{"id":844,"date":"T10:14:29","date_gmt":"T02:14:29","guid":{"rendered":"http:\/\/magbikolkita.com\/?p=844"},"modified":"T17:29:54","modified_gmt":"T09:29:54","slug":"an-edukasyon-susog-ki-carlos-bulosan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/magbikolkita.com\/pataratara\/an-edukasyon-susog-ki-carlos-bulosan\/","title":{"rendered":"An edukasyon susog ki Carlos Bulosan"},"content":{"rendered":"\n
Siisay si Carlos Bulosan?<\/p>\n\n\n\n
Si Bulosan sarong awtor, aktibista, asin komentarista sa pulitika na nagin  pamosong parasurat sa Amerika. Ipinangaki sya sa Binalonan, Pangasinan, kan Nobyembre 24, . Sa edad na 19 anyos, nagpaduman sya sa Amerika asin nagin makusog asin epektibong boses kan mga migranteng Pilipino na biktima nin rasismo asin opresyon.<\/p>\n\n\n\n
Dara kan saiyang pagka-aktibista, gusto syang i-deport kan gobyerno kan kapanahunan nin McCarthyismo sa Amerika. Alagad sinuportahan sya kan mga progresibong Amerikano kaya dai nadagos an planong pagdeport saiya. <\/p>\n\n\n\n
Sa huring panahon kan saiyang buhay, nag-irok si Bulosan sa Seattle, Washington, kun sain nagi syang aktibong miyembro kan International Longshoremen\us and Warehousemen\us Union (ILUW), Local 37. Binawian si Bulosan nin buhay kan Setyembre 11, , sa edad na 44 anyos. Piglubong si Bulosan sa sementeryo kan Mt. Peasant sa Seattle.<\/p>\n\n\n\n
Segun sa amigo nyang si Chris Mensalvas, nagadan si Bulosan na mayong nawalat kundi sarong lumang amerikana, lumang medyas saka mga manuskritong dai tapos.<\/p>\n\n\n\n
Naiiba si Bulosan sa ibang mga awtor ta sya an nag-edukar sa sadiri nya (self-educated). Mahilig syang magbasa nin mga libro. Second year high school an natapusan nya sa Pilipinas bago nagmigrate sa Amerika, alagad nakanuod syang magsurat nin mga rawitdawit, mga halipot na usipon, mga saysay (essays), asin mga nobela na may manlainlain na tema. Kadaklan kan saiyang mga sinurat nakatago sa archives kan Unibersidad kan Washington. An saiyang pinakapamosong nobela, na inot na ipinublikar kan ,  iyo an Nasa Puso an Amerika <\/em>(America is in the Heart),<\/em> kun sain tinawan nyang buhay an mga ekspiryensya kan mga migranteng Pilipino sa Amerika na pan\u00f4 nin pagsakit. An librong ini ginagamit na teksbuk sa kursong Asian Studies sa ibang unibersidad sa Amerika.<\/p>\n\n\n\n
Kan , saro si Bulosan, kaibahan an iba pang awtor na si Will Durant, Booth Tarkington, saka si Vincent Benet, sa napiling magsurat nin teksto sa sarong dibuho ni Norman Rockwell na kun sain ikinurit an Apat na Katalingkasan ni Presidente Franklin Roosevelt\uKatalingkasan sa Pagtubod, Katalingkasan sa Pagtios, Katalingkasan sa Pagpahayag, saka Katalingkasan sa Pagkatakot. Si Bulosan an nagsurat kan essay manunungod sa Katalingkasan sa Pagtios.<\/p>\n\n\n\n
May mga nagkapirang akademikong iskolar na an nag-analisar kan mga ideya asin sinurat ni Bulosan. Saro na dyan si Sonny San Juan na kun sain pinag-estudyaran nya an rebolusyonaryong kaisipan ni Bulosan. Si Susan Evangelista man pig-estudyaran an nagin kontribusyon ni Bulosan sa pagpauswag kan inaapud na \u201cThird World Consciousness.\u201d Alagad mayo pang nag-analisar kun ano an nagin kontribusyon kan mga ideya ni Bulosan sa tunay na kahulugan kan edukasyon.<\/p>\n\n\n\n
Kan pinag-adalan asin pinag-analisar ko an mga sinurat ni Bulosan bilang parte kan sakuyang doktorado sa multikultural na edukasyon sa Unibersidad kan Washington, may mga pananaw syang pigtukar na nagkontribwer sa totoo asin tamang kahulugan kan edukasyon.<\/p>\n\n\n\n
Apwera kan saiyang mga progresibong ideya bilang sarong unyonista, maliwanag sa mga sinurat ni Bulosan na an pagigin edukado sarong proseso na pwedeng mangyari sa luwas kan eskwelahan o sa luwas kan pormal na pagtukdo. Saro ining kaisipan na pwedeng mag-agyat sa presenteng sistema kan edukasyon ngunyan.<\/p>\n\n\n\n
Inot, maliwanag sa mga obra ni Bulosan na an sosyal na kundisyon kan mga tawo pwedeng magin lehitimong gikanan nin mga ideyang pan-edukasyon. An  paghiling o konseptong ini dai nawawara sa gabos nyang mga obra. Nahiling ni Bulosan sa sosyal na kundisyon kan mga tawo, lalo na kan mga Pilipino sa Amerika, kun ano an saindang tunay na kamugtakan. Dara kan saiyang exposure, nagimata sya sa mga pagtios kan mga Pilipino na biktima nin rasismo. Igdi nagpuon an saiyang edukasyon. Naagimadmadan ni Bulosan na an kaaraman (knowledge) pirming nakabase o nakadepende sa partikular na oras asin kongkretong kundisyon na saiyang hinihiruan.<\/p>\n\n\n\n
Panduwa, mayong lugar an pagigin nyutral sa sarong sosyudad na igwa nin mga nang-aapi saka inaapi. Sa nobela nyang Nasa Puso an Amerika<\/em>, malinaw na gusto nyang ipamuklat sa mga tawo na kada sosyudad pirming may grupong dominante, saka may grupong pigdodominar. Sa arog kaining relasyon pansosyudad (social relation), pirmi nang bentahe an grupong dominante ta kontrolado ninda an midya, an kapulisan, an pwersa militar, asin an mga lider kan gobyerno na nagsusurat kan mga ley. An mga nasa poder iyo an nagdedesisyon kun anong values o mga pagtubod an dapat ipasabot sa mga tawo. An grupong pigdodominar pirmi nang dehado. An magin silensyo sa arog kaining kamugtakan o magin nyutral sarong manipestasyon nin pagsuporta sa status quo o sa dominanteng grupo.<\/p>\n\n\n\n
Iyo man ini an gustong sabihon ni Lorraine Code sa libro nyang, What Can She Know? Feminist Theory and the Construction of Knowledge,<\/em> na an satuyang mga kaaraman pirming resulta o impluwensyado kan sosyal na posisyon kan dominanteng grupo.<\/p>\n\n\n\n
Dagdag man ni Alan Singer na sarong edukador, \u201cAn pagigin silensyo sa tahaw kan mga importanteng isyu kan sosyudad kontra sa paghanap nin tamang kaaraman, akademikong pagurulay, asin sa tamang pagdiskubre kan satuyang mga dapat maaraman.\u201d An arog kaining kaisipan nagpapataratara na an edukasyon bakong nyutral na proseso.<\/p>\n\n\n\n
Palibhasa an eskwelahan iyo an sinusulugan kan mga kaaraman na nagpapakusog  sa dominanteng grupo nganing mapadanay ninda an impluwensya sa sosyudad, dapat lang na an mga maestro asin mga maestra mapagmata sa kun ano an dapat itukdo kun may nag-aapi saka may inaapi o kun may pag-abuso sa karapatan pantawo o may kakulangan nin hustisya sa sosyudad.<\/p>\n\n\n\n
Arog kan sinabi ni Bulosan: \u201cAnd education\uwhat kind? The filth that the culture-mongers teach in schools? That one race is inferior to another race because of the pigmentation of skin? Books that are written by the cultural procurers of the ruling class.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Sa simpleng pagsabi, kaipuhan i-deconstruct an presenteng pagtukdo nin kaaraman. An dekonstruksyon nagpupuon sa pagdesidir kun pabor o kontra an sarong tawo sa kakulangan nin hustisya, pagkapantay-pantay, o karapatan pantawo.<\/p>\n\n\n\n
Pantulo, an aksyon politikal o paghiro (political action) importanteng elemento kan edukasyon na dai maiibitaran. An edukasyon, para ki Bulosan, pirmi nang may politikal na implikasyon. Tubod si Bulosan na an buhay kan tawo nakasentro sa pagbabago kan sosyudad. Kaya an edukasyon, para saiya, bako san\u00e1ng an pag-acquire nin kadunungan kundi an magin aktibo sa pagbabago kan sosyudad.<\/p>\n\n\n\n
Pwedeng sabihon na may impluwensya si Bulosan ki Paulo Freire, an Brazilian na edukador, na nagsabi na dapat an mga estudyante magpartisipar sa sarong pag-aadal na kun sain an teorya isinasapraktika.<\/p>\n\n\n\n
Pan-apat, an edukasyon dapat may ideolohiya. Maski dai nya ngani pig-define kun ano an gusto nyang sabihon kan \u201cideolohiya,\u201d malinaw sa mga sinurat nya na igwa syang balangkas o salming (framework) kung sain inaalisar nya asin naiintindihan nya an mga sosyal asin politikal na nangyayari saka kun ano an dapat gibuhon.<\/p>\n\n\n\n
An balangkas na ini malinaw sa sinurat nyang editoryal kan sa yearbook kan International Longshoremen\us and Warehousemen\us Union, Local 37 (Seattle). Sabi nya, \u201cI believe that this Yearbook fully presents our case to the working men and women of America; that it explains once and for all time that we do not discriminate against sex, race or national origin, political and religious convictions\u(that we) are demanding higher wages and better living conditions, preservation of our civil rights and liberties as guaranteed by the Constitution of the United States and a chance to live in a world of peace.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Sabi ni Antonia Darder, sarong edukador na Amerikana, na nagsurat 40 taon pagkatapos magadan si Bulosan, \u201cThe notion of ideology cannot be ignored within the context of a critical ideology, for it defines for students the perceptual field from which to make sense of the world.\u201d<\/p>\n\n\n\n
An mga polisiya kan eskewelahan, arog kan polisiya sa pagdisiplina kan mga estudyante, pagtao nin onra sa katapusan kan taon, o pagtaram nin English, dai man yan basta na san\u00e1 nahulog hali sa langit. Repleksyon an mga iyan nin sarong ideolohikal na paghiling (ideological perspective) na sinusunod kan administrasyon. Kun anong subjects an mga dapat itukdo saka kung p\u00e0no an mga ini itutukdo nakabase nanggad sa sarong ideolohiya o perspektibo.<\/p>\n\n\n\n
An mga nasambit na pananaw ni Bulosan nagpapatunay na an totoong edukasyon dapat magin sarong sangkap o armas na dapat gamiton nganing magkaigwa nin hustisya asin pagkapantay-pantay an mga tawo.<\/p>\n\n\n\n
An eksperiensya ni Bulosan nagpapatotoo na an mga tawo na bakong edukador sa tradisyonal na paagi pwedeng maging edukador asin makapagtao nin mga ideya na importante sa pagpauswag kan edukasyon.<\/p>\n\n\n\n
.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Siisay si Carlos Bulosan? Si Bulosan sarong awtor, aktibista, asin komentarista sa pulitika na nagin  pamosong parasurat sa Amerika. Ipinangaki sya sa Binalonan, Pangasinan, kan Nobyembre 24, . Sa edad na 19 anyos, nagpaduman sya sa Amerika asin nagin makusog asin epektibong boses kan mga migranteng Pilipino na biktima nin rasismo asin opresyon. Dara kan […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":""},"categories":[40],"tags":[318,69,47,317,75,316,68,322,325,49,315,326,323,324,293,321,320],"yoast_head":"\n<title>An edukasyon susog ki Carlos Bulosan | Magbikol Kita<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/magbikolkita.com\/pataratara\/an-edukasyon-susog-ki-carlos-bulosan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"An edukasyon susog ki Carlos Bulosan | Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Siisay si Carlos Bulosan? Si Bulosan sarong awtor, aktibista, asin komentarista sa pulitika na nagin  pamosong parasurat sa Amerika. Ipinangaki sya sa Binalonan, Pangasinan, kan Nobyembre 24, . Sa edad na 19 anyos, nagpaduman sya sa Amerika asin nagin makusog asin epektibong boses kan mga migranteng Pilipino na biktima nin rasismo asin opresyon. Dara kan […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/pataratara\/an-edukasyon-susog-ki-carlos-bulosan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Magbikol Kita\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/magbikolkita\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"T02:14:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"T09:29:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/magbikolkita.com\/wp-content\/uploads\/\/12\/MKidentity.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@magbikolkita\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\">\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"5 minutes\">\n


{"version":"1.0","provider_name":"Magbikol Kita","provider_url":"https:\/\/magbikolkita.com","author_name":"Greg Castilla","author_url":"https:\/\/magbikolkita.com\/author\/greg-castilla\/","title":"Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol? | Magbikol Kita","type":"rich","width":600,"height":338,"html":"
Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol?<\/a><\/blockquote>\n


Buhay Amerika | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 6:59am
Published on Sunday, September 27, , 2:17pm
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Taon kan nag-abot ako sa Amerika.
Bago ako nagpa-Amerika, may mga nabasa na ako asin nadangog na gulping oportunidad sa Amerika. Apwera kaini, nadadalan ko sa mga sine kan ako nagdadakula na magayon an Amerika asin kadakol nin mga manlain-lain na higanteng istruktura asin mga imbensyon  na mayo sa inaapod na Third World na nasyon (third world countries)  arog kan Pilipinas.
Sa eroplano pa lang, nasa imahinasyon ko na an mga darakulang harong na natatakupan nin yelo, mga skyscrapers, mga kawat sa NBA, mga magagayon na artista sa Hollywood na personal kong mahihiling, matitibay na Amerikanong atleta, mga kotseng Mustang, saka mga tindahan na panô nin manlai-lain na tsokolate.
An inot kong ekspiryensa kan inaapod na “American values” nangyari sa airport. An impresyon ko kan si mga opisyales kan imigrasyon garo bako sindang parapakiamigo. Trabaho, bakong personal na pakikipagrelasyon, an importante sainda. Garo pirming suspetsado sa mga bagong abot na imigrante.
Gulping hapot sakuya an imigrasyon: Ano ta gusto kong mag-migrate sa Amerika? Sain ako maistar? Ano an magigi kong trabaho saka kun pàno ako mabubuhay sa Amerika? Conscious kan sakuyang Pinoy accent, luhay-luhay, pero panô nin kumpyansa kong sinimbag si mga kahaputan. Medyo ninerbyos ako ta baka kun dai ako maintindihan pabalikon ako sa Pilipinas. Si pagmate ko, bakong legal na imigrante si paghiling sakuya kundi sarong istranghero na may maraot na plano.
Grabe si kaugmahan ko kan tinatakan na si pasaporte ko kan si _alien registration number_ saka sinabi kan si opisyal kan imigrasyon na mareresibe ko sa mail an green card ko.
Pag-abot naman sa kustom, pinabuksan si sakuyang maleta. Si mga dara-dara kong kakanon na bakong tipikal na kakanon nin mga Amerikano, arog kan sitsaron kinumpiska. Mayo man akong maginibo kundi magngurob-ngurob na lang. Excited na baya akong makaluwas nin airport tanganing maekspiryensa an buhay sa Amerika.
Paghali sa airport paduman sa apartment na dadagusan mi ni agom, nag-agi kami sa Interstate 5 kan Washington. Mayo man akong narisang pagkakaiba kan Interstate 5 kumpara sa North Diversion Road sa Pilipinas. Si parong kan pine trees na inagihan mi pareho man kan si parong kan mga aguho sa Baguio kun sain ako nagbabakasyon kun summer kan nasa kolehiyo pa ako. An Seattle Kingdome—bago ini ginaba kan taon tanganing magin mas moderno—na dakulang sports facility, garo man lang Araneta Coliseum, kun sain pinatumba ni Flash Elorde an Amerikanong si Harold Gomes kan dekada 60. Mayong pakilabot (indifference) si namatian ko sa primerong aldaw ko sa Amerika. Garo man lang ako nasa Pilipinas.
Aminado ako na may ibang mga bagay na yaon sa sarong syudad sa Amerika na mayo sa Pilipinas kan panahon na nag-abot ako sa Amerika. Nanibago ako sa mga makinang pwedeng ribayan an papel na dolyar na magin karatsotso (coins), mga bangkong self-service (self-service banks), parking meters, underground parking garage, asin iba pa.
Luway-luway akong na-attract sa panteknolohiyang kauswagan sa Amerika. Naobserbahan ko sa mga kapwa ko Pilipino na grabe an epekto sainda kan  konsumerismo. May nabisto akong mga Pilipinong teenagers na mas gusto nindang magtrabaho sa McDonalds kisa mag-adal tanganing makabakal tulos nin kotse. Maski ako mas gusto kong pirming panô an refrigerator mi nin mga prutas, tsokolate, keso, beer, hams, asin iba pa. Dai ko nareparo, nalingawan ko na si simpleng buhay ko sa Pilipinas. Marhay palan an buhay sa Amerika, sabi ko sa sadiri ko. Madaling magkakotse o magkaigwa nin harong ta madaling mag-utang basta may trabaho.
Pagkaagi nin pirang bulan, nahiling ko an ibang aspekto kan buhay sa Amerika na dati dai ko nahiling. An mga harong pirming sarado an mga bintana; garo pirming mayong mga tawo, garo na lugod haunted house an luwas. An mga buses panô nin mga gurang na an mga lalawgon panô nin kamunduan. Pag naglalakaw ako sa kasentruhan gulpi akong nasasabatan na mga burat saka mga tawong may hilang sa isip. An pampublikong opisina para sa mga nangangaipo (public assistance office) pirming panô nin mga tawo na nag-aapply nin food stamps saka medical coupons. Pwede man palan mangyari na an sarong nasyon arog kan Amerika na poderoso asin makusog an pwersa militar magkaigwa nin mga tawo na tikapo sa mga materyal na bagay. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Pag-abot ko kan dekada ‘80, kadikiton pang marhay an mga mayong harong (homeless) sa Seattle. Ngunyan kun sain-sain mo na mahihiling an mga homeless na nagtutururog sa tent sa gilid kan mga tinampo. Bigla akong napaisip ako. Ano ta arog kaini?
An mga malls panô nin mga binibentang appliances, mga bado, mga sapatos, mga gadgets, mga TV, asin mga computers na gibo sa Korea, China, Indonesia, Philippines, Malaysia, Guatemala, El Salvador kun sain barato an sweldo kan mga trabahador. Kaya palan gulpi an mga mayong trabaho ta an mga darakulang kumpanya sa Amerika sa third world na mga nasyon na nagpapagibo kan saindang mga produkto. Kaya gulpi an Amerikanong mayong trabaho.  Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Kan magpuon na akong maghanap nin trabaho, pirmi akong hinahanapan nin lokal na ekspiryensa maski kwalipikado ako. Sa hiling ko unfair na hagadan nin lokal na ekspiryensa an sarong tawo na bagong abot sa Amerika. Naaraman ko sa mga kapareho ko imigrante na arog palan kaini an istilo kan ibang kumpanya kun habo nindang maghire nin mga bagong salta, maski kwalipikado an aplikante. An iba naman sasabihan kang overqualified. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Minsan may sinusundan akong Amerikano sa linya para magbayad ako kan si binakal kong mga groceries. Pag-abot sakuya, hinagadan akong ID kan kahera, pero si sinusundan kong puting Amerikano dai pighagadan. Bigla akong napaisip ako. Ano ta arog kaini?
Nababasa ko sa mga dyaryo na kadaklan sa mga preso mga Aprikano-Amerikano. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
An inaapud na mga Indians (Native Americans) pirming mga traydor o bakong sibilisado kun i-portray sa mga sine sa Hollywood. Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Kadaklan sa mga presidente kan mga darakulang bangko asin mga korporasyon anas putting kalalakihan. Anong nangyari sa  kababaihan? Bigla akong napaisip. Ano ta arog kaini?
Dakulang agyat (challenge) an mabuhay sa Amerika. An tentasyon lalo na sa bagong abot na imigrante iyo an masilaw sa mga materyal na bagay dangan dai na makiaram sa problema kan sosyudad. Sadiri na saná an iniisip. Totoong may oportunidad sa Amerika para sa gabos. Pero an oportunidad na ini dai nahuhulog hali sa langit, kundi ipinapakipaglaban. Ipinaglaban ini kan si mga nainot na Pilipino na nag-arabot kan s arog na Carlos Bulosan, Larry Itliong, Philip Vera Cruz kaibahan an mga minoryang imigrante arog kan mga Mehikano, Hapones, asin Intsik.
Kaya an hapot sa mga bagong abot na imigrante: Anong klaseng buhay an gusto nindo sa Amerika?
.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol? | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:01am
# Ano daw an mangyayari sa lenggwaheng Bikol?
Published on Saturday, July 11, , 1:25am
by [Greg Castilla]( "Posts by Greg Castilla") \| [Pataratara](
Sobra an sakuyang kaugmahan kan imbitaran ako ni Vic \[Nierva\] na magsurat sa website Magbikol Kita. Pero may kaibahan na nerbyos an sakuyang ugma ta dai man ako nagsusurat sa Bikol. Mayo akong aram sa Bikol grammar. Sabi ko ki Vic, an Bikol ko Bikol Sipocot na nanudan ko sa istasyon kan tren kan ako nagdadakula kan dekada ’60.
Pero napaghuna-huna ko na an importante sa sarong lenggwahe nagkakairintindihan an mga tao. Kun nagkakairintindihan kami kan si mga tambay kaidto sa istasyon kan tren sa Sipocot saka kan sakuyang mga kakawat asin kaklase, napag-isipan ko na maiitindihan kan mga kapwa ko Bikolano an mga susuraton ko.
Magayon asin suportado ko ining proyekto ni Vic. Dakulang tabang ini nganing mas maintindihan ta pa an esensya kan kulturang Bikolnon kun ginagamit ta an satuyang sadiring lenggwahe sa pagtaram, sa pagsurat, asin saka sa pag-intindi kan mga bagay-bagay na nangyayari sa satuyang kapalibutan.
Haloy na panahon akong mayo sa Pilipinas ta nag-migrate kami sa Amerika kan . Kan nagbalik ako sa Naga kan tanganing magtukdo sa sarong unibersidad, narisa ko na Tagalog ng magtararam an mga estudyante. Pag hinahapot ko an mga estudyante kun Bikolano sinda o Tagalog, an simbag, “Bikolano, sir.”  Sabay hapot ko kun tatao sindang magtaram nin Bikol,  simbag tulos ninda, “Iyo man, sir.” Sabay hapot ko na naman, “Ano ta Tagalog kamo kun magtaram o makiulay sakuya?”  Kun minsan minangisi na saná, pero mayong malinaw na eksplanasyon kun tano ta Tagalog, bakong Bikol, an lenggwaheng  ginagamit.
Sa opinyon ko, unconscious o tuod na an mga estudyante na magtararam sa Tagalog kaya dai na ninda maeksplikar kun tano ta Tagalog, imbes na Bikol, an saindang ginagamit. Arog baga kaiyan an tawo. Pag tuod asin pirming ginagamit o ginigibo an sarong bagay, halos _automatic_ ng ginigibo ini, dai na pinag-iisipan.
Sa SM malinaw kun tano Tagalog magtararam an mga salesgirls. Sabi sakuya kan nakapirang salesgirls, may reglamento daa an management kan SM na dapat Tagalog an saindang gamiton pag nakikiulay sa customers ta tibaad bako man gabos na customers mga Bikolano.
Naiintindihan ko an arog kaining reglamento, pero ano ta maski Bikolano o Bikolana an mga customers, Tagalog man giraray an dapat ginagamit?
May makuapo ako sa sobrino na Grade 1 pa saná pero Tagalog na kun magtaram sa laog asin sa luwas kan harong. Parehong Bikolano an mga magurang.
May bistado man akong aki, limang taon an edad, purong Bikolano an mga magurang, pero Tagalog na kun magtaram. Dai tataong magtaram sa Bikol an aki.
Yaon sain an pagkukulang kan mga magurang o mga edukador ta may tendensya an mga aki ngunyan na magtaram sa Tagalog imbes na sa Bikol?
Sa paghiling ko, kun padagos an arog kaining tendensya kan mga Bikolanong  aki asin mga jovenes na magtararam sa Tagalog, maabot an panahon na magiging _endangered_ an lenggwaheng Bikol.  Baka ngani magi pang _extinct_.
Susog sa Wikipedia, “Endangered language is a language that is at risk of falling out of use as its speakers shift to speaking another language.”
Idineklara kan UNESCO na igwang limang klase nin _language endangerment_.
An inot na duwa  iyo an inaapod na _safe_  saka _vulnerable_, kun sain an lenggwahe dai pigtataram kan mga aki sa luwas kan harong.
An sunod inaapod na _definitely endangered_, kun sain dai na pigtataram kan mga aki an lengwahe.
An pan-apat iyo an inaapod na _severely endangered_, kun sain an lenggwahe  ginagamit na saná kan mga gurang _(oldest generation)_.
An pan-lima iyo an inaapod na _critically endangered_, kun sain kakadikit na saná sa mga gurang _(oldest generation)_ an naggagamit kan lengwahe.
Ano kaya an mangyayari kun an masunod na henerasyon sa satuyang mga lolo asin mga lola dai na nagtatararam nin Bikol?
May pagka-ironic ngani ta an nagtanom sa isip ko na ipagrukyaw an kulturang Bikolnon, kaiba na an pagsurat saka pagtaram nin Bikol, sarong Heswitang Amerikano—si Fr. James O’Brien.
High school pa saná kami sa Ateneo de Naga, pigtukdo na samuya ni Fr. O’Brien na importanteng mamutan asin buhayon tang mga Bikolano an sadiri tang kultura, kaiba na an lenggwahe, ta ini an magtatao nin kahulugan sa satuyang pagkatao.
Sa Ingles, sabi nya, “Our Bikol culture will define us as a people. You abandon your culture, and you lose your identity. You lose your language and you are nothing.” Hararom na kaisipan na sagkod ngunyan dai ko nalilingawan.
Siguro iniisip kan ibang mga Bikolano na mas sikat o prestihiyoso an Tagalog kumpara sa lenggwaheng Bikol. An simbag dyan ni Fr. O’Brien, “Bikol is the best.”
Dai ko man sinasabi na bakong importante an Tagalog. An sinasabi ko dapat saná na magtaram kita sa Bikol. An henerasyon ko anas man matibay magtaram nin Tagalog. Pero kun kami-kami an nag-uurulay, Bikol man giraray an samuyang ginagamit.
Ngunyan iba na an panahon. Pag parehong Bikolano o Bikolana an nag-uurulay, may tendensya na magtaram sa Tagalog.
Minsan na-ospital ako kan yaon ako sa Naga. Sarong aldaw, pig-eksplikar sakuya  sa Tagalog kan si Bikolanong doktor si resulta kan si ultrasound. Sinabihan ko sya sa Bikol na pwede man kaming mag-ulay sa Bikol ta pareho man kami Bikolano. Pero si simbag nya sa Tagalog man giraray. Dai man ako nagpadaog, sinimbag ko liwat sya sa Bikol. Garo kami ido saka ikos, maski na ngani nagkakaintindihan, mayong gustong magpadaog kun anong lenggwahe an gagamiton.
Susog sa mga eksperto, igwang 6,000 sagkod 7,000 na lenggwahe sa kinaban.  Mga 50 sagkod 90 porsyento kaini magigin _extinct_ sa maabot na .
Saro na daw an lenggwaheng Bikol digdi?
.
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas, 1883-88 | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:05am
# Mga Bikolnon sa Unibersidad kan Santo Tomas,
Published on Sunday, August 09, , 9:08pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Kan nagsusurat pa ako nin MA tesis manungod ki Jose Maria Panganiban, pabalik-balik ako sa _Archivo de Universidad de Santo Tomas_ (AUST) sa Miguel de Benavides Library para magkalot asin magbasa nin mga primaryang burabod manungod sa buhay estudyante kan nasambit na propagandistang Bikolnon. Saro sa kagayunan nin pagkondusir nin pagsaliksik sa artsibo iyo an oportunidad na makahanap nin mga datos na dai mo man talaga kaipuhan sa tesis, alagad pwedeng magamit sa ibang proyekto o papel sa puturo. Kun dai man, sinisimbag kan siring na mga datos an mga kahaputan na haloy ng nagpupurisaw-isip sa mga tawo. Kun minsan pati, dai man tinutuyong mahanap an mga ini—kapaladan kumbaga! Manunumpungan mo na saná sa mga binabasang burabod dangan tuninong na mapapakurahaw sa kairaruman nin buot. Kinikilig an mga historyador sa siring na ekspiryensya.
Sa kadakulan nin dokumento sa koleksyon nin AUST, saro an _Libros de Matriculas de Facultad_ sa mga binasa ko. Digdi nakasurat an mga pangaran nin mga estudyante, an saindang edad, sagkod ginikanan. Mahihiling man sa librong ini kun ano an mga kurso na pig-atendiran ninda, an saindang mga propesor, mga grado, asin iba pang mga obserbasyon, arog na saná halimbawa kun an estudyante nagpasar sa eksam o kaya natawan nin lisensya o dai. Sa madaling sabi ini an katumbas kan mga student records na yaon sa Office of the University Registrar ngunyan.
Digdi ko man naaraman na si Panganiban, na kinokonsiderar nin iba na bayani o “Bikolanong propagandista”, nagpuon nin pagklase nin medisina sa siring na Unibersidad kan . Alagad dai nya ini natapos nin huli ta nagdakit sya sa Unibersidad nin Barcelona para ipadagos an saiyang pagklase. Kan sinirip ko saru-saro an mga taon-akademiko na yaon sa Santo Tomas si Panganiban—puon sa saiyang _Ampliacion_ o prepartoryong mga kurso sagkod sya naghali kan —nariparo ko na kadakol estudyanteng gikan sa Kabikulan na nagkaklase nin medisina, abogasya, sagkod parmasya sa Unibersidad. (Mahalagang girumdumon na yaon pa sa Intramuros an UST kaidto. s na sana sinda naglipat sa Sampaloc). Binilang ko sinda gabos asin kun susumahon, igwa nin 24 na mga estudyante gikan sa Kabikulan kan yaon sa UST si Panganiban—11 haling Albay, 8 haling Camarines Sur, sagkod 5 haling Camarines Norte. (Girumdumon na an Sorsogon parte pa kaidto kan Albay).
Uya an saindang mga bio-sketches sa mga masurunod na tabla:
**Tabla 1. Mga Bikolnon sa Facultad de Medicina, .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Bernardino Monreal | Daraga, Albay |
| Eladio Anson y Alcera | Cagsaua, Albay |
| Felipe Tomas y Rodriguez | Daraga, Albay |
| Severo Tomas y Rodriguez | Daraga, Albay |
| Jose Ma. Panganiban y Enverga | Mambulao, Camarines Norte |
| Justo Lucban y Rilles | Labo, Camarines Norte |
| Jose Abella y Calolong | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Severo Patrocinio y Mendoza | San Jose, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Medicina, AUST._
**Tabla 2. Mga Bikolnon sa Facultad de Jurisprudencia (Abogasya), .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Angel Camara y Galarosa | Gubat, Albay |
| Tiburcio Siguenza y Cerdeña | Libon, Albay |
| Patricio Baylon y Sotto | Pilar, Albay |
| Ignacio Garcia y Lopez | Sorsogon, Albay |
| Cayetano Lucban y Rilles | Labo, Camarines Norte |
| Ramon Pimentel y Campos | Daet, Camarines Norte |
| Severino Balce y Obusan | Indan, Camarines Norte |
| Ludovico Arejola y Padilla | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Mariano Abella y Isaac | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Pedro Leonen y Osorio | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Tomas Arejola y Padilla | Nueva Caceres, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Jurisprudencia, AUST._
**Tabla 3. Mga Bikolnon sa Facultad de Farmacia, .**
| **Pangaran** | **Ginikanan** |
| Agustino Samson y Solano | Camalig, Albay |
| Norberto Trinidad y Espina | Daraga, Albay |
| Ramon Alvarez y Valenzuela | Albay, Albay |
| Anselmo Ventura y Gomez | Nueva Caceres, Camarines Sur |
| Tomas Prieto y Antonio | Nueva Caceres, Camarines Sur |
Ginikanan: _Libros de Matriculas de Facultad de Farmacia, AUST._
An iba sa mga pangaran pamilyar, mantang an iba obskuro o dagos nang nalingawan.
An iba sainda nakatapos nin pagklase asin nagawadan nin lisensya kan Unibersidad, arog ni Tomas Prieto na nagin parmasyutiko o ni Tiburcio Siguenza na nagin abogado, mantang an iba man naghali para magdakit asin magpadagos nin pagklase sa Espanya. Igwa man nin mga dai pinalad makapasar sa eksaminasyon kaya dai nagawadan nin lisensya arog ni Severo Patrocinio y Mendoza, tubong San Jose, Camarines Sur. Kan taon-akademiko , kan sya nasa ikaanom na taon na sa medisina, _suspenso_ an nakua nyang grado sa _examenes ordinar_, o itong inaapod ngunyan na _revalida_. Buót sabihon kinaipuhan nya mag-remedial exam o _examenes extraordinar_. Dawa natawan sya nin saro pang pagkakataon, dai nya man giraray pinasaran ini. Naghali sya sa Santo Tomas na dai nagawadan nin lisensya. Puon kaidto, haros dai ta na nadangog an pangaran nya sa kasaysayan.
An iba sa mga estudyanteng ini hali sa prominente o prinsipal na mga pamilya kan Kabikulan. Arog na saná halimbawa ni Agustino Samson kan Facultad de Farmacia na gikan sa mga Samson kan Albay o kaya ni Mariano Isaac Abella asin Jose Abella Calolong na gikan sa saro sa mga _buena familia_ kan syudad kan Nueva Caceres, siring man kan magtugang na Lukban, Justo asin Cayetano, kan Labo, Camarines Norte. An iba man sainda mga kapista (o mga iskolar) na pinaklase nin mga pading Vincenciano kan Seminaryo kan Nueva Caceres. Sinda Panganiban kan Mambulao, Camarines Norte sagkod Tomas Prieto, na saro sa kinseng martir kan Bikol, mga halimbawa kaini.
An iba sa mga estudyanteng ini hali sa mga pamilyang Tagalog o Ilonggo na mas pinili mag-irok sa Kabikulan dangan mas minidbid an saindang mga sadiri bilang mga Bikolnon. Susog sa historyador na si Norman Owen, an pamilyang Anson kan Cagsaua sagkod Baylon kan Pilar, Albay, duwa saná sa mga pamilyang nagdakit sa Albay kan nagbuskad an industriya nin abaka. Kun siring, si Eladio Anson asin Patricio Baylon na parehong nagklase sa Santo Tomas marhay na mga halimbawa kaini. Saro man na maray na halimbawa kaini sa Panganiban. Ipinahiling ko sa tesis ko na Tagalog an ginikanan kan saiyang pamilya—sa Hagonoy, Bulakan gikan an saiyang ama asin an pamilyang Panganiban, mantang sa Mauban, Tayabas (Quezon) man an saiyang ina asin pamilyang Enverga.
Igwa man sainda na naging mga midbid na personahe sa kasaysayan kan satong nasyon. Namidbidan ta sinda nin huli ta sinda naging mga propagandista asin pusuanon na kritiko kan Unibersidad (urog na si Panganiban asin an saiyang “La Universidad de Manila” sa _La Solidaridad_), mga rebolusyonaryo na nagtumang sa kolonyal na gobyerno nin Espanya sa Pilipinas (arog ni Prieto), o kaya mga nagtumang sa mga Amerikano kan Filipino-American War, arog ni Ludovico Arejola. An iba man sainda nagtapsok sa pulitika pagkatapos mag-ayon sa propaganda o rebolusyon arog na sana ninda Bernardino Monreal na nagin inot na Pilipino asin elehidong gobernador kan Sorsogon puon sagkod , si Tomas Arejola na nagin delegado kan Ambos Camarines sa National Assembly kan , sagkod si Justo Lukban na nagin delegado sa Kongreso kan Malolos asin alkalde kan Manila puon sagkod . Totoo man nanggad an sinabi kan Heswitang historyador na si John Schumacher—na dakula an nagin papel kan Unibersidad nin Santo Tomas, siring na kan mga Seminaryo, sa paghurma nin sentimyentong maka-nasyon sa mga estudyante kaini. An iba man, pinili an buhay nin sarong ordinaryong syudadano, alagad sinda mga lisensyado, (kun siring, mga ilustrado), na tuninong na sanáng nag-praktis kan saindang mga propesyon.
Dawa kita igwa na nin pirang mga pag-adal manungod sa pirang bistong personahe sa kasaysayan kan Kabikulan siring kan _Bicolano Revolutionaries: Tomas and Ludovico Arejola_ ni Evelyn Caldera Soriano, “Promoting Un Bien Gobierno in Sorsogon” asin iba pang panurat manungod sa principalia kan Sorsogon ni Stephen Henry Totanes kun sain nya ipinamidbid si Bernardino Monreal, sagkod an sadiri kong pag-adal ki Panganiban, asbp., kadakol pa nanggad mga karakter sa satuyang kasaysayan na naghahalat pang madukhayan, maisaysay, maisurat, dangan maipabisto sa publiko. Siisay, halimbawa, si Justo Lukban? Ano an nagin papel nya sagkod kan tugang nyang si Vicente sa rebolusyon? Siisay an mga Camara kan Gubat? O an mga Rodriguez kan Daraga? O an mga Pimentel nin Daet? Sinda daw mga _principalia_ kan saindang mga munisipalidad? An mga Abella kan Naga daw? Dawa igwa nin barangay asin kalyeng Abella sa Naga, haros mayo kitang aram manungod sainda. Kadakol pa nanggad kitang pwedeng adalan asin maisurat manungod sa satuyang kasaysayan kun saná kita danay na nagngangalas asin padagos na naghahapot.
_Dulot ko an artikulong ini kinda John Emil A. Alegre, Mary Joan A. Alegre, Clarice B. Trinidad, sagkod Marianne Oliveros, mga dayupot na katuod na nagkralase nin medisina sa Unibersidad nin Santo Tomas, siring man sa gabos na mga doktor, nars, asin sa gabos na frontliners na ngunyan nasa tahaw nin laban kontra pandemya. Dulot ko man ini sa mga abogadong danay na naglalaban sa ngaran nin katanusan_.
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
on August 10, at 7:43 pm
Interesting read sir! Hapot ko lang din kung igwa kita impormasyon sa kung paano tigko-conduct si examenes ordinar sa medisina kaidto? Praktikal, pasurat, pataram, o halo kang gabos? Para sana sa kuryusidad kang sarong nag-agi man sa revalida. Salamat na maray, Djai!
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Justino, Salvador, sagkod an mga Encinas kan Gubat, Sorsogon | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:03am
# Justino, Salvador, sagkod an mga Encinas kan Gubat, Sorsogon
Published on Sunday, August 30, , 10:38pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
Sarong mahalagang lakdang an mga pag-adal asin panurat kan historyador na si Stephen Henry Totanes sa paglatag kan pulitikal na kasaysayan kan Kabikolan. Sa haloy na panahon, haros kaya mayo nin mga pag-adal na tinutukar asin sistematikong sinisiyasat an mga buhay, agi-agi, pulitika, asin polisiya kan mga _principalia_ asin mga _darakulang tawo_ kan Bikol kan panahon kan Kastila siring man kan Amerikano. Dawa pa kita pamilyar sa mga manlainlain na apelyido kan mga prominenteng pamilya kan rehiyon asin mga pulitiko, haros mayo kitang aram manungod sa pagbuskad asin ebolusyon kan Bikolano _elite_ huli ta mayo pa nin mga sistematikong pag-adal kaini siring kan ginibong pag-adal ni Michael Cullinane dapit sa elite kan Cebu o ni Glenn Anthony May sa Batangas.
Kun kaya dakula an kontribusyon ni Totanes sa pagsurat kan pulitikal na kasaysayan kan mga _principalia_ kan Sorsogon kan panahon nin mga Amerikano. An saiyang _Sorsogon, : Principalia Politics and Economic Development_ asin _Ang Pagbabagong-Anyo ng Principalia sa Kapanahunang Amerikano Kabikolan, _, mga pag-adal na dinepensahan nya sa Departamento kan Kasaysayan sa Unibersidad kan Pilipinas Diliman kan asin , siring na an mga artikulong ipinublikar nya sa _Philippine Studies_ asin _The Journal of History_ an pira saná sa mga mahalaga nyang kontribusyon sa pagsurat kan pulitikal na kasaysayan kan Bikol.
Sa paagi kan halipot na artikulong ini, buót kong mag-ambag sa presente asin yaon na literatura asin sa mga napuunan na mga pag-adal ni Totanes dapit sa pulitikal na kasaysayan kan Kabikolan. Kun kaya sa minasunod, ipapamidbid ko sinda Justino asin Salvador Encinas—duwa sa pinakaprominenteng representante kan Sorsogon kan ika-20 siglo—sa paagi nin pagtukar kan saindang pulitkal na karera. Sa paagi man nin sarong _genealogy_ o pagsusog, ipapahiling ko man na sinda gikan sa sarong pamilyang _principal_ asin munisipal na _elite_ kan Gubat.
![]( Salvador Encinas kan , sa inot nyang termino bilang representante kan inot na distrito kan Sorsogon. (Hali sa: Official Directory of the House of Representatives, . (Manila: Bureau of Printing, ), 226.
An artikulong ini sarong eksploratoryong pag-adal asin pagsaysay saná, huli ta kadakol pang kaipuhan hanapon na mga dokumento sa artsibo. Kadakol man na mga naratibo an kaipuhan pang maisaysay kan mga nabubuhay pang mga desendyentes kan pamilya. Alagad, sa tabang nin mga rehistro sa simbahan, mga katiripak mga burabod, asin mga istorya, nakabilog ako nin sarong halipot na naratibo manungod sa mga Encinas kan Gubat.
An Encinas saro sa mga orihinal na pamilya kan Gubat. Maaaraman ini tulos sa inot na letra kan saindang apelyido. Kan ipinautob kaya ni Gobernador-Heneral Claveria an dekreto na nagtao nin apelyido sa lambang indibidwal sa Pilipinas kan , an mga apelyido sa _Catalogo Alfabetico de Apellidos_ na nagpupuon sa letrang E an itinalaan kan gobernador kan Albay sa mga _pueblos costales_ kan Sorsogon—arog kan Gubat. Huli kaini, bakong makangalas na kadaklan sa mga kamidbid nindo na may apelyidong nagpupuon sa E, mga tubong-Sorsogon arog na sana kan mga Encinares, Escurel, Esquivel, Escober, Escandor, Espedido, Enaje, sagkod an pinakapamilyar sa gabos, Escudero.
Susog sa historyador na si Milagros Guerrero, an mga orihinal na pamilya iyo man an mga _elite_ o mga _principales_ kan sarong munisipalidad. An mga Encinas, kun siring, saro sa mga _municipal elites_ kan Gubat o idtong may mga pagrurugaring, arog nin kwarta asin kadagaan, sagkod mga _principalia_ o idtong may mga posisyon sa gobyerno. Paglaog kan s sagkod s, naiitaas an estado kan pira sainda, dangan nagin mga probinsyal na mga _elite_.
Kan panahon kan mga Espanyol, duwang myembro kan pamilyang Encinas an naging mga opisyal kan Gubat. Inot, si Don Mariano Encinas, na nagin _gobernadorcillo_ kan Gubat asin nagin myembro kan konseho nin mga elektor kan pirilián kan . Si Don Francisco Encinas an ikaduwa na saro sa mga prominenteng _principales_ kan munisipalidad. Susog sa historyador na si Luis Camara Dery, si Don Francisco an saro sa mga generosong nag-atang nin kwarta para mapondohan an pagtugdas kan kumbento kan parokya kan Gubat. Saro man sya sa mga nagpetisyon ki Gobernador-Heneral Fernando Norzagaray kan siring na proyekto na inaprubahan kan 26 Oktubre . Haros mayo pang ibang nadudukhayan na mga burabod manungod sa saindang karera sa pulitika, alagad masasabi na sinda mga myembro kan (munisipal na) _elite_ nin huli sa gamit kan titulo na “Don” asin sinda mga _principalia_ nin huli sa saindang halangkaw na estado sa munisipalidad.
Si Don Francisco an minimidbid na _patriarch_ kan pamilya kan huri ining nag-reunion sa harong ni Judge Simon Encinas sa Gubat kan . Susog sa sarong _family tree_ na iprinisenta sa nasabing okasyon, si Raymunda Enaje an naagom ni Don Francisco, dangan nagkaigwa sinda nin anom na aki, apat na babayi asin duwang lalaki: sinda Margarita, Potenciana, Dominga, Cristeta, Simon, sagkod Juan Encinas.
Sa linya ni Simon Encinas gikan sinda Justino asin Salvador.
Si Justino Encinas namundag kan 12 Disyembre sa Gubat, Sorsogon. Saro sya sa limang aki ni Simon sa inot kaining agom na si Simeona Espadero. An naagom nya si Victoria Bailon, sarong mestisang Tsino na an pamilya gikan sa Iloilo, dangan nagdakit sa Pilar sagkod sa Gubat. Inot na naglaog sa pulitika si Justino kan sya 40 anyos na, kan nagdalagan sya asin nanggana sa pagka- _municipal presidente_ kan Gubat kan . Sa siring na pirilian, nakahampang nya si Juan Ramos. Ini an saiyang naging kapital pasiring sa nasyunal na pulitika.
Pakalihis kan saiyang termino, nagdalagan sya liwat alagad bilang representante kan primer na distrito kan Sorsogon kun sain kaidto nakapalaog an mga munisipalidad kan Barcelona, Bulan, Bulusan, Irosin, Matnog, Prieto Diaz, Santa Magdalena, sagkod Gubat. Nagdalagan sya sa irarom kan partido ni Manuel Roxas, an Nacionalista, na iyo an dominanteng partido kaidto. (An tulo sa apat na representate kan ika-8 lehislatura myembro kan Partido Nacionalista). Kan 5 Hunyo , nanggana si Justino asin nagin myembro kan ika-8 _Philippine Legislature_, kun sain irinepresenta nya asin ni Francisco Arellano (kan ikaduwang distrito) an probinsya kan Sorsogon.
Pagkalihis nin tulong taon sa kongreso, nagretiro na sa serbisyo publiko si Justino. Dai na sya nagdalagan giraray kan , dangan ipinaubaya nya na ini sa saiyang kapartidong si Adolfo Gerona na nagsirbing representate kan primer distrito sagkod . Mas pinili ni Justino an pribadong buhay kaiba an saiyang agom sagkod mga aki. 1 Setyembre kan sya binawian nin buhay sa kun sain syang munisipalidad namundag sa edad na 89.
An saiyang medyo-hermano _(half-brother)_ na si Salvador (na nguhod ki Justino nin 21 taon) iyo an nagdanay sa nasyonal na pulitika. Mas midbid sa gaha nyang Badong, saro sya sa duwang aki ni Simon Encinas ki Maria Rocha.
Namundag si Salvador Encinas kan 3 Oktubre sa Gubat, Sorsogon. Nagtapos nin _Bachelor of Arts_ asin _Doctor of Dental Surgery_ sa Manila, kun sain nya namidbid an saiyang naagom na si Jacoba Delgado. Nagkaigwa sinda nin anom na aki, an saro nagdalagan alagad nadaog sa pagka-gobernador nin Sorsogon asin an saro nagin huwes.
Inot na naglaog sa pulitika si Salvador kan , kan nagdalagan sya bilang bokal kan Sorsogon. Kan Ika-2 Gyerang Pankinaban, saro sya sa mga ikinulon kan mga Hapon sa Capas, Tarlac. Pagkatapos kan Gyera, nagbalik sya sa Bikol, dangan nagsirbi bilang City Auditor kan syudad kan Naga asin Acting Provincial Auditor kan Camarines Sur.
Nagin representate si Salvador kan ikaduwang distrito kan Sorsogon sa laog nin 19 taon, puon sagkod kan isinara kan diktador na si Ferdinand Marcos an Kongreso kan sya nagdeklara kan batas militar kan . Apat na beses syang na-reelect pagkatapos kan inot nyang kapangganahan asin termino. Nanggana sya sa liwat sa pirilian kan , , , asin .
Inot syang na-elehir bilang myembro kan ikatulong Kongreso kan Pilipinas kan , kun sain nya irinepresenta an inot na distrito kan Sorsogon. Siring ki Justino, nagdalagan si Salvador kan pirilian kan , ‘57, sagkod ‘61 sa irarom kan Nacionalista. Alagad nagdakit sya sa Partido Liberal kaiba si dating gobernador Juan Frivaldo kan nagbisita si Diosdado Macapagal sa Sorsogon kan . Kun kaya kan asin , nagdalagan sya sa irarom na kan nasabing partido, alagad nadaog an saindang presidente kan pambato kan mga Nacionalista: si Marcos.
Susog sa _Official Directory kan_ _House of Representatives_ na ipinublikar kan , nagin aktibong myembro si Salvador nin manlainlain na mga komite sa Kongreso arog kan Committee on Health, Economic Planning, Public Lands, Mines, Franchises, and Civil Service. Nin huli ta sya sarong dentista, naka-sentro sa _health_ an mga polisiya nya para sa saiyang mga nasasakupan. Kaya saná kan , ipinangaran sa saiya an District Hospital kan Gubat.
Nagpurbar man sa lokal na pulitika an pira sa mga disendyentes ni Justino asin Salvador. Kan , nagdalagan asin nangganang alkalde kan Gubat an aki ni Justino na si Alejandro Encinas. Susog sa antropolohistang si Mark Alexander Neupert kan Oregon Institute of Technology, asin kagsurat nin sarong disertasyon dapit sa Paradijon, Gubat, nagsirbing alkalde si Alejandro sa laog nin 16 na taon huli sa batas militar ni Marcos. Kun kaya yaon sya sa poder sagkod , bago sya sinanglian ni Angel Pura, Jr.
An aki man ni Salvador na si Simon, pinagnumbraha na _Juez de Paz_ kan munisipalidad kan Barcelona kan 6 May , bago sya dagos na naging Regional Trial Court (RTC) judge sa kabisera kan probinsya. An tugang nyang si Melchor, nagpurbar man magdalagan bilang gobernador kan sa irarom kan Partido Nacionalista. Duwang myembro nin Liberal an saiyang nakahampang: sinda Atty. Teodulo Diño sagkod Juan Frivaldo. Dawa midbid an saiyang ama bilang representate, dai sya pinalad nin huli ta makusog an suporta kan mga Sorsoganon ki Frivaldo. Dawa ngani an propaganda kan kampo ni Diño—na si Frivaldo asin Encinas mga “trapo” o mga tradisyunal na pulitiko asin kaipuhan nin bagong pangaran sa kapitolyo—dai man nag-ubra.
An pinakahuring myembro kan pamilya Encinas na nagpurbar sa pulitika sa Gubat iyo si Antonio o Toni, na aki ni Salvador. Kan , nagdalagan sya sa pagka-alkalde kan Gubat laban ki Deogracias Ramos na kaidto bise-alkalde. Alagad dai sya pinalad. Iyo na idto an huring pagkakataon na may nagkandidatong Encinas sa Gubat.
Kan sana, nanggana an makuapo sa tuhod ni Justino Encinas na si Jonas Encinas Duran kan sya nagdalagan sa pagkakonsehal kan Sulnupan na Distrito kan Sorsogon City sa irarom kan National People’s Coalition (NPC). Alagad, siring ki Justino, dai na sya nagdalagan giraray para sa ikaduwang termino kan nakaaging pirilian kan ; mas pinili nya an tuninong na pribadong buhay bilang sarong negosyante.
Madudukhayan sa artikulong ini na nagin dakulang parte an mga Encinas sa buhay sosyal asin politikal kan munisipalidad kan Gubat, siring man kan iba pang mga kataraid na banwaan sa Sorsogon, puon pa kan panahon kan mga Espanyol sagkod kaining nagkapirang huring dekada pa saná. Sa artikulong ini, iprinisenta ko an sarong genealogy o an pagsusog sa pamilyang Encinas sa sarong prinsipal na pamilya sa Gubat kan ika-19 siglo. Iprinisenta ko man digdi an mga haralipot na mga _biographical sketches_ ninda Justino, Salvador, sagkod kan iba pang myembro kan pamilyang naglaog sa serbisyo publiko susog sa mga kadidikit na burabod sagkod mga istorya. Alagad an siring kaining pagsaysay kapinunan pa saná kan urulay. Kadakol pang mga kahaputan an dai pa nasisimbagan. Ano an mga naging polisiya ni Justino asin Salvador sa saindang distrito? Ano daw ta nagdanay si Salvador asin Alejandro sa saindang mga posisyon? Pàno an _political dynamic_ s kan mga Encinas sa mga nakaatubang kaini sa mga nakaaging pirilian arog ninda Frivaldo, Ramos, Villaroya, asbp.? Sinda daw mga magkurumpadre saná man o danay na magkaribal? Anong klaseng mga tawo man daw sinda? Sinda daw mga mararahay an buót? Asin urog sa gabos, pàno sinda narurumduman kan saindang mga konstituwentes siring na kan saindang mga sadiring-tawo?
Mayo sa artsibo an gabos na naratibo. Kun kaya mahalaga na urog pang mamidbidan o makaistoryahan an mga nabubuhay pang disendyentes kan pamilya na nabisto pa an mga nasambit na mga personahe sa artikulong ini. Mahalagang maisurat na an saindang mga narurumduman bago pa ini magkarilingawan. Siguradong mapapayaman kan mga naratibong ini bako sana an kasaysayan kan pamilya, kundi an pulitikal na kasaysayan kan Sorsogon.
_Dyos mabalos kinda Marian Urbano Encinas asin Tito Benjie Encinas. Sa pagbilog kan artikulong ini, nagin dakulang tabang, inspirasyon, sagkod burabod an saindang mga istorya manungod sa saindang pamilya_.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
Micole Encinas Cervantes
on August 31, at 10:59 pm
Well-written and research…
Kudos to you !!!
 on September 1, at 10:51 am
 Dios mabalos, Micole. How are you related to the Encinas family members I mentioned in this article?
 on September 2, at 12:56 am
 For the past three decades, Ramos has become the biggest political name in Gubat and perhaps in the now Second District of Sorsogon (formerly first district). In fact, they can be considered now as a political powerhouse in the district, holding the congressional seat for more than a decade by strong victories. For people of new generations, especially for those who reside outside Gubat but within the Second District, the name Encinas may just be recalled as the name of the biggest pavilion in Gubat. Hence, articles such as this need to be written so Sorsoganons will be able to appreciate the contributions of this family and learn that our political history is not only about the Escuderos. Thank you, Sir, for writing this.
on May 16, at 4:55 pm
Salamat sa pagsurat sini na mini history manungod sa mga Encinas. Encinas man mga ginikanan ko. Yadto man ako san nag-reunion an pamilya sa Gubat san . Hali ako sa linya ni Dominga Encinas na bata ni Francisco.
As a Gubatnon, dianison makabasa sin mga sugad sini na manungod sa history san Gubat kay bihiraon lang an mga sugad sini. Daghanon an istorya sa Gubat pero kadalasan oral accounts, diri pa naisusurat.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago | Magbikol Kita

Saturday, December 27, , 7:06am
# Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago
Published on Saturday, August 01, , 10:47pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
![]( kan Bikol sagkod/. (Source: Francisco Asya Mallari, SJ, _Ibalon Under Storm and Seige: Essays on Bicol History, _. Cagayan de Oro City: Xavier University, ).
Historikal na konstruksyon an “Bikol.” Sa paglihis nin panahon, pirang beses nagbago an pagsabot, pag-imahinar, pag-organisa, sagkod pagbaranga-banga kaini bilang sarong pulitiko-administratibong yunit. Arbitraryo ini, kaya manlainlain an kahulugan sa kasaysayan. Kun babasahon ta an mga primaryang burabod na isinurat sagkod ipinublikar kan panahon nin mga Kastila, Amerikano, siring na kan mga inot na taon kan Pilipinas bilang sarong matalingkas na nasyon puon , maoobserbahan ta na manlainlain an gamit o pagkasabot kan tataramon na ini. Alagad, mahalagang girumdumon na kolonyal an siring na konstruksyon nin huli ta mas hinihiling kan mga Bikolnon kaidto an mga _pueblo_ o _probinsya_ bilang mga organikong komunidad kisa mga heyograpikong espasyo na igwang mga dai nahihirong mga linderos (o _fixed boundaries_).
Kan panahon nin mga Kastila, mayo pa nin konsepto nin Bikol bilang sarong rehiyon. Igwa saná kaidto nin mga _provincia_, _partido_, _alcaldia_, _pueblo_, _visita_, aspb. An “Bicol” (riparuhon na c an ginamit ko sa pagbaybay kan siring na tataramon asin bakong k) saro saná sa walong partido (o distrito) kan Kabikolan kaidto. Mas sadit sana na espasyo o yunit ini kisa Bikol na aram ta ngunyan.
Sagkod na binanga an Camarines sa duwa kan , igwa saná nin duwang probinsya an Kabikolan: an Albay sagkod an Camarines. Patindog an linderos na nagbabanga sa duwa, dangan igwa nin tig-apat na distrito an mga probinsyang nasambit. An mga partido kan Albay iyo an Partido de Lagonoy, Catanduanes, Sorsogon, sagkod Tabaco, dangan Iraya, Rinconada, Camarines Norte, sagkod Bicol an mga Partido kan Camarines. Riparuhon na an Partido de Lagonoy, kun yaon sain an Caramoan, Goa, San Jose, Sangay, Tigaon, asbp., parte pa kan Albay kaidto, siring man an Iraya, kun yaon sain an Camalig, Guinobatan, Libon, Ligao, asbp, parte pa kan Camarines.
An mga munisipalidad na nakapalibot sa Bay kan San Miguel arog kan Libmanan, Calabanga, dangan an pira sa mga munisipalidad na inaagihan kan salog Bicol arog kan Milaor, Camaligan, Gainza, dangan an syudad kan Nueva Caceres iyo an mga na nakapalaog sa Partido de Bicol. (Bako daw ini an sityo kun sain inadal ni Marcos de Lisboa an tataramon na Bicol? O kaya man, bako daw ini an kinokosiderar tang Bikol Sentral ngunyan?)
Kan nasabing taon, binanga an Camarines sa duwa sagkod an dating Partido nin Camarines Norte dagos na nagin sarong probinsya na man. Susog ki Alfredo Ruiz Puya, an Daet, Paracale, Mambulao (Jose Panganiban), Capalonga, Indan (Vinzons), Talisay, Labo, dangan an Ragay, Sipocot, sagkod Lupi an mga pueblo na pig-ayon sa bagong muknang probinsya. Pinagsarô giraray ini kan , pinagsuhay liwat kan , dangan pinagsaro giraray kan , bago dagos nang sinuhay kan .
Kan , binago ni Gobernador-Heneral Narciso Claveria an patindog na linderos na nagbabanga sa Albay sagkod sa Camarines Sur. An Partido de Iraya itinao na sa Albay, dangan an Partido de Lagonoy itinao na sa Camarines Sur. Kan parehong taon, ginibo man na sarong politiko-militar na komandansya an Masbate asin Ticao. Dagos naman nagsuhay an Sorsogon sa Albay para maging sarong bagong probinsya kan .
Panahon na nin mga Amerikano kan kolektibong binisto an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon bilang _the “Bicol provinces.”_ Sa ibang primaryang burabod, inapod man na “Bikolandia” an mga probinsyang nasambit. Bako na sanáng sarong partido an pagsabot sa “Bicol” kaidto kundi saro nang grupo nin mga probinsya. Kaya dawa su mga Tagalog na parte kan Camarines Norte arog kan Mambulao, Paracale, asbp., o si parte kan Masbate na Bisaya na an tataramon, nagin parte _ipso facto_ kan “Bicol.” An konseptong ini kan “Bicol” nakabase sa etnolingwistikong kategorya—sa tataramon na Bicol sagkod sa mga tawong nag-iirok digdi: an mga Bikolnon.
Kan Agosto 29, , inaprubahan kan kongreso kan Estados Unidos an Philippine Autonomy Act o an Jones Law. Katakod kan pagpawarang-bisa kan Philippine Organic Act of asin an pagmukna nin sarong elihidong lehislatura, pig-reorganisar kan batas na ini an mga probinsya kan Pilipinas, dangan, grinupo ini sa doseng distrito senatoryal. Napabilang an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon sa ika-anom na distrito. Arbitraryo an siring na paggrupo asin tuninong an mga primaryang burabod kun pàno binaranga an mga probinsya. Alagad, pwede tang sabihon na ini an nagsirbing painot na pagbilog kan mga rehiyon kan Pilipinas ngunyan.
Kan Marso 10, , inaprubahan man ni Gobernador-Heneral Francis Burton Harrison an Act na nag-amyenda sa _administrative code_ kan Pilipinas. Inorganisa asin nginaranan kaini an mga syudad asin mga munisipalidad na nakapalaog sa lambang probinsya sa Pilipinas.
Susog sa Artikulo II, Seksyon 38, an mga minasunod an mga probinsyang nakapalaog sa ika-anom na distritong senatoryal sagkod hudisyal dangan an saindang lambang na mga munisipalidad:
1\. An probinsya kan Albay, kaiba an mga isla kan San Miguel, Cagraray, Batan, Rapu-Rapu, sagkod an subprobinsya kan Catanduanes. An mga munisipalidad kan Albay iyo an mga minasunod: Albay, Bacacay, Baras, Bato, Calolbon, Camalig, Daraga, Guinobatan, Jovellar, Legazpi, an kabisera kan probinsya, Libog (Sto. Domingo na ngunyan), Libon, Malilipot, Malinao, Manito, Oas, Pandan, Panganiban, Polangui, Rapu-Rapu, Tabaco, Tiwi, Viga, sagkod Virac;
2\. An probinsya kan Camarines Norte. An mga munisipalidad iyo an minasunod: Basud, Capalonga, Daet, an kabisera nin probinsya, Indan, Jose Panganiban, Labo, Paracale, San Vicente, sagkod Talisay;
3\. An probinsya kan Camarines Sur, kun sain nakapalaog an mga munisipalidad kan Baao, Bato, Buhi, Bula, Cabusao, Calabanga, Camaligan, Canaman, Caramoan, Del Gallego, Gainza, Goa, Iriga, Lagonoy, Libmanan, Lupi, Magarao, Milaor, Minalabac, Nabua, Naga, an kabisera kan probinsya, Pamplona, Pasacao, Pili, Ragay, Sagnay, San Fernando, San Jose, Sipocot, Siruma, Tigaon, Tinambac;
4\. An probinsya kan Masbate, kaiba an Ticao, Burias, sagkod an mga sararadit na isla sa palibot kaini, dangan an mga munisipalidad nakapalaog sa siring na probinsya: Aroroy, Cataingan, Dimasalang, Masbate, an kabisera, Milagros, San Fernando, San Jacinto, sagkod San Pascual;
5\. An probinsya kan Sorsogon, kun sain nakapalaog an munisipalidad kan Bacon, Barcelona, Bulan, Bulusan, Casiguran, Castilla, Donsol, Gubat, Irosin, Juban, Magallanes, Matnog, Pilar, Prieto-Diaz, Santa Magdalena, sagkod Sorsogon, an kabisera kan probinsya.
Maririparo ta na an mga munisipalidad kan Lupi, Ragay, sagkod Sipocot na dating parte nin Camarines Norte kan panahon nin Kastila, ilinipat na sa Camarines Sur. Dagos naman na nagsuhay an Masbate asin an mga munisipalidad kaini sa Sorsogon para magin sarong lain na probinsya. An Ambos Camarines na pinagsaro kan , binanga giraray sa duwa. Apwera sa pagsuhay kan mga munisipalidad kan Catanduanes sa Albay, haros mayo nang nabago sa siring na organisasyon kan mga munisipalidad kan inaapod na “Bicol” provinces sagkod ngunyan.
Kan Oktubre 24, , inaprubahan ni dating presidente Sergio Osmena an Commonwealth Act No. 687 na nagdeklara sa Catanduanes bilang sarong independenteng probinsya.
An pagsabot ta kan Bikol ngunyan sa politiko-administratibong kahulugan kan tataramon iyo an rehiyon na igwa nin anom na probinsya: Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, Catanduanes, Masbate, Sorsogon. Sa prosa na mayong romansa, sabi ngani kaiyan ni Fr. Raul Bonoan, SJ, inaapod ta ining Rehiyon 5. Sa ngunyan, igwa na ini nin pitong syduad: Iriga, Ligao, Masbate, Naga, Sorsogon, Tabaco, asin Legazpi sagkod labi sanggatos na mga munisipalidad (107). Kundi sain ini gikan?
Kun babalikan ta an mga legal na mga dokumento kan administrasyon kan diktador asin dating presidente Ferdinand Marcos, urog na _Presidential Decree No. 1_, maaaraman ta na dai pa saná nahahaloy an siring na konstruksyon kan Bikol. Septyembre 24, , pirang aldaw sana pakalihis kan deklarasyon nin Martial Law sa interong Pilipinas, pinirmahan ni Marcos an nasabing _decree_ na nag-organisa kan eksekusibong sanga nin gobyerno. Sa paagi kan saiyang _Integrated Reorganization Plan_, inorganisa kaini an mga rehiyon sa Pilipinas, dangan an mga sentro kaini kun sain yaon an mga rehiyunal na opisina kan mga manlainlain na ahensya kan gobyerno. Pormal man na nginaranan kaini an mga rehiyon kan Pilipinas. Inapod na Bikol Region an Rehiyon 5, dangan an syudad nin Legazpi an minidbid na sentro kan rehiyon. Dai na kaini hinira kun pano grinupo kan Act an mga probinsya sagkod mga munisipalidad kan Kabikolan.
An pagsabot ta ngunyan kan “Bikol” bilang sarong pulitiko-administratibong yunit gikan digdi. Kun kaya dai dapat hilingon an “Bikol” kan panahon kan Kastila, Amerikano, o Hapon, o dawa pa kan mga taon bago an sa lente kan siring na kategorya. Ta kun dai, anakronistiko—suhay sa panahon—an magigin naratibo sagkod interpretasyon ta nin huli ta hinihiling ta an nakaagi gamit an presenteng kategorya, o kaya gamit an sarong kategorya na mayo pa man sa agimadmad kan mga tawo kaidto.
Sa paagi kan halipot na heneyalohiyang o pagsunud-sunod na sakong iprinisinta sa artikulong ini, nahiling ta na an Bikol sarong historikal na konstruksyon, dangan arbitraryo, kaya, kun siring, nagbabago. Kaya kun tutukaron ta o isusurat an kasaysayan kan Bikol, maninigo asin mahalagang ihapot ta muna kun Sain an “Bikol”? Arin na “Bikol”? o kaya man “Bikol” kan anong taon, siglo, o panahon?
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan


Saturday, December 27, , 7:07am
# Bikol: historikal, arbitraryo, nagbabago
Published on Saturday, August 01, , 10:47pm
by [Javier Leonardo Vitug Rugeria]( "Posts by Javier Leonardo Vitug Rugeria") \| [Saysay](
![]( kan Bikol sagkod/. (Source: Francisco Asya Mallari, SJ, _Ibalon Under Storm and Seige: Essays on Bicol History, _. Cagayan de Oro City: Xavier University, ).
Historikal na konstruksyon an “Bikol.” Sa paglihis nin panahon, pirang beses nagbago an pagsabot, pag-imahinar, pag-organisa, sagkod pagbaranga-banga kaini bilang sarong pulitiko-administratibong yunit. Arbitraryo ini, kaya manlainlain an kahulugan sa kasaysayan. Kun babasahon ta an mga primaryang burabod na isinurat sagkod ipinublikar kan panahon nin mga Kastila, Amerikano, siring na kan mga inot na taon kan Pilipinas bilang sarong matalingkas na nasyon puon , maoobserbahan ta na manlainlain an gamit o pagkasabot kan tataramon na ini. Alagad, mahalagang girumdumon na kolonyal an siring na konstruksyon nin huli ta mas hinihiling kan mga Bikolnon kaidto an mga _pueblo_ o _probinsya_ bilang mga organikong komunidad kisa mga heyograpikong espasyo na igwang mga dai nahihirong mga linderos (o _fixed boundaries_).
Kan panahon nin mga Kastila, mayo pa nin konsepto nin Bikol bilang sarong rehiyon. Igwa saná kaidto nin mga _provincia_, _partido_, _alcaldia_, _pueblo_, _visita_, aspb. An “Bicol” (riparuhon na c an ginamit ko sa pagbaybay kan siring na tataramon asin bakong k) saro saná sa walong partido (o distrito) kan Kabikolan kaidto. Mas sadit sana na espasyo o yunit ini kisa Bikol na aram ta ngunyan.
Sagkod na binanga an Camarines sa duwa kan , igwa saná nin duwang probinsya an Kabikolan: an Albay sagkod an Camarines. Patindog an linderos na nagbabanga sa duwa, dangan igwa nin tig-apat na distrito an mga probinsyang nasambit. An mga partido kan Albay iyo an Partido de Lagonoy, Catanduanes, Sorsogon, sagkod Tabaco, dangan Iraya, Rinconada, Camarines Norte, sagkod Bicol an mga Partido kan Camarines. Riparuhon na an Partido de Lagonoy, kun yaon sain an Caramoan, Goa, San Jose, Sangay, Tigaon, asbp., parte pa kan Albay kaidto, siring man an Iraya, kun yaon sain an Camalig, Guinobatan, Libon, Ligao, asbp, parte pa kan Camarines.
An mga munisipalidad na nakapalibot sa Bay kan San Miguel arog kan Libmanan, Calabanga, dangan an pira sa mga munisipalidad na inaagihan kan salog Bicol arog kan Milaor, Camaligan, Gainza, dangan an syudad kan Nueva Caceres iyo an mga na nakapalaog sa Partido de Bicol. (Bako daw ini an sityo kun sain inadal ni Marcos de Lisboa an tataramon na Bicol? O kaya man, bako daw ini an kinokosiderar tang Bikol Sentral ngunyan?)
Kan nasabing taon, binanga an Camarines sa duwa sagkod an dating Partido nin Camarines Norte dagos na nagin sarong probinsya na man. Susog ki Alfredo Ruiz Puya, an Daet, Paracale, Mambulao (Jose Panganiban), Capalonga, Indan (Vinzons), Talisay, Labo, dangan an Ragay, Sipocot, sagkod Lupi an mga pueblo na pig-ayon sa bagong muknang probinsya. Pinagsarô giraray ini kan , pinagsuhay liwat kan , dangan pinagsaro giraray kan , bago dagos nang sinuhay kan .
Kan , binago ni Gobernador-Heneral Narciso Claveria an patindog na linderos na nagbabanga sa Albay sagkod sa Camarines Sur. An Partido de Iraya itinao na sa Albay, dangan an Partido de Lagonoy itinao na sa Camarines Sur. Kan parehong taon, ginibo man na sarong politiko-militar na komandansya an Masbate asin Ticao. Dagos naman nagsuhay an Sorsogon sa Albay para maging sarong bagong probinsya kan .
Panahon na nin mga Amerikano kan kolektibong binisto an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon bilang _the “Bicol provinces.”_ Sa ibang primaryang burabod, inapod man na “Bikolandia” an mga probinsyang nasambit. Bako na sanáng sarong partido an pagsabot sa “Bicol” kaidto kundi saro nang grupo nin mga probinsya. Kaya dawa su mga Tagalog na parte kan Camarines Norte arog kan Mambulao, Paracale, asbp., o si parte kan Masbate na Bisaya na an tataramon, nagin parte _ipso facto_ kan “Bicol.” An konseptong ini kan “Bicol” nakabase sa etnolingwistikong kategorya—sa tataramon na Bicol sagkod sa mga tawong nag-iirok digdi: an mga Bikolnon.
Kan Agosto 29, , inaprubahan kan kongreso kan Estados Unidos an Philippine Autonomy Act o an Jones Law. Katakod kan pagpawarang-bisa kan Philippine Organic Act of asin an pagmukna nin sarong elihidong lehislatura, pig-reorganisar kan batas na ini an mga probinsya kan Pilipinas, dangan, grinupo ini sa doseng distrito senatoryal. Napabilang an mga probinsya nin Albay, Ambos Camarines, sagkod Sorsogon sa ika-anom na distrito. Arbitraryo an siring na paggrupo asin tuninong an mga primaryang burabod kun pàno binaranga an mga probinsya. Alagad, pwede tang sabihon na ini an nagsirbing painot na pagbilog kan mga rehiyon kan Pilipinas ngunyan.
Kan Marso 10, , inaprubahan man ni Gobernador-Heneral Francis Burton Harrison an Act na nag-amyenda sa _administrative code_ kan Pilipinas. Inorganisa asin nginaranan kaini an mga syudad asin mga munisipalidad na nakapalaog sa lambang probinsya sa Pilipinas.
Susog sa Artikulo II, Seksyon 38, an mga minasunod an mga probinsyang nakapalaog sa ika-anom na distritong senatoryal sagkod hudisyal dangan an saindang lambang na mga munisipalidad:
1\. An probinsya kan Albay, kaiba an mga isla kan San Miguel, Cagraray, Batan, Rapu-Rapu, sagkod an subprobinsya kan Catanduanes. An mga munisipalidad kan Albay iyo an mga minasunod: Albay, Bacacay, Baras, Bato, Calolbon, Camalig, Daraga, Guinobatan, Jovellar, Legazpi, an kabisera kan probinsya, Libog (Sto. Domingo na ngunyan), Libon, Malilipot, Malinao, Manito, Oas, Pandan, Panganiban, Polangui, Rapu-Rapu, Tabaco, Tiwi, Viga, sagkod Virac;
2\. An probinsya kan Camarines Norte. An mga munisipalidad iyo an minasunod: Basud, Capalonga, Daet, an kabisera nin probinsya, Indan, Jose Panganiban, Labo, Paracale, San Vicente, sagkod Talisay;
3\. An probinsya kan Camarines Sur, kun sain nakapalaog an mga munisipalidad kan Baao, Bato, Buhi, Bula, Cabusao, Calabanga, Camaligan, Canaman, Caramoan, Del Gallego, Gainza, Goa, Iriga, Lagonoy, Libmanan, Lupi, Magarao, Milaor, Minalabac, Nabua, Naga, an kabisera kan probinsya, Pamplona, Pasacao, Pili, Ragay, Sagnay, San Fernando, San Jose, Sipocot, Siruma, Tigaon, Tinambac;
4\. An probinsya kan Masbate, kaiba an Ticao, Burias, sagkod an mga sararadit na isla sa palibot kaini, dangan an mga munisipalidad nakapalaog sa siring na probinsya: Aroroy, Cataingan, Dimasalang, Masbate, an kabisera, Milagros, San Fernando, San Jacinto, sagkod San Pascual;
5\. An probinsya kan Sorsogon, kun sain nakapalaog an munisipalidad kan Bacon, Barcelona, Bulan, Bulusan, Casiguran, Castilla, Donsol, Gubat, Irosin, Juban, Magallanes, Matnog, Pilar, Prieto-Diaz, Santa Magdalena, sagkod Sorsogon, an kabisera kan probinsya.
Maririparo ta na an mga munisipalidad kan Lupi, Ragay, sagkod Sipocot na dating parte nin Camarines Norte kan panahon nin Kastila, ilinipat na sa Camarines Sur. Dagos naman na nagsuhay an Masbate asin an mga munisipalidad kaini sa Sorsogon para magin sarong lain na probinsya. An Ambos Camarines na pinagsaro kan , binanga giraray sa duwa. Apwera sa pagsuhay kan mga munisipalidad kan Catanduanes sa Albay, haros mayo nang nabago sa siring na organisasyon kan mga munisipalidad kan inaapod na “Bicol” provinces sagkod ngunyan.
Kan Oktubre 24, , inaprubahan ni dating presidente Sergio Osmena an Commonwealth Act No. 687 na nagdeklara sa Catanduanes bilang sarong independenteng probinsya.
An pagsabot ta kan Bikol ngunyan sa politiko-administratibong kahulugan kan tataramon iyo an rehiyon na igwa nin anom na probinsya: Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, Catanduanes, Masbate, Sorsogon. Sa prosa na mayong romansa, sabi ngani kaiyan ni Fr. Raul Bonoan, SJ, inaapod ta ining Rehiyon 5. Sa ngunyan, igwa na ini nin pitong syduad: Iriga, Ligao, Masbate, Naga, Sorsogon, Tabaco, asin Legazpi sagkod labi sanggatos na mga munisipalidad (107). Kundi sain ini gikan?
Kun babalikan ta an mga legal na mga dokumento kan administrasyon kan diktador asin dating presidente Ferdinand Marcos, urog na _Presidential Decree No. 1_, maaaraman ta na dai pa saná nahahaloy an siring na konstruksyon kan Bikol. Septyembre 24, , pirang aldaw sana pakalihis kan deklarasyon nin Martial Law sa interong Pilipinas, pinirmahan ni Marcos an nasabing _decree_ na nag-organisa kan eksekusibong sanga nin gobyerno. Sa paagi kan saiyang _Integrated Reorganization Plan_, inorganisa kaini an mga rehiyon sa Pilipinas, dangan an mga sentro kaini kun sain yaon an mga rehiyunal na opisina kan mga manlainlain na ahensya kan gobyerno. Pormal man na nginaranan kaini an mga rehiyon kan Pilipinas. Inapod na Bikol Region an Rehiyon 5, dangan an syudad nin Legazpi an minidbid na sentro kan rehiyon. Dai na kaini hinira kun pano grinupo kan Act an mga probinsya sagkod mga munisipalidad kan Kabikolan.
An pagsabot ta ngunyan kan “Bikol” bilang sarong pulitiko-administratibong yunit gikan digdi. Kun kaya dai dapat hilingon an “Bikol” kan panahon kan Kastila, Amerikano, o Hapon, o dawa pa kan mga taon bago an sa lente kan siring na kategorya. Ta kun dai, anakronistiko—suhay sa panahon—an magigin naratibo sagkod interpretasyon ta nin huli ta hinihiling ta an nakaagi gamit an presenteng kategorya, o kaya gamit an sarong kategorya na mayo pa man sa agimadmad kan mga tawo kaidto.
Sa paagi kan halipot na heneyalohiyang o pagsunud-sunod na sakong iprinisinta sa artikulong ini, nahiling ta na an Bikol sarong historikal na konstruksyon, dangan arbitraryo, kaya, kun siring, nagbabago. Kaya kun tutukaron ta o isusurat an kasaysayan kan Bikol, maninigo asin mahalagang ihapot ta muna kun Sain an “Bikol”? Arin na “Bikol”? o kaya man “Bikol” kan anong taon, siglo, o panahon?
.
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Si Djai Rugeria (@djairugeria), sarong historyador sagkod katuwang na propesor sa Departamento nin Kasaysayan sa Unibersidad nin Pilipinas, Diliman. Tubong Naga, nagtapos sya nin Pilosopiya sa Ateneo de Naga University asin igwa nin Masterado sa Kasaysayan sa Ateneo de Manila University. Sya man an katuwang na kagtugdas nin #TBR by Javier and Marian, sarong inisyatibong nakabase sa Quezon City para sa mga parabasa sagkod mga mahihilig sa libro.
### Submit a Comment[Cancel reply](
Your email address will not be published. Required fields are marked \*
Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.
This site uses Akismet to reduce spam. [Learn how your comment data is processed](
**Importanteng Paisi:** An _Magbikol Kita_ minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan _Magbikol Kita_.
Kag-ambag na mga Parasurat
Kenneth Isaiah Ibasco Abante
Ronald ‘Bong’ Rodriguez
Javier Leonardo Vitug Rugeria
Jonas Cabiles Soltes
Magbikol Kita is published by
We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit **[Creative Coconut Ph]( for ideas and to **[contact us](
Resibihon an mga artikulo sa email
Magsubscribe sa mailing list kan **Magbikol Kita**. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.
## Yaon ka na sa mailing list!
An **Magbikol Kita** sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan **Magbikol Kita** tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, **Magbikol Kita**!
Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [](mailto:) o imessage kami sa contact form sa ibaba.
An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan **Magbikol Kita** nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.
- [Follow]( "Follow on Facebook")
- [Follow]( "Follow on Instagram")
- [Follow]( "Follow on Youtube")
I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.
Magbikol Kita © Reserbado an gabos na karapatan