guest lecturer sa mga klase manungod sa investing. An primerong pinagaunga sakun sa mga estudyante, “Uno an ‘technique’ na pinaggagamit ko sa ‘charts’ nin stock market?” Nakikigkig na sana sinda kapag an simbag ko, indi man ako naggagamit nin charts sa pag-invest.
‘Value investing’ an angal sa ‘approach’ ko sa pag-invest. Sa pinakasentro san value investing an doktrina na bukon pirmi ‘rational’ o wais an merkado, kaya minsan ayo mga oportunidad na bumakal nin mararayon na kumpanya sa presyong mas ababa sa matod na ‘value’ sading mga kumpanya. Maski sisay na ina an ungaon mo, makapagsabi na minsan ayo mga mararahayon na produkto na barato sa saran. An mga pwersa na nakapag-iwag san presyo sa saran, amo man an mga pwersa na naga-iwag sa stock market.
An problema ngana ta kadakol mga bagong ‘investor,’ na na-ingganyo magpuon mag-invest nung quarantine. Madali sadto kumita ta halos maski unong bakalon mong stock, lalangkaw an presyo. Ngana na nagabalik na sa normal an stock market, dipisil na naman pumili nin matanos na stocks. Peligroso yading ‘back-to-normal’ na stock market kun natuod ka na an stocks mga letra man sana na ayo numero, na pwedeng magtsamba.
An abiso ko, bilang value investor, rumdumon pirmi na ayo negosyo sa likod san lambang stock. Kapag marhay an dalagan san negosyo, marhayon an magiging presyo san stock. An value investing, simple man sana: pumili ng marayun na negosyo sa marayun na presyo.
Uno an marhayon na negosyo, sa pagkikita ng mga value investor?
Primero, dapat marhayon dangan matibay an mga nagpadalagan san negosyo. Dapat kumportable kang magin ‘kasosyo’ an management san kumpanya. Kun ngilala mong indi pwedeng pagtiwalaan nin kwarta an management san usad na kumpanya, indi ka na magbakal nin stock nu kumpanya.
Ikaduwa, maugma dapat an mga kliyente sa serbisyo kan kumpanya, kaya ayo ‘brand loyalty,’ dangan kaya magpresyo nin alangkaw nung kumpanya. Nasa padagos na kita nin usad na kumpanya nakabase an padagos na paglangkaw san presyo san usad na stock. Syempre, para padagos na kumita an usad na kumpanya, dapat kaya nyang magpresyo nin alangkaw o kaya nagadakol an kliyente.
Ikatulo, dapat ayo ‘competitive advantage’ an usad na kumpanya. Kapag marhayon an serbisyo mo, dangan nagakita ka nin alangkaw, target ka nang arugon san ibang kumpanya. Uno an lamang mo sa iba na indi kayang arugon?
Syempre, mas madali atulan an usad na kumpanya base sa mga ‘test’ of ‘filter’ na yadi kun maaram ka sa industriya o produkto nu kumpanya. Kun doktor ka, malamang mas madali simo magkita nin mga pharmaceutical na kumpanya. Kun ‘stay-at-home parent’ ka, aram mo an pinakamarahayon na ‘consumer goods.’ Indi ka na magrayo. Didto ka industriya o kumpanya na ika mismo, ayo ‘insider advantage’ bilang kliyente.
Importante sa investing an paglikay. Maski sisay na nagasaod, makapagsabi na importanteng adalan an kalidad sa produktong pinagabakal. An stock market wara man pinagkaiba sa saran. Bukas sa ngamin para magpabakal o kaya magbakal. Wara man naggagamit nin ‘charts’ sa saran. An pinagagibo mo sa saran, mag-anap nin matanos na produkto sa tamang presyo. Indi ka man basta babakal sa saran nin produktong indi mo kabisado an presyo. Amo man dapat an paglikay na gibuhon ta sa stock market. Kumuko kita nin mga matanos na kumpanya sa tamang presyo. Maglikay kita sa mga kumpanyang indi ta kabisado.
Ekonomista sa buwis, investments, dangan komersiyo si Christian Dy. Pagsurat nin mga reporma sa ekonomiya an pigagibo nya ngana.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Lokal na kasaysayan sagkod an manlainlain na mga “Bikol” | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:08am
# Lokal na kasaysayan sagkod an manlainlain na mga “Bikol”
Published on Sunday, July 26, , 2:17am
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Sa sarong artikulong ipinublikar kan , nasambit kan Amerikanong historyador na si John Larkin, na an kawaran nin (o kadidikit na) mga pag-adal sa kasaysayan kan mga lugar sa luwas kan Manila sagkod Katagalugan, partikular sa mga rural na mga banwaan, saro sa mga problema sa pagsurat kan kasaysayan kan Pilipinas. Kan dekadang nasambit, lumbod pang marhay an pag-adal kan manlainlain na mga rehiyon, probinsya, syudad, sagkod munisipalidad, o an inaapod na _local history_. Kun igwa man nin nagkapirang naisurat, bakong sopistikada an saindang mga metodo, dawa pa igwa sinda nin mga primaryang burabod na hali sa mga artsibo. Kun igwa man nin mga maray-maray, an mga kasaysayan na ini manungod sa Cordillera o Sulu. Susog ki Larkin, dai pang gayo naaadalan an ibang mga Kristyanong grupo arog nin mga Pampangan, Bisaya, Bikolano, asbp.
Mas tinawan nin panahon kan mga historyador an pagsurat nin mga inaapod na “national” o “general histories” kan Pilipinas kaidto. Tinawan ninda nin urog na importansya an mga ‘darakulang’ pangyayari sa Manila sagkod sa mga kataraid kaining probinsya (Batangas, Laguna, Cavite, sagkod Bulacan), an eksenang politikal sa gobyerno nasyonal, siring man an mga agi-agi kan mga prominenteng persona o kan mga “bayani.” Maray na halimbawa kaini an _Revolt of the Masses: The Story Bonifacio and the Katipunan_ sagkod _History of the Filipino People_ ni Teodoro Agoncillo. _The First Filipino_ ni Leon Ma. Guerrero, _Between Two Empires_ ni Theodore Friend, an mga libro ni Greogorio Zaide, asbp. “An malain lugod kaiyan,” sabi kan Heswitang historyador na si Fr. Francisco Mallari, “baad isipon nin mga tawo na an kasaysayan kan Manila (o kan Katagalugan) iyo na an kasaysayan kan Pilipinas, o kaya an Manila an Pilipinas!” Kaya nasa background saná kan kabisera an mga lokalidad.
Igwa man nin tendensya an “national history” na i-postular an pagkaparareho kan pagdanas kan sarong pangyayari—na kun ano an nangyari sa Manila (o sa Katagalugan), iyo man an nangyari sa ibang rehiyon o probinsya. An isyu kan _friar estates_ sa Calamba (kun sain _inquilino_ an pamilya ni Rizal) sarong maray na halimbawa kaini. Susog ki Filomeno Aguilar Jr. lokalisado saná ini sa Katagalugan. Bako ining isyu sa mga taga-Mindoro, kun sain may 20,000-ektaryang daga an mga Rekoletos sagkod sa mga taga-Cebu kun sain igwang mga daga an mga Agustino. An kumbensyunal na pagsurat nin kasaysayan minasabi na garo baga isyu an _friar estates_ sa bilog na Pilipinas, alagad bako man. Nagkataon sana gayod na si Rizal an ehemplo kaya naging ‘nasyunal’ ini.
Para maresolba an siring na mga problema, kaipuhan na urog pang adalan an mga manlainlain na lokalikad sa Pilipinas, isurat an mga naratibong nakapalibot digdi, urog na an mga madali nang malingawan, tangarig makakua nin mga datos na masuplay kan inapod ni Larkin na “building blocks” sa pagbilog nin “substansyal na edipisyo para sa pagsurat kan satuyang kasaysayan.”
Kan dekada 70, dinangog kan mga historyador—banyaga man o Pilipino—an pangapudan ni Larkin. Naging prolipikong _interes_ anlokal na kasaysayan nin Pilipinas sadkod sa nagsunod na duwang dekada. Kadaklan sa mga pag-adal, nagpokus sa manlainlain na mga etnolingwistikong mga grupo sa luwas kan Katagalugan, pinaghurup-hurupan an pagkakalain sa “sentro” kan saindang pagdanas kan kolonyalismo, sagkod nagsurat nin kasaysayan na awtonomiko sa kabisera. An mga pag-adal ninda Larkin (Pampanga), Alfred McCoy (Iloilo), Michael Cullinane (Cebu), Bruce Cruikshank (Samar), sagkod Norman Owen (Kabikolan), pira saná sa mga marhay na halimbawa kaini. Igwa man nin kontribusyon an mga Pilipinang historyador, arog nina Rosario Mendoza Cortes, kagsurat kan _Pangasinan: _ ) sagkod Milagros Guerrero, kagsurat kan _Luzon at War_ ).
Kan dekada 80, naging prolipiko man an pagsurat kan kasaysayan nin Bikol sa panginot ni Norman Owen, kagsurat kan _Prosperity without Progress_ na ipinublikar kan . Base ini sa saiyang disertastyon sa Michigan kan . Dai man matatawadan an kontribusyon ni Fr. Paco Mallari. Kan , naipublikar nya sa _Philippine Studies_ an pinakainot nyang artikulo dapit sa Bikol, kun sain tinukar nya an kasaysayan sa likod kan pangaran kan kalye Dinaga sa Naga. Puon kan na-assign siya sa Xavier University kan , sunud-sunod an mga naipublikar nyang mga artikulo dapit sa Bikol sagkod an saiyang inot na libro, an _Ibalon Under Storm and Siege_ kan . Kan , naipublikar ni Danilo Madrid Gerona an _From Epic to History_: _A Brief Introduction to Bikol History_. Dawa sarong _cursory study_, ini an primerong pagpurbar nin pagsurat kan kasaysayan nin Bikol puon _precolonial period_ sagkod sa pagtapos kan Gyera kan . Dakulang kontribusyon man an mga panurat ni Stephen Henry Totanes dapit sa mga _principalia_ sa Sorsogon kan panahon nin mga Amerikano, urog na an _Sorsogon, : Principalia Politics and Economic Development_ ) sagkod _Ang Pagbabagong-Anyo ng Principalia sa Kapanahunang Amerikano Kabikolan, _ ), na saiyang tesis para sa MA sagkod doktorado sa kasaysayan sa UP Diliman.
Kan , sa panginot ni Fr. Raul Bonoan, SJ, sagkod kan Philippine National Historical Society (PNHS), natawan nin nasyunal na atensyon an kasaysayan kan Bikol kan ginibo an ika-11 kumpersenya sa lokal na kasaysayan sa Ateneo de Naga. Susog ki Dr. Francis Navarro, na kaidto sarong hoben na paratukdo asin ngunyan propesor sa Ateneo de Manila University, ilinaag ni Fr. Bonoan an Bikol sa mapa kan Pilipinas, dangan ipinamidbid nya an rehiyon (sagkod an kasaysayan kaini) sa mga historyador na nakabase sa Manila kan dinara niya an kumperensya sa Naga. Yaon kaidto an mga batikan na mga historyador na sina Fr. John Schumacher, SJ, Fr. Rolando S. dela Goza, CM, Isagani Medina, Luis Dery, Eden Gripaldo, asbp, na nagbarasa kan saindang mga papel manungod sa Bikol. An proceedings kan nasabing kumperensya ipinublikar sa _The Journal of History_ kan .
Sagkod ngunyan, padagos pang nagbubuskad an pag-adal nin lokal na kasaysayan sagkod kasaysayan kan Bikol. An mga estudyante sa masterado sagkod doktorado na nag-aadal nin kasaysayan sa Manila, halimbawa, inaaradalan an saindang mga probinsya, syudad, o munisipalidad na ginikanan. Susog sa sarong post ni Vicente Rafael, mas lokalisado sagkod espesyalisado na an direksyon kan kadaklan sa mga pag-aadal ngunyan sa kasaysayan kan Pilipinas.
Kundi sa kadakulan kan mga pag-adal sagkod nasurat kaini sa nakalihis na apat na dekada, masasabi ta na daw na nakatipon na kita nin sapat na “building blocks” sa pagsurat nin mas inklusibong kasaysayan kan nasyon?
An anuman na proyekto nin pagrumpag nin sentro, o an pagprobinsyalisar kaini, igwang kaibanan na peligro: an pagmukna nin (mga) panibagong sentro, kun siring, nin panibagong marhen. Maninigo sanáng likayan ini. Siguraduhon ta na inklusibo an pagsurat kan kasaysayan kan Bikol, diperensyado, sagkod may pagmidbid sa pluralidad nin mga pagdanas kan nakaagi. Saro pang peligro susog ki Dipesh Chakrabarty, kagsurat nin _Provincializing Europe_, an pagpostular na pareho sa mga panibagong muhon an ekspiryensya kan panibagong sentro, Alagad, inuutro sana kaini an mga tendensya kan mga naratibo na nakasentro sa Manila o sa Katagalugan.
Sa pagsurat nin kasaysayan kan Bikol, kun siring, maninigo sanáng ibitaran an pagsurat nin naratibo na naka-sentro sa Naga o sa inaapod na “Bikol Sentral” ta bako saná man Naga an Bikol. May mas mahiwas pang kadagaan ini sa luwas nin _Maugmang Lugar_ dawa pa Naga an kinokonsiderar na kultural sagkod historikal na kabisera nin Bikol. Igwa nin manlainlain na Bikol, “Bikols of the Philippines,” sabi ngani kaiyan ni Lilia Realubit. Igwa man nin sadiring eksperyensya an Rinconada, Lagonoy, Albay, Sorsogon, Masbate, Catanduanes, Ticao, Burias, asbp, na lain man sa Naga. Ini an mga “building blocks” na dapat ta pang maisurat dangan ipalaman sa kasaysayan nin Pilipinas. Kun hihilingon ta an mga naisurat na nin mga historyador nin Bikol, yaon man kita sa tamang direksyon.
Ini an mga kamawutan kolum na ini—na isaysay an manlainlain na mga “Bikol” sa kasaysayan. Kaipuhan isaysay an mga ini, urog pang adalan, paghurup-hurupan, dangan isurat ta, ngarig dai ta saná magkarilingawan, sagkod magdanay sa satuyang girumdom, maglihis man an panahon.
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Saturday, December 27, , 7:09am
# Ano an ‘value investing’?
Published on Tuesday, January 12, , 11:50am
by [Christian Dy]( "Posts by Christian Dy") \| [Sentabo Kumon](
Minsan, pigakuko akong guest lecturer sa mga klase manungod sa investing. An primerong pinagaunga sakun sa mga estudyante, “Uno an ‘technique’ na pinaggagamit ko sa ‘charts’ nin stock market?” Nakikigkig na sana sinda kapag an simbag ko, indi man ako naggagamit nin charts sa pag-invest.
‘Value investing’ an angal sa ‘approach’ ko sa pag-invest. Sa pinakasentro san value investing an doktrina na bukon pirmi ‘rational’ o wais an merkado, kaya minsan ayo mga oportunidad na bumakal nin mararayon na kumpanya sa presyong mas ababa sa matod na ‘value’ sading mga kumpanya. Maski sisay na ina an ungaon mo, makapagsabi na minsan ayo mga mararahayon na produkto na barato sa saran. An mga pwersa na nakapag-iwag san presyo sa saran, amo man an mga pwersa na naga-iwag sa stock market.
An problema ngana ta kadakol mga bagong ‘investor,’ na na-ingganyo magpuon mag-invest nung quarantine. Madali sadto kumita ta halos maski unong bakalon mong stock, lalangkaw an presyo. Ngana na nagabalik na sa normal an stock market, dipisil na naman pumili nin matanos na stocks. Peligroso yading ‘back-to-normal’ na stock market kun natuod ka na an stocks mga letra man sana na ayo numero, na pwedeng magtsamba.
An abiso ko, bilang value investor, rumdumon pirmi na ayo negosyo sa likod san lambang stock. Kapag marhay an dalagan san negosyo, marhayon an magiging presyo san stock. An value investing, simple man sana: pumili ng marayun na negosyo sa marayun na presyo.
Uno an marhayon na negosyo, sa pagkikita ng mga value investor?
Primero, dapat marhayon dangan matibay an mga nagpadalagan san negosyo. Dapat kumportable kang magin ‘kasosyo’ an management san kumpanya. Kun ngilala mong indi pwedeng pagtiwalaan nin kwarta an management san usad na kumpanya, indi ka na magbakal nin stock nu kumpanya.
Ikaduwa, maugma dapat an mga kliyente sa serbisyo kan kumpanya, kaya ayo ‘brand loyalty,’ dangan kaya magpresyo nin alangkaw nung kumpanya. Nasa padagos na kita nin usad na kumpanya nakabase an padagos na paglangkaw san presyo san usad na stock. Syempre, para padagos na kumita an usad na kumpanya, dapat kaya nyang magpresyo nin alangkaw o kaya nagadakol an kliyente.
Ikatulo, dapat ayo ‘competitive advantage’ an usad na kumpanya. Kapag marhayon an serbisyo mo, dangan nagakita ka nin alangkaw, target ka nang arugon san ibang kumpanya. Uno an lamang mo sa iba na indi kayang arugon?
Syempre, mas madali atulan an usad na kumpanya base sa mga ‘test’ of ‘filter’ na yadi kun maaram ka sa industriya o produkto nu kumpanya. Kun doktor ka, malamang mas madali simo magkita nin mga pharmaceutical na kumpanya. Kun ‘stay-at-home parent’ ka, aram mo an pinakamarahayon na ‘consumer goods.’ Indi ka na magrayo. Didto ka industriya o kumpanya na ika mismo, ayo ‘insider advantage’ bilang kliyente.
Importante sa investing an paglikay. Maski sisay na nagasaod, makapagsabi na importanteng adalan an kalidad sa produktong pinagabakal. An stock market wara man pinagkaiba sa saran. Bukas sa ngamin para magpabakal o kaya magbakal. Wara man naggagamit nin ‘charts’ sa saran. An pinagagibo mo sa saran, mag-anap nin matanos na produkto sa tamang presyo. Indi ka man basta babakal sa saran nin produktong indi mo kabisado an presyo. Amo man dapat an paglikay na gibuhon ta sa stock market. Kumuko kita nin mga matanos na kumpanya sa tamang presyo. Maglikay kita sa mga kumpanyang indi ta kabisado.
Ekonomista sa buwis, investments, dangan komersiyo si Christian Dy. Pagsurat nin mga reporma sa ekonomiya an pigagibo nya ngana.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


12.12 asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:11am
# asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon
Published on Saturday, December 19, , 9:21pm
by [Jenn Romano]( "Posts by Jenn Romano") \| [Hawan-Dalan](
Uy, ! Naka-shopping kamo?
Napansin ko ngunyan na taon, grabe an paggastos ko. Dai ako nagpaparaluwas, pero grabe man si pa-online-online shopping ko. Pag nagche-checkout kan mga bagay-bagay may nagkukuruntrahan na nangyayari sa isip ko. Ini igwang naitataong pakupsit na kaugmahan. Makaagi an pirang minuto, an kaugmahan masasanglian nin kamunduan dangan pagkaribong. Mayo na akong kwarta. Mapapahapot na sana ako kun ano baya an nangyari sako. Tano ko tigcheck-out? Don’t fret Jenn, dai ka nagsosolo. Kita may sapi nin kalag kan kapitalismo. (Awoooo!)
An syudad ta, sarong syudad na makonsumo. Kun papansinon an lenggwahe kan nasyon nag-iikot ini, inot na inot, sa kwarta. Ngunyan na pandemya lakop an lenggwaheng ini sa social media. Nagpuon sa _pa-mine_ na lang po mga _ma’am-sir_, _pa-barter,_ sagkod sa dakol na mga tawo na an nagin _plantito_ o _plantita._ Katakod ini gabos nin pagastos. Ngunyan na patapos na an taon, igwang last hurrah an mga online shopping site sa paagi kan sale #addutukartnow. Kan si nakaaging sale, nagkaigwang record-breaking na 1.2 million sales an online mall na Lazada. Sarong aldaw sana yan!
An ipapabisto ko saindo ngunyan para sa article na ini saro na naman na Pranses sa pangaran ni Roland Barthes. Si Barthes sikat sa saiyang pag-adal sa mga signs, o sa inaapod na _semiotics._ An mga semiotician bakong mga parahula na nagbabasa nin signs sa planetang Saturn, mas interesado sa mga signs arog kan lenggawahe, mga imahen, asin kun pàno an mga ini nakakagibo nin mensahe dangan nagkakaigwang kahulugan.
Halimbawa ang tataramon na ido. An mga letrang “i-d-o” basta sanang napili para an satong lenggwahe magkaigwang porma. Mayo ining pinaghalian na esensya, random sana ini kaya dai mo na pagpiriton an romansa kan mga letra. Nin huli ta napagkasunduan, an tataramon na ini natawan ta nin konsepto, ido = sarong animal o hayop. Alagad bako man ini an ultimong kahulugan niya. An lenggwahe ta buhay asin nagbabago. An an pagamit kan tataramon, depende sa kun ano an motibasyon kan nagtataram. Iba an buót sabihon kan “ay cute-on man an ido” sa “garo ka ido.” Si inot mangungod sa ido na hayop na may apat na bitis, may ikog, nagbabatok; si pangaduwa pwedeng sarong presidente o sarong makulog na insulto.
Kumpara sa mga ibang semiotician, si Barthes naglampas sa nakagawian na formalist o paghiling sana kan porma asin istruktura kan mga lenggwahe. Nagtutubod sya na igwang mas dakulang relasyon an mga senyales na ini sa sosyal asin politikal na aspekto kan syudad. Digdi malaog an saiyang konsepto tungkol sa mga mito. An mga mito, para ki Barthes, sarong tataramon na pinili kan kasaysayan. Bako ining hali sa natural na ebolusyon kan mga bagay, kundi igwa ining historikal na pundasyon. Nin huli ta ini historikal, igwa na man ining epekto sa ideyolohikal na aspekto kan nasyon nin huli ta nakamarka na sa agimadmad kan mga tawo. Kaya kita nagkakasurundo kun siisay baya an ido duman sa inot kong example, ta an satuyang lenggwahe may pinaghalian na konteksto. An konseptong ini ginamit ni Barthes para adalan an mga nahihiling ta sa pop culture, arog kan wrestling, s, mga artista sa TV, etc.
An mga mito natatawan hustisya sa paagi kan excess o sobra. Nin huli ta ini sobra-sobra na, buot sabihon dakula an sakop kan paggamit, garo an ini natural na. Dai ta na sinda kinikwestyon ta yaon na sinda dyan haloy nang panahon, universally accepted kumbaga. Digdi matibay an mga burgis, huli sinda an may kapot kan yaman, kapot man ninda an padalagan kan lenggwahe, an padalagan kan satong ideyolohiya. Pag nagdadalan kita nin TV, ano an excess na nahihiling ta? Si mga baga. O kaya pag naglalakaw-lakaw kita sa SM, anong mga nahihiling tang sobra-sobra? Si mga artista na kapot an products na ineendorse. Dai ta na hinahapot kun pàno ini nagpuon, pagkaaki ta iyo na ni an nahiling ta, asin inaakò ta na ini sa buhay ta.
Si lenggwaheng inosente man kuta, hinabon asin ginamit para ma-normalize an ibang mga paagi kan mga tawo, asin matawan value o halaga an ibang bagay. Kaya nagkaigwa nin dai pagkapantay-pantay sa sadiri tang lenggwahe, halimbawa mas pinapaboran ta an magayon kisa sa makanos. Digdi malaog an pulitikal na aspekto kan lenggwahe, ta para ki Barthes, ini haloy nang nakatakod sa pagpadalagan kan mga nagyaraman na burgis sa syudad. An normal na standards nakabase nang gayo sa standards na inimprinta kan kapitalismo.
Hilinga nindo an . Dai na kita naghahapot kun ano an . Iyo na iyan kayan. magbakal sa Lazada ta sale. Mayo syang tinatago, asin mayo man syang ipinapahaling na bago. An ginibo nya sana rinibayan an paggamit kan lenggwaheng . Si numero na dapat petsang ika-12 kan Disyembre, binago an porma asin ginibong event. Arog man kaiyan ang kapitalismo, madalion ta syang maitukdo ta daing supog ini satuyang ipinapahiling. Kun ano an itinao sato kan Lazada, dai ta na hinahapot an konteksto kaini, kun sain ini hali. Ngunyan naaraman ko na iyan palan pagdoble-doble kan numero nagpuon sa single’s day kan China. Na kaidtong daa, may apat na single na lalaki, mga taga-Nanjing University, na naggibong sadiri nindang pasali para iselebrar an pagigin single ninda kaya nagkaigwa nin . Si apat na 1 nagrerepsenta kan si apat na lalaki. Ini nagin mito na nagpuon sa Nanjing University sagkod sa magamit na man sa kinaban kan shopping.
Sa sale kan Lazada, makakatipid ka, alagad kun iisipon, mayo man nanggad matitipid sa pagagastos. Mapapamuda ka na sana pag nagcheck-out ta, hanep ‘yan, nabudol-budol ako duman, ah. An pagpaikot na ini ginibo ninda sa mga minasunod na paagi:
1. Inot, ginibo kitang immune sa mga ini. Nagpuon sa hanggan sa magin normal na. Garo kita nabakunahan, tinawan nin sararadit na virus sagkod sa nakisaro na man kita sa sistema.
2. Panduwa, hinahali pirmi ninda sa konteksto an saindang mga lenggwaheng. Mala ta ngunyan na , nalingawan ta na may pandemya, na may mga nawaran nin trabaho, na may nangyaring kurapsyon sa Philhealth, igwa pang mga mayong harong huli sa nakaaraging mga bagyo.
3.  Pantulo, matibay an lenggwaheng ini sa paggibo nin identification asin division. Pirming may tentasyon na makisaro sa kun anong uso. Dai ka _in_ kun mayo kang tinanom na inaataman, kun makanos an bado mo, pag iba an kolor kan kublit mo, o luma na an cellphone mo.
4. Pan-apat, pauruutro sinda. Matibay sindang sa paggamit nin mga aparato na nakakapa-LSS. Mala ta sagkod ngunyan, dai nahahali sako si _ sale sa Lazada, lowest price, lowest price, add to cart._ Nahiling nindo an sinasabi kong pauruutro?
5. Panlima, an saindang lenggwahe hinahali ninda sa politikal na pag-urulay. Habo kan kapitalismo na sinda ngaranan gamit an social class na lente. Ginagamit ninda an lenggwahe sa porma na pabor sainda. Sarong ideal na bagay, uy, one-click lang an pag-shopping; standard, uy, dakulon items an naka-sale; asin pang-kagabsan, uy nag-shoropping man sindaaaaa! Kaya aram na nindo an gigibuhon nindo: add to cart now!
Kaya an lenggwaheng natada sa arog tang mga tios, kadaklan may konotasyon nin kagustuhan na maka-buhi: _lodi, werpa, pagod c acoe, kyah pembaryah, sanaol._ Inaagi ta na sana sa kangingiritan. Alagad makamundo na sa simpleng add to cart now, ubos an mga naipon ta. Kun , 1.2 million an sales, ano pa daw ngunyan na dagdag pa na ma-Christmas na. Di ba? Sinda na!
Sarong filmmaker asin paratukdo na tubong Canaman, Camarines Sur, si Jenn Romano. Nagkapirang short films na an saiyang ipinasali asin natawan onra sa mga film festivals arog kan Furora Film Festival sa Berlin, Tropfest sa Malaysia, Gawad CCP, QC Pink Festival, Nabifilmex, Cinemarehiyon, asin iba pa. Temporaryong napundo an pagklase nya sa UP Diliman nin MA Media Studies (Film) nin huli sa CoViD19, kaya uni sya ngunyan nagpupurbar magsurat.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Saturday, December 27, , 7:12am
# asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon
Published on Saturday, December 19, , 9:21pm
by [Jenn Romano]( "Posts by Jenn Romano") \| [Hawan-Dalan](
Uy, ! Naka-shopping kamo?
Napansin ko ngunyan na taon, grabe an paggastos ko. Dai ako nagpaparaluwas, pero grabe man si pa-online-online shopping ko. Pag nagche-checkout kan mga bagay-bagay may nagkukuruntrahan na nangyayari sa isip ko. Ini igwang naitataong pakupsit na kaugmahan. Makaagi an pirang minuto, an kaugmahan masasanglian nin kamunduan dangan pagkaribong. Mayo na akong kwarta. Mapapahapot na sana ako kun ano baya an nangyari sako. Tano ko tigcheck-out? Don’t fret Jenn, dai ka nagsosolo. Kita may sapi nin kalag kan kapitalismo. (Awoooo!)
An syudad ta, sarong syudad na makonsumo. Kun papansinon an lenggwahe kan nasyon nag-iikot ini, inot na inot, sa kwarta. Ngunyan na pandemya lakop an lenggwaheng ini sa social media. Nagpuon sa _pa-mine_ na lang po mga _ma’am-sir_, _pa-barter,_ sagkod sa dakol na mga tawo na an nagin _plantito_ o _plantita._ Katakod ini gabos nin pagastos. Ngunyan na patapos na an taon, igwang last hurrah an mga online shopping site sa paagi kan sale #addutukartnow. Kan si nakaaging sale, nagkaigwang record-breaking na 1.2 million sales an online mall na Lazada. Sarong aldaw sana yan!
An ipapabisto ko saindo ngunyan para sa article na ini saro na naman na Pranses sa pangaran ni Roland Barthes. Si Barthes sikat sa saiyang pag-adal sa mga signs, o sa inaapod na _semiotics._ An mga semiotician bakong mga parahula na nagbabasa nin signs sa planetang Saturn, mas interesado sa mga signs arog kan lenggawahe, mga imahen, asin kun pàno an mga ini nakakagibo nin mensahe dangan nagkakaigwang kahulugan.
Halimbawa ang tataramon na ido. An mga letrang “i-d-o” basta sanang napili para an satong lenggwahe magkaigwang porma. Mayo ining pinaghalian na esensya, random sana ini kaya dai mo na pagpiriton an romansa kan mga letra. Nin huli ta napagkasunduan, an tataramon na ini natawan ta nin konsepto, ido = sarong animal o hayop. Alagad bako man ini an ultimong kahulugan niya. An lenggwahe ta buhay asin nagbabago. An an pagamit kan tataramon, depende sa kun ano an motibasyon kan nagtataram. Iba an buót sabihon kan “ay cute-on man an ido” sa “garo ka ido.” Si inot mangungod sa ido na hayop na may apat na bitis, may ikog, nagbabatok; si pangaduwa pwedeng sarong presidente o sarong makulog na insulto.
Kumpara sa mga ibang semiotician, si Barthes naglampas sa nakagawian na formalist o paghiling sana kan porma asin istruktura kan mga lenggwahe. Nagtutubod sya na igwang mas dakulang relasyon an mga senyales na ini sa sosyal asin politikal na aspekto kan syudad. Digdi malaog an saiyang konsepto tungkol sa mga mito. An mga mito, para ki Barthes, sarong tataramon na pinili kan kasaysayan. Bako ining hali sa natural na ebolusyon kan mga bagay, kundi igwa ining historikal na pundasyon. Nin huli ta ini historikal, igwa na man ining epekto sa ideyolohikal na aspekto kan nasyon nin huli ta nakamarka na sa agimadmad kan mga tawo. Kaya kita nagkakasurundo kun siisay baya an ido duman sa inot kong example, ta an satuyang lenggwahe may pinaghalian na konteksto. An konseptong ini ginamit ni Barthes para adalan an mga nahihiling ta sa pop culture, arog kan wrestling, s, mga artista sa TV, etc.
An mga mito natatawan hustisya sa paagi kan excess o sobra. Nin huli ta ini sobra-sobra na, buot sabihon dakula an sakop kan paggamit, garo an ini natural na. Dai ta na sinda kinikwestyon ta yaon na sinda dyan haloy nang panahon, universally accepted kumbaga. Digdi matibay an mga burgis, huli sinda an may kapot kan yaman, kapot man ninda an padalagan kan lenggwahe, an padalagan kan satong ideyolohiya. Pag nagdadalan kita nin TV, ano an excess na nahihiling ta? Si mga baga. O kaya pag naglalakaw-lakaw kita sa SM, anong mga nahihiling tang sobra-sobra? Si mga artista na kapot an products na ineendorse. Dai ta na hinahapot kun pàno ini nagpuon, pagkaaki ta iyo na ni an nahiling ta, asin inaakò ta na ini sa buhay ta.
Si lenggwaheng inosente man kuta, hinabon asin ginamit para ma-normalize an ibang mga paagi kan mga tawo, asin matawan value o halaga an ibang bagay. Kaya nagkaigwa nin dai pagkapantay-pantay sa sadiri tang lenggwahe, halimbawa mas pinapaboran ta an magayon kisa sa makanos. Digdi malaog an pulitikal na aspekto kan lenggwahe, ta para ki Barthes, ini haloy nang nakatakod sa pagpadalagan kan mga nagyaraman na burgis sa syudad. An normal na standards nakabase nang gayo sa standards na inimprinta kan kapitalismo.
Hilinga nindo an . Dai na kita naghahapot kun ano an . Iyo na iyan kayan. magbakal sa Lazada ta sale. Mayo syang tinatago, asin mayo man syang ipinapahaling na bago. An ginibo nya sana rinibayan an paggamit kan lenggwaheng . Si numero na dapat petsang ika-12 kan Disyembre, binago an porma asin ginibong event. Arog man kaiyan ang kapitalismo, madalion ta syang maitukdo ta daing supog ini satuyang ipinapahiling. Kun ano an itinao sato kan Lazada, dai ta na hinahapot an konteksto kaini, kun sain ini hali. Ngunyan naaraman ko na iyan palan pagdoble-doble kan numero nagpuon sa single’s day kan China. Na kaidtong daa, may apat na single na lalaki, mga taga-Nanjing University, na naggibong sadiri nindang pasali para iselebrar an pagigin single ninda kaya nagkaigwa nin . Si apat na 1 nagrerepsenta kan si apat na lalaki. Ini nagin mito na nagpuon sa Nanjing University sagkod sa magamit na man sa kinaban kan shopping.
Sa sale kan Lazada, makakatipid ka, alagad kun iisipon, mayo man nanggad matitipid sa pagagastos. Mapapamuda ka na sana pag nagcheck-out ta, hanep ‘yan, nabudol-budol ako duman, ah. An pagpaikot na ini ginibo ninda sa mga minasunod na paagi:
1. Inot, ginibo kitang immune sa mga ini. Nagpuon sa hanggan sa magin normal na. Garo kita nabakunahan, tinawan nin sararadit na virus sagkod sa nakisaro na man kita sa sistema.
2. Panduwa, hinahali pirmi ninda sa konteksto an saindang mga lenggwaheng. Mala ta ngunyan na , nalingawan ta na may pandemya, na may mga nawaran nin trabaho, na may nangyaring kurapsyon sa Philhealth, igwa pang mga mayong harong huli sa nakaaraging mga bagyo.
3.  Pantulo, matibay an lenggwaheng ini sa paggibo nin identification asin division. Pirming may tentasyon na makisaro sa kun anong uso. Dai ka _in_ kun mayo kang tinanom na inaataman, kun makanos an bado mo, pag iba an kolor kan kublit mo, o luma na an cellphone mo.
4. Pan-apat, pauruutro sinda. Matibay sindang sa paggamit nin mga aparato na nakakapa-LSS. Mala ta sagkod ngunyan, dai nahahali sako si _ sale sa Lazada, lowest price, lowest price, add to cart._ Nahiling nindo an sinasabi kong pauruutro?
5. Panlima, an saindang lenggwahe hinahali ninda sa politikal na pag-urulay. Habo kan kapitalismo na sinda ngaranan gamit an social class na lente. Ginagamit ninda an lenggwahe sa porma na pabor sainda. Sarong ideal na bagay, uy, one-click lang an pag-shopping; standard, uy, dakulon items an naka-sale; asin pang-kagabsan, uy nag-shoropping man sindaaaaa! Kaya aram na nindo an gigibuhon nindo: add to cart now!
Kaya an lenggwaheng natada sa arog tang mga tios, kadaklan may konotasyon nin kagustuhan na maka-buhi: _lodi, werpa, pagod c acoe, kyah pembaryah, sanaol._ Inaagi ta na sana sa kangingiritan. Alagad makamundo na sa simpleng add to cart now, ubos an mga naipon ta. Kun , 1.2 million an sales, ano pa daw ngunyan na dagdag pa na ma-Christmas na. Di ba? Sinda na!
Sarong filmmaker asin paratukdo na tubong Canaman, Camarines Sur, si Jenn Romano. Nagkapirang short films na an saiyang ipinasali asin natawan onra sa mga film festivals arog kan Furora Film Festival sa Berlin, Tropfest sa Malaysia, Gawad CCP, QC Pink Festival, Nabifilmex, Cinemarehiyon, asin iba pa. Temporaryong napundo an pagklase nya sa UP Diliman nin MA Media Studies (Film) nin huli sa CoViD19, kaya uni sya ngunyan nagpupurbar magsurat.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"version":"1.0","provider_name":"Magbikol Kita","provider_url":"https:\/\/magbikolkita.com","author_name":"Christian Dy","author_url":"https:\/\/magbikolkita.com\/author\/christian-dy\/","title":"Ano an 'value investing'? | Magbikol Kita","type":"rich","width":600,"height":338,"html":"
Ano an &#;value investing&#;?<\/a><\/blockquote>\n


Magbikol Kita | Sentabo Kumon

Saturday, December 27, , 7:10am
Ekonomista sa buwis, investments, dangan komersiyo si Christian Dy. Pagsurat nin mga reporma sa ekonomiya an pigagibo nya ngana.
## [Mag-invest kita](
by [Christian Dy]( "Posts by Christian Dy") \| [Sentabo Kumon](
Sa ngamin na diskusyon manungod sa ekonomiya nin Bikol, pirmi mong madudungog na usad kita sa mga pinakapobreng parte kan Pilipinas. Hindi pa kita naka-eskapo sa mentalidad na pirmi na saná kitang magatios. Pero, kadakol nang nagabago sa inangal na “fundamentals” nin...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":,"date":"T21:21:06","date_gmt":"T13:21:06","guid":{"rendered":"https:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T21:21:09","modified_gmt":"T13:21:09","slug":"-asin-an-lenggwahe-nin-makonsumong-nasyon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/hawan-dalan\/-asin-an-lenggwahe-nin-makonsumong-nasyon\/","title":{"rendered":" asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon"},"content":{"rendered":"\n
Uy, ! Naka-shopping kamo? <\/p>\n\n\n\n
Napansin ko ngunyan na taon, grabe an paggastos ko. Dai ako nagpaparaluwas, pero grabe man si pa-online-online shopping ko. Pag nagche-checkout kan mga bagay-bagay may nagkukuruntrahan na nangyayari sa isip ko. Ini igwang naitataong pakupsit na kaugmahan. Makaagi an pirang minuto, an kaugmahan masasanglian nin kamunduan dangan pagkaribong. Mayo na akong kwarta. Mapapahapot na sana ako kun ano baya an nangyari sako. Tano ko tigcheck-out? Don\ut fret Jenn, dai ka nagsosolo. Kita may sapi nin kalag kan kapitalismo. (Awoooo!)<\/p>\n\n\n\n
An syudad ta, sarong syudad na makonsumo. Kun papansinon an lenggwahe kan nasyon nag-iikot ini, inot na inot, sa kwarta. Ngunyan na pandemya lakop an lenggwaheng ini sa social media. Nagpuon sa pa-mine <\/em>na lang po mga ma\uam-sir<\/em>, pa-barter, <\/em>sagkod sa dakol na mga tawo na an nagin plantito <\/em>o plantita. <\/em>Katakod ini gabos nin pagastos. Ngunyan na patapos na an taon, igwang last hurrah an mga online shopping site sa paagi kan sale #addutukartnow. Kan si nakaaging sale, nagkaigwang record-breaking na 1.2 million sales an online mall na Lazada. Sarong aldaw sana yan! <\/p>\n\n\n\n
An ipapabisto ko saindo ngunyan para sa article na ini saro na naman na Pranses sa pangaran ni Roland Barthes. Si Barthes sikat sa saiyang pag-adal sa mga signs, o sa inaapod na semiotics. <\/em>An mga semiotician bakong mga parahula na nagbabasa nin signs sa planetang Saturn, mas interesado sa mga signs arog kan lenggawahe, mga imahen, asin kun p\u00e0no an mga ini nakakagibo nin mensahe dangan nagkakaigwang kahulugan. <\/p>\n\n\n\n
Halimbawa ang tataramon na ido. An mga letrang \u201ci-d-o\u201d basta sanang napili para an satong lenggwahe magkaigwang porma. Mayo ining pinaghalian na esensya, random sana ini kaya dai mo na pagpiriton an romansa kan mga letra. Nin huli ta napagkasunduan, an tataramon na ini natawan ta nin konsepto, ido = sarong animal o hayop. Alagad bako man ini an ultimong kahulugan niya. An lenggwahe ta buhay asin nagbabago. An an pagamit kan tataramon, depende sa kun ano an motibasyon kan nagtataram. Iba an bu\u00f3t sabihon kan \u201cay cute-on man an ido\u201d sa \u201cgaro ka ido.\u201d Si inot mangungod sa ido na hayop na may apat na bitis, may ikog, nagbabatok; si pangaduwa pwedeng sarong presidente o sarong makulog na insulto.<\/p>\n\n\n\n
Kumpara sa mga ibang semiotician, si Barthes naglampas sa nakagawian na formalist o paghiling sana kan porma asin istruktura kan mga lenggwahe. Nagtutubod sya na igwang mas dakulang relasyon an mga senyales na ini sa sosyal asin politikal na aspekto kan syudad. Digdi malaog an saiyang konsepto tungkol sa mga mito. An mga mito, para ki Barthes, sarong tataramon na pinili kan kasaysayan. Bako ining hali sa natural na ebolusyon kan mga bagay, kundi igwa ining historikal na pundasyon. Nin huli ta ini historikal, igwa na man ining epekto sa ideyolohikal na aspekto kan nasyon nin huli ta nakamarka na sa agimadmad kan mga tawo. Kaya kita nagkakasurundo kun siisay baya an ido duman sa inot kong example, ta an satuyang lenggwahe may pinaghalian na konteksto. An konseptong ini ginamit ni Barthes para adalan an mga nahihiling ta sa pop culture, arog kan wrestling, s, mga artista sa TV, etc.<\/p>\n\n\n\n
An mga mito natatawan hustisya sa paagi kan excess o sobra. Nin huli ta ini sobra-sobra na, buot sabihon dakula an sakop kan paggamit, garo an ini natural na. Dai ta na sinda kinikwestyon ta yaon na sinda dyan haloy nang panahon, universally accepted kumbaga. Digdi matibay an mga burgis, huli sinda an may kapot kan yaman, kapot man ninda an padalagan kan lenggwahe, an padalagan kan satong ideyolohiya. Pag nagdadalan kita nin TV, ano an excess na nahihiling ta? Si mga baga. O kaya pag naglalakaw-lakaw kita sa SM, anong mga nahihiling tang sobra-sobra? Si mga artista na kapot an products na ineendorse. Dai ta na hinahapot kun p\u00e0no ini nagpuon, pagkaaki ta iyo na ni an nahiling ta, asin inaak\u00f2 ta na ini sa buhay ta.

Si lenggwaheng inosente man kuta, hinabon asin ginamit para ma-normalize an ibang mga paagi kan mga tawo, asin matawan value o halaga an ibang bagay. Kaya nagkaigwa nin dai pagkapantay-pantay sa sadiri tang lenggwahe, halimbawa mas pinapaboran ta an magayon kisa sa makanos. Digdi malaog an pulitikal na aspekto kan lenggwahe, ta para ki Barthes, ini haloy nang nakatakod sa pagpadalagan kan mga nagyaraman na burgis sa syudad. An normal na standards nakabase nang gayo sa standards na inimprinta kan kapitalismo.<\/p>\n\n\n\n
Hilinga nindo an . Dai na kita naghahapot kun ano an . Iyo na iyan kayan. magbakal sa Lazada ta sale. Mayo syang tinatago, asin mayo man syang ipinapahaling na bago. An ginibo nya sana rinibayan an paggamit kan lenggwaheng . Si numero na dapat petsang ika-12 kan Disyembre, binago an porma asin ginibong event. Arog man kaiyan ang kapitalismo, madalion ta syang maitukdo ta daing supog ini satuyang ipinapahiling. Kun ano an itinao sato kan Lazada, dai ta na hinahapot an konteksto kaini, kun sain ini hali. Ngunyan naaraman ko na iyan palan pagdoble-doble kan numero nagpuon sa single\us day kan China. Na kaidtong daa, may apat na single na lalaki, mga taga-Nanjing University, na naggibong sadiri nindang pasali para iselebrar an pagigin single ninda kaya nagkaigwa nin . Si apat na 1 nagrerepsenta kan si apat na lalaki. Ini nagin mito na nagpuon sa Nanjing University sagkod sa magamit na man sa kinaban kan shopping. <\/p>\n\n\n\n
Sa sale kan Lazada, makakatipid ka, alagad kun iisipon, mayo man nanggad matitipid sa pagagastos. Mapapamuda ka na sana pag nagcheck-out ta, hanep \uyan, nabudol-budol ako duman, ah. An pagpaikot na ini ginibo ninda sa mga minasunod na paagi:<\/p>\n\n\n\n

Inot, ginibo kitang immune sa mga ini. Nagpuon sa hanggan sa magin normal na. Garo kita nabakunahan, tinawan nin sararadit na virus sagkod sa nakisaro na man kita sa sistema. <\/li>
Panduwa, hinahali pirmi ninda sa konteksto an saindang mga lenggwaheng. Mala ta ngunyan na , nalingawan ta na may pandemya, na may mga nawaran nin trabaho, na may nangyaring kurapsyon sa Philhealth, igwa pang mga mayong harong huli sa nakaaraging mga bagyo.<\/li>
 Pantulo, matibay an lenggwaheng ini sa paggibo nin identification asin division. Pirming may tentasyon na makisaro sa kun anong uso. Dai ka in<\/em> kun mayo kang tinanom na inaataman, kun makanos an bado mo, pag iba an kolor kan kublit mo, o luma na an cellphone mo.<\/li>
Pan-apat, pauruutro sinda. Matibay sindang sa paggamit nin mga aparato na nakakapa-LSS. Mala ta sagkod ngunyan, dai nahahali sako si  sale sa Lazada, lowest price, lowest price, add to cart. <\/em>Nahiling nindo an sinasabi kong pauruutro? <\/li>
Panlima, an saindang lenggwahe hinahali ninda sa politikal na pag-urulay. Habo kan kapitalismo na sinda ngaranan gamit an social class na lente. Ginagamit ninda an lenggwahe sa porma na pabor sainda. Sarong ideal na bagay, uy, one-click lang an pag-shopping; standard, uy, dakulon items an naka-sale; asin pang-kagabsan, uy nag-shoropping man sindaaaaa! Kaya aram na nindo an gigibuhon nindo: add to cart now!<\/li><\/ol>\n\n\n\n
Kaya an lenggwaheng natada sa arog tang mga tios, kadaklan may konotasyon nin kagustuhan na maka-buhi: lodi, werpa, pagod c acoe, kyah pembaryah, sanaol. <\/em>Inaagi ta na sana sa kangingiritan. Alagad makamundo na sa simpleng add to cart now, ubos an mga naipon ta. Kun , 1.2 million an sales, ano pa daw ngunyan na dagdag pa na ma-Christmas na. Di ba? Sinda na!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Uy, ! Naka-shopping kamo?  Napansin ko ngunyan na taon, grabe an paggastos ko. Dai ako nagpaparaluwas, pero grabe man si pa-online-online shopping ko. Pag nagche-checkout kan mga bagay-bagay may nagkukuruntrahan na nangyayari sa isip ko. Ini igwang naitataong pakupsit na kaugmahan. Makaagi an pirang minuto, an kaugmahan masasanglian nin kamunduan dangan pagkaribong. Mayo na akong […]<\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[153],"tags":[740,69,47,744,743,156,154,741,49,195,745,746],"yoast_head":"\n<title> asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/hawan-dalan\/-asin-an-lenggwahe-nin-makonsumong-nasyon\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\" asin an lenggwahe nin makonsumong nasyon | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Uy, ! Naka-shopping kamo?  Napansin ko ngunyan na taon, grabe an paggastos ko. Dai ako nagpaparaluwas, pero grabe man si pa-online-online shopping ko. Pag nagche-checkout kan mga bagay-bagay may nagkukuruntrahan na nangyayari sa isip ko. Ini igwang naitataong pakupsit na kaugmahan. Makaagi an pirang minuto, an kaugmahan masasanglian nin kamunduan dangan pagkaribong. Mayo na akong […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/hawan-dalan\/-asin-an-lenggwahe-nin-makonsumong-nasyon\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T13:21:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T13:21:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"5 minutes\">\n