Si Ina sa luwas kan Bikol | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:52am
# Si Ina sa luwas kan Bikol
Published on Sunday, September 13, , 2:24pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Bilang sarong Bikolano, sarong Nagueño, asin sarong myembro kan simbahan Katoliko, dai maiibitaran na ako magin sarong deboto ni Ina, Nuestra Señora de Peñafrancia. Siring kan sakong mga ka-edad, puon kan makatapos ako nin high school, nagpuon na akong makiiba sa tradisyon kan paghatod ki Ina puon sa simbahan kan Parokya kan Peñafrancia sagkod sa Katedral. Iyo po, parte ako kan mga voyadores. Kun nakakapuli ako sa Naga pag kapiyestahan, minagibo ako nin paagi na mag-voya ki Ina. Minsan, nagvovoya ako para magpasalamat. Minsan, ta may hinahagad. Asin minsan, para lang makaibahan ko an iba pang mga deboto sa pagpamibi.
Haloy na akong dai nakapermanente sa Naga. Naistorya ko na ini sa inot ko pa sanang naisumiteng pyesa. Nag-adal ako sa sarong unibersidad sa Manila. Nagtrabaho sa manlain-lain na opisina kan gobyerno, asin nakakua nin empleyo na nangangaipuhan nasa luwas ako pirmi kan satuyang rona. Dakula an kaugmahan ko na maaraman na nin huli ta kadakulon nang Bikolano an nasa luwas kan Pilipinas, nagpapadagos an debosyon sa Peñafrancia.
Septyembre an bulan kan inot akong pinadara sa luwas na medyo may kahaluyan. Duman sa isla kun sain ako napadpad, Naaraman kong nagseselebrar na kan kapyestahan kan Peñafrancia. Naugma ako ta aram kan sakuyang Boss na Bikolano ako, kaya pinadara nya tulos ako duman sa okasyon na idto bilang saiyang representante. Lalo akong naugma kan naaraman ko na si padi na nagmisa bistado ko pa, ta nagin _Vicar_ kan Parokya kan Peñafrancia—si Fr. Vito San Andres. Magkamidbid kami, asin nasorpresa man sya na mahiling ako duman. Gatus-gatos an nag-atendir sa misa asin sa kapyestahan. Bako gabos Bikolano. May mga Bisaya, Manilenyo, pati na mga lokal na nagin deboto naman kan Birhen. Siring sa pyesta sa Naga, dakol nagdonar o nagdara nin pagkakan asin manlain-lain na premyo para sa raffle. Nagpuon an selebrasyon bandang alas-5 nin hapon. Magaya-gaya an programa, kaya alas-9 na, dai pa nag-uuruntok si iristoryahan, karakanan, asin karantahan. Nagpuli ako na nakangirit na intiro. Idtong tradisyon nin pagnobena asin pagpamisa ki Ina nagdanay sa intiro kong pag-istar sa lugar na idto, sagkod ngunyan na panahon.
Nautro si kaugmahan ko kan napasiring ako digdi sa Estados Unidos. Giraray, naaraman ko tulos na dakula an komunidad kan mga Bikolano asin deboto ni Inang Peñafrancia digdi. Sa bulan nin Septyembre, pirming may panobena, pamisa, asin harandaan sa pagselebrar kan pyesta. May imahen kan Birhen na naglilibot sa mga pamilya asin mga organisasyon sa New York asin New Jersey. Minsan, kun maray an panahon, nagkakaigwa pa nin _Fluvial Procession_. Sa tahaw kan pangadyi nin mga tao asin sa pagkurahaw nin “Viva la Virgen!” kun ipirong mo an saimong mga mata, garo ka man saná nagbalik sa Naga.
Sa panahon ngunyan, na dai pa nahahali an hilang na CoViD19 sa satong katahawan, naggibo nin pambihirang medyos an simbahan Katoliko sa Bikol, para makarayo sa  pag-urulakitan an mga tawo. Sa kainot-inuting pagkakataon, mayong mga prusisyon asin misang pampubliko ngunyan na taon. Naiintindihan kan isip ko na ini kinakaipuhan, tanganing makalikay sa hilang, pero masakit pa man nanggad na akuon kan puso na mayo si tradisyon nin pagtiripon para makisumaro sa pagrumdom sa satong Patrona. Ngunyan, maski sain, an kapyestahan sagkod birtwal na sana, maatendir nin nobena online, asin matiripon sa Zoom o Google Hangouts na saná.
Ang debosyon kan mga Bikolano ki Ina, siring sa tataramon o linggwaheng Bikol, saro sa mga bagay na nagbubugkos sa mga Bikolano, sain man sinda mapaduman sa kinaban. Nahiling asin naobserbahan ko mismo na, an ibang mga rehiyon o probinsiya sa Pilipinas, iba-iba an mga asosasyon or organisasyon, satuya, nagkakapira man an organisasyon nin taga-Naga, taga-Camarines Norte, taga-Masbate, etcetera, etcetera. Pero pag-abot sa pagkaburunyog, saros ana an padumanan: an selebrasyon kan Peñafrancia. Basta Bikolano ka, dai pwedeng dai ka kabali sa kapyestahan ni Ina. Napapasairarom—o nagpapasairarom—sa debosyon an mga grupong ini, sararo sa pusog na pagtubod. Naputol man ang tradisyon nin pag-voya, dai nawawara an mas importanteng bagay: nagdadanay pa man nanggad, maski sain na parte kan Pilipinas, maski sain na syudad o estado kan kinaban. Iyo pa man giraray an nasa puso ta:
_Viva la Virgen!_ Sagkod pa man.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Halipot na saysay kan O’Bikoliana | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:58am
# Halipot na saysay kan O’Bikoliana
Published on Sunday, November 08, , 8:15pm
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Kun may Filipiniana, igwa man nin O’Bikoliana.
Bakong basta-basta an magtukar kan adbokasiya kan sarong tawo tanganing ining adbokasiya nya magtao nin inspirasyon, bako sana sa saiyang mga nagin estudyante, kundi  sa iba pang mga tawo sa maabot na henerasyon urog na sa Kabikulan.
An tawong ini mayong iba kundi si Padre James O’Brien, SJ, sarong Amerikanong Heswita na nagtukdo sa Ateneo de Naga nin nagkapirang taon. Nabansagan si Padre O’Brien na mas Bikolano pa kumpara sa ibang mga Bikolano ta mayong kapagalan nyang tinukduan an saiyang mga estudyante na i-apresyar asin buhayon an kulturang Bikolnon. Sya mismo nakanuod magtaram asin magkanta sa Bikol, pinagadalan nya an kasaysayan (history)  kan Bikol,  asin nagsurat nin libro manungod sa kulturang Bikolnon na ginamit nyang teksbuk sa pagtukdo nya sa Ateneo de Naga. An titulo kan libro, _The Historical and Cultural Heritage of the Bicol People_.
Dara kan saiyang pagkamuot sa Bikol, sa mga Bikolano, sa kulturang Bikolnon, nagin personal na adbokasiya ni Padre O’Brien an pagpreserbar, pag-adal, pagrukyaw, pagpadanay, asin pagpauswag kan kulturang Bikolnon. Binawian si Padre O’Brien nin buhay kan Mayo 26, , sa edad na 66 anyos.
Importante sa sarong tawo o maski sa sarong grupo kun ano an magigi nindang pamana pag-abot kan panahon.  Kaya kan magselebrar kan saindang Golden Jubilee an mga myembro kan Ateneo de Naga High School Class , nagdesidir an klase na saindang buhayon an adbokasiya ni Padre O’Brien sa paagi kan O’Bikoliana.
Sa tabang asin suporta ni Tito Valiente, na aktibong myembro kan  Manunuri ng Pelikulang Pilipino asin saro man na Atenista, Edna San Buenaventura, pamayo kan James O’Brien Library kan Ateneo de Naga, asin Padre Primitivo Viray Jr., SJ, presidente kaidto kan Unibersidad kan Ateneo de Naga, namundag an O’Bikoliana kan .
An seksyon kan O’Bikoliana kan Ateneo de Naga library repositoryo nin manlain-lain na librong Bikolnon manungod sa kultura, mga  nobela, mga video saka CDs,  mga magasin, mga rawitdawit, mga kanta, mga luma asin bagong dyaryo, asin  manlain-lain na babasahon o mga bagay-bagay nganing ibalangibog o mapalakop an mayaman na kulturang Bikolnon.
Pursigido an mga myembro kan AdeN Class ‘66 na susuportahan an O’Bikoliana sa maabot pang mga taon nganing pirming updated an O’Bikoliana collection nin mga bagong libro saka mga video.
An tataramon na O’Bikoliana ideya ni Ernie “Bido” Verdadero, sarong personalidad sa midya sa Syudad kan Naga asin myembro kan AdeN High School ‘66.
