Iskam | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:47am
Published on Tuesday, December 08, , 5:45pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Kan mga nakaaging dekada, igwang mga ahente nin manlainlain na mga produkto na naglilibot asin nagbebenta nin saindang mga produkto. Sinda mama, naugma sa sarong _set_ nin _encyclopedia_ na naka-base sa mga karakter kan Disney. Dai ko aram kun gurano si binayadan ninda, pero sigurado ko damot na kantidad, ta bakong barato an arog kaidtong produkto. Ugma man kami ta marhay si pagkasurat kan mga artikulo—pan-aki talaga. Dakol litrato, saka dakol drawing ni Mickey Mouse, Donald Duck, Goofy, asin dakol pang iba. Minsan, pag may pinapagibo sa eskwelahan, nagdadara pa ako kan libro, para ipahiling ko sa titser kung sain hali si mga pigsururat ko. Iyo, medyo mahilig na man akong magpasali sa pagsurat, maski kaidto pa.
Kun ano man si binayadan na Mama, mayong sinabi sa binayadan kan iba pang kontemporanyo ko na may kaya talaga sa buhay. Itong mga idto, may _Grollier’s Encyclopedia,_ o kaya, pinakamalupit sa gabos, _Encyclopedia Brittanica_. Abang hihibog asin gagabat kan mga libro! Para sa sarong aki, garo gabos na kaaraman sa kinaban, yaon na sa laog kan mga pahina ninda. Magayon an papel, seryoso an mga litrato. Gusting sabihon, ginastusan. Kaya si presyo, sabay man na nakakalula. Pambihira lang si nakaka-bakal kaidto, kaya si mga ahente, pwerte sa kakalibot na maghanap nin kliyente na may kaya asin interesado na tawan si mga aki ninda nin arog kadtong haros may sadiri na sindang library sa harong.
Si Mama, ta mahigos asin panô nin ambisyon sa buhay, nag- _sideline_ man sa pagtinda nin _Tupperware_. Original na plastic. Makunat, dai nagtuturo an sarsa sa palibot kan takop. Mahal. Huri na ngani kan naaraman mi na may _lifetime replacement warranty_ palan an _Tupperware_, kaya pag-naraot, darahon mo saná sa distributor, riribayan nin bago—libre pa! Pero mahal pa man giraray.
Sabi kan Amerikanong bilyonaryo na si Warren Buffet, “Price is what you pay, value is what you get.” Para sako, gustong sabihon, maski mahal an sarong produkto, basta nakua mo an halaga kaini, dai ka lugi. May nakakan na ako na _steak_ na garo kabangang baka na an presyo sa sobrang kamahalan (Dai man ako naghadit, ta bako man ako si nagbayad. Bigtime si nanlibre sako). Sasabihon ko na ibang klase man nanggad. Dai mo na kaipuhan mag-nguya sa lumoy kan karne. Asin saka paminta sana, solb na. Nakua mo si pinakamasiram. Maski mahal, dai ka lugi.
Ngunyan na panahon, duwang dekada na garo na mayo nang nagbebenta nin encyclopedia. Ano pa man? Sa satong kompyuter, gabos na kaaraman sa kinaban, pwede mo nang makua. Sayang lang kan papel. Sayang lang kan espasyo sa estante. Siring man sa mga nagbebenta nin _Tupperware_. Sa sarong pidaso nin _Tupperware_, pwedeng makabakal nin lima na babaratuhon. Dai nang nagsa- _sideline_ na empleyado. Inda ko sana kung igwa pang nagbebenta nin Avon.
An hapot, ano na an gigibuhon kan mga paratinda, o ahente, na nawaran kan saindang empleyo? Dai man mauubusan nin mga tawong naghahanap nin trabaho. Dakol man nag-oopresir nin mapagkwakwartahan. Sa mga poste saka lanob sa Centro, yaon baga an mga nag-iimbitar—“Gusto mong kumita ng 20,,000/month? Text ” Dai ko aram kun pirang mga desperado and nagtyatyaga na magtext man, ta baga igwa man nanggad oportunidad.
_“Investment.”_ Ay, marhay na pagurulayan yan! Doblado an kwarta mo sa laog nin tulong bulan! Tulong bulan? Halawigon na yan! Si pinsan ko, duwang bulan sana, si 15,000 nya, treynta mil na si ibinalik! Basta an kaipuhan lang, mag-imbitar ka nin apat pang tawo na ma- _invest_ man. Si Engineer, nagbali na. Si Pastor baga, sabi para sa Dyos, tax-free pa. FrancSwiss, Legacy Group, Aman Futures, EmGoldex. 5 billion, 20 billion, 15 billion, 4 billion. Susmaryosep! Nag-iirinutan an mga tawo na magtao kan saindang kwarta sa mga nagpapadalagan kaining mga iskam na ini. Gabos kumbinsido na nakua na ninda an sikreto kan pagpadakula kan saindang kwarta.
An makangalas para sako, bakong gabos na tawo na naloloko kan mga iskam na ini, ignoranteng mga taga-bukid. Sa totoo sana, kadikit lang ang mga taga-bukid na nadadali, ta mayo man sindang kwartang itatao. An kadaklan kan mga nabibiktima, mga tawong nadangog na si amigo o pinsan o kaopisina ninda, nagkusog-buót, asin nakapatubo nin kwarta. Nag-utang nin beynte mil, asin sa laog nin duwang bulan, natawan nin kwarenta mil. Kun siring, sinda man, makikisawsaw na.
Makahirak an mga istorya kan mga OFW na nasilaw sa mga istorya nin iba. Iyo ini si may nakatagama na pang-tuition kuta ni Nonoy, o ni Nene. O kaya si pangpuon sa pagpatugdok nin harong. Ano ta maparatios na maglapigot sa mainit na disyerto, o madanyaran sa tahaw kan dagat? Iyo na ini si hinahalat na oportunidad, bakong iyo? Sabi baga daa, mag- _invest_.
An paglaóm, pag nasalakan nin kapasluan, nakakabuta, nakakabungog, nakakapatal.
Digdi sa Estados Unidos, dai ko na mabilang an mga istorya nin mga TNT na Pinoy na nagpaloko sa sinabing abogado daa. “Magbayad ka nin $2,000, aayuson ta an papeles mo, para magin legal ka digdi. Sigurado.” Abang hamis sanang tataramon. Siisay an dai madadara? Aban-aban, “Dagdagan mo pang $1,500, ta sabi kan _Immigration_, kumplikado daa an kaso mo, pero maaayos ta.” Iyo man nanggad, kumplikado si pagpasiring sa U.S., kaya sige na. “$1,000 pa.” Iyo naman sana, tano ta dai. Sagkod sa nakatao na nin $8,000 o kaya $9,000. Mayo pa man nanggad nangyayari, haros duwang taon na nakalipas. Saka pa sana malaog si pag-reyalisar na na-iskam na sya.
Daing manloloko, kung mayong nagpapaloko. Iyan, sarong simpleng katutuuhan. Aram ta na yan, sadit pa kita. Pero dipisil ang buhay, asin gabos kita naglaláom na lugon man magin maray-rahay an satong estado. Maski dai magyaman, basta idtong maturog ka na dai mo iniisip kung sain makitkit nin pamahawan pagmata mo. Bako man bagang malain na ambisyon. Pero dipisil na akuon na talagang may pagtios sa buhay. Urog na dipisil akuon na an swerte, nadadara sa paghigot, asin minsan, kung siisay pa si naghihigot, iyo pa an tinatamaan nin malas. Mayo yan kadunungan na yan duman sa mga _encyclopedia_ na binakal na Mama. Nanudan ko na sana iyan sa paggurang ko. Iyan dunong na yan, sakuya yan. Dai na maiiskam sako.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Handal | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:49am
Published on Sunday, November 08, , 6:15pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
, huring parte kan bulan nin Nobyembre, kan uminabot sa Bikol kaidto an bagyong nginaranan na Sisang. 270kph an patos na duros ni Sisang. Naglaog sya sa Matnog, Sorsogon, asin inagihan si kaintiruhan kan rehiyon Bikol. Dai nya minati an pagluway na minsan nangyayari pag an sarong bagyo tuminama na sa kadagaan. Kun ano si hagupit nya sa Matnog, iyo man ang namatian sa Legazpi, sa Iriga, asin sa Naga. 15 anyos ako kaidto, kaya tanda ko na an byolensyang inabot kan mga Bikolano. Si mga _transmission tower_ kan NAPOCOR (ngunyan NGCP) pinururupot na garo ispageti puon Tiwi sagkod Camarines Norte. Mayong klase si mga estudyante nin haros duwang semana, sa kadakulan kan mga eskwelahan na ginibong istaran nin mga tawong nawaran nin harong. 600 katao an nagadan. Labi-labi si pagsakit kan mga Bikolano, sagkod sa Pasko, asin sa nagsunod pang mga bulan.
, sa tahaw kan Pyestang Kalag, nagpuon si uran na dara kan Bagyong Rosing. Dulag si mga tawo sa sementeryo, maski dai pa natatapos si irinuman. Kabanggihan kan Nobyembre 2 kan puminakol si duros sa Naga. Si pintuan duman sa balkonahe mi, tinanggal sa mga bisagra kaini. Maray na sana ta may nagkapirang dos por dos kami sa harong. Nagluwas ako sa tahaw kan kaimpyernuhan na idto, dangan ipinako si pintuan pabalik. De-singko si ginamit kong pako, para sigurado. An uran palan, pag dinadara nin duros na 240kph, garo baybay na inapon sa lalawgon. Malanit na marhay an tama, urog na sa mata. Giraray, radas si rehiyon Bikol. 900 si gadan. Malumya si rehiyon sa pagselebrar nin kapaskuhan.
Sa nagkapipirang mga nakaaging naisurat ko, sinabi ko na, na bihira na akong magpirmi sa Naga. Dara nin trabaho, napiritan ako—kan soltero pa, o bien kami—kan pamilyado na—nag mag-irok sa iba ibang lugar.
Naistorya ko naman na nagtugdok pa man nanggad kami kan samuyang harong sa Naga. Dai ko aram kun tano. Siguro ta mas mahamis an baduya, o kaya mas managom ang namit kan kinalas pag luto duman sa paborito kong kinalasan (tunay na kinalas, hali sa payo nin orig, sagana sa sili saka betsin). Dara kan handal ko sa bagyong inagihan mi, siniguro ming pusog si mga lanob, asin angát si harong sa tinampo. Dai ako mapalamos na mayo sa oras. May tiwala ako sa pagkagibo ko sa harong, pero yaon pa man nanggad an pagpangadyi asin pagpreparar pag may maabot na bagyo. An duros dai mo aram an dalagan. Sarong naglulupad na sim lang an katapat kan mga bintana mo—o kung minalas ka talaga, liog mo. Sabi man ni Nonoy ko, malay mo, maswerte ka—si liog kan agom mo si inagihan.
Maski kami harayo na sa Bikol, dakol pa man nanggad akong paryentes asin amigo na yaon sa Naga asin mga kataraid na banwa. Dai maiibitaran na matakot para sa saindang kamugtakan pag may bagyo o iba pang remalaso na mag-abot sa Bikol. Ano man daw pati ta kung ano an kabuutan kan mga Bikolano, iyo man an isog kan mga nagtatamang kadimalasan sa rehiyon tang ini.
An mga Pilipinong nasa luwas, siring sa pagmati ko, iyo man an namamatian ninda. Aram mi gabos kun ano an aagihan na sakit pagkatapos kan bagyo. Si mga paroy na nagdarapla na sa laboy. Si mga manok na napalá. Si mga urig na nagaba si tangkal. Si mga sira na nakadulag sa fishpond. Si mga tapayas na naghurulog. Si mga batag—Ay! Lalo na si batag!—ubos na nagkapurutol. Maray na sana kung may nawalat pang kamote o kaya kamoteng kahoy. Tulos man na nagpapadara nin ayuda, o marhay nang maka-dispunir nin pandagdag sa pinapadara.
Gulpi pang ibang mga tawo, pati na organisasyon, na susog sa saindang simpatiya, asin siguro pagkahirak sa mga biktima nin kalamidad, pasaru-saro, o kaiba an iba pa, naggigibo nin medyos tanganing makatabang sa mga biktima. Minsan minadonar sinda nin sintabo sa manlainlain na mga institusyon, para makabakal nin pagkakan o gamit sa pang-ayuda. Minsan man, sinda na mismo mabakal nin kahon, asin duman malaog nin bulong, karne norte, pork and beans, kape, mga gubing, sapatos, asin iba pa. Ini ipinapadara gamit an mga parapaktora. Maswerte an maabutan, magin sadiring tawo o mga estranghero man.
Kan mga nainot na panahon, desperado an mga tawong nasa luwas na makadangog nin bareta sa mga namumutan sa buhay. Dai nag-uuntok sagkod may naaraman manungod sa sainda. Ngunyan, mas madali nang makibareta. Yaon an FB, an Viber, an Instagram, an Messenger. Pero pag nawara na an kuryente, yaon pa man nanggad ang oras o aldaw na nakabantay sa computer o cellphone, naghahalat sa mga mensahe.
, patapos na sana si bulan kan Nobyembre kan linamasa si Kabikulan kan Bagyong Reming. Nasa luwas kami kan Pilipinas, pero naaraman ko, susog sa mga bareta kan mga Amerikano, na makusog na bagyo ito. Inapudan ko sa Mama, sinabihan ko sindang maghanda. Kun yaon ako sa Naga, nakatabang na kuta ako sa pagsirong kan mga gamit. Nailaog ko na kuta si medyo magabat na tinanom asin mga orchids ni Mama. Nakabakal na kuta ako nin gaas para sa gasera, baterya para sa flashlight. Kadakol pang kaipuhan asikasuhon. Pero mayo. Maitatabang ko na lang, ako asin ribu-ribong Bikolano sa luwas kan rehiyon, iyo an magpangadyi. An magiginibo ko na lang, maghadit, asin maghandal.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Si Ina sa luwas kan Bikol | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:51am
# Si Ina sa luwas kan Bikol
Published on Sunday, September 13, , 2:24pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Bilang sarong Bikolano, sarong Nagueño, asin sarong myembro kan simbahan Katoliko, dai maiibitaran na ako magin sarong deboto ni Ina, Nuestra Señora de Peñafrancia. Siring kan sakong mga ka-edad, puon kan makatapos ako nin high school, nagpuon na akong makiiba sa tradisyon kan paghatod ki Ina puon sa simbahan kan Parokya kan Peñafrancia sagkod sa Katedral. Iyo po, parte ako kan mga voyadores. Kun nakakapuli ako sa Naga pag kapiyestahan, minagibo ako nin paagi na mag-voya ki Ina. Minsan, nagvovoya ako para magpasalamat. Minsan, ta may hinahagad. Asin minsan, para lang makaibahan ko an iba pang mga deboto sa pagpamibi.
Haloy na akong dai nakapermanente sa Naga. Naistorya ko na ini sa inot ko pa sanang naisumiteng pyesa. Nag-adal ako sa sarong unibersidad sa Manila. Nagtrabaho sa manlain-lain na opisina kan gobyerno, asin nakakua nin empleyo na nangangaipuhan nasa luwas ako pirmi kan satuyang rona. Dakula an kaugmahan ko na maaraman na nin huli ta kadakulon nang Bikolano an nasa luwas kan Pilipinas, nagpapadagos an debosyon sa Peñafrancia.
Septyembre an bulan kan inot akong pinadara sa luwas na medyo may kahaluyan. Duman sa isla kun sain ako napadpad, Naaraman kong nagseselebrar na kan kapyestahan kan Peñafrancia. Naugma ako ta aram kan sakuyang Boss na Bikolano ako, kaya pinadara nya tulos ako duman sa okasyon na idto bilang saiyang representante. Lalo akong naugma kan naaraman ko na si padi na nagmisa bistado ko pa, ta nagin _Vicar_ kan Parokya kan Peñafrancia—si Fr. Vito San Andres. Magkamidbid kami, asin nasorpresa man sya na mahiling ako duman. Gatus-gatos an nag-atendir sa misa asin sa kapyestahan. Bako gabos Bikolano. May mga Bisaya, Manilenyo, pati na mga lokal na nagin deboto naman kan Birhen. Siring sa pyesta sa Naga, dakol nagdonar o nagdara nin pagkakan asin manlain-lain na premyo para sa raffle. Nagpuon an selebrasyon bandang alas-5 nin hapon. Magaya-gaya an programa, kaya alas-9 na, dai pa nag-uuruntok si iristoryahan, karakanan, asin karantahan. Nagpuli ako na nakangirit na intiro. Idtong tradisyon nin pagnobena asin pagpamisa ki Ina nagdanay sa intiro kong pag-istar sa lugar na idto, sagkod ngunyan na panahon.
Nautro si kaugmahan ko kan napasiring ako digdi sa Estados Unidos. Giraray, naaraman ko tulos na dakula an komunidad kan mga Bikolano asin deboto ni Inang Peñafrancia digdi. Sa bulan nin Septyembre, pirming may panobena, pamisa, asin harandaan sa pagselebrar kan pyesta. May imahen kan Birhen na naglilibot sa mga pamilya asin mga organisasyon sa New York asin New Jersey. Minsan, kun maray an panahon, nagkakaigwa pa nin _Fluvial Procession_. Sa tahaw kan pangadyi nin mga tao asin sa pagkurahaw nin “Viva la Virgen!” kun ipirong mo an saimong mga mata, garo ka man saná nagbalik sa Naga.
Sa panahon ngunyan, na dai pa nahahali an hilang na CoViD19 sa satong katahawan, naggibo nin pambihirang medyos an simbahan Katoliko sa Bikol, para makarayo sa  pag-urulakitan an mga tawo. Sa kainot-inuting pagkakataon, mayong mga prusisyon asin misang pampubliko ngunyan na taon. Naiintindihan kan isip ko na ini kinakaipuhan, tanganing makalikay sa hilang, pero masakit pa man nanggad na akuon kan puso na mayo si tradisyon nin pagtiripon para makisumaro sa pagrumdom sa satong Patrona. Ngunyan, maski sain, an kapyestahan sagkod birtwal na sana, maatendir nin nobena online, asin matiripon sa Zoom o Google Hangouts na saná.
Ang debosyon kan mga Bikolano ki Ina, siring sa tataramon o linggwaheng Bikol, saro sa mga bagay na nagbubugkos sa mga Bikolano, sain man sinda mapaduman sa kinaban. Nahiling asin naobserbahan ko mismo na, an ibang mga rehiyon o probinsiya sa Pilipinas, iba-iba an mga asosasyon or organisasyon, satuya, nagkakapira man an organisasyon nin taga-Naga, taga-Camarines Norte, taga-Masbate, etcetera, etcetera. Pero pag-abot sa pagkaburunyog, saros ana an padumanan: an selebrasyon kan Peñafrancia. Basta Bikolano ka, dai pwedeng dai ka kabali sa kapyestahan ni Ina. Napapasairarom—o nagpapasairarom—sa debosyon an mga grupong ini, sararo sa pusog na pagtubod. Naputol man ang tradisyon nin pag-voya, dai nawawara an mas importanteng bagay: nagdadanay pa man nanggad, maski sain na parte kan Pilipinas, maski sain na syudad o estado kan kinaban. Iyo pa man giraray an nasa puso ta:
_Viva la Virgen!_ Sagkod pa man.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Handal | Magbikol Kita


{"id":,"date":"T18:15:48","date_gmt":"T10:15:48","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T21:01:34","modified_gmt":"T13:01:34","slug":"handal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/layason-officer\/handal\/","title":{"rendered":"Handal"},"content":{"rendered":"\n
, huring parte kan bulan nin Nobyembre, kan uminabot sa Bikol kaidto an bagyong nginaranan na Sisang. 270kph an patos na duros ni Sisang. Naglaog sya sa Matnog, Sorsogon, asin inagihan si kaintiruhan kan rehiyon Bikol. Dai nya minati an pagluway na minsan nangyayari pag an sarong bagyo tuminama na sa kadagaan. Kun ano si hagupit nya sa Matnog, iyo man ang namatian sa Legazpi, sa Iriga, asin sa Naga. 15 anyos ako kaidto, kaya tanda ko na an byolensyang inabot kan mga Bikolano. Si mga transmission tower<\/em> kan NAPOCOR (ngunyan NGCP) pinururupot na garo ispageti puon Tiwi sagkod Camarines Norte. Mayong klase si mga estudyante nin haros duwang semana, sa kadakulan kan mga eskwelahan na ginibong istaran nin mga tawong nawaran nin harong. 600 katao an nagadan. Labi-labi si pagsakit kan mga Bikolano, sagkod sa Pasko, asin sa nagsunod pang mga bulan.<\/p>\n\n\n\n
, sa tahaw kan Pyestang Kalag, nagpuon si uran na dara kan Bagyong Rosing. Dulag si mga tawo sa sementeryo, maski dai pa natatapos si irinuman. Kabanggihan kan Nobyembre 2 kan puminakol si duros sa Naga. Si pintuan duman sa balkonahe mi, tinanggal sa mga bisagra kaini. Maray na sana ta may nagkapirang dos por dos kami sa harong. Nagluwas ako sa tahaw kan kaimpyernuhan na idto, dangan ipinako si pintuan pabalik. De-singko si ginamit kong pako, para sigurado. An uran palan, pag dinadara nin duros na 240kph, garo baybay na inapon sa lalawgon. Malanit na marhay an tama, urog na sa mata. Giraray, radas si rehiyon Bikol. 900 si gadan. Malumya si rehiyon sa pagselebrar nin kapaskuhan. <\/p>\n\n\n\n
Sa nagkapipirang mga nakaaging naisurat ko, sinabi ko na, na bihira na akong magpirmi sa Naga. Dara nin trabaho, napiritan ako\ukan soltero pa, o bien kami\ukan pamilyado na\unag mag-irok sa iba ibang lugar. <\/p>\n\n\n\n
Naistorya ko naman na nagtugdok pa man nanggad kami kan samuyang harong sa Naga. Dai ko aram kun tano. Siguro ta mas mahamis an baduya, o kaya mas managom ang namit kan kinalas pag luto duman sa paborito kong kinalasan (tunay na kinalas, hali sa payo nin orig, sagana sa sili saka betsin). Dara kan handal ko sa bagyong inagihan mi, siniguro ming pusog si mga lanob, asin ang\u00e1t si harong sa tinampo. Dai ako mapalamos na mayo sa oras. May tiwala ako sa pagkagibo ko sa harong, pero yaon pa man nanggad an pagpangadyi asin pagpreparar pag may maabot na bagyo. An duros dai mo aram an dalagan. Sarong naglulupad na sim lang an katapat kan mga bintana mo\uo kung minalas ka talaga, liog mo. Sabi man ni Nonoy ko, malay mo, maswerte ka\usi liog kan agom mo si inagihan. <\/p>\n\n\n\n
Maski kami harayo na sa Bikol, dakol pa man nanggad akong paryentes asin amigo na yaon sa Naga asin mga kataraid na banwa. Dai maiibitaran na matakot para sa saindang kamugtakan pag may bagyo o iba pang remalaso na mag-abot sa Bikol. Ano man daw pati ta kung ano an kabuutan kan mga Bikolano, iyo man an isog kan mga nagtatamang kadimalasan sa rehiyon tang ini.<\/p>\n\n\n\n
An mga Pilipinong nasa luwas, siring sa pagmati ko, iyo man an namamatian ninda. Aram mi gabos kun ano an aagihan na sakit pagkatapos kan bagyo. Si mga paroy na nagdarapla na sa laboy. Si mga manok na napal\u00e1. Si mga urig na nagaba si tangkal. Si mga sira na nakadulag sa fishpond. Si mga tapayas na naghurulog. Si mga batag\uAy! Lalo na si batag!\uubos na nagkapurutol. Maray na sana kung may nawalat pang kamote o kaya kamoteng kahoy. Tulos man na nagpapadara nin ayuda, o marhay nang maka-dispunir nin pandagdag sa pinapadara.<\/p>\n\n\n\n
Gulpi pang ibang mga tawo, pati na organisasyon, na susog sa saindang simpatiya, asin siguro pagkahirak sa mga biktima nin kalamidad, pasaru-saro, o kaiba an iba pa, naggigibo nin medyos tanganing makatabang sa mga biktima. Minsan minadonar sinda nin sintabo sa manlainlain na mga institusyon, para makabakal nin pagkakan o gamit sa pang-ayuda. Minsan man, sinda na mismo mabakal nin kahon, asin duman malaog nin bulong, karne norte, pork and beans, kape, mga gubing, sapatos, asin iba pa. Ini ipinapadara gamit an mga parapaktora. Maswerte an maabutan, magin sadiring tawo o mga estranghero man.<\/p>\n\n\n\n
Kan mga nainot na panahon, desperado an mga tawong nasa luwas na makadangog nin bareta sa mga namumutan sa buhay. Dai nag-uuntok sagkod may naaraman manungod sa sainda. Ngunyan, mas madali nang makibareta. Yaon an FB, an Viber, an Instagram, an Messenger. Pero pag nawara na an kuryente, yaon pa man nanggad ang oras o aldaw na nakabantay sa computer o cellphone, naghahalat sa mga mensahe.<\/p>\n\n\n\n
, patapos na sana si bulan kan Nobyembre kan linamasa si Kabikulan kan Bagyong Reming. Nasa luwas kami kan Pilipinas, pero naaraman ko, susog sa mga bareta kan mga Amerikano, na makusog na bagyo ito. Inapudan ko sa Mama, sinabihan ko sindang maghanda. Kun yaon ako sa Naga, nakatabang na kuta ako sa pagsirong kan mga gamit. Nailaog ko na kuta si medyo magabat na tinanom asin mga orchids ni Mama. Nakabakal na kuta ako nin gaas para sa gasera, baterya para sa flashlight. Kadakol pang kaipuhan asikasuhon. Pero mayo. Maitatabang ko na lang, ako asin ribu-ribong Bikolano sa luwas kan rehiyon, iyo an magpangadyi. An magiginibo ko na lang, maghadit, asin maghandal.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
, huring parte kan bulan nin Nobyembre, kan uminabot sa Bikol kaidto an bagyong nginaranan na Sisang. 270kph an patos na duros ni Sisang. Naglaog sya sa Matnog, Sorsogon, asin inagihan si kaintiruhan kan rehiyon Bikol. Dai nya minati an pagluway na minsan nangyayari pag an sarong bagyo tuminama na sa kadagaan. Kun ano si […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[42],"tags":[69,47,708,58,291,49,377,707,709],"yoast_head":"\n<title>Handal | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/layason-officer\/handal\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Handal | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\", huring parte kan bulan nin Nobyembre, kan uminabot sa Bikol kaidto an bagyong nginaranan na Sisang. 270kph an patos na duros ni Sisang. Naglaog sya sa Matnog, Sorsogon, asin inagihan si kaintiruhan kan rehiyon Bikol. Dai nya minati an pagluway na minsan nangyayari pag an sarong bagyo tuminama na sa kadagaan. Kun ano si […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/layason-officer\/handal\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T10:15:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T13:01:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\">\n


Iskam | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:48am
Published on Tuesday, December 08, , 5:45pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Kan mga nakaaging dekada, igwang mga ahente nin manlainlain na mga produkto na naglilibot asin nagbebenta nin saindang mga produkto. Sinda mama, naugma sa sarong _set_ nin _encyclopedia_ na naka-base sa mga karakter kan Disney. Dai ko aram kun gurano si binayadan ninda, pero sigurado ko damot na kantidad, ta bakong barato an arog kaidtong produkto. Ugma man kami ta marhay si pagkasurat kan mga artikulo—pan-aki talaga. Dakol litrato, saka dakol drawing ni Mickey Mouse, Donald Duck, Goofy, asin dakol pang iba. Minsan, pag may pinapagibo sa eskwelahan, nagdadara pa ako kan libro, para ipahiling ko sa titser kung sain hali si mga pigsururat ko. Iyo, medyo mahilig na man akong magpasali sa pagsurat, maski kaidto pa.
Kun ano man si binayadan na Mama, mayong sinabi sa binayadan kan iba pang kontemporanyo ko na may kaya talaga sa buhay. Itong mga idto, may _Grollier’s Encyclopedia,_ o kaya, pinakamalupit sa gabos, _Encyclopedia Brittanica_. Abang hihibog asin gagabat kan mga libro! Para sa sarong aki, garo gabos na kaaraman sa kinaban, yaon na sa laog kan mga pahina ninda. Magayon an papel, seryoso an mga litrato. Gusting sabihon, ginastusan. Kaya si presyo, sabay man na nakakalula. Pambihira lang si nakaka-bakal kaidto, kaya si mga ahente, pwerte sa kakalibot na maghanap nin kliyente na may kaya asin interesado na tawan si mga aki ninda nin arog kadtong haros may sadiri na sindang library sa harong.
Si Mama, ta mahigos asin panô nin ambisyon sa buhay, nag- _sideline_ man sa pagtinda nin _Tupperware_. Original na plastic. Makunat, dai nagtuturo an sarsa sa palibot kan takop. Mahal. Huri na ngani kan naaraman mi na may _lifetime replacement warranty_ palan an _Tupperware_, kaya pag-naraot, darahon mo saná sa distributor, riribayan nin bago—libre pa! Pero mahal pa man giraray.
Sabi kan Amerikanong bilyonaryo na si Warren Buffet, “Price is what you pay, value is what you get.” Para sako, gustong sabihon, maski mahal an sarong produkto, basta nakua mo an halaga kaini, dai ka lugi. May nakakan na ako na _steak_ na garo kabangang baka na an presyo sa sobrang kamahalan (Dai man ako naghadit, ta bako man ako si nagbayad. Bigtime si nanlibre sako). Sasabihon ko na ibang klase man nanggad. Dai mo na kaipuhan mag-nguya sa lumoy kan karne. Asin saka paminta sana, solb na. Nakua mo si pinakamasiram. Maski mahal, dai ka lugi.
Ngunyan na panahon, duwang dekada na garo na mayo nang nagbebenta nin encyclopedia. Ano pa man? Sa satong kompyuter, gabos na kaaraman sa kinaban, pwede mo nang makua. Sayang lang kan papel. Sayang lang kan espasyo sa estante. Siring man sa mga nagbebenta nin _Tupperware_. Sa sarong pidaso nin _Tupperware_, pwedeng makabakal nin lima na babaratuhon. Dai nang nagsa- _sideline_ na empleyado. Inda ko sana kung igwa pang nagbebenta nin Avon.
An hapot, ano na an gigibuhon kan mga paratinda, o ahente, na nawaran kan saindang empleyo? Dai man mauubusan nin mga tawong naghahanap nin trabaho. Dakol man nag-oopresir nin mapagkwakwartahan. Sa mga poste saka lanob sa Centro, yaon baga an mga nag-iimbitar—“Gusto mong kumita ng 20,,000/month? Text ” Dai ko aram kun pirang mga desperado and nagtyatyaga na magtext man, ta baga igwa man nanggad oportunidad.
_“Investment.”_ Ay, marhay na pagurulayan yan! Doblado an kwarta mo sa laog nin tulong bulan! Tulong bulan? Halawigon na yan! Si pinsan ko, duwang bulan sana, si 15,000 nya, treynta mil na si ibinalik! Basta an kaipuhan lang, mag-imbitar ka nin apat pang tawo na ma- _invest_ man. Si Engineer, nagbali na. Si Pastor baga, sabi para sa Dyos, tax-free pa. FrancSwiss, Legacy Group, Aman Futures, EmGoldex. 5 billion, 20 billion, 15 billion, 4 billion. Susmaryosep! Nag-iirinutan an mga tawo na magtao kan saindang kwarta sa mga nagpapadalagan kaining mga iskam na ini. Gabos kumbinsido na nakua na ninda an sikreto kan pagpadakula kan saindang kwarta.
An makangalas para sako, bakong gabos na tawo na naloloko kan mga iskam na ini, ignoranteng mga taga-bukid. Sa totoo sana, kadikit lang ang mga taga-bukid na nadadali, ta mayo man sindang kwartang itatao. An kadaklan kan mga nabibiktima, mga tawong nadangog na si amigo o pinsan o kaopisina ninda, nagkusog-buót, asin nakapatubo nin kwarta. Nag-utang nin beynte mil, asin sa laog nin duwang bulan, natawan nin kwarenta mil. Kun siring, sinda man, makikisawsaw na.
Makahirak an mga istorya kan mga OFW na nasilaw sa mga istorya nin iba. Iyo ini si may nakatagama na pang-tuition kuta ni Nonoy, o ni Nene. O kaya si pangpuon sa pagpatugdok nin harong. Ano ta maparatios na maglapigot sa mainit na disyerto, o madanyaran sa tahaw kan dagat? Iyo na ini si hinahalat na oportunidad, bakong iyo? Sabi baga daa, mag- _invest_.
An paglaóm, pag nasalakan nin kapasluan, nakakabuta, nakakabungog, nakakapatal.
Digdi sa Estados Unidos, dai ko na mabilang an mga istorya nin mga TNT na Pinoy na nagpaloko sa sinabing abogado daa. “Magbayad ka nin $2,000, aayuson ta an papeles mo, para magin legal ka digdi. Sigurado.” Abang hamis sanang tataramon. Siisay an dai madadara? Aban-aban, “Dagdagan mo pang $1,500, ta sabi kan _Immigration_, kumplikado daa an kaso mo, pero maaayos ta.” Iyo man nanggad, kumplikado si pagpasiring sa U.S., kaya sige na. “$1,000 pa.” Iyo naman sana, tano ta dai. Sagkod sa nakatao na nin $8,000 o kaya $9,000. Mayo pa man nanggad nangyayari, haros duwang taon na nakalipas. Saka pa sana malaog si pag-reyalisar na na-iskam na sya.
Daing manloloko, kung mayong nagpapaloko. Iyan, sarong simpleng katutuuhan. Aram ta na yan, sadit pa kita. Pero dipisil ang buhay, asin gabos kita naglaláom na lugon man magin maray-rahay an satong estado. Maski dai magyaman, basta idtong maturog ka na dai mo iniisip kung sain makitkit nin pamahawan pagmata mo. Bako man bagang malain na ambisyon. Pero dipisil na akuon na talagang may pagtios sa buhay. Urog na dipisil akuon na an swerte, nadadara sa paghigot, asin minsan, kung siisay pa si naghihigot, iyo pa an tinatamaan nin malas. Mayo yan kadunungan na yan duman sa mga _encyclopedia_ na binakal na Mama. Nanudan ko na sana iyan sa paggurang ko. Iyan dunong na yan, sakuya yan. Dai na maiiskam sako.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Mga Tubong Kaisipan

Saturday, December 27, , 6:46am
# [Mga Tubong Kaisipan](
Si Victor John Loquias sarong Propesor sa pilosopiya, paraadal sa lado nin mga katutubong kaisipan, pilosopiya nin edukasyon asin critical theory.
## [An pamamanwaan bilang paglampaw sa pulitika kan sadiring-tawo pasiring sa pakikipagkapwa-tawo](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa ngunyan na panahon an “banwaan” pwedeng magtukoy sa munisipalidad, sa syudad, o sa nasyon depende sa pakahulugan kan nagtataram.  Alagad sa sakuyang pagkasabot an banwa, dai saná nagtutukoy sa lugar kun sain ginigibo an mga manlain-lain na kasibutan kan tawo kundi...
## [An unibersidad asin an birtwal na banwaan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Tuyo nang nagsatubuanan an edukasyon sa birtwal na kinaban siring kan sabi ko sa sarong kolum. Yaon na sa kinaban na ini an mga manlain-lain na kasibutan kan tawo sa lado personal, ekonomiya asin pulitikal. Tinawan kong duon an napapalain na katungdan kan edukasyon,...
## [Si Charles Taylor asin an eskwelahan bilang panalmingan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sa kasagkuran kan pagsaysay ni Charles Taylor kan saiyang “Politics of Recognition” tinukoy niya an edukasyon bilang lugar na iyo mismong kinatitindugan kan tema manungod sa pagkanimanlainlain-katudan o muliticulturalism. Mahalaga an saysay (essay) na ini huli ta...
## [Mga la ka-dyosnon pero bukö man na sadyosan](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Kin matuud na sa baluy unang magigimat-an a mga kaulugan ka ngabilün, sa balüy ko man nanggayüd natüran a terminong “sadyosan.” Ki madiris ko di dakül na beses marürüngog kadto sa balüy ag sa luwas, san kasentruwan ka Iriga pagkabisara nya su mga madiyün saka amiga...
## [An pagtanom asin pag-ataman sa sadiri sa panahon nin pandemya](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Daing gayo namalisyahan alagad sarong pagpuli sa pagbuhay saka gawing katutubo kan pagtanom an itinulod kaining pandemya sa satuya. Kan pagpuon kan lockdown, maski ngani sagkod ngunyan, maririsang an saro sa mga gibo kan kadaklan na tawong minapasirip sa social media...
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Ngunyan na panahon, an paratukdo iyo an siisay man indibidwal na yaon sa propesyon kan edukasyon. Sya an nag-adal kan mga kaaraman na kumpwesto kan saiyang partikular na disiplina. An ibang paratukdo minsan imbwelto pa sa research tanganing urog pang mapahiwas an mga...
## [Pagsasatubuanan kan edukasyon sa birtwal na kinaban](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Kan nakaagi kong kolumn, ginamit ko an kinagimatan kong tataramon sa Rinconada tanganing susugon an sarong kahulugan kan tuud sa gamit asin pagkasabot kan mga taga-Rinconada asin nadukhayan ko sa mga Bisayang diksyunaryo. An buot sabihon kan matuud sa Rinconada siring...
## [Matuud o butig?](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Ku ginigibo ko su research ko manüngöd sa Bikolnon na konsepto sa edukasyon, sa karayan buot ka Ateneo de Naga University Research Council, sinarigan kong mga teksto su daan na diskyunaryo ni Marcos de Lisboa ) ag su Bikol Dictionary ni Malcolm Mintz )....
## [Mayong ginurangan!](
by [Victor John Loquias]( "Posts by Victor John Loquias") \| [Mga Tubong Kaisipan](
Sarong estudyante ko sa Seminar of Filipino Philosophy an nakasurat nin sarong papel manungod sa gamit kan terminong “gurang”. Igwang pagkasabot na nag-abot saiya pagkatapos anggutan sarong beses kan saiyang mga magurang na nagpanamit saiya kan malanit na saritang...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Pag naraot an sirâ | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:51am
# Pag naraot an sirâ
Published on Sunday, September 27, , 5:45pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Dakol na mga bagay an naapresyar ko na saná kan nagkaedad na ako. Pag aki ka pa, dipisil maintindihan kan lumbod na pag-isip na may mga bagay na bakong marhay sa inot na ekspiryensya pero nagrarahay sa kahaluyan nin paggibo. Saro na digdi iyo an pagkakan nin mariguso o, kun aki ka pa, idtong manlainlain na kagugulayan o berdura na tinanom sa mga natad kan mga harong, o kaya pinapabakal sa saod.
Haloy akong napaisip kaini, ta kung tano ta naraya akong marhay na magkakan nin gulay, lalo na kan mariguso, sagkod naisip ka na, kan sadit pa ako, si klase kan mariguso na yaon satuya sa Bikol, iyo si mga saradit na lintian na pait. Ngunyan na mga panahon, ibang klase na an marigusong yaon: mas halaba, mas mataba asin, pag nababad na sa tubig na may asin, halos mayo nang pait. Masasabi man ini sa dakol na gulayon: an antak mas halaba na saka mas malumoy, an talong garo na upo sa kadakulaan. Nagrahay an kalidad, dabing yaon pa man nanggad an siram.
Saro pa sa mga bagay na dai ko naapresyar kan sakong kaakian iyo an Naga City Public Market. Kun sabagay, kan mga dekadang ‘70 sagkod ‘80, mayo man garong muyang magduman sa _supermarket_. Maati, malaboy, mabatâ, madiklom, makatakot. Pag tig-uran ka na magsaod, dai ka nungka magsulot nin sapatos, o badong puti, ta mapuli ka na garo ka napahuros sa dalnak. Mayong tamang _drainage_; mayong basurahan sa palibot. Sagkod na nasulo na sana ini kan , na iyo an senyal para mapakarahay an nasabing lugar.
Urog na ngunyan na nagkaedad na ako, naapresyar ko man na, maski malain si _supermarket_, dakol na mga bagay na yaon duman an dai ko na nahihiling pag minasaod ako sa ngunyan na mga taon. An pinakadakulang pagbabago iyo an mga produktong hali sa dagat na mayo na ngunyan. Kan kapanahunan, sa huring parte kan dekada ‘70, inabot ko pa na may mga sira na sa kadakulan, dai na ngani kinikilo sa bentahan, por atado na lang. Iyo ini an lawlaw o tamban, sadit na sibubog, saka turingan. Girumdom ko na pag kapanahunan kan mga sirang ini, banye-banyera an bagsak kaini sa saod. Halos ipanao na saná an presyo. Singko pesos an atado. Urog na an turingan, ta dai pwedeng hilado, ta madaling malapa. Pag minabakal si Mama, pahingurag an kinukua, ta nag-aaprubitsar sa baratong presyo. Pag-abot sa harong, si kahirakan na Manay Violy lilinigan si mga turingan, sabay uun-unon. Kun binakal nin Lunes si turingan, hanggan Hwebes, iyo pa an panira mi. Masiram man, lalo na pag pig-pritos matapos maun-on. Kun bako nang labas, maaraman mo ta gagatulan ka, o malugad an dila mo.
Inabot ko pa na pirming may binibentang malasugi asin bangkulis sa saod, lalo na sa mga bulan ni Marso, Abril, asin Mayo. Tunay na bangkulis, na kun sa tataramon na Ingles, _blue fin tuna_, bakong rayado, bakong pundahan, lalo nang bakong _yellow fin_ na iyo na saná an natatadang sira na medyo nagbubutwa paminsan-minsan. An bangkulis iyo an hadi kan mga sira. Masiram asin managom. Pwede sa maski anong luto (huri na kan naaraman na kung presko pa talaga, pwedeng-pwede na dai na ngani lutuon) kusiduhon, asalon, gutaan, eskabetse. Maski maluya an paraluto, ta masiram an sira, dai maririsang patal sa kusina.
Kaiba ako sa mga deliberasyon asin huruntahan kan Western Pacific Fisheries, bilang representante kan opisina mi. Ini kan mga taon sagkod . Duman ko naaraman kun gurano na kalala an danyos sa mga siraan sa kadagatan ta. Inestimar na hasta 90% kan bangkulis sa Pacific Ocean ubos na, asin aibilang na an bangkulis na _endangered species_. Nadanyaran naman pati an mga _yellow fin_ sa kadagatan kan Pilipinas. Sa totoo saná, an bantugan na mga bangkulis sa General Santos City, kadaklan bako nang hali sa dagat ta. An mga parasira ta, minaabot nang Sulawesi o kaya Papua New Guinea sa paglamag.
Iyo man an masasabi sa iba pang sira, na naabuso sa darakupan. Sa hirak nin Dyos, nagimaawan na man an kadaklan sato sa  pag-isip na pwedeng wan-to-sawa an pagsira sa dagat. Binawal ta na an paggamit nin dinamita. Binawal ta na an paghilo. Binawal ta na an pagdakop kun oras nin pagpaugbon. Haloy na panahon an nakalipas na nagdarakupan na mayong pakiaram sa masunod na mga taon. Sagkod ngunyan, namamatian ta pa an epekto kan mga kagigibuhan na idto. Lugod man magdanay pa an pagtao nin proteksyon sa satuyang dagat, ta kung ano an ataman ta sa katubigan ka, kita man saná an makakamati kan maray o malain na epekto kan mga aksyon na ini. Kun dai ta mabakli an mga kagigibuhan na ini, dai ta matatawan nin oportunidad an mga kaakian na maapresyar man an kagayunan asin kasaganaan kan satuyang dagat, asin si nakalipas na panahon, memorya na saná man nanggad.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":,"date":"T17:45:38","date_gmt":"T09:45:38","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p="},"modified":"T21:00:12","modified_gmt":"T13:00:12","slug":"pag-naraot-an-sira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/layason-officer\/pag-naraot-an-sira\/","title":{"rendered":"Pag naraot an sir\u00e2"},"content":{"rendered":"\n
Dakol na mga bagay an naapresyar ko na san\u00e1 kan nagkaedad na ako. Pag aki ka pa, dipisil maintindihan kan lumbod na pag-isip na may mga bagay na bakong marhay sa inot na ekspiryensya pero nagrarahay sa kahaluyan nin paggibo. Saro na digdi iyo an pagkakan nin mariguso o, kun aki ka pa, idtong manlainlain na kagugulayan o berdura na tinanom sa mga natad kan mga harong, o kaya pinapabakal sa saod.<\/p>\n\n\n\n
Haloy akong napaisip kaini, ta kung tano ta naraya akong marhay na magkakan nin gulay, lalo na kan mariguso, sagkod naisip ka na, kan sadit pa ako, si klase kan mariguso na yaon satuya sa Bikol, iyo si mga saradit na lintian na pait. Ngunyan na mga panahon, ibang klase na an marigusong yaon: mas halaba, mas mataba asin, pag nababad na sa tubig na may asin, halos mayo nang pait. Masasabi man ini sa dakol na gulayon: an antak mas halaba na saka mas malumoy, an talong garo na upo sa kadakulaan. Nagrahay an kalidad, dabing yaon pa man nanggad an siram.<\/p>\n\n\n\n
Saro pa sa mga bagay na dai ko naapresyar kan sakong kaakian iyo an Naga City Public Market. Kun sabagay, kan mga dekadang \u sagkod \u, mayo man garong muyang magduman sa supermarket<\/em>. Maati, malaboy, mabat\u00e2, madiklom, makatakot. Pag tig-uran ka na magsaod, dai ka nungka magsulot nin sapatos, o badong puti, ta mapuli ka na garo ka napahuros sa dalnak. Mayong tamang drainage<\/em>; mayong basurahan sa palibot. Sagkod na nasulo na sana ini kan , na iyo an senyal para mapakarahay an nasabing lugar.<\/p>\n\n\n\n
Urog na ngunyan na nagkaedad na ako, naapresyar ko man na, maski malain si supermarket<\/em>, dakol na mga bagay na yaon duman an dai ko na nahihiling pag minasaod ako sa ngunyan na mga taon. An pinakadakulang pagbabago iyo an mga produktong hali sa dagat na mayo na ngunyan. Kan kapanahunan, sa huring parte kan dekada \u, inabot ko pa na may mga sira na sa kadakulan, dai na ngani kinikilo sa bentahan, por atado na lang. Iyo ini an lawlaw o tamban, sadit na sibubog, saka turingan. Girumdom ko na pag kapanahunan kan mga sirang ini, banye-banyera an bagsak kaini sa saod. Halos ipanao na san\u00e1 an presyo. Singko pesos an atado. Urog na an turingan, ta dai pwedeng hilado, ta madaling malapa. Pag minabakal si Mama, pahingurag an kinukua, ta nag-aaprubitsar sa baratong presyo. Pag-abot sa harong, si kahirakan na Manay Violy lilinigan si mga turingan, sabay uun-unon. Kun binakal nin Lunes si turingan, hanggan Hwebes, iyo pa an panira mi. Masiram man, lalo na pag pig-pritos matapos maun-on. Kun bako nang labas, maaraman mo ta gagatulan ka, o malugad an dila mo.<\/p>\n\n\n\n
Inabot ko pa na pirming may binibentang malasugi asin bangkulis sa saod, lalo na sa mga bulan ni Marso, Abril, asin Mayo. Tunay na bangkulis, na kun sa tataramon na Ingles, blue fin tuna<\/em>, bakong rayado, bakong pundahan, lalo nang bakong yellow fin<\/em> na iyo na san\u00e1 an natatadang sira na medyo nagbubutwa paminsan-minsan. An bangkulis iyo an hadi kan mga sira. Masiram asin managom. Pwede sa maski anong luto (huri na kan naaraman na kung presko pa talaga, pwedeng-pwede na dai na ngani lutuon) kusiduhon, asalon, gutaan, eskabetse. Maski maluya an paraluto, ta masiram an sira, dai maririsang patal sa kusina.<\/p>\n\n\n\n
Kaiba ako sa mga deliberasyon asin huruntahan kan Western Pacific Fisheries, bilang representante kan opisina mi. Ini kan mga taon sagkod . Duman ko naaraman kun gurano na kalala an danyos sa mga siraan sa kadagatan ta. Inestimar na hasta 90% kan bangkulis sa Pacific Ocean ubos na, asin aibilang na an bangkulis na endangered species<\/em>. Nadanyaran naman pati an mga yellow fin<\/em> sa kadagatan kan Pilipinas. Sa totoo san\u00e1, an bantugan na mga bangkulis sa General Santos City, kadaklan bako nang hali sa dagat ta. An mga parasira ta, minaabot nang Sulawesi o kaya Papua New Guinea sa paglamag.<\/p>\n\n\n\n
Iyo man an masasabi sa iba pang sira, na naabuso sa darakupan. Sa hirak nin Dyos, nagimaawan na man an kadaklan sato sa\u00a0 pag-isip na pwedeng wan-to-sawa an pagsira sa dagat. Binawal ta na an paggamit nin dinamita. Binawal ta na an paghilo. Binawal ta na an pagdakop kun oras nin pagpaugbon. Haloy na panahon an nakalipas na nagdarakupan na mayong pakiaram sa masunod na mga taon. Sagkod ngunyan, namamatian ta pa an epekto kan mga kagigibuhan na idto. Lugod man magdanay pa an pagtao nin proteksyon sa satuyang dagat, ta kung ano an ataman ta sa katubigan ka, kita man san\u00e1 an makakamati kan maray o malain na epekto kan mga aksyon na ini. Kun dai ta mabakli an mga kagigibuhan na ini, dai ta matatawan nin oportunidad an mga kaakian na maapresyar man an kagayunan asin kasaganaan kan satuyang dagat, asin si nakalipas na panahon, memorya na san\u00e1 man nanggad.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dakol na mga bagay an naapresyar ko na san\u00e1 kan nagkaedad na ako. Pag aki ka pa, dipisil maintindihan kan lumbod na pag-isip na may mga bagay na bakong marhay sa inot na ekspiryensya pero nagrarahay sa kahaluyan nin paggibo. Saro na digdi iyo an pagkakan nin mariguso o, kun aki ka pa, idtong manlainlain […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[42],"tags":[69,47,191,621,615,132,58,291,49,618,617,619,616],"yoast_head":"\n<title>Pag naraot an sir\u00e2 | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/layason-officer\/pag-naraot-an-sira\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Pag naraot an sir\u00e2 | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dakol na mga bagay an naapresyar ko na san\u00e1 kan nagkaedad na ako. Pag aki ka pa, dipisil maintindihan kan lumbod na pag-isip na may mga bagay na bakong marhay sa inot na ekspiryensya pero nagrarahay sa kahaluyan nin paggibo. Saro na digdi iyo an pagkakan nin mariguso o, kun aki ka pa, idtong manlainlain […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/layason-officer\/pag-naraot-an-sira\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T09:45:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T13:00:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\">\n


Saturday, December 27, , 6:52am
# Si Ina sa luwas kan Bikol
Published on Sunday, September 13, , 2:24pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Bilang sarong Bikolano, sarong Nagueño, asin sarong myembro kan simbahan Katoliko, dai maiibitaran na ako magin sarong deboto ni Ina, Nuestra Señora de Peñafrancia. Siring kan sakong mga ka-edad, puon kan makatapos ako nin high school, nagpuon na akong makiiba sa tradisyon kan paghatod ki Ina puon sa simbahan kan Parokya kan Peñafrancia sagkod sa Katedral. Iyo po, parte ako kan mga voyadores. Kun nakakapuli ako sa Naga pag kapiyestahan, minagibo ako nin paagi na mag-voya ki Ina. Minsan, nagvovoya ako para magpasalamat. Minsan, ta may hinahagad. Asin minsan, para lang makaibahan ko an iba pang mga deboto sa pagpamibi.
Haloy na akong dai nakapermanente sa Naga. Naistorya ko na ini sa inot ko pa sanang naisumiteng pyesa. Nag-adal ako sa sarong unibersidad sa Manila. Nagtrabaho sa manlain-lain na opisina kan gobyerno, asin nakakua nin empleyo na nangangaipuhan nasa luwas ako pirmi kan satuyang rona. Dakula an kaugmahan ko na maaraman na nin huli ta kadakulon nang Bikolano an nasa luwas kan Pilipinas, nagpapadagos an debosyon sa Peñafrancia.
Septyembre an bulan kan inot akong pinadara sa luwas na medyo may kahaluyan. Duman sa isla kun sain ako napadpad, Naaraman kong nagseselebrar na kan kapyestahan kan Peñafrancia. Naugma ako ta aram kan sakuyang Boss na Bikolano ako, kaya pinadara nya tulos ako duman sa okasyon na idto bilang saiyang representante. Lalo akong naugma kan naaraman ko na si padi na nagmisa bistado ko pa, ta nagin _Vicar_ kan Parokya kan Peñafrancia—si Fr. Vito San Andres. Magkamidbid kami, asin nasorpresa man sya na mahiling ako duman. Gatus-gatos an nag-atendir sa misa asin sa kapyestahan. Bako gabos Bikolano. May mga Bisaya, Manilenyo, pati na mga lokal na nagin deboto naman kan Birhen. Siring sa pyesta sa Naga, dakol nagdonar o nagdara nin pagkakan asin manlain-lain na premyo para sa raffle. Nagpuon an selebrasyon bandang alas-5 nin hapon. Magaya-gaya an programa, kaya alas-9 na, dai pa nag-uuruntok si iristoryahan, karakanan, asin karantahan. Nagpuli ako na nakangirit na intiro. Idtong tradisyon nin pagnobena asin pagpamisa ki Ina nagdanay sa intiro kong pag-istar sa lugar na idto, sagkod ngunyan na panahon.
Nautro si kaugmahan ko kan napasiring ako digdi sa Estados Unidos. Giraray, naaraman ko tulos na dakula an komunidad kan mga Bikolano asin deboto ni Inang Peñafrancia digdi. Sa bulan nin Septyembre, pirming may panobena, pamisa, asin harandaan sa pagselebrar kan pyesta. May imahen kan Birhen na naglilibot sa mga pamilya asin mga organisasyon sa New York asin New Jersey. Minsan, kun maray an panahon, nagkakaigwa pa nin _Fluvial Procession_. Sa tahaw kan pangadyi nin mga tao asin sa pagkurahaw nin “Viva la Virgen!” kun ipirong mo an saimong mga mata, garo ka man saná nagbalik sa Naga.
Sa panahon ngunyan, na dai pa nahahali an hilang na CoViD19 sa satong katahawan, naggibo nin pambihirang medyos an simbahan Katoliko sa Bikol, para makarayo sa  pag-urulakitan an mga tawo. Sa kainot-inuting pagkakataon, mayong mga prusisyon asin misang pampubliko ngunyan na taon. Naiintindihan kan isip ko na ini kinakaipuhan, tanganing makalikay sa hilang, pero masakit pa man nanggad na akuon kan puso na mayo si tradisyon nin pagtiripon para makisumaro sa pagrumdom sa satong Patrona. Ngunyan, maski sain, an kapyestahan sagkod birtwal na sana, maatendir nin nobena online, asin matiripon sa Zoom o Google Hangouts na saná.
Ang debosyon kan mga Bikolano ki Ina, siring sa tataramon o linggwaheng Bikol, saro sa mga bagay na nagbubugkos sa mga Bikolano, sain man sinda mapaduman sa kinaban. Nahiling asin naobserbahan ko mismo na, an ibang mga rehiyon o probinsiya sa Pilipinas, iba-iba an mga asosasyon or organisasyon, satuya, nagkakapira man an organisasyon nin taga-Naga, taga-Camarines Norte, taga-Masbate, etcetera, etcetera. Pero pag-abot sa pagkaburunyog, saros ana an padumanan: an selebrasyon kan Peñafrancia. Basta Bikolano ka, dai pwedeng dai ka kabali sa kapyestahan ni Ina. Napapasairarom—o nagpapasairarom—sa debosyon an mga grupong ini, sararo sa pusog na pagtubod. Naputol man ang tradisyon nin pag-voya, dai nawawara an mas importanteng bagay: nagdadanay pa man nanggad, maski sain na parte kan Pilipinas, maski sain na syudad o estado kan kinaban. Iyo pa man giraray an nasa puso ta:
_Viva la Virgen!_ Sagkod pa man.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Surat ki Emmanuel | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:57am
Published on Saturday, December 19, , 9:27pm
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Nagngangalas ako saimo. Saro ka sa inaapod na “paradoxical figures”.
Ipinangaki ka sa sabsaban. Mayong doktor. Mayong nars. Yaon sana an saimong ama asin ina. An nakapalibot saimo mga manlainlain na hayop. Para sakuya, kun sain ka ipinangaki, simbolo nin simpleng buhay asin pagpakumbaba.
Saro pang nakakangalas iyo na tulong hading gayo hali sa hararayong lugar an mga nainot na nagbisita saimo, anas may darang regalo. Sigun sa kasuratan, pinukaw kan mga angel an katuninungan kan bangi sa paagi kan saindang mga awit. Garo baga grabe an kaugmahan kan si mga angel. Tano daw?
Iba-iba an apod saimo kan mga tawo: Messiah, Great Counselor, Emmanuel, Aki ni David, Aki nin Dyos, Marhay na Pastor, asin iba pa. Nakakaribong kun minsan. Siisay ka man nanggad?
Mantang na nagdadakula ka, nadiskubre mo na an kinaban palan bagong perpekto. May mga tawong pasaway. Kadaklan sa mga pulitiko asin relihiyosong lider kan kapanahunan mo kontra sa mga pigtukdo mo. May mga tawong dai bilib saimo ta mayo ka man poder o yaman na maipahiling. Bakong malinaw kun ano an pinag-adalan mo.
Kwinestyon an saimong pagkatao: Aki ka man sana daa nin sarong karpintero. An hiling saimo sarong instigador na may maraot na intensyon. Kaya may mga tawong gusto kang ipadakop sa mga awtoridad. Kun buhay ka ngunyan, na panahon siguradong subersibo an apod saimo.
Mala ta maski si mga barkada mo, binayaan asin inabandona ka baga kan nagkaipitan na. Binenta ka pa kan saro mong disipulo. Haros dai ko maisip kun ano si iniisip mo asin namamatian kan mga oras na ito. Sa katapusan, solo kang ipinako sa krus, sa tahaw pa nin duwang parahabon.
May mga nagharapot kaidto sagkod ngunyan: Kun Dyos ka, ano ta nagpapako ka sa krus?
Habo kong pag-urulayan an saimong pagkabuhay pagkaagi nin tulong aldaw ta panô ini nin misteryo. Mas lalong mariribong an mga tawo.
An gusto kong ipaabot saimo sa surat na ini, iyo an mga iniisip ko ngunyan na harani na an Pasko. Tutal saimo nagpuon an Pasko. Kun dai ka ipinangaki, mayong Pasko.
Kan ako aki pa, an hiling ko sa Pasko sarong maugmahon na aldaw. May masisiram na mga kakanon pag-abot kan Noche Buena. May mga regalong nakapalibot sa ibaba kan Christmas tree. Halos arualdaw madadangog mo an magagayon na mga kanta na nakakapagtao nin kaugmahan asin pagláom. May mga aki asin mga hoben na nagkakaranta nin Christmas songs sa mga programa sa eskwelahan. Sa mga Christmas cards na mareresibe mo, may nakasurat:  Katuninungan. Kaugmahan.
Alagad dai ko maibitaran na haputon an sadiri ko ngunyan kun sagkod na sana talaga sa arog kaining mga aktibidad an kahulugan kan Pasko. Minaluwas na garo taunan na ritwal sana an Pasko. Hilinga ta pirang taon nang pigseselebrar an Pasko, pero ano ta mayo pang katuninungan o tunay na kaugmahan sa kinaban?
Sa kundisyon kan Pilipinas ngunyan, garo dipicil man an magin maugma bako sana ta may pandemya, kundi gulpi an nagtitios resulta kan apat na bagyong uminagi. An katuninungan garo baga sa pangaturugan sana ta sige an pag-abuso sa karapatan pantawo.
Labing kwarentang taon na an nakaagi kan ginadan kan militar an saro kong amigo. An “kasalan” nya saro syang aktibista na imbwelto sa pagbabago kan sosyudad. Magpapasko kaidto pero dai ako nagin maugma.
Arog mo man, Emmanuel,  itinao kan amigo ko an saiyang buhay tanganing an ibang tawo mabuhay na may dignidad. Duman ko napag-isip-isipan na mas sublime palan an life-giving, arog kan ginibo mo, kisa sa gift-giving, arog kan ginigibo kan kadaklan kun Pasko.
Ining mga nakaaging aldaw o bulan, may mga aktibista o dating aktibista na basta na sanang dinarakop asin kinakasuhan nin mayong katutuuhan.  An iba mayong swerte na binabaradil sa katahawan kan bangi arog kan mga senior citizens na sinda Eugenia Magpantay saka an agom nyang si Agaton Topacio.
Kan nakaaging Disyembre 15 ngunyan na taon, binadil si Dr. Mary Rose Genisan Sancelan asin an agom nyang si Edwin sa Negros Oriental. An rason iyo an saiyang pagsirbi sa mga tawo sa Guihulngan bilang doktora. Imbes na tawan syang onra, bala an itinao saiya.
Aram mo, Emmanuel, kun naiisip-isip ko an nagin buhay mo puon sa sabsaban sagkod sa pagkagadan mo sa krus, dai ko maibitaran na maghapot:  Nuarin kaya magkakaigwa nin tunay na katuninungan asin kaugmahan na kun sain mayo nang pag-abuso sa karapatan pantawo?
Bakong saro sa mga rason na nagin tawo ka iyo na tanganing isalbar mo an tawo sa gabos na kasàlan, arog kan opresyon sa ekonomiya (economic oppression), pag-abuso sa karapatan pantawo, kurapsyon, pag-abuso sa mga kababaihan, asin iba pa? Buót sabihon “total salvation” kan tawo, bako sana kan saiyang kalag.
Ano, tama ako o sala?
Mawot ko kuta na mamundag ka giraray ngunyan na taon tanganing maipasabot mo sa mga tawo an tunay na kahulugan kan saimong pagkamundag o tano ta nagin tawo ka. May social media na ngunyan kaya mayo kang problema sa pagpalakop kan saimong kaisipan o mga gustong itukdo. Pero gulpi pa man siguro an dai matubod saimo.
Kaya an hinahagad ko na sana saimo ngunyan na Pasko iyo na i-remind mo an mga tawo na an Pasko bako sanang pagtao nin mga regalo o magdangog nin mga kantang pamasko o magsimba nin syam na sunod-sunod na aldaw. An Pasko nasa puso saka sa gibo sa arualdaw.
Sana itao mo sakuya ining pamaskong hinahagad ko.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Parens patriae | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:54am
Published on Saturday, August 15, , 7:40pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
**Pa • rens pa • tri • ae** /ˈparənz ˈpatri-ē,ˈpatri-ī/
_noun_ (Law) **parens patriae** the principle that the government, or any other authority, is regarded as the legal protector of citizens unable to protect themselves.
May sarong pantyong sa sarong sadit na isla sa tahaw kan dagat, na iyo an kinalubngan kan hawak ni Mang Ronnie (bako nyang totoong ngaran). Sarong aldaw, sa tahaw nin semana, ako asin an sakuyang kaopisina nagduman sa sarong punerarya na an nagpapadalagan sarong mabuot na Pilipino. Alas-10 nin aga si oras kan pagbendisyon kan saiyang hawak. Alagad alas-6 pa saná nin aga, yaon na si hawak nya sa laog kan sadit na karakapilya kun sain pigbibilaran an mga binawian na nin buhay. Mainit si aldaw, asin dulot kan sitwasyon, nag-init naman si laog kan karakapilya. Nahuri si pagpaandar kan aircon, kaya kan ini naggana na, medyo malain na si sitwasyon sa laog.
Bago ko ipadagos an istorya, sabihon ko nguna an nagkakapirang mga detalye:
Bistado ko si Mang Ronnie. Bako man na bistado ko syang marhay. Sabihon ta na lang na midbid ko sya. Halipot kaya an saro nyang bitis. Dai ko aram kun dahil na-polio sya o naaksidente, pero iyo idto si parte na inot na natandaan ko. May edad na sya, pero bako pa man gurang. Sa pagmugtak ko, mga 60 anyos sya. Nagtratrabaho sya bilang suruguon sa sarong kakanan na Pinoy duman sa islang idto. Haloy na daa syang nagtratrabaho duman, pero mayong kontrata. Mayo kaya syang papeles para magin ligal and pagpirmi nya sa isla. Dakol an apod sa mga tawong arog ki Mang Ronnie. Sa Japan, an apod sainda “bilog”. Sa Estados Unidos, an apod sainda “TNT o Tago Ng Tago”. Siguro sa iba pang parte kan kinaban, igwa pang ibang pangaran.
Sarong aldaw, dai nagbutwa si Mang Ronnie sa trabaho. Dara na garo nin handal, sinugo kan may kagsadiri si sarong serbidor nya na magduman sa inaarkilang kwarto ni Mang Ronnie, para mahiling kun ano an kamugtakan nya. Medyo naghihilang-hilang kaya daa sya kan nakaaging semana. Nahiling kan sinugo si Mang Ronnie sa laog kan kwarto, pero dai naghihiro. Binawian na pala sya nin buhay. _Natural causes_ daa, sabi kan medico legal.
Iyo na idto si sitwasyon kan idinulok kan kagsadiri kan kakanan si problema nya sako.
Mayong agom, ka-live-in, nobya, pamilya, o sadiring tawo si Mang Ronnie sa isla. Mayo syang cellphone na pwedeng apudan kun siisay man na sadiring tawo an igwa sya. Igwa syang mga amigo, pero sa arog kaidtong sitwasyon, mayo sindang kakayahan para maggibo nin desisyon sa kun ano man na gigibuhon para sa mga huring ritwal kan sarong tawo.
Si inot kong ginibo, kinaulay ko nguna si morge na, kun pwede, mantang hinahanap ko pa su sadiring tawo ni Mang Ronnie, duman nguna sya ipamugtak. Sa kahirakan, nagtugot man si mga taga-morge.
Si sunod kong ginibo, nakiulay ako sa mga ahensya nin gobyerno, para hanapon si mga sadiring tawo ni Mang Ronnie. Giraray, sa kahirakan, nahanap si mga sobrino asin sobrina nya. Mayo man palan agom o aki si Mang Ronnie sa Pilipinas. Soltero asin solo sa buhay. Sabi kan mga sobrino asin sobrina nya, mayo man daa sindang sentabo para igastos sa pagpapuli kann bangkay nya, o sa pagpabilar o pagpalubong saiya. Dangan naghapot pa ngani kun anong propyedad na nawalat ni tiyo ninda. (An simbag: dikiton, ta naubos na si kwarta nya sa bulong sa mga hilang.) Dai ko naman pinirit na akuon pa ninda an responsibilidad ki tiyo ninda.
Bako ining pelikula na gabos natatapos sa laog nin duwang oras saná. Haloy an prosesong ini. Inabot akong labing sarong bulan sa paghanap sa mga sobrino, asin sa pakiulay sainda kun ano dapat gibuhon para ki Mang Ronnie. Mientras tanto, yaon pa si Mang Ronnie sa morge, hinahalat na matapos ang urulay. Mayo man syang maginibo.
Uya na, ta tinao na sakuya an poder para magdesisyon para sa pamilya. An gobyerno bilang _parens patriae_, na minalaog kun mayo nang ibang tawo na pwedeng mag-akà kan responsibilidad. Piglakaw na si mga kaipuhan lakawon, pigpirmahan na si mga dapat pirmahan, asin nag-apod na sa punerarya. Si mga kagsadiri kan kakanan, nakiulay naman sa padi. Myerkules garo idto si nakuang aldaw.
Ipadagos ta na an istorya.
Matatandaan nindo na sobra sa sarong bulan si pag-istambay ni Mang Ronnie sa laog kan morge. An mga yaon sa morge, pinapalipot, pero bakong frozen. Sa init kan laog kan karakapilya, nagpuon na mamarong si hawak ni Mang Ronnie. Sabi ko ngani, medyo huri na kan pinaandar si aircon. Nag-imbong na sya, asin makusog na si parong. Sa totoo lang, bako man mabata. Diabetic kaya si Mang Ronnie, kaya garo medyo may hamis na medyo may lapa si parong. Nagdudukot sa bado. Uminabot si padi eksaktong alas-10. Madali man lang si pagbendisyon kan hawak. Anom na tawo kaming yaon duman.
Diretso na kaming nagbiyahe duman sa sementeryo. Anom pa man giraray na tawo. Apat na ka-amigo, duwang taga-gobyerno, para sa paglubong ki Mang Ronnie. Maski sain sa kinaban, kun kayang gibuhon, igwang kadamay an sarong Pilipino, na dai malilingaw kan buhay mo, maski parte lang kan saiyang trabaho.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Parens patriae | Magbikol Kita


Pagkatapos, nagsubang na si mga burak | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:53am
# Pagkatapos, nagsubang na si mga burak
Published on Sunday, August 30, , 1:46pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
An sabi duman sa pelikulang _Dangerous Liaisons_ “That which you cannot have, you cannot resist”.
Kan si huring eleksyon, nag-abang na naman an mga tawo sa pagbutwa kan mga indibidwal na muyang magdalagan para sa mga elehidong posisyon kan gobyerno. Natural, yaon si mga sikat na pangaran kan mga nakapwesto nang dati, si mga aki o agom o herensya kan mga pamilyang prominente sa pulitika, si mga bantog na artista, asin si mga dai man lamang kabiribisto, na tulos nagigin ugat nin kantyaw asin daing pundong kangingiritan kan kadaklan. Dakol sa mga tawong ini, sinsero man nanggad sa saindang kagustuhan na magsirbi, pero talagang mayong kakayahan na magpadalagan nin kampanya sa enterong Pilipinas, an iba man, risang medyo hararom an problema—apudon ta na sa honestong termino na luki-luki.
Girumdom ko si sarong tawo na gustong magkandidato, saro sa mga promisa nya, gigibuhon daa nyang “four seasons” an klima kan Pilipinas. Sigurado ako, dai pa sya nakalagbas sa prontera kan Pilipinas. Pero sabi ngani, “That which you cannot have, you cannot resist.”
Dipisil an buhay sa mga lugar na nagni-nyebe \[may _snow_\]. Pagkatapos kan mga bulan kan tag-init, madali na an sirang kan saldang. Alas kwatro nagpupuon an diklom. Bagsak na an mga dahon kan mga kahoy. An daga nagtatagas na sa paglipot kan mga banggi. Si mga dating kakahuyan na huna mo kadlagan, garo puro na panggatong. Dàbing naghahaloy an panahon kan taglipot, naghihibog man ang sulot na gubing. Mag-abot man an nyebe, igwa ka na dapat gwantis na mahibog, duwang patong nin jacket, mahibog na pantalon, pang-irarom na mahibog, tahob an intirong bitis, pang-malipot na medyas—kadakol sanáng bado!
Pag nahihiling kan mga yaon sato an mga litrato kan mga magurang o tugang o pinsan o maku-ina na yaon sa nyebe, an nahihiling ta saná, idtong pagkaputi kan kapalibutan. Dai ta maisip kun anong klase an kadipisilan kan magsulot nin patung-patong na mga bado, para makaparitrato sa luwas. Dai ta naiisip na puon Oktubre sagkod Abril—anom na bulan!—pag pina-andar na an pa-init sa harong, dai na yan pupunduhon. Iyo tabi, mayo nang untok an pagdalagan kaini.
Nasa katahawan nin kaglipot kan inot kong nabisto si Ditas. (Lintian na lawig kan pasakalye!) Dai nya ako nabisto. Dai nya ako nadangog. Dai nya ako nahiling. Dai nya aram kun yaon kami sain. Kun aram man nyang nasa ospital sya, baka dai nya aram kun sain na ospital idto.
Haloy nang nasa ospital si Ditas kan inabutan ko sya. Na-istrok sya kan nakaaging pirang bulan. Puon kaidto, an kamugtakan nya iyo na an sinasabi kan mga doktor na sa tataramon na Ingles _persistent vegetative state_.
May edad na si Ditas. Sa pag-estimar ko, harani na sya sa setenta anyos. Mayo syang papel sa Estados Unidos. Nagtrabaho nin nagkakapirang taon. Sinuportahan si saiyang pamilya. Inabot lang nin dimalas, na na-istrok mantang nasa luwas kan Pilipinas. Swerte nya na may marhay syang mga ka-amiga na iyo man an nag-apod nin tabang kan narisang may namatian sya, pero huri na kan nag-abot si ambulansya. Malain na si danyos sa saiyang salud. Nabuhay sya kan mga makina kan ospital. Saro sya sa pinaka-enot na binisto ko na Pilipino.
Sobra pa sa anom na taon sa ospital si Ditas. Saru-saro, si mga amiga nya na nagbibisita saiya, luway-luway na nawara. Siguro napagal naman. Siguro nagluya naman ta pareho nya man na nagka-edad na. Binibisita ko sya paminsan-minsan. Hinihiling ko an kamugtakan nya. Inaaram ko kun nagkaigwang pagbabago sa saiyang salud, o sa saiyang _brain function_. Sobra sa limang taon si pagbalik-balik ko saiya. Mayo lamang pagbabago sa estado nya.
Dai nagsakit si Ditas. Malinig sya pirmi. Maski nakahigda sya nin anom na taon, dai naglugad si lawas nya. Mabuot si mga nars na nag-asikaso saiya. Dai sya napabayaan. Iyo ini si pirmi kong binabareta sa mga aki nya.
Sa katahawan kan pandemya sa lugar mi, nagdagos na man naggad na nagbutas sa saiyang presensya sa kinaban si Ditas. Nakaagi na si panahon nin taglipot, asin nakaluwas na si mga lumbod kan mga kahoy asin tinanom. Sa puntong idto, naisip ko, dimalas na naman si Ditas. Mayo akong maginibo. Dai ako makaluwas sa harong. Dai ako makapa-misa para sa saiyang kalag. Dai pwedeng dumanan asin pangadyian si saiyang bangkay. Sa sakuyang apartment, nagsulo na lang ako nin kandila para sa memorya nya, asin su iba pang mga Pilipino na binawian kan panahon na idto.
Nag-agi si Ditas sa kinaban na ini, na naggira man si saiyang bitis sa nyebeng naghulog hali sa langit. Pero, siring sa gabos na tawo, si gira nya, sa kahaluyan kan mga aldaw asin bulan, nawara naman saná. Natada na saná an mga rekwerdo nya sa saiyang pamilya, asin kan mga tawong kaiba nya sa syudad na napadumanan nya, na kun sain minsan sigurado ko, nagpalitrato sya sa tahaw nin mga bantog na rebulto asin edipisyo.
Nagtunaw na an nyebe. Pagkatapos, nagsubang na si mga burak.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan