{"id":,"date":"T16:09:10","date_gmt":"T08:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T11:39:09","modified_gmt":"T03:39:09","slug":"hain-na-an-separation-pay-ko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/pagpasabot\/hain-na-an-separation-pay-ko\/","title":{"rendered":"Hain na an separation pay ko?"},"content":{"rendered":"\n
Sa ngunyan, lagpas anom na bulan na kitang naka-quarantine, mas dipisil an pagkabuhay, dakol na an warang trabaho, dai na aram kan iba kun sain pa makutkot nin kwarta pambayad para sa mga gastuson. Nagsara an mga negosyo dahil sa pagkalugi; damay na syempre dyan an mga empleyado na nag-aasa sa sainda.  May iba man na dai man kuta inali sa trabaho, alagad dai muna pipalaog ta wara na ki pambayad ki sweldo an kumpanyang pigalaugan ninda.<\/p>\n\n\n\n
Sa mga nag-aging aldaw, kadakol an nagaapot sako kun pwede ba sinda mag-agad nin separation pay kun inali sinda sa trabaho dahil ngani kaining pandemya.<\/p>\n\n\n\n
Ano man nanggad an separation pay? An separation pay iyo an kwartang pigatao sa sarong empleyado huli kan saiyang pagkatanggal sa trabaho tanganing matabangan sya mantang nagahanap ki bagong trabaho. Iba pa ini sa pigaapod na \u201clast pay.\u201d An \u201clast pay\u201d an huring sweldo mo para sa tinrabaho mo bago ka mag-ali, madalas dai muna ini pigatao sagkod dai ka pa nakakapag-clerance sa kumpanyang hahalian mo. Sa separation pay, bako gabos na nawaran nin trabaho pwede makakua kaini. <\/em>Syempre kun boluntaryo kang nag-resign o nag-ali sa kumpanya, dai ka pwede maghagad nin separation pay. <\/em>Sa mga minasunod san\u00e1 na kadahilanan pwede makakua nin separation pay an sarong empleyado:<\/p>\n\n\n\n
(1)<\/strong> Mga awtorisadong dahilan (Authorized Causes)<\/em> na nakapalaog sa Labor Code<\/em>:<\/p>\n\n\n\n
(a) Installation of labor-saving device <\/em>\u Kun halimbawa may makina na piglaag an tagsadiri kan kumpanya tanganing makatipid asin kaya na man kaini na gibuhon an trabaho nin sarong empleyado.<\/p>\n\n\n\n
(b) Redundancy <\/em>\u Pag ang posisyon kan empleyado dai na kaipuhan kan kumpanya o kun doroble na an gibo kan mga empleyado kaya kaipuhan na magtanggal.<\/p>\n\n\n\n
(c) Retrenchment <\/em>\u Ini an kadaklan na nangyari ngunyan na pandemya. An retrenchment iyo an pagbawas nin empleyado tanganing mapugulan an seryosong pagkalugi kan kumpanya. Dapat may ebidensya, arog kan audited financial statements, na nagpapatunay na malulugi na nanggad an kumpanya dahil sa sarong krisis. <\/p>\n\n\n\n
(d) Closure NOT due to serious business losses<\/em> \u Ini an pagsara kan mga negosyo sa ibang kadahilanan lain pa sa pagkalugi.<\/p>\n\n\n\n
Sa inot asin panduwa, an separation pay na ibabayad iyo an kun arin an mas halangkaw sa sarong bulan na sweldo o sarong bulan na sweldo sa kada taon nin serbisyo.<\/p>\n\n\n\n
Sa pantulo asin pangapat, an ibabayad na separation pay iyo an kun arin an mas halangkaw sa sarong bulan na sweldo o kabangang bulan na sweldo sa kada taon nin serbisyo. <\/p>\n\n\n\n
An anom na bulan pigabilang nang sarong taon para sa pagkwenta kan separation pay.<\/p>\n\n\n\n
Alagad kun igwa nin CBA o polisiya an kumpanya sa mas halangkaw na separation pay, iyo iyan an masusunod.<\/p>\n\n\n\n
Kun an kumpanya padagos nang nagsara dahil sa pagkalugi, dai kinakaipuhan na magbayad nin separation pay. Alagad dai man pigabawalan an kumpanya na magtao nin separation pay na masirbing tabang sa empleyado nindang mawawaran nin trabaho.<\/p>\n\n\n\n
Sa gabos na mga awtorisadong dahilan na ini, kinakaipuhan na magtao nin pagpaaram sa empleyado na aalion, asin mag-report an employer sa DOLE, sa laog nin 30 aldaw bago alion an empleyado. Pag dai ini ginibo, pwede makakuha nin danyos an empleyado.<\/p>\n\n\n\n
(2)<\/strong> Illegal dismissal sa empleyado alagad dai na posible na maibalik pa sya sa saiyang trabaho.<\/p>\n\n\n\n
Ang sarong empleyado na iligal na inali sa trabaho igwang duwang remedyo, an pagbayad nin backwages asin pagbalik saiya sa trabaho. Alagad kun dai na posibleng maibalik pa sya sa trabaho nya, separation pay na san\u00e1 an dapat itao.<\/p>\n\n\n\n
Sarong halimbawa nin illegal dismissal iyo an dai pagpalaog sa trabaho nin empleyado na lagpas anom na bulan o ang pigaapod na \u201cfloating status\u201d.<\/p>\n\n\n\n
(3)<\/strong> Sa bihirang mga pagkakataon, pigatawan kan Korte Suprema an sarong empleyado na legal na inali nin separation pay dahil sa kaaluyan sa serbisyo o dahil sa pagkaherak sa sitwasyon kan empleyado. Pigakonsiderar man an kadahilanan kan pagkaali sa trabaho kun baga man maninigo syang tawan nin separation pay.<\/p>\n\n\n\n
Ini san\u00e1 ang mga rason kun sain pwede makahagad nin separation pay an mga empleyado. Sa panahon ngunyan, kada sentimo na pwede makua kan sarong empleyado na may pigabuhay na pamilya labi ka-importante, kaya importanteng maaraman kun pigabayadan ka nin tama kan saimong kumpanya.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sa ngunyan, lagpas anom na bulan na kitang naka-quarantine, mas dipisil an pagkabuhay, dakol na an warang trabaho, dai na aram kan iba kun sain pa makutkot nin kwarta pambayad para sa mga gastuson. Nagsara an mga negosyo dahil sa pagkalugi; damay na syempre dyan an mga empleyado na nag-aasa sa sainda.  May iba man […]<\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[507],"tags":[69,47,388,606,603,599,598,513,509,49,508,605,604,600,602],"yoast_head":"\n<title>Hain na an separation pay ko? | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/pagpasabot\/hain-na-an-separation-pay-ko\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Hain na an separation pay ko? | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sa ngunyan, lagpas anom na bulan na kitang naka-quarantine, mas dipisil an pagkabuhay, dakol na an warang trabaho, dai na aram kan iba kun sain pa makutkot nin kwarta pambayad para sa mga gastuson. Nagsara an mga negosyo dahil sa pagkalugi; damay na syempre dyan an mga empleyado na nag-aasa sa sainda.  May iba man […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/pagpasabot\/hain-na-an-separation-pay-ko\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T08:09:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T03:39:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\">\n


Hain na an separation pay ko? | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:18am
# Hain na an separation pay ko?
Published on Sunday, September 27, , 4:09pm
by [Mae Diane Azores]( "Posts by Mae Diane Azores") \| [Pagpasabot](
Sa ngunyan, lagpas anom na bulan na kitang naka-quarantine, mas dipisil an pagkabuhay, dakol na an warang trabaho, dai na aram kan iba kun sain pa makutkot nin kwarta pambayad para sa mga gastuson. Nagsara an mga negosyo dahil sa pagkalugi; damay na syempre dyan an mga empleyado na nag-aasa sa sainda.  May iba man na dai man kuta inali sa trabaho, alagad dai muna pipalaog ta wara na ki pambayad ki sweldo an kumpanyang pigalaugan ninda.
Sa mga nag-aging aldaw, kadakol an nagaapot sako kun pwede ba sinda mag-agad nin separation pay kun inali sinda sa trabaho dahil ngani kaining pandemya.
Ano man nanggad an separation pay? An separation pay iyo an kwartang pigatao sa sarong empleyado huli kan saiyang pagkatanggal sa trabaho tanganing matabangan sya mantang nagahanap ki bagong trabaho. Iba pa ini sa pigaapod na “last pay.” An “last pay” an huring sweldo mo para sa tinrabaho mo bago ka mag-ali, madalas dai muna ini pigatao sagkod dai ka pa nakakapag-clerance sa kumpanyang hahalian mo. Sa separation pay, bako gabos na nawaran nin trabaho pwede makakua kaini _._ Syempre kun boluntaryo kang nag-resign o nag-ali sa kumpanya, dai ka pwede maghagad nin separation pay.Sa mga minasunod saná na kadahilanan pwede makakua nin separation pay an sarong empleyado:
**(1)** _Mga awtorisadong dahilan (Authorized Causes)_ na nakapalaog sa _Labor Code_:
(a) _Installation of labor-saving device_— Kun halimbawa may makina na piglaag an tagsadiri kan kumpanya tanganing makatipid asin kaya na man kaini na gibuhon an trabaho nin sarong empleyado.
(b) _Redundancy_— Pag ang posisyon kan empleyado dai na kaipuhan kan kumpanya o kun doroble na an gibo kan mga empleyado kaya kaipuhan na magtanggal.
(c) _Retrenchment_— Ini an kadaklan na nangyari ngunyan na pandemya. An retrenchment iyo an pagbawas nin empleyado tanganing mapugulan an seryosong pagkalugi kan kumpanya. Dapat may ebidensya, arog kan audited financial statements, na nagpapatunay na malulugi na nanggad an kumpanya dahil sa sarong krisis.
(d) _Closure NOT due to serious business losses_ — Ini an pagsara kan mga negosyo sa ibang kadahilanan lain pa sa pagkalugi.
Sa inot asin panduwa, an separation pay na ibabayad iyo an kun arin an mas halangkaw sa sarong bulan na sweldo o sarong bulan na sweldo sa kada taon nin serbisyo.
Sa pantulo asin pangapat, an ibabayad na separation pay iyo an kun arin an mas halangkaw sa sarong bulan na sweldo o kabangang bulan na sweldo sa kada taon nin serbisyo.
An anom na bulan pigabilang nang sarong taon para sa pagkwenta kan separation pay.
Alagad kun igwa nin CBA o polisiya an kumpanya sa mas halangkaw na separation pay, iyo iyan an masusunod.
Kun an kumpanya padagos nang nagsara dahil sa pagkalugi, dai kinakaipuhan na magbayad nin separation pay. Alagad dai man pigabawalan an kumpanya na magtao nin separation pay na masirbing tabang sa empleyado nindang mawawaran nin trabaho.
Sa gabos na mga awtorisadong dahilan na ini, kinakaipuhan na magtao nin pagpaaram sa empleyado na aalion, asin mag-report an employer sa DOLE, sa laog nin 30 aldaw bago alion an empleyado. Pag dai ini ginibo, pwede makakuha nin danyos an empleyado.
**(2)** Illegal dismissal sa empleyado alagad dai na posible na maibalik pa sya sa saiyang trabaho.
Ang sarong empleyado na iligal na inali sa trabaho igwang duwang remedyo, an pagbayad nin backwages asin pagbalik saiya sa trabaho. Alagad kun dai na posibleng maibalik pa sya sa trabaho nya, separation pay na saná an dapat itao.
Sarong halimbawa nin illegal dismissal iyo an dai pagpalaog sa trabaho nin empleyado na lagpas anom na bulan o ang pigaapod na “floating status”.
**(3)** Sa bihirang mga pagkakataon, pigatawan kan Korte Suprema an sarong empleyado na legal na inali nin separation pay dahil sa kaaluyan sa serbisyo o dahil sa pagkaherak sa sitwasyon kan empleyado. Pigakonsiderar man an kadahilanan kan pagkaali sa trabaho kun baga man maninigo syang tawan nin separation pay.
Ini saná ang mga rason kun sain pwede makahagad nin separation pay an mga empleyado. Sa panahon ngunyan, kada sentimo na pwede makua kan sarong empleyado na may pigabuhay na pamilya labi ka-importante, kaya importanteng maaraman kun pigabayadan ka nin tama kan saimong kumpanya.
.
Sarong CPA-Lawyer si Mae Diane Azores na taga-Legazpi City. Nagtapos sya nin Accountancy sa Bicol University, dangan an saiyang Juris Doctor gikan man sa University of Santo Tomas-Legazpi. Sya an topnotcher kan Bar Exams. Bilang sarong hoben na abogada, buót nyang makapaghiras sa mga tawo nin edukasyon dapit sa kababaihan, mga obrero, asin mga karapatan pantawo.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An sikolohiya kan “resilience”: pagkamasarig asin pagbangon | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:19am
# An sikolohiya kan “resilience”: pagkamasarig asin pagbangon
Published on Tuesday, December 08, , 4:29pm
by [Nephtaly Botor]( "Posts by Nephtaly Botor") \| [Sa Balyong Kudal](
Pirang semana na sana, matatapos na an . Halangkaw an satuyang paglaom na lugod an mas mabúot satuya. Ini sa tahaw kan padagos tang pag-atubang sa pandemya asin sa parada kan mga bagyong nag-agi sa Bikol asin iba pang rehiyon. Bako bagang madali. Dakol nawaran nin pagrurugaring. An iba nairido o nawaran nin mahal sa buhay.
Bakong bago sato an mga kalamidad na arog kaini. Ako, halimbawa, nagimatan ko na na an harong mi digdi sa Naga binabaha talaga. Dai sakuya makangangalas kun maselebrar kami nin Pasko o Bagong Taon na mayong kuryente dahil dakol an naragpang mga poste nin kuryente. Dai ko aram kun marhay o malain na dai na bago satuya mga kalamidad. Sa marhay, sa maraot gayod. Marhay, ta tuod na kita sa mga arog kaini. Maraot, ta mapagal bagang magbagunas nin salog pag naghupa na an baha. Pero mas mapagal isipon na sa laog nin pirang dekada garo nagtitikapo pa giraray an satuyang nasyon sa aspekto nin _disaster response_. Ini sa balyo kan reyalidad na susog sa World Risk Report, an Pilipinas nagpapangaduwa o pangatulo sa _most at-risk countries_ sa kinaban.
Sa tahaw kan ekspiryensyang ini sa mga kalamidad, naglulutang an diskurso tungkol sa _resilience._ Ano baya nanggad ini? Sa sakong pagkaaram, an pinakaharaning dakitaramon kaini iyo an pagkamasarig o kapusugan—“pagbangon sa tahaw nin problema.” Sinasabi na an mga Pilipino daa _resilient_—may karakter nin resilience. Kaya tang magngirit dawa may problema o nakukulgan na. Matinios. Maginibo. Mahigos. Maray-rahay bagang mga kaugalian. Pero kan mga nakaaging aldaw, garo napapagal na an mga Pilipino na akuon an identidad na ini. Habo ta nang sabihon na _resilient_ kita. Pagal na kita sa pagigin _resilient_. Pàno man kaya ginigibong rason kan iba para ipasipara an saindang mga responsibilidad na pakarayhon an mga sistema asin imprastraktura na dapat yaon para maiwasan o mabawasan an katibaadan kan _disaster_.
Pero, ano baya talaga an _resilience_? Manlainlan na paghiling, base sa disiplina. Sa sikolohiya, an _resilience_ pigkokonsiderar na sarong proseso nin pag-angay sa tahaw nin mga katibaadan o problema, urog na idtong mga magagabat asin nakaka-traumang mga sitwasyon (American Psychological Association, , p. 1). Ini kakayahan na magtindog asin maka-agwanta sa tahaw nin krisis (Walsh, , p. 1-2). Sa sikolohikal na pakahulugan, inot ginamit an terminong _resilience_ sa mga pag-adal sa epidemyolohiya, urog na sa mga interbensyon sa mga tawong may _schizophrenia_—kundisyon medikal kun sain nagkakaigwa nin problema sa integrasyon asin koordinasyon kan naiisip, namamati, asin ginigibo kun kaya naapektuhan an persepsyon sa reyalidad (Dielman, ; Garmezy, ).
Sa kontemporanyong panahon, may tulong rani sa konsepto kan _resilience_: 1\. bilang _trait_ o kalidad, 2. bilang _outcome_ o kaaabtan, o 3. bilang daynamikong proseso  (Hu, Zhang, & Wang, ). Bilang kalidad, an _resilience_ nakadepende sa konteksto kan tawo—edad, kultura, kasarian (Connor & Davidson, , p. 76). An sarong tawo masarig o pusog kun nahihiling nya an problema bilang sarong oportunidad, aram nya an saiyang kusog asin kaluyahan, igwa syang pusog na relasyon sa kapwa, nagtutubod sya sa sadiring kakayahan, may _sense of humor_ asin positibong paghiling sa sitwasyon, asin mapinasensya (Kobasa, ; Rutter, ; Lyons, , as cited in Connor & Davidson, , p. 77; Lai & Yue, ). Kumbaga sa kasabihan, kayang mabuhay sa tagilid na kinaban mantang dai nawawaran nin pagtubod asin pagláom.
Bilang kaaabtan, an _resilience_ sarong katuyuhan. Saro ining resulta kan kun anuman an ginigibo kan indibidwal asin mga tawo sa palibot nya. Buót sabihon, may dapat himuhon bago magin masarig an sarong tawo. Kun may mga bagay na nakakaulang sa pag-uswag kan indibidwal, dapat ining baguhon, baklion, hirahon. Digdi naglalaog an impluwensya asin responsabilidad kan mga institusyon pansosyudad. Obligasyon kan mga institusyon na ini na siguruhon an patas na oportunidad para sa gabos para magin matatag. Dapat pinagtatarabangtabangan na tanggalon an mga ulang o bulnerabilidad kan tawo—halimbawa pagtios, diskriminasyon, kawaran nin sistema sa pagtao nin tabang, asin iba pa. Kun dai papakarhayon an mga bagay sa palibot—mga programa, mga mekanismo, mga polisiya—posibleng masakitan an tawo na magbaklay pasiring sa pagiging matatag. Sa positibong paghiling, an _resilience_ abilidad na mas kayang pakusugon urog na kun igwang suporta gikan sa luwas kan indibidwal.
Bilang proseso, an resilience nag-uuswag. Ini hinihiling bilang pagbaklay pasiring sa sarong destinasyon. Ano an destinasyon? _Recovery_, o giraray na pagbalik sa marhay na estado ( _well-being_) asin halangkaw kalidad nin pamumuhay ( _quality of life_). Sa pag-agi kan panahon, an pagkamasarig nag-uurog depende sa disposisyon asin sirkumstansya. Kun an sarong tawo maluya ngunyan, pwedeng sa aga makusog sya. Kun  makusog sya ngunyan, pwedeng sa aga mas pakusugon pa. Garo tinanom an _resilience_ na pag tama an init kan saldang, tubig, asin sustansya kan daga, mas nagtatalubo asin nagbubunga. Huli ta proseso an _resilience_, naaapektuhan man ini kan iba ibang salik arog halimbawa kan kapasidad ta na intindihon asin imanehar an satong emosyon (Koole, ; Linehan, ; Lee, Dolan, & Critchley, ; Mestre, Nuñez-Lozano, Gomez-Molinero, Zayas, & Guil, ; Schneider, Lyons, & Khazon, ).
Ano ang manunudad ta sa mga konseptwalisasyon na ini kan _resilience_. Inot, bako ining _passive_—naghihiro asin may paghiro na dapat ginigibo. Bakong _resilience_ an pagtuninong na sana. An pagigin matinios saro sana sa kalidad kan _resilience_. Apwera kaini, dapat may pagláom asin paghimo na pakarhayon an sitwasyon. Mapagal bagang magbuhat hali sa mga kalamidad. Kaya sarong esensya kan _resilience_ iyo an padanay na pagpapakaray, pangangataman, asin pagpapauswag kan ekolohiya na iniirukan ta. Esensya man kan _resilience_ an pangapudan sa mga may kamanungdanan na ilaag sa saindang plataporma an pagsiguro kan mga mekanismo sa _relief_, _response_, asin _recovery_.
Sa hiling ko, dawa pagal na kitang apudon na _resilient_, padagos man giraray na magigin _resilient_ an Pilipino. An satong espiritwalidad, an mga ngirit, an pag-ataman ta sa sadiri asin sa kapwa, an satuyang pag-andam asin higos mapadagos. Alagad kun an mga sistema na nakakaapekto sa satuyang pagkamasarig dai mabakli, dai mapakarhay, dawa sisay na maisog, mabaskog, asin maurag, aabutan nin kapagalan asin kaluyahan.
Kaya, sa mga masurunod na aldaw, padagos kita. Mahibi kun kaipuhan, alagad mahangos, matindog, malinig kan dalnak sa salog, mapakarhay kan linayog na atop, malakaw pasiring sa linalaúman na puturo. Pero sa iba, lalo na si mga nakakaulang sa _resilience_ kan kapwa, pag-isipan an posisyon kan saimong prebilehiyo. Magsalming, maghuruphurop kun pàno ka mahiro tanganing makatabang.
.
Si Nephtaly Botor sarong taga-Naga na ngunyan nagtutukdo sa Departamento ng Pag-aaral ng Pagpapaunlad Pantao at Pampamilya, Kolehiyo ng Ekolohiyang Pantao, sa Unibersidad ng Pilipinas Los Baños. Sya man an Education and Training Director kan Balik Kalipay Center for Psychosocial Response, Inc., . An saiyang interes nakapokus sa family and community counseling, mental health and psychosocial support, family resilience, asin gender and sexuality. Bisitahon an saiyang website na o mag-email sa .
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":,"date":"T16:29:10","date_gmt":"T08:29:10","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T10:55:01","modified_gmt":"T02:55:01","slug":"an-sikolohiya-kan-resilience-pagkamasarig-asin-pagbangon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/sa-balyong-kudal\/an-sikolohiya-kan-resilience-pagkamasarig-asin-pagbangon\/","title":{"rendered":"An sikolohiya kan \u201cresilience\u201d: pagkamasarig asin pagbangon"},"content":{"rendered":"\n
Pirang semana na sana, matatapos na an . Halangkaw an satuyang paglaom na lugod an mas mab\u00faot satuya. Ini sa tahaw kan padagos tang pag-atubang sa pandemya asin sa parada kan mga bagyong nag-agi sa Bikol asin iba pang rehiyon. Bako bagang madali. Dakol nawaran nin pagrurugaring. An iba nairido o nawaran nin mahal sa buhay. <\/p>\n\n\n\n
Bakong bago sato an mga kalamidad na arog kaini. Ako, halimbawa, nagimatan ko na na an harong mi digdi sa Naga binabaha talaga. Dai sakuya makangangalas kun maselebrar kami nin Pasko o Bagong Taon na mayong kuryente dahil dakol an naragpang mga poste nin kuryente. Dai ko aram kun marhay o malain na dai na bago satuya mga kalamidad. Sa marhay, sa maraot gayod. Marhay, ta tuod na kita sa mga arog kaini. Maraot, ta mapagal bagang magbagunas nin salog pag naghupa na an baha. Pero mas mapagal isipon na sa laog nin pirang dekada garo nagtitikapo pa giraray an satuyang nasyon sa aspekto nin disaster response<\/em>. Ini sa balyo kan reyalidad na susog sa World Risk Report, an Pilipinas nagpapangaduwa o pangatulo sa most at-risk countries<\/em> sa kinaban.<\/p>\n\n\n\n
Sa tahaw kan ekspiryensyang ini sa mga kalamidad, naglulutang an diskurso tungkol sa resilience. <\/em>Ano baya nanggad ini? Sa sakong pagkaaram, an pinakaharaning dakitaramon kaini iyo an pagkamasarig o kapusugan\u\u201cpagbangon sa tahaw nin problema.\u201d Sinasabi na an mga Pilipino daa resilient<\/em>\umay karakter nin resilience. Kaya tang magngirit dawa may problema o nakukulgan na. Matinios. Maginibo. Mahigos. Maray-rahay bagang mga kaugalian. Pero kan mga nakaaging aldaw, garo napapagal na an mga Pilipino na akuon an identidad na ini. Habo ta nang sabihon na resilient<\/em> kita. Pagal na kita sa pagigin resilient<\/em>. P\u00e0no man kaya ginigibong rason kan iba para ipasipara an saindang mga responsibilidad na pakarayhon an mga sistema asin imprastraktura na dapat yaon para maiwasan o mabawasan an katibaadan kan disaster<\/em>. <\/p>\n\n\n\n
Pero, ano baya talaga an resilience<\/em>? Manlainlan na paghiling, base sa disiplina. Sa sikolohiya, an resilience<\/em> pigkokonsiderar na sarong proseso nin pag-angay sa tahaw nin mga katibaadan o problema, urog na idtong mga magagabat asin nakaka-traumang mga sitwasyon (American Psychological Association, , p. 1). Ini kakayahan na magtindog asin maka-agwanta sa tahaw nin krisis (Walsh, , p. 1-2). Sa sikolohikal na pakahulugan, inot ginamit an terminong resilience<\/em> sa mga pag-adal sa epidemyolohiya, urog na sa mga interbensyon sa mga tawong may schizophrenia<\/em>\ukundisyon medikal kun sain nagkakaigwa nin problema sa integrasyon asin koordinasyon kan naiisip, namamati, asin ginigibo kun kaya naapektuhan an persepsyon sa reyalidad (Dielman, ; Garmezy, ).<\/p>\n\n\n\n
Sa kontemporanyong panahon, may tulong rani sa konsepto kan resilience<\/em>: 1. bilang trait<\/em> o kalidad, 2. bilang outcome<\/em> o kaaabtan, o 3. bilang daynamikong proseso  (Hu, Zhang, & Wang, ). Bilang kalidad, an resilience<\/em> nakadepende sa konteksto kan tawo\uedad, kultura, kasarian (Connor & Davidson, , p. 76). An sarong tawo masarig o pusog kun nahihiling nya an problema bilang sarong oportunidad, aram nya an saiyang kusog asin kaluyahan, igwa syang pusog na relasyon sa kapwa, nagtutubod sya sa sadiring kakayahan, may sense of humor<\/em> asin positibong paghiling sa sitwasyon, asin mapinasensya (Kobasa, ; Rutter, ; Lyons, , as cited in Connor & Davidson, , p. 77; Lai & Yue, ). Kumbaga sa kasabihan, kayang mabuhay sa tagilid na kinaban mantang dai nawawaran nin pagtubod asin pagl\u00e1om.<\/p>\n\n\n\n
Bilang kaaabtan, an resilience<\/em> sarong katuyuhan. Saro ining resulta kan kun anuman an ginigibo kan indibidwal asin mga tawo sa palibot nya. Bu\u00f3t sabihon, may dapat himuhon bago magin masarig an sarong tawo. Kun may mga bagay na nakakaulang sa pag-uswag kan indibidwal, dapat ining baguhon, baklion, hirahon. Digdi naglalaog an impluwensya asin responsabilidad kan mga institusyon pansosyudad. Obligasyon kan mga institusyon na ini na siguruhon an patas na oportunidad para sa gabos para magin matatag. Dapat pinagtatarabangtabangan na tanggalon an mga ulang o bulnerabilidad kan tawo\uhalimbawa pagtios, diskriminasyon, kawaran nin sistema sa pagtao nin tabang, asin iba pa. Kun dai papakarhayon an mga bagay sa palibot\umga programa, mga mekanismo, mga polisiya\uposibleng masakitan an tawo na magbaklay pasiring sa pagiging matatag. Sa positibong paghiling, an resilience<\/em> abilidad na mas kayang pakusugon urog na kun igwang suporta gikan sa luwas kan indibidwal.<\/p>\n\n\n\n
Bilang proseso, an resilience nag-uuswag. Ini hinihiling bilang pagbaklay pasiring sa sarong destinasyon. Ano an destinasyon? Recovery<\/em>, o giraray na pagbalik sa marhay na estado (well-being<\/em>) asin halangkaw kalidad nin pamumuhay (quality of life<\/em>). Sa pag-agi kan panahon, an pagkamasarig nag-uurog depende sa disposisyon asin sirkumstansya. Kun an sarong tawo maluya ngunyan, pwedeng sa aga makusog sya. Kun  makusog sya ngunyan, pwedeng sa aga mas pakusugon pa. Garo tinanom an resilience<\/em> na pag tama an init kan saldang, tubig, asin sustansya kan daga, mas nagtatalubo asin nagbubunga. Huli ta proseso an resilience<\/em>, naaapektuhan man ini kan iba ibang salik arog halimbawa kan kapasidad ta na intindihon asin imanehar an satong emosyon (Koole, ; Linehan, ; Lee, Dolan, & Critchley, ; Mestre, Nu\u00f1ez-Lozano, Gomez-Molinero, Zayas, & Guil, ; Schneider, Lyons, & Khazon, ).<\/p>\n\n\n\n
Ano ang manunudad ta sa mga konseptwalisasyon na ini kan resilience<\/em>. Inot, bako ining passive<\/em>\unaghihiro asin may paghiro na dapat ginigibo. Bakong resilience<\/em> an pagtuninong na sana. An pagigin matinios saro sana sa kalidad kan resilience<\/em>. Apwera kaini, dapat may pagl\u00e1om asin paghimo na pakarhayon an sitwasyon. Mapagal bagang magbuhat hali sa mga kalamidad. Kaya sarong esensya kan resilience<\/em> iyo an padanay na pagpapakaray, pangangataman, asin pagpapauswag kan ekolohiya na iniirukan ta. Esensya man kan resilience<\/em> an pangapudan sa mga may kamanungdanan na ilaag sa saindang plataporma an pagsiguro kan mga mekanismo sa relief<\/em>, response<\/em>, asin recovery<\/em>. <\/p>\n\n\n\n
Sa hiling ko, dawa pagal na kitang apudon na resilient<\/em>, padagos man giraray na magigin resilient<\/em> an Pilipino. An satong espiritwalidad, an mga ngirit, an pag-ataman ta sa sadiri asin sa kapwa, an satuyang pag-andam asin higos mapadagos. Alagad kun an mga sistema na nakakaapekto sa satuyang pagkamasarig dai mabakli, dai mapakarhay, dawa sisay na maisog, mabaskog, asin maurag, aabutan nin kapagalan asin kaluyahan. <\/p>\n\n\n\n
Kaya, sa mga masurunod na aldaw, padagos kita. Mahibi kun kaipuhan, alagad mahangos, matindog, malinig kan dalnak sa salog, mapakarhay kan linayog na atop, malakaw pasiring sa linala\u00faman na puturo. Pero sa iba, lalo na si mga nakakaulang sa resilience<\/em> kan kapwa, pag-isipan an posisyon kan saimong prebilehiyo. Magsalming, maghuruphurop kun p\u00e0no ka mahiro tanganing makatabang.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pirang semana na sana, matatapos na an . Halangkaw an satuyang paglaom na lugod an mas mab\u00faot satuya. Ini sa tahaw kan padagos tang pag-atubang sa pandemya asin sa parada kan mga bagyong nag-agi sa Bikol asin iba pang rehiyon. Bako bagang madali. Dakol nawaran nin pagrurugaring. An iba nairido o nawaran nin mahal […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[36],"tags":[69,47,726,49,86,88,377,224,378],"yoast_head":"\n<title>An sikolohiya kan \u201cresilience\u201d: pagkamasarig asin pagbangon | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/sa-balyong-kudal\/an-sikolohiya-kan-resilience-pagkamasarig-asin-pagbangon\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"An sikolohiya kan \u201cresilience\u201d: pagkamasarig asin pagbangon | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pirang semana na sana, matatapos na an . Halangkaw an satuyang paglaom na lugod an mas mab\u00faot satuya. Ini sa tahaw kan padagos tang pag-atubang sa pandemya asin sa parada kan mga bagyong nag-agi sa Bikol asin iba pang rehiyon. Bako bagang madali. Dakol nawaran nin pagrurugaring. An iba nairido o nawaran nin mahal […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/sa-balyong-kudal\/an-sikolohiya-kan-resilience-pagkamasarig-asin-pagbangon\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T08:29:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T02:55:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\">\n


{"id":,"date":"T19:04:29","date_gmt":"T11:04:29","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T17:28:05","modified_gmt":"T09:28:05","slug":"pan-de-regla-nagsuriyaw-an-daraga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/pan-de-regla-nagsuriyaw-an-daraga\/","title":{"rendered":"Pan de regla: nagsuriyaw an daraga"},"content":{"rendered":"\n
Sa Paco sa Manila, anggot su daragang tindera sakuya ta pigtuturo ko sa eskaparate an tinapay asin an sabi ko: &#;Yan nga po. Pabili nga po ng regla<\/em>.&#;<\/p>\n\n\n\n
Syempre, pinahalipot ko na an pan de regla<\/em> kaya an sabi ko na san\u00e1&#; regla<\/em>. Siisay man bay\u00e2 na tindera an mauugma kun may solteritong mabutwa sa panaderya, tapos magsasabing mabakal ki regla?<\/p>\n\n\n\n
Sa Albay, midbid nganing pan de regla an naunabing tinapay na may pulang filling<\/em> na masiramon lalo kun mainit pa. Pig-apod man ining maligaya<\/em> na sa sexualized<\/em> na suba kan mga tambay samuya kaidto, maugma daa kaya an babaying may regla ta an bu\u00f3t sabihon bako syang bados. Takuton daa kayang dai magregla itong mga babayi na mga matibayon minaaraki\usu mga pigsabing dai pa ngani daa naglilinaw su ihi, bados na naman. Sa Paco ngani, arog sa iba pang lugar sa Manila asin sa Southern Luzon, kalihim<\/em> an apod ninda sa pan de regla<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
Kalihim<\/em> man an aram na apod kan daragang tindera asin nagkurahaw na baga ta usmak daa ako asin nagpatanid na sako. Ipa-pulis daa ako pag dai ako naghali. Rumdom ko sa Tabaco kaidto, asin ngani hanggan ngunyan, mabentahon pa an pan de regla<\/em> sa mga panaderya arog kan Little Sis buda Albaniel alagad bidahon kaidtong mga dekada &#;80 an Mayon Bakery asin Allied Bakery.<\/p>\n\n\n\n
An Mayon asin an Allied parehong pagsadiri kaidto nin mga purong Intsik na nag-aragom man daa nin mga Bikolanang Chinoy. Kumplikado man an mga istorya kan buhay-buhay ninda alagad dai maininigar na sa pagtalubo kan lokal na ekonomiya kan Tabaco kaidto, parte man an mga nasabing panaderya. An pagtubod kaidto kan mga Intsik samo: an gabos na negosyo, nagpupuon sa kun ano an ilalaag sa tulak.<\/p>\n\n\n\n
Pirmi akong gutom kan sadit pa ako sa Tabaco ta mala ataman san\u00e1 ako kaya limitado an pagkakan. O mas tama gayod na sabihon na sa sobrang kapagalan ko sa trabaho sa harong asin sa tindahan bilang houseboy, mayo na akong ganang magkakan kaya sabi ni Ba, su matabang Intsik na manager kan Mayon Bakery, malungsi daa ako asin risang marhay na kulang sa pagkaon. Padabaon ako ni Ba ta Grade 1 pa san\u00e1, mata na ako alas-tres nin aga asin nagkukua nin mga duwang kahon nin tinapay na ititinda min amay bago pa magralaugan sa eskwela buda opisina. An tiyaon ko kaya an may pinakadakulang sari-sari store kaito sa Barangay Cormidal.<\/p>\n\n\n\n
Sa hirak ni Ba kaidto sako, tatawan nya ako nin dagdag na tinapay asin saro sa gustuhon ko an pan de regla<\/em>. Sisiguraduhon nya na maubos ko tulos su tinao nya ta pag dinara ko pa samo, baad daa sahutan pa ako na nagkimpit ki tinapay hali duman sa mga dara-dara ko.<\/p>\n\n\n\n
Ulukon kaito si Ba pag nahihiling nyang hakug-hakog ako nin pan de regla<\/em>. Paiinumon nya akong tubig asin isusubol na humali na ta baad hanapon na ako kan tiyaon ko.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sa Paco sa Manila, anggot su daragang tindera sakuya ta pigtuturo ko sa eskaparate an tinapay asin an sabi ko: &#;Yan nga po. Pabili nga po ng regla.&#; Syempre, pinahalipot ko na an pan de regla kaya an sabi ko na san\u00e1&#; regla. Siisay man bay\u00e2 na tindera an mauugma kun may solteritong mabutwa sa […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"\n
Sa Paco sa Manila, anggot su daragang tindera sakuya ta pigtuturo ko sa eskaparate an tinapay asin an sabi ko: \"Yan nga po. Pabili nga po ng regla<\/em>.\"<\/p>\n\n\n\n
Syempre, pinahalipot ko na an pan de regla<\/em> kaya an sabi ko na san\u00e1... regla<\/em>. Siisay man bay\u00e2 na tindera an mauugma kun may solteritong mabutwa sa panaderya, tapos magsasabing mabakal ki regla?<\/p>\n\n\n\n
Sa Albay, midbid nganing pan de regla an naunabing tinapay na may pulang filling<\/em> na masiramon lalo kun mainit pa. Pig-apod man ining maligaya<\/em> na sa sexualized<\/em> na suba kan mga tambay samuya kaidto, maugma daa kaya an babaying may regla ta an bu\u00f3t sabihon bako syang bados. Takuton daa kayang dai magregla itong mga babayi na mga matibayon minaaraki\usu mga pigsabing dai pa ngani daa naglilinaw su ihi, bados na naman. Sa Paco ngani, arog sa iba pang lugar sa Manila asin sa Southern Luzon, kalihim<\/em> an apod ninda sa pan de regla<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
Kalihim<\/em> man an aram na apod kan daragang tindera asin nagkurahaw na baga ta usmak daa ako asin nagpatanid na sako. Ipa-pulis daa ako pag dai ako naghali. Rumdom ko sa Tabaco kaidto, asin ngani hanggan ngunyan, mabentahon pa an pan de regla<\/em> sa mga panaderya arog kan Little Sis buda Albaniel alagad bidahon kaidtong mga dekada '80 an Mayon Bakery asin Allied Bakery.<\/p>\n\n\n\n
An Mayon asin an Allied parehong pagsadiri kaidto nin mga purong Intsik na nag-aragom man daa nin mga Bikolanang Chinoy. Kumplikado man an mga istorya kan buhay-buhay ninda alagad dai maininigar na sa pagtalubo kan lokal na ekonomiya kan Tabaco kaidto, parte man an mga nasabing panaderya. An pagtubod kaidto kan mga Intsik samo: an gabos na negosyo, nagpupuon sa kun ano an ilalaag sa tulak.<\/p>\n\n\n\n
Pirmi akong gutom kan sadit pa ako sa Tabaco ta mala ataman san\u00e1 ako kaya limitado an pagkakan. O mas tama gayod na sabihon na sa sobrang kapagalan ko sa trabaho sa harong asin sa tindahan bilang houseboy, mayo na akong ganang magkakan kaya sabi ni Ba, su matabang Intsik na manager kan Mayon Bakery, malungsi daa ako asin risang marhay na kulang sa pagkaon. Padabaon ako ni Ba ta Grade 1 pa san\u00e1, mata na ako alas-tres nin aga asin nagkukua nin mga duwang kahon nin tinapay na ititinda min amay bago pa magralaugan sa eskwela buda opisina. An tiyaon ko kaya an may pinakadakulang sari-sari store kaito sa Barangay Cormidal.<\/p>\n\n\n\n
Sa hirak ni Ba kaidto sako, tatawan nya ako nin dagdag na tinapay asin saro sa gustuhon ko an pan de regla<\/em>. Sisiguraduhon nya na maubos ko tulos su tinao nya ta pag dinara ko pa samo,\u00a0baad daa sahutan pa ako na nagkimpit ki tinapay hali duman sa mga dara-dara ko.<\/p>\n\n\n\n
Ulukon kaito si Ba pag nahihiling nyang hakug-hakog ako nin pan de regla<\/em>. Paiinumon nya akong tubig asin isusubol na humali na ta baad hanapon na ako kan tiyaon ko.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","_et_gb_content_width":""},"categories":[38],"tags":[214,481,69,47,478,49,480,78,477,479],"yoast_head":"\n<title>Pan de regla: nagsuriyaw an daraga | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/pan-de-regla-nagsuriyaw-an-daraga\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Pan de regla: nagsuriyaw an daraga | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sa Paco sa Manila, anggot su daragang tindera sakuya ta pigtuturo ko sa eskaparate an tinapay asin an sabi ko: &#;Yan nga po. Pabili nga po ng regla.&#; Syempre, pinahalipot ko na an pan de regla kaya an sabi ko na san\u00e1&#; regla. Siisay man bay\u00e2 na tindera an mauugma kun may solteritong mabutwa sa […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/pan-de-regla-nagsuriyaw-an-daraga\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T11:04:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T09:28:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutes\">\n


Nephtaly Botor

Si Nephtaly Botor sarong taga-Naga na ngunyan nagtutukdo sa Departamento ng Pag-aaral ng Pagpapaunlad Pantao at Pampamilya, Kolehiyo ng Ekolohiyang Pantao, sa Unibersidad ng Pilipinas Los Baños. Sya man an Education and Training Director kan Balik Kalipay Center for Psychosocial Response, Inc., . An saiyang interes nakapokus sa family and community counseling, mental health and psychosocial support, family resilience, asin gender and sexuality. Bisitahon an saiyang website na https://pinoypsych.org o mag-email sa .

<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v15.5 - https://yoast.com/wordpress/plugins/seo/ -->
<title>Magbikol Kita | Nephtaly Botor</title>
<meta name="robots" content="index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1" />
<link rel="canonical" href="https://magbikolkita.com/author/nephtaly-botor/" />
<meta property="og:locale" content="en_US" />
<meta property="og:type" content="profile" />
<meta property="og:title" content="Magbikol Kita | Nephtaly Botor" />
<meta property="og:url" content="https://magbikolkita.com/author/nephtaly-botor/" />
<meta property="og:site_name" content="Magbikol Kita" />
<meta property="og:image" content="https://magbikolkita.com/wp-content/uploads//12/08-NephB.jpg" />
<meta name="twitter:card" content="summary_large_image" />
<meta name="twitter:site" content="@magbikolkita" />
<script type="application/ld+json" class="yoast-schema-graph">{"@context":"https://schema.org","@graph":[{"@type":"Organization","@id":"https://magbikolkita.com/#organization","name":"Magbikol Kita","url":"https://magbikolkita.com/","sameAs":["https://www.facebook.com/magbikolkita/","https://www.instagram.com/magbikolkita/","https://www.youtube.com/magbikolkita/","https://twitter.com/magbikolkita"],"logo":{"@type":"ImageObject","@id":"https://magbikolkita.com/#logo","inLanguage":"en","url":"","caption":"Magbikol Kita"},"image":{"@id":"https://magbikolkita.com/#logo"}},{"@type":"WebSite","@id":"https://magbikolkita.com/#website","url":"https://magbikolkita.com/","name":"Magbikol Kita","description":"Mga Ideyang Bikolnon, Bikol na Tataramon","publisher":{"@id":"https://magbikolkita.com/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":"https://magbikolkita.com/?s={search_term_string}","query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"en"},{"@type":"ProfilePage","@id":"https://magbikolkita.com/author/nephtaly-botor/#webpage","url":"https://magbikolkita.com/author/nephtaly-botor/","name":"Magbikol Kita | Nephtaly Botor","isPartOf":{"@id":"https://magbikolkita.com/#website"},"inLanguage":"en","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https://magbikolkita.com/author/nephtaly-botor/"]}]},{"@type":"Person","@id":"https://magbikolkita.com/#/schema/person/e82cac6a05a57ee601d7adfeb31d","name":"Nephtaly Botor","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https://magbikolkita.com/#personlogo","inLanguage":"en","url":"https://magbikolkita.com/wp-content/uploads//12/08-NephB.jpg","caption":"Nephtaly Botor"},"description":"Si Nephtaly Botor sarong taga-Naga na ngunyan nagtutukdo sa Departamento ng Pag-aaral ng Pagpapaunlad Pantao at Pampamilya, Kolehiyo ng Ekolohiyang Pantao, sa Unibersidad ng Pilipinas Los Ba\u00f1os. Sya man an Education and Training Director kan Balik Kalipay Center for Psychosocial Response, Inc., . An saiyang interes nakapokus sa family and community counseling, mental health and psychosocial support, family resilience, asin gender and sexuality. Bisitahon an saiyang website na https://pinoypsych.org o mag-email sa .","mainEntityOfPage":{"@id":"https://magbikolkita.com/author/nephtaly-botor/#webpage"}}]}</script>
<!-- / Yoast SEO plugin. -->


Makagirabuhon na Perdon | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:23am
# Makagirabuhon na Perdon
Published on Sunday, September 06, , 7:22pm
by [Niles Jordan Breis]( "Posts by Niles Jordan Breis") \| [Aw, Ta Nagkarastahan?](
Inabot ko pa kaidto su _Perdon_ na piggigibo sa mag-agahon. Mga alas tres asin matatakot ka talaga ta malà, madiklom pa, tapos bigla na sanang may mga garo naghaharaya sa pagkanta. Minasirip ako kaidto sa bintana ming jalousies asin garo puro nagraralakaw na anino sana su mga nagpuprusisyon, dai malampas sa trenta asin dagos an pagkanta na karayaton, magabaton pagdangugon:
_an gabos kong sala_…
An gibong usipon kaidto kan mga tambay na kontra-Perdon, puro daa mga gurangon man sana an nag-iiriba ta madali na sindang magkagaradan. An totoo, anggot su ibang mga tambay ta alas tres na alagad mauruli pa sana sinda harali sa irinuman, masasabatan sa dalan su mga gurang asin su pinakamakusog an boses na kantora, haros ikurahaw na sainda su… _Dyos ko patawara_.
Krus na may sarong dupa an laba an nasa inutan kan Perdon asin sarong kandila o gasera o kun minsan karaba an dara sana—an mga ini an inabot ko na kan tinugal ako kaidto kan tiyaon ko na mag-iba kaya tuom ko kaidto pa an bilog na _Patawara_.
Tapos na an Martial Law kaidto alagad igwa pa nin selektibong _curfew_ asin dakol pang mga militar an nagkatarada sa samong barangay na agihan palugsot sa may pyer. Pag nasasabatan kan mga suldados an Perdon, igwa sainda nin minapanguros alagad igwa man nin minapadangog arog kan  “Imbes magkaraturog, nagpaparapuruka. Idaramay pa an Dyos.”
Sa ibang lugar, pag talagang may _curfew_ pa, dai talaga itugutan an Perdon pag alas tres. Kaya igwa kaidtong mga alas otso pa sanang banggi, nagpupuon na an naunabing prusisyon maski dai sinda uyon sa nabagong oras.
Dakul an takuton talaga sa Perdon na buminalik man giraray sa mag-agahon na kinatùdan. An paborito ko kaidtong usipon na luminakop samuya iyo idtong su mga gurangon na kurubaon na ngani daa pag nahiling mo sa aga alagad pag nasa Perdon na sinda, biglang taranuson na daa an lakaw sa diklom. Alas tres na maagahon daa pàno an totoong oras kan mga kalag na nagbarasay-basay.cAn iba daang kalag, nakikipagprusisyon man. Saralakan an mga gadan asin mga buhay pa.
An sabi ni Pay Ipil kaidto, may pirang mga soldados asin mga NPA daa—mga parehong takot man sa nasabing usipon. Kaya daa, marhay man ta dagos baga kaidto an lambang Perdon. Sabihon pang harani na daa kaito an pigsasabing Rebolusyon.
.
Sarong premyadong parasurat si Niles Jordan Breis. Guminana na sya sa Palanca, Premio Arejola, Gawad Obrang Literaturang Bikol, asin sa Premio Valledor. Gikan sya sa Tabaco, Albay. Sya an representante kan Southern Luzon sa NCCA National Committee on Literary Arts.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Pandemya, pagláom | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:20am
Published on Sunday, August 09, , 3:48pm
by [Nephtaly Botor]( "Posts by Nephtaly Botor") \| [Sa Balyong Kudal](
Paglaog kan Agosto, naglaog man sa labing syen-mil an kaso nin CoViD19 na nailista sa bilog na nasyon. Sa perspektiba kan ordinaryong namamanwaan na nagpupurbar pangatamanan an saiyang sadiri asin pamilya sa paagi kan paghanaw nin kamot, paggamit nin mask, asin pag-utob sa physical distancing, bakong magayon sa pagmati na sa tahaw kan paghinguwang magsunod sa mga regulasyon, garo mayong epekto an indibidwal na paghiro sa kadakulaan kan problemang dapat solusyunan. Mapagal an mga adaptasyon asin akomodasyon na ginigibo para maglikay, pero mas mapagal pag-atid-atidon an pabugsok na dalan na linalakdangan. Alagad, gamit an lente kan sikolohiya, pwedeng magkaigwa nin bagong perspektibo sa mga pinag-aagihan asin maghurup-hurop sa mga bagong kahaputan sa tahaw kan pandemya.
Sa saiyang librong _The Psychology of Pandemics,_ naghiras si Steven Taylor ) nin mga anekdota gikan sa mga nakaaging pandemya tanganing tukaron an mga katakod na konseptong sikolohikal. Mantang binabasa ko an haralipot na mga istorya, naisip ko na sa tahaw kan ipinagkaiba kan sosyudad kaidto saka ngunyan, may mga aspekto kan pagdanas sa pandemya an nagdanay.
Inot, dai nagbabago an sikolohikal na reaksyon kan kadaklan. Yaon an takot, hadit, kawaran nin tiwala, na dara kan kawaran nin kasiguraduhan asin pagbaba kan kakayahan na kontrolon an sitwasyon. Sa sarong banda, an takot o hadit pwedeng motibasyon para mag-ingat. Alagad, kun sobra, nagkakawsa nin pagkaparalisa asin kawaran nin kakayahan na gibuhon an mga esensyal na aktibidad sa arualdaw. Sa ibang sitwasyon pa, pwedeng magdulot nin mas malalang kundisyon sikolohikal. An kawaran nin tiwala man, pwedeng magtulod na dai magpasipara. Alagad, kun sobra, pwedeng magkawsa nin negatibong epekto sa relasyon sa kapwa.
Ikaduwa, dai nagbago an epekto kan pandemya sa mga imprastrakturang pansosyudad. Nagbababa an kakayahan kan mga sistemang pan-edukasyon, pansalud, asin pan-ekonomiya na mantiniron an saindang integridad tanganing suportahan an pangangaipo kan banwaan. Sa tahaw kan pandemya, normal na maapektuhan an mga proseso kan mga insitusyon na ini. Alagad, yaon man giraray an linalaúman na magpadagos sinda sa pagtao nin serbisyo sa mga namamanwaan.
Ikatulo, yaon an pagkawara kan kakayahan kan mga pamilya na sustiniron an pan-arualdaw na pangangaipo dara kan epekto kan pandemya sa hanapbuhay. Puon kaidto sagkod ngunyan, an inot na tinatamaan kan negatibong epekto kan pandemya iyo an mga tawong nasa pagtios. Importante ini ta an pinansyal na sitwasyon pwedeng makaapekto sa kakayahan na mag-utob sa mga _protective measures_ urog na kun an mga ini nangangaipo nin kwarta—arog na saná kan pagbakal nin disinfectant asin face mask—o nakakaulang sa pag- _access_ sa mas _basic_ na pangangaipo—arog kan  pagtinir sa harong sa tahaw kan pangangaipong magtrabaho tanganing may pambakal kakanon.
Dakol pagkakapareho an ekspiryensya ta sa CoViD19 ngunyan sa nangyari sa mga tawo kaidto. An hapot: kun arog palan kaini, na sa kasaysayan kan kinaban dakol na an inagihan na pandemya, tano ta garo dai pa kita nanggad handa? Halawig an diskusyon sa hapot na ini  pero ang gusto kong pag-isipan ta ngunyan iyo an konsepto kan _hope_ o pagláom—ta sa kadakol na pwede tang kuanan kusog, saro ini sa pwede tang pangaputan.
May iba-ibang teorya manungnod sa _hope,_ pero sunô ko an konsepto ni C. R. Snyder ) sa saiyang librong _The Psychology of Hope._ Sa halipot na tataramon, an _hope_ para kay Snyder iyo an kumbinasyon kan _willpower (agency)/_ kusog nin pagsarig asin _waypower (pathway)/_ kusog-isip na planuhon an dalan pasiring sa sarong katuyuhan. Sa mga pag-adal nadiskubre na halangkaw an lebel kan pagláom kan mga taong makusog an pagsarig na an sarong masakit o kumplikadong sitwasyon temporaryo saná. Makusog an saindang pagmawot na pakarhayon an sitwasyon. Halangkaw man an paglaom kan mga tawong may dedikasyon na pag-isipan an mga istratehiya na pwedeng gibuhon tanganing mapakarhay an sitwasyon. Sa tahaw kan mga ini, yaon an paghuna na an mga taong naglaláom may malinaw na imahen kun ano an puturong linalauman ninda.
Sa tahaw kan pandemyang ini, naglaláom kita gabos na magkakaigwa nin medikal na solusyon an _health crisis_ na ini. Naglaláom kita na makakabalik kita sa mga dating aktibidad na nakakarahay satuya asin naglaláom man na bayaanan na an mga gawi-gawi na dai nakakatabang.
Dahil aram ta na an pandemya may epekto sa sikolohiya kan tao, naglaláom kita na dapat may mga programa sa baskog-isip na nakaantabay para sa mga tawo sa komunidad, na significanteng parte  kan mga serbisyong pansalúd. Dahil aram ta na an pandemya may epekto sa relasyon ta sa iba, naglaláom kita na parte kan mga kampanya sa tahaw kan pandemya iyo an pagpakusog sa espiritu nin komunidad asin pagtinarabangtabangan—an pagbalangibog sa mensahe na, sa mga arog kaining panahon, an pag-utob sa mga _protective measures_ bako sanáng responsibilidad sa sadiri kundi responsibilidad ta sa iba.
Dahil aram ta na an pandemya pwedeng makaapekto sa mga imprastrakturang pansosyudad, naglaláom kita sa responsabilidad kan mga institusyon na panginutan an mga programang makakatabang para makabalik sa normal an paghiro kan mga tao sa komunidad. Naglalaom kita sa obligasyon ninda na magsirbing marhay na pangarugan asin episyenteng tagatao nin impormasyon sa mga tao. Asin naglaláom kita na sinda magmamaigot na mag-andam para sa mga maaarabot na aldaw.
Dahil aram ta na an mga dai inaasahan na pangyayari pwedeng makaapekto sa mga proseso kan satuyang pamilya lalo na sa aspektong sosyoekonomiko, naglaláom kita na magtarabangtabang sa pagpreparar kan satuyang sadiri sa mga susunod na agyat na pwede tang atubangon. Naglaláom man kita sa padagos na pag-adbokasiya para magin patas an mga polisiya asin programa sa satuyang nasyon na makakapagpataas sa kakayahan kan mga pamilyang nasa pagtios na pauswagon man an saindang mga sadiri.
Sa ekolohikal na paghiling, importanteng manudan ta na an satuyang naiisip asin namamatian bilang indibidwal dai pwedeng isuhay sa kabilugan kan eksperiyensa sa satuyang pamilya asin banwaan. Kun kaya, an kapangganahan sa pandemya dai pwedeng iasa saná sa indibidwal na espwerso kan mga namamanwaan kundi sa sistematiko asin sararong paghiro kan kagabsan.
Sa ngaran nin pagláom, sana mapagtarabangan tang pakusugon an satuyang pagsarig, pagmawot, asin plano sa pagbilog nin sarong komunidad na igwa nin mapag-ataman asin _enabling_ na kapalibutan kun sain madali asin posible sa gabos an pag-iwas sa impeksyon asin pagpapakusog kan salúd.
.
Si Nephtaly Botor sarong taga-Naga na ngunyan nagtutukdo sa Departamento ng Pag-aaral ng Pagpapaunlad Pantao at Pampamilya, Kolehiyo ng Ekolohiyang Pantao, sa Unibersidad ng Pilipinas Los Baños. Sya man an Education and Training Director kan Balik Kalipay Center for Psychosocial Response, Inc., . An saiyang interes nakapokus sa family and community counseling, mental health and psychosocial support, family resilience, asin gender and sexuality. Bisitahon an saiyang website na o mag-email sa .
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":203,"date":"T07:42:08","date_gmt":"T07:42:08","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p=203"},"modified":"T11:01:17","modified_gmt":"T03:01:17","slug":"sikolohiya-baskog-isip-pagpamidbid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/sa-balyong-kudal\/sikolohiya-baskog-isip-pagpamidbid\/","title":{"rendered":"Sikolohiya\/Baskog-Isip: Pagpamidbid"},"content":{"rendered":"\n
An lambang saro naghuhuna na an kasagkuran kan saindang pan\u00e0naw iyo man an kasagkuran kan kinaban. (\u201cEvery man takes the limits of his own field of vision for the limits of the world.\u201d).<\/em>\u Arthur Schopenhauer, Studies in Pessimism: The Essays <\/p>\n\n\n\n
Gabos kita nag-agi sa pagka-aki. Kun babalikan ta an panahon kan kita sadit pa, marurumduman ta idtong mga aga na pagkamata may oras magtukaw-tukaw sa balkon para magtuninong mantang naghihigop nin kape. Idtong dakulon pa an oras para magkawat sa natad o makipagdingkilan sa mga tugang, na an padumanan daing untok na harakatak. Idtong nali kita sa mga bagay, hararom an kuryusidad, asin pah\u00e0 sa manunudan. Idtong nagpapantasya kita kun ano bay\u00e2 an nasa balyong kudal<\/em>, an pagmati kan gurang na nagtatrabaho\umahali sa harong pagka-aga, tapos mauli banggi na. Idtong maliwanag asin hararom an satuyang pagtubod sa paglaom asin sa pagreyalisar kan satong mga pangaturugan. Iyo baga si mga panahon\ukaidto.<\/p>\n\n\n\n
Alagad, ngunyan na kita may idad na, namamatian ta na si mga pighuhuna-huna ta san\u00e1 kaidto o si mga dai ta lamang hinuna na aatubangon ta sa luwas kan satuyang natad. Sa arualdaw na pagkabuhay, bihira nang magtuninong para maghurup-hurop sa mga agi-agi ta sa bilog na maghapon naglalayog an isip sa dakol na mga bagay. Pagkamata sa aga, kapot tulos an cellphone<\/em>, urog na sa mga panahon na ini, ta makikibareta kun ano na an nangyayari sa nasyon o kaya ririparuhon an email ta tibaad may kaipuhan asikasuhon sa trabaho. An oras pigbibilang ta sa kadakulaan kan mga responsabilidad\usa harong, sa trabaho, sa komunidad\udaing lugar ang pag-untok, urog na an pagkawat. Sa nag-aapaw na dagat nin impormasyon, napap\u00e0dukan na kita sa mga bagay na nadadangog o nahihiling, asin dagdag na gabat an pagsar\u00e0 kun arin an kaipuhan, arin an dai.<\/p>\n\n\n\n
Kun uugkuron, sa kadaklan, iba nanggad an itsura kan kinaban sa duwang parte kan kudal: kadto asin ngunyan, pagkaaki asin pagkagurang, mga bagay na aram asin dai aram, mga paglaom\/pangiturugan asin reyalidad. An iba swabe si pagbalyo. An iba sinasakitan. An iba habo pang bayaan an natad ta maugma pa sa kinakamugtakan o kay\u00e2 takot pa sa kakaabtan. An marhay sana ta sa tahaw kan gabos, igwa nin pag-ultanan: momento kun sain pinakadanay an kapangyarihan na magdesisyon asin hinguwahon na maghimo para sa napagdesisyunan.  An pag-ultanan na dawa may kapurisawan, ta tibaad baga magbagsak, saro pa man na oportunidad para mag-uswag. <\/p>\n\n\n\n
Sikolohiya<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Sa parteng ini kan istorya naglalaog an papel kan sikolohiya<\/em>\udisiplina nin pag-adal na manungod sa gawi-gawi, isip, asin bu\u00f3t nin tawo. Bilang disiplina, an sikolohiya nakakatabang sa pag-analisar kan satuyang mga intensyon, motibasyon, paglaom, o kinatatakutan. Ini sarong syensya huli ta may mga proseso asin mga metodong ginagamit tanganing klaruhon an mga konseptong inaadalan. Ini man sarong praktika dahil an mga nanun\u00f9dan gikan sa mga pagsaliksik o research na ginagamit tanganing magbilog nin mga istratehiya asin programa na makakatabang sa pagkamidbid bako san\u00e1 sa mga pangyayari sa satuyang palibot kundi pati na sa satuyang sadiri. Ginagamit man an mga kaaraman sa sikolohiya tanganing pakusugon an sadiri dangan paurugon an maginhawang pagbuhay-buhay kan mga indibidwal, mga pamilya, asin mga komunidad. <\/p>\n\n\n\n
Manlainlain an mga sanga kan sikolohiya. May sikolohiya nin pag-uswag <\/em>(developmental psychology) na dap\u00edt sa mga agi-agi nin tawo puon sa saiyang pagkaaki sagkod sa saiyang paggurang. May sikolohiya nin pagkatawo (personality psychology) na dap\u00edt sa mga aspektong nakakaimpluwensya sa pagbilog kan satuyang karakter asin personalidad, na kapareho o lain man sa lambang saro. May sikolohiyang pansosyudad (social psychology) na dap\u00edt sa gawi-gawi nin tawo sa konteksto nin mga grupo, organisasyon, asin komunidad. May sikolohiya nin kapalibutan (environmental psychology) na manungod sa relasyon kan tawo sa saiyang kapalibutan asin an epekto kan ekolohiya sa sikolohiya kan tao. May sikolohiya nin salud (health psychology) na dap\u00edt sa mga bagay na nakakatabang tanganing pataason an lebel kan kabaskugan kan satuyang hawak, isip, asin buot. May sikolohiya nin pag-ataman <\/em>o pagmangno (psychology of care\/psychotherapy) na dap\u00edt sa manlainlain na mga perspektiba asin paagi nin pagtabang sa mga tawong nadidipisilan. Asin, saro sa mga bagong paghiro sa disiplina iyo an positibong sikolohiya (positive psychology) na dap\u00edt sa kabansayan, kakusugan, asin karahayan nin tawo asin pagkabuhay. Dakol pang ibang mga sanga an sikolohiya na interesanteng pag-ulayan.<\/p>\n\n\n\n
Baskog-Isip<\/strong><\/p>\n\n\n\n
An lambang sanga kan sikolohiya may kanya-kanyang katuyuhan susog sa natura kan mga pag-konsepto asin metodong ginagamit ninda. Alagad, an mga obhetong ini nagkakanurumpungan sa sarong katuyuhan: baskog-isip <\/em>(mental health).<\/em> Susog sa World Health Organization (WHO), an baskog-isip bako san\u00e1 an kawaran nin hilang sa isip kundi an presensya nin kaginhawahan, kun sain an sarong indibidwal nagagamit an saiyang mga potensyal asin kakayahan dangan nagagampanan an saiyang mga responsabilidad sa sadiri, sa pamilya, asin sa komunidad. <\/p>\n\n\n\n
Sa kontemporanyong panahon, nagkukusog an mga paghiro dap\u00edt sa baskog-isip. Tinutulod ini kan pangangaipo nin tawo na atamanon an sadiri sa tahaw kan maribok asin dipisil na kapalibutan. Mantang nagigimata kita sa importansya kan baskog-isip, nadudukhayan ta na halangkaw palan an kaso kan mga klinikal na kondisyon arog kan depresyon asin ansyedad (anxiety) na nangangaipo nin propesyunal na tabang. Nagigi kitang marigmat sa sitwasyon kan satuyang mga kapamilya, katrabaho, amigo o amiga. Alagad sa hiling ko, saro pa sa nagtutulod sa mga paghiro iyo an paglaom\uan tiwala na dawa natat\u00e0naw ta an kasakitan asin pagtios na nakakaapekto sa satuyang isip asin buot, naglalaom kitang bako ini an kasagkuran. Nagsasarig kita na may kapangyarihan kitang pakarhayon an satuyang ekolohiya\upanluwas asin panlaog\uasin may kakayahan kitang tabangan bako lang an sadiri kundi an iba.<\/p>\n\n\n\n
\u201cSa Balyong Kudal\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Sa kolum na ini tutukaron ta an manlainlain na isyu, diskurso, konsepto, proseso, asin perspektiba sa sikolohiya asin baskog-isip. Kan pinaghuhurup-hurupan ko an kolum na ini, sarong imahen, sarong metapora, an naglaog sa isip ko: pagbalyo sa pag-ultanan\u<\/em>pagbalyo sa kudal, pagdalhog hali sa pampang pasiring sa katubigan. Sa gabos na bagay na manungod sa baskog-isip, dakulang parte an pagdesisyon, kun sain magkaakbay an kaaraman asin pagtubod. Sa satuyang pagbalyo sa kudal dai ta perpektong masasabi an magiging dalagan kan satong pagbaklay, dai ta sigurado an aatubangon, alagad may mga bagay asin sirkumstansya na pwede tang impluwensyahan. <\/p>\n\n\n\n
Sa mga masurunod na luwas kan kolum na ini ibanan nindo ako sa pagbalyo sa pag-ultanan. Lugod sa mga pag-uulayan ta, mas magin masarig an satuyang pagtubod na sa tabang nin sikolohiya, kaya tang pagbaskugon an satuyang mga sadiri asin an mga tawong mahalaga satuya. An kaaraman subuot kapangyarihan, kay\u00e2 magbalyo kita pasiring sa natad nin kaaraman. <\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
An lambang saro naghuhuna na an kasagkuran kan saindang pan\u00e0naw iyo man an kasagkuran kan kinaban. (\u201cEvery man takes the limits of his own field of vision for the limits of the world.\u201d).\u Arthur Schopenhauer, Studies in Pessimism: The Essays  Gabos kita nag-agi sa pagka-aki. Kun babalikan ta an panahon kan kita sadit pa, marurumduman ta idtong […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[36],"tags":[69,47,49,89,86,87,88],"yoast_head":"\n<title>Sikolohiya\/Baskog-Isip: Pagpamidbid | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/sa-balyong-kudal\/sikolohiya-baskog-isip-pagpamidbid\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sikolohiya\/Baskog-Isip: Pagpamidbid | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"An lambang saro naghuhuna na an kasagkuran kan saindang pan\u00e0naw iyo man an kasagkuran kan kinaban. (\u201cEvery man takes the limits of his own field of vision for the limits of the world.\u201d).\u Arthur Schopenhauer, Studies in Pessimism: The Essays  Gabos kita nag-agi sa pagka-aki. Kun babalikan ta an panahon kan kita sadit pa, marurumduman ta idtong […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/sa-balyong-kudal\/sikolohiya-baskog-isip-pagpamidbid\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T07:42:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T03:01:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\">\n


{"id":,"date":"T19:22:48","date_gmt":"T11:22:48","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T19:22:51","modified_gmt":"T11:22:51","slug":"makagirabuhon-na-perdon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/makagirabuhon-na-perdon\/","title":{"rendered":"Makagirabuhon na Perdon"},"content":{"rendered":"\n
Inabot ko pa kaidto su Perdon<\/em> na piggigibo sa mag-agahon. Mga alas tres asin matatakot ka talaga ta mal\u00e0, madiklom pa, tapos bigla na sanang may mga garo naghaharaya sa pagkanta. Minasirip ako kaidto sa bintana ming jalousies asin garo puro nagraralakaw na anino sana su mga nagpuprusisyon, dai malampas sa trenta asin dagos an pagkanta na karayaton, magabaton pagdangugon:<\/p>\n\n\n\n
Patawara Dyos ko,
Dyos ko patawara.
Patawara O Senyor
an gabos kong sala<\/em>&#;<\/p>\n\n\n\n
An gibong usipon kaidto kan mga tambay na kontra-Perdon, puro daa mga gurangon man sana an nag-iiriba ta madali na sindang magkagaradan. An totoo, anggot su ibang mga tambay ta alas tres na alagad mauruli pa sana sinda harali sa irinuman, masasabatan sa dalan su mga gurang asin su pinakamakusog an boses na kantora, haros ikurahaw na sainda su&#; Dyos ko patawara<\/em>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Krus na may sarong dupa an laba an nasa inutan kan Perdon asin sarong kandila o gasera o kun minsan karaba an dara sana\uan mga ini an inabot ko na kan tinugal ako kaidto kan tiyaon ko na mag-iba kaya tuom ko kaidto pa an bilog na Patawara<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
Tapos na an Martial Law kaidto alagad igwa pa nin selektibong curfew<\/em> asin dakol pang mga militar an nagkatarada sa samong barangay na agihan palugsot sa may pyer. Pag nasasabatan kan mga suldados an Perdon, igwa sainda nin minapanguros alagad igwa man nin minapadangog arog kan\u00a0 &#;Imbes magkaraturog, nagpaparapuruka. Idaramay pa an Dyos.&#;<\/p>\n\n\n\n
Sa ibang lugar, pag talagang may curfew<\/em> pa, dai talaga itugutan an Perdon pag alas tres. Kaya igwa kaidtong mga alas otso pa sanang banggi, nagpupuon na an naunabing prusisyon\u00a0maski dai sinda uyon sa nabagong oras.<\/p>\n\n\n\n
Dakul an takuton talaga sa Perdon na buminalik man giraray sa mag-agahon na kinat\u00f9dan. An paborito ko kaidtong usipon na luminakop samuya iyo idtong su mga gurangon na kurubaon na ngani daa pag nahiling mo sa aga alagad pag nasa Perdon na sinda, biglang taranuson na daa an lakaw sa diklom. Alas tres na maagahon daa p\u00e0no an totoong oras kan mga kalag na nagbarasay-basay.cAn iba daang kalag, nakikipagprusisyon man. Saralakan an mga gadan asin mga buhay pa.<\/p>\n\n\n\n
An sabi ni Pay Ipil kaidto, may pirang mga soldados\u00a0asin mga NPA daa\umga parehong takot man sa nasabing usipon. Kaya daa, marhay man ta dagos baga kaidto an lambang Perdon. Sabihon pang harani na daa kaito an pigsasabing Rebolusyon.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Inabot ko pa kaidto su Perdon na piggigibo sa mag-agahon. Mga alas tres asin matatakot ka talaga ta mal\u00e0, madiklom pa, tapos bigla na sanang may mga garo naghaharaya sa pagkanta. Minasirip ako kaidto sa bintana ming jalousies asin garo puro nagraralakaw na anino sana su mga nagpuprusisyon, dai malampas sa trenta asin dagos an […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[38],"tags":[214,69,47,49,535,78,533,534,159],"yoast_head":"\n<title>Makagirabuhon na Perdon | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/makagirabuhon-na-perdon\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Makagirabuhon na Perdon | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Inabot ko pa kaidto su Perdon na piggigibo sa mag-agahon. Mga alas tres asin matatakot ka talaga ta mal\u00e0, madiklom pa, tapos bigla na sanang may mga garo naghaharaya sa pagkanta. Minasirip ako kaidto sa bintana ming jalousies asin garo puro nagraralakaw na anino sana su mga nagpuprusisyon, dai malampas sa trenta asin dagos an […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/makagirabuhon-na-perdon\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T11:22:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T11:22:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutes\">\n


{"version":"1.0","provider_name":"Magbikol Kita","provider_url":"https:\/\/magbikolkita.com","author_name":"Nephtaly Botor","author_url":"https:\/\/magbikolkita.com\/author\/nephtaly-botor\/","title":"An sikolohiya kan \u201cresilience\u201d: pagkamasarig asin pagbangon | Magbikol Kita","type":"rich","width":600,"height":338,"html":"
An sikolohiya kan \u201cresilience\u201d: pagkamasarig asin pagbangon<\/a><\/blockquote>\n


Sikolohiya/Baskog-Isip: Pagpamidbid | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:21am
# Sikolohiya/Baskog-Isip: Pagpamidbid
Published on Thursday, July 09, , 7:42am
by [Nephtaly Botor]( "Posts by Nephtaly Botor") \| [Sa Balyong Kudal](
_An lambang saro naghuhuna na an kasagkuran kan saindang panànaw iyo man an kasagkuran kan kinaban. (“Every man takes the limits of his own field of vision for the limits of the world.”)._― Arthur Schopenhauer, Studies in Pessimism: The Essays
Gabos kita nag-agi sa pagka-aki. Kun babalikan ta an panahon kan kita sadit pa, marurumduman ta idtong mga aga na pagkamata may oras magtukaw-tukaw sa balkon para magtuninong mantang naghihigop nin kape. Idtong dakulon pa an oras para magkawat sa natad o makipagdingkilan sa mga tugang, na an padumanan daing untok na harakatak. Idtong nali kita sa mga bagay, hararom an kuryusidad, asin pahà sa manunudan. Idtong nagpapantasya kita kun ano bayâ an nasa _balyong kudal_, an pagmati kan gurang na nagtatrabaho—mahali sa harong pagka-aga, tapos mauli banggi na. Idtong maliwanag asin hararom an satuyang pagtubod sa paglaom asin sa pagreyalisar kan satong mga pangaturugan. Iyo baga si mga panahon—kaidto.
Alagad, ngunyan na kita may idad na, namamatian ta na si mga pighuhuna-huna ta saná kaidto o si mga dai ta lamang hinuna na aatubangon ta sa luwas kan satuyang natad. Sa arualdaw na pagkabuhay, bihira nang magtuninong para maghurup-hurop sa mga agi-agi ta sa bilog na maghapon naglalayog an isip sa dakol na mga bagay. Pagkamata sa aga, kapot tulos an _cellphone_, urog na sa mga panahon na ini, ta makikibareta kun ano na an nangyayari sa nasyon o kaya ririparuhon an email ta tibaad may kaipuhan asikasuhon sa trabaho. An oras pigbibilang ta sa kadakulaan kan mga responsabilidad—sa harong, sa trabaho, sa komunidad—daing lugar ang pag-untok, urog na an pagkawat. Sa nag-aapaw na dagat nin impormasyon, napapàdukan na kita sa mga bagay na nadadangog o nahihiling, asin dagdag na gabat an pagsarà kun arin an kaipuhan, arin an dai.
Kun uugkuron, sa kadaklan, iba nanggad an itsura kan kinaban sa duwang parte kan kudal: kadto asin ngunyan, pagkaaki asin pagkagurang, mga bagay na aram asin dai aram, mga paglaom/pangiturugan asin reyalidad. An iba swabe si pagbalyo. An iba sinasakitan. An iba habo pang bayaan an natad ta maugma pa sa kinakamugtakan o kayâ takot pa sa kakaabtan. An marhay sana ta sa tahaw kan gabos, igwa nin pag-ultanan: momento kun sain pinakadanay an kapangyarihan na magdesisyon asin hinguwahon na maghimo para sa napagdesisyunan.  An pag-ultanan na dawa may kapurisawan, ta tibaad baga magbagsak, saro pa man na oportunidad para mag-uswag.
Sa parteng ini kan istorya naglalaog an papel kan _sikolohiya_—disiplina nin pag-adal na manungod sa gawi-gawi, isip, asin buót nin tawo. Bilang disiplina, an sikolohiya nakakatabang sa pag-analisar kan satuyang mga intensyon, motibasyon, paglaom, o kinatatakutan. Ini sarong syensya huli ta may mga proseso asin mga metodong ginagamit tanganing klaruhon an mga konseptong inaadalan. Ini man sarong praktika dahil an mga nanunùdan gikan sa mga pagsaliksik o research na ginagamit tanganing magbilog nin mga istratehiya asin programa na makakatabang sa pagkamidbid bako saná sa mga pangyayari sa satuyang palibot kundi pati na sa satuyang sadiri. Ginagamit man an mga kaaraman sa sikolohiya tanganing pakusugon an sadiri dangan paurugon an maginhawang pagbuhay-buhay kan mga indibidwal, mga pamilya, asin mga komunidad.
Manlainlain an mga sanga kan sikolohiya. May sikolohiya nin pag-uswag(developmental psychology) na dapít sa mga agi-agi nin tawo puon sa saiyang pagkaaki sagkod sa saiyang paggurang. May sikolohiya nin pagkatawo (personality psychology) na dapít sa mga aspektong nakakaimpluwensya sa pagbilog kan satuyang karakter asin personalidad, na kapareho o lain man sa lambang saro. May sikolohiyang pansosyudad (social psychology) na dapít sa gawi-gawi nin tawo sa konteksto nin mga grupo, organisasyon, asin komunidad. May sikolohiya nin kapalibutan (environmental psychology) na manungod sa relasyon kan tawo sa saiyang kapalibutan asin an epekto kan ekolohiya sa sikolohiya kan tao. May sikolohiya nin salud (health psychology) na dapít sa mga bagay na nakakatabang tanganing pataason an lebel kan kabaskugan kan satuyang hawak, isip, asin buot. May sikolohiya nin pag-atamano pagmangno (psychology of care/psychotherapy) na dapít sa manlainlain na mga perspektiba asin paagi nin pagtabang sa mga tawong nadidipisilan. Asin, saro sa mga bagong paghiro sa disiplina iyo an positibong sikolohiya (positive psychology) na dapít sa kabansayan, kakusugan, asin karahayan nin tawo asin pagkabuhay. Dakol pang ibang mga sanga an sikolohiya na interesanteng pag-ulayan.
An lambang sanga kan sikolohiya may kanya-kanyang katuyuhan susog sa natura kan mga pag-konsepto asin metodong ginagamit ninda. Alagad, an mga obhetong ini nagkakanurumpungan sa sarong katuyuhan: _baskog-isip_(mental health) _._ Susog sa World Health Organization (WHO), an baskog-isip bako saná an kawaran nin hilang sa isip kundi an presensya nin kaginhawahan, kun sain an sarong indibidwal nagagamit an saiyang mga potensyal asin kakayahan dangan nagagampanan an saiyang mga responsabilidad sa sadiri, sa pamilya, asin sa komunidad.
Sa kontemporanyong panahon, nagkukusog an mga paghiro dapít sa baskog-isip. Tinutulod ini kan pangangaipo nin tawo na atamanon an sadiri sa tahaw kan maribok asin dipisil na kapalibutan. Mantang nagigimata kita sa importansya kan baskog-isip, nadudukhayan ta na halangkaw palan an kaso kan mga klinikal na kondisyon arog kan depresyon asin ansyedad (anxiety) na nangangaipo nin propesyunal na tabang. Nagigi kitang marigmat sa sitwasyon kan satuyang mga kapamilya, katrabaho, amigo o amiga. Alagad sa hiling ko, saro pa sa nagtutulod sa mga paghiro iyo an paglaom—an tiwala na dawa natatànaw ta an kasakitan asin pagtios na nakakaapekto sa satuyang isip asin buot, naglalaom kitang bako ini an kasagkuran. Nagsasarig kita na may kapangyarihan kitang pakarhayon an satuyang ekolohiya—panluwas asin panlaog—asin may kakayahan kitang tabangan bako lang an sadiri kundi an iba.
**“Sa Balyong Kudal”**
Sa kolum na ini tutukaron ta an manlainlain na isyu, diskurso, konsepto, proseso, asin perspektiba sa sikolohiya asin baskog-isip. Kan pinaghuhurup-hurupan ko an kolum na ini, sarong imahen, sarong metapora, an naglaog sa isip ko: _pagbalyo sa pag-ultanan—_ pagbalyo sa kudal, pagdalhog hali sa pampang pasiring sa katubigan. Sa gabos na bagay na manungod sa baskog-isip, dakulang parte an pagdesisyon, kun sain magkaakbay an kaaraman asin pagtubod. Sa satuyang pagbalyo sa kudal dai ta perpektong masasabi an magiging dalagan kan satong pagbaklay, dai ta sigurado an aatubangon, alagad may mga bagay asin sirkumstansya na pwede tang impluwensyahan.
Sa mga masurunod na luwas kan kolum na ini ibanan nindo ako sa pagbalyo sa pag-ultanan. Lugod sa mga pag-uulayan ta, mas magin masarig an satuyang pagtubod na sa tabang nin sikolohiya, kaya tang pagbaskugon an satuyang mga sadiri asin an mga tawong mahalaga satuya. An kaaraman subuot kapangyarihan, kayâ magbalyo kita pasiring sa natad nin kaaraman.
.
Si Nephtaly Botor sarong taga-Naga na ngunyan nagtutukdo sa Departamento ng Pag-aaral ng Pagpapaunlad Pantao at Pampamilya, Kolehiyo ng Ekolohiyang Pantao, sa Unibersidad ng Pilipinas Los Baños. Sya man an Education and Training Director kan Balik Kalipay Center for Psychosocial Response, Inc., . An saiyang interes nakapokus sa family and community counseling, mental health and psychosocial support, family resilience, asin gender and sexuality. Bisitahon an saiyang website na o mag-email sa .
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":,"date":"T18:49:32","date_gmt":"T10:49:32","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T11:43:58","modified_gmt":"T03:43:58","slug":"parakayo-sa-gadan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/parakayo-sa-gadan\/","title":{"rendered":"Parakay\u00f2 sa gadan"},"content":{"rendered":"\n
Isus! Ata, Isus sa kausmakan garo an sasabihon kan iba pag nadangog ngani an parakay\u00f2 sa gadan<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
Kan aki pa kami sa Tabaco, duwa man sana an syertong matatampaling ka kan mga gurang pag sinarawod mo an: 1) inayot ako, 2) parakayo sa gadan. Pag sinabi daa kaya kan aki na inayot sya, garo na man sana sya nilupigan o ni-rape. Sa Quezon-Tagalog, ang bu\u00f3t sabihon kan &#;iniyot&#;\uo kinantot. An tiyaon ko, dawa maisog, midbid man sya na matibayon sa mga eksaktong tataramon. Pag sinuntok ka, sinuntok ka. Habo nya ki inayot.<\/p>\n\n\n\n
Mas haboon kan tiyaon ko kan pinausong &#;parakayo sa gadan.&#; Luminakop kaidto an kararawan na &#;parakayo sa gadan&#; kan kasagsagan pa kan mga linemen<\/em> sa orihinal na planta kan ilaw sa Tabaco. An tindahan mi, nasa hampang mismo kan dating planta kan ilaw, asin may inuman kami sa banggi na matawuhon pirmi ta mala ngani su mga trabahador kan planta, yaraon samo nagkakarakan buda nag-iirinom. Pag may dayo o kun sisay man na dai tatao mag-Bikol, haros arog kaini an pangyari lalo pag Amerikano an kaulay:<\/p>\n\n\n\n
Amerikano: So howdya say &#;The food is delicious in Bikol?&#;
Bikolanong lineman<\/em>: Oh&#; it&#;s &#;Parakayo sa gadan.&#;<\/p>\n\n\n\n
Tapos,dai talaga minaulok su kada lineman hanggan dai nakahali su Kano. Grabeng biridahan pag mayo na su kinarawan asin mababaritaan na san\u00e1 sa irinuman man giraray na su Amerikanong tinuruan nin kabuahan, huto baga ta sinapak kan waitress na sinabihan kan Kano nin &#;Hey you, &#;parakayo sa gadan.&#; Delicious food!&#;<\/p>\n\n\n\n
An dai man san\u00e1 masubahan kan mga taga-planta kan ilaw, idto mismong mga suldados kaidto, su mga pig-apod na CAFGU na pag minalas-minalas, maski udtong mainiton sa sentro&#; ibaragtakan kan mga NPA na dai mo aram kun sain harali. Idto su panahon na pag gadan, gadan talaga, asin ta mala 10 taon pa san\u00e1 an nakaagi kan matapos an Martial Law, ordinaryo man kaidto na kada aldaw, may gadan na suldados o may gadan na NPA.<\/p>\n\n\n\n
Sa Bicol University Tabaco Campus na dating midbid sa apod na Bicol University College of Fisheries o simpleng Fisheries, dakulon kaidtong magagayon na scholars hali pang Iriga asin mga banwaan sa Partido Area. Paborito man kan mga linemen<\/em> na pagparasubahan idtong mga soltero nindang pag-iriba na mga dai daa nakakataram pag minaaragi na su mga taga-Camsur na daraga kan Fisheries. An karantyawan antos banggi, sa irinuman na naman. Hirak man daa kan mga torpe\umauugma na san\u00e1 daa na magin mga &#;parakayo sa gadan.&#;<\/p>\n\n\n\n
Kan sakristan pa ako, nakapurot ako kaidto sa likod kan simbahan mi ki lumaon na variorum<\/em>. An kumpletong titulo tanda ko pa\uCum Notis Variorum<\/em> sa Latin na an bu\u00f3t sabihon &#;Mga Notasyon Manungod sa Nagkapirang Tawo&#;.<\/p>\n\n\n\n
Sarong libro an variorum na yaon su bilog na gibo o tema kan nagsurat asin kairiba man su bilog na mga notasyon, anotasyon, gabos na notes kun baga o mga dagdag na paliwanag sa sentral na tema kan libro. Manungod sa kagadanan su napurot kong variorum asin sa likod kan nasabing libro, may surat-kamot na &#;Parakayo sa Gadan&#;.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Isus! Ata, Isus sa kausmakan garo an sasabihon kan iba pag nadangog ngani an parakay\u00f2 sa gadan. Kan aki pa kami sa Tabaco, duwa man sana an syertong matatampaling ka kan mga gurang pag sinarawod mo an: 1) inayot ako, 2) parakayo sa gadan. Pag sinabi daa kaya kan aki na inayot sya, garo na man sana sya nilupigan o ni-rape. Sa Quezon-Tagalog, ang bu\u00f3t sabihon kan &#;iniyot&#;\uo […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[38],"tags":[556,214,69,47,554,49,78,557,555,479],"yoast_head":"\n<title>Parakay\u00f2 sa gadan | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/parakayo-sa-gadan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Parakay\u00f2 sa gadan | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Isus! Ata, Isus sa kausmakan garo an sasabihon kan iba pag nadangog ngani an parakay\u00f2 sa gadan. Kan aki pa kami sa Tabaco, duwa man sana an syertong matatampaling ka kan mga gurang pag sinarawod mo an: 1) inayot ako, 2) parakayo sa gadan. Pag sinabi daa kaya kan aki na inayot sya, garo na man sana sya nilupigan o ni-rape. Sa Quezon-Tagalog, ang bu\u00f3t sabihon kan &#;iniyot&#;\uo […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/aw-ta-nagkarastahan\/parakayo-sa-gadan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T10:49:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T03:43:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutes\">\n


Makagirabuhon na Perdon | Magbikol Kita