Hali sa tulong tataramon an O’Bikoliana: _OB_, an gaha o apod ki Padre. _O’Brien_ kan saiyang mga estudyante; _Bikol_, an lugar o rehiyon na saiyang namutan; asin _aniana_, na an etimolohiya hali sa Kastilang tataramon na an gustong sabihon, “selected items of information.”
Dakulang resource pan-edukasyon (educational resource) an O’Bikoliana sa mga estudyante, mga paratukdo, mga trabahador pangkultura (cultural workers), mga tawong simbahan, mga parasaliksik (researchers) asin iba pa na buót adalan an ano man na aspekto kan kulturang Bikolnon.
Tanganing mapalakop pa an adbokasiya ni Padre O’Brien, piglaunch kan O’Bikoliana kan an Annual James O’Brien, SJ, Memorial Lecture Series saka an  _Hurop-Hurop_, sarong libreto na an laog iyo an mga topic kan lecture series.
Tuyo kan taunang lecture series an mag-imbitar nin mga lecturers o iskolar hali sa manlain-lain na propesyon nganing pag-urulayan asin i-promote an mga temang harani sa puso ni Padre O’Brien arog baga kan lingwaheng Bikol, mga isyung pansosyudad,  kultura asin musikang Bikolnon, kasaysayan kan rehiyon, asin iba pa.
An mga tema asin nagtararam sa Annual James O’Brien, SJ, Memorial Lecture Series kan nakaaging apat na taon puon kan iyo an mga minasunod:  Dr. Danny Gerona, Fr. O’B and the Birth of Bikol Studies; Gemma B. Mendoza, The Role of Media in Social Change; Jesus C. Hernandez, Bikol Language Mapping: A Guide to Zellenial; Joey Gianan Vargas saka Jaime Jesus Borlagdan, Ano Daw Idtong sa Gogon: Original Bikol Music from Folk to Contemporary Songs.
Medyo may pagkapareho an O’BIkoliana sa Filipiniana. An pagkakaiba sana, igot na pakukusogon pa kan O’Bikoliana an koneksyon kan Ateneo de Naga, bilang sentro nin edukasyon, sa komunidad sa paagi kan pag-imbitar sa gabos na mga eskwelahan o mga unibersidad asin mga institusyon nin edukasyon (educational institutions) na gamiton an O’Bikoliana bilang sarong  research resource.
Si Andy Villanueva, saro sa mga nagin maestro kan mga myembro kan AdeN High School ’66, pigdescribe an O’Bikoliana na garo sarong pisog o tulang na tinanom kan Class ’66. Sabi ni Villanueva, “At present or even in the immediate future, it may still be unnoticed. But I am convinced that your concept, as inspired by Fr. Jim O’Brien, will bear fruits in the years to come that will open the eyes and stir up the inner hearts of future Bikolanos.”
.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Layason Officer

Saturday, December 27, , 6:55am
# [Layason Officer](
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Haloy na akong nag-irok sa nagkapirang darakulang syudad. Sa kahaluyan ko sa trabahong ginigibo ko, nagkapira naman na mga lugar an sakuyang nadumanan. Makunswelo ang maglakaw-lakaw sa mga manlainlain na mga syudad, na dai mo aram an tataramon o an ginagamit na surat....
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
15 Marso kan idineklara kan alkalde kan New York an pagsara kan syudad. Apwera sana kan mga botika, ospital asin grocery, mayong ibang establisimyento an tinugutan na magbukas. Magin mga simbahan, moske, templo, asin sinagoga, sarado. An mga kakanan asin inuman,...
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Kan mga nakaaging dekada, igwang mga ahente nin manlainlain na mga produkto na naglilibot asin nagbebenta nin saindang mga produkto. Sinda mama, naugma sa sarong set nin encyclopedia na naka-base sa mga karakter kan Disney. Dai ko aram kun gurano si binayadan ninda,...
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
, huring parte kan bulan nin Nobyembre, kan uminabot sa Bikol kaidto an bagyong nginaranan na Sisang. 270kph an patos na duros ni Sisang. Naglaog sya sa Matnog, Sorsogon, asin inagihan si kaintiruhan kan rehiyon Bikol. Dai nya minati an pagluway na minsan...
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Sa huring bilang kan populasyon kan Bikol, taon , uminabot sa halos 5.8-milyon an populasyon kan tawo sa anom na probinsya kan rehiyon. Medyo dakol, kun iisipon. Dai digdi kabali an nasisiguro kong milyon pa na mga Bikolano na nasa luwas kan satong rona, arog sako...
## [Pag naraot an sirâ](
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Dakol na mga bagay an naapresyar ko na saná kan nagkaedad na ako. Pag aki ka pa, dipisil maintindihan kan lumbod na pag-isip na may mga bagay na bakong marhay sa inot na ekspiryensya pero nagrarahay sa kahaluyan nin paggibo. Saro na digdi iyo an pagkakan nin mariguso...
## [Si Ina sa luwas kan Bikol](
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Bilang sarong Bikolano, sarong Nagueño, asin sarong myembro kan simbahan Katoliko, dai maiibitaran na ako magin sarong deboto ni Ina, Nuestra Señora de Peñafrancia. Siring kan sakong mga ka-edad, puon kan makatapos ako nin high school, nagpuon na akong makiiba sa...
## [Pagkatapos, nagsubang na si mga burak](
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
An sabi duman sa pelikulang Dangerous Liaisons “That which you cannot have, you cannot resist”. Kan si huring eleksyon, nag-abang na naman an mga tawo sa pagbutwa kan mga indibidwal na muyang magdalagan para sa mga elehidong posisyon kan gobyerno. Natural, yaon si mga...
## [Parens patriae](
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Pa • rens pa • tri • ae /ˈparənz ˈpatri-ē,ˈpatri-ī/noun (Law) parens patriae the principle that the government, or any other authority, is regarded as the legal protector of citizens unable to protect themselves. May sarong pantyong sa sarong sadit na isla sa tahaw...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Magbikol Kita | Layason Officer

Saturday, December 27, , 6:55am
# [Layason Officer](
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Sa daratangan kan Unibersidad ng Pilipinas, may sarong rebulto na, sa kahaluyan nin panahon, nagin bantog na bilang simbolo kan eskwelahan na ini. Aram garo kan kadaklan an hitsura kan rebultong ini, na nginaranan sa tataramon na Ingles na “Oblation”—sarong lalaki na...
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
Bilang sarong tawong luwas-laog sa Pilipinas, salak-salak an namamatian ko sa kada paglupad asin pagtugpa kan eroplanong sinasakyan ko. Kun pahali nin Pilipinas, mamundo na may kasabay na paglaom na mabalik pa man giraray; kun pabalik, maugma asin excited na mabalik...
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Surat ki Emmanuel | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:57am
Published on Saturday, December 19, , 9:27pm
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Nagngangalas ako saimo. Saro ka sa inaapod na “paradoxical figures”.
Ipinangaki ka sa sabsaban. Mayong doktor. Mayong nars. Yaon sana an saimong ama asin ina. An nakapalibot saimo mga manlainlain na hayop. Para sakuya, kun sain ka ipinangaki, simbolo nin simpleng buhay asin pagpakumbaba.
Saro pang nakakangalas iyo na tulong hading gayo hali sa hararayong lugar an mga nainot na nagbisita saimo, anas may darang regalo. Sigun sa kasuratan, pinukaw kan mga angel an katuninungan kan bangi sa paagi kan saindang mga awit. Garo baga grabe an kaugmahan kan si mga angel. Tano daw?
Iba-iba an apod saimo kan mga tawo: Messiah, Great Counselor, Emmanuel, Aki ni David, Aki nin Dyos, Marhay na Pastor, asin iba pa. Nakakaribong kun minsan. Siisay ka man nanggad?
Mantang na nagdadakula ka, nadiskubre mo na an kinaban palan bagong perpekto. May mga tawong pasaway. Kadaklan sa mga pulitiko asin relihiyosong lider kan kapanahunan mo kontra sa mga pigtukdo mo. May mga tawong dai bilib saimo ta mayo ka man poder o yaman na maipahiling. Bakong malinaw kun ano an pinag-adalan mo.
Kwinestyon an saimong pagkatao: Aki ka man sana daa nin sarong karpintero. An hiling saimo sarong instigador na may maraot na intensyon. Kaya may mga tawong gusto kang ipadakop sa mga awtoridad. Kun buhay ka ngunyan, na panahon siguradong subersibo an apod saimo.
Mala ta maski si mga barkada mo, binayaan asin inabandona ka baga kan nagkaipitan na. Binenta ka pa kan saro mong disipulo. Haros dai ko maisip kun ano si iniisip mo asin namamatian kan mga oras na ito. Sa katapusan, solo kang ipinako sa krus, sa tahaw pa nin duwang parahabon.
May mga nagharapot kaidto sagkod ngunyan: Kun Dyos ka, ano ta nagpapako ka sa krus?
Habo kong pag-urulayan an saimong pagkabuhay pagkaagi nin tulong aldaw ta panô ini nin misteryo. Mas lalong mariribong an mga tawo.
An gusto kong ipaabot saimo sa surat na ini, iyo an mga iniisip ko ngunyan na harani na an Pasko. Tutal saimo nagpuon an Pasko. Kun dai ka ipinangaki, mayong Pasko.
Kan ako aki pa, an hiling ko sa Pasko sarong maugmahon na aldaw. May masisiram na mga kakanon pag-abot kan Noche Buena. May mga regalong nakapalibot sa ibaba kan Christmas tree. Halos arualdaw madadangog mo an magagayon na mga kanta na nakakapagtao nin kaugmahan asin pagláom. May mga aki asin mga hoben na nagkakaranta nin Christmas songs sa mga programa sa eskwelahan. Sa mga Christmas cards na mareresibe mo, may nakasurat:  Katuninungan. Kaugmahan.
Alagad dai ko maibitaran na haputon an sadiri ko ngunyan kun sagkod na sana talaga sa arog kaining mga aktibidad an kahulugan kan Pasko. Minaluwas na garo taunan na ritwal sana an Pasko. Hilinga ta pirang taon nang pigseselebrar an Pasko, pero ano ta mayo pang katuninungan o tunay na kaugmahan sa kinaban?
Sa kundisyon kan Pilipinas ngunyan, garo dipicil man an magin maugma bako sana ta may pandemya, kundi gulpi an nagtitios resulta kan apat na bagyong uminagi. An katuninungan garo baga sa pangaturugan sana ta sige an pag-abuso sa karapatan pantawo.
Labing kwarentang taon na an nakaagi kan ginadan kan militar an saro kong amigo. An “kasalan” nya saro syang aktibista na imbwelto sa pagbabago kan sosyudad. Magpapasko kaidto pero dai ako nagin maugma.
Arog mo man, Emmanuel,  itinao kan amigo ko an saiyang buhay tanganing an ibang tawo mabuhay na may dignidad. Duman ko napag-isip-isipan na mas sublime palan an life-giving, arog kan ginibo mo, kisa sa gift-giving, arog kan ginigibo kan kadaklan kun Pasko.
Ining mga nakaaging aldaw o bulan, may mga aktibista o dating aktibista na basta na sanang dinarakop asin kinakasuhan nin mayong katutuuhan.  An iba mayong swerte na binabaradil sa katahawan kan bangi arog kan mga senior citizens na sinda Eugenia Magpantay saka an agom nyang si Agaton Topacio.
Kan nakaaging Disyembre 15 ngunyan na taon, binadil si Dr. Mary Rose Genisan Sancelan asin an agom nyang si Edwin sa Negros Oriental. An rason iyo an saiyang pagsirbi sa mga tawo sa Guihulngan bilang doktora. Imbes na tawan syang onra, bala an itinao saiya.
Aram mo, Emmanuel, kun naiisip-isip ko an nagin buhay mo puon sa sabsaban sagkod sa pagkagadan mo sa krus, dai ko maibitaran na maghapot:  Nuarin kaya magkakaigwa nin tunay na katuninungan asin kaugmahan na kun sain mayo nang pag-abuso sa karapatan pantawo?
Bakong saro sa mga rason na nagin tawo ka iyo na tanganing isalbar mo an tawo sa gabos na kasàlan, arog kan opresyon sa ekonomiya (economic oppression), pag-abuso sa karapatan pantawo, kurapsyon, pag-abuso sa mga kababaihan, asin iba pa? Buót sabihon “total salvation” kan tawo, bako sana kan saiyang kalag.
Ano, tama ako o sala?
Mawot ko kuta na mamundag ka giraray ngunyan na taon tanganing maipasabot mo sa mga tawo an tunay na kahulugan kan saimong pagkamundag o tano ta nagin tawo ka. May social media na ngunyan kaya mayo kang problema sa pagpalakop kan saimong kaisipan o mga gustong itukdo. Pero gulpi pa man siguro an dai matubod saimo.
Kaya an hinahagad ko na sana saimo ngunyan na Pasko iyo na i-remind mo an mga tawo na an Pasko bako sanang pagtao nin mga regalo o magdangog nin mga kantang pamasko o magsimba nin syam na sunod-sunod na aldaw. An Pasko nasa puso saka sa gibo sa arualdaw.
Sana itao mo sakuya ining pamaskong hinahagad ko.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Pagkatapos, nagsubang na si mga burak | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:53am
# Pagkatapos, nagsubang na si mga burak
Published on Sunday, August 30, , 1:46pm
by [Kerwin Orville Tate]( "Posts by Kerwin Orville Tate") \| [Layason Officer](
An sabi duman sa pelikulang _Dangerous Liaisons_ “That which you cannot have, you cannot resist”.
Kan si huring eleksyon, nag-abang na naman an mga tawo sa pagbutwa kan mga indibidwal na muyang magdalagan para sa mga elehidong posisyon kan gobyerno. Natural, yaon si mga sikat na pangaran kan mga nakapwesto nang dati, si mga aki o agom o herensya kan mga pamilyang prominente sa pulitika, si mga bantog na artista, asin si mga dai man lamang kabiribisto, na tulos nagigin ugat nin kantyaw asin daing pundong kangingiritan kan kadaklan. Dakol sa mga tawong ini, sinsero man nanggad sa saindang kagustuhan na magsirbi, pero talagang mayong kakayahan na magpadalagan nin kampanya sa enterong Pilipinas, an iba man, risang medyo hararom an problema—apudon ta na sa honestong termino na luki-luki.
Girumdom ko si sarong tawo na gustong magkandidato, saro sa mga promisa nya, gigibuhon daa nyang “four seasons” an klima kan Pilipinas. Sigurado ako, dai pa sya nakalagbas sa prontera kan Pilipinas. Pero sabi ngani, “That which you cannot have, you cannot resist.”
Dipisil an buhay sa mga lugar na nagni-nyebe \[may _snow_\]. Pagkatapos kan mga bulan kan tag-init, madali na an sirang kan saldang. Alas kwatro nagpupuon an diklom. Bagsak na an mga dahon kan mga kahoy. An daga nagtatagas na sa paglipot kan mga banggi. Si mga dating kakahuyan na huna mo kadlagan, garo puro na panggatong. Dàbing naghahaloy an panahon kan taglipot, naghihibog man ang sulot na gubing. Mag-abot man an nyebe, igwa ka na dapat gwantis na mahibog, duwang patong nin jacket, mahibog na pantalon, pang-irarom na mahibog, tahob an intirong bitis, pang-malipot na medyas—kadakol sanáng bado!
Pag nahihiling kan mga yaon sato an mga litrato kan mga magurang o tugang o pinsan o maku-ina na yaon sa nyebe, an nahihiling ta saná, idtong pagkaputi kan kapalibutan. Dai ta maisip kun anong klase an kadipisilan kan magsulot nin patung-patong na mga bado, para makaparitrato sa luwas. Dai ta naiisip na puon Oktubre sagkod Abril—anom na bulan!—pag pina-andar na an pa-init sa harong, dai na yan pupunduhon. Iyo tabi, mayo nang untok an pagdalagan kaini.
Nasa katahawan nin kaglipot kan inot kong nabisto si Ditas. (Lintian na lawig kan pasakalye!) Dai nya ako nabisto. Dai nya ako nadangog. Dai nya ako nahiling. Dai nya aram kun yaon kami sain. Kun aram man nyang nasa ospital sya, baka dai nya aram kun sain na ospital idto.
Haloy nang nasa ospital si Ditas kan inabutan ko sya. Na-istrok sya kan nakaaging pirang bulan. Puon kaidto, an kamugtakan nya iyo na an sinasabi kan mga doktor na sa tataramon na Ingles _persistent vegetative state_.
May edad na si Ditas. Sa pag-estimar ko, harani na sya sa setenta anyos. Mayo syang papel sa Estados Unidos. Nagtrabaho nin nagkakapirang taon. Sinuportahan si saiyang pamilya. Inabot lang nin dimalas, na na-istrok mantang nasa luwas kan Pilipinas. Swerte nya na may marhay syang mga ka-amiga na iyo man an nag-apod nin tabang kan narisang may namatian sya, pero huri na kan nag-abot si ambulansya. Malain na si danyos sa saiyang salud. Nabuhay sya kan mga makina kan ospital. Saro sya sa pinaka-enot na binisto ko na Pilipino.
Sobra pa sa anom na taon sa ospital si Ditas. Saru-saro, si mga amiga nya na nagbibisita saiya, luway-luway na nawara. Siguro napagal naman. Siguro nagluya naman ta pareho nya man na nagka-edad na. Binibisita ko sya paminsan-minsan. Hinihiling ko an kamugtakan nya. Inaaram ko kun nagkaigwang pagbabago sa saiyang salud, o sa saiyang _brain function_. Sobra sa limang taon si pagbalik-balik ko saiya. Mayo lamang pagbabago sa estado nya.
Dai nagsakit si Ditas. Malinig sya pirmi. Maski nakahigda sya nin anom na taon, dai naglugad si lawas nya. Mabuot si mga nars na nag-asikaso saiya. Dai sya napabayaan. Iyo ini si pirmi kong binabareta sa mga aki nya.
Sa katahawan kan pandemya sa lugar mi, nagdagos na man naggad na nagbutas sa saiyang presensya sa kinaban si Ditas. Nakaagi na si panahon nin taglipot, asin nakaluwas na si mga lumbod kan mga kahoy asin tinanom. Sa puntong idto, naisip ko, dimalas na naman si Ditas. Mayo akong maginibo. Dai ako makaluwas sa harong. Dai ako makapa-misa para sa saiyang kalag. Dai pwedeng dumanan asin pangadyian si saiyang bangkay. Sa sakuyang apartment, nagsulo na lang ako nin kandila para sa memorya nya, asin su iba pang mga Pilipino na binawian kan panahon na idto.
Nag-agi si Ditas sa kinaban na ini, na naggira man si saiyang bitis sa nyebeng naghulog hali sa langit. Pero, siring sa gabos na tawo, si gira nya, sa kahaluyan kan mga aldaw asin bulan, nawara naman saná. Natada na saná an mga rekwerdo nya sa saiyang pamilya, asin kan mga tawong kaiba nya sa syudad na napadumanan nya, na kun sain minsan sigurado ko, nagpalitrato sya sa tahaw nin mga bantog na rebulto asin edipisyo.
Nagtunaw na an nyebe. Pagkatapos, nagsubang na si mga burak.
.
Si Kerwin Orville Tate tubong Naga. Nagsusunod kun sain man maka-abot an mga Pilipino sa iba-ibang parte kan kinaban. Mahilig magdangog asin magbalangibog nin istorya, pero bakong tsismoso.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


{"id":225,"date":"T01:25:41","date_gmt":"T01:25:41","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p=225"},"modified":"T17:31:04","modified_gmt":"T09:31:04","slug":"ano-daw-an-mangyayari-sa-lenggwaheng-bikol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/pataratara\/ano-daw-an-mangyayari-sa-lenggwaheng-bikol\/","title":{"rendered":"Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol?"},"content":{"rendered":"\n
Sobra an sakuyang kaugmahan kan imbitaran ako ni Vic [Nierva] na magsurat sa website Magbikol Kita. Pero may kaibahan na nerbyos an sakuyang ugma ta dai man ako nagsusurat sa Bikol. Mayo akong aram sa Bikol grammar. Sabi ko ki Vic, an Bikol ko Bikol Sipocot na nanudan ko sa istasyon kan tren kan ako nagdadakula kan dekada \u.<\/p>\n\n\n\n
Pero napaghuna-huna ko na an importante sa sarong lenggwahe nagkakairintindihan an mga tao. Kun nagkakairintindihan kami kan si mga tambay kaidto sa istasyon kan tren sa Sipocot saka kan sakuyang mga kakawat asin kaklase, napag-isipan ko na maiitindihan kan mga kapwa ko Bikolano an mga susuraton ko.<\/p>\n\n\n\n
Magayon asin suportado ko ining proyekto ni Vic. Dakulang tabang ini nganing mas maintindihan ta pa an esensya kan kulturang Bikolnon kun ginagamit ta an satuyang sadiring lenggwahe sa pagtaram, sa pagsurat, asin saka sa pag-intindi kan mga bagay-bagay na nangyayari sa satuyang kapalibutan.<\/p>\n\n\n\n
Haloy na panahon akong mayo sa Pilipinas ta nag-migrate kami sa Amerika kan . Kan nagbalik ako sa Naga kan tanganing magtukdo sa sarong unibersidad, narisa ko na Tagalog ng magtararam an mga estudyante. Pag hinahapot ko an mga estudyante kun Bikolano sinda o Tagalog, an simbag, \u201cBikolano, sir.\u201d  Sabay hapot ko kun tatao sindang magtaram nin Bikol,  simbag tulos ninda, \u201cIyo man, sir.\u201d Sabay hapot ko na naman, \u201cAno ta Tagalog kamo kun magtaram o makiulay sakuya?\u201d  Kun minsan minangisi na san\u00e1, pero mayong malinaw na eksplanasyon kun tano ta Tagalog, bakong Bikol, an lenggwaheng  ginagamit.<\/p>\n\n\n\n
Sa opinyon ko, unconscious o tuod na an mga estudyante na magtararam sa Tagalog kaya dai na ninda maeksplikar kun tano ta Tagalog, imbes na Bikol, an saindang ginagamit. Arog baga kaiyan an tawo. Pag tuod asin pirming ginagamit o ginigibo an sarong bagay, halos automatic<\/em> ng ginigibo ini, dai na pinag-iisipan.<\/p>\n\n\n\n
Sa SM malinaw kun tano Tagalog magtararam an mga salesgirls. Sabi sakuya kan nakapirang salesgirls, may reglamento daa an management kan SM na dapat Tagalog an saindang gamiton pag nakikiulay sa customers ta tibaad bako man gabos na customers mga Bikolano.<\/p>\n\n\n\n
Naiintindihan ko an arog kaining reglamento, pero ano ta maski Bikolano o Bikolana an mga customers, Tagalog man giraray an dapat ginagamit?<\/p>\n\n\n\n
May makuapo ako sa sobrino na Grade 1 pa san\u00e1 pero Tagalog na kun magtaram sa laog asin sa luwas kan harong. Parehong Bikolano an mga magurang.<\/p>\n\n\n\n
May bistado man akong aki, limang taon an edad, purong Bikolano an mga magurang, pero Tagalog na kun magtaram. Dai tataong magtaram sa Bikol an aki.<\/p>\n\n\n\n
Yaon sain an pagkukulang kan mga magurang o mga edukador ta may tendensya an mga aki ngunyan na magtaram sa Tagalog imbes na sa Bikol?<\/p>\n\n\n\n
Sa paghiling ko, kun padagos an arog kaining tendensya kan mga Bikolanong  aki asin mga jovenes na magtararam sa Tagalog, maabot an panahon na magiging endangered<\/em> an lenggwaheng Bikol.  Baka ngani magi pang extinct<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
Susog sa Wikipedia, \u201cEndangered language is a language that is at risk of falling out of use as its speakers shift to speaking another language.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Idineklara kan UNESCO na igwang limang klase nin language endangerment<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
An inot na duwa  iyo an inaapod na safe<\/em>  saka vulnerable<\/em>, kun sain an lenggwahe dai pigtataram kan mga aki sa luwas kan harong.<\/p>\n\n\n\n
An sunod inaapod na definitely endangered<\/em>, kun sain dai na pigtataram kan mga aki an lengwahe.<\/p>\n\n\n\n
An pan-apat iyo an inaapod na severely endangered<\/em>, kun sain an lenggwahe  ginagamit na san\u00e1 kan mga gurang (oldest generation)<\/em>.<\/p>\n\n\n\n
An pan-lima iyo an inaapod na critically endangered<\/em>, kun sain kakadikit na san\u00e1 sa mga gurang (oldest generation)<\/em> an naggagamit kan lengwahe.<\/p>\n\n\n\n
Ano kaya an mangyayari kun an masunod na henerasyon sa satuyang mga lolo asin mga lola dai na nagtatararam nin Bikol?<\/p>\n\n\n\n
May pagka-ironic ngani ta an nagtanom sa isip ko na ipagrukyaw an kulturang Bikolnon, kaiba na an pagsurat saka pagtaram nin Bikol, sarong Heswitang Amerikano\usi Fr. James O\uBrien.<\/p>\n\n\n\n
High school pa san\u00e1 kami sa Ateneo de Naga, pigtukdo na samuya ni Fr. O\uBrien na importanteng mamutan asin buhayon tang mga Bikolano an sadiri tang kultura, kaiba na an lenggwahe, ta ini an magtatao nin kahulugan sa satuyang pagkatao. <\/p>\n\n\n\n
Sa Ingles, sabi nya, \u201cOur Bikol culture will define us as a people. You abandon your culture, and you lose your identity. You lose your language and you are nothing.\u201d Hararom na kaisipan na sagkod ngunyan dai ko nalilingawan.<\/p>\n\n\n\n
Siguro iniisip kan ibang mga Bikolano na mas sikat o prestihiyoso an Tagalog kumpara sa lenggwaheng Bikol. An simbag dyan ni Fr. O\uBrien, \u201cBikol is the best.\u201d <\/p>\n\n\n\n
Dai ko man sinasabi na bakong importante an Tagalog. An sinasabi ko dapat san\u00e1 na magtaram kita sa Bikol. An henerasyon ko anas man matibay magtaram nin Tagalog. Pero kun kami-kami an nag-uurulay, Bikol man giraray an samuyang ginagamit. <\/p>\n\n\n\n
Ngunyan iba na an panahon. Pag parehong Bikolano o Bikolana an nag-uurulay, may tendensya na magtaram sa Tagalog. <\/p>\n\n\n\n
Minsan na-ospital ako kan yaon ako sa Naga. Sarong aldaw, pig-eksplikar sakuya  sa Tagalog kan si Bikolanong doktor si resulta kan si ultrasound. Sinabihan ko sya sa Bikol na pwede man kaming mag-ulay sa Bikol ta pareho man kami Bikolano. Pero si simbag nya sa Tagalog man giraray. Dai man ako nagpadaog, sinimbag ko liwat sya sa Bikol. Garo kami ido saka ikos, maski na ngani nagkakaintindihan, mayong gustong magpadaog kun anong lenggwahe an gagamiton.<\/p>\n\n\n\n
Susog sa mga eksperto, igwang 6,000 sagkod 7,000 na lenggwahe sa kinaban.  Mga 50 sagkod 90 porsyento kaini magigin extinct<\/em> sa maabot na .<\/p>\n\n\n\n
Saro na daw an lenggwaheng Bikol digdi?<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sobra an sakuyang kaugmahan kan imbitaran ako ni Vic [Nierva] na magsurat sa website Magbikol Kita. Pero may kaibahan na nerbyos an sakuyang ugma ta dai man ako nagsusurat sa Bikol. Mayo akong aram sa Bikol grammar. Sabi ko ki Vic, an Bikol ko Bikol Sipocot na nanudan ko sa istasyon kan tren kan ako […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[40],"tags":[69,47,60,59,68,71,45,49,70],"yoast_head":"\n<title>Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol? | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/pataratara\/ano-daw-an-mangyayari-sa-lenggwaheng-bikol\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol? | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sobra an sakuyang kaugmahan kan imbitaran ako ni Vic [Nierva] na magsurat sa website Magbikol Kita. Pero may kaibahan na nerbyos an sakuyang ugma ta dai man ako nagsusurat sa Bikol. Mayo akong aram sa Bikol grammar. Sabi ko ki Vic, an Bikol ko Bikol Sipocot na nanudan ko sa istasyon kan tren kan ako […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/pataratara\/ano-daw-an-mangyayari-sa-lenggwaheng-bikol\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T01:25:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T09:31:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 minutes\">\n


Buhay Amerika | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:58am
Published on Sunday, September 27, , 2:17pm
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Taon kan nag-abot ako sa Amerika.
Bago ako nagpa-Amerika, may mga nabasa na ako asin nadangog na gulping oportunidad sa Amerika. Apwera kaini, nadadalan ko sa mga sine kan ako nagdadakula na magayon an Amerika asin kadakol nin mga manlain-lain na higanteng istruktura asin mga imbensyon  na mayo sa inaapod na Third World na nasyon (third world countries)  arog kan Pilipinas.
Sa eroplano pa lang, nasa imahinasyon ko na an mga darakulang harong na natatakupan nin yelo, mga skyscrapers, mga kawat sa NBA, mga magagayon na artista sa Hollywood na personal kong mahihiling, matitibay na Amerikanong atleta, mga kotseng Mustang, saka mga tindahan na panô nin manlai-lain na tsokolate.
An inot kong ekspiryensa kan inaapod na “American values” nangyari sa airport. An impresyon ko kan si mga opisyales kan imigrasyon garo bako sindang parapakiamigo. Trabaho, bakong personal na pakikipagrelasyon, an importante sainda. Garo pirming suspetsado sa mga bagong abot na imigrante.
Gulping hapot sakuya an imigrasyon: Ano ta gusto kong mag-migrate sa Amerika? Sain ako maistar? Ano an magigi kong trabaho saka kun pàno ako mabubuhay sa Amerika? Conscious kan sakuyang Pinoy accent, luhay-luhay, pero panô nin kumpyansa kong sinimbag si mga kahaputan. Medyo ninerbyos ako ta baka kun dai ako maintindihan pabalikon ako sa Pilipinas. Si pagmate ko, bakong legal na imigrante si paghiling sakuya kundi sarong istranghero na may maraot na plano.
Grabe si kaugmahan ko kan tinatakan na si pasaporte ko kan si _alien registration number_ saka sinabi kan si opisyal kan imigrasyon na mareresibe ko sa mail an green card ko.
Pag-abot naman sa kustom, pinabuksan si sakuyang maleta. Si mga dara-dara kong kakanon na bakong tipikal na kakanon nin mga Amerikano, arog kan sitsaron kinumpiska. Mayo man akong maginibo kundi magngurob-ngurob na lang. Excited na baya akong makaluwas nin airport tanganing maekspiryensa an buhay sa Amerika.
Paghali sa airport paduman sa apartment na dadagusan mi ni agom, nag-agi kami sa Interstate 5 kan Washington. Mayo man akong narisang pagkakaiba kan Interstate 5 kumpara sa North Diversion Road sa Pilipinas. Si parong kan pine trees na inagihan mi pareho man kan si parong kan mga aguho sa Baguio kun sain ako nagbabakasyon kun summer kan nasa kolehiyo pa ako. An Seattle Kingdome—bago ini ginaba kan taon tanganing magin mas moderno—na dakulang sports facility, garo man lang Araneta Coliseum, kun sain pinatumba ni Flash Elorde an Amerikanong si Harold Gomes kan dekada 60. Mayong pakilabot (indifference) si namatian ko sa primerong aldaw ko sa Amerika. Garo man lang ako nasa Pilipinas.
Aminado ako na may ibang mga bagay na yaon sa sarong syudad sa Amerika na mayo sa Pilipinas kan panahon na nag-abot ako sa Amerika. Nanibago ako sa mga makinang pwedeng ribayan an papel na dolyar na magin karatsotso (coins), mga bangkong self-service (self-service banks), parking meters, underground parking garage, asin iba pa.
Luway-luway akong na-attract sa panteknolohiyang kauswagan sa Amerika. Naobserbahan ko sa mga kapwa ko Pilipino na grabe an epekto sainda kan  konsumerismo. May nabisto akong mga Pilipinong teenagers na mas gusto nindang magtrabaho sa McDonalds kisa mag-adal tanganing makabakal tulos nin kotse. Maski ako mas gusto kong pirming panô an refrigerator mi nin mga prutas, tsokolate, keso, beer, hams, asin iba pa. Dai ko nareparo, nalingawan ko na si simpleng buhay ko sa Pilipinas. Marhay palan an buhay sa Amerika, sabi ko sa sadiri ko. Madaling magkakotse o magkaigwa nin harong ta madaling mag-utang basta may trabaho.
Pagkaagi nin pirang bulan, nahiling ko an ibang aspekto kan buhay sa Amerika na dati dai ko nahiling. An mga harong pirming sarado an mga bintana; garo pirming mayong mga tawo, garo na lugod haunted house an luwas. An mga buses panô nin mga gurang na an mga lalawgon panô nin kamunduan. Pag naglalakaw ako sa kasentruhan gulpi akong nasasabatan na mga burat saka mga tawong may hilang sa isip. An pampublikong opisina para sa mga nangangaipo (public assistance office) pirming panô nin mga tawo na nag-aapply nin food stamps saka medical coupons. Pwede man palan mangyari na an sarong nasyon arog kan Amerika na poderoso asin makusog an pwersa militar magkaigwa nin mga tawo na tikapo sa mga materyal na bagay. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Pag-abot ko kan dekada ‘80, kadikiton pang marhay an mga mayong harong (homeless) sa Seattle. Ngunyan kun sain-sain mo na mahihiling an mga homeless na nagtutururog sa tent sa gilid kan mga tinampo. Bigla akong napaisip ako. Ano ta arog kaini?
An mga malls panô nin mga binibentang appliances, mga bado, mga sapatos, mga gadgets, mga TV, asin mga computers na gibo sa Korea, China, Indonesia, Philippines, Malaysia, Guatemala, El Salvador kun sain barato an sweldo kan mga trabahador. Kaya palan gulpi an mga mayong trabaho ta an mga darakulang kumpanya sa Amerika sa third world na mga nasyon na nagpapagibo kan saindang mga produkto. Kaya gulpi an Amerikanong mayong trabaho.  Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Kan magpuon na akong maghanap nin trabaho, pirmi akong hinahanapan nin lokal na ekspiryensa maski kwalipikado ako. Sa hiling ko unfair na hagadan nin lokal na ekspiryensa an sarong tawo na bagong abot sa Amerika. Naaraman ko sa mga kapareho ko imigrante na arog palan kaini an istilo kan ibang kumpanya kun habo nindang maghire nin mga bagong salta, maski kwalipikado an aplikante. An iba naman sasabihan kang overqualified. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Minsan may sinusundan akong Amerikano sa linya para magbayad ako kan si binakal kong mga groceries. Pag-abot sakuya, hinagadan akong ID kan kahera, pero si sinusundan kong puting Amerikano dai pighagadan. Bigla akong napaisip ako. Ano ta arog kaini?
Nababasa ko sa mga dyaryo na kadaklan sa mga preso mga Aprikano-Amerikano. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
An inaapud na mga Indians (Native Americans) pirming mga traydor o bakong sibilisado kun i-portray sa mga sine sa Hollywood. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Kadaklan sa mga presidente kan mga darakulang bangko asin mga korporasyon anas putting kalalakihan. Anong nangyari sa  kababaihan? Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Dakulang agyat (challenge) an mabuhay sa Amerika. An tentasyon lalo na sa bagong abot na imigrante iyo an masilaw sa mga materyal na bagay dangan dai na makiaram sa problema kan sosyudad. Sadiri na saná an iniisip. Totoong may oportunidad sa Amerika para sa gabos. Pero an oportunidad na ini dai nahuhulog hali sa langit, kundi ipinapakipaglaban. Ipinaglaban ini kan si mga nainot na Pilipino na nag-arabot kan s arog na Carlos Bulosan, Larry Itliong, Philip Vera Cruz kaibahan an mga minoryang imigrante arog kan mga Mehikano, Hapones, asin Intsik.
Kaya an hapot sa mga bagong abot na imigrante: Anong klaseng buhay an gusto nindo sa Amerika?
.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol? | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:01am
# Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol?
Published on Saturday, July 11, , 1:25am
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Sobra an sakuyang kaugmahan kan imbitaran ako ni Vic \[Nierva\] na magsurat sa website Magbikol Kita. Pero may kaibahan na nerbyos an sakuyang ugma ta dai man ako nagsusurat sa Bikol. Mayo akong aram sa Bikol grammar. Sabi ko ki Vic, an Bikol ko Bikol Sipocot na nanudan ko sa istasyon kan tren kan ako nagdadakula kan dekada ’60.
Pero napaghuna-huna ko na an importante sa sarong lenggwahe nagkakairintindihan an mga tao. Kun nagkakairintindihan kami kan si mga tambay kaidto sa istasyon kan tren sa Sipocot saka kan sakuyang mga kakawat asin kaklase, napag-isipan ko na maiitindihan kan mga kapwa ko Bikolano an mga susuraton ko.
Magayon asin suportado ko ining proyekto ni Vic. Dakulang tabang ini nganing mas maintindihan ta pa an esensya kan kulturang Bikolnon kun ginagamit ta an satuyang sadiring lenggwahe sa pagtaram, sa pagsurat, asin saka sa pag-intindi kan mga bagay-bagay na nangyayari sa satuyang kapalibutan.
Haloy na panahon akong mayo sa Pilipinas ta nag-migrate kami sa Amerika kan . Kan nagbalik ako sa Naga kan tanganing magtukdo sa sarong unibersidad, narisa ko na Tagalog ng magtararam an mga estudyante. Pag hinahapot ko an mga estudyante kun Bikolano sinda o Tagalog, an simbag, “Bikolano, sir.”  Sabay hapot ko kun tatao sindang magtaram nin Bikol,  simbag tulos ninda, “Iyo man, sir.” Sabay hapot ko na naman, “Ano ta Tagalog kamo kun magtaram o makiulay sakuya?”  Kun minsan minangisi na saná, pero mayong malinaw na eksplanasyon kun tano ta Tagalog, bakong Bikol, an lenggwaheng  ginagamit.
Sa opinyon ko, unconscious o tuod na an mga estudyante na magtararam sa Tagalog kaya dai na ninda maeksplikar kun tano ta Tagalog, imbes na Bikol, an saindang ginagamit. Arog baga kaiyan an tawo. Pag tuod asin pirming ginagamit o ginigibo an sarong bagay, halos _automatic_ ng ginigibo ini, dai na pinag-iisipan.
Sa SM malinaw kun tano Tagalog magtararam an mga salesgirls. Sabi sakuya kan nakapirang salesgirls, may reglamento daa an management kan SM na dapat Tagalog an saindang gamiton pag nakikiulay sa customers ta tibaad bako man gabos na customers mga Bikolano.
Naiintindihan ko an arog kaining reglamento, pero ano ta maski Bikolano o Bikolana an mga customers, Tagalog man giraray an dapat ginagamit?
May makuapo ako sa sobrino na Grade 1 pa saná pero Tagalog na kun magtaram sa laog asin sa luwas kan harong. Parehong Bikolano an mga magurang.
May bistado man akong aki, limang taon an edad, purong Bikolano an mga magurang, pero Tagalog na kun magtaram. Dai tataong magtaram sa Bikol an aki.
Yaon sain an pagkukulang kan mga magurang o mga edukador ta may tendensya an mga aki ngunyan na magtaram sa Tagalog imbes na sa Bikol?
Sa paghiling ko, kun padagos an arog kaining tendensya kan mga Bikolanong  aki asin mga jovenes na magtararam sa Tagalog, maabot an panahon na magiging _endangered_ an lenggwaheng Bikol.  Baka ngani magi pang _extinct_.
Susog sa Wikipedia, “Endangered language is a language that is at risk of falling out of use as its speakers shift to speaking another language.”
Idineklara kan UNESCO na igwang limang klase nin _language endangerment_.
An inot na duwa  iyo an inaapod na _safe_  saka _vulnerable_, kun sain an lenggwahe dai pigtataram kan mga aki sa luwas kan harong.
An sunod inaapod na _definitely endangered_, kun sain dai na pigtataram kan mga aki an lengwahe.
An pan-apat iyo an inaapod na _severely endangered_, kun sain an lenggwahe  ginagamit na saná kan mga gurang _(oldest generation)_.
An pan-lima iyo an inaapod na _critically endangered_, kun sain kakadikit na saná sa mga gurang _(oldest generation)_ an naggagamit kan lengwahe.
Ano kaya an mangyayari kun an masunod na henerasyon sa satuyang mga lolo asin mga lola dai na nagtatararam nin Bikol?
May pagka-ironic ngani ta an nagtanom sa isip ko na ipagrukyaw an kulturang Bikolnon, kaiba na an pagsurat saka pagtaram nin Bikol, sarong Heswitang Amerikano—si Fr. James O’Brien.
High school pa saná kami sa Ateneo de Naga, pigtukdo na samuya ni Fr. O’Brien na importanteng mamutan asin buhayon tang mga Bikolano an sadiri tang kultura, kaiba na an lenggwahe, ta ini an magtatao nin kahulugan sa satuyang pagkatao.
Sa Ingles, sabi nya, “Our Bikol culture will define us as a people. You abandon your culture, and you lose your identity. You lose your language and you are nothing.” Hararom na kaisipan na sagkod ngunyan dai ko nalilingawan.
Siguro iniisip kan ibang mga Bikolano na mas sikat o prestihiyoso an Tagalog kumpara sa lenggwaheng Bikol. An simbag dyan ni Fr. O’Brien, “Bikol is the best.”
Dai ko man sinasabi na bakong importante an Tagalog. An sinasabi ko dapat saná na magtaram kita sa Bikol. An henerasyon ko anas man matibay magtaram nin Tagalog. Pero kun kami-kami an nag-uurulay, Bikol man giraray an samuyang ginagamit.
Ngunyan iba na an panahon. Pag parehong Bikolano o Bikolana an nag-uurulay, may tendensya na magtaram sa Tagalog.
Minsan na-ospital ako kan yaon ako sa Naga. Sarong aldaw, pig-eksplikar sakuya  sa Tagalog kan si Bikolanong doktor si resulta kan si ultrasound. Sinabihan ko sya sa Bikol na pwede man kaming mag-ulay sa Bikol ta pareho man kami Bikolano. Pero si simbag nya sa Tagalog man giraray. Dai man ako nagpadaog, sinimbag ko liwat sya sa Bikol. Garo kami ido saka ikos, maski na ngani nagkakaintindihan, mayong gustong magpadaog kun anong lenggwahe an gagamiton.
Susog sa mga eksperto, igwang 6,000 sagkod 7,000 na lenggwahe sa kinaban.  Mga 50 sagkod 90 porsyento kaini magigin _extinct_ sa maabot na .
Saro na daw an lenggwaheng Bikol digdi?
.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Buhay Amerika | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:59am
Published on Sunday, September 27, , 2:17pm
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Taon kan nag-abot ako sa Amerika.
Bago ako nagpa-Amerika, may mga nabasa na ako asin nadangog na gulping oportunidad sa Amerika. Apwera kaini, nadadalan ko sa mga sine kan ako nagdadakula na magayon an Amerika asin kadakol nin mga manlain-lain na higanteng istruktura asin mga imbensyon  na mayo sa inaapod na Third World na nasyon (third world countries)  arog kan Pilipinas.
Sa eroplano pa lang, nasa imahinasyon ko na an mga darakulang harong na natatakupan nin yelo, mga skyscrapers, mga kawat sa NBA, mga magagayon na artista sa Hollywood na personal kong mahihiling, matitibay na Amerikanong atleta, mga kotseng Mustang, saka mga tindahan na panô nin manlai-lain na tsokolate.
An inot kong ekspiryensa kan inaapod na “American values” nangyari sa airport. An impresyon ko kan si mga opisyales kan imigrasyon garo bako sindang parapakiamigo. Trabaho, bakong personal na pakikipagrelasyon, an importante sainda. Garo pirming suspetsado sa mga bagong abot na imigrante.
Gulping hapot sakuya an imigrasyon: Ano ta gusto kong mag-migrate sa Amerika? Sain ako maistar? Ano an magigi kong trabaho saka kun pàno ako mabubuhay sa Amerika? Conscious kan sakuyang Pinoy accent, luhay-luhay, pero panô nin kumpyansa kong sinimbag si mga kahaputan. Medyo ninerbyos ako ta baka kun dai ako maintindihan pabalikon ako sa Pilipinas. Si pagmate ko, bakong legal na imigrante si paghiling sakuya kundi sarong istranghero na may maraot na plano.
Grabe si kaugmahan ko kan tinatakan na si pasaporte ko kan si _alien registration number_ saka sinabi kan si opisyal kan imigrasyon na mareresibe ko sa mail an green card ko.
Pag-abot naman sa kustom, pinabuksan si sakuyang maleta. Si mga dara-dara kong kakanon na bakong tipikal na kakanon nin mga Amerikano, arog kan sitsaron kinumpiska. Mayo man akong maginibo kundi magngurob-ngurob na lang. Excited na baya akong makaluwas nin airport tanganing maekspiryensa an buhay sa Amerika.
Paghali sa airport paduman sa apartment na dadagusan mi ni agom, nag-agi kami sa Interstate 5 kan Washington. Mayo man akong narisang pagkakaiba kan Interstate 5 kumpara sa North Diversion Road sa Pilipinas. Si parong kan pine trees na inagihan mi pareho man kan si parong kan mga aguho sa Baguio kun sain ako nagbabakasyon kun summer kan nasa kolehiyo pa ako. An Seattle Kingdome—bago ini ginaba kan taon tanganing magin mas moderno—na dakulang sports facility, garo man lang Araneta Coliseum, kun sain pinatumba ni Flash Elorde an Amerikanong si Harold Gomes kan dekada 60. Mayong pakilabot (indifference) si namatian ko sa primerong aldaw ko sa Amerika. Garo man lang ako nasa Pilipinas.
Aminado ako na may ibang mga bagay na yaon sa sarong syudad sa Amerika na mayo sa Pilipinas kan panahon na nag-abot ako sa Amerika. Nanibago ako sa mga makinang pwedeng ribayan an papel na dolyar na magin karatsotso (coins), mga bangkong self-service (self-service banks), parking meters, underground parking garage, asin iba pa.
Luway-luway akong na-attract sa panteknolohiyang kauswagan sa Amerika. Naobserbahan ko sa mga kapwa ko Pilipino na grabe an epekto sainda kan  konsumerismo. May nabisto akong mga Pilipinong teenagers na mas gusto nindang magtrabaho sa McDonalds kisa mag-adal tanganing makabakal tulos nin kotse. Maski ako mas gusto kong pirming panô an refrigerator mi nin mga prutas, tsokolate, keso, beer, hams, asin iba pa. Dai ko nareparo, nalingawan ko na si simpleng buhay ko sa Pilipinas. Marhay palan an buhay sa Amerika, sabi ko sa sadiri ko. Madaling magkakotse o magkaigwa nin harong ta madaling mag-utang basta may trabaho.
Pagkaagi nin pirang bulan, nahiling ko an ibang aspekto kan buhay sa Amerika na dati dai ko nahiling. An mga harong pirming sarado an mga bintana; garo pirming mayong mga tawo, garo na lugod haunted house an luwas. An mga buses panô nin mga gurang na an mga lalawgon panô nin kamunduan. Pag naglalakaw ako sa kasentruhan gulpi akong nasasabatan na mga burat saka mga tawong may hilang sa isip. An pampublikong opisina para sa mga nangangaipo (public assistance office) pirming panô nin mga tawo na nag-aapply nin food stamps saka medical coupons. Pwede man palan mangyari na an sarong nasyon arog kan Amerika na poderoso asin makusog an pwersa militar magkaigwa nin mga tawo na tikapo sa mga materyal na bagay. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Pag-abot ko kan dekada ‘80, kadikiton pang marhay an mga mayong harong (homeless) sa Seattle. Ngunyan kun sain-sain mo na mahihiling an mga homeless na nagtutururog sa tent sa gilid kan mga tinampo. Bigla akong napaisip ako. Ano ta arog kaini?
An mga malls panô nin mga binibentang appliances, mga bado, mga sapatos, mga gadgets, mga TV, asin mga computers na gibo sa Korea, China, Indonesia, Philippines, Malaysia, Guatemala, El Salvador kun sain barato an sweldo kan mga trabahador. Kaya palan gulpi an mga mayong trabaho ta an mga darakulang kumpanya sa Amerika sa third world na mga nasyon na nagpapagibo kan saindang mga produkto. Kaya gulpi an Amerikanong mayong trabaho.  Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Kan magpuon na akong maghanap nin trabaho, pirmi akong hinahanapan nin lokal na ekspiryensa maski kwalipikado ako. Sa hiling ko unfair na hagadan nin lokal na ekspiryensa an sarong tawo na bagong abot sa Amerika. Naaraman ko sa mga kapareho ko imigrante na arog palan kaini an istilo kan ibang kumpanya kun habo nindang maghire nin mga bagong salta, maski kwalipikado an aplikante. An iba naman sasabihan kang overqualified. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Minsan may sinusundan akong Amerikano sa linya para magbayad ako kan si binakal kong mga groceries. Pag-abot sakuya, hinagadan akong ID kan kahera, pero si sinusundan kong puting Amerikano dai pighagadan. Bigla akong napaisip ako. Ano ta arog kaini?
Nababasa ko sa mga dyaryo na kadaklan sa mga preso mga Aprikano-Amerikano. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
An inaapud na mga Indians (Native Americans) pirming mga traydor o bakong sibilisado kun i-portray sa mga sine sa Hollywood. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Kadaklan sa mga presidente kan mga darakulang bangko asin mga korporasyon anas putting kalalakihan. Anong nangyari sa  kababaihan? Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Dakulang agyat (challenge) an mabuhay sa Amerika. An tentasyon lalo na sa bagong abot na imigrante iyo an masilaw sa mga materyal na bagay dangan dai na makiaram sa problema kan sosyudad. Sadiri na saná an iniisip. Totoong may oportunidad sa Amerika para sa gabos. Pero an oportunidad na ini dai nahuhulog hali sa langit, kundi ipinapakipaglaban. Ipinaglaban ini kan si mga nainot na Pilipino na nag-arabot kan s arog na Carlos Bulosan, Larry Itliong, Philip Vera Cruz kaibahan an mga minoryang imigrante arog kan mga Mehikano, Hapones, asin Intsik.
Kaya an hapot sa mga bagong abot na imigrante: Anong klaseng buhay an gusto nindo sa Amerika?
.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


An edukasyon susog ki Carlos Bulosan | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:00am
# An edukasyon susog ki Carlos Bulosan
Published on Sunday, August 09, , 10:14am
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Siisay si Carlos Bulosan?
Si Bulosan sarong awtor, aktibista, asin komentarista sa pulitika na nagin  pamosong parasurat sa Amerika. Ipinangaki sya sa Binalonan, Pangasinan, kan Nobyembre 24, . Sa edad na 19 anyos, nagpaduman sya sa Amerika asin nagin makusog asin epektibong boses kan mga migranteng Pilipino na biktima nin rasismo asin opresyon.
Dara kan saiyang pagka-aktibista, gusto syang i-deport kan gobyerno kan kapanahunan nin McCarthyismo sa Amerika. Alagad sinuportahan sya kan mga progresibong Amerikano kaya dai nadagos an planong pagdeport saiya.
Sa huring panahon kan saiyang buhay, nag-irok si Bulosan sa Seattle, Washington, kun sain nagi syang aktibong miyembro kan International Longshoremen’s and Warehousemen’s Union (ILUW), Local 37. Binawian si Bulosan nin buhay kan Setyembre 11, , sa edad na 44 anyos. Piglubong si Bulosan sa sementeryo kan Mt. Peasant sa Seattle.
Segun sa amigo nyang si Chris Mensalvas, nagadan si Bulosan na mayong nawalat kundi sarong lumang amerikana, lumang medyas saka mga manuskritong dai tapos.
Naiiba si Bulosan sa ibang mga awtor ta sya an nag-edukar sa sadiri nya (self-educated). Mahilig syang magbasa nin mga libro. Second year high school an natapusan nya sa Pilipinas bago nagmigrate sa Amerika, alagad nakanuod syang magsurat nin mga rawitdawit, mga halipot na usipon, mga saysay (essays), asin mga nobela na may manlainlain na tema. Kadaklan kan saiyang mga sinurat nakatago sa archives kan Unibersidad kan Washington. An saiyang pinakapamosong nobela, na inot na ipinublikar kan ,  iyo an _Nasa Puso an Amerika_( _America is in the Heart),_ kun sain tinawan nyang buhay an mga ekspiryensya kan mga migranteng Pilipino sa Amerika na panô nin pagsakit. An librong ini ginagamit na teksbuk sa kursong Asian Studies sa ibang unibersidad sa Amerika.
Kan , saro si Bulosan, kaibahan an iba pang awtor na si Will Durant, Booth Tarkington, saka si Vincent Benet, sa napiling magsurat nin teksto sa sarong dibuho ni Norman Rockwell na kun sain ikinurit an Apat na Katalingkasan ni Presidente Franklin Roosevelt—Katalingkasan sa Pagtubod, Katalingkasan sa Pagtios, Katalingkasan sa Pagpahayag, saka Katalingkasan sa Pagkatakot. Si Bulosan an nagsurat kan essay manunungod sa Katalingkasan sa Pagtios.
May mga nagkapirang akademikong iskolar na an nag-analisar kan mga ideya asin sinurat ni Bulosan. Saro na dyan si Sonny San Juan na kun sain pinag-estudyaran nya an rebolusyonaryong kaisipan ni Bulosan. Si Susan Evangelista man pig-estudyaran an nagin kontribusyon ni Bulosan sa pagpauswag kan inaapud na “Third World Consciousness.” Alagad mayo pang nag-analisar kun ano an nagin kontribusyon kan mga ideya ni Bulosan sa tunay na kahulugan kan edukasyon.
Kan pinag-adalan asin pinag-analisar ko an mga sinurat ni Bulosan bilang parte kan sakuyang doktorado sa multikultural na edukasyon sa Unibersidad kan Washington, may mga pananaw syang pigtukar na nagkontribwer sa totoo asin tamang kahulugan kan edukasyon.
Apwera kan saiyang mga progresibong ideya bilang sarong unyonista, maliwanag sa mga sinurat ni Bulosan na an pagigin edukado sarong proseso na pwedeng mangyari sa luwas kan eskwelahan o sa luwas kan pormal na pagtukdo. Saro ining kaisipan na pwedeng mag-agyat sa presenteng sistema kan edukasyon ngunyan.
Inot, maliwanag sa mga obra ni Bulosan na an sosyal na kundisyon kan mga tawo pwedeng magin lehitimong gikanan nin mga ideyang pan-edukasyon. An  paghiling o konseptong ini dai nawawara sa gabos nyang mga obra. Nahiling ni Bulosan sa sosyal na kundisyon kan mga tawo, lalo na kan mga Pilipino sa Amerika, kun ano an saindang tunay na kamugtakan. Dara kan saiyang exposure, nagimata sya sa mga pagtios kan mga Pilipino na biktima nin rasismo. Igdi nagpuon an saiyang edukasyon. Naagimadmadan ni Bulosan na an kaaraman (knowledge) pirming nakabase o nakadepende sa partikular na oras asin kongkretong kundisyon na saiyang hinihiruan.
Panduwa, mayong lugar an pagigin nyutral sa sarong sosyudad na igwa nin mga nang-aapi saka inaapi. Sa nobela nyang _Nasa Puso an Amerika_, malinaw na gusto nyang ipamuklat sa mga tawo na kada sosyudad pirming may grupong dominante, saka may grupong pigdodominar. Sa arog kaining relasyon pansosyudad (social relation), pirmi nang bentahe an grupong dominante ta kontrolado ninda an midya, an kapulisan, an pwersa militar, asin an mga lider kan gobyerno na nagsusurat kan mga ley. An mga nasa poder iyo an nagdedesisyon kun anong values o mga pagtubod an dapat ipasabot sa mga tawo. An grupong pigdodominar pirmi nang dehado. An magin silensyo sa arog kaining kamugtakan o magin nyutral sarong manipestasyon nin pagsuporta sa status quo o sa dominanteng grupo.
Iyo man ini an gustong sabihon ni Lorraine Code sa libro nyang, _What Can She Know? Feminist Theory and the Construction of Knowledge,_ na an satuyang mga kaaraman pirming resulta o impluwensyado kan sosyal na posisyon kan dominanteng grupo.
Dagdag man ni Alan Singer na sarong edukador, “An pagigin silensyo sa tahaw kan mga importanteng isyu kan sosyudad kontra sa paghanap nin tamang kaaraman, akademikong pagurulay, asin sa tamang pagdiskubre kan satuyang mga dapat maaraman.” An arog kaining kaisipan nagpapataratara na an edukasyon bakong nyutral na proseso.
Palibhasa an eskwelahan iyo an sinusulugan kan mga kaaraman na nagpapakusog  sa dominanteng grupo nganing mapadanay ninda an impluwensya sa sosyudad, dapat lang na an mga maestro asin mga maestra mapagmata sa kun ano an dapat itukdo kun may nag-aapi saka may inaapi o kun may pag-abuso sa karapatan pantawo o may kakulangan nin hustisya sa sosyudad.
Arog kan sinabi ni Bulosan: “And education—what kind? The filth that the culture-mongers teach in schools? That one race is inferior to another race because of the pigmentation of skin? Books that are written by the cultural procurers of the ruling class.”
Sa simpleng pagsabi, kaipuhan i-deconstruct an presenteng pagtukdo nin kaaraman. An dekonstruksyon nagpupuon sa pagdesidir kun pabor o kontra an sarong tawo sa kakulangan nin hustisya, pagkapantay-pantay, o karapatan pantawo.
Pantulo, an aksyon politikal o paghiro (political action) importanteng elemento kan edukasyon na dai maiibitaran. An edukasyon, para ki Bulosan, pirmi nang may politikal na implikasyon. Tubod si Bulosan na an buhay kan tawo nakasentro sa pagbabago kan sosyudad. Kaya an edukasyon, para saiya, bako sanáng an pag-acquire nin kadunungan kundi an magin aktibo sa pagbabago kan sosyudad.
Pwedeng sabihon na may impluwensya si Bulosan ki Paulo Freire, an Brazilian na edukador, na nagsabi na dapat an mga estudyante magpartisipar sa sarong pag-aadal na kun sain an teorya isinasapraktika.
Pan-apat, an edukasyon dapat may ideolohiya. Maski dai nya ngani pig-define kun ano an gusto nyang sabihon kan “ideolohiya,” malinaw sa mga sinurat nya na igwa syang balangkas o salming (framework) kung sain inaalisar nya asin naiintindihan nya an mga sosyal asin politikal na nangyayari saka kun ano an dapat gibuhon.
An balangkas na ini malinaw sa sinurat nyang editoryal kan sa yearbook kan International Longshoremen’s and Warehousemen’s Union, Local 37 (Seattle). Sabi nya, “I believe that this Yearbook fully presents our case to the working men and women of America; that it explains once and for all time that we do not discriminate against sex, race or national origin, political and religious convictions…(that we) are demanding higher wages and better living conditions, preservation of our civil rights and liberties as guaranteed by the Constitution of the United States and a chance to live in a world of peace.”
Sabi ni Antonia Darder, sarong edukador na Amerikana, na nagsurat 40 taon pagkatapos magadan si Bulosan, “The notion of ideology cannot be ignored within the context of a critical ideology, for it defines for students the perceptual field from which to make sense of the world.”
An mga polisiya kan eskewelahan, arog kan polisiya sa pagdisiplina kan mga estudyante, pagtao nin onra sa katapusan kan taon, o pagtaram nin English, dai man yan basta na saná nahulog hali sa langit. Repleksyon an mga iyan nin sarong ideolohikal na paghiling (ideological perspective) na sinusunod kan administrasyon. Kun anong subjects an mga dapat itukdo saka kung pàno an mga ini itutukdo nakabase nanggad sa sarong ideolohiya o perspektibo.
An mga nasambit na pananaw ni Bulosan nagpapatunay na an totoong edukasyon dapat magin sarong sangkap o armas na dapat gamiton nganing magkaigwa nin hustisya asin pagkapantay-pantay an mga tawo.
An eksperiensya ni Bulosan nagpapatotoo na an mga tawo na bakong edukador sa tradisyonal na paagi pwedeng maging edukador asin makapagtao nin mga ideya na importante sa pagpauswag kan edukasyon.
.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan