Magbikol Kita | Luis Cabalquinto

Magbikol Kita | Luis Cabalquinto Saturday, December 27, , 4:37am Luis Cabalquinto Sato-sato Saná Pauruutrong linalakbay ni Luis Cabalquinto an pag-ultanankan Magarao asin New York kun sain sya nakaistar puon kan . Nagsusurat sya nin mga usipon, saysay, asin rawitdawit sa Bikol, Tagalog, asin Ingles, na mababasa sa pagkadakul-dakol na mga libro asin peryodikal sa Pilipinas, Estados Unidos, Canada, Ingglatera, Pransya, Czechia, India, Hongkong, asin Australia. Kag-akò sya nin kadakulon na mga premyo asin pagmidbid panliteratura sa Pilipinas asin USA. An pagpuli sa sadiring tataramon by Luis Cabalquinto | Sato-sato Saná May kalawigan sa buhay ko na naguyod an sakong isip kaiba kan mga Bikolanong nadara kan naglakop kaidtong pag-isip kolonyalismo, na dapat ikasupog saka tawadan paibaba an sadiring tataramon na Bikolnon. Urog pa kan nag-adal ako sa mga eskwelahan na pinagbawal an... read more Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 5 + 4 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Jethro Calacday | Magbikol Kita

Jethro Calacday | Magbikol Kita Mga Ideyang Bikolnon, Bikol na Tataramon Wed, 16 Dec :01:03 en hourly 1 Jethro Calacday | Magbikol Kita Si Ina sa Traslacion nin imperyo Sun, 20 Sep :32:09 Kan 18 Septyembre , isinelebrar sa Naga an solemnidad ni Ntra. Sñra. de Peñafrancia, sarong selebrasyon sa tahaw nin dakulang kapurisawan. Napabareta kaidto na pasiring na sa Naga an mga pwersang rebolusyonaryo kan bagong tugdas na Republica Filipina sa pamamayo ni Vicente Lucban, an general ni Aguinaldo sa rona na ini kan Luzon. Nainot nang [&#;] The post Si Ina sa Traslacion nin imperyo appeared first on Magbikol Kita . ]]> Kan 18 Septyembre , isinelebrar sa Naga an solemnidad ni Ntra. Sñra. de Peñafrancia, sarong selebrasyon sa tahaw nin dakulang kapurisawan. Napabareta kaidto na pasiring na sa Naga an mga pwersang rebolusyonaryo kan bagong tugdas na Republica Filipina sa pamamayo ni Vicente Lucban, an general ni Aguinaldo sa rona na ini kan Luzon. Nainot nang nasakop kan mga rebolusyonaryo an Daet asin Tayabas (na kaidto sakop kan Dyosesis kan Nueva Caceres). Mantang dai pa nin karibukan, duminulag pasiring sa Hong Kong an kadakol na mga opisyal asin mga prayleng Kastila (pati na ngani an Obispo sa Caceres na si Arsenio del Campo y Monasterio) sa takot na magadan sa nagdadangadang na gyera magkapirang semana asin aldaw bago an pyesta ni Ina. Dai ginibo an nakagawian nang nobena sa Mahal na Birhen, ata ngani nagtagama na saná nin triduo magpuon Septyembre 16 (kun kasuarin ginibo an Traslacion hali sa Santwaryo pasiring sa Catedral), asin an fluvial procession pabalik sa Santwaryo kan sunod na aldaw, 17.  An misa sa solemnidad pinamayuhan kan rektor kan Seminario Conciliar na si Padre Juan Santandreu, CM, mantang an nawalat na Vicario General na si Padre Roman Gonzales, OSA, an homilista. Sa saiyang sermon, pinatoninong ni Gonzales an kapurisawan kan mga tawo asin hinulitan sinda na “doblehon an saindang petisyon, asin hagadon sa Urog Kamahal na Birhen an katuninungan.” Sabi ngani nin sarong anonimong parasurat na biyong nalingawan kan mga tawo an “makakatakot na bagyo na nagdadangadang sa samo… Garo bagang inisip nyamo na an insureksyon kan mga Tagalog dai mangangahas na magluwas sa Katagalugan, asin magagadan ini bago pa man makaabot sa Bikol.” Dawa may sarong “Kapitan Dibang” na nagtsismis daa na an mga Kastila gagadanon an gabos na mga indio sa syudad , pinatonong ini ni Fray Gonzales. Nagpadagos an kapyestahan sa Naga—may barayle, pakaon, asin iba pa, antos 7:45 nin banggi.  Alas-12 nin matanga kan may nagpapaputok ki badil—nagpuon na an rebolusyon. An namamayo kan mga rebolusyonaryo iyo an gwardya sibil na si Elias Angeles. Nagkua nin mga tawuhan si Angeles sa mga nakabilanggo sa presuhan kan Naga. Ginaradan kan mga rebolusyonaryo an mga opisyal na Kastila na nawalat—urog na idtong mga kaayon sa pulisya. Nagdulag an mga Kastila—prayle, madre, mga opisyales kan gobyerno pati an gobernador sibil—pasiring sa Simbahan kan San Francisco kun sain sinda nagkatiripon. An mga madre sa Colegio de Santa Isabel asin an mga padi kan seminario, matuninong na tinugutan kan mga rebolusyonaryo na makapasiring sa San Francisco. Dawa na ngani ini itinugot, maisog man giraray na pinunterya kan mga rebolusyonaryo an San Francisco tanganing pasukuon an mga Kastila. Alagad, sa interbensyon ni Vicario General Gonzales, dai ini nangyari. Pinatanidan ni Gonzales an mga Kastila sa San Francisco na sumuko na sa mga rebolusyonaryo tanganing dai na magdakol an mga gadan. Alas-5 nin hapon kan 19 Septyembre , pormal na nagsuko an mga Kastila sa Republica Filipina. Sa suhestyon ni Gonzales, nailuklok na bagong gobernador sibil kan Ambos Camarines si Elias Angeles. . Lumang ritrato kan orihinal na imahen ni Ina, Mahal na Birhen kan Peñafrancia. (hali sa Museo de Caceres, Syudad kan Naga) Kan Septyembre , nag-abot sa Naga an sarong maestrong Episcopaliano sa pangaran na William B Freer. Protestante, puti, asin Sajon Anglo—dai naitago ni Freer an saiyang paghanga asin pag-umaw sa pyesta ni Ina. Nakahiling na daa sya nin manlain-lain na pyesta sa ibang parte kan Pilipinas, alagad an Peñafrancia “ eclipses all others of Southern Luzon. ” Sabi ni Freer, bako saná daang obligasyon an pagtaong honra ki Ina, kundi binebendisyunan nya an deboto nin kapangyarihan na magbulong. Dakulang kasibutan asin kaugmahan an naabtan ni Freer sa Naga kan bisperas kan pyesta ni Ina. Ginatos, o tibaad ngani, rinibo pang tawo an nagdayo sa Naga hali sa Sorsogon asin Albay. Dukha asin mayaman nagtitipon. Makulor an Naga: an mga kaharungan napapano nin mga pahiyas asin mga dekorasyon. May mga palma asin dahon nin batag na nakasamno sa mga lanob, may mga makulor na mga arko sa aagihan kan Virgen. An mga bogadores (sic, voyadores ) nagabalagaw-bagaw, nakabado nin magayon asin nagbabayaw nin mga kawayan na may mga kampanilya sa puro (na iyo an pansagwan ninda tawtaod na hapon). Sabi ngani ni Freer “ Excitement fills the air. ” Aga ginibo an Misa Cantada. Alas-5 nin hapon, “ the banks of the river are lined with masses of humanity standing and sitting. ” Dose-dosenang mga baruto an magkasurunudan, kumbaga, sa dakulong baruto na nalulunadan ni Ina. Sa bagting kan mga kampana kan katedral, sa panginutan kan prusisyon kan mga padi asin akolito, mga kolehiyala asin mga seminarista, si Ina isinakay sa barko papuli sa santuaryo, pinapalibutan nin kadakol na padi na nakatukaw sa likod nya. Dai na ngani dinakitaramon ni Freer an saiyang nadangog na kurahaw— Viva! Viva Nuestra Señora de Peña Francia! Viva el Divino Rostro. An mga kalalakihan, sabi ni Freer, dai minamangno an pagkakadumog ta sabi kan mga ini sa saiya, sinda mabubulong dahil man saná sa rarom nin debosyon. Ata na ngani may nagadan dahil sa pagkalunod kan aldaw na idto, alagad sabi kan mga tawo, “nagadan siya dahil na ngani sa kaugmahan.” Sa pagtapos kan fluvial, inabangan sa pampang kan administrador (obispo na dapat) an imahen ni Ina. An obispo na ini iyo si Jorge Barlin, ikinonsagrar na obispo kan Hunyo , na iniladawan ni Freer bilang “ tall and handsome .” Tulong beses duminuko si Barlin, dangan nag-insenso. Sa sarong solemneng prosesyon, ibinalik sa Santwaryo an imahen—an Santwaryo na sa oras na ito panô nin kadakol na kandila. Inawit an Te Deum , asin nagsulo pa nin insenso. ***** Masakit an maghanap nin bida o kontrabida sa satuyang kasaysayan. Sa parte ko, haloy ko nang inisip na an hapot na ini salâ, asin daing naidudulot na produktibong kasimbagan. An halimbawa na ini kan kasaysayan ni Ina sa panahon kan Rebolusyon sagkod sa panahon kan mga Amerikano minapahiling sato na an kasaysayan bakong binary. An bayaning si Elias Angeles nanggadan nin mga Kastila; an saiyang mga kaiba nang-usig nin mga prayle. Alagad sinuportahan sya kan prayleng si Roman Gonzales na magin bagong gobernador kan Camarines. An Protestanteng si Freer hanga sa pagpintakasi ki Ina—ini, dawa na ngani ikinakauyam ninda an anumang “pagsamba” sa mga rebulto. Labi ka-yaman an kasaysayan para gibuhon black and white. Labi ka-makahulugan si Ina para sa mga rebolusyonaryo asin sa mga Protestante para angkinon saná kan mga Bikolano o kan mga Katoliko. An kasaysayan, pati si Ina, nag-iimbitar nin pagbukas—sarong pagláom para sa maabot na panahon.  Mga Susugán Anonymous Manuscript, Relacion de los Sucesos de Nueva Cáceres en la actual Insurección , Fm 360, Microfilm, Rizal Library, Ateneo de Manila University. Freer, William B. The Philippine experiences of an American teacher: A narrative of work and travel in the Philippine Islands (New York: Charles Scribner’s Sons, ). Gómez, Fray Marcos OFM. A friar’s Account of the Philippine Revolution , trans. Apolinar Pastrana Riol, OFM. (Quezon City: Franciscan Friary of St Gregory the Great, ). . The post Si Ina sa Traslacion nin imperyo appeared first on Magbikol Kita . ]]> 0 An nawarang gayon kan musika liturhikal kan Bikol Sat, 15 Aug :11:56 Grade 4 pa saná ako kan kan iluklok si Obispo Joel Baylon kan Legazpi. Nagdakula ako sa sarong pamilyang harani sa simbahan; mga dayupot na myembro kan Neokatekumenado an lolo saka lola ko, pati na ngani an mga magurang ko. An buhay mi kaidto iyo an eskwelahan, simbahan, harong. Saro sa mga nakakadara sako [&#;] The post An nawarang gayon kan musika liturhikal kan Bikol appeared first on Magbikol Kita . ]]> Grade 4 pa saná ako kan kan iluklok si Obispo Joel Baylon kan Legazpi. Nagdakula ako sa sarong pamilyang harani sa simbahan; mga dayupot na myembro kan Neokatekumenado an lolo saka lola ko, pati na ngani an mga magurang ko. An buhay mi kaidto iyo an eskwelahan, simbahan, harong. Saro sa mga nakakadara sako pabalik sa nakaagi iyo an mga awit sa simbahan. Dawa na ngani ignorante pa ako kaidto, madaling nagtatak sa memorya ko an mga awit arog na ngani kan “Umawon an Kagurangnan” ni Fruto Ramirez, SJ, asin “Pag-umawon an Dyos” na bersyon ni Fr. Eduardo Hontiveros, SJ. An dai ko nanggad malingawan, maski na ngani pirang taon na matapos na ini itapok kan mga nakakataas sa probinsya eklesyastikal kan Bikol, iyo an “Ama Nyamo” sa A menor na isinurat man ni Fr. Ramirez (na tubong Baao, Camarines Sur). Makagirabo an bersyon na ini kan “ Ama Nyamo ”, ata na nganing an iba napapaluha pa lambang pag-awit. An melodyang ini bako sanáng sikat asin midbid kan lambang parasimbang Bikolano, kundi nagi nang parte kan kulturang relihiyoso kan rehiyon.  Nata ta magayon an “Ama Nyamo” na ini? Sa paghiling-hiling ko sa YouTube, napaghurup-hurupan kong saro man saná an sinasabi kan mga tawong nadadangog giraray an awit: ini sarong awit na “udok sa puso.” Nata? Ano an yaon sa melodya ta nasabing harani sa puso kan mga Bikolano? Nata ta maski sarong beses pa sanáng inaawit kan koro, nakakasabay an mga tawo sa pag-awit? Simple saná para sako an simbag: nakua ni Ramirez an tanog na harani sa ekspiryensiya kan mga tawo; nakutkot nya idtong  esensyal  na tanog na mamimidbidan kan mga Bikolano sa pagdangog asin pag-awit. Kaya ngani, sa hiling ko, an pag-awit nin mga kantang aram tang nakagamot sa ekspiryensiya asin kultura kan Bikolano sarong “paghiling giraray”  (re-cognitio) . Naghuron kami ni Fr. Ramirez kan saro sanáng aldaw, asin may sinambit syang importanteng tataramon manungod digdi: an  anamnesis . Sa pagsurat nin mga musika para sa liturhiya, mahalaga, sabi ni Fr. Ramirez, na magkaigwa nin sarong “pagpadagos gikan sa nakaagi”  (continuity from the past)  asin dai dapat minasurat nin mga awit na pareho sa “pop songs” na agi saná—maabot an panahon dai na midbid:  faddish  an terminong gamit ni Ramirez.  Sikat an mga Heswita sa Manila dahil sa mga awit pansimbahan na naisurat ninda. Pinunan kan dipuntong si Fr. Hontiveros, an pagsurat nin mga awit sa simbahan gamit an bernakular na tekstong pinapatos sa musikang kinagimatan na kan mga Kristyanong Pilipino—may pagka-Kastila ngani, sabi ni Hontiveros. Ginibo ini ni Hontiveros kan inot na mga taon kan s, bahaw na kumbaga, matapos an Ikaduwang Konsilyo Batikano –). Sarong dokumento sa Vatican II iyo an  Sacrosanctum Concilium  na nagmando sa mga lokal na simbahan na gamiton sa liturhiya an mga bernakular na ekspresyon kan saindang kultura. Liniwat man kan dokumentong ini an paagi nin liturhiya—dating Latin, ngunyan pwede nang Bikol o Tagalog, asbp. Digdi man nangyari an paghampang kan padi sa mga tawo—an Misa na ngunyan nahihiling ta bunga kan dokumentong ini. Sa musika, inot na nag-eksperimento gamit an mga  chant  kan mga indigenous peoples an nagkapirang mga propesor sa Unibersidad kan Pilipinas sa Diliman. An iba man nagdakitaramon  (translate)  sa bernakular ki mga himnong relihiyoso hali sa Ingles, Aleman, Latin, asbp. Alagad, sa dae ko pa aram na dahilan, dae ini nagdanay. An mga kanta ni Hontiveros—arog kan “ Papuri sa Diyos ”; “ Ama Namin ”; “ Ang Puso Ko’y Nagpupuri ”; “ Pananagutan ”—iyo an nagin popular sa masa. Sa tradisyon na ini kan pagsurat nin mga awit suminunod si Ramirez na kan ipinublika an sarong songbook na an titulo “ Dolot Ki Maria ”. An koleksyon na ini nin mga kanta iyo an nagin popular sa mga Misang Bikol sagkod kan binalyuhan kan mga obispo an Misal.  Kan , ilinipat sa Dyosesis kan Legazpi haling Palo, Leyte an Paúl na obispong tubong Tiwi na si Teotimo Pacis. Sarong mahigos na paradakitaramon nin mga teksto asin sarong kampyon kan tataramon na Bikol, pinunan ni Pacis an pag-Bikol kan Katolikong bersyon kan ebanghelyo haling Griyego kan (kan yaon pa sya kaini sa seminaryo kan Sorsogon bilang rektor). Bago sya nani-obispo kan , pinupunan nya naman an pagdakitaramon kan Misal na Bikol. Kaya ngani kan nalipat sya sa Legazpi, sabi sako ni Obispo Lucilo Quiambao, sarong surusemanang proyekto ni Pacis an pagpublika kan mga pamibi asin babasahón para sa Domingo (iyo na ini an misallette na  Tataramon nin Buhay ). Bago an Caceres, an Dyosesis nin Legazpi, sa panginginot ni Obispo Pacis, iyo an sentro kan buhay liturhiko sa Bikol kan panahon na idto. Nabanggit ngani sako ni Obispo Quiambao na nagdadayo pa an mga taga-Naga asin Sorsogon para saná makakua nin kopya kan mga pamibi para sa Domingong maabot. Kasabay kan pagbuhay ni Pacis kan liturhiyang bernakular sa Bikol, iyo man an pagtulod nya kan mga awit na  inculturated— o itong mga awit pansimbahan na gikan sa kulturang lokal .  Kun tama an girumdom ko, hinagad ni Pacis an tabang kan propesor nin musika sa Bicol University (BU) na si Wilfreda Raquid, na taga-Oas, asin Everardo Nery Napay para maggibo nin mga awit sa liturhiya. Kan mga inot na taon kan s isinurat ni Raquid an  Misa Pastorela Bicolana  na sarong popular na Misapara sa kapanahunan kan Pasko. Siring na ngani ki Ramirez, an  Misa Pastorela —kasabay kan iba pa nyang mga awit ni Raquid na nagkarilingawan na—madaling “mamidbidan” nin huli ta an tanog kaini gikan asin nakagamot sa kulturang Bikolnon.  Ano an problema ngunyan? Kan , dahil sa de numerong pagkuyog kan mga lider kan Simbahan sa Bikol sa mandato kan Vatican  Liturgiam Authenticam ) ,  na nagmawot na “husayon” an mga pagdakitaramon kan Misal na bernakular—ipinagbawal ( banned ) an pag-awit kan mga kantang ginagamit an lumang teksto na pag-Bikol pa ni Pacis. An “Pag-umawon an Dyos” nagi nang “Kamurawayan sa Dyos”; an “asin mapasaimo man” nagi nang “asin sa saimong espiritu.” Huli ta bawal nang awiton an mga lumang kanta, napwersa an mga koro sa mga parokya na mag-awit nin mga bagong  set.  Iyo na ini an nadangog ko kan installation Mass ni Obispo Baylon kan —mga awit na nawara an “pagka-Bikol,” kun ano man an buot sabihon kan terminong iyan. Garo baga makina na an tanog kan mga ibinalyong kanta—daing kalag, dangan mapagal awiton. Sabi ngani sako ki sarong padi, an ibang bagong awit garo bagang “dai masabutan kun ano an hinahagad sa Dyos.” Sa hiling ko, inaarog kan kompositor kan set na ini an mga bagong uso— trend— kan mga kompositorsa Amerika arog ni David Haas, asin an istilong bago ni Fr. Manoling Francisco, SJ. Mga istilo ining marhay, alagad bakong bagay para sa Bikol na Misa. Igwa kita nin sadiring ekspresyon nin pagtubod na dapat balikan—na nilingawan sa paggamit kan set na ining bago haling Arkidiyosesis nin Caceres. Ginagamit ko an tataramon na “napwersa” ta iyo ini an nangyari—kun kantahon an mga luma, sisitahon. Bawal na daa an pag-awit kan “Kamurawayan” na antiphonal o su igwang  refrain . Kun ano an  set  na minanda kan Caceres, iyo saná iyan. Nawara na an mga awit ni Ramirez (swerte na saná an Pastorela ni Raquid ta naisalba pa). An nagkapirang mga bagong supang na kompositor sa Albay asin Sorsogon, sa panginotan kan istilo sa Caceres, iyo naman an istilo. Makadismaya, mga tugang, an pangyaring ini. Alagad bakong desperado an sitwasyon. Hilnga baya si Joseph Reburiano, kan Unibersidad kan Ateneo de Naga, na nagsusurat nin mga magagayon na awit na nakaugat sa tanog kan Bikol. Siring man an kompositor haling Virac na si David Templonuevo na inaadal nin hararom an mga  folk songs  kan Catanduanes tanganing mahanap an sarong  distinct  na tanog para mahaman nya an Misa na iyo an naging tesis nya sa sarong unibersidad sa Amerika. Sa mga parokya padikit-dikit naman na ibinabalik an nagkapirang awit, urog nang gayo an nawarang “Ama Nyamo” ni Ramirez na hinusay gamit an bagong pag-Bikol kan Misal.  Harani na kita sa pagkomemorar kan limang gatos na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas. Dapat tang masabutan na mismong an mga awit sa Misa mga gigikanan man nin kasaysayan—an naratibo kan satuyang identidad bilang mga paratubod ni Kristo sa Bikol. An maludok, mapungaw na tunog kan mga awit ta—arog kan “Sarong Banggi” asin “Ano Daw Idtong sa Gugon?”—ipinapahiling an disposisyon ta sa mga bagay na minapasato. Sa kapungawan kan mga tanog na ini mahihiling man an pagsakit nin sarong banwaan na taun-taon na binabagyo, tinutugahan nin bulkan. An mabining ritmo siring man minapahiling kan apeksyon ta sa pamilya asin urog nang gayo sa Dyos na aram an laog kan satong mga puso. Iyo ini an dapat maibalik sa liturhiya—an  kita  na nakapalaog sa huni kan buhay. . The post An nawarang gayon kan musika liturhikal kan Bikol appeared first on Magbikol Kita . ]]> 1 Ekumenismo, kasaysayan, asin an 500 na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas Sun, 09 Aug :35:41 Syam na taon an preparasyon kan Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) para sa selebrasyon kan 500 na taon kan pag-abot kan Kristyanismo sa Pilipinas. Itinalaan kan CBCP an taon , an penultimong taon bago an dakulang selebrasyon sa , bilang taon nin ekumenismo o interreligious dialogue. Alagad, problematikong marhay an pag-arogar kan CBCP [&#;] The post Ekumenismo, kasaysayan, asin an 500 na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas appeared first on Magbikol Kita . ]]> Syam na taon an preparasyon kan Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) para sa selebrasyon kan 500 na taon kan pag-abot kan Kristyanismo sa Pilipinas. Itinalaan kan CBCP an taon , an penultimong taon bago an dakulang selebrasyon sa , bilang taon nin ekumenismo o interreligious dialogue. Alagad, problematikong marhay an pag-arogar kan CBCP sa saiyang sadiri kan pagselebrar kan anibersaryong ini, urog nang gayo na inaapod ninda ining “500 Years of Christianity in the Philippines” na kun sain tinatawan nin halaga saná an kasaysayan kan katolisismo sa nasyon na ini, asin naiilaag sa gilid-gilid saná kan diskurso an iba pang mga simbahan na bakong Romano Katoliko. Marhay na sa penultimong taon bago an anibersaryo nagin interesado an CBCP sa mga tugang tang Protestante, alagad matàbang an diskurso huli na ngani ta bakong pundamental an pakisumaro kan ibang Kristiyanong simbahan sa paghiling sa nakaagi kan relihiyon ni Kristo sa ronang ini kan kinaban. Inot, kaipuhan tang masabutan na pag sinabing “Kristyanismo” buót sabihon na ini bako sanáng Romano Katoliko, kundi an manlainlain na “ mga Kristiyanismo” (Christianities). Sa konteksto kan Pilipinas na 80 porsyento kan populasyon mga Romano Katoliko, masakit ining maipasabot ta nagin kultural na dimensyon na sa dakol an mga Katolikong ritwal—siring na ngani kan bunyag, kasal, mga pyesta. Garo bagang sarong datum na kan “pagka-Pilipino” an pagigin Katoliko. An conflation kan duwang identidad na ini pinapakusog sa problematikong pagsalak kan mga tukdo kan Iglesia Katolika sa “Values Education” kan mga aki ta. An “moralidad” kan sarong Pilipino sarong moralidad na Katoliko sa diskurso kan Values Education. Sa historikal na perspektibo—dai ko na babanggiton sa kabilugan—an Katolisismo iyo an nagin marka kan sibilisadong Pilipino kan panahon kan Propaganda Movement. Sa diskurso kan mga propagandista arog ni Rizal asin ni Pedro Paterno (na kagsurat kan El Cristianismo en la antigua civilización Tagalog), an pagigin Katoliko na nagtutubod sa sarong Dyos marka kan pakisumaro kan “nasyon” na Pilipinas sa naratibo kan “modernisasyon” kan barbarong indio pasiring sa pagigin sibilisadong Europeo. An diskursong ini minana kan mga nagsurunod na historyador arog ni Sonia Zaide na nagsasabi—sa sarong ebanghelikong paagi—na an Pilipinas piniling banwaan kan Dyos, a la Israel, nin huli na ngani ta iyo saná an Kristiyanong nasyon sa Sirangan, etc. An punto iyo ini: an Katolisismo nagin esensyal na datum sa pagiging Pilipino. An pagdominar kan Katolisismo sa kasaysayan kan Pilipinas dapat mahiling bako saná sa lente kan Probidensya, kundi resulta kan pulitikal asin kolonyal na mga proseso. Aram ta na an mga Kastila na nadigdi kan ika-16 na siglo nagláom na ipalakop an Katolisismo—ideolohiyang buminutwa matapos an reconquista sa Espanya. Sa laog nin tulong siglo sagkod sa nakiaram an Estados Unidos, Katolisismo Romano saná an relihiyon na itinugot na magdanay. Alagad ini nabago. Kan , sa pag-abot kan mga Amerikano, nag-abot man an mga Protestanteng misyonero na nagpalakop nin saro pang klase nin Kristyanismo. Kan , ipinundar ni Isabelo de los Reyes an Iglesia Filipina Independiente (IFI) na suway sa autoridad kan Papa sa Roma. Si Gregorio Aglipay an inot na obispo máximo kan simbahan na ini. Kan ipinundar man ni Felix Manalo an Iglesia ni Cristo, sarong pundamentalistang simbahan na an teolohiya Unitarian. Dakulang pagbabago an nangyari sa Kristyanismo sa Pilipinas kan huring parte kan ika-19 siglo asin kan mga inot na taon kan ika-20 siglo. Bago ko malingawan: an Katolisismo mismo kan panahon kan mga Kastila bakong saro saná—an buót sabihon may manlainlain man na Katolisismo na nagreynar kan panahon na idto. Yaon na diyan an Confradia de San Jose na initnugdas ni Apolinario de la Cruz na pinersegir kan mga prayle asin kan gobyerno kan mga Kastila kan s.  Siring man, dai ta dapat lingawan na mismong an mga tawo may sadiring pagkasabot kan Katolisismo na iba sa “institusyunal” na Katolisismo kan mga prayle asin Kastila—iyo ini an inaapod kan mga eksperto na “syncretic” o “hybrid” o minsan “folk” na Katolisismo na sinasalak an prekolonyal na mga pagtubod sa Katolisismo. Dapat na ipasabot: sinda mga Kristiyano asin mga Pilipino man. Kun susumahon asin pagahuhurup-hurupan ta, wara kitang “saro sanang” klase nin Kristyanismo o maski “Katolisismo” sa Pilipinas. Manlainlain asin makolor an kasaysayan kan pagtubod na ini sa Pilipinas. Kaya, an hapot iyo ini: ano an isineselebrar ta pag sinabing “limang gatos na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas?” An pundasyon kan selebrasyon na ini ilinalaag kan mga nasa itaas sa inot na pagbunyag asin Misa sa Cebu kan —kan pagdatong ni Magellan. Mismo ngani an lugar kan “inot na Misa sa Pilipinas” pinag-iiriwalan pa. Ano daw kun ikiling ta an atensyon ta sa pagdiskurso tanganing masabutan an Kristyanismo sa Pilipinas sa kabilugan kaini—sarong ekumenikal na perspektibo na mayaman asin dapat na pag-isipan asin ilaag sa pundasyon kan selebrasyon. Ta sa pinakasuanoy na kasaysayan kan Simbahan mahihiling ta an manlainlain na interpretasyon kan pagiging parasunod ni Kristo na inaapod, pejoratively, kan sarong trayumpalistikong institusyon bilang mga herejias: nostisismo, marsyonismo, montanismo, dosetismo, asbp. Kun an pankinaban na kasaysayan kan Simbahan ni Kristo sarong kasaysayan nin diversity, ano ta dai ta ini ilapat sa pagkasabot ta kan kasaysayan kan Simbahan digdi sa Pilipinas? Bakong eksklusibong patrimonyo kan mga Katoliko an relihiyon ni Kristo. Ut unum sint. . The post Ekumenismo, kasaysayan, asin an 500 na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas appeared first on Magbikol Kita . ]]> 0 Kahugakan sa kasaysayan Sat, 18 Jul :19:51 An kasaysayan (history) bakong pasil na kurso. Kadakol na akong nadangog hali sa mga estudyante, pati na ngani sa mga paratukdo, na an Araling Panlipunan (AP) “turuuman saná.” O sa kolehiyo, daing pakundangan an mga paratukdo sa paggamit kan mga teksbuk ni Zaide pati ni Agoncillo o sisay pa man na gustong pamurawayon kan DepEd [&#;] The post Kahugakan sa kasaysayan appeared first on Magbikol Kita . ]]> An kasaysayan ( history ) bakong pasil na kurso. Kadakol na akong nadangog hali sa mga estudyante, pati na ngani sa mga paratukdo, na an Araling Panlipunan (AP) “turuuman saná.” O sa kolehiyo, daing pakundangan an mga paratukdo sa paggamit kan mga teksbuk ni Zaide pati ni Agoncillo o sisay pa man na gustong pamurawayon kan DepEd o CHED. Ultimong mga querida ni Rizal dai pinapalampas na ilaog sa hermenyutika. Ako dai man na pakundangan na makondena kan mga iyan bilang mga halimbawa nin kahugakan sa kasaysayan. Bilang sarong estudyante na nag-aadal nin kasaysayan, sarong mapagal na laban an ipasabot sa iba na bakong inclined sa akademya an kumplikadong area na iyo an kasaysayan. Bago kita magpadagos, buot ko ipasabot kun ano an kahugakan na ini. Sabi ngani kan Heswitang pilosopo na si Roque Ferriols, kita natutukso na maghinugak sa pag-iisip. An kahugakan iyo an pagpundo sa pagkilatis, pagpensar, pagkutkot kun ano pa an natatago—ini man sarong ideya na dai natatawan nin pansin o mga dokumento na minapahiling nin ibang imahen kan nakaagi. An historyador na hugakon iyo an nakukuntento sa simplihon na simbag sa sarong hapot na dai ngani na -define. Pirang beses na kitang nakahiling ki mga tesis na minapalpak nin huli ta daing sentral na problema o hapot na dapat simbagon kan research ? Para sa historyador, o maski sisay man na akademiko, an tesis minapuon sa tamang hapot, bako sa tamang simbag. Kun aram an hapot, magigin mabunga an pagsimbag. Imbis na haputon kun ano an nangyari, an makilatis na historyador mahinguwa na mag-apot kun nata o sa anong paagi . An datos asin ebidensya na nakukutkot ta bakong kasaysayan. Sabi na ngani kan pilosopong Pranses na si Paul Ricoeur, an dokumento hali sa artsibo dai mina- substitute sa kasaysayan. An kasaysayan bakong turuuman, bakong pag- memorize kan nakasurat sa teksbuk, asin bakong dokumento. Sa pinakasimplistikong pagdepinisyon ko , ini sarong proseso nin pagsimbag sa sarong kahaputan o problema. Kaya, bako nang “ano an kontribusyon kan mga pading Bikolano sa pag- develop kan rehiyon” an magayon na hapot sa kasaysayan, kundi “anu-ano an mga kundisyon na nagin basehan kan mga padi tanganing magin posible an saindang interbensyon sa development. ” Siring man, an hugakon mahapot kun “ano an nangyari sa Cagsawa ruins?” An mas mabungang hapot iyo na kun “nata ta pinabayaan ini kaidto?” An kasimbagan digdi mangangaipo nin masiríng pagkutkot nin ebidensya, pag-analisa gamit an manlainlain na teorya. An mga datos per se dai minapahiling kan bilog na imahen kan nakaagi—an mga ini, kumbaga, mga fragments saná na kaipuhan na tipunon, i-analisa, pagyamanon sa paagi kan mga metodolohiya asin teorya, asin iba pa na hinihinguwa tang maipahiling sato an sarong approximation kan nakaagi. Kan , nagsurat ako sa Bicol Mail ki sarong halipot na artikulo manungod sa hagyograpiya ni Jorge Barlin, an inot na obispong Pilipino, na sinurat ni Jose Fernando Obias. Sa sakong artikulo, pinuntirya ko an mga simplistikong argumento ni Obias manungod ki Barlin, bunga na ngani kan saiyang hugak na pag-ulit saná kan mga nasabi na ni Domingo Abella kan . Dai nin pagpapayaman sa diskurso asin nakakulong sa apologetics para sa Simbahan Katolika an gibo ni Obias. Siring man, para sa sarong gurangan na sa akademya, kadakol na mga salâ sa saiyang pag- cite kan mga fuentes na saiyang ginaramit. Naaraman ko, pagkatapos na maipublikar an artikulo ko, na pinag-arapod akong pedantic kan mga datihan nang Bikolista. Sarong indikasyon ini kan saro pang kahugakan sa scholarship ( in addition sa parokyalismo)—an pagkasarado sa diskurso kan mga nagkapirang mga gurang na. An scholarship —dapat ining masabutan—sarong conversation na minapadagos saná tanganing mapayaman an kamalayan historiko. Kaipuhan an padagos na pagpensar ( reflect ) sa mga bagay na ini bako saná nin huli ta gusto tang makaguno nin bagong kaaraman (mahalaga ini), kundi ta kita mga rasyunal na nagyayaon (terminong gamit ni Tria) na kaipuhan maaraman an kahulugan kan mga bagay na minapasato. Sa panahon ngunyan na ginagamit an kasaysayan bilang tool ki mga diktador, dapat mas maging kritikal kita sa inaako tang impormasyon. Mahalaga an paghinguwang an totoong mga facts an maipublikar, alagad kaipuhan an secondary reflection (sabi na ngani ni Marcel) tanganing masabutan an buót sabihon kan mga impormasyon na an. Susi an repleksyon na ini bako saná sa totoong impormasyon, kundi para masabutan an mga kundisyon na nagpabutwa kan saláng impormasyon, siring man an mga impormasyon na maguguno saná sa paagi kan saindang pagkawara. Susog sa sinabi ni Trouillot sa saiyang Silencing the Past— mismong an facts mga pulitikal na konstruksyon na nakabase sa nagtago kaiyan (sa artsibo). Kaya, sa hiling ko, mahalaga an pag- reflect sa mga facts . An facts asin analisis mga pundamental na elemento sa pagsurat nin kasaysayan—dai dapat ini sinusuway kundi maingat, kritikal, asin pulidong inaadal. . The post Kahugakan sa kasaysayan appeared first on Magbikol Kita . ]]> 0


Jethro Calacday

 Jethro Calacday, Author at Magbikol Kita

 {"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"Organization","@id":"https://magbikolkita.com/#organization","name":"Magbikol Kita","url":"https://magbikolkita.com/","sameAs":["https://www.facebook.com/magbikolkita/","https://www.instagram.com/magbikolkita/","https://www.youtube.com/magbikolkita/","https://twitter.com/magbikolkita"],"logo":{"@type":"ImageObject","@id":"https://magbikolkita.com/#logo","inLanguage":"en","url":"","caption":"Magbikol Kita"},"image":{"@id":"https://magbikolkita.com/#logo"}},{"@type":"WebSite","@id":"https://magbikolkita.com/#website","url":"https://magbikolkita.com/","name":"Magbikol Kita","description":"Mga Ideyang Bikolnon, Bikol na Tataramon","publisher":{"@id":"https://magbikolkita.com/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":"https://magbikolkita.com/?s={search_term_string}","query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en"},{"@type":"ProfilePage","@id":"https://magbikolkita.com/author/jethro-calacday/#webpage","url":"https://magbikolkita.com/author/jethro-calacday/","name":"Jethro Calacday, Author at Magbikol Kita","isPartOf":{"@id":"https://magbikolkita.com/#website"},"inLanguage":"en","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://magbikolkita.com/author/jethro-calacday/"]}]},{"@type":"Person","@id":"https://magbikolkita.com/#/schema/person/defd1ad8fb2c","name":"Jethro Calacday","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https://magbikolkita.com/#personlogo","inLanguage":"en","url":"https://magbikolkita.com/wp-content/uploads//12/12-JethroC.jpg","caption":"Jethro Calacday"},"description":"Sarong estudyante kan kasaysayan nin Kristyanismo sa Unibersidad kan Yale, mahilig magkutkot kan nakaagi si Jethro Calacday. Para sa mga komento asin suhestyon, mag-email sa .","mainEntityOfPage":{"@id":"https://magbikolkita.com/author/jethro-calacday/#webpage"}}]}


Magbikol Kita | Liwanag asin Katutuuhan

Magbikol Kita | Liwanag asin Katutuuhan Saturday, December 27, , 4:37am Liwanag asin Katutuuhan Jethro Calacday Sarong estudyante kan kasaysayan nin Kristyanismo sa Unibersidad kan Yale, mahilig magkutkot kan nakaagi si Jethro Calacday. Para sa mga komento asin suhestyon, mag-email sa [email protected] . Si Ina sa Traslacion nin imperyo by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Kan 18 Septyembre , isinelebrar sa Naga an solemnidad ni Ntra. Sñra. de Peñafrancia, sarong selebrasyon sa tahaw nin dakulang kapurisawan. Napabareta kaidto na pasiring na sa Naga an mga pwersang rebolusyonaryo kan bagong tugdas na Republica Filipina sa pamamayo... read more An nawarang gayon kan musika liturhikal kan Bikol by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Grade 4 pa saná ako kan kan iluklok si Obispo Joel Baylon kan Legazpi. Nagdakula ako sa sarong pamilyang harani sa simbahan; mga dayupot na myembro kan Neokatekumenado an lolo saka lola ko, pati na ngani an mga magurang ko. An buhay mi kaidto iyo an eskwelahan,... read more Ekumenismo, kasaysayan, asin an 500 na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Syam na taon an preparasyon kan Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) para sa selebrasyon kan 500 na taon kan pag-abot kan Kristyanismo sa Pilipinas. Itinalaan kan CBCP an taon , an penultimong taon bago an dakulang selebrasyon sa , bilang... read more Kahugakan sa kasaysayan by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan An kasaysayan (history) bakong pasil na kurso. Kadakol na akong nadangog hali sa mga estudyante, pati na ngani sa mga paratukdo, na an Araling Panlipunan (AP) “turuuman saná.” O sa kolehiyo, daing pakundangan an mga paratukdo sa paggamit kan mga teksbuk ni Zaide pati... read more Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 7 + 3 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Si Ina sa Traslacion nin imperyo | Magbikol Kita Saturday, December 27, , 4:37am Si Ina sa Traslacion nin imperyo Published on Sunday, September 20, , 9:32pm by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Kan 18 Septyembre , isinelebrar sa Naga an solemnidad ni Ntra. Sñra. de Peñafrancia, sarong selebrasyon sa tahaw nin dakulang kapurisawan. Napabareta kaidto na pasiring na sa Naga an mga pwersang rebolusyonaryo kan bagong tugdas na Republica Filipina sa pamamayo ni Vicente Lucban, an general ni Aguinaldo sa rona na ini kan Luzon. Nainot nang nasakop kan mga rebolusyonaryo an Daet asin Tayabas (na kaidto sakop kan Dyosesis kan Nueva Caceres). Mantang dai pa nin karibukan, duminulag pasiring sa Hong Kong an kadakol na mga opisyal asin mga prayleng Kastila (pati na ngani an Obispo sa Caceres na si Arsenio del Campo y Monasterio) sa takot na magadan sa nagdadangadang na gyera magkapirang semana asin aldaw bago an pyesta ni Ina. Dai ginibo an nakagawian nang nobena sa Mahal na Birhen, ata ngani nagtagama na saná nin triduo magpuon Septyembre 16 (kun kasuarin ginibo an Traslacion hali sa Santwaryo pasiring sa Catedral), asin an fluvial procession pabalik sa Santwaryo kan sunod na aldaw, 17.  An misa sa solemnidad pinamayuhan kan rektor kan Seminario Conciliar na si Padre Juan Santandreu, CM, mantang an nawalat na Vicario General na si Padre Roman Gonzales, OSA, an homilista. Sa saiyang sermon, pinatoninong ni Gonzales an kapurisawan kan mga tawo asin hinulitan sinda na “doblehon an saindang petisyon, asin hagadon sa Urog Kamahal na Birhen an katuninungan.” Sabi ngani nin sarong anonimong parasurat na biyong nalingawan kan mga tawo an “makakatakot na bagyo na nagdadangadang sa samo… Garo bagang inisip nyamo na an insureksyon kan mga Tagalog dai mangangahas na magluwas sa Katagalugan, asin magagadan ini bago pa man makaabot sa Bikol.” Dawa may sarong “Kapitan Dibang” na nagtsismis daa na an mga Kastila gagadanon an gabos na mga indio sa syudad , pinatonong ini ni Fray Gonzales. Nagpadagos an kapyestahan sa Naga—may barayle, pakaon, asin iba pa, antos 7:45 nin banggi.  Alas-12 nin matanga kan may nagpapaputok ki badil—nagpuon na an rebolusyon. An namamayo kan mga rebolusyonaryo iyo an gwardya sibil na si Elias Angeles. Nagkua nin mga tawuhan si Angeles sa mga nakabilanggo sa presuhan kan Naga. Ginaradan kan mga rebolusyonaryo an mga opisyal na Kastila na nawalat—urog na idtong mga kaayon sa pulisya. Nagdulag an mga Kastila—prayle, madre, mga opisyales kan gobyerno pati an gobernador sibil—pasiring sa Simbahan kan San Francisco kun sain sinda nagkatiripon. An mga madre sa Colegio de Santa Isabel asin an mga padi kan seminario, matuninong na tinugutan kan mga rebolusyonaryo na makapasiring sa San Francisco. Dawa na ngani ini itinugot, maisog man giraray na pinunterya kan mga rebolusyonaryo an San Francisco tanganing pasukuon an mga Kastila. Alagad, sa interbensyon ni Vicario General Gonzales, dai ini nangyari. Pinatanidan ni Gonzales an mga Kastila sa San Francisco na sumuko na sa mga rebolusyonaryo tanganing dai na magdakol an mga gadan. Alas-5 nin hapon kan 19 Septyembre , pormal na nagsuko an mga Kastila sa Republica Filipina. Sa suhestyon ni Gonzales, nailuklok na bagong gobernador sibil kan Ambos Camarines si Elias Angeles. . Lumang ritrato kan orihinal na imahen ni Ina, Mahal na Birhen kan Peñafrancia. (hali sa Museo de Caceres, Syudad kan Naga) Kan Septyembre , nag-abot sa Naga an sarong maestrong Episcopaliano sa pangaran na William B Freer. Protestante, puti, asin Sajon Anglo—dai naitago ni Freer an saiyang paghanga asin pag-umaw sa pyesta ni Ina. Nakahiling na daa sya nin manlain-lain na pyesta sa ibang parte kan Pilipinas, alagad an Peñafrancia “ eclipses all others of Southern Luzon. ” Sabi ni Freer, bako saná daang obligasyon an pagtaong honra ki Ina, kundi binebendisyunan nya an deboto nin kapangyarihan na magbulong. Dakulang kasibutan asin kaugmahan an naabtan ni Freer sa Naga kan bisperas kan pyesta ni Ina. Ginatos, o tibaad ngani, rinibo pang tawo an nagdayo sa Naga hali sa Sorsogon asin Albay. Dukha asin mayaman nagtitipon. Makulor an Naga: an mga kaharungan napapano nin mga pahiyas asin mga dekorasyon. May mga palma asin dahon nin batag na nakasamno sa mga lanob, may mga makulor na mga arko sa aagihan kan Virgen. An mga bogadores (sic, voyadores ) nagabalagaw-bagaw, nakabado nin magayon asin nagbabayaw nin mga kawayan na may mga kampanilya sa puro (na iyo an pansagwan ninda tawtaod na hapon). Sabi ngani ni Freer “ Excitement fills the air. ” Aga ginibo an Misa Cantada. Alas-5 nin hapon, “ the banks of the river are lined with masses of humanity standing and sitting. ” Dose-dosenang mga baruto an magkasurunudan, kumbaga, sa dakulong baruto na nalulunadan ni Ina. Sa bagting kan mga kampana kan katedral, sa panginutan kan prusisyon kan mga padi asin akolito, mga kolehiyala asin mga seminarista, si Ina isinakay sa barko papuli sa santuaryo, pinapalibutan nin kadakol na padi na nakatukaw sa likod nya. Dai na ngani dinakitaramon ni Freer an saiyang nadangog na kurahaw— Viva! Viva Nuestra Señora de Peña Francia! Viva el Divino Rostro. An mga kalalakihan, sabi ni Freer, dai minamangno an pagkakadumog ta sabi kan mga ini sa saiya, sinda mabubulong dahil man saná sa rarom nin debosyon. Ata na ngani may nagadan dahil sa pagkalunod kan aldaw na idto, alagad sabi kan mga tawo, “nagadan siya dahil na ngani sa kaugmahan.” Sa pagtapos kan fluvial, inabangan sa pampang kan administrador (obispo na dapat) an imahen ni Ina. An obispo na ini iyo si Jorge Barlin, ikinonsagrar na obispo kan Hunyo , na iniladawan ni Freer bilang “ tall and handsome .” Tulong beses duminuko si Barlin, dangan nag-insenso. Sa sarong solemneng prosesyon, ibinalik sa Santwaryo an imahen—an Santwaryo na sa oras na ito panô nin kadakol na kandila. Inawit an Te Deum , asin nagsulo pa nin insenso. ***** Masakit an maghanap nin bida o kontrabida sa satuyang kasaysayan. Sa parte ko, haloy ko nang inisip na an hapot na ini salâ, asin daing naidudulot na produktibong kasimbagan. An halimbawa na ini kan kasaysayan ni Ina sa panahon kan Rebolusyon sagkod sa panahon kan mga Amerikano minapahiling sato na an kasaysayan bakong binary. An bayaning si Elias Angeles nanggadan nin mga Kastila; an saiyang mga kaiba nang-usig nin mga prayle. Alagad sinuportahan sya kan prayleng si Roman Gonzales na magin bagong gobernador kan Camarines. An Protestanteng si Freer hanga sa pagpintakasi ki Ina—ini, dawa na ngani ikinakauyam ninda an anumang “pagsamba” sa mga rebulto. Labi ka-yaman an kasaysayan para gibuhon black and white. Labi ka-makahulugan si Ina para sa mga rebolusyonaryo asin sa mga Protestante para angkinon saná kan mga Bikolano o kan mga Katoliko. An kasaysayan, pati si Ina, nag-iimbitar nin pagbukas—sarong pagláom para sa maabot na panahon.  Mga Susugán Anonymous Manuscript, Relacion de los Sucesos de Nueva Cáceres en la actual Insurección , Fm 360, Microfilm, Rizal Library, Ateneo de Manila University. Freer, William B. The Philippine experiences of an American teacher: A narrative of work and travel in the Philippine Islands (New York: Charles Scribner’s Sons, ). Gómez, Fray Marcos OFM. A friar’s Account of the Philippine Revolution , trans. Apolinar Pastrana Riol, OFM. (Quezon City: Franciscan Friary of St Gregory the Great, ). . Jethro Calacday Sarong estudyante kan kasaysayan nin Kristyanismo sa Unibersidad kan Yale, mahilig magkutkot kan nakaagi si Jethro Calacday. Para sa mga komento asin suhestyon, mag-email sa [email protected] . 0 Comments Submit a Comment Cancel reply Your email address will not be published. Required fields are marked * Comment Name * Email * Website Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment. Submit Comment This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed . Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 1 + 4 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An nawarang gayon kan musika liturhikal kan Bikol | Magbikol Kita Saturday, December 27, , 4:37am An nawarang gayon kan musika liturhikal kan Bikol Published on Saturday, August 15, , 7:11pm by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Grade 4 pa saná ako kan kan iluklok si Obispo Joel Baylon kan Legazpi. Nagdakula ako sa sarong pamilyang harani sa simbahan; mga dayupot na myembro kan Neokatekumenado an lolo saka lola ko, pati na ngani an mga magurang ko. An buhay mi kaidto iyo an eskwelahan, simbahan, harong. Saro sa mga nakakadara sako pabalik sa nakaagi iyo an mga awit sa simbahan. Dawa na ngani ignorante pa ako kaidto, madaling nagtatak sa memorya ko an mga awit arog na ngani kan “Umawon an Kagurangnan” ni Fruto Ramirez, SJ, asin “Pag-umawon an Dyos” na bersyon ni Fr. Eduardo Hontiveros, SJ. An dai ko nanggad malingawan, maski na ngani pirang taon na matapos na ini itapok kan mga nakakataas sa probinsya eklesyastikal kan Bikol, iyo an “Ama Nyamo” sa A menor na isinurat man ni Fr. Ramirez (na tubong Baao, Camarines Sur). Makagirabo an bersyon na ini kan “ Ama Nyamo ”, ata na nganing an iba napapaluha pa lambang pag-awit. An melodyang ini bako sanáng sikat asin midbid kan lambang parasimbang Bikolano, kundi nagi nang parte kan kulturang relihiyoso kan rehiyon.  Nata ta magayon an “Ama Nyamo” na ini? Sa paghiling-hiling ko sa YouTube, napaghurup-hurupan kong saro man saná an sinasabi kan mga tawong nadadangog giraray an awit: ini sarong awit na “udok sa puso.” Nata? Ano an yaon sa melodya ta nasabing harani sa puso kan mga Bikolano? Nata ta maski sarong beses pa sanáng inaawit kan koro, nakakasabay an mga tawo sa pag-awit? Simple saná para sako an simbag: nakua ni Ramirez an tanog na harani sa ekspiryensiya kan mga tawo; nakutkot nya idtong  esensyal  na tanog na mamimidbidan kan mga Bikolano sa pagdangog asin pag-awit. Kaya ngani, sa hiling ko, an pag-awit nin mga kantang aram tang nakagamot sa ekspiryensiya asin kultura kan Bikolano sarong “paghiling giraray”  (re-cognitio) . Naghuron kami ni Fr. Ramirez kan saro sanáng aldaw, asin may sinambit syang importanteng tataramon manungod digdi: an  anamnesis . Sa pagsurat nin mga musika para sa liturhiya, mahalaga, sabi ni Fr. Ramirez, na magkaigwa nin sarong “pagpadagos gikan sa nakaagi”  (continuity from the past)  asin dai dapat minasurat nin mga awit na pareho sa “pop songs” na agi saná—maabot an panahon dai na midbid:  faddish  an terminong gamit ni Ramirez.  Sikat an mga Heswita sa Manila dahil sa mga awit pansimbahan na naisurat ninda. Pinunan kan dipuntong si Fr. Hontiveros, an pagsurat nin mga awit sa simbahan gamit an bernakular na tekstong pinapatos sa musikang kinagimatan na kan mga Kristyanong Pilipino—may pagka-Kastila ngani, sabi ni Hontiveros. Ginibo ini ni Hontiveros kan inot na mga taon kan s, bahaw na kumbaga, matapos an Ikaduwang Konsilyo Batikano –). Sarong dokumento sa Vatican II iyo an  Sacrosanctum Concilium  na nagmando sa mga lokal na simbahan na gamiton sa liturhiya an mga bernakular na ekspresyon kan saindang kultura. Liniwat man kan dokumentong ini an paagi nin liturhiya—dating Latin, ngunyan pwede nang Bikol o Tagalog, asbp. Digdi man nangyari an paghampang kan padi sa mga tawo—an Misa na ngunyan nahihiling ta bunga kan dokumentong ini. Sa musika, inot na nag-eksperimento gamit an mga  chant  kan mga indigenous peoples an nagkapirang mga propesor sa Unibersidad kan Pilipinas sa Diliman. An iba man nagdakitaramon  (translate)  sa bernakular ki mga himnong relihiyoso hali sa Ingles, Aleman, Latin, asbp. Alagad, sa dae ko pa aram na dahilan, dae ini nagdanay. An mga kanta ni Hontiveros—arog kan “ Papuri sa Diyos ”; “ Ama Namin ”; “ Ang Puso Ko’y Nagpupuri ”; “ Pananagutan ”—iyo an nagin popular sa masa. Sa tradisyon na ini kan pagsurat nin mga awit suminunod si Ramirez na kan ipinublika an sarong songbook na an titulo “ Dolot Ki Maria ”. An koleksyon na ini nin mga kanta iyo an nagin popular sa mga Misang Bikol sagkod kan binalyuhan kan mga obispo an Misal.  Kan , ilinipat sa Dyosesis kan Legazpi haling Palo, Leyte an Paúl na obispong tubong Tiwi na si Teotimo Pacis. Sarong mahigos na paradakitaramon nin mga teksto asin sarong kampyon kan tataramon na Bikol, pinunan ni Pacis an pag-Bikol kan Katolikong bersyon kan ebanghelyo haling Griyego kan (kan yaon pa sya kaini sa seminaryo kan Sorsogon bilang rektor). Bago sya nani-obispo kan , pinupunan nya naman an pagdakitaramon kan Misal na Bikol. Kaya ngani kan nalipat sya sa Legazpi, sabi sako ni Obispo Lucilo Quiambao, sarong surusemanang proyekto ni Pacis an pagpublika kan mga pamibi asin babasahón para sa Domingo (iyo na ini an misallette na  Tataramon nin Buhay ). Bago an Caceres, an Dyosesis nin Legazpi, sa panginginot ni Obispo Pacis, iyo an sentro kan buhay liturhiko sa Bikol kan panahon na idto. Nabanggit ngani sako ni Obispo Quiambao na nagdadayo pa an mga taga-Naga asin Sorsogon para saná makakua nin kopya kan mga pamibi para sa Domingong maabot. Kasabay kan pagbuhay ni Pacis kan liturhiyang bernakular sa Bikol, iyo man an pagtulod nya kan mga awit na  inculturated— o itong mga awit pansimbahan na gikan sa kulturang lokal .  Kun tama an girumdom ko, hinagad ni Pacis an tabang kan propesor nin musika sa Bicol University (BU) na si Wilfreda Raquid, na taga-Oas, asin Everardo Nery Napay para maggibo nin mga awit sa liturhiya. Kan mga inot na taon kan s isinurat ni Raquid an  Misa Pastorela Bicolana  na sarong popular na Misapara sa kapanahunan kan Pasko. Siring na ngani ki Ramirez, an  Misa Pastorela —kasabay kan iba pa nyang mga awit ni Raquid na nagkarilingawan na—madaling “mamidbidan” nin huli ta an tanog kaini gikan asin nakagamot sa kulturang Bikolnon.  Ano an problema ngunyan? Kan , dahil sa de numerong pagkuyog kan mga lider kan Simbahan sa Bikol sa mandato kan Vatican  Liturgiam Authenticam ) ,  na nagmawot na “husayon” an mga pagdakitaramon kan Misal na bernakular—ipinagbawal ( banned ) an pag-awit kan mga kantang ginagamit an lumang teksto na pag-Bikol pa ni Pacis. An “Pag-umawon an Dyos” nagi nang “Kamurawayan sa Dyos”; an “asin mapasaimo man” nagi nang “asin sa saimong espiritu.” Huli ta bawal nang awiton an mga lumang kanta, napwersa an mga koro sa mga parokya na mag-awit nin mga bagong  set.  Iyo na ini an nadangog ko kan installation Mass ni Obispo Baylon kan —mga awit na nawara an “pagka-Bikol,” kun ano man an buot sabihon kan terminong iyan. Garo baga makina na an tanog kan mga ibinalyong kanta—daing kalag, dangan mapagal awiton. Sabi ngani sako ki sarong padi, an ibang bagong awit garo bagang “dai masabutan kun ano an hinahagad sa Dyos.” Sa hiling ko, inaarog kan kompositor kan set na ini an mga bagong uso— trend— kan mga kompositorsa Amerika arog ni David Haas, asin an istilong bago ni Fr. Manoling Francisco, SJ. Mga istilo ining marhay, alagad bakong bagay para sa Bikol na Misa. Igwa kita nin sadiring ekspresyon nin pagtubod na dapat balikan—na nilingawan sa paggamit kan set na ining bago haling Arkidiyosesis nin Caceres. Ginagamit ko an tataramon na “napwersa” ta iyo ini an nangyari—kun kantahon an mga luma, sisitahon. Bawal na daa an pag-awit kan “Kamurawayan” na antiphonal o su igwang  refrain . Kun ano an  set  na minanda kan Caceres, iyo saná iyan. Nawara na an mga awit ni Ramirez (swerte na saná an Pastorela ni Raquid ta naisalba pa). An nagkapirang mga bagong supang na kompositor sa Albay asin Sorsogon, sa panginotan kan istilo sa Caceres, iyo naman an istilo. Makadismaya, mga tugang, an pangyaring ini. Alagad bakong desperado an sitwasyon. Hilnga baya si Joseph Reburiano, kan Unibersidad kan Ateneo de Naga, na nagsusurat nin mga magagayon na awit na nakaugat sa tanog kan Bikol. Siring man an kompositor haling Virac na si David Templonuevo na inaadal nin hararom an mga  folk songs  kan Catanduanes tanganing mahanap an sarong  distinct  na tanog para mahaman nya an Misa na iyo an naging tesis nya sa sarong unibersidad sa Amerika. Sa mga parokya padikit-dikit naman na ibinabalik an nagkapirang awit, urog nang gayo an nawarang “Ama Nyamo” ni Ramirez na hinusay gamit an bagong pag-Bikol kan Misal.  Harani na kita sa pagkomemorar kan limang gatos na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas. Dapat tang masabutan na mismong an mga awit sa Misa mga gigikanan man nin kasaysayan—an naratibo kan satuyang identidad bilang mga paratubod ni Kristo sa Bikol. An maludok, mapungaw na tunog kan mga awit ta—arog kan “Sarong Banggi” asin “Ano Daw Idtong sa Gugon?”—ipinapahiling an disposisyon ta sa mga bagay na minapasato. Sa kapungawan kan mga tanog na ini mahihiling man an pagsakit nin sarong banwaan na taun-taon na binabagyo, tinutugahan nin bulkan. An mabining ritmo siring man minapahiling kan apeksyon ta sa pamilya asin urog nang gayo sa Dyos na aram an laog kan satong mga puso. Iyo ini an dapat maibalik sa liturhiya—an  kita  na nakapalaog sa huni kan buhay. . Jethro Calacday Sarong estudyante kan kasaysayan nin Kristyanismo sa Unibersidad kan Yale, mahilig magkutkot kan nakaagi si Jethro Calacday. Para sa mga komento asin suhestyon, mag-email sa [email protected] . 1 Comment Alan Alano on August 20, at 8:59 am bako akong parakanta sir.. pero aktibong serbidor kan simbahan.. tama an obserbasyon mo sir.. nakahidaw an tunay na tanog asin orihinal na kantang bikolnon lalo na sa Banal na Misa.. kudos sir.. mabalos saimo.. salamat sir Dave sa link&#;✌✌✌🙏🙏🙏 Reply Submit a Comment Cancel reply Your email address will not be published. Required fields are marked * Comment Name * Email * Website Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment. Submit Comment This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed . Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 7 + 6 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Ekumenismo, kasaysayan, asin an 500 na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas | Magbikol Kita Saturday, December 27, , 4:37am Ekumenismo, kasaysayan, asin an 500 na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas Published on Sunday, August 09, , 10:35am by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Syam na taon an preparasyon kan Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) para sa selebrasyon kan 500 na taon kan pag-abot kan Kristyanismo sa Pilipinas. Itinalaan kan CBCP an taon , an penultimong taon bago an dakulang selebrasyon sa , bilang taon nin ekumenismo o interreligious dialogue. Alagad, problematikong marhay an pag-arogar kan CBCP sa saiyang sadiri kan pagselebrar kan anibersaryong ini, urog nang gayo na inaapod ninda ining “500 Years of Christianity in the Philippines” na kun sain tinatawan nin halaga saná an kasaysayan kan katolisismo sa nasyon na ini, asin naiilaag sa gilid-gilid saná kan diskurso an iba pang mga simbahan na bakong Romano Katoliko. Marhay na sa penultimong taon bago an anibersaryo nagin interesado an CBCP sa mga tugang tang Protestante, alagad matàbang an diskurso huli na ngani ta bakong pundamental an pakisumaro kan ibang Kristiyanong simbahan sa paghiling sa nakaagi kan relihiyon ni Kristo sa ronang ini kan kinaban. Inot, kaipuhan tang masabutan na pag sinabing “Kristyanismo” buót sabihon na ini bako sanáng Romano Katoliko, kundi an manlainlain na “ mga Kristiyanismo” (Christianities). Sa konteksto kan Pilipinas na 80 porsyento kan populasyon mga Romano Katoliko, masakit ining maipasabot ta nagin kultural na dimensyon na sa dakol an mga Katolikong ritwal—siring na ngani kan bunyag, kasal, mga pyesta. Garo bagang sarong datum na kan “pagka-Pilipino” an pagigin Katoliko. An conflation kan duwang identidad na ini pinapakusog sa problematikong pagsalak kan mga tukdo kan Iglesia Katolika sa “Values Education” kan mga aki ta. An “moralidad” kan sarong Pilipino sarong moralidad na Katoliko sa diskurso kan Values Education. Sa historikal na perspektibo—dai ko na babanggiton sa kabilugan—an Katolisismo iyo an nagin marka kan sibilisadong Pilipino kan panahon kan Propaganda Movement. Sa diskurso kan mga propagandista arog ni Rizal asin ni Pedro Paterno (na kagsurat kan El Cristianismo en la antigua civilización Tagalog), an pagigin Katoliko na nagtutubod sa sarong Dyos marka kan pakisumaro kan “nasyon” na Pilipinas sa naratibo kan “modernisasyon” kan barbarong indio pasiring sa pagigin sibilisadong Europeo. An diskursong ini minana kan mga nagsurunod na historyador arog ni Sonia Zaide na nagsasabi—sa sarong ebanghelikong paagi—na an Pilipinas piniling banwaan kan Dyos, a la Israel, nin huli na ngani ta iyo saná an Kristiyanong nasyon sa Sirangan, etc. An punto iyo ini: an Katolisismo nagin esensyal na datum sa pagiging Pilipino. An pagdominar kan Katolisismo sa kasaysayan kan Pilipinas dapat mahiling bako saná sa lente kan Probidensya, kundi resulta kan pulitikal asin kolonyal na mga proseso. Aram ta na an mga Kastila na nadigdi kan ika-16 na siglo nagláom na ipalakop an Katolisismo—ideolohiyang buminutwa matapos an reconquista sa Espanya. Sa laog nin tulong siglo sagkod sa nakiaram an Estados Unidos, Katolisismo Romano saná an relihiyon na itinugot na magdanay. Alagad ini nabago. Kan , sa pag-abot kan mga Amerikano, nag-abot man an mga Protestanteng misyonero na nagpalakop nin saro pang klase nin Kristyanismo. Kan , ipinundar ni Isabelo de los Reyes an Iglesia Filipina Independiente (IFI) na suway sa autoridad kan Papa sa Roma. Si Gregorio Aglipay an inot na obispo máximo kan simbahan na ini. Kan ipinundar man ni Felix Manalo an Iglesia ni Cristo, sarong pundamentalistang simbahan na an teolohiya Unitarian. Dakulang pagbabago an nangyari sa Kristyanismo sa Pilipinas kan huring parte kan ika-19 siglo asin kan mga inot na taon kan ika-20 siglo. Bago ko malingawan: an Katolisismo mismo kan panahon kan mga Kastila bakong saro saná—an buót sabihon may manlainlain man na Katolisismo na nagreynar kan panahon na idto. Yaon na diyan an Confradia de San Jose na initnugdas ni Apolinario de la Cruz na pinersegir kan mga prayle asin kan gobyerno kan mga Kastila kan s.  Siring man, dai ta dapat lingawan na mismong an mga tawo may sadiring pagkasabot kan Katolisismo na iba sa “institusyunal” na Katolisismo kan mga prayle asin Kastila—iyo ini an inaapod kan mga eksperto na “syncretic” o “hybrid” o minsan “folk” na Katolisismo na sinasalak an prekolonyal na mga pagtubod sa Katolisismo. Dapat na ipasabot: sinda mga Kristiyano asin mga Pilipino man. Kun susumahon asin pagahuhurup-hurupan ta, wara kitang “saro sanang” klase nin Kristyanismo o maski “Katolisismo” sa Pilipinas. Manlainlain asin makolor an kasaysayan kan pagtubod na ini sa Pilipinas. Kaya, an hapot iyo ini: ano an isineselebrar ta pag sinabing “limang gatos na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas?” An pundasyon kan selebrasyon na ini ilinalaag kan mga nasa itaas sa inot na pagbunyag asin Misa sa Cebu kan —kan pagdatong ni Magellan. Mismo ngani an lugar kan “inot na Misa sa Pilipinas” pinag-iiriwalan pa. Ano daw kun ikiling ta an atensyon ta sa pagdiskurso tanganing masabutan an Kristyanismo sa Pilipinas sa kabilugan kaini—sarong ekumenikal na perspektibo na mayaman asin dapat na pag-isipan asin ilaag sa pundasyon kan selebrasyon. Ta sa pinakasuanoy na kasaysayan kan Simbahan mahihiling ta an manlainlain na interpretasyon kan pagiging parasunod ni Kristo na inaapod, pejoratively, kan sarong trayumpalistikong institusyon bilang mga herejias: nostisismo, marsyonismo, montanismo, dosetismo, asbp. Kun an pankinaban na kasaysayan kan Simbahan ni Kristo sarong kasaysayan nin diversity, ano ta dai ta ini ilapat sa pagkasabot ta kan kasaysayan kan Simbahan digdi sa Pilipinas? Bakong eksklusibong patrimonyo kan mga Katoliko an relihiyon ni Kristo. Ut unum sint. . Jethro Calacday Sarong estudyante kan kasaysayan nin Kristyanismo sa Unibersidad kan Yale, mahilig magkutkot kan nakaagi si Jethro Calacday. Para sa mga komento asin suhestyon, mag-email sa [email protected] . 0 Comments Submit a Comment Cancel reply Your email address will not be published. Required fields are marked * Comment Name * Email * Website Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment. Submit Comment This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed . Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 13 + 12 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Kahugakan sa kasaysayan | Magbikol Kita

Kahugakan sa kasaysayan | Magbikol Kita Saturday, December 27, , 4:37am Kahugakan sa kasaysayan Published on Saturday, July 18, , 11:19pm by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan An kasaysayan ( history ) bakong pasil na kurso. Kadakol na akong nadangog hali sa mga estudyante, pati na ngani sa mga paratukdo, na an Araling Panlipunan (AP) “turuuman saná.” O sa kolehiyo, daing pakundangan an mga paratukdo sa paggamit kan mga teksbuk ni Zaide pati ni Agoncillo o sisay pa man na gustong pamurawayon kan DepEd o CHED. Ultimong mga querida ni Rizal dai pinapalampas na ilaog sa hermenyutika. Ako dai man na pakundangan na makondena kan mga iyan bilang mga halimbawa nin kahugakan sa kasaysayan. Bilang sarong estudyante na nag-aadal nin kasaysayan, sarong mapagal na laban an ipasabot sa iba na bakong inclined sa akademya an kumplikadong area na iyo an kasaysayan. Bago kita magpadagos, buot ko ipasabot kun ano an kahugakan na ini. Sabi ngani kan Heswitang pilosopo na si Roque Ferriols, kita natutukso na maghinugak sa pag-iisip. An kahugakan iyo an pagpundo sa pagkilatis, pagpensar, pagkutkot kun ano pa an natatago—ini man sarong ideya na dai natatawan nin pansin o mga dokumento na minapahiling nin ibang imahen kan nakaagi. An historyador na hugakon iyo an nakukuntento sa simplihon na simbag sa sarong hapot na dai ngani na -define. Pirang beses na kitang nakahiling ki mga tesis na minapalpak nin huli ta daing sentral na problema o hapot na dapat simbagon kan research ? Para sa historyador, o maski sisay man na akademiko, an tesis minapuon sa tamang hapot, bako sa tamang simbag. Kun aram an hapot, magigin mabunga an pagsimbag. Imbis na haputon kun ano an nangyari, an makilatis na historyador mahinguwa na mag-apot kun nata o sa anong paagi . An datos asin ebidensya na nakukutkot ta bakong kasaysayan. Sabi na ngani kan pilosopong Pranses na si Paul Ricoeur, an dokumento hali sa artsibo dai mina- substitute sa kasaysayan. An kasaysayan bakong turuuman, bakong pag- memorize kan nakasurat sa teksbuk, asin bakong dokumento. Sa pinakasimplistikong pagdepinisyon ko , ini sarong proseso nin pagsimbag sa sarong kahaputan o problema. Kaya, bako nang “ano an kontribusyon kan mga pading Bikolano sa pag- develop kan rehiyon” an magayon na hapot sa kasaysayan, kundi “anu-ano an mga kundisyon na nagin basehan kan mga padi tanganing magin posible an saindang interbensyon sa development. ” Siring man, an hugakon mahapot kun “ano an nangyari sa Cagsawa ruins?” An mas mabungang hapot iyo na kun “nata ta pinabayaan ini kaidto?” An kasimbagan digdi mangangaipo nin masiríng pagkutkot nin ebidensya, pag-analisa gamit an manlainlain na teorya. An mga datos per se dai minapahiling kan bilog na imahen kan nakaagi—an mga ini, kumbaga, mga fragments saná na kaipuhan na tipunon, i-analisa, pagyamanon sa paagi kan mga metodolohiya asin teorya, asin iba pa na hinihinguwa tang maipahiling sato an sarong approximation kan nakaagi. Kan , nagsurat ako sa Bicol Mail ki sarong halipot na artikulo manungod sa hagyograpiya ni Jorge Barlin, an inot na obispong Pilipino, na sinurat ni Jose Fernando Obias. Sa sakong artikulo, pinuntirya ko an mga simplistikong argumento ni Obias manungod ki Barlin, bunga na ngani kan saiyang hugak na pag-ulit saná kan mga nasabi na ni Domingo Abella kan . Dai nin pagpapayaman sa diskurso asin nakakulong sa apologetics para sa Simbahan Katolika an gibo ni Obias. Siring man, para sa sarong gurangan na sa akademya, kadakol na mga salâ sa saiyang pag- cite kan mga fuentes na saiyang ginaramit. Naaraman ko, pagkatapos na maipublikar an artikulo ko, na pinag-arapod akong pedantic kan mga datihan nang Bikolista. Sarong indikasyon ini kan saro pang kahugakan sa scholarship ( in addition sa parokyalismo)—an pagkasarado sa diskurso kan mga nagkapirang mga gurang na. An scholarship —dapat ining masabutan—sarong conversation na minapadagos saná tanganing mapayaman an kamalayan historiko. Kaipuhan an padagos na pagpensar ( reflect ) sa mga bagay na ini bako saná nin huli ta gusto tang makaguno nin bagong kaaraman (mahalaga ini), kundi ta kita mga rasyunal na nagyayaon (terminong gamit ni Tria) na kaipuhan maaraman an kahulugan kan mga bagay na minapasato. Sa panahon ngunyan na ginagamit an kasaysayan bilang tool ki mga diktador, dapat mas maging kritikal kita sa inaako tang impormasyon. Mahalaga an paghinguwang an totoong mga facts an maipublikar, alagad kaipuhan an secondary reflection (sabi na ngani ni Marcel) tanganing masabutan an buót sabihon kan mga impormasyon na an. Susi an repleksyon na ini bako saná sa totoong impormasyon, kundi para masabutan an mga kundisyon na nagpabutwa kan saláng impormasyon, siring man an mga impormasyon na maguguno saná sa paagi kan saindang pagkawara. Susog sa sinabi ni Trouillot sa saiyang Silencing the Past— mismong an facts mga pulitikal na konstruksyon na nakabase sa nagtago kaiyan (sa artsibo). Kaya, sa hiling ko, mahalaga an pag- reflect sa mga facts . An facts asin analisis mga pundamental na elemento sa pagsurat nin kasaysayan—dai dapat ini sinusuway kundi maingat, kritikal, asin pulidong inaadal. . Jethro Calacday Sarong estudyante kan kasaysayan nin Kristyanismo sa Unibersidad kan Yale, mahilig magkutkot kan nakaagi si Jethro Calacday. Para sa mga komento asin suhestyon, mag-email sa [email protected] . 0 Comments Submit a Comment Cancel reply Your email address will not be published. Required fields are marked * Comment Name * Email * Website Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment. Submit Comment This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed . Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 10 + 6 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Jethro Calacday, Author at Magbikol Kita Saturday, December 27, , 4:37am Jethro Calacday Liwanag asin Katutuuhan Sarong estudyante kan kasaysayan nin Kristyanismo sa Unibersidad kan Yale, mahilig magkutkot kan nakaagi si Jethro Calacday. Para sa mga komento asin suhestyon, mag-email sa [email protected] . Si Ina sa Traslacion nin imperyo by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Kan 18 Septyembre , isinelebrar sa Naga an solemnidad ni Ntra. Sñra. de Peñafrancia, sarong selebrasyon sa tahaw nin dakulang kapurisawan. Napabareta kaidto na pasiring na sa Naga an mga pwersang rebolusyonaryo kan bagong tugdas na Republica Filipina sa pamamayo... read more An nawarang gayon kan musika liturhikal kan Bikol by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Grade 4 pa saná ako kan kan iluklok si Obispo Joel Baylon kan Legazpi. Nagdakula ako sa sarong pamilyang harani sa simbahan; mga dayupot na myembro kan Neokatekumenado an lolo saka lola ko, pati na ngani an mga magurang ko. An buhay mi kaidto iyo an eskwelahan,... read more Ekumenismo, kasaysayan, asin an 500 na taon nin Kristyanismo sa Pilipinas by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan Syam na taon an preparasyon kan Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) para sa selebrasyon kan 500 na taon kan pag-abot kan Kristyanismo sa Pilipinas. Itinalaan kan CBCP an taon , an penultimong taon bago an dakulang selebrasyon sa , bilang... read more Kahugakan sa kasaysayan by Jethro Calacday | Liwanag asin Katutuuhan An kasaysayan (history) bakong pasil na kurso. Kadakol na akong nadangog hali sa mga estudyante, pati na ngani sa mga paratukdo, na an Araling Panlipunan (AP) “turuuman saná.” O sa kolehiyo, daing pakundangan an mga paratukdo sa paggamit kan mga teksbuk ni Zaide pati... read more Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita . Kag-ambag na mga Parasurat Kenneth Isaiah Ibasco Abante Khryss Arañas Mae Diane Azores Nephtaly Botor Niles Jordan Breis Luis Cabalquinto Jethro Calacday Greg S. Castilla France Clavecillas Christian Dy Maria Leny Felix Dennis B. Gonzaga Jaya Jacobo Jingjin 淨近 Victor John Loquias Vic Nierva Pen Prestado Joseph Reburiano Adrian V. Remodo Aika Robredo Ronald &#;Bong&#; Rodriguez Jenn Romano Javier Leonardo Vitug Rugeria Jay Salvosa Sari Saysay Jonas Cabiles Soltes Kerwin Orville Tate P. Francis Tordilla Melba T. Vera Cruz Ernie Verdadero Magbikol Kita is published by We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us . Resibihon an mga artikulo sa email Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita . Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email. Yaon ka na sa mailing list! Name Email Mag-subscribe An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita ! Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba. An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan. Follow Follow Follow I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya. Pangaran Email Address Contact Number Mensahe 10 + 14 = Ipadara Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan