text
stringlengths 7
335k
|
|---|
Mutaxassis R.A. Akromovning yozishicha, futbol—haqiqiy atletik
o‘yindir. U tezlik, chaqqonlik, chidamlilik, kuch va sakrovchanlik kabi
xususiyatlarning rivojlanishiga yordam beradi. O‘yin davomida
futbolchi o‘ta yuqori yuklamadagi ishni bajaradi va bu narsa, o‘z
navbatida, insonning funksional imkoniyatlari darajasini oshiradi
aqliy-irodaviy sifatlarni tarbiyalaydi.
O‘zbekistonda futbol jismoniy tarbiya vositasi sifatida tarqalgan.
Futbol bilan maktab, kollej, insititut, ishlabchiqarish tashkilotlari va
armiyada shug‘ullanishdi.
O‘yin jamoaviy kurashning vaziyatida o‘tadi. Bunda har bir jamoa
eng yaxshi natijaga erishish uchun barcha bilim va imkoniyatlarni ishga
soladi. O‘yin negizida o‘yinchilari yagona g‘alaba maqsadida
birlashgan ikkinchi jamoaning kurashi yotadi. Futbol o‘yini davomida
har bir o‘yinchi o‘zining fazilar (sifat)larini ko‘rsatish imkoniyatiga
ega, lekin shu bilan bir qatorda o‘yin har bir futbolchining shaxsiy
intilishlarining umumiy maqsadga bo‘ysunishini talab etadi.
Futbolchi texnik usullarni mukammal darajada bilishi, murakkab
o‘yin vaziyatlari texnik usullarini qo‘llayolishi va jamoaning barcha
a’zolari bilan kelishgan holda harakat qilishi lozim.
w» Futbol o‘yinining paydo bo‘lishi va rivojlanishi
Futbol eng qadimiy o‘yinlardan biridir. Ingilizlarning e’tirof
etishlaricha, oyoq bilan to‘p o‘ynash Britan orollarida IX asrdayoq
paydo bo‘lgan.
1863-yil 26-oktabrda Londonda Angliya futbol uyushmasining
tashkil etilishi paytida bu o‘yinning 13 moddadan iborat bo‘lgan ilk
rasmiy qoidalari tasdiqlangan. Keyinchalik bu qoidalar boshqa barcha
milliy uyushmalar uchun futbol o‘yinining asosi bo‘lib qoldi.
Futbol o‘yinining ilk qoidalarida belgilanishicha, maydon uzunligi
200 yard (183 metr)dan, kengligi
100 yard (91 metr)dan oshiq
bo‘lmasligi kerak. Darvozalar ikki ustundan iborat bo‘lib, ular orasida
to‘sin bo‘lmagan va ustunlar orasidagi masofa 8 yard (7,32 m) bo‘lgan.
1866-yilda balandlikni cheklash uchun ustunlar orasiga arqon tortib
qo‘yilgan. Yana
10
yil
o‘tib,
bu arqonni yog‘och to‘singa
almashtirishgan.
83
|
gipoteza usuli (hodisalarning sodir bo‘lishi, natijalari turli shart-sharoitlarni
e’tiborga olgan holda o‘rganiladi. Bunday usul ko‘pincha “yashirin iqtisodiyot”
natijalarini aniqlashda keng foydalaniladi);
tahlil va sintez usuli (audit ob’ekti bo‘lgan ma’lum ko‘rsatkich omillar asosida
o‘rganiladi, mavjud ichki imkoniyatlar aniqlanadi);
taftish
usuli
(korxonaning
faoliyatiga
to‘liq
baho
berish
uchun
barcha
operatsiyalar tasdiqlovchi nazoratidan o‘tkaziladi);
inventarizatsiya usuli (korxonadagi huquqiy aktivlar va majburiyatlarning
buxgalteriya hisobi ma’lumotlariga monandligi tekshiriladi);
-
kalkulyatsiya
usuli
(bajarilgan
ishlar,
ishlab
chiqarilgan
tayyor
mahsulotlarning
tannarxi, umumiy
ovqatlanish
korxonalarda
esa taomlarning
sotilish bahosi aniqlanadi);
-ekspertiza usuli (hujjatlarning realligini, haqqoniyligi, mahsulotlarning sifat
ko‘rsatkichlari laboratoriya yo‘li bilan aniqlanadi);
-buxgalteriya schyotlari va ikkiyoqlama yozuv usuli (korxona aktivlari va
majburiyatlarining harakati hamda qoldiqlari buxgalteriya hisobi schyotlari orqali
tekshiriladi);
-
balans
usuli
(korxonadagi
hodisalar,
jarayonlarni
rasmiylash-tirish,
dastlabki ma’lumotlarni umumlashtirish orqali nazorat qilish).
Auditor
tekshirish
jarayonida
me’yorlashtirish,
baholash,
guruhlash
usullaridan ham foydalaniladi. Audit usullari har bir hodisaning kelib chiqish
sabablari,
ularning
oqibatlari,
ho‘jalik
jarayonlarining
qonun-qoidalarga
(mezonlarga)
muvofiqligini
aniqlashga
yordam
berishi
kerak.
Auditorlik
faoliyatining rivojlanishi tufayli uning uslubi, unda qo‘llaniladigan usullar ham
takomillashib
boraveradi.
Keyingi
paytlarda
maxsus
adabiyotlarda
auditning
quyidagi usullariga katta e’tibor berilmoqda: xodimlar (yoki uchinchi shaxslar)
bilan og‘zaki
so‘rovlar o‘tkazish, tekshirilayotgan korxona bo‘yicha muqobil
(alternativ) balans tuzish, audit ob’ektlari bo‘yicha testlar, anketalar o‘tkazish,
kompyuter axborotlari texnolgiyalaridan keng foydalanish kabi usullar. Shuni ham
qayd qilish kerakki, auditorlar (auditorlik tashkilotlari) audit jarayonida qabul
qilingan umumiy (an’anaviy) usullardan foydalanish bilan bir qatorda ular o‘zlariga
ma’qul bo‘lgan yoki boshqalar uchun “tijorat siri” hisoblangan noan’anaviy (lokal)
usullardan ham foydalanishlari mumkin. Audit o‘tkazishda milliy va xalqaro audit
standartlariga asoslanadi. Shunday qilib, auditda qo‘llaniladigan usullar uning turi,
maqsadi va vazifalariga bevosita bog‘liq bo‘ladi.
Nazorat uchun savollar:
«Audit» fanining predmetining mohiyati nimalarda aks etadi?
«Audit» fanining ob’ektini qanday izoxlaysiz?
«Audit» fanining qanday metodlari mavjud?
«Audit» fanida qanday usullar qo‘llaniladi?
.
«Audit» faning «Moliyaviy hisob» fani bilan qanday o‘zaro bog‘liqligi
mavjud?
ao
11
|
R,
bir
1)
R,
qarshilikdan
o‘tuvchi
tok
kuchi 2) shu qarshilikdagi potensialning
tushishi topilsin, Batareyaning qarshiligi
hisobga olinmasin.
8
—н
b
4
3
|
Ukrainada FXXni terrorchi tashkilot deb tan olish taklif qilindi
Rossiya Federal xavfsizlik xizmati va Bosh shtab bosh boshqarmasi terrorchi tashkilotlar deb tan olinishi lozim, dedi Ukraina milliy xavfsizlik va mudofaa kengashi kotibi Aleksandr Turchinov.
"FXX va Bosh shtab bosh boshqarmasi terrorchi tashkilotlar, Rossiya esa dunyoga terrorizm tarqatuvchi davlat deb tan olinishi lozim",- deya Turchinovdan iqtibos keltiriladi Ukraina milliy xavfsizlik va mudofaa kengashi matbuot xizmati tomonidan.
Uning aytishicha, yaqinda Ukraina xavfsizlik xizmati va bosh prokuraturasi o‘tkazgan brifingda Rossiya "Ukraina hududida teraktlar tashkil etishda" ishtirok etayotganligi ma'lum qilingan.
"To‘plangan dalillarga ko‘ra, Ukraina hududida terror va qo‘poruvchilik tashkil etilishi uchun Rossiya FXX direktori Aleksandr Bortnikov, FXX kontrrazvedka operatsiyalari departamenti boshlig‘i Dmitriy Minayev, bosh shtab bosh boshqarmasi boshlig‘i Igor Kostyukov javobgardir", - deb ta'kidlagan Turchinov.
|
Quyosh shu qadar qizdirmoqda ediki, hayolimda bor nurini faqat mana shu men chiqqan avtobusga sochayotgandek edi. Bir qo`lim bilan yo`lovchilar ushlab ketishiga mo`ljallangan tirgakni mahkam tutgancha, ikkinchi qo`limdagi elpig`ichni jon-jahdim bilan silkimoqda edim.
Jazirama vujudimni holsizlantirayotgani etmagandek, peshanamdan, burnim yonidan, quloqlarim ortidan ter tomchilari xuddi issiq tanamdan qochib chiqayotgandek to`xtovsiz oqib chiqmoqda edi. Elpig`ichimni havoga har sermaganimda yuzimga bo`g`iq, yoqimsiz havo urilar, bu battar borlig`imni behuzur qilayotgandi.
“Bunchalar yoqimsiz bo`lmasa bu issiq. Jannat atalmish erning issig`iga chidolmay ketamiz, do`zaxning oloviga qanday dosh berarkanmiz? Xudo asrasin, do`zaxlardan! Mana, yozning qoq chillasi bo`lishiga qaramay ro`za tutib yuribmiz, ro`zamiz qalqon bo`lar do`zaxga... Ilohim shunday bo`lsin!” — xayolidan kechgan o`ylar biroz bo`lsaga taskin bergandek bo`ldi.
Shu payt yonimdagi o`rindiqda o`tirgan yoshgina yigit qo`lidagi gaz suv to`ldirilgan idishni “tii-ist” etkazib ochdi-da, “vishillab” chiqayotgan tomchilarga ham parvo qilmay dast ko`tardi. Uning “qult-qult” etib yutoqib ichishi quloqlarimga aniq-tiniq eshitildi. Beixtiyor yutindim. Quruqshab yotgan tilim tanglayimga yopishdi.
“U tomonga qaramasligim kerak. O`zidan kattalar tik turibdi, joy bermagani etmagandek, suv ichishini qarang buning...” — og`rindim notanish yigitdan.
O`zimni qiynamaslik, suvga suqlanib qaramaslik uchun orqa tomonga burildim. Lekin yigitning huzurlanib, “o-oh” deya chanqog`ini qondirib bo`lgani yanada tiniqroq qulog`imga kirdi.
“Shu issiqda, ayni tushda ko`chaga chiqib zarilmidi, menga, — o`zimdan xafa bo`la boshladim. Keyin yana koyindim. — Zaril-da! Bolam uchun zaril! Uni deb hamma narsaga tayyorman-ku! Dilbandimni azobdan qutqarish, hayotga qaytarish uchun jahannamning olovini ham kesib o`tgan bo`lmasmidim? Bu issiq nima bo`libdi? Agar tushdan keyinga qolsam, o`sha doridan quruq qolaman-ku!”
Ro`za holimda uzoq yo`lga chiqishimga bir soat oldingi dugonamning qo`ng`irog`i sabab bo`lgandi. Aslida ro`zani ham o`g`limning dardiga shifo tilab, ixlos bilan tutayotgandim. Saharlikda ham, iftorlikda ham mushkulimni oson qilishini, bolamning dardiga davo berishini Xudodan so`rab, uzundan uzoq duoga qo`l ochardim. Ba`zida o`pkam to`lib, yig`lab ham olardim. Mana, duolarim etib boribdi shekilli, dori topildi. Dugonam sal hovliqmaroq emasmi, vahima bilan tushuntira ketdi:
Hoziroq yo`lga chiq. Men aytgan o`sha shahar chetidagi shifoxonaga borasan. Xolamning bir tanishi ishlaydi. O`g`lingga kerak bo`lgan dorini bir tanishi xorijdan keltiribdi. Sal qimmatroq deyishdi. Lekin topilganiga shukr qil. Shu dori bilan bolang oyoqqa turib ketsa bo`ldi-ku, to`g`rimi? O`tirma, chiq!
Pul... Erimdan pul olib qolmagandim-da!
Nega buncha lapashang bo`lmasang, telefon qil! Ering bolang uchun yo`q dermidi? Keyin chiq darrov yo`lga! Dori talash ekan. Agar bir soat ichida etib bormasang, boshqaga qimmatroqqa bo`lsa ham sotib yuborishadi. Bo`l tez, kiyin!
Mayli, xo`p! — dedim-u shosha-pisha kiyindim.
O`n ikkiga kirayotgan katta o`g`lim shifoxonada, keyingi o`g`lim maktabda, qizalog`im esa bog`chada. Ular qaytadigan vaqt bo`lguncha bemalol borib kelishga ulguraman. Faqat erimga aytishim va pul olishim zarur.
— Uydagi bor pulni ol. Ellik ming etmaskan. Sen kelguningcha men ishxonadan topib turaman. Mendan olib, shifoxonaga o`tib ketasan, — dedi erim.
Unga ham rahmim kelib ketdi. Ikki oydirki, uning topganini boshimizga tortsak, oyog`imizga, oyog`imizga tortsang boshimizga etmaydi. O`g`lim shifoxonaga tushganidan buyon-ku, uydagi qo`lga ilinadigan bir-ikkita narsamizni sotdik ham. Birdan bir umidimiz mana shu dorini topish edi. Bir oydan buyon surishtirib topa olmay yurgandik. Mana, kimdir xorijdan keltiribdi va uning ham talabgori ko`p emish. Oluvchi ko`paygani sari narxi ham oshishi tayin. Agar men kechiksam, dorini keltirgan ayol boshqa birovga sotib yuborishini qayta-qayta aytganmish.
Kechikmaslik uchun taksida borishim kerakmi? dedim — tutilib erimga.
Doriga pul topilmayapti-yu, sen taksi deysan!
Bo`pti, avtobusga chiqaman.
Mana, o`sha doriga etib olay deb avtobusdan tushmay turib, erim uzatgan pulni oldim-u, yo`limda davom etdim. Borgan sari boshimda turgan og`riq kuchayib, ko`z o`ngimdagi bor narsa ayqash-uyqash bo`la boshladi. Avtobus tutqichiga yanada mahkamroq yopishdim.
— Hey olifta! Tur, manov ayolga joy ber mazasi bo`lmayapti... — dedi old qatordagi, yo`nalishga teskari qo`yilgan o`rindiqdagi amaki menga ko`zi tushishi bilan.
Haligi rohatlanib suv ichgan yigit dik etib turdi. Men oyoqlarim qalt-qalt qilib uning o`rniga o`tirdim.
Suvingdan ozroq tut, bolam, — yonimdagi o`rindiqda o`tirgan onaxon mendan ko`z uzmay yigitga dedi.
Ro`zaman, onajon! — dedim o`rindiq suyanchig`iga boshimni suyab.
Dargohiga qabul qilsin! Salqin joyda bir pas o`tirsang, o`zingga kelasan. Ichmasang ham, og`zingni bir chayqab tashla! Ichingga ketmasa bo`ldi. Ranging oqarib ketdi.
Yaxshiman! — dedim va telefonim jiringlagani uchun sumkamni kavlashga tushdim.
Qo`ng`iroq qilayotgan dugonam ekan.
Nima qilyapsan? Boryapsanmi? Anuv xotin telefon qildi. Yana bitta olaman degan odam xonasida o`tirganmiz. O`n besh daqiqada bormasang, berib yuborarmish... — dedi u shoshiltirib.
Avtobusdaman. Tushib taksiga o`tirsammikan?
Avtobusga balo bormi? Uydan chiqqandayoq taksiga o`tirishing kerak edi! Senga bolang kerakmi? Tush, mashinaga o`tir... — baqirdi dugonam.
Galdagi bekatga to`xtashi bilan avtobusdan tushdim-u, turnaqator kelayotgan mashinalarga qo`l ko`tara boshladim. Men aytgan narxni eshitishi bilan mashinalar indamay jo`nab yuborayotgandi. Asabiylasha boshladim. Boya avtobusdan tushmasam yarim yo`lga etib qolardim. Shu payt uch qadamcha nariga etmishdan oshgan kampir kelib to`xtadi. Qadam tashlashidan ko`zlari ojizligi sezilib turgan momo men va mashinalar o`rtasida to`siq bo`layotgandi. Undan nariga o`tish uchun u tomon odimladim. Sharpamni sezib, kampir so`z qotdi:
Men yo`lning narigi tomoniga o`tkazib qo`ya olmaysizmi?
Joyimda qotdim. Na rad eta olaman, na o`tkazib qo`ya olaman. Rad etishga tilim bormaydi, o`tkazib qo`yishga vaqtim etmaydi.
Bolajonim... meni eshityapsizmi? — bir qadam narida turgan kampir xuddi ko`rib turgandek yuzma-yuz bo`lib so`radi.
Eshityapman, onajon! Assalomu alaykum! — dedim qo`llaridan tutib.
Sekin vaziyatni tushuntirishga kirishmoqchi edim. Mendan oldin gap boshladi:
Nevaram shifoxonada. Tushliksiz qoldi, bugun. Otasi — kuyovim chet elda. Onasi ishda ushlanib qolibdi. Chidolmadim. Ikkita tuxum qaynatdim-u, yo`lga tushdim. O`zi bugun chiqishi kerak...
Qaysi shifoxonada? — dedim o`zim bilmagan holda.
Ana, yo`lning narigi chetidagi shifoxonada.
Yo`lga alanglab, o`g`lim yotgan shifoxona yonida ekanligimni bildim. Ko`nglim bo`shab ketdi. Ovozim titrab dedim:
Mening ham o`g`lim shu shifoxonada. Uyam og`ir dardni ortmoqlab bir o`zi yotibdi.
Xudo shifo bersin! Yo`limiz birligi yaxshi bo`libdi, bolam. Siz bilan birga birga etib olaman...
“Obbo, endi to shifoxonaga olib borib qo`yishimni so`rasa edi...” — ichimdan zil ketdim.
Azaldan ko`nglim bo`sh. Birovning iltimosini rad etolmayman. Yana momoning ko`zi ojiz, bu ham etmagandek o`g`lim kabi xasta nevarasi och yotgan ekan. O`zimga qarshi chiqib bo`lsa ham endi yo`lovchi kampirni tashlab keta olmayman.
Men o`zi so`qir bo`lmaganman, — gapida davom etdi momo. — Aslida ko`r bo`lib tug`ilganimda yo`lda yurishga qiynalmasdim. Men yaqinda shu dardga yo`liqdim. Nima sababdan ko`zlarim ko`rmay qolganini bolalarim yashiradi mendan...
Momoning gaplari qulog`imga kirmay qo`ydi. Issiqni ham, tashnalikni ham, holsizlikni ham hamma-hammasini unutdim. Shunaqa bo`larkan! Boshqa dard og`ir kelsa, engilini unutarkansiz. Menam bolamga zarur bo`lgan doridan ayrilayotganim uchun o`zimga tegishli bo`lgan bor dardni unutgandim. Lekin keksa ojiz kampirni tashlab ketish ham qo`limdan kelmasdi.
Yana telefonim jiringladi. Dugonam...
“Bo`ldi, doridan ayrildim!” — dedim o`zimga o`zim.
Bo`ldi, doridan ayrilding! — dedi u ham dilimdan kechganini takrorlab. — Toshbaqaga o`xshab yuraver, sen! Boya o`zim chiqsam bo`larkan. Haligi odam qo`ymabdi. Avrab olib ketibdi, dorini. Bo`ldi, orqangga qayt!
“Do-o-od!” —deb yuborishimga ozgina qoldi. Titrab ketganimni kampir ham sezdi shekilli, so`radi:
Tinchlikmi? Nima bo`ldi?
Tinchlik... Dugonam telefon qildi... — dedim-u ko`zlarimdan oqayotgan yoshlarni to`xtata olmay, alamdan lablarimni tashladim.
Kampir ko`zimga alvastidek ko`rindi. Ichimda qarg`amoqchi ham bo`ldim. Yana bir tomondan uni oqlab ham qo`ydim: “Kampirda ayb yo`q! Axir taksiga o`tirgan taqdirimda ham bu vaqt ichida o`sha ayol ishlaydigan shifoxonaga etib borolmasdim...”
Lekin yuragimni armon kemirishini qo`ymas, hozir o`g`limning ko`zlariga qarashni o`ylasam adoyi tamom bo`layotgandim. Erimni ham aybladim, bir. Taksiga pulni qizg`andi-da! Uyam nima qilsin? Taksiga sarflasak, doriga etmasdi pul. Erim bechora ham eshitsa ich-etini eydi, endi. Taksiga pulni qizg`angani uchun ham o`zini eb qo`yadi. Dunyoga sig`may keta boshladim. Shifoxonaga qanday kirib borganimni bilmayman. Kampir bilan nevarasining palatasigacha boribman. Chiroyli, kelishgan ayol so`rashgandagina o`zimga keldim.
Rahmat, oyimni shuncha yo`lga etaklab kelibsiz! Oyimning ham ichi tor-da! Ishda ushlanib qoldim, desam kelaveribdi. Mana, baribir bu kishidan oldin keldim. Yana, o`g`limga tuxum mumkin emas! Mayli-da! — jilmaydi ayol.
Bo`ldi, meni gapiraverma! Bu qizimning o`g`li ham shu erda yotgan ekan. Og`irligim tushgani yo`q. Yo`limiz bir edi, — o`zini oqladi kampir.
O`g`lingiz shu erdami? Shifo bersin! — bolasini bag`riga bosib dedi ayol. — Xavotir olmang. Tuzalib ketadi. Mana, biz tuzaldik-ku!
Xayrlashmoqchi edim, ayol shart burilib, orqaga, shkaf tomonga ketdi. Shkafning g`aladoniga egilarkan, dedi:
Ko`nglingizga olmasangiz, shu dorilarni sizga beraman! O`g`lim shundan sog`aydi. Endi bizga kerak emas. Kerak ham bo`lmasin!
U kelib qo`limga dorini tutqazganida esa quvonchdan qichqirib yuboray dedim. Bu o`sha, men izlab topa olmagan, quvlab eta olmagan dori edi.
Qanchaga olgansiz? Qancha beray? — sumkamning og`zini ocha boshladim hayajonlangancha.
U esa qo`limni mahkam tutdi:
Kerak emas! Bolangiz sog`ayib ketsa bo`lgani! Chin dildan beryapman! Shu dardni o`zim boshimdan kechirib, sizdan pul olamanmi?
Men qotib qoldim. Parvardigorning tadbiridan, “chevarligi”dan lol edim.
N.USANBOEVA yozib oldi
|
Oq uy egizak binolarga uyushtirilgan hujumdan so‘ng darhol o‘tkazilgan shoshilinch yig‘ilish suratlarini e’lon qildi, deya xabar bermoqda “Novaya gazeta”
Suratlar 2001-yil 11-sentabr kuni olingan
Kadrlarda AQSh prezidenti kichik Jorj Bush, vitse-prezident Dik Cheyni, xavfsizlik bo‘yicha prezident maslahatchisi Kondoliza Rays, AQSh davlat kotibi Kolin Pauell va boshqalarni ko‘rish mumkin
|
pishgan biskvit uzatgach, o‘zining ba aybat kursisiga suyanib o‘tirgancha, o‘n iz ko‘zlari
h
q
g‘
bilan Garriga sinchiklab aradi.
q-Ishlar alay? suradi u Garridan.
q-Joyida.
- Yo‘ , joyida emas, -bosh chay adi Xagrid, qo‘rib turibman-ku, joyida emasligini.
q
q
Lekin, albatta joyida bo‘ladi.
Garri ko‘zini pirpiratib o‘ydi.
q-Bir kun emas bir kun, uning aytishini bilar edim, -dedi Xagrid.
q
Garri, Ron va Germiona Xagridga cho‘chib arab o‘yishdi.
q
q-a, Garri, buni ko‘p yillardan buyon bilar edim. ayergadir bekinib olgani, nimanidir
H
Q
kutayotganini sezar edim. Shu kun kelishi kerak edi. Mana ni oyat keldi am. Biz esa o‘z
h
hayotimizni davom ettirishimiz kerak. Demak, buning uchun kurashamiz. E timol
h
h
udratini to‘la-to‘kis tiklab olguniga adar to‘xtatib olishga muvaffa bo‘larmiz. ar
q
q
q
q
H
alay Dambldorning rejasi shunday. Buyuk inson-da, bu, Dambldor. U bor ekan, men yech
q
h
narsadan tashvish tortmayman.
Bolalarning badgumon yuzlariga aragan Xagrid u-yu oshini ko‘tardi.
q
q
q q-Pisib, o‘rib o‘tirishdan nima naf, -davom etdi u, -Bir boshga bir o‘lim. Nima bo‘lsa,
q
q
bo‘lsin. Siz bilan bizning ishimiz esa o‘sha kunni munosib arshi olishdir. Dambldor
qo‘sha kecha a idagi bor gapni menga aytib berdi, Garri.
h q
Garriga biroz xayol surib olgancha, arab o‘tirgan Xagrid, daf’atan iftixordan shishib
q
q
ketdi.
-Sen otangning munosib o‘ lisan! Matov gapim shu. Orticha gap orticha.
g‘
q
q
q
Bola ko‘p kunlardan buyon ilk bor irshayib o‘ydi.
q- Xagrid, o‘sha tunda Dambldor, seni va Maqsim xonimni cha irib kelish uchun kulbangga
q
professor Makgonagallni yuborgan edi. Sendan nimani iltimos ildi u? suradi Garri.
q-a, endi... yoz faslida bajariladigan vazifa berdi-da, - mub am javob aytardi Xagrid,
H
h
q-O‘ta maxfiy vazifa. Bu ada gapirish mumkin emas menga. atto sizlarga am. Balki
h q
H
h
Olimpiya am men bilan borar. Sizlar uchun-u Maqsim xonim. Borsa kerak. Ko‘ndirganday
h
bo‘ldim, shekilli.
- Voldemort bilan boli vazifami?
g‘
q
Ushbu ismni eshitgan Xagridning afti burishib ketdi.
-E timol, shundaydir, -ochi javobdan ochdi u, xush, kim men bilan so‘nggi draklni
h
q
q
ko‘rgani boradi? azillashyapman! - o‘shib o‘ydi u, bolalarning basharalari burishib
H
q
q
ketganini ko‘rib.
***
Kech urun, Odamovilar xiyoboniga aytishdan oldin, yoto xonada sochilib yotgan
q
q
q
narsalarini istar-istamas sandi iga joylayotgan Garri, o‘ uv yili yakunlariga ko‘ra
g‘
qolib deb topilgan kollej nomi e’lon ilinadigan, odatda, rosa uvno kayfiyat-la
g‘
q
q
q
o‘tadigan xayrlashuv ziyofati a ida o‘ylab, yuragi oraga tortib ketdi.
h q
q
Garri shifoxonadan chi
an kundan buyon izi sinuvchi nigo lardan o‘zini chetga tortib
qq
q
q
h
yurdi. Xaloyi to‘plangan Katta Zalga kirmay, amma taragach, yech kim yo‘ ligida, tan o
q
h
q
h
q
h
o‘zi ov atlanishni afzal bildi.
q
Xayrlashuv ziyofatiga Garri, Ron va Germiona birgalikda tushishdi. O‘ uv yili
q
yakunlanishi sharofatiga o‘tkaziladigan bunday tadbirda, Katta Zal, odatda, olib chi
an
g‘
qq
kollej bayro ining ranglari bilan bezatiladi. Bugun esa bu yerda yech anday bayram
g‘
h
q
m-u iti yo‘ . Mo‘tabar Stolning ortida Sedrikning xotirasiga ora mato tortilgan.
h
q
q
O‘ ituvchilar stoli ortida a i iy O‘yno ko‘z Xmuri o‘tiribdi. Uning yo och oyo i am,
q
h q q
q
g‘
g‘ h
se rli ko‘zi am o‘z joyida. Fa at birov murojaat ilsa, seskanib ketyapti. Uni tushunsa
h
h
q
q
bo‘ladi, albatta, xayoldan o‘tkazdi Garri, shundo am, tabiatida shakllangan addan orti
q h
h
q
sergaklik, sandi ichida o‘noy amalib yotgach, battar kuchayib ketganiga yech ayron
q
q
h
h
bo‘lmasa bo‘laveradi. Professor Karkarovning o‘rni bo‘sh. olgan griffindorchilar bilan
Q
354
|
Yazbaşı — Muş viloyatining Bulanık tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloqning eski nomi 1916-yildagi yozuvlarda Murad Beği deb qayd etilgan.
Geografiyasi
Qishloq Muş shahar markazidan 149 km, Bulanık shahar markazidan 44 km uzoqlikda joylashgan.
Aholisi
Manbalar
|
I
I
Dizayn menyusi yordamida kitobning dizayni va shaklini o‘zgartirish mumkin
73
|
11
Troposferaning tashkil etuvchi qatlamlari 1.1 rasmda keltirilgan.
1.1. Rasm. Troposferani tashkil etuvchi qatlamlar.
Troposfera qatlamining umumiy holatini quyidagi ko‘rinishdagi
tenglama orqali ifodalashimiz mumkin:
0
(
,
,
, ,
)
h
T
F T K X B M
=
,
bu erda
h
T ,
0T -troposferaning ifloslanishidan oldingi va keyingi holati;
K–troposferada kechadigan kimyoviy va fotokimyoviy reaksiyalar; X
–troposfera ostki qatlamining xarakteri; V–havo havzasiga antropogen
yuklama; M-ob-havo omillari.
Er atmosferasining ifloslanishi yoki havoning ifloslanishi–er
atmosferasiga zararli yoki ortiqcha moddalar: gazlar (metan, uglerod
dioksidi, azot oksidi va boshqalar), zarrachalar(organik va noorganik)
va biologik mahsulotlarning tashlanishi natijasida vujudga keladi.
Atmosfera havosining xaddan tashqari ifloslanishi oqibatida insonlar
allergik, yuqori nafas olish yo‘llari, o‘pka saratoni, yurak-qontomir
kasalliklari bilan o‘lim holatlari va boshqa turdagi surunkali
kasalliklarga chalinishiga sabab bo‘ladi. Jahon sog‘liqni saqlash
tashkilotining statistik ma’lumotlariga ko‘ra atmosferaning ifloslanishi
dunyoda har yili 7 mln. dan ortiq insonlar o‘limiga sabab bo‘lib
kelmoqda [18].
Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarini ikkiga–tabiiy va
antropogen ko‘rinishlarga ajratishimiz mumkin. Tabiiy ifloslantirish
manbalari tabiat jarayonlari bilan bog‘liq. Bunga misol qilib,
vulqonlarning otilishi, tog‘ jinslarining shamol bilan ko‘chishi, shamol
eroziyasi, o‘rmonlarning yonishini keltirish mumkin.
Tabiiy shaklda bo‘ladigan yonish jarayonlari Erning iqlimiga
salbiy ta’sir o‘tkazadi. Tabiiy yonish quyosh yorug‘ligi ta’siri hamda
≈1120 km
≈1000 km
≈50-100 м
Ostki sath
chegara qatlami
sirt qatlami
troposfera
|
Yaponiyalik ishbilarmonlar delegatsiyasi Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi raisi Aziz Abduhakimov tomonidan qabul qilindi. Uchrashuvda O‘zbekistonning turistik salohiyati taqdimoti, infratuzilma bilan tanishuv, shuningdek ikki tomonlama hamkorlik masalalari, O‘zbekistonga investitsiya jalb qilish va mehmonxonalar qurilishi muhokamasi bo‘lib o‘tdi. Qo‘mita matbuot xizmatida shu haqida ma'lum qilindi.
Yaponiyaning APA Group kompaniyasi raisi Toshio Motoya rahbarligidagi 93 kishidan iborat delegatsiyasi O‘zbekistonga tashrif buyurdi. Delegatsiya vakillari 26 maydan 29 mayga qadar turizm sohasidagi istiqbolli hamkorlik yo‘nalishlarini o‘rganib, muhokama qiladi. Delegatsiya tarkibidan ishbilarmonlar va APA Hotels tarmog‘i vakillari joy olgan. Tashrif Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi va O‘zbekistonning Yaponiyadagi elchixonasi tomonidan tashkillashtirilgan.
Tomonlar O‘zbekistonning turistik salohiyati Apa Group tomonidan targ‘ib qilinishi, shuningdek kompaniyaning 80 mingdan ortiq nusxada chop etiluvchi hamda Apa Group mehmonxonalar tarmog‘ida tarqatiluvchi jurnali sahifalarida O‘zbekiston haqida qator maqolalar berilishiga kelishib olishdi.
Toshio Motoya Aziz Abduhakimov bilan uchrashuv chog‘ida yaponiyaliklar O‘zbekistonga iliq munosabatda ekanini alohida ta'kidladi va O‘zbekiston yaponiyalik askarlar qabristoniga hurmat bilan munosabatda bo‘linuvchi kam sonli mamlakatlardan biri ekanini qayd etdi.
Mehmonlar Toshkent shahrining sayyohlik infratuzilmasi bilan tanishishdi, xususan International Hotel Tashkent va "O‘zbekiston" mehmonxonalarida bo‘lishdi.
Shuningdek Yaponiya delegatsiyasining Toshkent va Samarqand hokimliklari vakillari bilan uchrashuvi kutilmoqda.
Ma'lumot uchun: APA Group kompaniyasiga 1971 yilda asos solingan. Kompaniya shaharsozlik, shu bilan birga mehmonxonalar, restoranlar va boshqa obektlar boshqaruvi bilan shug‘ullanadi. APA Group 449 mehmonxonaga egalik qiladi.
|
MUHAMMAD
ALI
Bag‘dodga qaytishga farmon berildi.
Bag‘dodda
Mironshoh
Mirzo
boshchiligida
Ayboj-o‘g‘lon bilan Axiy Jabbor-bahodirlarni saroyga chorlagan
Sohibqiron,
darhol
vaziyatni
taftishdan
o‘tkazdi. Ayboj-o‘g‘lonning Karbalo dashti haqidagi hikoyasi juda ta’sirli
chiqdi.
Sohibqiron qaysar jaloyirning yana qutulib qolganidan
afsus chekkanini yashirmadi. Ammo Axiy Jabbor-bahodirga
maqtov so‘zlarini aytdi:
—
Bizga
ko‘p
ezguliklar
qilding,
bahodir!
Ularning
ichida Ayboj-o‘g‘longa
qilgan
yaxshiliging hammasidan
ham ko‘ra ulug‘roqdir! Shundoq, turk bo‘g‘ini ana shunday
saxovatliklar va oliyhimmatliklar, tantiliklar bilan olamni
musaxxar aylaguvsidir. Bizlar rasululloh sallallohu alayhi
va sallamning muruvvatpesha toifasiga talpinamiz. Bu toifa,
kalomullohda aytilg‘“onidek, o‘zlari ehtiyojmand bo‘la turib,
o‘zgalar muhtojligini yuqori qo‘yadurlar...
Axiy Jabbor-bahodirSohibqiron
qoshida
o‘ljomishiy”"
yo‘sinda tiz cho“kkanida o‘zini olamda baxtiyor sezdi...
Shu
palla
muhassillar”?
omonlik
moli
yig‘ilganini
bildirdilar. Sohibqiron daftarni olib erinmay varaqlab chiqdi.
Qanoatlandi shekilli, buyurdi:
—Bari lashkar ahliga taqsimlab berilsun!
Amir Temur ruhida qandaydir yengillik
sezdi.
Endi
SultonAhmad-jaloyirdan umidni uzishi lozim, uni sahroma-sahro, darama-dara quvib yurish nomunosib ish...
U
o‘zining
Samarqandga
qaytish
fursatlari
yaqinlashayotganini fahmlab, ko‘ngli yorishib ketdi. Ko‘z oldidan
Samarqandi firdavsmonand, ona shahri Kesh, muhtasham-u
mahobatli
Oqsaroy,
so‘lim
diltortar
bog‘lar,
mohital’at
malikalar, ardoqli o‘g‘lon-ushoqlar... bir-bir o‘tdi, yurag!
sog‘inchdan orziqdi.
74
O‘ljomishiy
—hukmdor huzuriga
kirganda
ta’zim
qilish
rasmi,
«Tobug‘» ham deyiladi.
75 Muhassil (arab.) —soliq yig‘uvchi.
300
|
Fargʻona viloyatining Quvasoy shahrida “Running busines trans invest” masʼuliyati cheklangan jamiyati shaklidagi Oʻzbekiston – Turkiya qoʻshma korxonasi ish boshladi.
Mamlakatimizda investitsiya muhiti yaxshilangani natijasida iqtisodiyot tarmoqlari va hududlarga toʻgʻridan-toʻgʻri sarmoyalar faol kirib kelmoqda. Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yilida bu boradagi ishlarning koʻlami yanada kengayib, koʻplab xorijiy davlatlar bilan hamkorlikda yangi loyihalar amalga oshirilmoqda. Xususan, Quvasoy shahridagi sobiq “Quvasoy chinnisi” aksiyadorlik jamiyatining foydalanilmay turgan, qarovsiz yoki samarasiz ishlab turgan binolari negizida kichik sanoat zonasi tashkil etildi.
Bugungi kunda mazkur hududda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash, ichki va tashqi bozorlarda raqobatbardosh, eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishga sharoit yaratish, ishlab chiqarishga zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, shu orqali yangi ish oʻrinlari yaratishga alohida eʼtibor qaratilayotir. Xususan, joriy yilda 38 million dollarlik toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiya jalb etilgan holda 5 ta yirik loyiha ishga tushadi. Yangi ish boshlagan qoʻshma korxona ham ana shulardan biridir.
“Running busines trans invest” qoʻshma korxonasi tomonidan kichik sanoat zonasi hududida umumiy qiymati 2,1 million AQSH dollari miqdorida loyiha amalga oshirilmoqda.
– Loyihaning birinchi bosqichi ishga tushishi natijasida 300 ta yangi ish oʻrni yaratildi, – deydi qoʻshma korxona direktori Husniddin Otaboyev. – Ayni kunlarda bu yerda ellik turdan ortiq trikotaj mahsulotlari ishlab chiqarilmoqda. Mahsulotlarning asosiy qismi eksport qilinadi.
|
aniqlashdan iborat. Nazorat qilish, bilimlarni baholash, o‘qimishlilik
ko‘nikmalarining darajalarini aniqlash tashxislashning zaruriy tarkibiy
qismlari sifatida namoyon bo‘ladi. O‘quvchilar o‘zlashtirish darajalarini
nazorat qilish va baholash didaktik jarayonning tarkibiy qismi sifatida
ularni rivojlanish sari undaydi.
O‘qituvchilar o‘zlarining baholash faoliyatlariga ongli
va obyektiv
tarzda yondashishlari kerak. O‘quvchilarning bilimlarini nazorat qilishda
obyektiv
yondashish
o‘qituvchining
insonparvarlik
talablariga
amal
qilishini
taqozo
etadi.
Demokratiya
prinsiplariga
asoslangan
holda
tashkil etiladigan didaktik jarayonlarda nazoratni yuzaki tarzda amalga
oshirish mumkin emas.
Didaktik
nazorat
o‘qitishning
o‘ziga
xos
metodit
sifatida
o‘quvchilarning o‘qimishlilik darajasini aniq ifodalashga xizmat qilishi
kerak. U, birinchi navbatda, o‘quvchilarning o‘zlari uchun zarur va foydali
bo‘lib, o‘z-o‘zini nazorat qilish bilan chambarchas bog‘lanishi lozim. Nazorat
o‘quvchilarning
bilim,
ko‘nikma
va
malakalarini
aniqlash
maqsadida
tekshirish imkonini beradi. Tekshirish nazoratning asosiy tarkibiy qismi
hisoblanadi. Uning asosiy didaktik vazifasi o‘qituvchi hamda o‘quvchilar
orasida
teskari
aloqani,
o‘qituvchining
o‘quv
materialining
o‘zlashtirilganlik
darajasi
haqida
obyektiv
ma’lumot
olishi,
ular
bilimidagi
bo‘shliqlar
va
yetishmovchiliklarni
o‘z
vaqtida
aniqlashni
ta’minlashdan
iborat.
Tekshirish
nafaqat o‘quvchilarning o‘qimishlilik
darajasi va sifatini aniqlashdangina iborat emas, balki o‘quv mehnatining
ko‘lamini ham ifodalashga xizmat qiladi.
O‘quvchilarning o‘zlashtirish darajalarini nazorat qilish ham mazkur
jarayonning tarkibiy qismi hisoblanadi. Tekshirishdan tashqari nazorat o‘z
ichiga baholash va tekshirishning bahosin ham qamrab oladi.
O‘quvchilarning o‘zlashtirish darajalarini baholashda asosiy o‘rinni
nazoratning natijasi egallaydi. Bunda o‘quvchilar ishining sifat va miqdor
ko‘rsatkichlari hisobga olinadi. Miqdoriy ko‘rsatkichlar muayyan ballar yoki
|
Rossiya qurilish vazirligi va kommunal xizmatlar boshqarmasi migrantlarning qurilish ishlariga kelishlari uchun mamlakatga kirish shartlarini soddalashtirishni so‘radi va bir qator takliflar berdi. Bu haqda vazirlik matbuot xizmatiga tayanib, “TASS” xabar berdi.
Ta’kidlanishicha, Ichki ishlar vazirligi, Mehnat vazirligi va “Rospetrobnadzor” bilan kelishilgan ushbu takliflar Rossiya hukumatiga ko‘rib chiqish uchun yuborilgan.
Vazirlik qurilish maydonlarida ishchi kuchi yetishmasligining asosiy sababi sifatida chet ellik ishchilarning Rossiyaga kirishiga taqiq qo‘yilganini keltiradi. Shuningdek, bahorda to‘xtatilgan qurilish maydonlarida mehnat muhojirlarining ishlab chiqarish sohasiga o‘tishi ta’sir ko‘rsatgan.
Shu sababli Rossiya Qurilish vazirligi ishchi kuchining yetishmasligini mehnat muhojirlarini olib kirish, joylashtirish va ro‘yxatga olishni tashkillashtirish orqali yechish niyatida. Taklif etuvchi tashkilotlar mamlakatga kelgan muhojirlarda koronavirus yo‘qligini tasdiqlovchi ma’lumotnoma bo‘lishini ta’minlashga majbur bo‘ladi.
Rossiya hukumatining hisoblashicha, pandemiya sabab mamlakat mehnat bozori 1,5 million ishchidan ayrilgan. Shu bilan birga, Rossiya fuqarolari ishsizlik va maoshlar ortganiga qaramay, qurilish ishlariga borishni xohlamayapti.
Xorijlik fuqarolardan Rossiyaga kirishdan kamida 3 kun oldin koronavirusga topshirgan testining salbiy javobini taqdim etishlarini so‘rash taklif etilyapti. Ishchi kuchini jalb etgan tashkilotlar xorij fuqarolarini migratsiya ro‘yxatiga qo‘yishi va u bilan mehnat shartnomasini imzolashi kerak bo‘ladi. Muhojirlarga mehnat faoliyati uchun patentlarni Moskvada ro‘yxatdan o‘tkazish kerak bo‘ladi.
Mamlakat Qurilish vazirligi 1-dekabr holatiga ko‘ra mamlakatning 77 viloyatidan 50 tasidagi qurilish maydonlarida muhojirlar yetishmovchiligi kuzatilayotganini aytgan. “Rabota v Rossii” saytining xabar berishicha, qurilish sohasida ishchi kuchiga bo‘lgan talab 190 mingdan ortiq odamni tashkil qiladi. “Hozirda qurilish maydonlarida O‘zbekiston, Ukraina va Tojikistondan kelgan muhojirlar yetishmayapti”, — deyiladi xabarda.
Avvalroq Rossiya Savdo-sanoat palatasi mehnat migrantlarining oilasi bilan mamlakatga kelishiga ruxsat berilishini so‘rab chiqqandi.
|
Bugun, 5 sentabr kuni Tailand poytaxti Bangkok shahrida boks bo‘yicha Osiyo chempionati final bahslari o‘z nihoyasiga yetdi. Unda finalga yo‘l olgan yetti nafar o‘zbekistonlik bokschining ikki nafari — Bektemir Meliqo‘ziyev hamda Hasanboy Do‘smatov oltin medalga sazovor bo‘ldi.
Final bahsida 75 kg vazn toifasida ringga chiqqan Bektemir Meliqo‘ziyev raqibi Havaskor bokschilar xalqaro assotsiatsiyasi vakili Krishan Vikasni mag‘lubiyatga uchratdi. Yana bir bokschimiz Hasanboy Do‘smatov esa -49 kg vaznda filippinlik Rogen Ladonga oltin medalni qo‘lga kiritish uchun imkoniyat qoldirmadi.
Hasanboy Do‘smatov
Murodjon Ahmadaliyev
Shuningdek, finalga yo‘l olgan Shahobiddin Zoirov (-52 kg), Murodjon Ahmadaliyev (-56 kg), Fazliddin G‘aipnazarov (-64 kg), Elshod Rasulov (-81 kg), Rustam To‘laganov (-91 kg) kumush medallar bilan kifoyalanishdi.
Fazliddin G‘aipnazarov
Rustam To‘laganov
|
378
–yer uchastkasi davlat va jamoat ehtiyojlari uchunolib qo‘yilishi
oqibatida yetkazilgan zararlarni to‘laligicha qoplash;
–fuqarolarga va yuridik shaxslarga tegishli bo‘lgan buzilishi
kerak uylar, imoratlar va inshootlarni ko‘chirish va yangi joyda
tiklash;
–yangi joyda uylar, imoratlar qurish hamda ularni fuqarolar
va yuridik shaxslarga mulk qilib berish.
Huquqbuzarlikning obyektini davlat va jamoat ehtiyojlari uchun
yer uchastkalarining olib qo‘yilishi munosabati bilan fuqarolarga
va yuridik shaxslarga yetkazilgan zararlarni qoplash bilan bog‘liq
munosabatlar tashkil etadi.
Huquqbuzarlikning obyektiv tomoni davlat va jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkalarini olib qo‘yish hamda ushbu yer uchastkalari
va ularda joylashgan binolar, boshqa imoratlar, inshootlar va dov-daraxtlarning bozor qiymatini oldindan va to‘liq qoplamaslikda
namoyon bo‘ladi.
Huquqbuzarlikning subyekti mansabdor shaxslar hisoblanadi.
Huquqbuzarlikning subyekti qasd yoki ehtiyotsizlik hisoblanadi.
Huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlar MJtKning 245-moddasiga
ko‘ra, ma’muriy ishlar bo‘yicha tuman (shahar) sudlari sudyalari
tomonidan ko‘rib chiqiladi.
Nazorat uchun savol va topshiriqlar
1. Fuqarolarning huquq va erkinliklariga tajovuz qiladigan huquqbuzarliklar uchun qanday ma’muriy javobgarlik belgilangan?
2. Saylov va referendumni tashkil etish hamda o‘tkazish sohasidagi
huquqbuzarliklar uchun qanday ma’muriy javobgarlik belgilangan?
3. Aholi sog‘lig‘ini saqlash sohasidagi huquqbuzarliklar uchun qanday ma’muriy javobgarlik turlari mavjud?
4. Mulkka tajovuz qiluvchi huquqbuzarliklar uchun belgilanadigan
ma’muriy javobgarliklar haqida so‘zlab bering.
5. Tabiiy muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi huquqbuzarliklar uchun qanday ma’muriy javobgarliklar kelib
chiqadi?
6. Sanoat, qurilish va issiqlik hamda elektr energiyasidan foydalanish sohasidagi huquqbuzarliklar uchun kelib chiqadigan ma’muriy
javobgarliklar haqida tushuntiring.
7. Qishloq xo‘jaligida veterinariya-sanitariya qoidalarini buzganlik uchun ma’muriy javobgarlik belgilanadigan huquqbuzarliklar haqida so‘zlab bering.
|
18 iyun kuni Eronga safar qilgan Filippo Grandi Qochqinlar bo‘yicha BMT Bosh komissari sifatida uning ilk safari afg‘on qochqinlariga qaratilganini aytdi
|
4.
Svetlana Karvaseskaya —Toshkent, ROMSS, XKU —
423 ochko.
5.
Yuriy Totchin —Toshkent, KU —330 ochko.
6.
Natalya Yegorova —Toshkent, ROZK —294 ochko.
7.
Sergey Arkashin —Toshkent «Dinamo» —290 achko.
8.
Galina
Kazakova
—
Toshkent,
ROMSM
—
287
ochko.
9. Andrey Larin
—Toshkent, 1-BO“QOO“MSM
—265
ochko.
10.Lyudmila Lisovskaya —Toshkent ROZK, sport ustasi
—240 ochko.
Eng yaxshi o‘smir yengil atletikachilar
I.
Andrey
Podurov
—
Toshvil,
«Yoshlik»;
1-BO‘OUMSM, XTB. s.u. —239 ochko.
2. Doniyor Sinagatullin —Quvasoy,
Farg‘ona viloyati,
KUROO‘“MBO”’SM, s.u.n. —190,8 ochko.
32.
Anna
Urazayeva
—
Chirchiq,
«Yoshlik»,
1-BO‘QO‘MSM, Toshvil, XTB, s.u.n. —190 ochko.
4.
Olga
Xogolyeva
—
Chirchiq,
«Yoshlik»,
1-BO‘QOO‘MSM Toshvil, XTB,
Ir. —162 ochko.
5. Anna Sidorova —Toshkent, KUROO“MBO‘SM s.u.n.
—161 ochko.
6.
Zarina Islomova Samarqand, KU, ROZK,
s.u.n.
—
160 ochko.
7.
Dmitriy
Shuman
—
Chirchiq
«Yoshlik»,
1-BO‘OO“MSM Toshvil. XTB, Ir. —145 ochko.
8. Yekaterina Strelsova —Samarqand «Yoshlik» ROZK
s.u.n. —141 ochko.
9. Gayana Beglaryan —Samarqand «Yoshlik», ROZK —
109 ochko.
10. Svetlana Radzivil —Toshkent, KU, ROO‘’MBO‘“’SM
—90 ochko.
297
|
-60 kg vazn toifasida O‘zbekiston sharafini himoya qilgan Diyorbek O‘rozboyev turnir davomida Eron, Germaniya va Mo‘g‘uliston vakillarini mag‘lubiyatga uchratib, finalga yo‘l oldi. Hal qiluvchi bahsda u boshqa bir mo‘g‘ulistonlik sportchi Boldbaatar Ganbatga qarshi bahs olib bordi va imkoniyatni boy berib qo‘ydi. Shu tariqa, Diyorbek Toshkent Gran-prisining kumush medali bilan kifoyalandi. Qayd etish lozimki, ushbu nufuzli musobaqaga ayni paytda Toshkentda bo‘lib turgan Xalqaro havaskor boks assotsiatsiyasi (AIBA) prezidenti G‘ofur Rahimov ham tashrif buyurdi va sovrindorlarni taqdirlash marosimida ishtirok etdi. Shuningdek, -66 kg vazn toifasida bahslarda qatnashgan Sardor Nurillayev finalga qadar Qirg‘iziston, Rossiya, Mo‘g‘uliston, Ozarbayjon vakillaridan ustun keldi va hal qiluvchi bahsga yetib bordi. Oltin medal uchun kechgan bahsda u sloveniyalik Adrian Kombokka qarshi tatamiga chiqib, mag‘lubiyatga uchradi va kumush medalga sazovor bo‘ldi. Ushbu vaznda bahslarda ishtirok etgan boshqa bir sportchi Shahram Ahadov Isroil, Serbiya vakillarini mag‘lubiyatga uchratdi. Chorak finalda esa ozarbayjonlik raqibga imkoniyatni boy berib qo‘ydi. Bronza medali uchun bahslarda u Mo‘g‘uliston va Rossiya terma jamoasi vakillaridan ustun kelib, Toshkent Gran-prisi sovrindoriga aylandi. Shu tariqa, o‘zbekistonlik dzyudochilar musobaqaning birinchi kunida 2 ta kumush va 1 ta bronza medallarini qo‘lga kiritishdi. Ertaga Toshkent Gran-prisida erkaklar o‘rtasida -73 kg, -81 kg, ayollar o‘rtasida esa -63 kg va -70 kg vazn toifalarida bahslar o‘tkaziladi.
|
203
YORUG‘LIKNING YUTILISHI- YoRUG‘LIKNING YuTILIISHI –
POGLOЩENIE
SVETA
–
yorug‘lik
energiyasining
boshqa
xil
ko‘rinishlarga o‘tish natijasida muhit orqali o‘tayotgan yorug‘likning
susayishi
YORUG‘LIKNING
QUTBLANISHI
-
YoRUG‘LIKNING
QUTBLANISHI – POLYARIZATSIYA SVETA –yorug‘likning magnitik va
elektrik vektorlari yo‘nalishlari fazo va vaqt bo‘yicha tartibli
joylashuvi.
INTERFERENSIYA – INTRFERENSIYa –to‘lqinlarning ustma –ust
tushib, bir–birini kuchaytirishi yoki susaytirishi.
INTERFERENSIYA
YO‘LLARI-INTRFERENSIYa
YO‘LLARI
–
INTERFERENSIONNЫE POLOSЫ –yorug‘lik interferensiyasida
kuzatiladigan yorug‘ va qorong‘u yo‘llar tizimi.
INTERFERENSIYA MANZARASI– INTRFERENSIYa MANZARASI –
INTERFERENSIONNAYA
KARTINA
–
kogerent
yorug‘lik
dastalarining qo‘shilishi natijasida hosil bo‘luvchi va past jadallikli
yorug‘lik sohalarining muntazam navbatlashuvi.
YO‘LLAR FARKI YO‘LLAR FARQI – RAZNOST XODA–umumiy
bosh va oxirgi nuqtalarga ega bo‘lgan ikki yorug‘lik yo‘llarining optik
uzunliklari ayirmasi.
KIMYOVIY LAZER-KIMYoVIY LAZER – XIMICHESKIY LAZER–
band qilishlar inversiyasi kimyoviy reaksiyalar natijasida vujudga
keladigan gaz lazer.
KOGERENT NURLANISH- KOGERENT NURLANISh –
KOGERENTNOE IZLUCHENIE –tebranishlari vaqtga bog‘liq bo‘lmagan
doimiy faza farqiga ega bo‘lgan elektromagnitik nurlanish.
KOGERENTLIK-KOGERENTLIK - KOGERENTNOST –bir nechta
tebranma yoki to‘lqin jarayonlarning ularning qo‘shilishida namoyon
bo‘luvchi vaqt va fazoda uyg‘un kechishi.
|
2-ilovaning davomi
13.1-qator hisobi. Talab etiladi: Pg; = 9300 ga uchun (9300. 11,11) 1
1000 = 103,33 = 103 dona; Pgg
= 11700 ga uchun (11700. 11,111) 11000 = 129,99
= 130 dona. P=—29400 ga uchun (29400
-11,111)
1000 = 326,66 = 327 dona.
90
sm
qator
orasi
uchun.
Talab
etiladi:
Pi
=
9300
ga
uchun
(9300. 8,333) 71000 = 77,49 = 77 dona; Pgg = 11700 ga uchun (11700
-8,333)
1000 = 97,49 = 97 dona; P! 29400 ga uchun (29400
-8,333) / 1000 = 244,99
= 245 dona.
13.2–qator raqamlari 9.1–qator raqamlariga teng.
14.1-qator hisobi. Talab etiladi: Pg = 9300 ga uchun (9300
,
13,3)
7
1000 = 123,69 = 124 dona; Pgg = 11700 ga uchun (11700
-13,3) 11000 = 155,61
= 156 dona. P5= 29400 ga uchun (29400-13,3) 11000 = 391,02 g‘ 391 dona.
14.2–qator raqamlari 2.2–qator raqamlariga teng.
15.1 va 15.2–qatorlar raqamlari 14.1 va 14.2–qatorlar raqamlariga
teng.
16-qator raqamlari 2.3–qator raqamlariga teng.
17.1,
17.2
–qatorlar hisobi. Talab etiladi: Pi
= 9300
ga uchun
(9300
-16,66)! 1000 = 154,93 = 155 dona; Pgg = 11700 ga uchun (11700
-16,66)!
1000
= 194,92 = 195 dona.; P! 29400 ga uchun (29400
-16,66) { 1000 = 489,80
= 490 dona.
17.3–qator raqamlari 7–qator raqamlariga teng.
Qoraqalpog‘iston
Respublikasi,
Andijon,
Buxoro
va
Jg‘eizzax
viloyatlari bo‘yicha hisob-kitob natijalarini 2 i 1-jadvalga kiritamiz.
Qashqadaryo viloyati
bo‘yicha.
1.1
–qator hisobi.
Talab etiladi:
Pg = 7000 ga uchun (7000
-2,857) 11000 = 19,99 = 20 dona; Pgg = 9050 ga uchun
(9050. 2,857) { 1000 = 25,85 = 26 dona. Pgz = 14700 ga uchun (14700
-2,857)!
1000 = 41,99 = 42 dona; Po = 35650 ga uchun (35650
-2,857)
{ 1000 = 101,85
= 102 dona.
1.2—qator hisobi. Talab etiladi: Pp = 7000 ga uchun (7000
-5,714) 7
1000 = 39,99 = 40 dona; Pgg = 9050 ga uchun (9050. 5,714) 71000 = 51,71 = 52
dona.; Pgz = 14700 ga uchun (14700, 5,714) 11000 = 83,99 = 84 dona; Po = 35650
ga uchun (35650
-5,714) 11000 = 203,70 = 204 dona.
1.3—qator hisobi. Talab etiladi: Pr; = 7000 ga uchun (7000. 8,572) 1
1000 = 60 dona; Pgg = 9050 ga uchun (9050
, 8,572) 11000 = 77,57 = 77 dona;
Pgz = 14700 ga uchun (14700
-8,572)
11000 = 126 dona; Po = 35650 ga uchun
(35650
-8,572) / 1000—305,59—305 xona.
Uch g‘ildirakli chopiq traktorlari (2 qator).
158
|
O‘zA - Hokimlar investitsiya shartnomalarini mustaqil tuzish huquqiga ega
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlar 10 mln
AQSH dollaridan ko‘p bo‘lmagan ekvivalentda chet el investorlari bilan investitsiya shartnomalarini mustaqil tuzish huquqi berildi
|
ISROILOVA Zulfiya
QODIROV Pirimqul
-
QAYIPBERGANOV To‘lapbergan
QAYUMOV Laziz
MATJONOV Omonboy
MAHMUDOV Nat
«
—
MINGNOROV (Tog‘ayMurod)
MIRSAIDOV Mirmuhsin
MUXTOROV Asqad
–
NORMATOV Umarali
NO‘MONOV Komil (Yashin)
SIDEL’NIKOV Oleg
SULTONOV Izzat
TO‘LAXO‘JAEV Turob
UDALOV Aleksandr
UMARBEKOV O‘lmas
"FAYZIEV Rahmat
HOJIEVA Oydin
XUDOYBERDIEVA Hamma
—
HUSANXO‘JAEV (SaidAhmad)
HOSHIMOV O‘tkir
YUSUPOV Ibroyim
— OSMANOV Ayder
NURULLAEVA Gulchehra
. YUSUPOV Shukrullo
YOQUBOV Odil
PO‘LATOV Temur
"O‘ZBEKISTON SSR YOZUVCHILAR
SOYUZI PRAVLENIESINING PLENUMI
O‘zbekiston. Yozuvchilar soyuzi pravleniyesining
28-oktyabr kuni
bo‘lib o‘tgan plenumida O‘lmas Umarbekov pravleniye prezidiumining
raisi etib saylandi. Abdulla Oripov, Asqad Muxtor, To‘lapbergan
Qayipberganov prezidium raisining o‘rinbosarlari etib saylandi.
.
lar.
«?
O‘zbekiston
SSR Yozuvchilar
soyuzi
nashr
organlarining redaktorlari tasdiqlandi. O‘zbekiston adabiyoti va san’ati) gazetasiga
Odil Yoqubov. «Sharq yulduzi» jurnaliga O‘tkir Hoshimov, "Zvezda
Vostoka)
jurnaliga
Sergey
Tatur, «Yildiz»
jurnaliga
Ayder
Osmanov,
«Yoshlik» jurnaliga Omon Matjon bosh muharrir qilib
tasdiqlandi.
b
ji
i
Shu kuni O‘zbekiston yozuvchilarining TX syezdida saylangan yangi
reviziya komissiyasining ham yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Rasul Rahmonov
O‘zbekiston
Yozuvchilar
soyuzi reviziya komissiyasining
raisi
egib
saylandi.
TINCHLIK VA BUNYODKORLIK PROGRAMMASI
«»
Uyg‘un,
O‘zbekiston SSR xalq shoiri,
Sotsialistik Mehnat Qahramoni
OLTIN KITOB
Ulug‘
mamlakatimizdagi
millionlab
sovet
kishilari
Kommunistik
partiamizning yangi—navbatdagi XXUP yeyezdini mehnat zafarlari bilan
yuksak ko‘tarinki ruhda kutib olayotgan kunlarda yana bir ulkan hodisaning
guvohi bo‘ldik. Matbuotda KPSSning yangi tahrirdagi Programmasi loyihasi
e’lon qilinib, umumxalq muhokamasiga taqdim etildi. Marksizm-leninizm
g‘oyalarining
g‘oyat
boy
xazinasi
bo‘lgan,
partiyamiz, sotsialistik
tuzumimizning chinakam demokratik tabiatini
yorqin namoyish
etgan
bu nodir
hujjatni barcha soveg kishilari katta e’tibor va mamnuniyag bilan o‘qib
chiqdilar. Keksa kommunist, keksa ijodkor sifatida loyihadagi satrlarni
o‘qir ekanman, qalbim faxr va iftixor, quvonch tuyg‘ulariga to‘ldi. Sababi,
ulkan mamlakatimizda yangi dunyo—sotsializm dunyosi qurila boshlagan ilk
kunlardan boshlab hozirgi ulug‘vor yuksalishlar davrigacha ro‘y bergan barcha
hodisalar ko‘z o‘ngimizda sodir bo‘ldi. 20-yillardagi keskin sinfiy kurashlarda,
30-yillardagi
mamlakatni
kollektivlashtirish
pallasida,
40-yillardagi nemis-fashist bosqinchilari bilan murosasiz kurash yillarida, urushdan keyingi tinch qurilish, tiklanish davrlari. va hozirgi baxtiyor
kunlarimizda madaniy qurilish jabhasining bir askari sifatida qalamim,
qo‘shiqlarim bilan mehnatkash xalq jasoratini kuylab keldim. Bir vaqtlar
vayronaga, kultepaga aylangan yurtimiz ko‘z o‘ngimizda guliston o‘lka bo‘lib
qayta tug‘ildi. Bugun jonajon respublikamizning qayeriga bormang, yashnagan
qishloqlar, obod shaharlar, ko‘rkam binolarga ko‘zingiz tushadi. Xalqimiz
to‘q, farovon, baxtiyor hayot kechirayotganini ko‘rib, ko‘nglingiz tog‘dek ko‘tariladi. Jamiyatimizning kelajagi, otalar jasoratining davomchilari bo‘lgan
jajji farzandlarimizning
yayrab yashayotganligi,
ularning o‘qishi,
har
jihatdan yetuk, sog‘lom, bilimli, madaniyatli kishilar bo‘lib yetipgipgi uchun
barcha
sharoitlar
va
qulayliklar
yaratilganligi;
mehnat
kishisining
ulug‘lanishi,
keksalarga,
xotin-qizlarga
ko‘rsatilayotgan
yuksak
hurmat-e’tibor
—
bularning
hamma-hammasi
sovet
tuzumi,
sotsializm
dunyosi
sharofati tufayli bo‘layotganini
butunjahon
ahli
ko‘rib
turibdi.
Ha,
sotsialistik tuzum o‘zining har jihatdan afzalligini, mehnatkash xalq
manfaatlarini to‘la-to‘kis aks ettirishini butun olamga yaqqol namoyish
qildi.
KPSSning
yangi
tahrirdagi
Progratmasida:
«Mamlakatimizda
sotsializm batamom va uzil-kesil g‘alaba qozondi»,
—deb ochiq-oydin yozib
qo‘yilgan. Bugungi kunda
har bir sovet kishisi bu haqqoniy so‘zlarning
voqelikdagi real ifodasini ko‘rib turibdi.
Mazkur
hujjat
partiyamiz,
sovet
davlati
va
butun
xalq
ishining
strategik yo‘nalishlarini aniq va batafsil ta’riflab berganligi uchun ham
tengsiz qimmatga egadir. Unda KPSSning pirovard maqsadi—kommunizm
qurish, «Har kimdan—qobiliyatiga yarasha, har kimga ehtiyojiga yarasha»
degan buyuk prinsipni ro‘yobga chiqarishdan iborat ekanligi alohida ta’kidlangan. Sovet xalqi Kommunistik partiya yetakchiligida bu ulug‘ prinsipni
barqaror etish yo‘lida izchil kurashdan aslo tolmaydi. Biz halol mehnatimiz,
peshona terimiz bilan yorqin kommunistik ideallarni hayotga tadbiq etib
boraveramiz. Shu o‘rinda ayrim statistik ma’lumotlarni keltirib o‘taylik.
KPSSning uchinchi Programmasi qabul qilingandan beri o‘tgan chorak asr
mobaynida mamlakatimizda ishlabchiqarish vositalari 3,2 baravar yuksaldi,
30
|
Mazkur sanoat va tadbirkorlik zonasiga 5 gektar maydon ajratilgan bo‘lib, bu yerda tadbirkorlar tomonidan qator loyihalar amalga oshiriladi.
Tuman hokimligi axborot xizmatining ma’lum qilishicha, bu yerda jami qiymati 51,2 milliard so‘mlik 43 ta loyiha amalga oshirilishi rejalashtirilgan bo‘lib, 300 ga yaqin yangi ish o‘rni yaratiladi. Loyihalarning 34 tasi sanoat yo‘nalishida, 9 tasi xizmat ko‘rsatish sohasida bo‘lishi belgilangan.
A.Bo‘riyev, O‘zA
|
asosiy tushunchalar bo‘lgani kabi “qadriyat” tushunchasi ham “Qadriyatshunoslik”
atamasi
uchun shunday asos bo‘la oladi. G‘arbda bu atama grekcha “axio”
(qadriyat) va “logos” (fan, ta’limot) tushunchalaridan tashkil topgan.
Oaдпyaйaг"
axloqiy
qoida
va
me’yorlar,
ideallar
va
maqsadlardagi
baholash mezoni va usullarni ham o‘zida aks ettiradi. Ular hallolik, poklik, o‘zaro
yordam,
adolatlilik,
haqiqatguylik,
ezgulik,
tinchlik,
shaxs
erkinligi,
mehr-muhabbat, mehnatsevarlik, vatanparvarlik kabi
fazilatlar, burch, vijon, or-nomus,
masuliyat
kabi
axloqiy
tushunchalar
shaklida namoyon
bo‘ladi.
Qadriyatlar
umumbashariy, umuminsoniy, milliy, mintaqaviy, shaxsiy, diniy turlarga bo‘linadi.
Fuqarolik jamiyatining rivoj topishi uchun butun jamiyat uchun umumiy bo‘lgan
qadriyatlar
shakllanishi
talab
etiladi.
Bunday
holatda
jamiyat
A’zolari
umumjamoaga xos qadriyatlarga tayanadilar va ular o‘rtasida o‘zaro ishonch hissi
shakllanadi, natijada jamiyatda yagona ma’naviy asos vujudga keladi. Biroq bozor
munosabatlari rivoj topayotgan jamiyatlarga nazar tashlansa, ularda turli guruhlar,
ya’ni
rang-barang
etnik
guruhlardan
tortib
turli
professional
uyushmalarning
muttasil ko‘payib borishiga guvoh bo‘lish mumkin.
O‘zbek
milliy
g‘ʻoyasi-O‘zbek
xalqi
milliy
mafkurasining
g‘oyalari
umuminsoniy qadriyatlarga tayanadi. Bu g‘oyalar er yuzidagi barcha tinchliksevar,
ezgulikka intiluvchi xalqlar va millatlar, davlatlar qabul qiladilar. Har qanday
qadriyat inson faoliyatining mahsuli, uning ob’ektiv olamiga nisbatan
bo‘lgan
munosabatining ifodasi, shu bilan birga inson ma’naviy kamolatining muhim omili
ekanligi haqida
fikr
yuritishdan
oldin,
uning
ilmiy-falsafiy
ma’nosi,
paydo
bo‘lish
va
rivojlanishining
ijtimoiy-iqtisodiy
va
ma’naviy
ildizlari,
shakllanishidagi
shart-sharoit,
imkoniyat
va
zaruriyatlar
milliy,
mintaqaviy,
umumbashariy,
diniy qadriyatlar singari turlari nimalardan iboratligini aniqlab
olishga to‘g‘ri keladi.
Qadriyatlar
deyilganida jamiyat
taraqqiyoti
jarayonida
shakllangan
va
rivojlangan, faqat o‘tmish davrlar uchun muhim ahamiyat kasb etib qolmasdan,
hozirgi kundagi va kelajakdagi ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va madaniy taraqqiyotga
ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan kishilar ongiga singib ijtimoiy ahamiyat kasb
etadigan moddiy, ma’naviy, tabiiy, diniy, axloqiy, falsafiy va boshqa boyliklar
majmui tushuniladi. Kishilik jamiyati taraqqiyoti va istiqboli uchun ahamiyatli
bo‘lgan ijtimoiy, ma’naviy hodisalar
qadriyatlar
jumlasiga
kiradi.
Qadriyatlar
jamiyat
ijtimoiy
va
ma’naviy taraqqiyotining zaruriy mahsulidir. Qadriyatlar
muayyan
bir davr
sharoit va ehtiyojning mahsuli
bo‘lish bilan birga uning
ko‘zgusi hamdir.
Qadriyatlar ijtimoiy taraqqiyot jarayonida namoyon bo‘ladi, tabiiy, ijtimoiy-
iqtisodiy, siyosiy,
madaniy
munosabatlarni
o‘zida
aks
ettiradi,
o‘zgarib,
rivojlanib,
boyib, takomillashib turadi. Tarixiy taraqqiyot jarayonida
bo‘ladigan
o‘zgarishlar va rivojlanishlar qadriyatlarning mazmunida o‘z ifodasini topadi.
Jamiyat taraqqiyoti
doimiy
ravishda
o‘zgarib
rivojlanib,
yangilanib
turgan
sari qadriyatlarning ahamiyati oshib, ularni baholash mezonlari ham
oldingidan boshqacha bo‘lib
turadi.
Barcha zamonlarda ham inson eng
oliy
|
Rossiyada O‘zbekiston fuqarolarining pasportlari olib qo‘yilgani aniqlandi. Bu haqda Tashqi mehnat migratsiyasi agentligi xabar berdi.
Qayd etilishicha, Xanti-Mansiysk avtonom okrugi Nyagan shahrida 19 nafar O‘zbekiston fuqarolarining pasportlari ish beruvchi tomonidan olib qo‘yilgan.
Shuningdek, xabarda aytilishicha, o‘zbekistonliklar o‘rmon xo‘jaligida majburan ishlatilgan va huquqlari buzilgan.
Fuqarolarning murojaati Tashqi mehnat migratsiyasi agentligi Xanti-Mansiysk avtonom okrugidagi vakili tomonidan o‘rganilgan va Rossiya mutasaddi tashkilotlar bilan tezkor harakatlar natijasida ular hujjatlari olib berilgan va huquqlari tiklangan.
Bundan oldin Rossiyada 12 nafar o‘zbekistonlikning pasporti ish beruvchilardan olib berilgandi.
|
Ag‘» Cst» Rb NH; o Ker Nat» Ш"
Bu qatorliotrop qator deyiladi.
lon
koagulyantning
konsentratsiyasi
ortishi
bilan
z
mitsellasining dzeta-potensiali kamayadi. Dzeta-potensial 0,025
0,04
И
(0
gacha
emas)gacha
kamayganda
koagulyatsiy
boshlanadi.
Bir
zaryadli
ba’zi organik jonlarning koagullovchi
xususiyati ikki zaryadli noorganik ionlarnikidan katta bo‘ladi, bu
ularning kuchli spesifik adsorbilanuvchanligi bilan tushuntiriladi.
5. Bir xil zaryadli anorganik ionlarning koagullash xususiyati
ularning gidratlanuvchanligi kamayishi bilan ortadi:
Ш" 2 Ma" 2 K" 2 ЁБЪ" 2 C5"
6.
Deryagin-Landau
qonuni:
kolloid
zarrachalarning
elektr
potensiali o‘rtacha qiymatga ega bo‘lgan hollarda elektrolit ionining
koagullash chegarasiz 9ga bog‘liq ravishda o‘zgaradi:
м const: €’(kTY
I
ia, go
z-koagulyatsiyani amalga oshiruvchi ionning zaryadi.
const-ma’lum konstanta;
£ -erituvchining dielektrik konstantasi;
A-Van-der-Vaals kuchlariga oid kattalik (konstanta);
k-Bolsman konstantasi;
e-elektronning zaryadi;
y-elektrolitning koagulyatsiya qilish konsentratsiyasi,
222
|
U yerda haftasiga milliardlab dollar sarflayotgan Amerika O'zbekistonga yordam tariqasida o'tgan yili 12 million dollar ajratgan
Mablag' asosan gumanitar, qolaversa davlatchilik va boshqaruvni yaxshilash uchun xizmat qiladigan dasturlarga sarflangan
|
Qarorga muvofiq, Olmazor tumanining 10 ta mahalla fuqarolar yig‘inlarida tajriba tariqasida tadbirkorlik faoliyatiga, shu jumladan oilaviy tadbirkorlik va hunarmandchilik faoliyatiga ko‘maklashish maqsadida «Tadbirkorlik markazlari» tashkil etildi. Quyidagilar Markazlarning asosiy vazifalari etib belgilandi: uyma-uy yurib tadbirkorlik bilan shug‘ullanish istagi bo‘lgan shaxslarn aniqlash va ularga ko‘maklashish; faoliyatini endi boshlayotgan tadbirkorlarga Markazlar binosidan, yoshlar tadbirkorlik klasterlari binolaridan joy ajratishga ko‘maklashish; davlat mulki ob’ektlarini «nol» qiymatida xarid qilish bo‘yicha maslahatlar va amaliy yordam berish; «Hunarmand» uyushmasiga a’zo bo‘lish orqali soliqlar va boshqa turdagi imtiyozlardan foydalanishda va imtiyozli kreditlar olishda amaliy yordam ko‘rsatish. Qarorga ko‘ra, 2019 yil 1 yanvarga qadar Markazlar faoliyatining samaradorligini tahlil qilgan holda, Olmazor tumanining boshqa mahalla fuqarolar yig‘inlarida ham Markazlar tashkil etiladi.
|
Toshkent shahri. Respublika Gidrometeorologiya markazining xabar berishicha, 1 iyun kuni poytaxtda havo o‘zgarib turadi, vaqti-vaqti bilan biroz yomg‘ir yog‘ishi mumkin, momaqaldiroq bo‘lishi mumkin. Shamol sharqdan 7–12 m/s tezlikda esadi. Harorat kechasi 18–20 daraja, kunduzi 28–30 daraja issiq bo‘ladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyati. Havo o‘zgarib turadi, ba'zi joylarda qisqa muddatli yomg‘ir yog‘adi, momaqaldiroq bo‘lishi mumkin. Sharqiy shamol yo‘nalishini o‘zgartirib, g‘arbdan 7–12 m/s tezlikda esadi, ba'zi joylarda 15–20 m/s gacha kuchayishi mumkin. Harorat kechasi 13–18 daraja iliq, kunduzi 28–33 daraja issiq bo‘ladi.
Buxoro va Navoiy viloyati. Havo o‘zgarib turadi, ba'zi joylarda qisqa muddatli yomg‘ir yog‘adi, momaqaldiroq bo‘lishi mumkin. Sharqiy shamol yo‘nalishini o‘zgartirib, g‘arbdan 7–12 m/s tezlikda esadi, ba'zi joylarda 15–20 m/s gacha kuchayishi mumkin. Harorat kechasi 15–20 daraja iliq, kunduzi 28–33 daraja issiq bo‘ladi.
Toshkent, Samarqand, Jizzax va Sirdaryo viloyatlari. Havo o‘zgarib turadi, ba'zi joylarda qisqa muddatli yomg‘ir yog‘adi, momaqaldiroq bo‘lishi mumkin. Sharqiy shamol yo‘nalishini o‘zgartirib, g‘arbdan 7–12 m/s tezlikda esadi, ba'zi joylarda 15–20 m/s gacha kuchayishi mumkin. Harorat kechasi 15–20 daraja iliq, kunduzi 28–33 daraja issiq bo‘ladi.
Qashqadaryo va Surxondaryo viloyati. Havo o‘zgarib turadi, ba'zi joylarda qisqa muddatli yomg‘ir yog‘adi, momaqaldiroq bo‘lishi mumkin. Sharqiy shamol yo‘nalishini o‘zgartirib, g‘arbdan 7–12 m/s tezlikda esadi, ba'zi joylarda 15–20 m/s gacha kuchayishi mumkin. Harorat kechasi 17–22 daraja iliq, kunduzi 30–35 daraja issiq bo‘ladi.
Andijon, Namangan va Farg‘ona viloyatlari. Havo o‘zgarib turadi, kechga tomon ba'zi joylarda qisqa muddatli yomg‘ir yog‘ishi mumkin, momaqaldiroq bo‘lishi mumkin. Sharqiy shamol yo‘nalishini o‘zgartirib, g‘arbdan 7–12 m/s tezlikda esadi, ba'zi joylarda 15–20 m/s gacha kuchayishi mumkin. Harorat kechasi 15–20 daraja iliq, kunduzi 30–35 daraja issiq bo‘ladi.
Respublikaning tog‘li hududlari. Havo o‘zgarib turadi, vaqti-vaqti bilan yomg‘ir yog‘adi, ba'zi joylarda kuchli bo‘lishi mumkin. Momaqaldiroq bo‘lishi mumkin Sharqiy shamol yo‘nalishini o‘zgartirib, g‘arbdan 7–12 m/s tezlikda esadi, ba'zi joylarda 15–20 m/s gacha kuchayishi mumkin. Harorat kechasi 9–14 daraja, kunduzi 15–20 daraja iliq bo‘ladi.
|
Siyosiy mahbuslarning ilmga chanqoq farzandi
Aksariyat hollarda familiyasining o‘xshashligi bois Mahatma Gandi bilan qarindosh, deb yanglish o‘ylanadigan Indira 1917-yil 19-noyabrda, Hindistonning Ollohobod shahridagi siyosatchilar oilasida dunyoga keladi. Otasi Javaharlal Neru Hindistonning bo‘lajak birinchi vaziri, bobosi Motilal Neru bo‘lsa Hindiston Milliy kongressining boshlig‘i, onasi Kamala ashaddiy repressiyalarni boshdan kechirgan faollardan edi. Bunday oila va muhitda o‘sib-ulg‘aygan qizaloq siyosatga qiziqmasligi, keyinchalik boshqa sohada faoliyat yuritishi mumkin emasdi.
Indira bolaligidan zamonasining eng millatparvar, aqli raso kishilari bilan bir davrada bo‘lgan, mag‘zini chaqishga yoshi kichiklik qilsa-da, ularning suhbat-u mulohazalari ong ostiga singib, keyinroq o‘zini namoyon qila boshlagan. Dastlab uyda ta’lim olgan qizaloq keyinchalik o‘qishni Santiniketan universitetida davom ettirishga qaror qiladi. Yolg‘iz farzand bo‘lgani uchun hech nimadan kam bo‘lmay ulg‘aygan Indira, qolaversa, butun millatning hayoti uning ota-onasi bilan bog‘liq vaziyat sabab tubdan o‘zgarib ketadi.
Hammasi taqdirning zarbasi-yu, otasining qamoqqa tushishi bilan boshlanadi. Erkka intilgan odamning jismi qafasga solingani bilan, uning qalbi va tafakkurini asir qilib bo‘lmaydi. Xuddi shuning singari Neru zindonda ekaniga qaramay, qiziga mamlakatning kelajagi haqida qayg‘ulari bitilgan, tajriba va qarashlari aks etgan ko‘plab maktublarni yuborishni kanda qilmaydi.
Avvaliga ma’rifatga chorlovchi ruhdagi nutqlar so‘zlashning o‘zi bilan kifoyalangan onasi va boshqa faol ayollar, turmush o‘rtoqlari qamoqqa olinganidan keyin yanada faollashish kerakligini anglab yetadi. Indiraning onasi boshchiligidagi Ollohobod ayollar harakati ommani qo‘l qovushtirmaslikka chorlaydi. Natijada hukumatning taqiqlariga qaramay, xizmatkorlar, fabrika xodimlari va kambag‘al ayollardan tortib talabalar, o‘ziga to‘q uy bekalari hamda aktrisalar ham namoyishga chiqa boshlaydi. Bir yoqadan bosh chiqargan Ollohobod aholisining inglizlarning do‘koniga kirmaslikka, faqat hindlar tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlarni xarid qilishga qilgan qarorlaridan keyin Britaniyaning Hindistondagi savdo-sotiq ishlari kasodga uchray boshlaydi. Ammo bu “erk berilgan” o‘zboshimchalikka bir zumda yakun yasaladi. Bir yilga bormay qo‘lga olinib, ozodlikdan mahrum qilingan Kamala bu haqida gap ketganda: “Turmush o‘rtog‘imning izidan borayotganimdan bag‘oyat xursandman va bundan faxrlanaman”, — deydi.
Saridagi siyosiy mahbuslar, ya’ni ayollar Hindiston uchun qandaydir kutilmagan yangilik edi. Millatning ertasiga befarq bo‘lmagani va turmush o‘rtog‘ini qo‘llab-quvvatlagani ortidan zax bosgan zindonda jazo o‘tashga mahkum bo‘lgan ayollar qatori Kamalaning salomatligida ham bir qancha muammolar kelib chiqa boshlaydi. Buning oqibatida oradan 5 yil o‘tib u Shveytsariyadagi davolanish jarayonida hayotdan ko‘z yumadi. Muammo va qiyinchiliklardan holi bo‘lmagan hayot ostonasida turgan bo‘lajak siyosatchi, onasi bilan birga yoshligini ham erta yo‘qotgandi.
Ayol kishi qanday rahbar bo‘ladi?
1947-yilning 15-avgust kuni nafaqat butun Hindiston, balki shu kunlarni intiqib kutgan Javaharlal Neru uchun ham quvonchga boy kun bo‘ladi. Neru mustaqillikka erishgan Hindistonda yangi hukumat rahbari sifatida ish boshlaydi, qizi esa unga kotiblik qiladi. Bu uning siyosiy zinapoya boshlab tashlangan ilk odimi edi. Keyinroq 1955-yilda Hindiston Milliy Kongressi ayollar tashkiloti rahbari sifatida faoliyat yurita boshlaydi. 1964-yilda otasi Javaharlal Neru vafot etgach mamlakatning yangi bosh vaziri Lal Bahodur Shastri uni axborot va radioaloqa vaziri etib tayinlaydi. Shastrining vafotidan so‘ng, 1966-yilning 19-yanvarida esa uning o‘rniga yangi vazir bo‘ladi.
Isroilda Golda Meir, Buyuk Britaniyada Margaret Tetcher — umuman XX asrni ayollarning siyosatga kirib kelish davri deb atasa bo‘ladi. Boshqa mamlakatlar o‘z yo‘liga, ammo hindlar hukumat tepasiga ayol kishi kelishini qanday qabul qilgandi? Shu vaqtgacha bunday holat kuzatilmagani, qolaversa eski urf-odatlardan kelib chiqib bu hammani xursand qilgan, deb bo‘lmaydi. Sarosimaga solganiga qaramay, bir narsa aniq edi — fuqarolar vatani uchun jonini qurbon qilishga shay bo‘lgan insonning qizi kamida uchalik bo‘lishiga ishonar, otasichalik jonkuyar bo‘lishiga umid qilardi. 49 yashar Indira shunday qilib bosh vazir lavozimini egallagan tarixdagi ikkinchi, Hindiston, yanayam aniqrog‘i sharqdagi birinchi ayolga aylanadi.
Siyosiy karyerasining boshidayoq unga eng asosiy lavozimlarni egallabgina qolmay, hind jamiyatining madaniy qatlamlarini birlashtirishi mumkin bo‘lgan istiqbolli liberal sifatida qaralgan. Hukmronligi davrida sanoat rivojlanadi, banklar milliylashtirilib, qishloq xo‘jaligi sohasida ham katta muvaffaqiyatlarga erishiladi. 1971-yilda hindlarning “temir xonimi” parlament saylovlarida yutib chiqadi. Lekin Pokiston bilan yuzaga kelgan urush sabab vaziyat keskin yomonlashadi. Bu esa o‘zaro ichki milliy nizolarning ortishi, iqtisodiy ko‘rsatkichlarni esa aksincha pasayishiga sabab bo‘ladi.
Qilgan islohotlarning hammasini ham muvaffaqiyatli emasdi. Masalan, mamlakatdagi kambag‘allikning asosiy sabablardan biri hisoblangan tug‘ilish soni bilan bog‘liq holatni to‘xtatishga qilgan urinishi ko‘plab tanqidlarga sabab bo‘ladi. 1975-yilda Oliy sud 1971-yildagi saylovlarda qonunga xilof ish tutganlikda ayblab Indiraning iste’foga chiqishini talab qildi. Ammo Gandi favqulotda holat e’lon qilgancha vaziyatga yechim topadi.
Bu vaqtda Hindiston iqtisodiyotida yanada ijobiyroq natijalar qayd etilish bilan birga, ichki nizolarga ham deyarli nuqta qo‘yiladi. Ammo buning badali osonlik bilan to‘lanmaydi. Oppozitsion nashrlar faoliyatining to‘xtatilishi uning imijga ta’sir qilmay qolmaydi. Siyosatchi karyerasi davomida bir necha marta keskin qaror qabul qilgan va kezi kelganda qahri qattiqlik bilan ish tutgan. 1977-yili parlamentning navbatdagi saylovlari u uchun omadsiz kelganining boisi ham shunda.
Stereotiplarga qaramay qilingan shaxsiy tanlov
Hindlarda tabaqalanish avj olganiga qaramay, Yevropa havosidan nafas olib ulg‘aygan Indira bu hayotda odam hamma shunday qilgani uchungina emas yuragiga quloq solib yashash kerakligini yaxshi bilardi. Shuning uchun ham u 1942-yilda ehtimoli yuqori bo‘lgan muhokama va e’tirozlarga qo‘l siltagancha, bir vaqtlar Angliyada tanishgan, boshqa kastadagi Feroz Gandi bilan oila quradi. Shaxsiy hayoti bilan bog‘liq tanlov qilishga har kimning haqqi bor ekanligiga qaramay, ushbu “qilmishi”dan keyin u asrlar davomida avloddan-avlodga o‘tib kelgan mamlakatdagi odatlarga “tupurish” va mensimaslikda ayblanadi.
Kambag‘allikka radikal kurash, sikxlarning alamli qasosi
Indirada mujassam bo‘lgan qat’iyat va jura’t 1960-yil turmush o‘rtog‘i vafotidan keyingi ayriliq fonida yanada alanga oladi. Sovuqqonlik, hissiyotlarni nazorat qilish san’ati milliy muammolar urchigan o‘choqlarga tashrifi, doimiy ravishdagi xavf bilan yuzma-yuz kelgani sari tobora mustahkamlanadi.
Hindistondagi kambag‘allikni yengishni uddasidan chiqqan, buning uchun ba’zida radikal chora qo‘llagan xonim, kuchli fe’l-atvor va egilmaydigan iroda sohibasi ekaniga qaramay, oilasida hokimiyatdagichalik qattiqqo‘l bo‘la olmaydi. O‘g‘li Rajiv uning qarshiligiga qaramay, italiyalik Sona Mayno bilan turmush quradi.
Oilam va davlatga uzoq yillar xizmat qildim va endi boshqa bir hayotni yashashni istayman. Ammo, ehtimol men bunga majbur emasman.
Indira Gandining Oksforddagi kursdoshi Doroti Normanga yozgan maktubidan
Tarixdagi istalgan jiddiy epizod singari sikxlar bilan bog‘liq mojorolarning ildizi ham bir necha asr oldinga borib taqaladi. Soddaroq tushuntirganda islom va hinduizmning elementlaridan tashkil topgan monoteistik din hisoblangan sikxizm Hindistonning sharqiy qismida bundan taxminan 600 yil avval paydo bo‘lgan. E’tiqod qiluvchilarning qarashlari janub va shimoldagi qo‘shnilaridan keskin farq qilmaganiga qaramay, xuddi boshqa istalgan etnokonfessional guruhlar singari qaysidir lahzada ular ham o‘z davlatlarini shakllantirishni istab qoladi.
Shu tariqa 1980-yil Hindiston hukumati asosiy qismi Panjobda yashaydigan sikxlar bilan qarama-qarshilik va adovatga boradi. O‘zini-o‘zi boshqarishni, qaram bo‘lmaslikni xohlayotgan sikxlar Amritsardagi Oltin ibodatxonaga joylashib oladi. Albatta, bunga Hindiston hukumati, shunchaki, qo‘l qovushtirib qarab turmaydi. Javob tariqasidagi “Moviy yulduz” deb nomlangan operatsiya doirasida ibodatxonaga hujum qilinadi, oqibatda 500 ga yaqin sikxlar hayotdan ko‘z yumadi.
Indira Gandining o‘limi esa alamzada sikxlarning o‘sha operatsiyaga javoban qasosi bo‘ladi. Ingliz dramaturgi Piter Istin bilan intervyu uchun oshiqqan Gandi xonimga tirik qolishiga zarracha umid qoldirmaydigan qilib sakkizta o‘q uziladi. Og‘ir revolverdan otilgan 38 kalibrli o‘q nafaqat Gandi, balki u zabt etgan Hindiston aholisining qalblarini ham yaralagandi. 15 yil hukmronlik qilgan Indirani so‘nggi manzilga sikhlar, tamillar yana ko‘p farzandli bo‘lishiga keskin chora ko‘rilgan ayollardan boshqa hamma ko‘z yosh to‘kib kuzatadi. Dafn marosimiga Hindistonning bir millionga yaqin fuqarosi tashrif buyuradi.
Qarindoshligi yo‘qligi ta’kidlangan “Hindiston otasi” va Indiraning o‘rtasida familiyasidan boshqa yana bir boshqa o‘xshashlik bor — ularning har ikkisi ham millat uchun fidoyi bo‘lgan va buni o‘zi to‘g‘ri deb bilgan yo‘l bilan isbotlagan.
Otilib chiqadigan, junbushga keltiradigan nutqlari bilan odamlarga ta’sir qila olgan, turli sotsial va siyosiy masalalarga nisbatan keskin mulohazalari bilan mashhur Indira Gandi nozik jins vakillari kuchli irodadan holi bo‘lmasining yorqin isboti edi. Uning taqdiri shunchaki, orzu bilan cheklanmaslik, unga erishish uchun xavfning yuziga tik boqishdan cho‘chimaslik kerakligi, har qanday siyosatchi kamchilikdan holi bo‘lolmasligiga misol bo‘la oladi. Hayoti 2011-yil Buyuk Britaniyada suratga olingan hujjatli filmga asos bo‘lgan ayol tarixda jasorat timsoli sifatida qoladi.
Iqtiboslari
|
Yangi o‘quv yilidan boshlab talabalar onlayn tarzda o‘qitiladi | infoCOM.UZ
Yangi o‘quv yilidan boshlab oliy ta’lim tizimida maxsus sirtqi bo‘lim talabalari uchun darslar masofadan turib onlayn tarzda o‘qitiladi.
Davlatimiz rahbarining 2017 yil 9 avgustida “Oliy ta’lim muassasalarida pedagogika yo‘nalishida maxsus sirtqi bo‘limlarni tashkil etish to‘g‘risida”gi PQ-3183 sonli Qarori asosida 15 ta oliy o‘quv yurtida 8 ta yo‘nalish bo‘yicha maxsus sirtqi bo‘limlar tashkil etilgan.
Endilikda joriy etilgan onlayn o‘qitish platformasi yordamida sirtqi ta’lim talabalari, masofadan turib, o‘z ish joyidan ajralmagan holda ta’lim olish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 21 noyabrdagi “Oliy ta’lim muassasasida sirtqi (maxsus sirtqi) va kechki (smenali) ta’limni tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi 930-son Qarorida sirtqi va kechki ta’lim talabalari uchun masofadan turib ta’lim berish belgilangan. Joriy etilgan onlayn o‘qitish kurs platformasi mazkur Qarorni amaliyotga tatbiq qilishda katta ahamiyatga ega.
Onlayn o‘qitish platformasi O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi huzuridagi Ta’lim muassasalarida elektron ta’limni joriy etish markazi tomonidan joriy etildi. Bugungi kunda maxsus sirtqi ta’limning 144 ta darsligi tayanch oliy ta’lim muassasasi bilan birgalikda masofaviy o‘qitish formati asosida ishlab chiqish yo‘lga qo‘yildi. Masofaviy ta’limni amalga oshirishning navbatdagi bosqichida oliy ta’limning sirtqi va kechki ta’lim uchun masofaviy o‘qitishni yo‘lga qo‘yish rejalashtirilgan. Sirtqi va kechki ta’lim darsliklari ham bosqichma-bosqich onlayn o‘qitish tizimiga o‘tkazilib boriladi.
Onlayn o‘qitish kursini tashkil qilish uchun mo‘ljallangan platformada barcha zaruriy elementlar yaratilgan. Xususan, ma’ruza, videodars, test, topshiriq, chat, forum, so‘rovnoma, glossariy, teskari aloqa va vebinar shular jumlasidandir. Shuningdek, foydalanuvchilarga qulaylik yaratish maqsadida platformani ijtimoiy tarmoqlar bilan integratsiyasi amalga oshirildi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, mamlakatimiz oliy ta’lim tizimiga masofaviy ta’limni joriy qilinishi davlat uchun ham talaba uchun ham ta’lim xarajatlarini qisqartirishga yordam beradi. Bu esa o‘z navbatida, qabul kvotalarini oshishiga xizmat qiladi.Shuningdek, talabalarning ish joyidan ajralmagan holda ta’lim olishlari o‘zaro ikki faoliyat — ta’lim va mehnat faoliyatlarining uyg‘unlashuvini ta’minlashda ham ahamiyatli hisoblanadi.
« IUT talabalari Koreyadagi Inha universitetining yozgi maktabida ishtirok etadilar
«Ochiqlik indeksi»ning yangi uslubi »
|
Yangi yilda ikki davlat xalqiga osudalik, baxtiyorlik va farovonlik hamda mamlakatlarimiz o’rtasida davom etib kelayotgan do’stlik va nekbin munosabatlar yanada rivojlanishini tilayman
|
» sag‘inch, cheqk- { ich = chekich 2 chakich, (taya-n = tay–
an-) 4 yuch = tayanich » tayanch 2 tayanch, Iqiy- » qay-)
« «uch = qay’ch) ’g‘ = qayichyog 2 qaych’g 2 qiychi, chom- »
o‘ch = chomo‘ch 2 chomich, yoto‘n- { o‘ch = bto‘no‘ch 2 yoto‘nch 2 otinch,
(bo‘r «! uch = buruch) » ak = buruchaq 2 burchak 2 burchak,
kom-ach = komach » komach kabi.
Sh.
3 misolda fe’ldan sifat yasovchi qatnashgan,
2
misolga-ch tarzida qo‘shilgan, bir misolda affiks ol—
didan
shar unlisi orttirilgan:
5 {bo‘l (yuqadigan narsa")
J ga = bulg‘a-{ 5 n
= bulg‘an-) ch = bulg‘anch
24 shq =
bulg‘anchiq 2 bulg‘anchiq, t’in- « uch = tin’ch » tinch »
tinch kabi.
Shakl yasovchi morfemalar
Bunday
morfemalar:
1)
fe’lda
kichraytirish
ma’nosini ifodalovchi shaklni,
2) otlarda kichrayti
–
rish ma’nosini ifodalovchi shaklni yasagan.
1,
2
misolda
fe’lda
Kichraytirish
ma’nosini
ifodalovchi
morfema
qatnashgan,
affiks
oldidan
1
unlisi orttirilgan: 1ag‘- » av- (ko‘taril: ESTYA,
1, 69)1
J bo = avmich- » apich- » apich-, yan- (maydala-: ESTYA,
IV,
186) 5 shch = yanim ch- » yanch- » yanch-.
P.
11
misolda
ot
leksemalarda
Kichraytirish
ma’nosini ifodalovchi morfema qatnashgan, shulardan
b
misolga-ch
tarzida
qo‘shilgan,
qolgan
misollarda
affiks oldidan
’t
(3),
o‘
(1),
a
(1) unlisi orttirilgan:
(tut- = q’l = tutqi) ch = tutqich 2 tutqich, (qog‘ur- = ma
= qog‘urma)
1
ch = qog‘urmach
2 qog‘urmach,
(ba:-birik
—
tir-": DS, 76) 5 G‘ = ba:G‘ 2 bag‘) » ich = bag‘mch » bag‘ich, (bp
(kovak: ESTYA,
1, 536) = o‘ch = yoro‘ch 2 oqan, (qis-5 she =
qisye) 5 ach = qis’iach 2 qisgach » qmsqach » qisqich »
qisqich kabi.
IFODA JIHATI Sh FONEMASIGA TENG
MORFEMALAR
Bunday ifoda jihatiga
ega morfema:
1) leksema
yasovchiga, 2) shakl yasovchiga teng.
238
|
MUNDARIJA
Yolg‘oni yo‘q kitob (V. Fayzulloh) ......shsh 3
Esselar, maqolalar
Hazratning ehtiromi ...
Taqdirning inoyati
..
«Majnuntol»da ko‘z ochgan buloq
Yaxshi nom birla yod etsa ......
Shuverda shoirning bedapoyasi ..
Dublyaj qirolichasi
Eslasang ko‘ngling yorishadi
.
Nodir akaning ulgusi ...
Marhamatning shoir bolasi..
Farishtadek inson edi
Yaxshi odam
Buyuklar izlarini izlab
«Olsa mard olsin boshingni..»
Iymoning joningga urmasin
Otam yog‘gan chiroq
Odamdan yaxshilik qoladi..
Bir ziyorat tafsiloti
(Mirishkor ota) haqida mulohazalar .........sh 154
|
etilgan. Gamibiya –BMT. XVF. BAA. Britaniya Mis
do‘stligi a’zosi hisoblanadi.
Iqtisoliyoti. Gambiya—agrar mamlakat sanaladi. Asos
ri: bolom va guruch. Qoramolchilik, baliqchilik rivojla
turizm rivojlanib bormoqda. Aholi hunarmandchilik—
idishlar. qo‘ldan to‘qilgan kiyim-kechak. oltin va kumu
buyumlar. Gambiya sanoati uncha yaxshi rivojlanmagan. Ik
dom va uni qayta ishlashdan olingan mahsulotlar, qur
yetkazib beriladi. Import orqali esa: oziq-ovqat
ichimliklar, tamaki, matolar. kiyim-kechak. avtomob
uzatgichlar. qurilish mollari olib kiriladi. Asosiy ta
korlari: Fransiya. Buyuk Britaniya, AQSH vah.k.
Tarixi.XI-XGU asrlarda mamlakatning hozirgi
musulmon davlati hududining bir qismi
bu.
portugaliyaliklar tomonidan
(A. Kadamosto)
14
etilgan. XX asr o‘rtalariga kelib Gambiyaning
Britaniya mustamlakasi etib e’lon qilinadi; 189
mamlakatning qolgan qismi–Britaniya protektor
qilinadi. 1965-yil 18 fevral! kuni Gambiya mustak
qilinadi. 1970-yilda mamlakat Respublikaga ayla
GANA
Gana Respublikasi
1957-yil 6-mart (Bu-yu
mustamlakasi bo‘lgan)
Rasmiy nomlanishi
Mustaqillik sanasi
Davlat tili
Ingliz
Poytaxti
Akkra
Yirik shaharlari
Akkra, Ko‘masi,
Tamal
Boshqaruv shakli
Prezident respublika
Maydoni
238,5 ming km.kv. (dunyo
Suv sathidan yuqoriligi
3,5 foiz
Aholi soni(2005)
21,66 mln kishi (dunyo
Zichligi
1 km.kv. ga 90,8 kishi
Pul birligi
Sedi (SNS kod 288)
Internet-domen
V.P
Telefon kodi
4233
Soat millari
OTS"0
Geografik joylashishi.
Gana
Respublikasi
Afrikada joylashgan davlat bo‘lib, g‘arbda
—
K
Respublikasi. shimoli-g‘arbda va shimolda–Burkina
300
—Togo
bilan chegaradosh hisoblanadi. Janub tomondan Gvineya
u
rfazi
suvlari yuvib turib, sohil bo‘ylab 150-300
m shimol
tomon ko‘tarilib turadigan pastliklar cho‘zilib ketgan.
Mamlakatning markazida— Ashanti platosi, sharqida esa—
Atakora
tog‘ tizmasini janubiy chekkalari joylashgan. Gana
ududining yarmidan
ko‘p qismi Volta daryosining basseyni
egallab turadi. Mamlakatning—janubi-g‘arbiy qismida
–
manzaralari o‘rmonlar. Ashanti tog‘ining etaklarida esa–bargi
inrik o‘rmonlarning uncha katta bo‘lmagan maydonlari saqlanib
qolgan. Hayvonot olami uncha boy emas. Iqlimi ekvatorial
mussonli bo‘lib, mamlakatning janubi-g‘arbiy qismida– ek-vatorizlga o‘tuvchi mo‘tadil bo‘ladi. O‘rtacha oylik harorat janubda:
23, S dan shimolda 32" S gacha bo‘ladi.
Ma’muriy taqsimlanishi. Ma’muriy huduliy jihatdan
mamlakat:
10 viloyat va poytaxt okrugiga bo‘linadi. Mamlakat
poytaxti—Akkra.
Aholisi va dini. Aholining etnik tarkibi: akanlar guruhi
(ashanti. fanti va guanglar) —4495 gacha, volt guruhi (gur) —
mosi-da-gomba –1696 ga yaqin. gurma –396, eve (evegba –1396)ga
va alangbe –896, yoruba xalq guruhlari–196 hamda yevropaliklar va boshqa xalqlardir. Davlat tili—ingliz tili. Dini: xristianlar—6096, yazichniklar –2196, musulmonlar–1896.
Siyosiy tizim. Gana Respublikasi–Konstitutsion demokratiya shaklidagi davlatdir. 1993-yil
7-yanvarda qabul qilingan
Konstitutsiyaga amal qilib kelmoqda. Davlat boshlig‘i va Qurolli
Kuchlar Bosh Qo‘mondoni—Prezident hisoblanali. Mamlakatda:
qori. Apellyatsion sudlar, yuqori adolat sudi, viloyat sudlari
Hamda harbiy tribunal faoliyat olib boradi. Tashqi siyosat
I
–qo‘shilmaslik siyosati amal qiladi. Mamlakatda ko‘p-rtiyaviylik tizimi joriy etilgan.
Gana
–BMT,
BAA,
Itaniya Milliatlar Hamdo‘stligiga a’zodir.
B Iqtisodiyoti. Qishloq xo‘jaligi va oltin qazib olish sanoa-ani iqtisodiyotining asosini tashkil etadi. Asosiy
Shansi k mahsulotlari: kakao-dukkaklari, ananas, bodom, banan-Taro,
1. maniok, jo‘xori, batat, moy palmasi, shakar-qamish,
honi
yams. Qoramolchilik
va baliqchilik rivojlangan.
Kopi
I qimmatbaho daraxt turi bulgan —va daraxtini
qilish bilan shug‘ullaniladi. Tog‘-kon sanoatining yi-La tarmoqlaridan biri—-oltin qazib olish hisoblanadi. Mam-Kat
ga
kumush, marganes, bokist va olmoslar qazib olinadi.
|
“OILA-BAXT QOʻRGʻONI” |
“OILA-BAXT QOʻRGʻONI”
Mehr-muhabbat arzon buyum emas, butun umr davomida u tomonga qarab uzoq yoʻl yuriladi. Insonlar bir umrlik oila rishtalarini mustahkamlashda hayotning turli vaziyatlaridan sevib-sevilish sabogʻini olishadi. Muhabbat — koʻpchilik yoshlar oʻylaganidek yuragimizda, xayollarimizda qoʻqqisdan paydo boʻlib qolmaydi. Chin muhabbatga erishish uchun ich-ichimizdagi xudbinlikni yengib, ulgʻayishimiz zarur.
Termiz davlat universitetida “Oila-baxt qoʻrgʻoni” mavzusida davra suhbati boʻlib oʻtdi. Davra suhbatini Saodat jurnali boʻlim muharriri Muxtasar Tojimamatova oʻz sheʼrlari va dil soʻzlari bilan ochib berdi. Davra suhbatida universitet boshlangʻich xotin-qizlar qoʻmitasi raisi Dilbar Qodirova, barcha fakultet xotin-kizlar qoʻmitasi raisalari qatnashdilar. Tadbir savol-javoblar tarzida juda qiziqarli oʻtdi.
|
Lekin senga bu emas nihoni,
Kim bo‘yla qazoyi osmoniy.
Kim
tori
o‘lub
bu notavonga,
Rasvo qildi bori jahonga.
2485 Bu
nav’
balo bo‘lurg‘a
jori,
Bo‘lmas kishining
o‘z ixtiyori.
Ishq o‘tiki bir sharora ondin,
To‘fon qo‘porur bori jahondin.
Yuz shu’lani maskanimga
urdi,
Ming barqni xirmanimg‘ga urdi.
|
Jahon adabiyoti turkumidan
gal spektakl yakuniga yetganida butun zalni gulduros qarsak ovozi tutib ketar, hamma tomoshabinlar tomoshaning
oxirgi sahnasidan yig‘ʻlashni boshlar, ko‘zlarida shashqator yosh bilan ijrochilarni qizg‘in olqishlar edi.
Teatr va o‘yinxonalarning chipta sotuvchi bo‘limlari
tushgan barcha pullarni hisoblab, aktyorlarning qo‘liga
tutqazganda,
ular hayrat va quvonchdan karaxt bo‘lib
qolishdi. Negaki daromad ular kutgandan mutlaqo ortiq—haftasiga naq besh yuz dollardan oqib kela boshlagandi.
O‘sha oqshom soat o‘n bir yarimda Cherrini uyiga kuzatib qo‘ygani bordi va boshidan shlapasini yechib, eshik
oldida u bilan xayrlashdi.
—Janob
Hart,
—
dedi
shunda
qiz
chuqur
o‘yga
cho‘“mgancha.
—
Bir-ikki
daqiqaga
ichkari
kirsangiz,
ko‘rgan foydamizni hisob-kitob qilib olgani hozir imkoniyatimiz bor. Bundan tashqari, yig‘gan pullarimizni
nimalarga sarflash borasida ham kelishib olsak, pulning
ketadiganini
ishlatib,
qolganini
ehtiyot
qilib
saqlab
qo‘ysak.
—To‘g‘ri, —dedi Bob Cherrining gaplarini ma’qullab. —Bu biznes, albatta, men bilan bog‘liq-ku. Qolaversa
har
birimizning
orzu-havasimiz
bor
edi.
Sizning
shinamgina, hovlisida jajji jo‘jachalar o‘ynab yurgan
uyingiz, mening esa dang‘illama, hech kim xalal bermaydigan sokin go‘sham bo‘lishini quruq tasavvur qilib
qolavermasligimiz kerak axir. Siz to‘g‘ri gapni aytayo-tirsiz, mis Cherri.
—Shuning uchun ham hech bo‘lmasa ikki daqiqaga
ichkariga kirsangiz, —dedi qiz negadir Bobning harakatlaridan ranjib.
—O‘sha o‘ylagan niyatlarimizni ro‘yobga chiqarish uchun ham bir soatgina o‘tirib, qilinadigan
ishlarni rejaga solib olishimiz kerak bo‘ladi. Axir biz bu
142
|
lar);
b)
avtometamorfizm natijasida hosil bo‘lib,
katta
maydonga tarqalgan slang‘gsli jinslar;
v)
gidrotermal eritmalari
ta’sirida hosil bo‘lgan jinslar, yer yuzining yorilgan va ezilgan
joylaridagina paydo bo‘ladi. Gidrotermal xloritlanish kon-qidiruv ishlarida asosiy belgi va
omillar sifatida ahamiyatga
egadir.
Talkli
slanes—asosan talkning varaqchalari, po‘st-loqsimon tangachalaridan iborat
bo‘lgan
och yashil
kulrangli
jins.
Toza talkli slaneslar
talkli tosh deb ataladi. Strukturasi lepidoblastli, teksturasi slanesli. Bular ichida kvars,
xlorit, aktinolit bo‘lishi mumkin.
Granulitlar
yo‘l-yo‘l yoki jiyaksimon
teksturada.
Ular
asosan mayda donali kvars, dala
shpatlardan
va yirik donali
granatlardan tashkil topgan.
Amfibolitlar asosan rogovaya obmankadan iborat. Uning
tarkibida plagioklaz,
granat, epidot,
sfen, apatit va boshqa
minerallarning aralashmalari uchraydi.
Strukturasi donador
(granaoblastli) teksturasi yo‘l-yo‘l, goho
zich tuzilishiga
asosan amfibolitlar: ortoamfibolitlar
(gabbro, diabaz
va boshqalarning metamorfilashishidan bunyodga kelgan) hamda paraamfi-bolitlarga
(magnezial mergel
va dolomitlardan paydo bo‘lgan)
xillarga ajraladi.
U BOB
FOYDALI QAZILMA BOYLIKLARNING TURLARI
FOYDALI QAZILMA BOYLIKLAR HAQIDA TUSHUNCHA
Qazilma boyliklar deb odatda Yer po‘stida mavjud, xalq xo‘jaligi va sanoat ehtiyojini
ta’minlash
uchun kerak bo‘ladigan
har xil tabiiy mineral moddalar yig‘indisiga aytiladi. Bulardan bevosita tabiiy holda yoki qayta ishlangach, foydalaniladi.
Bevosita foydalaniladigan qazilma
boyliklarga
toshko‘mir,
osh tuzi, oltingugurt, sof oltin, olmos, gaz va boshqalar kirsa,
qayta ishlash yo‘llari bilan
foydalaniladigan xillariga temir,
mis, qo‘rg‘oshin,
rux,
qalayi, volfram, berill
va boshqa
ma’danlar kiradi. Aslida foydali
qazilma
boyliklar)
gaz,
suyuqlik
va qattiq holida uchraydilar.
Qon deb qazilma boyliklarning
ayrim turlariga
yer po‘stining alohida hududlarida
bir
xil tarkibga ega bo‘lgan metall
yoki
nometall uyumlarga
aytiladi.
Uran,
mis,
oltin,
kumush, temir,
boksit,
fosforit,
grafit
konlari
shular
jumlasiga
qiradi. Masalan, bordi-yu mis konlari tarkibida oltin, kumush, selen,
tellur, germaniy
kabi ikkinchi darajali elementlar va
metall
aralashmalari qo‘shilib hosil bo‘lsa, bu vaqtda—kompleks
mis koni deb yuritiladi
va
h.
k. Qonlarning boyligiga qarab ular sanoat
miqyosidagi
(katta,
o‘rta
va
kichik konlar } va
konservatsiyaga molik
(bular faqat
kichik konlar)
konlarga
bo‘linadilar. Sanoat miqyosidagi konlar albatta hozirgi zamon ta-155
|
–
Reaksiyaning kuzatilgan tezligi r—r—r" yo‘lidagi
komplekslarning konsentratsiyasiga va ularning harakat
tezligiga proporsionaldir. Demak,
I=KS.S,= IS"I
(X!1.34)
bo‘ladi. Bu yerda, S, va S, moddalarning dastlabki koniyen-tratsiyalari:
S! —aktiv komplekslarning bir chiziq bo‘yicha kon-sengratsiyasi;
I
—aktiv kompleksning o‘rtacha harakat tezligi, 1—
transmission koeffitsiyent, ya’ni aktiv komplekslarning
reaksiya mahsulotiga aylangan qismi. Aktiv komplekslar
o‘ng tomonga (r! —sohasiga) siljib, reaksiya mahsuloti
hosil qilishi, ularning bir qismi yanar sohasiga siljib, dastlabki moddalarga aylanishi mumkin. (XS.Z4)
tenglamadan quyidagi tenglama kelib chiqadi:
kola
bu yerda, K" aktiv kompleks hosil bo‘lish reaksiyasining
VS-O2 SVA) muvozanat konstantasi. Termodinamikadan
va gazlarning kinetik nazariyasidan foydalanib, tenglamadagi kattaliklarning qiymatlarini topsak, bu tenglama quyidagicha bo‘ladi:
Q = 1 YOG‘ ye90"
7 AT
(XP.35)
Shunday qilib, tezlik konstantasining qiymati Gel’m-gol’us energiyasining (yoki Gibbs energiyasining) aktiv
kompleks hosil bo‘lishidagi o‘zgarishiga bog‘liq. Agar ikki
reaksiyada AS" bir xil bo‘lsa, bu reaksiyalarning tezligi
ham teng bo‘ladi. Termodinamikaning P qonuniga ko‘ra:
AS=AN— TA"
bo‘lganligi uchun
koz I Ro OSTIR
gili HUJRT
(XII.36)
Bu o‘tar holat nazariyasining asosiy tenglamasidir.
(XP.Z!)
va (XP.Z5) TENGLAMALARDAN-E
Ye= VT ZR = KG (99 AB ar) -
= KT4A SA TAU=AN"EKT
Demak: Ye=AN"AKT, AN"=Ye—YOAYOT.
Shunday qilib aktivlanish ental’piya tajribada topilgan aktivlanish ENERGIYASIDAN-EE.dan) KT ga farq qiladi
(298"K. da KT=2,48Jumol’ (0,592 kkalumol’).
AN" ning bu qiymatini (XP.Z6) tenglamaga qo‘ysak:
k o (BI SHT ET
(XP.37)
(XII.30)
va (XP.Z37) tenglamalardan quyidagi ifoda
kelib chiqadi:
K. = ri = KG 15 IQ
(X!1.38)
Demak, sterik faktor (omil) aktiv kompleks hosil
bo‘lish reaksiyasida entropiyaning o‘zgarishiga bog‘liq.
Shunga ko‘ra, r— entropiya faktori deyiladi. Taxminan
1457—45 deb qabul qilish mumkin.
4,5 reaksiyada entropiyaning o‘zgarishi. Shunday qilib,
o‘tar holat nazariyasi sterik faktorning ma’nosini tu-
»
shuntirib berdi va uni hisoblashga imkon berdi. Oddiy
reaksiyalar uchun bu xil hisoblashlar yaxshi natija beradi.
Shuningdek, o‘tar holat usulining tenglamasi kimyoviy reaksiyalarning tezligi reaksiyaga kirishuvchi moddalarning tuzilishiga bog‘liq. Agar aktiv kompleksning tuzilishi ma’lum bo‘lsa, statistika usulida 4,5" ni hisoblab
topish mumkin.
NIHOYAT-E spektr usulida yoki boshqa bir usulda o‘lchansa,
u holda reaksiyaning tezligini nazariy yo‘l bilan
hisoblab chiqish mumkin.
O‘tar holat usuli bir qancha afzalliklarga egaligiga
qaramasdan uning ba’zi kamchiliklari ham bor. Masalan,
entropiyani va boshqa kattaliklarni hisoblab chiqish ancha
murakkab. Bu usulda murakkab reaksiyalarni tekshirish
juda qiyin va aniq miqdoriy natijalar olib bo‘lmaydi.
Bu usul vositasi bilan faqat oddiy reaksiyalar tezligini hisoblab chiqish mumkin. Masalan, M,O, ning ajralish reaksiyasi tezligi hisoblanganda yaxshi natijalar
olingan. Kvant mexanikasi qonuniga muvofiq sistemaning dastlabki to‘la energiyasi nolinchi ENERGIYADAN-EE.)
kam bo‘lishi mumkin emas:
84 Ul
I
U, –atomlarning nol temperaturadagi tebranish chastotasi,
p, —sistema tebranma harakatining erkin darajasi
umumiy soni.
Xuddi shunday aktiv kompleksning ham tebranma ENERGIYASI-E.dan kam bo‘lishi mumkin EMAS-E
Ye.
—aktiv kompleksning nol energiyasi. Demak, aktiv kompleksning jami ENERGIYASI-EE.= EJE" dan kam
bo‘lish mumkin emas. Agar dastlabki holatda SISTEMA-EE,
dan kam energiyaga ega bo‘lsa, energiya to‘siqdan o‘ta olmaydi. Reaksiya sodir bo‘lmaydi. Kimyoviy reaksiya sodir bo‘lishi uchun sistemaga qo‘shimcha ENERGIYA-EE,) berish kerak:
Ye=ERAE,
(X!.39)
Ye, —reaksiyaning chin aktivlanish energiyasi. Agar
sistemaning holatiga qarab sistemaning energiyasi r—
r—r bo‘yicha o‘zgarishini grafikda ifoda qilinsa, XP.Z-rasmda keltirilgan grafik olinadi. Energiya G‘ovining
fizik ma’nosi oydinlashadi.
. ZANJIR REAKSIYALAR
Barcha kimyoviy reaksiyalar mexanizmiga qarab ikki
gruppaga bo‘linadi:
1. Molekulyar reaksiyalar—reagentlar reaksiyaga kiruvchi moddalar bir-biri bilan
bevosita ta’sirlashib
aktiv kompleks hosil qilish orqali reaksiya mahsulotini beradi.
2. Zanjir reaksiyalar—reagentlar bevosita ta’sirlashmaydi, reaksiyaga kirishmaydi. Reaksiya boshlanishi uchun
eng avvalo aktiv markaz deb atalgan modda hosil bo‘lishi
kerak.
Zanjir reaksiyalar to‘g‘risida bahslashishdan avval
radikal va ozod valentlik tushunchalari bilan tanishaylik. Atom va molekulalarning tashqi orbitalida juftlangan elektronlar bilan bir qatorda juftlanmagan
(yakka) elektronlar bo‘lishi mumkin. Mana shunday yakka
elektronga ega bo‘lgan moddalarga radikal (yoki ozod radikal) deyiladi. Radikallar zaryadlangan (ion radikal)
bo‘lishi mumkin.
Masalan N, M, O, galoidlar, ishqoriy metallar juftlashmagan yakka elektronga egalar. Ba’zan bunday atomlar
ozod atom deb ataladi. Kvant mexanika nazariyasiga muvofiq valentlik yakka elektronlar soniga teng. Bu xil valentlik ozod valentlik deyiladi. Demak, radikallar ozod
valentlikka egadirlar. Radikal neytral molekula sistemasida elektronlar soni toq bo‘ladi. Reaksiyadan so‘ng ham
shu tok sonlik saqlanib qoladi va natijada reaksiyalarda hosil bo‘lgan moddalarning bittasi yakka elektronni
birlashtiradi. Shunga ko‘ra, bu xil reaksiya natijasida
u
ozod valentlik yo‘qolmaydi (030d valentlarning yo‘qolmaslik prinsipi).
Masalan:
S!, 8 N = NS! 4 S!
Radikallar neytral yoki zaryadlangan (ion radikal)
bo‘lishi mumkin. Agar suv (N,O) a—bog‘i uzilish bilan
dissotsialansa N" va ON-ionlari hosil bo‘ladi, agarda
v—bog‘i bo‘yicha dissotsialansa radikallar N
va ON
«a
-
B
hosil bo‘ladi: N:OU N:N:O.u.N.
Valenti to‘yingan zarracha bir elektronni birlashtirsa
yoki bersa ion—radikal hosil bo‘ladi:
5027
–ye-50;
juftlanmagan elektron bitta bo‘lsa monoradikal
(N, ON), ikkita bo‘lsa ( O,
-5 ) bir radikal deyiladi.
Odatda radikallar, ya’ni yakka elektronlar soni nuqta
bilan ishoralanadi. Radikallarning mavjudligi tajribada (EPR asbobi yordamida) isbot qilingan.
Radikallar valenti to‘yinmagan zarralar bo‘lganligidan reaksion aktiv bo‘ladilar, valenti to‘yingan moddalar bilan reaksiyaga oson kirishadilar, ya’ni reaksiyaning aktivlanish energiyasi juda kichik bo‘ladi. Qarorli
radikallar ham mavjud. Dastlabki moddalarning reaksiya
mahsulotlariga, ozod radikallar ishtirokida
va ozod
valentlik saqlangan holda, bir qancha reaksiyalarning
tartibi qaytarilishi bilan boradigan jarayonga zanjir
reaksiyalar deyiladi.
Zanjir reaksiyalar ko‘p tarqalgan, masalan, hamma
oksidlanish—yonish, portlash, kreking, polimerlanish,
galogenlash va hokazolar zanjir reaksiyalardir. Zanjir
reaksiyalarning nazariyasi asosan, N. N. Semenov va uning
ilmiy maktabi tomonidan yaratilgan.
N. N. Semenovning nazariyasiga muvofiq hamma zanjir reaksiyalar uch bosqichni o‘z ichiga oladi: zanjirning
hosil bo‘lishi, zanjirning uzilishi, zanjirning davom
etishi.
AKTIV MARKAZLARNING HOSIL BO‘LISHI
a. Idish
ichida.
Valenti to‘yingan molekuladan
radikallarni hosil bo‘lish reaksiyasiga zanjirning hosil
(ba’zan zanjirning boshlanish) bo‘lishi deyiladi.
Aktiv markazlar ikki joyda—hajm ichida gomogen
ravishda, idish devorlarida esa geterogen ravishda hosil
bo‘lishi mumkin.
Aktiv markazlarning hajm
ichida hosil bo‘lish
reaksiyalari, asosan, issiqlik va nur ta’sirida gomogen
jarayon natijasida yuz beradi. Aktiv markazlar, asosan,
molekulalarning dissotsilanishi natijasida hosil bo‘ladi. Masalan, Ma molekulasi 373"K. (100"S)da Ma atomlariga batamom ajraladi. Ma—atomning tashqi orbitalida
yakka elektron bor. Agar molekulada bir qancha bog‘lanish
bo‘lsa, dissotsilanish eng bo‘sh bog‘lanishning uzilishi
bilan boradi. Masalan, S,N, molekulasida S—S bog‘lanishning energiyasi 335, 52:105 JuUkmolB S—N bog‘ning
energiyasi esa 410,33105 JukmolB. Shuning uchun S,N, molekula S—S bog‘ning uzilishi bilan dissotsialanib, 2SN,
radikal hosil qiladi (agar S—N bog‘i uzilganda edi
S,N, va N radikallar hosil bo‘lar edi). Issiqlik ta’sirida molekulalarni dissotsialantirib aktiv markazlar
hosil qilish uchun yuqori temperatura, ya’ni juda katta
energiya kerak bo‘ladi, demak, bu jarayon ko‘pincha juda
qiyin boradi.
Aktiv markazlar fotokimyoviy reaksiyalar natijasida ham hosil bo‘lishi mumkin, ayniqsa qisqa to‘lqinli
nurlar ta’sirida molekulalarning erkin atom radikallariga dissotsialanishi mumkin.
Ba’zan, zanjir aktiv markazlarning dissotsialani-shi natijasida emas, balki ikki molekulaning o‘zaro reaksiyaga kirishishi natijasida ham hosil bo‘lishi mumkin:
S,N,FS,N,—2S,N,
Bunday jarayonlar aktiv markazlarning dissotsialanishi-dan ko‘ra osonroq boradi. Elektrolit eritmalarida valentligi to‘yingan ionlar elektron berib yoki elektron
biriktirib olib, erkin radikallar hosil qiladi:
27
2
50;
–ye-50;
va hokazo.
b.Aktiv markazlarning idish devorlarida vujudga kelishi. Hosil bo‘layotgan aktiv markazlar—atom va radikallar idish devorlari bilan to‘qnashib, devorlarda tutiladi (adsorbilanadi). Bu tutilish
natijasida radikal bilan devor orasida koordinatsion
va hatto valent bog‘lanish vujudga keladi. Bu reaksiyani
shartli ravishda quyidagicha tasvirlash mumkin:
Cl 4 devor—S.
bu yerda, (S) devorda tutilgan radikal.
Lekin bu jarayonning aksi yuz berishi, ya’ni devorda
tutilgan radikallar hajmga ajralib chiqishi ham mumkin. Bu jarayonni sxema xolida quyidagicha ifodalash mumkin:
Cl,
1 SnS
jola s.
Shunday qilib, aktiv markazlar idish devorlarida gete-rogen ravishda hosil bo‘lishi mumkin.
Odatda, devorlarda radikallarning qayta vujudga kelish tezligi hajmdagi tezlikka qaraganda katta bo‘ladi.
Shuning uchun, devor yaqinida reaksiya tez boradi va temperatura idish ichidagi temperaturaga qaraganda yuqori
bo‘ladi. Aktiv markazlarning devor yuzasida hosil bo‘lish
jarayoniga qo‘shimcha moddalar ham ta’sir qiladi.
ZANJIRNING UZILISHI
a. Hajmda. Zanjirning uzilish reaksiyasida aktiv markazlar (ozod valentlik) yo‘qoladi. Bu jarayon hajmda gomogen va idish devorlarida geterogen holatda borishi mumkin.
—atom va radikallarning bir-biri bilan birikish
reaksiyasi rekombinatsiya deb ataladi. Rekombinatsiya natijasida radikallar yo‘qolib, ularning o‘rniga barqaror
molekulalar hosil bo‘ladi. Odatda rekombinatsiya uchinchi
zarracha (molekula) ishtirokida boradi. Bu uchinchi zarracha rekombinatsiya vaqtida chiqqan energiyani yutib olib
rekombinatsiya natijasida hosil bo‘lgan molekulaning
barqaror holga kelishiga sabab bo‘ladi. Bu jarayon quyidagicha yoziladi:
S!8 Sv M S!) 4 M
bu yerda: M—uchinchi zarracha.
Zanjirning uzilishi odatda, bir qancha (eng kamida
ikkita) erkin radikal
(K,
va
K,) ishtirokida boradi.
Demak, eng kamida uch xil rekombinatsiya bo‘lishi mumkin:
P) 2K,—HE.),; 2) 2K,XK.),; 3) K.K,
Masalan, N,«Su—2NSG reaksiyada zanjir N va S)
aktiv
markazlar yordamida o‘sadi. Demak, bu reaksiya vaqtida quyidagi uch xil rekombinatsiya bo‘lishi mumkin:
YUN, N
N,; 2)S S!— S!,; 3) Na S!— NS
Qanday rekombinatsiya ustun borishi, asosan radikal
larning reaksiya vaqtidagi konsentratsiyasiga, ularnin
diametriga va sterik faktoriga bog‘liq. Qanday rekombi.
nasiya ustun borishiga qarab, yig‘indi reaksiya tezligining reagent konsentratsiyasiga bog‘liqligi va reaksiyaning aktivlanish energiyasi har xil bo‘ladi.
Agar zanjir uzilish reaksiyasining tezligi erkin
radikallar konsentratsiyasining birinchi darajasiga
proporsional bo‘lsa, to‘g‘ri chiziq bo‘yiga uzilish (zanjirning devorda uzilishi, o‘zgaruvchan valentli ion ta’sirida uzilishi) agar erkin radikallarning konsengra-siyasiga nisbatan ikkinchi tartibli bo‘lsa—kvadrat ravishda rekombinatsiyada uzilish reaksiyasi deyiladi.
Ingibitor
ta’sirida
zanjirning
uzilishi. Agar sistemada qo‘shimcha moddalar bo‘lsa, zanjir faqat rekombinatsiya natijasidagina emas, qo‘shimcha
moddalar ta’sirida ham uzilishi mumkin. Agar qo‘shimcha
moddalarning molekulalarida oson uziluvchi bog‘lanish
bo‘lsa, zanjirning radikallari bu molekulalar bilan
reaksiyaga kirishib, natijada kam aktiv yangi radikallar hosil bo‘ladi. Bu radikallarning reagent molekulalari bilan reaksiyaga kirishish tezligi rekombinatsiya tezligidan kichik bo‘ladi. Ular boshqa radikallar yoki idish
devorlariga to‘qnashib yo‘qoladi va zanjirning davom etishida ishtirok etmaydi, natijada zanjir uziladi. Bunday qo‘shimcha moddalar kuchli ingibitorlar deyiladi. Ba’zan bu ta’sirlanishda hosil bo‘ladigan radikal reaksiyani davom ettiradigan radikalga nisbatan noaktiv bo‘ladi,
ya’ni ular zanjirni birqadar davom ettirishi mumkin,
bunda zanjir butunlay to‘xtamasa ham birqadar sekinlashadi. Bunday radikallar kuchsiz ingibitorlar deyiladi.
Ingibitorlar juda oz miqdorda qo‘shilganda ham reaksiya tezligi sezilarli darajada kamayadi. N,"S!, fotokimyoviy reaksiyada O, —molekulasi, ingibitor bo‘ladi.
O, —molekulasi zanjir radikali (N) bilan reaksiyaga
F
kirishib, aktivligi kam NO, radikalini hosil qiladi.
Aralashmada
196 li O, ning bo‘lishi reaksiya tezligini
bir necha ming marta kamaytiradi. Bu reaksiyaning tezligini O‘S,
O, ga qaraganda kuchliroq kamaytiradi. O, —
zanjirining bsekin boruvchi bosqichidagi (bo‘g‘imi) aktiv
markazni, ya’ni reaksiya zonasida bo‘lgan kam koniyent-F
ratsiyali N ni yo‘qotadi. O‘S, esa zanjirning tez boruvchi
bosqichidagi aktiv markazni
va reaksiya zonasida kon-F
sengratsiyasi ko‘p bo‘lgan
S! ni yo‘qotadi.
b. Aktiv markazlarning idish devorlarida geterogen ravishda yo‘qolishi. Zanjirning idish devorlarida uzilishi birin-ketin boradigan ikki jarayon natijasida sodir bo‘ladi: aktiv markazlarning idish devorlari tomon
diffuziyalanishi va devorlarda tutilishi. Bu jarayonlarning qaysi biri aniqlovchiligiga (sekin borishiga)
qarab, zanjirning geterogen uzilishi reaksiyasining
kinetik sohasida (agar idish devoridagi jarayon sekin
borsa) yoki diffuzion sohasida (agar radikallarning
idish ichida urinishi sekin borsa) borishi mumkin.
Kinetik sohada uzilish tezligi erkin radikallarning
devor bilan reaksiyaga kirishish tezligiga bog‘liq bo‘ladi.
Bu asosan idish devorlarining qanday materialdan
yasalganligiga va ularning holatiga, hamda qanday modda
eritmasi bilan ishlov berilganiga bog‘liq.
Agar uzilish diffuzion sohada borsa, reaksiya tezligiga idish diametri ta’sir ko‘rsatadi.
N,"S!, reaksiyasi borayotgan bo‘lsin. Idish qancha keng
bo‘lsa zanjirning idish devorlariga diffuziyalanib borishi uchun shuncha ko‘p vaqt ketadi. N va S! atomlari devorlarga borib yetguncha shuncha ko‘p SEN, va N-S., reaksiyalari sodir bo‘ladi. Diffuziya vaqti idish diametrining
kvadratiga bog‘liq bo‘lgani uchun reaksiya tezligi ham idish
diametrining kvadratiga to‘g‘ri proporsionaldir.
28—940
N,"S!, aralashmaning bosimi ortgan sari zanjirning
hajmda uzilishi devordagi uzilishga nisbatan bo‘la boshlaydi.
Agar idishning diametri katta bo‘lsa, bosim oshgandagi holat yuz beradi, ya’ni devorlardagi uzilishlar soni
kamayadi, aksincha hajmdagi uzilishlar soni esa ko‘payadi.
Zanjirning davom etishi. Zanjirning davom etish mexanizmiga qarab zanjir reaksiyalar ikki gruppaga bo‘linadi:
1) tarmoqlanmagan zanjir reaksiyalar
2) tarmoqlangan zanjir reaksiyalar.
N,1S!—2NS
reaksiyasi quyidagicha boradi.
Supu=SR-S
.
}
zanjirning hosil bo‘lishi
S!-N,= K SN-N
NAS, = NSN-S
}
F
F
SEN
= NON
va hokazo.
Zanjirning davom etishida birin-ketin boradigan
reaksiyalar to‘plami zanjir bo‘g‘imi (zvenosi) deyiladi.
Zanjirning hosil bo‘lish jarayoni bo‘g‘imlarning ko‘p
marotaba takrorlanishidan tashkil topadi va har qaysi
reaksiyalar zanjir bo‘g‘imlaridan iborat bo‘ladi. Zanjirning vujudga kelishida hosil bo‘lgan har qaysi erkin radikalga to‘g‘ri kelgan bo‘g‘imlarning o‘rtacha soniga, ya’ni radikal hosil bo‘lganidan uzilguncha sodir bo‘lgan reaksiya bo‘g‘imlarining soniga zanjirning uzunligi deyiladi. Eng oldin
hosil bo‘lgan aktiv markaz biror reaksiyada, yo zanjirni
davom etishga yoki zanjirning uzilishiga olib keladi. Agar
aktiv markaz zanjirning davom etish reaksiyasiga kirishib o‘z o‘rniga boshqa bir yangi aktiv markaz hosil qilishiga qarab zanjirning uzunligi
zanjirning davom etishi
–a
–18
I =8=-
bo‘ladi.
Bunda:
s. —zanjirni davom ettirish ehtimolligi,
V
—zanjirning biror bo‘g‘imidagi uzilish ehtimolligi:
bu ehgimollarning yig‘indisi birga teng bo‘ladi: a’=1.
Ikkinchidan zanjirning davom etishi
va uzilishi
ehtimolliklari bu reaksiyalarning tezligiga proporsionaldir. Shunga ko‘ra zanjir uzunligi zanjirning davom
etish tezligining uzilishi tezligiga nisbatiga teng bo‘ladi:
Bodenshteynning statsionar konsentratsiya usuli. Bir necha
bosqich bilan boradigan reaksiyalar reaksiya tezligini
hisoblashda har qaysi bosqichga xos differensial tenglama tuzishga to‘g‘ri keladi. Bu differensial tenglamalar to‘plamini integrallash ancha murakkab va ularni yechish
ham mumkin emas. Bunday murakkab reaksiyalarda differensial tenglamalar to‘plamini soddalashtirish uchun taqribiy usul taklif qilingan. Bu usul Bodenshteynning
statsionar (vaqt bo‘yicha o‘zgarmaydigan) konsentratsiya usulidir.
Bu usul reaksiyaga kirishish xususiyati kuchli, oraliq
moddalar hosil qilish bilan boradigan, birin-ketin sodir bo‘luvchi yoki birin-ketin parallel boruvchi murakkab
reaksiyalar uchun qo‘llaniladi. Hamma katalitik va zanjir
reaksiyalar mana shunday reaksiyaga oson kirishuvchi oraliq moddalar hosil qilish bilan sodir bo‘ladi.
Bu xil murakkab reaksiyalarda reaksiya boshlangandan
keyin ko‘p vaqt o‘gmasdanoq, oraliq moddalarning hosil
bo‘lish tezligi I. va yo‘qolish tezligi I. tenglashadi, reaksiya davomida oraliq moddalarning konsentratsiyasi
o‘zgarmay qoladi, bu konsentratsiya statsionar konsentratsiya deyiladi. Oraliq modda K—konsentratsiyasining vaqt
bo‘yicha o‘zgarishi
IR = I-i,
(Xi.40)
bo‘ladi. Statsionar holatda:
dR
- Vo –
=0
Demak: I=I.
IY, Lar dastlabki moddalar va oraliq modda konsentratsiyasiga bog‘liq bo‘lganligi uchun K = I tenglamasi oraliq modda konsentratsiyasini (o‘lchash qiyin yoki butunlay mumkin emas) dastlabki moddalar konsentratsiyasi
bilan ifodalashga yordam beradi.
Bu usulning yana bir yaxshi tomoni shundaki, udifferen-sial tenglamalar to‘plamini bitga differensial tenglamaga keltirishga hamda differensial tenglamani algebraik tenglamalar bilan almashtirishga imkon beradi.
TARMOQLANMAGAN ZANJIR REAKSIYALAR KINETIKASI
Radikallar zanjir reaksiyalariga kirishganda har bir
bo‘g‘imda yo‘qolgan har bir aktiv markaz o‘rniga boshqa bitta
yangi aktiv markazning hosil bo‘lishi bilan boradigan
zanjir reaksiyalar tarmoqlanmagan zanjir reaksiyalar
deyiladi. Masalan, N,"-S!. da har bo‘g‘imda bitta S!
o‘rniga
X
bitta N hosil bo‘ladi yoki aksincha radikal hosil bo‘ladi.
Zanjir reaksiyalar tezligi avvalgi paragraflarda
ko‘rsatilgan molekulyar reaksiyalarda bayon etilgan kinetik tenglamalarga bo‘ysunadi. Misol tariqasida fosgenning hosil bo‘lish reaksiyasini ko‘rib chiqaylik.
sonSsu—SoS!,
O‘tkazilgan tajribalar natijasida bu reaksiya tezligining quyidagi tenglama bo‘yicha borishi aniqlangan:
qul – SO
Bu olingan natijani kreaksiya quyidagi bosqichlarda
boradi», deb faraz qilib tushuntirish mumkin:
Cl,
4 M——2014 M
(a)
cara
(6)
coca,
2—00, 8 S!
(B)
va hokazo.
Zanjirning uzilishi quyidagi reaksiyalar natijasida sodir bo‘lishi mumkin:
S0OS!—54—
SO S!
(g)
S!8 S!—5—S!, 4 M
(l)
«v» reaksiyaga muvofiq reaksiya tezligi:
MOI ko a,
(e)
ikkinchi tomondan:
ICH = ku MIN «MSOS SBa SOS!-– yuuSOTSSI
qar
S
«sosS. «usousu-B so
2sh)- foot
(x)
Reaksiya boshlangandan biroz vaqt o‘tgach, jarayon statsionar holatga keladi va Bodenshteyn prinsipiga muvo-F
F SOS!
si
fiq:
«SCH = 0;
=0, G)
va (ye) tenglamalar qo‘shil-o!
F
sa, aktiv markazlarga xos bo‘lgan (3) va (ye) differensial tenglamalar algebraik tenglama bilan almashtirila-
?
kc,
IM) - karim
«- «Necha
kususo)
kal Ch
Bundan:
va (ye) tenglamadan:
1SOS r-bu tenglamaga (S) qiymati qo‘yilsa, aktiv markaz (ora-F
liq modda) SOS! ning konsentratsiyasini dastlabki moddalar konsentratsiyasi orqali ifodalash mumkin bo‘ladi:
(SOSP) bu qiymat-ee» tenglamaga qo‘yilsa
asosi)
koksi
/ka(CH)
dt
«?!
qus Jeki
ya’ni reaksiya tartibi SO
ga nisbatan birinchi,
S!,
ga
nisbatan 372 ga teng bo‘lgan yuqoridagi tajribada olingan tenglamaga ega bo‘lamiz.
TARMOQLANGAN ZANJIR REAKSIYALAR
Ba’zi bir zanjir jarayonlarning ayrim bo‘g‘imlarida
reaksiya aktiv markazlarning ko‘payishi bilan boradi
(bitta aktiv markaz o‘rniga ikki va undan ko‘p aktiv markaz hosil bo‘ladi, ya’ni zanjir tarmoqlanadi).
Tarmoqlangan zanjir reaksiyalarni birinchi marta
1926-yildaN. N. Semenov va uning shogirdlari fosforning oksidlanish reaksiyasi tajribasida tekshirdilar.
Bu xil zanjir reaksiyalarning nazariyasini asosan N. N.
Semenov va uning shogirdlari yaratdilar.
Ko‘pgina oksidlanish (yonish, portlash) reaksiyalari
tarmoqlangan zanjir reaksiyalari mexanizmi bilan 60-radi. Vodorodning yonishi (oksidlanishi) bunga yaqqol
misol bo‘la oladi. Bu reaksiyaning borishi past bosimda
(bir necha o‘n mm simob ust.da) quyidagi mexanizm bilan
K,
F
F
borish mumkin ekanligi aniqlangan:
N; O, SHOH
.
F
b) N-O,. B ON- «O.
—zanjirning tarmoqlanishi
Ku
F
F
v)
- Oye-N, BONAN
—zanjirning davom etishi
.
-
OHH, SHOH
g) Ha O, –ON. «O».
—zanjirning tarmoqlanishi
ON,
= ONA N
2
ku
d) NM 1N,
—zanjirning devorda uzilishi
g) N4O, 8 M-NO;-M
—zanjirning hajmda uzilishi.
Keltirilgan bu mexanizm reaksiya tajribada tekshirilganda kuzatilgan hodisalarni tushuntirib berdi.
X
NO,
–radikal kam aktiv radikal bo‘lib, zanjirni
davom ettira olmaydi. Shunga ko‘ra, NO, radikal hosil
bo‘lishini zanjirning uzilishi deyish mumkin.
X
F
F
Zanjirning bir bo‘g‘imidaN-O; — ON-OO reaksiyasi boradi, bu bo‘g‘imda bitta N
aktiv markaz o‘rniga ikki-F
ta aktiv markaz va
Ndagi bitta ozod valentlik o‘rniga
uchta ozod valentlik, bitta ONda va ikkita Oda hosil
bulayapti.
Ikkita ozod valentlikni, ya’ni ikkita aktiv markazning hosil bo‘lishi ikkita zanjirning hosil bo‘lishiga,
ya’ni zanjirning tarmoqlanishiga olib kelayapti. Go‘yo bir
zanjir ikki zanjirga tarmoqlanayapti.
G zanjir
I zanjir
N.O,
ON--0
Oz N, B ON-N
On-nN,
N.O
N
ON--N,
–N,08 N
Na, 0; –ON--0
N.O, B ON:O
OHH, —N,0N
0: N; eON-N
Agar zanjirning o‘sishida biron bir bo‘g‘im ekzotermik
holatda borsa, reaksiya mahsulotining «g‘alayonlanishi»
natijasida parchalanish ikkita aktiv markazning yoki
bitgadan radikal va molekula hosil qilishi bilan ham
zanjir tarmoqlanishi mumkin. Masalan,
F
X-EE! SNL e NEXSN, 1
I
9
9
SN; 15 ER, – SNLE" 8 Ye
Bu zanjir reaksiyaning ikkinchi bosqichida 374 «J)
molB issiqlik ajraladi va
SNLE" — SN,18 Ye
reaksiyasi boradi.
Yuqorida qayd etilgan parchalanish reaksiyasi sodir
bo‘lmagan taqdirda esa g‘alayonlanish energiyasi boshqa molekulaga berilib tarmoqlanish sodir bo‘lishi mumkin.
N,G‘, reaksiyasida
H4 F,
NE" —476 Jumol’.
energiyani G‘, yoki N, berishi mumkin. Bu vaqtda
F
o
NE-E«Ye, —NE-E»R
yeki
NE" 4 N, — NE4N;
es
beradi.
N; 8 R, E NRA NA
R
Aktiv markaz ishtirokida tarmoqlanish reaksiyasiga
zanjirning tarmoqlanishi, qarorli mahsulotlarning ozod
radikallar hosil qilishiga zanjirning buzilishi deyiladi.
Tarmoqlanish zanjir reaksiyalarida erkin radikallar
konsentratsiyasi tobora orta boradi va reaksiya tezlashadi.
Bunday uzluksiz tezlanish natijasida reaksiya alangalanadi (yoki portlaydi). Bu kuzatishlarda alangalanishning
pastki va yuqorigi chegarasi muhim rol o‘ynaydi.
Alangalanishning pastki va yuqorigi chegarasiga to‘g‘ri
kelgan bosimdan past yoki yuqorida reaksiya sekin boradi, bu bosimlar orasida esa reaksiya shiddatli borib,
alangalanish tez boradi, hatto, portlash hodisalari yuz
beradi. Masalan, XP. 6-rasmda ko‘rsatilganidek bosim R.
kam bo‘lganda reaksiya sekin boradi (AV egri chiziq). Bosimning qiymati
R, ga yetganda reaksiya juda tez borib
alangalanish yuz beradi.
Bosim R dan yuqorida reaksiya
sekin boradi, bosim R, da esa reaksiya shiddatli borib
alangalanish sodir bo‘ladi. Demak, bosim R, —R,, orasida
alangalanish—portlash ro‘y beradi. Shunday qilib, R,
alangalanishning pastki chegarasi,
R,, alangalanishning
yuqori chegarasidir.
Bu chegaralar turli sharoitda zanjirning tarmoqlanish ehtimoli bilan uzilish ehtimolining turlicha
o,
bo‘lishiga asoslangan. Reaksiyaning
tezligi shu ikki
ehtimollikning
nisbatiga bog‘liq.
Agar
zanjir-s
ning uzilish ehtimolligi tarmoqlanish ehtimolligi-R.o——bosim
dan ko‘p bo‘lsa, tar-XI.b-rasm. Tarmoqlanmagan zanjir
moqlanish
uzoqqa
rsaksiyasining borish sxemasi.
bormaydi
va reak-440
X—
tezlik
P–—
|
Mazza qildik
Tabiat, Dengiz, tog'lar
|
Zamonga yengilma
O‘zimning dardimga o‘zim darmon bo‘lishdan
charchadim. O‘tinaman, meni bu dardi bedavodan
qutqar!
Xuddi tushga o‘xshardi... Oradan necha yillar o‘tib,
yana yonma-yon edik. Ikki tarafiga daraxtlar ekilgan
uzun yo‘ldan ketar ekanmiz, ro‘paramizdan qizg‘ish
tusdagi bir tepalikda yolg‘iz o‘zi bo‘y cho‘zib turgan
ulkan daraxtga ko‘zimiz tushdi. Daraxt biz turgan
yerdan ancha uzoqda qad rostlagan bo‘lishiga qaramay,
naqadar ulkan ekanligi yaqqol ko‘zga tashlanardi.
Daraxtning atrofida hatto kichik butalar ham yo‘q
edi. Ulkan tepalikda yakka o‘zi hayot kechirardi. U
mag‘rurmidi yoki kibrlimi, buni ilk qarashdayoq
bilib bo‘lmasdi.
-Seningcha, bu daraxt nima uchun yolg‘iz? -dedim.
-Ya’ni, uning o‘zi yolg‘iz qolishni istaganmikan
yoki uni ataylab yolg‘iz qoldirishganmi? Ehtimol
uning o‘zi yolg‘izlikni tanlagandir? Axir, yolg‘izlik
ham bir tanlov bo‘lishi mumkin-ku. Uning savlat
to‘kib turishi, ulkan haybati, juda olisdan ham ko‘zga
tashlanishi, ulug‘vor ko‘rinishi, qirq yilda bir marta tashqariga ovqatlanish uchun chiqarkan, ust-boshini,
tabassumini va o‘zini tutishini har doimgidan ham
bashang ko‘rsatadigan bir kishi kabi biroz manman va
kibrli emasmi, seningcha? -deb qo‘shib qo‘ygan edim.
31
|
SAQLDSH KAMERDSIDAGI XANJAR
sin», dsya sqasining orqasiga ip bilan chandib qo‘ygan
ko‘zmunchoqni esladi-yu, «Buni qayoqdan biladi?» deya
hayronlik ummoniga g‘arq bo‘ldi. Sanjar Gulbahordagi
bu holatni payqamay:
-To‘g‘rimi, Gulbahor? -deya qaraganda qizarib ketgan
qiz qandaydir sarosima ichra eshitilar-eshitilmas «Bilmasam», deya oldi, xolos.
Shu kundan boshlab Gulbahor Sanjarga qiziqish
bilan qaray boshladi. U duch kslganda qizarib-bo‘zarib
so‘rashar, oldida ko‘p turolmasdi. Bitirish imtihonlari
arafasida Sanjar unga qalbini ochdi. «Siz ham meni
ssvasizmi?» dsgan savoliga javob bsrish o‘rniga Gulbahor «O‘shanda menda ko‘zmunchoq borligini qayoqdan bilgan edingiz?» deb savol tashladi.
Sanjar bu gapni mutlaqo tasodifan aytganini tushuntirgandan so‘ng:
-Yolg‘on, tasodif emas bu, -nozlandi qiz. Sanjar
quvlikka o‘tdi.
-Rostini aytaymi?
-Ha, faqat rostini!
to‘shimda ko‘rgandim. Siz osmonda yurganmishsiz,
shamol yoqangizni ko‘tarib yuborganida ko‘zim tushdi,
qarasam-ko‘zmunchoq!
Asli bu ham yolg‘on edi, ammo qiz chippa-chin ishondi.
Oradan bir necha kun o‘tsa ham Gulbahorning javobidan darak bo‘lmadi. Intizorlik, umid va hayajon bilan
o‘tayotgan kunlar Sanjar uchun qanchalik shirin bo‘lmasin, mahbubasining sukutida k>tilmagan ko‘ngilsizlik borga o‘xshardi. Bir haftadan keyin iztiroblardan
charchagan Sanjar sinfdoshi Alisherga dardini to‘kib
soldi.
-Is, - dsdi Alishsr hayrat va quvlik bilan, -Gulbahor
men bilan yuradi-ku! Nahotki, hozirgacha bilmasang,
ana, ishonmasang, o‘ldim-kuydim deb yozgan bir dasta
xati bor, ko‘rsatishim mumkin. O‘zim unchalik yaxshi
ko‘rmayman-u, qizni xafa qilgim kelmadi.
60
|
Ba'zida tosh bo‘ldi yegan oshingiz,
Oqibat ne chog‘liq so‘rovlar bizdan,
|
Dunyoning uchinchi raketkasi Novak Jokovich finalda Nik Kiriosni mag‘lub etib, “Uimbldon” chempioniga aylandi.
Serb faoliyati davomidagi 21-“Ulkan toj”ga ega chiqdi. Novak bu ko‘rsatkich bo‘yicha Rojer Federerdan o‘zib ketdi va faqatgina Rafael Nadaldan (22) ortda qolmoqda.
Jokovich to‘rtinchi marta ketma-ket va umumiy hisobda yettinchi marta “Uimbldon”da g‘alaba qozondi. Bu borada Pit Samprasga yetib oldi va faqatgina Federerdan ortda qolmoqda. Rojer hisobida sakkizta titul mavjud.
Novak ATP darajasida jami 88-sovriniga ega chiqdi.
|
rasteniya uglevodы, a sami snabjayut rasteniye vodoy i mineral
nыmi veщestvami. Nekotorыe rasteniya, osobenno drevesnыe, bez
mikorizы obыchno razvivayutsya ochen ploxo. Mikorizы naxodyatsya
na kornyax ne tolko drevesnыx rasteniy, no ina kornyax travya
nistыx— lugovыx travax (zlakax i dr.).
Suщestvuyet 2 tipa mikorizы —nar u j naya i v n ut re n n ya ya .
Narujnaya nablyudayetsya tog‘da, kogda grib opletayet konchiki
kornya rasteniya v vide plotnogo chexla, ot kotorogo v storonы ot
xodit gustaya set gif (tonkiye niti, obrazuyuщiye telo griba). Etot
tip mikoriz.svoystven bolshinstvu drevesnыx porod (bereze, osi
ne, dub-u, klenu i dr.). Pri nalichii narujnoy mikorizы kornevыe
voloski otmirayut, i ix funksii vыpolnyayut gifы griba.
Vnutrennyaya mikoriza xarakterizuyetsya tem, chto gribы proni
kayut v glub kornya, vnutr kletok korы. Pri etom tipe mikorizы
kornevыe voloski soxranyayutsya. V kletkax kornya gifы griba po
stepenno razrushayutsya, i ix soderjimoye usvaivayetsya kletkami
rasteniy. Vnutrennyaya mikoriza chaщe vstrechayetsya u travyanistыx
rasteniy.
Sim b i oz s k l u be n ’ k ov ы mi bak t yer iyami . Etot tip
simbioza svoystven glavnыm obrazom bobovыm rasteniyam (goroxu,
vike, lyupinu, kleveru, lyutserne i dr.). Takoy tip simbioza vzaim
no polezen kak bobovыm rasteniyam, taki bakteriyam: bakteriy pi
tayutsya uglevodami, sintezirovannыmi rasteniyami, a bobovыe ras
teniya poluchayut mineralnыe soyedineniya azota, sinteziruyemogo
bakteriyami iz atmosferы. Pri simbioze s klubenkovыmi bakte
riyami na kornyax bobovыx rasteniy obrazuyutsya osobыe narostы,
vzdutiya razmerom ot-bulavochnoy golovki do krupnoy goroshinы,
kbtorыe nazыvayutsya klubenkami. V klubenkax naxodyatsya klu
benkovыe
bakterii — Bacterium
radicicola.
Azotusvaivayuщiye
bakterii iz pochvы pronikayut v molodыe korni bobovogo rasteniya.
Tam oni jivut, razmnojayutsya, obrazuya klubenki-kolonii. Eti
bakterii obladayut svoystvom usvaivat atmosfernыy azot, prevra
щaya yego v soyedineniya, legkopogloщayemыe kornyami rasteniy. Krome
togo, rasteniya s pomoщyu fermentov sposobnы rastvoryat bakte
rii, kotorыe sami mogut slujit istochnikom azota. Bobovыe ra
steniya posle snyatiya urojaya ostavlyayut v pochve do 200—250 kg
azota na 1 ga. Poetomu oni yavlyayutsya xoroshimi predshestvenni
kami dlya kultur, sleduyuщix posle nix v sevooborote.
Klubenkovыe bakterii luchshe razvivayutsya na kornyax bobovыx
rasteniy pri neytralnoy reaksii pochvы, xoroshey yee aeratsii i
pri dostatochnom fosforno-kaliynom pitanii.
Stebel. Stebel yavlyayetsya odnim iz osnovnыx vegetativnыx
organov vыsshix rasteniy. V yego tkanyax zakladыvayutsya pochki, iz
kotorыx obrazuyutsya vetvi, listya i organы razmnojeniya — svet
ki, plodы i semena. Po nem-u idet peredvijeniye vodы i rastvo
rennыx v ney veщestv ot kornya k listyam i organicheskix veщestv,
obrazovavshixsya v listyax.
|
3:13 Yigitni ulug'vorligi uchun otasining sharafiga dan, va qadrlash holda otasi o'g'liga bir obro'sizlantirish bo'ladi
|
maydalik darajasi nafaqat maydalagich turi, ishlash rejimi va uni to‘g‘irlashga,
balki toshning mustahkamligiga bog‘liq.
Agar doimiy rejimda ishlayotgan maydalagichdan turli mustahkamlikdagi
toshlarni o‘“tkazsak, u holda tosh mustahkamligi qancha kichik bo‘lsa, maydalangan
mahsulot ham mayda bo‘ladi.
Shu sababli maydalagandan so‘ng mahsulotdan
mayda fraksiyani elashda, panjara ostida qoladigan mahsulot nisbatan bir jinsli va
mustahkam hisoblanadi.
Bu yerda qo‘shimcha elashning yana bir
afzalligini
ko‘rish mumkin, ya’ni mustahkamligi past fraksiyalarni ajratib, yakuniy mahsulotni
boyitish imkonini beradi (3.13-rasm).
|
O‘tmishga nazar solsak, o‘zbek milliy jurnalistikasi o‘zining qariyb 150 yilga yaqin tarixi mobaynida ham rivojlanish, ham o‘ta og‘ir, turg‘unlik davrlarini boshdan kechirdi
Uni dastlab chor Rossiyasiga xizmat qildirishdi
|
Maktabda kichik yoshdagi o‘quvchilarni jismoniy tarbiyalashning asosiy
vazifalari quyidagilardan iborat:
n)
o‘quvchilar
sog‘lig‘ini
yanada
yaxshilash
ularning
jismonan
to‘g‘ri
rivojlanishiga yordam
berish
va jismoniy imkoniyatlarining o‘sishiga imkon
yaratish;
bh) jismoniy sifatlar (kuch, tezkorlik, chidamlilik, egiluvchanlik) ni tarbiyalash va
hamkat
ko‘nikmalarini
shakllantirish
(yugurish,
yurish,
sakrash,
uloqtirish,
tirmashib chiqish, oshib o‘tish, saf tortish mashqlariga tayyorgarlik, muvozanat
hamda qomatni saqlash mashqlari, harakat koordinatsiyasi va jamoat joylaridagi
harakatlar va boshqalar);
v) o‘quvchilarga maxsus o‘zlashtiriladigan bilimlar berish va jismoniy tarbiyadan
tashkiliy qobiliyatni singdirish.
Shuningdek,
shaxsiy
va
ijtimoiy
gigiena
jismoniy shakllanishini takomillashtirish mashg‘ulotlari orqali o‘zlashtirish maxsus
guruh bolalari bilan mashg‘ulotlar o‘tkazish.
Jismoniy
tarbiya
va
sport
bilan
shug‘ullanish
jarayonida
maktab
o‘quvchilari orasida juda ham kerakli bo‘ladigan irodani tarbiyalovchi sifatlar,
ya’ni maqsadga erishish, qo‘rqmaslik, tashabbuskorlik kabilar katta ahamiyatga
ega. O‘quvchilar orasida jismoniy tarbiyaning ishlarini amalga oshirishda ularning
sog‘lig‘i, yoshi, jinsi, jismoniy rivojlanish darajasi, har xil sinflarda jismoniy
tayyorgarlik bosqichi va jismoniy tarbiyani umumiy tarbiya bilan birgalikda olib
borilishi e’tiborga olinadi.
Maktabda kichik yoshdagi o‘quvchilarni jismoniy tarbiyasi o‘zaro bir-biriga
bog‘liq tizimlar orqali boshqariladi;
o‘quv jadvali bo‘yicha jismoniy tarbiya darslari va fakultativ mashg‘ulotlar;
maktab kun tartibida sog‘lomlashtirish jismoniy tarbiya tadbirlari (darsgacha
gimnastika, darslardagi jismoniy tarbiya daqiqalari, o‘yinlar kuni uzaytirilgan
guruhlarda jismoniy mashqlar);
sinfdan tashqari ommaviy sport o‘yinlari (jismoniy tarbiya to‘garaklari, sport
seksiyalari, turistik sayohatlar, sport musobaqalari, sport bayramlari);
sog‘lomlashtirish kunlari;
maktabdan tashqari ommaviy sport o‘yinlari (turarjoylarda, bolalar va o‘smirlar
sport maktablarida, o‘quvchilar saroyida, bolalar turistik stansiyalarida, sport
jamiyatlarida, stadionlar va sport maydonlarida, oilada mustaqil jismoniy mashqlar
bilan shug‘ullanish).
Jismoniy
tarbiya
darsi
maktabdagi jismoniy tarbiyaning
asosiy qismi
hisoblanadi. O‘qituvchining darslarni to‘g‘ri tashkil qilish, uyushtirish va o‘tkazish
uslubi, pedagogik mahorati jismoniy tarbiya maqsadining echilishini belgilaydi.
Jismoniy tarbiya darslaridan kelib chiqqan holda har bir darsning tuzilishi va
mazmuni o‘quvchilarning yoshi, salomatligi va jismoniy tayyorgarligini e’tiborga
olgan holda belgilanadi. O‘quv dasturining bajarilishi va o‘quvchilarning kerakli
bilim va ko‘nikmalarini o‘zlashtirishiga jismoniy tarbiya o‘qituvchisi javob beradi.
O‘qituvchi
sanitariya-gigiena
talablarining
bajarilishini,
sport
jarohatlari,
ko‘ngilsiz hodisalarni oldini olishni bir yilda 2-3 marta ekspress-testlar orqali
107
|
Alfa-amilaza aktivligini aniqlash
O‘quvchi bajara olishi kerak:
1. Tekshirish uchunish stolini jihozlash;
2. Biomaterialni yig‘ish qoidalari;
3. Zaruriy reaktivlar tayyorlash;
4. Qonda va siydikda amilazani aniqlash;
5. Biomaterialni zararsizlantirish.
Jihozlar: FEK, pipetkalar, probirkalar, shtativlar, maxsus blankalar, 7096 li spirt, kraxmal eritmasi, 0,01
yod eritmasi, 396 xloramin,
0,296 xloramin.
Amilazani aniqlash usullari:
Amilaza qonda, siydikda, oshqozon suyuqligida aniqlanadi.
Aniqlashni 2 usulga bo‘lish mumkin:
1. Reduktrometrik usul—kraxmal parchalanishining oxirgi
mahsuloti, ya’ni glyukozani aniqlashga asoslangan.
2. Amiloklastik usul—parchalanmagan kraxmal yod bilan rangli
reaksiyasiga asoslangan.
a)
Samoliy usul;
b) Karavey usul;
v) Biolatest usulida
aniqlanadi.
Amilazani qonda va siydikda Karavey usulida aniqlash:
1. Probirkaga 1 m/ kraxmal eritmasi solinadi.
2. 5 daqiqa 379C litermostatga qo‘yiladi.
3. Ustiga 0,02 m/ qon yoki siydik solinadi.
4. Termostatga 5 daqiqaga qo‘yiladi.
5. Nazorat probirkasiga faqat kraxmal eritmasi ( 7m/) solinadi.
Tekshirilayotgan sinamaga 1 т1 0,01 пyoд ya 8 т aв Пaпғaп suv
solinadi, aralashtirib FEK da ko‘riladi. pH—640—680 71mm da o‘lchanadi.
Natija:
K-C
e 44.4 mg/sutkada hisoblanadi.
Siydikda alfa-amilazaning oshib ketishi giperamilazuriya
deyiladi. Alfa-amilazaning oshishi o‘tkir apenditsitda, buyrak
kasalliklarida, oshqozonosti bezi o‘smasida, tuxumdon rak
kasalligida kuzatiladi.
Alfa— amilazani pasayishi—oshqozonosti bezi kasalligida,
jigar kasalliklarida, homiladorlikning 19 haftasigacha kuzatiladi.
55
|
harakatini
boshqarish
mumkinligi
kabi
ustunliklari
bilan
farqlanadi.
Shuning
uchun
ulardan
foydalanganimizda
o‘quvchilar
o‘rganilayotgan
murakkab
obyektlarni oson tasavvur qila oladilar.
Modellar
o‘quv
yurtiga
tayyor
holda
ham
kelishi
mumkin,
ularni
o‘quv
yurti
sharoitida
o‘zimiz
ham
tayyorlashimiz mumkin.
Model
—
o‘rganilayotgan
obyektning
o‘ziga
o‘xshash
qilib
tayyorlangan
prototipi
bo‘lib,
u
har
tomonlama
soddalashtirgan
holda
tayyorlanadi.
Bu
modellashtirish
bo‘lib, tayyorlanayotgan model mos masshtabga keltiriladi.
Avvalo
geometrik masshtabga
e’tibor
beriladi,
ya’ni
u
auditoriya masshtabiga keltiriladi.
Kichik
obyektlar
kattalashtirilishi,
katta
obyektlar kichraytirilishi,
ba’zi
obyektlar,
o‘lchamlari
bilan auditoriya masshtabiga yaqin
bo‘lsa,
o‘z kattaligida
tayyorlanishi
mumkin.
Natijada
ulardan
foydalanish
qulay
bo‘ladi.
Modelimiz
harakatlanuvchi
bo‘lsa,
kuch
masshtabiga ham e’tibor berishimiz kerak.
Harakatni
beruvchi
kuchlar,
masalan,
aylanma
harakat,
bosim,
harorat, ishqalanish,
tok kuchi
va boshqa
kattaliklar
modelning
geometrik
o‘lchamlariga
proporsional
bo‘lishi
kerak.
Aks
holda,
kuch
model
o‘lchamlariga nisbatan kichik
bo‘lsa
yoki
katta
bo‘lsa,
biz
kerakli harakatni ko‘rsata olmaymiz.
Modelni imkon
qadar soddalashtirish
kerak.
Unda
asosiy
geometrik
elementlar
va
asosiy
ish
bajaruvchi
detallar
bo‘lishi
kifoya,
aks
holda
undan
foydalanish
noqulay bo‘lib qoladi. Modellarning asosan uchta turini
farqlaymiz.
Bular
geometrik,
fizik
va
funksional
modellar.
Geometrik
modellar
o‘rganilayotgan
obyektning
geometrik xususiyatlari, ya’ni nisbiy o‘lchamlari, shakli va
geometrik
elementlari
to‘g‘risida
ma’lumot
beradi.
Masalan, ichki yonuv dvigateli silindri va porshenining
geometrik
modeli
uning
geometrik
tuzilishi,
nisbiy
o‘lchamlari to‘g‘risida ma’lumot beradi.
18
|
O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi, “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi va “Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi qonunlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki qaror qiladi:
1. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2009-yil 15-avgustdagi 23/3-son “Banklarni ro‘yxatga olish va ular faoliyatini litsenziyalash tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga (ro‘yxat raqami 2014, 2009-yil 8-oktabr) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-y., 41-son, 447-modda) ilovaga muvofiq o‘zgartirishlar kiritilsin.
2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
1. Qarorning muqaddimasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi, “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi hamda “Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi qonunlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:”.
2. Nizomda:
a) muqaddima quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi, “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi hamda “Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi qonunlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi hududida banklarni ro‘yxatga olish va ularga bank operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziya (bundan keyingi o‘rinlarda litsenziya deb yuritiladi) berish tartibini belgilaydi.”;
b) 2-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“2. Banklar O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi, “Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi qonunlari hamda boshqa qonun hujjatlariga muvofiq, qoida tariqasida, aksiyadorlik jamiyati tarzida tashkil etiladi.”;
v) 4-bandning uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 53-moddasiga asosan, yuridik yoki jismoniy shaxs yoxud o‘zaro kelishuv bilan bog‘langan yoki bir-birining mol-mulkini nazorat qiluvchi yuridik va jismoniy shaxslar guruhi tomonidan bir yoki bir necha bitim natijasida bank aksiyalarining 5 foizidan ortig‘ini olish O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki xabardor qilinishini, 20 foizidan ortig‘ini olish esa, oldindan uning roziligini olishni talab qiladi.”.
|
lib o‘tgan. Taxtdan ag‘darilgan imperatorga sodiq qo‘shinlar, xususan, Chexoslavak legioni bronepoyezdlardan qizil armiya hujumlarini qaytarish hamda sharqdan dushmanga yetkaziladigan
o‘q-dori
va
oziq-ovqat
ni uzib qo‘yishda foydalangan. O‘shanda urush taqdirini
ko‘priklarni
portlatib,
poyezdlar
qatnovini
izdan
chiqargan partizanlar hal qilishgan. Oq gvardiyachilar
butun Sibir bo‘ylab chekinishadi. Ko‘plari Alyaska
va
Kanadaga o‘tib ketishadi, keyin butun dunyoga tarqalib
ketishadi.
Moskva
vokzallarida
Yevropadan
Tinch
okeanigacha
To‘rt o‘rinli
kupe
chiptasi
narxi
uch
yuzdan
olti
103
yevrogacha.
j
Sayohatimdagi
ilk
olgan
suratim
–
vokzaldagi
toyozDNING jo‘nash vaqti 23:15 ekanini ko‘rsatib turga"
jadval bo‘ladi. Bolaligimda uzoq mamlakatlarga safar
QILISHNI
orzu
qilib,
o‘yinchoq
paravozni
relslar
so‘ylab yurgizgan paytlaridagi kabi yuragim tobora tez
adi.
J. bilan oxirgi
oshgan
bo‘lsa-da,
O‘xshaydi. Unga be
bo‘lganini
endi
Uchrashuvimizga endigina uch oyda"
U
avvalgi
hayotda
sodir
bo‘lgan"
rgan savollarim qanchalik ahmoqoR"
tushuna boraman.
Hayotning ma’nob
nimada Nega olg‘a siljiy olmayapman2 Ruhiy olam"
befarq bo‘lishga nima majbur qildi? Javob oddi"
shunchaki, men bugunim bilan yashamay qo‘ygandim.
Qani edi, yana bolalikka qaytib qolsang! ko‘zlar
chaqnab, perrondagi tiqilinchni kuzatsang, vokzal ovqat
va mashina yog‘ining hidiga dimog‘ing to‘lsa, vagonlar"
sanasang,
platformaga
kirayotgan
poyezd
tormozlar
ovoziga quloq tutsang...
a
n Yashash
–ertadan-kechgacha hayotning mohiyati haqiga
o‘ylab yotish emas, balki Har lahzani ongli ravi:
ing
74
yashab o‘tishdir. Albatta, buning uchun Osiyoni kesib o‘tish
yoki Sant’yago ziyoratiga borish shart emas. Bir avstriyalik abbatni bilardim.
U Mel’kdagi monastirini hech
qachon tark etmagan bo‘lsa-da, hayot haqida men uchratgan
barcha sayyohlardan ham ko‘proq bilardi. Bir tanishim
Uxlayotgan
bolalarni
kuzatish
orqaligina
ruhan
aql
bovar
qilmas
cho‘qqilarga
ko‘tarilgan.
Rafiqam
yangi
Surat ustida
ish
boshlarkan, trans holatiga tushib,
qo‘riqchi farishtasi bilan gaplashadi.
Biroq men darvish bo‘lib tug‘ilganman. Hatto hech yerga
ketgim kelmaganda ham, vatan sog‘inchi meni tilka-pora
Qilganda ham, safarlarga chorlovchi ilhom meni chulg‘ab
olishi uchun birinchi qadamni qo‘yishimning o‘zi yetarli.
Yaroslav vokzalidagi beshinchi raqamli platformani
qidira
turib
tushunamanki,
bir
joyda
o‘tirib
maqsadimga hech qachon erisha olmayman. Men o‘z qalbim
bilan sahrolarda yoki tog‘larda, begona shahar yoki yo‘lda
bo‘lgan kezlardagina tillasha olaman.
u.
Men o‘tiradigan vagon eng oxirgisi, uni butun yo‘l
Davomida boshqa poyezdlarga ulab-ajratib borishadi.
Platformaning
men
turgan
tomonidan
lokomotiv
"Urinmaydi. Poyezd xuddi ulkan po‘lat ilonga o‘xshab
"Urinadi.
Yo‘lovchilar
—
mo‘g‘ullar,
tatarlar,
rus
va
xitoyliklar
—
o‘zlarining
katta
jomadonlariga
O‘tirgan yoki tik turgan holda, men kabi vagon eshiklari
ochilishini sabr bilan kutishmoqda. Vaqti-vaqti bilan
E’zilari yonimga kelib gaplashishga harakat qilishadi
Mmo men suhbatdan o‘zimni olib qochaman. Ayni «un
Shu Joydaligimdan boshqa narsani o‘ylagim kelmay?!
Eqatgina
poyezdda
jo‘nashga
emas, taqdirning
ch
"Qiruviga ham tayyor ekanimni his qilaman.
J
i
besh
daqiqaga
har bir tovush Va
75
Zavqli
bolalikka
qaytish
onlar
Yi
Uzildi, xolos. Ammo har bir detal,
|
Pedagogik faoliyatni endigina boshlayotgan yosh o‘qituvchilar o‘z
kasbiy
mahoratlarini
oshirish maqsadida
o‘quvchilar
bilan
muloqot
madaniyatini shakllantirish ustida muntazam isholib borishlari zarur.
Ta’lim-tarbiyaviy jarayonni tashkil etishda pedagogik muloqot madaniyati
o‘qituvchi
va o‘quvchilarning bevosita o‘zaro munosabatini
ma’lum bir maqsad sari hamjihatlikka yo‘naltiruvchi kuchdir. Bu o‘rinda
o‘qituvchi
quyidagi
vaziyatlarni
e’tiborga
olishni
alohida
ta’kidlash
lozim:
-o‘qituvchining ilk tarbiyaviy faoliyatidan boshlab muloqot madaniyatiga rioya qilishi, bu jarayonda o‘qituvchi va o‘quvchilar jamoasi
bilan
har
kungi
muomalani
vaziyatga
qarab
rejalashtirishi,
har
bir
harakat, so‘z ohangiga e’tibor, an’anaviy muloqotning eng yaxshi xususiyatlarini o‘zlashtirishi;
-muloqot asosida sinf jamoasidagi
turli vaziyatlarni qayd
etish,
o‘quvchilar xatti-harakatining oldingi holati bilan, tarbiyaviy faoliyatdan
keyingi holatini qiyoslab chiqib baho berish:
-o‘z muloqot uslubi natijalarini tanqidiy nuqtai nazardan tahlil qilib,
kamchiliklarni uzluksiz bartaraf etib borish. Zarur so‘z, ovozdagi yoqimli
chang, hulq-atvorni vujudga keltirish;
-pedagogik muloqot madaniyatining samarali kechishi uchun uning
shart-sharoitlarini bilib olishning o‘zi kifoya qilmaydi. o‘quvchilar bilan
o‘zaro muomalaning “ustoz-shogird”
an’analariga
xos boshlanishi
va
o‘zaro fikr almashish asosida muhim vazifalarni hal qilish bilan muomala
obyektining diqqatini o‘ziga jalb qilish;
-muloqot obyekti, ya’ni o‘quvchining diqqatini o‘ziga jalb qilish
deganda nimani anglash kerak? Buning ma’nosi o‘qituvchi o‘zining
xushmuomalaligi, madaniyati, go‘zal xulqi, muloqotda o‘quvchilar qalbiga
yo‘l
topa
olishi
bilan
o‘z mahoratini
namoyish
qilib,
muloqot
madaniyatining tashkiliy shakllariga ijtimoiy-psixologik negizni
asos
qilib olishidir.
Ko‘rsatib
o‘tilgan
vaziyatlar asosida pedagogik
ta’sir ko‘rsatish
uchun, o‘qituvchining pedagogik muloqot madaniyatiga, etikasi va odob-axloqiga, dilkashligiga, muosharat odobiga alohida talablar qo‘yiladi.
Ushbu fazilatlar o‘qituvchining sinf jamoasida, ota-onalar bilan muloqot
qila
bilishida,
o‘quvchilar
bilan
aniq
maqsadni
ko‘zlagan
holda
tarbiyaviy faoliyatni tashkil etishida va ularni boshqara olishida muvaf-taqiyatlar garovidir.
100
|
Imom al-Buxoriy. Al-jome' as-sahih (4-jild) ( 379099 marta o'qilgan) Chop etish
1 ... 91 92 93 94 95 96 B
AbdulAziz 29 May 2009, 01:49:17
AbdulAziz 29 May 2009, 01:49:34
AbdulAziz 29 May 2009, 01:49:49
Arham — sahoba. To‘liq ismlari Abu Abdulloh al-Arham ibn Abdumanof ibn Abularham al-Maxzuniy. Islomga oltinchi bo‘lib kirganlar. Rasululloh sallallohu alayhi va sallam bilan ansorlarga Makkaning Safo tepaligidagi o‘z uylarini bo‘shatib berganlar. Payg‘ambarimiz boshliq musulmonlar o‘sha uyda yig‘inlar o‘tkazishib, odamlarni islomga da’vat qilishgan. Bu uy "œBayt ul-Arham","Bayt ul-Islom", «Bayt ul-Xayzuron» nomlari bilan mashhur bo‘lib, hozirga qadar saqlanib qolgan. Hojilar uni ziyorat qilishadi. 55-hijriy (674-milodiy) yili vafot etganlar.
AbdulAziz 29 May 2009, 01:50:06
AbdulAziz 29 May 2009, 01:50:25
AbdulAziz 29 May 2009, 01:50:43
AbdulAziz 29 May 2009, 01:51:00
AbdulAziz 03 Iyun 2009, 00:10:44
AbdulAziz 07 Iyun 2009, 01:04:32
1 ... 91 92 93 94 95 96 T
|
268
puissance f agricole
��������������������
qishloq xo‘jalik mamlakati
�������
exportateur m mondial
�������������������
dunyo miqyosida eksport
qiluvchi
modernisation f
������������
qishloq xo‘jaligining
d’agriculture
�������������������
zamonaviylashtirilishi
quota m
����a
kvota
limiter la quantité des vins
������������������
vinolar miqdorining cheklanishi
�����������������������
gagner de l’argent
�������������������
pul topmoq
gagner l’amitié de qn
���������������
do‘stlikka erishmoq
gagner l’estime de qn
�����������������
hurmatiga sazovor bo‘lmoq
gagner une bataille
����������������
urushda g‘olib bo‘lmoq
gagner un procès
����������������
sudda yutib chiqmoq
atteindre la ville
���������������
shaharga bormoq
inspirer de la confiance,
���������������
ishontirmoq
de la pitié
���������������
rahmini keltirmoq
LEÇON 2
ORGANISATION DES NATIONS UNIES
français
russe
ouzbek
Assemblée f générale
���������������������
BMT ning Bosh Assambleyasi
de l’ONU
����
conseil m de sécurité
������������������
BMT ning Xavfsizlik kengashi
de l’ONU
���
conseil m économique
�������������������
iqtisodiy kengash
conseil m de Tutelle f.
�����������
vasiylik kengashi
Cour f internationale
�����������������
xalq sudi
de Justice
Charte f de l’ONU
��������������
BMT deklaratsiyasi
session f ordinaire
����������������
navbatdagi sessiya
session f extraordinaire
�������������������
favqulodda kengash
valeur f. decret m
����������������������
de recommandation
����������������
��������
membres m. permanents
����������������
doimiy a’zolar
|
11-chizma. Korxonada logistikani boshqarish
Korxona
boshqaruvchisi
O‘Qismoniy maslahatchilar
}
)
Xodimlar
R u G!
1
—
I
Ma’muriyat va
moliya
|
187-mashq. Quyidagi
noto‘g‘ri yozilgan so‘zlarning «Imlo
lug‘atirdan yozilishini aniqlang hamda daftaringizga ko‘chirib
afg‘on
avf
battar,
baynalminal
tram
istehzo
ta’magir
ta’qiqlamoq
xayol
hoxlamoq.
172. ETIMOLOGIK LURAT VA UNDAN
FOYDALANISH
Tildagi har bir so‘z o‘zining kelib chiqish tarixiga,
etimologiyasiga ega. Masalan Toshkent so‘zi qadimda
Shosh, Chon nomlari. bilan yuritilgan.. Aytishlariga
qaraganda, bug‘doy, sholi yanchiladigan xirmonning o‘rniNi, maydonni choch, shosh deb atashgan ekan. Unga joy
ma’nosini bildiruvchi kent so‘zini ho‘shishib, Choch-kent—Toshkent deb atay boshlashgan.
Tildagi so‘zlarning kelib chiqish tarixini o‘z
1
ichiga olgan lug‘atlar etimologik lug‘atlar sanaladi.
Prof. Sh. Rahmatullayevning ko‘pyillik Samarali.
mehnatlari tufayli o‘zbek tilida ham dastlabki etimologik lug‘at paydo bo‘ldi.
188-mashq, Quyilagi lug‘at matini o‘qing:
Izohli lug‘atdan namuna:
TOVUQ 1, Go‘shti, pati va tuxumi uchun boqiladigan.
urg‘ochi
Uy parrandasi. Sertuxum tovuq, Kurk tovuq. Tonuq katagi. Tovuqning tushiga
don kiradi. Maqol. Bir tovuqqa
ham suv kerak, ham
don kerak. Tirikchilik uzun kishiga hamma narsa kerak, lsgan
ma’nodagi maqol. Ola tovuq. somon sochar, o‘z aybish o‘zi ochar. O‘zining yoki yaqinlarining aybini gapirib yuradigan odam haqida
aytiladigan maqol.
132
yulingan tovuqday q. dum 1. Oyog‘i kuygan tovuqlay q. Oyoq,
to‘shti (ovqat, masalliq sifatila).
Qovurilgan.
yosang, bir yoysan, tuxumini, ssang, ming yeysan
Vi qushlarning molasi, makiyon, Qirg‘ovulning tovug‘i.
al Yil hisobida o‘ninchi yil nomi. Uning yili tovuq.
yili muchal Yil hisobida o‘ninchi Yil (q. muchal).
189-mashq.
Kuyilagi lug‘at matnni o‘qing.
(opedik lug‘atdan. namuna:
MLar kichkina, tez voyaga yetadi, hammabopla-yaxshi rivojlangan bo‘ladi. Xo‘rozlarning
pastki qismida pixi, boshida toji bo‘ladi.
lar toji bargsimon, tumshug‘i sal pastga
(shugi va pixining rangi deyarli hamma zot-xil: sariq, och pushti, qora va hokazo. Pati.
T.lar 1,8—2,2 kg, xo‘rozlari. 2,7—3,0 kg;
ari 2,5—4,0
kg, go‘shtdorlari 3,0—4,5
kg,
Ziqqan jo‘jalari 30—35
g. 70—80 kunlik
Zot jo‘jalari serpushtlaridan 20—3096
zotlar yiliga 220—250, ayrimlari 365
qiladi.
T.lar seleksiya yo‘li bilan ko‘paytirilganda
o‘ladi.
T. 5—6 oylikdan
tuxumga kiradi, dast.
40—50 g;
1 yoshga yaqinlashgach 55—65 gramm:
zotlar tuxumi mayda. T. tullaganda tuxum qil
tullash 2—3 hafta, ba’zilarida 2 Oy va undan
"10
yetishtiradigan xo‘jaliklarda T.lar
tu-an
keyin faqat bir yil saqlash iqti-keltiradi, chunki tuxumi T.ning yoshiga
10—1595 kamayadi, naslchilik xo‘jalik-133
|
Birinchi seksiya oldiga 6 konussimon so‘rg‘ich mahkamlangan bo‘lib. uning
o‘rtasida valning yo‘naltiruvchi podshipnigi joylashgan. So‘rg‘ichga 7 kirish to‘ri
ulangan. Nasosning oxirgi seksiyasi
8 bosimli quvurga ulanadi. Bosimli quvur
alohida 2...3.5 mli zvenolardan iborat bo‘lib. har bir zvenoda valga mahkamlangan
va
suv
bilan
sovitiladigan
9
yo‘naltiruvchi
podshipniklar
o‘rnatiladi.
Podshipniklarga qum kirishini oldini olish uchun
10 quvurcha orqali toza suv
beriladi.
Yuqoridagi tayanch qismini (4.14. v-rasm) asosiy elementlari 11 yunaltiruvchi
va
13
tayanch podshipniklari.
12-salnik
va podshipnikning
14
yog”
vannasi
hisoblanadi. Yarimmufta
15 yordamida val
16 gardishga o‘rnatiladigan elektr
dvigatelga ulanadi.
AИC—E
8 =
—
1—
2
|
Dumaloq, kvadrat, to'rtburchaklar, yurak shakllari, qobiq shakllari, gullar shakli, yulduz shakli
|
Xalq banki ijtimoiy tarmoqlarda bank tizimidagi axborot almashish serverlarida bir qator kamchiliklar kuzatilayotgani haqida postlar yozilmoqda. Xalq banki bu bo`yicha quyidagicha bayonot beradi:
Ayni paytda serverdagi uzilishlar, nosozliklar barcha banklarda vaqti-vaqti bilan kuzatilyapti. Bu faqat Xalq bankining muammosi emas. Shu bilan birga, nafaqat Xalq bankida, balki barcha banklarda bundan 20 yillar chamasi avval ishga tushirilgan dasturlardan hali ham foydalanilmoqda. Ushbu axborot almashish tizimlari bugungi kun talablariga javob bermay qolgan.
Shu bois ayni paytda Xalq bankida transformasiya jarayonlari amalga oshirilmoqda. Ya`ni raqamli bank tizimiga o`tilyapti. Bu orqali aholiga xizmat ko`rsatishda inson omili kamaytiriladi. Ushbu yangilanishlarni ro`yobga chiqarish uchun IT sohasidagi nufuzli xalqaro kompaniyalar bilan hamkorlik olib borilmoqda. Bu jarayonda tabiiyki, server qurilmalari ham zamonaviysiga bosqichma-bosqich almashtirilmoqda. Raqamli bank tizimi Xalq bankida shu yilning to`rtinchi choragida yakunlanadi. Bu bo`yicha maxsus yo`l xaritasi ishlab chiqilgan.
Vaqti-vaqti bilan kuzatilayotgan nosozliklar tufayli yuzaga kelgan noqulayliklar uchun bank rahbariyati mijozlardan uzr so`raydi.
|
yozishda
nolning ahamiyati); sonlarning natural
ketma-ketligi
haqida
(sonlarning
natural
qatorda
tashkil
etilishi, joylashish tartibi, ketma-ket sonlarning miqdoriy munosabati).
Va nihoyat, bolalar uchxonali sonlar qatoridagi eng
kichik
va eng katta sonni o‘zlashtirib olishlari
kerak.
Buni yaqqol bunday tasvirlash mumkin:
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.
10, 11, 12, ..., 98, 99
100,
101, 102, ... 997, 998,
999
1000 soni to‘rt xonali son, bunda
1 mingliklar birligini ifodalaydi.
28. 1000 ICHIDA QO‘SHISH VA AYIRISH (OG‘ZAKI USULLAR)
Nomerlashni o‘rganishda o‘quvchilar xona qo‘shiluvchilaridan uchxonali sonlar hosil qilish bilan va sonlarni
xona
qo‘shiluvchilariga
ajratish
bilan
bevosita
bog‘liq
qo‘shish va ayirishning eng sodda hollari bilan tanishishgan
edi. Endi ming ichida og‘zaki qo‘shish va ayirishning qolgan hollarini qarab chiqish kerak. Hisoblash usullarini
ochib berishning nazariy asosi xuddi yuz ichidagi sonlar
uchun
kabi sonni
yig‘indiga qo‘shish
va yig‘indini
songa
qo‘shish qoidalari, shuningdek, tegishli ayirish qoidalari
hisoblanadi.
Bu usullarni bilish
100 ichida amallarni
o‘rganishda ishlab chiqilgani uchun
bu yerda ularning yangi
sonli materialda qo‘llanishi ustida gap boradi.
Faraz qilaylik, 400 va 200 sonlarini qo‘shishda o‘quvchi
faqat 400—bu
4
ta yuzlik,
200 esa
2
ta yuzlik ekanini
tushunsa
va
ular bilan birliklar kabi
amal bajarish
mumkinligini tushunsa,
u faqat 4 va
2 sonlarini osongina qo‘shib qo‘yishi kerak. Shu asosda ayirish (400—200;
4
yuz—2 yuz), ko‘paytirish (400.2; 4 yuzni 2 ga ko‘paytirish)
va bo‘lish
(400: 2; 4 yuzni
2
ga bo‘lish) hollari ham qarab
chiqilgan.
Ushbu
700420,
50047,
40045,
940—40,
9004-30,
470—2, 358—60; 249—200 ko‘rinishdagi hollar nomerlangan hollar kabi qaraladi, chunki yig‘indi yoki ayirma
bu
hollarning hammasida uchxonali sonlar yuzlik, o‘nlik va
birliklardan qanday tashkil bo‘lishini tushunish asosida
bo‘ladi.
183
|
rivojlantirish
ko‘rsatib
o‘tilgan.
Tashqi siyosatimizning
asosiy
ustivor
yo‘nalishlari
qatoriga
global
siyosat
va
iqtisodiyotda
tobora
asosiy
o‘rinlardan
birini
egallab
borayotgan
Osiyo
–
Tinch
okeani
mintaqasi
kiritilgan.
. Bundan
tashqari
ta’kidlanadiki,
O‘zbekiston
O‘rta
va Yaqin
Sharqda
joylashgan davlat va mamlakatlar bilan an’anaviy, tarixiy-madaniy aloqalar
hamda
dunyoning
mazkur
qismida
ro‘y
berayotgan
keskin
o‘zgarishlarning
kelgusidagi
xususiyatlarni
hisobga
olgan
holda
o‘zaro
manfaatli
munosabatlarni
hartomonlama rivojlantirish
va mustahkamlashda davom
etadi.
Lotin Amerikasi hamda Qarib dengizi mintaqasidagi yetakchi davlatlar va
Afrika
qit’asidagi
mamlakatlar
bilan
ham
ikki
tomonlama
asoslab,
shuningdek,
xalqaro
tashkilotlar
doirasida
aloqalarni
kengaytirish
va
chuqurlashtirish O‘zbekiston milliy manfaatlariga javob berishi hujjatda
alohida e’tirof etilgan.
Tashqi siyosatimizning muhim ustuvor yo‘nalishlardan
biri sifatida
O‘zbekistonning xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar foaliyatidagi ishtiroki
ko‘rsatilgan.
Bu
yo‘nalishda,
avvalombor,
BMT
va
uning
iqtisoslashgan
tuzulmalari
bilan
bo‘lgan
aloqalar
nazarda
tutilgan.
Shuni
ta’kidlash
kerakki,
O‘zbekiston
BMTni
global
xavfsizlik
va
barqarorlikni
saqlab
turish,
davlatlararo
dolzarb
muammolarni
hal
etish
borasidagi
yagona
universal tashkilot deb biladi.
Biz barqaror rivojlanish, "Mingyillik
taraqqiyot
maqsadlari",
Markaziy
Osiyo
mintaqasidagi
qator
masalalarni
xususan
ekologik
muammolarni
hal
etish
sohalarda
BMT
va
uning
iqtisoslashgan tuzulmalari bilan hamkorlikni izchil davom ettiramiz.
Konsepsiyaning to‘rtinchi bo‘limida mamlakat tashqi siyosiy faoliyatini
amalga oshirish uchun xalqaro maydonda siyosiy, diplomatik shartnomaviy–
huquqiy, savdo-iqtisodiy hamda boshqa mexanizmlar, usul va uslublar, shakl
va vositalar majmuasida foydalanishni ko‘zda tutadigan, keng ko‘lamli, yagona
va yaxlit davlat siyosati olib borishga asoslangan yondashuv talab etiladi.
Konsepsiyada
mamlakat
tashqi
siyosatini
amalga
oshirishda
ishtirok
etuvchi
va
bu
borada
alohida
ma’sul
bo‘lgan
davlat
organlari
tizimida
ishtirok etuvchi tashqi ishlar vazirligi markaziy bo‘g‘in vazifasini bajarishi
va bu borada umumiy faoliyatini muvofiqlashtiruvchi sifatida alohida o‘rin
tutishi belgilab qo‘yilgan.
Shiddat bilan
o‘zgarayotgan
bugungi dunyoda milliy xavfsizligimizni
ta’minlash
nafaqat
yon
atrofimizda
yuz berayotgan jarayon
va hodisalarga
munosib javob berish, balki ularning salbiy oqibatlarni o‘z vaqtida olidni
olish, yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ehtimoliy xavf-xatarlarni oldindan ko‘ra
bilib, tegishli ehtiyot choralarini ishlab chiqish
va tahdidlarni bartaraf
etishni taqozo etmoqda.
Konsepsiyada alohida e’tibor qaratilgan yana bir masala–dunyoda siyosiy,
iqtisodiy, harbiy va boshqa sohalarda yuz berayotgan jarayonlarni to‘g‘ri va aniq
tushuna oladigan, hozirgi zamon
fan
va texnikasi yutuqlaridan
samarali
110
|
R.SHAMSUTDINOV, X.MO“MINOV
FOYDALANILGAN ADABIYOTLARNING
QISQACHA RO‘YXATI
1.
Kapимoв
И.A.
Биз keлaжaгимизни
ўз
қўлимиз
билaн
қypмoқдaмиз.
7-жилд
1
"Ўзбekиcтoн", 1999,
2.
Kapимoв И.A. Юkcak мaънaвият – eнгилмac kyч. Toшkeнт "Maъaнaвият" 2008.
3.
Kapимoв И.A. Ўзбekиcтoн мycтaқиллиkka эpишиш ocтoнacидa. T.: "Ўзбekиcтoн", 2011
4,
Kapимoв И.A. Oнa юpтимиз бaxтy иқбoли вa бyюk keлaжaги йўлидa xизмaт қилиш
ш
бyюk caoдaтдиp. T.: "Ўзбekиcтoн" 2015.
5.
Mиpзиёeв Ш.M. Бyюk keлaжaгимизни мapд вa oлижaнoб xaлқимиз билaн биpгa қypими;
–T.: "Ўзбekиcтoн" HMИY, 2017.
б.
Mиpзиёeв Ш.M. Mиллий тapaққиёт йўлимизни қaтъият билaн дaвoм эттиpиб, иши
бocқичгa kўтapaмиз. 1-жилд. – Toшkeнт: "Ўзбekиcтoн, 2017.
7.
Mard o‘g‘lonlar nomi barhayot. -Toshkent: “O‘zbekiston”, 2018.
, Shamsutdinov R., Karimov Sh. Vatan tarixi. Uchinchi kitob. Toshkent: “SHARQ”, 2016.
. Shamsutdinov R., Karimov Sh., Xoshimov S. Vatan tarixi. Birinchi kitob. Toshkent: “SHAH
2016,
10. Shamsutdinov R., Karimov Sh., Xoshimov S., Ubaydullayev O‘. Vatan tarixi. Ikkinchi kitob. Toxsh
kent: “SHARQ”, 2016.
11. Acқapoв A. Ўзбek xaлқининг keлиб чиқиши тapиxи. T.: "Ўзбekиcтoн", 2015,
12. Aъзaмxўжaeв C. Typkиcтoн мyҳтopияти. T.: "Maънaвият", 2000.
13. Бoймиpзa Xaйит. “BASMACILAR”. Tiirkistan M Mйcaдee Taп (1917-1934).. AMKAHAД.
1997.
14. Peпpeccия, 1937-1938 гг. Дokyмeнтъги мaтepиaл. Bъшyck 1. Cocт: Шaмcyтдинoн
ГH.
Kapимoв H.Ф., Юcyпoв Э.Ю. Taшkeнт: Шapk, 2005.
15. Peпpeccия. 1937-1938 гг. Дokyмeнтъги мaтepиaли. Bъшyck З. Жepтвъи Бoлқшoгo тeppopи
из Yзбekиcтaнa. 1937 гoд, нoябpъ. Cocт: Шaмcyтдинoв P.T., Юcyпoв Э.Ю., Maмaжoнoи A,
Дycмaтoв Э.П. Taшkeнт: Шapk, 2007.
16. Peпpeccия. 1937-1938 гoдм. Дokyмeнтъги мaтepиaлъ. Bипyck 4. 1937 гoд дekaбp, Cocт
Шaмcyтдинoв P.T., Aбдyллaeв M., Дycмaтoв Э.П., Kypбaнoв X.P. Taшkeнт: Шapk, 2008.
17. Caдиқoв A.C. Poccия и Xивa в koнцe XK-нaчaлe XX вeka. Taшkeнт, 1972.
18. Ceвep Aлekcaндp. Зaгaдka 37 гoдa. Beлиkaя cилa HKBД. Mockвa: Aлгopитм, 2008 г.
19. Ceвep Aлekcaндp. Зaгaдka 37 гoдa. Taйнa Cтaлинckий peпpeccий. Mockвa: Aлгopитм,
2007 г.
20. Cиpoтkин Bлaдлeн. Пoчeмy Tpoцkий пpoигpaл Cтaлинy3 Mockвa: Aлгopитм, 2004г.
21. Cpeднeaзиaцkий kишлak в гoдъ Бoлъшoгo тeppop. Cocт: Шaмcyтдинoв PT., Юcyпoв Э.Ю.,
Xoшимoв C., Дycмaтoв Э.П. Aндижoн: Yнивepcитeт, 2007.
22. Tpaгeдия cpeднeaзиaцkoгo kишлaka: koллekтивизaция, packyлaчивaниe, ccмлka. 1929
1955 гг. Дokyмeнтъги мaтepиaлъ. T. 1-П-Ш. Cocт: Шaмcyтдинoв PT., Pacyлoв Б.M. Пoд peд
Д.A. Aлимoвoй. Taшkeнт: Шapk, 2006.
ko
568
|
Bu Rossiya tomonidan rasman Donesk va Lugansk viloyatlarini respublikalar e'lon etgan bo'lginchi isyonkorlar tarqatayotgan hujjatlarning tan olinishi bo'ladi
|
safari yo‘llanmasini unga berishib, nomzodini bir ovozdan
ma’qullashdi.
Mamatqobilning xursandchiligi cheksiz edi. Hamkasblari,
tanish-bilishlari
eshitishib,
tabrikladilar,
yaxshi
safar kayfiyati tiladilar.
Jo‘nash belgilangan kungacha hali ancha vaqt bor-u, lekin
uning
xayoli
allaqachon
safar
og‘ushida
bo‘lib
qoldi.
Kunduzi xayoli, kechasi tushi... safarda.
Xotini
Nuriniso
esa,
xuddi
eri
savdo
yarmarkasiga
jo‘nayotganday buyurtmalarga ko‘mib tashladi. Safar chamadonini ham har kuni ikki martadan qayta taxlab chiqadi...
Jo‘nash kuni yaqinlashavergach, Mamatqobilning hayajoni oshib, uyqusi ham buzildi. Aloq-chaloq tushlar ko‘radigan
bo‘lib qoldi. Shunday kechalardan birida tushiga yana chet el
safari
kiribdi:
qandaydir
mamlakatga
uchib
borishgan
emish. Amerikami, G‘arbiy Germaniyami— Mamatqobil aniq
ajrata
olmadi.
Baland, hashamatli
imoratlar, odamlar-u
g‘ij-g‘ij avtomashinalar ko‘zga tashlanar ekan. Mamatqobil
chamadonini ko‘tarib, samolyot zinasidan tushib ulgurmasdanoq, uni bir gala ajnabiylar o‘rab olishibdi. Allaqanday
forma kiygan odamlar uning yonlarini tintib ko‘rishibdi.
Chamadonini
ham
ochishib,
bor-yo‘g‘i
safar
anjomlarini
taxta
ustiga
terib
qo‘ya boshlashibdi.
O‘zini
esa
so‘roqqa
tutishibdi:
—
Bizning
mamlakatga
kelishingizdan
maqsadingiz
nima?
—
Bir planetada yashagandan keyin, borish-kelish qilib"
turish
kerak-da. Odamlar bir-birinikiga borib turmasa,
mehr-oqibat qoladimi? Mehr ikki ko‘zda deyishadi. Shuning
uchun
bir xabarlashib
ketay
deb kelgandim,—deya
javob
qiladi Mamatqobil.
—
Bo‘lmasa
nega
tevarak-atrofga
alanglaganingiz
alanglagan? —deb so‘raydi
u.
—
Nima,
atrofga
qaramay,
haykalday
qotib,
bir
nuqtaga tikilib turaverishim kerakmi?
Ular
allanarsalar
deb,
Mamatqobil
tushunmaydigan
tilda o‘zaro gaplashib oladilar: Qo‘llaridagi daftarchalari
ustida ruchkalari tinmay yuguryapti.
Bir
ko‘zoynak
taqqani
Mamatqobilning
narsalari
orasidan kuyovlik qizil belbog‘ini topib olib, so‘raydi:
—
Bu nima, qizil bayroqmi?
—
Yo‘q, bu belbog‘im-ku! —deb javob beradi
u.
Haligi
odam
belbog‘ini
Mamatqobilning
boshi
uzra
hilpiratib tutib turadi, atrofdagilar esa fotoapparatla-22
|
Birinchi qism
TURKLARNING BUYUK XOQONLIGI
1 bob
ARAFA (420-546)
Sariqdaryo sohilidagi o‘zgarishlar. Holdan toygan Rimni U asrda
belini bukkan Ovrupo qavmlari siljishiga o‘xshash harakat Sharqiy
Osiyoda 100-yil avval bo‘lib o‘tgan edi. Xitoy tarixchiligida "besh
yovvoyi qavmlar davri" deb nomlanadigan (304-399) chog‘da Shimoliy
Xitoyni xunlar va sanbiylar bosib olgan hamda gotlar, burgundlar
vandallarning yovvoyi qirolligiga o‘xshash qator tezo‘tar davlatlar
tashkil etgan edilar. Ovruponing Bolqon yarimorolida Sharqiy
Rim imperatorligi saqlanib qolgani kabi Xan imperiyasining
vorisi sifatida Yanszi havzasi mustaqil Xitoy imperatorligini
o‘zida saqlab qoldi. Bu imperatorlik ham o‘z o‘tmishiga ilk Vizantiya
Rimining gullagan davriga o‘xshaganiday o‘xshash bo‘lib, shimoldan
va g‘arbdan qattiq siquvga olgan ko‘chmanchilar hujumidan o‘zini arang
himoyalab turardi. Tez-tez almashinib turuvchi sulolalarning" zaif
va notavon imperatorlari "O‘rta tekislik"dagi Xitoy aholisini
yovvoyi ko‘chmanchilar boshchilariga bir qurbonlik sifatida tashlab
qo‘ygandilar. "O‘rta tekislik" deb ataluvchi Xuanxe vohasida
kelgindilar o‘zaro urushi oqibatida
qirg‘in
va zulm kuchayib
ketganiga qaramay, Shimoliy Xitoyda xitoylar ularni mag‘lub etgan
qavmlardan miqdor jihatidan ancha ustun bo‘lganligi bois ham U!
asrda Xitoy qaytadan o‘zini tiklab oldi.
Raqiblarining barchasidang g‘olib kelgan toba" qabilasi Xitoy
madaniyati komiga tortildi. Toba qavmi tuzgan ilk feodal davlati
420-yilga kelib, butun Shimoliy Xitoyni bir imperatorlikka
aylantirdi, bu imperatorlik xitoycha Vey nomi bilan ma’lum (386).
1430-yilda Szin sulolasi, 479-yilda Lyu
Sun, 502-yilda Janubiy
Si, 557-
yilda Lyan sulolalari barham topdi.
7 Xunlar, muyunlar, dilar, yuyvin (tatablar ajdodi) va kidanlarni mag‘lub
etdilar.
" Bizning tarixchiligimizda yozilish va o‘qilish anvanasiga ega bo‘lmagan qavm
pomlari asl nusxadagi kabi saqlandi. Shuning uchun "toba" ni "to‘ba " deb o‘qish
tavsiya etiladi.
|
Bugun, 11 aprel kuni soat 11:30larda Toshkent viloyati Ohangaron tumanidan o‘tuvchi A373 “Toshkent-O‘sh” avtomobil yo‘lining 26-kilometrida haydovchi, 1978 yilda tug‘ilgan, Namangan viloyatida yashovchi G‘
M
“Neksiya” rusumli avtoulovni Namangan viloyatidan Toshkent shahri tomonga boshqarib ketayotib, shu yo‘nalishda oldinda harakatlanayotib ketayotgan haydovchi, 1996 yilda tug‘ilgan, Toshkent viloyatida yashovchi N
A
boshqaruvida bo‘lgan “Neksiya” rusumli avtoulovining orqa yon qismiga borib urilgan
Natijada, oldinda harakatlanib ketayotgan “Neksiya” avtomobili haydovchisi, Toshkent viloyatida ro‘yxatda turuvchi N
A
rul boshqaruvini yo‘qotib, qatnov qismini ikkiga ajratib turuvchi temir to‘siqqa borib urilib yo‘l-transport hodisasi sodir etgan
Yo‘l-transport hodisasi natijasida temir to‘siqqa borib urilgan “Neksiya” avtomobili yo‘lovchilari - 2000 yilda tug‘ilgan A
O
va 2000 yilda tug‘ilgan M
U
olgan tan jarohatlari natijasida voqea joyida vafot etgan
Hozirda holat yuzasidan dastlabki surishtiruv va tergov ishlari olib borilmoqda
|
Odatlar, qoidalar va ramziy ifodalar
P57
Eronlik olim Vohid Hissoriyning ta’kidlashicha, Islom diniga e’tiqodi baland xalifalardan biri Umar duolarpi jimjimador
naqshlar bilan bezab masjidga yuborib turgan. Masjidlarda tasvir
ishlat mumkip bo‘lib qoladi, chunki u o‘ziping axloqiy ahamiyatini
yo‘qotib qo‘yadi, muhimi aytilgan va yozilgan Qur’oyaning ilohiy SO‘Zi
bo‘lib qoladi (Vaxid Gissari, 2009, 82-6.).
Diniy imoratlarping vazifasini kuchaytirish maqsalida, ularning
intererida Qur’on suralaridan oyatlar yozish joriy qilindi. Xususan,
mehrob atrofidagi vertikal, gorizoptal bo‘linmalarda, Yozuvlar avvalgi
bosqichda omma uchun Qur’on oyatlarini esga sodish, masjidning vazi-fasitsi ta’kidlab turish bo‘lsa, keyinchalik ularning xizmat doirasi
kepgayadi.
Yozuvlar masjid ipteryeridagi badiiyligini
boyitishda
ham xizmat qila boshlaydi. Harflarning o‘ziga sayqal beriladi. Harf
qismlari nafis inhollar, barglar bilan boyitiladi. Ularping gori-zoptal, vertikal qismlari qalinlashtirish, ingichkalashtirish, yuqoriga
ko‘tarish,
pegara
chiziqlari berish yo‘llari bilan badiiyligi yapayam
oshirildi. To‘g‘ri chiziqli harflar majmuasidan geometrik yuzali kompo
zitsiyalar yaratiladi. Harflar o‘simliksimop, gozmetrik naqshlar bilan
birgalikda chiroyli kompozitsiyaga ega bo‘linmalarni tashkil etadi.
!
Masjid, maqbara, madrasalarining tashqi tomopiga katta-katta
tozalar yozuvlardan tashkil topgan gsometrik va o‘simliksimon naqshlar
bilan oroyish beriladi. Natijada, yozuvlar majmuasida keng, ingichka
qator bo‘linma va xalqalarlan tashkil topgan naqshinkor kompozipiya-lar yuzaga keladi.
F. Rozusitan –Islom kalligrafiyani estetik va badiiy hissiyotdan
ko‘ra fahm idrok bilan bog‘laydi. Shu bilap bir qatorda kalligrafiyaning kishi badiiy talabini qondirish uchun ham xizmat qilishiga hech
qanday shubha bo‘lmasligi kerak, deb yozadi (Rozusital F., 1978, 154-6.).
Shunigdek, Qur’on, muqaddas kitoblar, masjid devorlaridagi yozuvlar kalligrafiyasi, she’riy asarlaridagi, minnatyuralaridagi shikasta
xat (harflarping bir-biri bilap chirmashib ketgan dasxati) chuqur
ma’naviy, diniy–badiiy ma’noni aks etgan {Yakovlev K.G., 1985, 183-b.).
Ikkala ojim ham diniy imoratlar interverida qo‘llanilgan kalligrafiyaning mohiyatiga, xizmat doirasiga to‘g‘ri baho berishgan. Lekin,
ularning bergan baholarida bosqichining mavjudligi yoritilmagan. Aytish joizki, yozuvlar yuzaga kengav kik davrda uxar ko‘proq fahm-idrok
uchun xizmat qilgan. Davr o‘tishi bilan kalligrafiya ommaning badiiy
dunyoqarashini boyitishga moslashtirilgan.
|
hududida chuchuk suv manbalarining notekis taqsimlanganligidir.
Quruqlikning taxminan 60 foizini arid(cho‘lli) va yarim
arid(yarim cho‘lli) yerlar egallagan. Qurg‘oqchilik hukmdor
bo‘lgan tumanlarda yashovchi aholi oddiy ichimlik suvi
yetishmovchiligidan aziyat chekmoqdalar. Bunday kamsuvli
regionlarga Meksika, Pokiston, Eron, Aljir, AQSHning o‘nlab
shtatlari va O‘rta Osiyoning arid iqlimli mintaqalari kiradi.
Chuchuk suv yetishmovchiligi
nam iqlimli gumid mintaqalarda
ham sezilmoqda. AQSHning bir qator shtatlarida, Kanada,
Janubiy Amerikaning tropik mintaqalarida, Osiyo va Afrikada
tabiiy suv yetarli bo‘lsa-da, ularga bo‘lgan ehtiyoj keskin ortgan.
Eng muhim suv manbalarining ifloslanishi bu yerlarda chuchuk
suv yetishmovchiligiga olib kelmoqda. AQSH aholisining 1/7 qismi
suv yetishmovchiligini boshidan kechirmoqda. Kelajakda
Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya va G‘arbiy Yevropaning
boshqa davlatlarida suv yetishmovchiligi sodir bo‘lishi mumkin.
Bu hol tobora o‘sib borayotgan insonlarning suvga bo‘lgan
ehtiyojini ta’minlashning boshqa yo‘llarini qidirib topishga majbur
qiladi.
Shu maqsadda
yerosti suvlari
hartomonlama
o‘rganilmoqda va ishlatilmoqda. Aysberg muzlaridan foydalanish
loyihalari ishlab chiqilmoqda. Sho‘r suvlarni chuchuklashtirishga
katta e’tibor qaratilmoqda. Buning uchun ko‘plab mamlakatlarda
chuchuklashtirish stansiyalari qurilmoqda. Dunyo bo‘yicha
hozirgi kunda 800 dan ziyod chuchuklashtiruvchi stansiyalar ishlab
turibdi. Ulardan har sutkada
1,7 mln.m? chuchuk suv ishlab
chiqilmoqda. Chuchuklashgan suvlarning 90 foizi ichimlik suvlari
sifatida sarflanmoqda. Bir vaqtning o‘zida chuchuk suv olish
yo‘llarini qidirish bilan birga, uning yo‘qolishi va ifloslanishining
oldini olish uchun chora-tadbirlar ishlab chiqilmoqda. Buning
uchun tozalash inshootlari va texnologik jarayonlar takomillashtirilmoqda. Sanoati rivojlangan mamlakatlarda aylanma
suv ta’minoti amaliyotga keng joriy etilmoqda. Ma’lum
miqdorda tozalangan suvlardan texnologik jarayonlarda qayta
foydalanilmoqda. Sanoat korxonalarini chuchuk suvga bo‘lgan
talabini qondirish uchun eng maabul yo‘nalishlar quyidagilardan
iborat:
96
|
usti
bezi
gormonlaridan
biri
bo‘lib,
juda
ko‘p
biologik
faol
moddalarning blokatoridir, antitelolar hosil bo‘lishini kamaytiradi,
betta-2-reseptorlar
sezuvchanligini
oshirishi
hisobiga
bronxodilatatorlik
ta’siri
bor.
Bu
gormonlarning
(kortizolning)
yetishmovchiligi bronxoobstruksiyaning sababi bo‘lishi mumkin. Ko‘p
ayollarda menstruasiya paytida BA kechishi og‘irlashishi kuzatiladi.
Progesteron
betta-2-adrenoreseptorlarni
stimulyasiya
qiladi
va
bronxodilatasiya
—chaqiradi,
asetilxolin,
prostoglandin-F2-alfa
miqdorini oshiradi va bronxospazmni chaqiradi.
BArivojida vegetativ nerv sistemasi ham katta rol o‘ynaydi, bu
esa adrenergik disbalansda yaqqol ko‘rinadi- alfa-adrenoreseptorlar
betta-aderoreseptorlardan ustunlik qiladi, bu esa bronxospazmga olib
keladi. BA patogenezida “aspirin” astmasi alohida joy olgan. Bu turdagi
BA
asetilsalisil
kislotasini
va
nosteroid
yallig‘lanishga
qarshi
preparatlarni ko‘tara olmaslik natijasida paydo bo‘lgan. Bo‘larning
asosida araxidon kislotasining metabolizmi buzilishi yotadi, bu esa
leykotriyenlar va prostoglandin-Fz-alfa ishlabchiqarishini ko‘paytiradi
va bronxospazmga olib keladi.
Tasnifi:
Bronxial
astma
tasnifida
ikkita
yo‘nalish
bor,
ya’ni
bittasi
etiologik,
ikkinchisi
esa kasallikning
og‘irlik darajasi
va bronxial
obstruksiyaning qay darajadaligiga asoslangan.
Bronxial astma tasnifi
Bronxial astma rivojlanishi bosqichlari.
Amaliy sog‘lom kishilarda tug‘ma yoki orttirilgan biologik nuqsonlar
va o‘zgarishlarning mavjudligi, ya’ni:
a) mahalliy va umumiy immunitetning o‘zgarishi.
b) «tez javob qaytarish» reaksiyasi (semiz hujayralar, makrofaglar,
eozinofillar, trombositlar) mavjudligi.
v) mukosiliar klirens o‘zgarishi.
g) endokrin tizim o‘zgarishi
d) o‘pka tomirlari endoteliysining metabolik disfunksiyasi.
j) araxidon kislota metabolizmining buzilishi.
z) shaxsning nerv-psixik holati xususiyati.
i) bronxlar va LOR organlari reaktivligining o‘zgarishi.
Biologik nuqsonlar klinik jixatdan BArivojlanishiga turtki bo‘lishi
mumkin.
14
|
Samarqand davlat birlashgan tarixiy-meʼmoriy va badiiy muzey-qoʻriqxonasi Samarqand shahrida joylashgan (Oʻzbekiston).
1982-yilda tashkil topgan. Muzey-qoʻriqxona fondida mingdan ortiq eksponatlar mavjud.
2018-yil Oʻzbekiston Respublikasi hukumati qarori bilan "Samarqand davlat birlashgan tarixiy-meʼmoriy va badiiy muzey-qo‘riqxonasi" — "Samarqand" davlat muzey-qo‘riqxonasi etib qayta nomlandi.
Tarixi
Samarqand muzeyi Markaziy Osiyoda tashkil etilgan dastlabki muzeylardan biri hisoblanadi. Muzey avvalo, o‘sha vaqtda mustamlakachi Rossiya imperiyasi maʼmurlari uchun o‘lkani chuqurroq o‘rganish uchun tashkil etilgan bo‘lsa, Turkistondagi mahalliy ziyolilar va yevropalik aholining bir qismi uchun qadimiy asori-atiqalarning chetga chiqib ketmasligini taʼminlovchi, ularni bir joyga to‘plovchi vosita hisoblangan.
1868-yilda Samarqand ruslar tomonidan istilo etilgach, 1874-yilda qurib bitkazilgan Zarafshon okrugi boshqaruvi binosi(hozirgi Samarqand shahar hokimiyati binosi)da arxeologik muzey tashkil etildi. Qisqa fursatda muzeyda 5 mingdan ziyod arxeologik, numizmatik ashyolar va qo‘lyozmalar to‘plandi.
Samarqand muzeyi ashyolari 1876-yilda Moskvadagi ko‘rgazmada, 1878-yilda Toshkentdagi ko‘rgazmalarda namoyish etildi. 1882-1883-yillarda Samarqand muzeyining jamgʻarmasi ham Toshkent muzeyiga olib ketildi.
Shundan keyin ham okrug kanselyariyasida qolgan baʼzi arxeologik ashyolar asosida muzey kolleksiyasi boyishda davom etdi. 1894-yilda Samarqandda o‘tkazilgan ko‘rgazmada Samarqand muzeyi ashyolari qatnashganligi buning dalilidir.
1896-yilda kapitan Barshyevskiy kolleksiyasini 1-gildiya savdogari Reshetnikov sotib oldi va Samarqand muzeyiga sovg‘a qildi. Shu yil 21-iyulda Georgiy cherkovi (hozirgi Xalqlar do‘stligi va diniy bagʻrikenglik koʻrgazmalar zali (Oʻzbekiston madaniyat tarixi davlat muzeyi) joylashgan) binosida Samarqand muzeyi rasmiy ravishda qaytadan ochildi.
1911-yilda muzey uchun alohida bino qurildi (hozirgi Abu Rayhon Beruniy nomidagi yoshlar kutubxonasi binosi) va muzey shu binoga ko‘chib o‘tdi.
1933-yilda muzey kolleksiyasining bir qismi Registon ansamblidagi Ulug‘bek madrasasi ichiga ko‘chirildi.
1939-yilda savdogar Avram Kalontarovning uyi (hozirgi viloyat o‘lkashunoslik muzeyi binosi) muzey uchun foydalanishga topshirildi va muzey shu joyda faoliyat boshladi.
1979-yilda Registon maydonining sharqiy tomonida Samarqand muzeyi uchun yangi bino qurib bitkazildi va ushbu binoda 2009-yilgacha Samarqand muzeyi faoliyat olib bordi.
1982-yilda uning negizida Samarqand davlat birlashgan tarixiy-meʼmorchilik va sanʼat muzey-qo‘riqxonasi tashkil etildi va viloyatdagi barcha yodgorliklar hamda muzeylar ushbu tuzilma tarkibiga kiritildi.
2009-yildan Samarqand muzeyi Samarqand shahridagi Mirzo Ulug‘bek ko‘chasi 148-uyda faoliyatini olib bormoqda.
Muzey-qoʻriqxonaning tarkibi
Muzey-qo‘riqxona tarkibiga 11 ta muzey va 2 ta koʻrgazma, 3 ta tarixiy obidalar kiradi. :
Oʻzbekiston madaniyat tarixi davlat muzeyi
— Buyuk Ipak yoʻli koʻrgazmalar zali (Oʻzbekiston madaniyat tarixi davlat muzeyi);
— Xalqlar do‘stligi va diniy bagʻrikenglik koʻrgazmalar zali (Oʻzbekiston madaniyat tarixi davlat muzeyi).
Samarqand viloyat oʻlkashunoslik muzeyi
Samarqand shahar tarixi Afrosiyob muzey
Mirzo Ulugʻbek muzey-majmuasi
Sadriddin Ayniy memorial uy-muzeyi
Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyi
Hoji Abdulaziz Abdurasulov uy-muzeyi
Kattaqo‘rg‘on shahar tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi
Ishtixon tumani tarixi muzeyi
Paxtachi tumani tarixi muzeyi
Ergash Jumanbulbul oʻgʻli yodgorligi muzeyi
Amir Temur maqbarasi
Amir Temur(Bibixonim) majmuasi
Nodir Devonbegi madrasasi
Manbalar
Yana qarang
YUNUSOV Mahmudxon, "Markaziy Osiyoning dastlabki muzeyi Samarqandda tashkil etilgan". zarnews.uz
"Samarqand" davlat muzey-qoʻriqxonasi Rasmiy veb sayti
Muzeylar
Tarix
Madaniy meros
Samarqand
Koʻrgazma
Oʻzbekistondagi muzeylar
|
5
si
Tg aaa
2
Ba
Do Kana
7
OI
y
teyin
k.
вa
——
En
— aи
"KE
—
a
1591. aл чa йaлy
"ИEM
OC
YPAH
Bonus
1
21
1,
aл 142
"O‘ZNI
T.
=
Пep aввeфиpи м
=
тишгa
1)
55
i
Ж.c
aдaй ди
f
ori
6caъ i
KORILA. OI
4" Фepи
би 88-4085
=
{YT 1
Г ИT
И 8
yй
Дa a
o
нa
boM
14.8-гaзт.
Loyihalash jarayoni konseptual modelni qurishdan boshlanadi. Dastlabki model loyihaoldi bosqichida
quriladi va loyihalashning keyingi bosqichlarida
yana
aniqlashtiriladi.
Keyin
uning
asosida
mantiqiy
model
quriladi. Fizik va
tashqi modellar bulardan keyin ixtiyoriy ketma-ketlikda
qurilishi mumkin,
shu jumladan parallel ravishda ham. Umumiy
qurish
221
|
bir
yo‘nalish
bo‘yicha
o‘rtacha
qiymatining
modulini
hisoblash
mumkin:
|
Dastlabki manzil – Chust tumani “Mustaqillik” mahalla fuqarolar yig‘ini hududida joylashgan Chust pedagogika kolleji binosida tashkil etilgan o‘quv markazi bo‘ldi. Mazkur markazdagi yaratilgan sharoitlar bilan tanishildi.
Markazda elektromontyor, payvandchilik, tikuvchilik, ayollar va erkaklar sartaroshi, kompyuter savodxonligi, buxgalteriya, non va makaron mahsulotlari ishlab chiqarish, tokarlik, avtomobillarga texnik xizmat ko‘rsatish kabi 11ta yo‘nalishda ikki smenada o‘quv kurslari tashkil etilgan. Ularda “Yoshlar daftari” va “Ayollar daftari”ga kiritilgan fuqarolar, chet-eldan qaytganlar, jami mehnatda band bo‘lmagan 174 kishi qiziqqan yo‘nalishlarida kasb-hunarga o‘qitilmoqda.
Bundan tashqari, tumandagi 2-sonli kasb-hunar kollejidagi sharoitlar ham yaqindan o‘rganildi. Bu maskandagi o‘quv kurslari tikuvchilik, avtomobillarga texnik xizmat ko‘rsatish, traktor-mashinist, axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari operatori singari yo‘nalishlarda jihoz va uskunalar bilan ta’minlanganligi holati ham ko‘zdan kechirildi.
Ishchi guruhining o‘rganishlari Kamarsada mahallasida davom ettirildi. Mahallaning kayvoni onaxonlaridan biri, hunanmandchilikni “Usta-shogird” an’analari asosida davom ettirib kelayotgan do‘ppido‘z Mavludaxon aya Shermatovaning xonadoniga borildi. Momo-buvilaridan asrlar osha do‘ppichilik hunari sayqal topayotgan mazkur fayzli xonadonda bekorchi kishining o‘zi yo‘q. Xonadon a’zolaridan tashqari qo‘ni-qo‘shnilarning farzandlari, mahalladan o‘nlab qizlar tabarruk yoshdagi onaxondan do‘ppi tikish sir-asrorlarini qunt bilan o‘zlashtirmoqda.
O‘rganishlar davomida aholi uchun muhim bo‘lgan boshqa sohalardagi muammolar yuzasidan ham aholining taklifi eshitildi.
Oqilxon Dadaboyev, O‘zA
|
116
yozishga o‘rganib qoladilar. Shuning uchun o‘qituvchi o‘quvchilarga harfning
yozilishini qayerdan boshlashni va qayerda tugatishni doim eslatib turishi lozim.
O‘quvchilarning yozuvida quyidagicha noto‘g‘ri yozilgan a harflarini uchratish
mumkin:
1. Ikkinchi (osti ilmoqli tayoqcha) unsuri birinchi cho‘zinchoq doira unsuridan
yuqorga chiqib ketadi:
2. Cho‘zinchoq doira shaklidagi unsurini ochiq qoldirib, unsurlarni to‘g‘ri
bog‘layolmaydilar:
3. Unsurlarning qo‘shilish joyida burchak (joy) qoldirmaydilar:
O‘qituvchi bunday xatolarni tuzatish uchun doskada yana qayta (katta
o‘lchamda) to‘g‘ri yozilishini ko‘rsatib berishi lozim.
Kichik g harfi ikki unsurdan iborat bo‘lib, o‘zidan keyingi harflar bilan
oson bog‘lanadi:
Bu harf yozilish shakli jihatidan sodda bo‘lishiga qaramay o‘quvchilar
quyidagi xatolarga yo‘l qo‘yadilar:
|
Dominikan Respublikasi hukumati denge xastaligining xavfi haqida to‘xtalib, bir yil ichida 5,2 ming kasallikka chalinish holati qayd etilganini e'lon qildi. Bu 2014 yildan ko‘ra 800taga ko‘p demakdir.
Shu bilan birga, kasallik tufayli hayotdan ko‘z yumganlar soni 57 kishi bo‘lib, o‘tgan yili bu ko‘rsatkich 40 nafarni tashkil etgan, deya xabar bermoqda Associated Press.
Qayd etilishicha, iskaptopar chivinlar tomonidan kasallik yuqtirilishi avgust-yanvar oylarida yung yuqori cho‘qqisiga chiqmoqda.
Bundan avvalroq esa Tayvanda ayni shu xastalikdan ko‘z yumganlar soni 25 kishiga yetgani xabar qilingan edi.
|
2. Axborotning eng kichik o‘lchov birligi?
a) Gbayt
b) Kbayt
c) Tbayt
d) Bit
3.
Axborotlashtirish
to‘g‘risidagi
qonun
qachon
qabul
qilingan?
a) 2016
5) 2003
c) 2001
Ф 1995
4. Axborot tizimlari
ko‘lami bo‘yicha nechta qismlarga
bo‘linadi?
a)5
b)4
c)3
d)
6
24
|
Mavzuga o1id muhim sanalar:
2016-yil 2-sentabr
O‘zbekiston
Respublikasining
Birnchi
Prezidenti
Islom
Abdug‘aniyevich Karimov vafot etdi
2016-yil 3-sentabr
Oliy Majlis Senati raisi Nig‘matilla Yo‘ldoshev O‘zbekiston
Prezidenti vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi.
2016-yil 8-sentabr
Oliy
Majlis
Qonunchilik
palatasi
va
Oliy
Majlis
Senati
qo‘shma
majlisi
bo‘lib
o‘tdi
va unda Shavkat Mirziyoyev
“Miliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi
bosqichga ko‘taramiz” mavzusida nutq so‘zladi.
Majlisda
Shavkat
Mirziyoyev
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidenti vazifasini bajaruvchi etib tayinlandi.
2016-yil 24-sentabr
O‘zbekiston
Respublikasi
Bosh
vazirining
Virtual
qabulxonasi o‘z faoliyatini boshladi.
2016-yil 18-oktabr
Toshkentda Islom hamkorlik tashkiloti Tashqi ishlar vazirlari
kengashining 43-sessiyasi bo‘lib o‘tdi. UndaSH.Mirziyoyev
ishtirok etib nutq so‘zladi (“Ta’lim va ma’rifat—tinchlik va
bunyodkorlik sari yo‘l")
2016-yil 19-oktabr
SH.Mirziyoyev O‘zLDP 8-syezdida ishtirok etib ma’ruza qildi
(“Demokratik—
islohotlarni
chuqurlashtirish,
barqaror
rivojlanishni
ta’minlash
—
xalqimiz
uchun
munosib
hayot
darajasini yaratish kafolatidir”).
2016-yil 28-noyabr
“Toshkent
metropoliteni
Sergeli
yo‘li
qurilishi”
loyihasini
amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida Prezident Farmoni
qabul qilindi.
2016-yil 2-dekabr
“O‘zbekiston
Respublikasi
qo‘mitasi
faoliyatini
tashkil
Farmoni qabul qilindi.
Turizmni
rivojlantirish
davlat
etish
to‘g‘risida”
Prezident
2016-yil 4-dekabr
O‘zbekistonda prezidentlik saylovlari bo‘lib o‘tdi.
O‘zbekiston
Liberal-demokratik
partiyasidan
ko‘rsatilgan
nomzod Shavkat Miromonovich Mirziyoyev 88,61 foiz ovoz
to‘plab O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti etib saylandi.
2016-yil 7-dekabr
SH.Mirziyoyev O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining
24-yilligiga
bag‘ishlangan
marosimda
ishtirok
etib
nutq
so‘zladi (“Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash
—yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi”).
2016-yil 14-dekabr
Oliy
Majlis
palatalarining
qo‘shma
majlisida
O‘zbekiston
Prezidenti
Shavkat
Mirziyoyevning
lavozimiga
kirish
marosimi (inauguratsiyasi) bo‘lib o‘tdi va unda nutq so‘zladi.
Abdulla Oripov O‘zbekiston Bosh vaziri etib tayinlandi.
2016-yil 23-dekabr
“Samarqand,
Buxoro,
Urganch
va
Nukus
shaharlarida
O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining konsullik
bo‘linmalarini
ochish
va
Termiz
shahridagi
konsullik
bo‘linmasi
faoliyatini
yanada
takomillashtirish
to‘g‘risida”
287
|
matidan ortib ketadi va mikanit qistirma elektr yoyi bilan
koilanib qolishi mumkin. Kollektorda bo‘lgan grafit zarrachalari va
metall changi elektr yoyining kuchayishiga imkon
beradi. Natijada elektr mashinaning ishi buzilishi mumkin.
To‘yinmagan, magnitaviy sistemali
mashinada yakor reak
siyasi ana shunday oqibatlarga olib keladi. Agar mashinaning
magnitaviy sistemasi to‘yingan bo‘lsa (ko‘pchilik elektr mashi
nalarda
shunday bo‘ladi), qutb uchligi bitta chekkasining va
uning ro‘parasidagi yakor o‘zagi tishli qatlamining magnitlanishi boshqa chekkasining hamda uning ro‘parasidagi yakor
tishli qatlaminiig magnitsizlanishiga qaraganda kamroq darajada bo‘ladi.
Bu hol induksiyaning zazorda taqsimlanishiga ijobiy ta’
sir etadi va induksiya ancha tekis taqsimlanadi, chunki induk
siyaning maksimal qiymati / uchastka kattaligicha kamayadi (3.6-rasm, b). Lekin bunda natijaviy oqim
kattaligi kamayadi.
Boshqacha
aytganda,
to‘yingan
magnitaviy sistemali mash i
nada yakor reaksiyasi mashinani magnitsizlantiradi. Nati
jada mashinaning ish xossalari
yomonlashadi:
generatorlarning
e. yu. k. i kamayadi, dvigatellarda
aylantiruvchi moment kichrayadi.
Cho‘tkalar geometrik neytral
dan siljiganda yakor reaksiya
sining
magnitsizlash
ta’siri
kuchayadi. Bunga sabab shuki, cho‘tkalar bilan
birgalikda yakor
magnitlovchi kuchining
vektori
ham siljiydi (3 .7-rasm). Bunda
yakorning
magnitlovchi kuchi G‘ a
ko‘ndalang tashkil etuvchi F aq =
3.7-rasm.
Yakor
chulgamining
m. k. ini tashkil etuvchilarga ajratish.
= F a cosp
kuchdangina
iborat
bo‘lib qolmasdan, balki unga qutblar o‘qi ’bo‘ylab yo‘nalgan
bo‘ylama tashkil etuvchi F ad — F a • sin R kuch
ham qo‘shiladi.
Agar mashina generator rejimida ishlasa, cho‘tkalar yakorning
aylanish yo‘nalishida siljiganida yakor m. k. ining bo‘ylama
tashkil etuvchisi F ad qo‘zg‘atuvchim. k.
ga qarshi yo‘nalishda
ta’sir etadi, bu esa mashina asosiy magnitaviy
oqimining
susayishiga olib keladi. Cho‘tkalar yakorning aylanishiga tes
kari yo‘nalishda siljiganida yakor m. k. ining bo‘ylama tash
qil etuvchisi F cd F 0 ga mos yo‘nalishda ta’sir etadi, natijada
mashinaning asosiy magnitaviy oqimi birmuncha ko‘payadi.
Agar mashina dvigatel rejimida ishlasa, cho‘tkalar yakor
ning aylanish yo‘nalishida siljiganida yakor m. k. ining bo‘ylama tashkil etuvchisi F ad m. k. F 0 ga mos ravishda
ta’sir
etadi,
cho‘tkalar
yakorning aylanishiga
teskari yo‘nalishda
|
– Vahdat ul-vujud falsafasi va Naqshbandiya ta’limoti
mush tarzimiz va mentalitetimizning shakllanishida
katta ijobiy ta’sir ko‘rsatgan tasavvuf ta’limotining asl mazmun-mohiyatini anglash va ochib berishga
qaratilgan sa’y-harakatlar, tadqiqotlar davom etib
kelmoqda. Bularning barchasi o‘zbek tasavvufshunoslik
maktabining shakllanib borayotganidan darak beradi.
Uyni paytda jahon va Uzbekiston tasavvufshunosligi ko‘zga ko‘rinarli yutuqlar va yetarli tajribalarga
na bo‘layotganini katta mamnuniyat bilan qayd etish
mumkin. Endilikda esa ana shu yutuqlar va tajriba-arni umumlashtirgan, birlashtirgan holda kompleks
gadqiqotlar olib borish imkoniyati tug‘ilmoqda. Ibn
al-Arabiy asos solgan Vahdat ul-vujud falsafasi va
Markaziy Osiyoda shakllanib, rivojlangan Naqshban-
(iya ta’limoti o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganish,
mazkur falsafaning Naqshbandiya ta’limotiga ta’siri
yuirasini o‘rganish bugungi tasavvufshunoslik oldida turgan muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Ana
shu zaruratdan kelib chiqib, chet ellik va o‘zbek olim-tari tomonidan olib borilgan tadqiqotlarni o‘rganish
natijasida Vahdat ul-vujud falsafasining Naqsh-yuindiya ta’limotiga ta’siri masalasiga oid kompleks
tadqiqotlar olib borilmaganligi aniqlandi.
Islom falsafiy tafakkur tarixini tasavvuf ta’-pimotisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Ayniqsa, bugungi
(loballashuv davrida yuz berayotgan turli siyosiy-ijtimoiy hodisalar, iqtisodiy va ma’naviy o‘zgarishlar
sharoitida oldimizda inson ma’naviyati
va ruhiy
olamini inqiroz va bo‘hronlardan saqlash, muqaddas
(inimizning asl mazmun-mohiyatini asl ilmiy-tarixiy manbalar asosida xalqimiz va kelajak avlodlarga to‘g‘ri talqin qilib yetkazib berishdek mas’uliyatli
vazifalar ko‘ndalang turgan paytda ushbu falsafiy
ga’limotni chuqurroq hamda bugungi davr talab-ehtiyojlari asosida jiddiyroq o‘rganish masalasi haligacha tarixiy zarurag sifatida o‘z ahamiyatini nafaqat
yo‘qotgan emas, balki oldindagidan-da muhimroq ahamiyat kasb etib bormoqda.
Ja’far Xolmo‘minov
o‘zbek olimlari tomonidan tasavvuf tarixi, tasavvuf
adabiyoti, irfon falsafasi, Xojagon-Naqshbandiya ta’limoti va Naqshbandiya tariqati namoyandalari hayotiga oid bir qator qimmatli risola va maqolalar nashr
qilindi. Shuningdek, mustaqillikning ilk yillaridan boshlab O‘zbekistonda tasavvuf va xususan, Naqshbandiya ta’limotiga oid ilmiy-tarixiy manbalarning
arab, fors va turkiy tillardan o‘zbek tiliga o‘girib,
nashr etishning yo‘lga qo‘yilishi mazkur yo‘nalishda
olib borilayotgan tadqiqotlar ko‘lamining kengayib
borishiga yaxshigina imkon yaratib berdi.
Bu borada
M.Hasaniy, S.Sayfulloh va boshqa mutaxassislarning
xizmatlarini alohida ta’kidlab o‘tish lozim."
Bugungi kunda ham tariximiz, madaniyatimiz, tur-falsafasi. –T.: "O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat
ilmiy
nashriyoti,
2009;
Davlatov
O.
Peromuni
yak
risolayi
nomatbo‘i Chomy va ta’siri on ba chahonbinii Alisheri Navoy.
P Abdurahmon jomiyning ijod olami. Maqolalar to‘plami. –T.:
"Tamaddun", 2014. –B.165-170.
93 Bu haqda qarang: Abdul Muhsin Muhammad Bokir ibn Muhammad
Ali. Bahouddin Balogardon.
{ M.Hasaniy tarjimasi. —Toshkent, 1993;
Maxdumi A’zam Daxbediy.
{ Tadqiqotchi, tarjimon
va izohlar muallifi N.Jabborov. –T.: "Ma’naviyat", 1993; Maxdumi A’zam Dahbediy.
Zubdat ul-solikin va tanbeh ul-solitin.
{ Ba nashr tayyorkunanda Botur-xoni Xil’atpur. —Samarqand: "So‘g‘diyona", 1994; Hazrat Xoja Ali Romi-taniy.
{ Fors tilidan I.Qosimov va G.Navro‘zova tarjimasi. –Buxoro,
1994;
Bahouddin balogardon (Maqomoti Xoja Bahouddin Naqshband).
{ Nashrga tayyorlovchi, tarjimon va izohlar muallifiM.Hasaniy. –T.:
"Yozuvchi", 1995; SayidAhmad Vasliy. Nazm ul-silsila.
{ Tarjimon va
so‘nggi so‘z muallifi Badia Muhiddinova. –T.: "Yangi asr avlodi", 2001;
Xojai Jahon–Xoja Abdulxoliq G‘ijduvoniy. { Nashrga tayyorlovchi, tarjimon va izohlar mualliflari– Mahmudxon Maxdum Hasanxon Maxdum
o‘g‘li, Gulbahor Muzaffar qizi. —T.: "Navro‘z", 1994
Xoja Ubaydulloh
Ahror. Tabarruk risolalar.
{ Nashrga tayyorlovchilar: Mahmud Hasaniy,
Bahriddin Umrzoq, Hamidulloh Amin. –T.: "Adolat", 2004; Faxriddin
Ali Safiy. Rashahotu aynil-hayot (Obihayot tomchilari).
7 Tarjimon:
Domla Xudoybergan ibn Bekmuhammad (XTX asr). Nashrga tayyorlovchilar:
Mahmud Hasaniy, Bahriddin umrzoq. —Toshkent, 2004:Bahouldin naqshband Buxoriy. { Nashrga tayyorlovchi va izohlar muallifi Yo‘ldosh Eshbek.
–Toshkent, 2010; Xoja Yusuf Hamadoniy. Hayot mizoni. Odobi tariqat.
Koinot va inson haqida. { Tarjimon va so‘zboshi mualliflari: S.Sayfulloh, N.Hasan. — T.: “Movarounnahr”, 2018; Xoja Abdulxoliq G‘ijduvoniy.
Maqomoti Yusuf Hamadoniy. Vasiyatnoma. { Tarjimon va so‘zboshi mualliflari: S.Sayfulloh, N.Hasan. –T.: "Mouagopplang", 2018.
24
|
Faqat so‘nggi yillarda neftkimyo sanoati tomonidan olefinlarni
yuqori
tozalik darajasida
otish
usullari
(parafinlarni krekingi
va
degidrogenlash, olefinlarni polimerizatsiyasi) ishlab chiqildi. Boshqa
tomondan esa ikkilamchi yuqori yog‘ spirtlariga ehtiyoj vujudga keldi.
9.9. Olefinlarni gidrotatsiyasi jarayoni bosqichlari
Olefinlarni gidratatsiyasi qaytar jarayon bo‘lib, ikki bosqichda
boradi:
1. Sulfat kislota bilan olefinlarni absorbsiyasi;
2. Alkilsulfatlarni gidrolizi:
soi
(7—77 Ё-CH-CH,
4 35kkalimol.
Alkitsulfat
R-CHeCH 4$ Hs 2
oa
NA
423 kkalimot.
Ap
B-CH-CH;
Dialkisutfat
Dialkitsulfat sulfat kistota
bilan reaksiyaga
kirishib alkilsulfat
hosil qilishi mumkin:
kepнecи;
9. "2
HO) 2228-CH—CH;
"Y0
Oso
k—н-cи,
Alkitsulfat
Dialktsutfat
Kislotani olefin bilan
to‘yinish darajasi
qancha yuqori bo‘lsa,
reaksion aralashmada dialkilsulfatlar shuncha kam bo‘ladi.
Olefinlarni gidratatsiya reaksiyasida kislotalarni
katalitik ta’siri
alkitsulfatlarni
hosil bo‘lishi bitan bog‘liq, shuning uchun reaksiyani
temperatura chegarasi olefinlarni
xili
va tuzilishiga,
ularni
sulfat
96
|
Jahon savdo tashkiloti rahbari o‘z lavozimini muddatdan oldin tark etmoqda
Azevedo keyingi faoliyatini Pepsi kompaniyasida davom ettiradi. JSTga a'zo 164 davlat hozircha Azevedo o‘rnini kim vaqtinchalik egallashi haqida bir qarorga kelmagan.
62 yoshli braziliyalik JST rahbari lavozimini 2013 yildan beri egallab keladi. Uning ikkinchi 4 yillik muddati 2017 yil sentyabrda boshlangan edi.
Azevedo iste'foga chiqishini 2020 yil may oyidayoq e'lon qilgan. O‘shanda u “bu qarorga kelishi oson bo‘lmagani”ni ta'kidlab o‘tgan.
|
Futbol TV O'zbekistonda mart oyidan faoliyat boshlashi rejalashtirilmoqda
|
HAVASKOR ALPINISTLARGA
Yaqinroqqa borib ko‘raylik:
nima ekan bu baland tog‘lar,
bu tippa-tik qoyalar, toshlar,
bu zaharli gullar, giyohlar"
Yaqinroqqa borib ko‘raylik:
nima ekan g‘orlar, dovonlar,
daralarga engashgan yonlar,
.
vahshiy qushlar, bo‘ri, chayonlar
Yaqinroqqa borib ko‘raylik:
balki yolg‘on savlat to‘kishi,
haybatidan dovdirashimiz,
qalbimizga vahm cho‘kishiyo
Yaqinroqqa borib ko‘raylik:
balki og‘ir emasdir dovon,
balki oson bo‘ysunar cho‘qqi,
zo‘rni zo‘rday qarshilar shoyon
So‘zni joylab bir safga tig‘iz,
axir aytib qo‘ygan xalqimiz:
XToqqa chiqmay do‘lona qayda
"
Jon koyitmay jonona qaydag»
YODGOR XOLANING VAHMASI
Farg‘ona
oblast,
Qo‘qon
rayonn-da bo‘lgan voqea
Yodgor xola to‘satdan
bir tepdi-yu qopqani,
chopa ketdi dalaga
nevarasin topgani:
—Akbar, Akbar, hov Akbar,
qayga ketding, zumrashag
Zumda g‘oyib bo‘lasan
ariq osha, yo‘l osha.—
Yodgor xola yugurar
oyoqlari lorsillab,
javrab borar o‘zicha
yo‘l-yo‘lakay harsillab:
— O‘tirsa bo‘lmasmikin
ko‘milib uy ichida
Tashqarida nima bor,
nima bor ko‘y-ko‘chadag
Akbar, Akbar, hov Akbar,
qay go‘rdasan, tirmizakg
Tez kela qol, jon bolam,
momongni qilmay halak.
"Yodgor xola bo‘ynidan
siqib so‘rar Akbarjon:
—O‘zi qaysi Akbarni
chaqiryapsiz, momojong
—Ha, basharang qurmasin,
darrov «ha» demaysanmiyo
Lo‘killatmay meni ko‘p,
tez ovoz bermaysanmiy
—O‘zingiz opichvolib,
o‘zingiz chaqirasiz.
Jinnimisiz, momojon,
nimaga baqirasiz2
—Voy Akbarjon bolam-a,
mening ko‘nglim alag‘da,
depalatsa boshlandi
o‘tgan hafta dalada.
Butiposmi, mutipos,
bir balolar sepadi.
Qancha-qancha bolalar
balnisaga ketadi,
Mirza bo‘lang yotipti
sariq kasalga uchrab,
tinmasdi,
yerga ursang,
olovday ko‘kka sachrab.
Uyda o‘tir, joy bolamya,
joning omon bo‘lsa, bas.-
Sen hamdardga chalinsant,
jonimdan bitta qolmas,
—Qo‘rqmang—deya Akbarjan
ovuntirar momosin,—
menga dori sepganning
ko‘rsataman onasin.
|
AQSh Janubiy Koreyada Apache AH-64D vertolyotlarini joylashtiradi
AQSh shu yilning fevral oyi boshida Koreya respublikasida zarba berishga ixtisoslashgan 24 ta Apache AH-64D vertolyotlarini joylashtiradi. Bu haqda Koreya milliy mudofaa vazirligi ma'lum qilmoqda.
"Vertolyot bataloni Seuldan 70 km janubda bo‘lgan Pyontek shahrining Kemp Xampris bazasida joylashtiriladi, - deyiladi xabarda. –Janubiy Koreyaga mazkur bo‘linmaning safarbar etilishi AQShning ittifoqchilik majburiyatlariga sodiqligini anglatadi va ikki mamlakat harbiy alyansini yanada kuchaytirish imkonini beradi".
Apache vertolyotlari birinchi navbatda tanklar va boshqa zirhli texnikalarga qarshi kurash uchun mo‘ljallangan. Bu texnikalarning Koreyaga tashlanishi "Shimoliy Koreya tomonidan tahdid kuchayib borayotgan bir vaqtda mamlakat mudofaa salohiyatini kuchaytiradi", - deyiladi mudofaa vazirligi bayonotida.
|
Toksikologik kimyo kafedrasining 1-Respublika tibbiyot kolleji bilan hamkorlik aloqalari | Toshkent farmatsevtika instituti
YangiliklarInstitut yangiliklariToksikologik kimyo kafedrasining 1-Respublika tibbiyot kolleji bilan hamkorlik aloqalari
Toksikologik kimyo kafedrasining 1-Respublika tibbiyot kolleji bilan hamkorlik aloqalari
21.11.2019, 16:32 Institut yangiliklari, Yangiliklar 349
18.11.19-yil Toksikologik kimyo kafedrasi professor-o‘qituvchilari 1-Respublika tibbiyot kollejiga reja asosida tashrif buyurdilar. Rejaga ko‘ra “Biz giyohvandlikka qarshimiz” mavzusida, taqdimotlarni namoyish qilgan holda master klass o‘tkazib berdilar.
|
Argentina va Urugvay to‘liq, Braziliya va Paragvayning ba'zi hududlari elektr energiyasiz qolib ketdi. Bu haqda 16 iyunda “Interfaks” axborot agentligi xabar berdi.
Blekautga Argentinaning Lotin Amerikasi davlatlarida elektr ta'minoti xizmatlarini ko‘rsatuvchi Edesur kompaniyasi tizimidagi nosozlik sabab bo‘lgan.
“Elektr ta'minotidagi katta ko‘lamli nosozlik butun Argentina va Urugvayni elektr energiyasiz qoldirdi”, deb aytilgan kompaniya xabarida.
Elektr uzatishdagi uzilishlar 16 iyun erta tongda boshlangan. Ular Argentinaning Santa-Fe, San-Luis, Formosa, La-Rioxa, Chubut, Kordova, Mendosa viloyatlarini qamrab olgan.
Edesur’da qo‘shimcha tizim ulangani va elektr ta'minoti sekin-asta tiklanayotgani ma'lum qilingan. Ayni vaqtda elektr energiya 34 ming iste'molchi uyiga qaytgan.
Ta'kidlash joizki, Argentina va Urugvayda umumiy hisobda 48 mlnga yaqin odam yashaydi.
8 martga o‘tar kechasi Venesuelaning 23 shtatidan 21 tasi elektr energiyasiz qolgandi. Prezident Nikolas Maduro blekautda AQShni ayblagandi.
|
Murad Buildings va Özgüven O‘zbekistondagi birinchi osmono‘par bino nomini e’lon qildi va kelajak binosining noyob konsepsiyasi haqida so‘zlab berdi
29-avgust kuni bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida Murad Buildings va Özgüven quruvchi-kompaniyalari vakillari ulkan obyektning mufassal arxitekturasi rejasini taqdim etar ekanlar, bino qurilishining yangi tafsilotlari, birinchi osmono‘par binoning noyob afzalliklari va nufuzli turar joy sotuvlarining boshlanishi haqida so‘zlab berdilar.
Taqdimot vaqtida mamlakatdagi birinchi osmono‘par binoning rasmiy nomi — Nest One ekanligi e’lon qilindi, bu nom loyihaning “osmon barcha uchun” deya tan olingan konsepsiyasidan kelib chiqqan. Nest One nomi, shuningdek, o‘zida unda yashovchilar va ularning mehmonlari uchun shinamlik va ishonchli “uya” timsolini mujassamlashtirgan. Ofislar, restoranlar, sport zonalari va boshqa jamoat hududlaridan tashqari, bo‘lg‘usi osmono‘par binoda “lyuks” klassidagi 746 ta xonadon qurilishi loyihalangan. Quyi qavatlarda avtomobillar turargohlari ko‘zda tutilgan. O‘zbekistonning eng baland va ko‘p funksiyali binosida ko‘chmas mulkni sotish 2019-yilning 14-sentabrida boshlanadi.
Bo‘lg‘usi osmono‘par bino 51 qavatdan iborat bo‘ladi va u 266,5 metr balandlikka ko‘tariladi. Ushbu bino qulay va nufuzli hayot kechirish uchun zarur barcha qulayliklarga ega. Binoning dastlabki loyihasi 215 metrga teng deb e’lon qilingandi, lekin grunt tahlili va Germaniya hamda Turkiyada o‘tkazilgan bir qator simulyatsiyalardan so‘ng, bino balandligi 266,5 metrgacha oshirildi, bu matbuot xodimlari bilan o‘tkazilgan avvalgi uchrashuvda aytilganidan balandlikdan 51,5 metr balandroqdir. Ochiq havoda Nest One’ning yuqori qavatlarida 100 kmga yaqin radiusda keng ufq manzarasi ochiladi. Dastlabki hisob-kitoblarga qaraganda osmono‘par binoning qurilishini nihoyasiga yetkazish va turar joy, amaliy va jamoat zonalarini obodonlashtirish 2021-yilning dekabr oyiga rejalashtirilgan.
Murod Nazarov — Murad Buildings asoschisi va rahbari, Ugur Ozer Ozgyuven – Özgüven Architecture arxitektura byurosi direktori va Özgüven Ozgyur Onur Ozgyuven direktorlar kengashi raisi taklif qilingan mehmonlarga loyihalashdagi, dizayndagi yangi tafsilotlar va bo‘lg‘usi osmono‘par binoning xavfsizligi to‘g‘risida so‘zlab berdilar.
Murod Nazarov: Nest One O‘zbekistondagi eng baland bino bo‘libgina qolmay, ushbu binoda barcha istiqomat qiluvchilar uchun o‘ylab topilgan ajoyib arxitektura yechimlari va sifatning barcha jahon standartlariga javob beradigan infratuzilmasi tufayli qulaylikning yangi darajasini taqdim etadi», - deya ta’kidladi.
“Shuni ishonch bilan aytamanki, biz haqiqatan ham O‘zbekiston uchun misli ko‘rilmagan tavsiflar va qulayliklarga ega bo‘lgan noyob binoni quramiz. Biz hammamiz butun shahar bo‘ylab qancha ko‘p uylar va turar joy komplekslari qurilayotganiga guvohmiz. Lekin bugun iste’molchi ancha talabchan bo‘lib qoldi va borgan sari o‘zining shaxsiy vaqtini foydali o‘tkazishni istab, uni yanada qadrlay boshladi. Ma’lum nuqtai nazardan birinchi bo‘lgan Nest One loyihasi bunday imkoniyatni taqdim etadi.
Sizning, albatta, shahar bo‘ylab “maydoni 3 000 m2 li kvartiralar” degan yozuvli bilbordlarga ko‘zingiz tushgan va bu nima degani ekan, deb o‘zingizga savol bergandirsiz. Aynan ana shu 3 000 kvadrat metr Nest One’ning noyob o‘ziga xosligi hisoblanadi. Bu maydon 33 ta jamoat makoniga taqsimlangan bo‘lib, ular orasida mehmonlar uchun xonalar, konferens-hollar, SPA salon, fitness-markaz, kinoteatr, bolalar uchun o‘yin zonalari, basseyn, launj-zona, ko‘rish maydonchasi, omonat saqlash kameralari, kutubxona va kovorking-markazi bor. Bularning barchasi bir yarim gektarga yaqin yagona hududda joylashgan bo‘lib, undan yagona boshqaruv tizimi doirasida barcha shu binoda istiqomat qiluvchilar foydalana oladilar.
Toshkentda bugungi kunda baland binolar qurilishi shaharda yer resurslarining cheklanganligi va ko‘chmas mulk bozorining jadal rivojlanishi kabi omillar bilan bog‘liq bo‘lib, bunda odamlar yuqori qavatlarning afzalligini tushuna boshladilar. Va agar ilgari bizning mijozlarimiz 1, 2, 3-qavatlardagi kvartiralarni jon deb sotib olgan bo‘lsalar, hozir ufq, bepoyon kengliklar ko‘rinib turadigan va havo tozaroq bo‘lgan yuqori qavatlarni afzal ko‘radigan bo‘ldilar”, – deya qayd qildi Murod Nazarov.
Yakka tartibda bino quruvchilarning so‘zlariga qaraganda, baland binolar aksariyat hollarda shahar tipidagi binolar o‘rtasida eng xavfsizlaridan biri hisoblanadi, chunki ular tuproqni o‘rganishdan boshlab, loyihalash, qurish va foydalanishga topshirishgacha bo‘lgan barcha bosqichlarda juda qattiq nazorat ostida bo‘ladi. Butun dunyoda yil sayin osmono‘par binolar atmosfera o‘zgarishlariga va yer silkinishlariga bardosh bo‘lib bormoqda. Nest One binosini loyihalashda Toshkent sharoitida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan barcha xavflar hisobga olingan. Osmono‘par binoning barcha parametrlar bo‘yicha ishonchlilik ko‘rsatkichlari juda yuqori.
Haftada 7 kun, sutkada 24 soat bino xavfsizlik xizmati muhofazasi va videokuzatuv kameralari ostida bo‘ladi. Bundan tashqari, barcha istaganlar uchun uyni masofadan boshqarish tizimi o‘rnatiladi, uning yordamida uyda dazmol o‘chirilganmi-yo‘qmi, boshqa elektr asboblar ishlayaptimi-yo‘qmi kabilarni tekshirish, xonadonga qaytishdan oldin konditsionerni yoqib qo‘yish va boshqa ko‘plab ishlarni bajarish mumkin. Kompleksning maishiy, kommunal va texnik holatini kuzatib turadigan boshqaruvchi kompaniyaga taalluqli muzokaralar olib borilmoqda.
Ugur Ozer Ozgyuven – bir jamoa bo‘lib Nest One loyihasini loyihalashtirgan arxitektorlar guruhi rahbari ham o‘zining fikrlari bilan o‘rtoqlashdi:
“Biz binoni modern stilida loyihaladik: uning dizayni va shakllari foydalanishda ko‘zni quvontiradigan ergonomikani va estetikani ta’minlashga mo‘ljallangan. Nest One’da hatto maydoni kichik xonadonni sotib olar ekansiz, nafaqat turar joy makoniga ega bo‘lasiz, balki 5 yulduzli mehmonxona darajasidagi qulayliklarni ta’minlaydigan juda ko‘plab zonalardan foydalanish imkoniyatini ham qo‘lga kiritasiz. Nest One doirasida o‘z hohishlariga ko‘ra mulk egalari foydalanishi mumkin bo‘lgan hudud uchun ajratdik. Masalan, bu yerda ular oilasi va mehmonlari bilan birgalikda kechki shahar manzarasidan bahra olishi, kechki yugurishni amalga oshirishi yoki restoranda kechki ovqatni tanovul qilishi mumkin. Bu uyda istiqomat qiluvchilarning uydan chiqishga deyarli ehtiyoji bo‘lmaydi, axir komfort bilan hayot kechirish uchun zarur barcha narsa binoning o‘zida mujassam”, — deydi janob Ozgyuven.
“Binomizning barcha konstruksiyaviy hisob-kitoblari, shuningdek yer silkinishlarida mustahkamligini sinash ishlari tugallangan, - deydi, Özgüven direktorlar kengashining raisi Ozgyur Onur Ozgyuven. – Biz yer silkinishiga qarshi bardoshligi sinovlarini Istambul universitetida o‘tkazdik, bu bizda bino 9 ballgacha yer silkinishiga bardosh berishiga ishonch uyg‘otdi. Lekin biz muhimligi undan kam emas, deb hisoblaydigan muammo mavjud, u ham bo‘lsa — shamol. Biz shamol simulyatsiyasini sinovlarini Germaniyada o‘tkazdik. Binoning har bir qavatidagi shamol oqimlari trenajyorlarda hisoblandi. Bu sinovlar natijasida binomizning fasad tizimi mufassal hisoblab chiqildi.
Biz, shuningdek, osmono‘par binoning olovbardoshligiga alohida e’tibor qaratdik. Yong‘in xavfsizligining umumiy qoidalariga muvofiq, eng birinchi qilinadigan ish bu — odamlarni xavfsiz evakuatsiya qilish, shundan keyingina yong‘inni o‘chirishni boshlash zarur. Bizning tizimimizda bularning barchasi birgalikda ishlaydi. Eng avvalo, evakuatsiya yo‘llari tutun bosishidan himoya qilinganligidir. Shu bilan bir vaqtda, ventilyatsiya tizimi hal qilinganligi tufayli binodagi yong‘in o‘choqlari uning ichiga o‘rnatilgan aqlli tizim yordamida nazorat qilinadi. Sodda qilib aytganda, biz o‘ta ilg‘or infratuzilmani tayyorlayapmiz va bizning binoimizdagi barcha nazorat va xavfsizlik tizimlariga katta e’tibor berayapmiz”.
Bino poydevori o‘ta mustahkam bo‘lishi uchun noyob Barret tizimi qo‘llaniladi, undan ham ushbu loyihadagi boshqa ko‘plab narsalar kabi O‘zbekistonda birinchi marta foydalaniladi. Ushbu tizim ancha qimmat bo‘lishiga qaramay, u o‘zining analoglariga nisbatan ancha mustahkam va chidamli hisoblanadi.
Bo‘lg‘usi osmono‘par binoni alohida markadagi beton bilan ta’minlash uchun Toshkent chekkasida beton zavodi qurilmoqda, unga 4 million dollar investitsiya kiritildi. 800 markali betondan foydalanishga qaror qilindi. Qurilayotgan zavod faqat Nest One loyihasini beton bilan ta’minlaydi.
|
Shoh boqib ko‘rdi chu noshod ani,
Lutf etibon oyladi ozodani. (H. A.)
Lutfi tab’ — (zehn)
yorqinligi;
Lutfi
maqol
—So‘z
muloyimligi;
Lutfi "amiym
—Zo‘r
marhamat; Lutfi mufrit
—Benihoyat marhamat.
LUX 6? f. Qo‘g‘a.
LU’B 49
a.-q. La’b.
LO‘BAT
5494
a.
1. O‘yinchoq, qo‘g‘irchoq;
2. Nayrang,
hiyla; 3. maj. Go‘zal sevikli; Lo‘bati Chin—1. Chin
go‘zali;
2, maj. Quyosh; Lo‘bati siyminbar
—Oq
badan go‘zal.
LO‘BATBOZ, LU’BATAQBOZ
559 (siya a.-f. 1. Qo‘g‘irchoq o‘ynovchi;
2. Nayrangboz: hiylagar:
Yema boziyki, lo‘batboz erur gardunni farhangi,
Bu lo‘batlarki, el ko‘nglini olur oning qovurchog‘i.
(F. K.)
LU’BIY (259 a. O‘yinchilik;
Lu’biy san’at
—o‘yinchilik hunari.
LUQMA 9999
a. Bir yutum ovqat, ozgina ovqat, bir osham.
LUQMAGOH 25402
a.-f. Qorin, jig‘ildon.
LUG‘Z
(LUG‘UZ)
2!
a.chiyston.
!!.va nomiy muammolar barchasi ot yashurmoqda sotir
va
kiromiy lug‘zlar bor
barchaning maftunlug‘i
30-hir... (F. K.)
LUG‘OT
940
a. (birl. lug‘at
54)
} Lug‘atlar.
LUK 5211. Yo‘g‘on gavdali, qo‘pol.
2. Og‘ir; 3. Yuk tashiydigan, taqir yungli tuya.
LO‘LI
(9,9
Lo‘li; maj. sho‘x sevgili:
Navoiy sevdi bir lo‘lini kezdik rub’i maskunda.
Agar arlot, agar barlos, agar tarxon, agar sulduz.
(N. Sh.)
LO‘LIVASH (29434) f. Lo‘li yuzli, lo‘liga o‘xshagan
go‘zal, sho‘x:
Ey Navoiy, senga bas, ul sanami lo‘livash,
Begga qipchoqu oqor, shahga qiyot-u bilgut. (G‘. S.)
342
|
"Latoyif ut-tavoyif"ning tojik nashri bilan bizning tarjimani
muqoyasa qilganda katta va prinsipial ahamiyatga ega bo‘lgan farq borligi
ma’dum
Jumladan, latoyifning tojik
{va eron) nashri nusxasida
ia
va shaxslarni arablashtirish va eronlashtirish tendensiyasi
kuzatiladi. Aytaylik,
hatto Husayn Boyqaro zamonida mashhur
bo‘lgan zabardast notiq qozi O‘shiyning nomi ham Qozi Avrash tarzida
beriladi. Holbuki,
asli Farg‘onadan bo‘lib, O‘shda qozilik qilgan
va
Hirot-u Siistonga borib o‘z nutq mahorati bilan hammani maftun etgan
notiq, tarixiy shaxs
bo‘lgan
katta san’atkorning nomi qator
risola,
lug‘at, qomus va tazkiralarda Qozi O‘shiy tarzida zikr etilgan. Bunday
misollardan yana bir qanchasini keltirish mumkin.
Eng muhimi esa, bizning nodir va mo‘tabar bo‘lgan
R—342 nusxamizdagi vaR—7404 nusxadagi ko‘pgina prinsipidl ahamiyatga ega bo‘lgan
latoyiflar tojik (Eron) nashrida yo‘q. Shu boisdan ham biz bu nashrdan
ayrim
hikoyatlarni
kiritish,
ayrim hikoyatlarga
juz’iy aniqliklar
kiritish, ayrim fakt va atoqli otlarni muqoyasa etishda foydalangan
bo‘lsak ham, prinsip jihatidan R—342 nusxasiga sodiq qoldik.
Ko‘rinib
turibdiki,
"Latoyif
ut-tavoyif"ning
turli
nusxalari
o‘rtasidagi farq ancha sezilarli. Shuning uchun ham bu qimmatbaho xazinaning tanqidiy
matni
yaratilmaguncha,
uning akademik
tarjimasi
haqida gap ham bo‘lishi mumkin emas. Shu mulohazalarga ko‘ra, "Latoyif
ut-tavoyif"ning tarjimasiga biz ham ancha erkin yondoshfiq. Masalan,
qolgan hamma nashr va qo‘lyozmalarga xos bo‘lgan hamd-u sano
va ayrim
shaxs hamda zaoqeliklar tavsifiga oid ritorikalar deyarli mutlaqo tushirib qoldirildi. Shuningdek, originaldagi o‘n to‘rt bobning uzundan-uzoq nomlari
va har bir bobdagi o‘nlab fasllar nomi ixtisor etildi.
Uning o‘rniga, mazmun va mohiyatiga ko‘ra har bir hikoyat va latoyifning
o‘ziga ikcham nom qo‘yildi.
Tarjima paytida hozirgi kun axloqiy prinsiplari talabi nuqtayi
nazaridan yondoshib, hatto tojik nashrida ham o‘rin olgan ayrim hayosiz,
ibosiz latoyiflar tushirib qoldirildi, ayrimlari
esa imkon
qadar
niqobli shaklda tarjima qilindi. Shuningdek, tarjimada asl nusxaga
xos bo‘lgan uslub sezilib turilishiga e’tibor berildi. Natijada jumla
qurilishlarida,
istilohlarning
asl holida keltirilib izohlanishida
asl nusxaning, muallif uslubining va davr nafasining ayrim zaruriy
chizgilari
qoldirildi.
Kitob
keng
o‘quvchilar
ommasiga
mo‘ljallanganligi uchun ilmiy ahamiyatga
ega bo‘lgan izohlar miqdori
ongli
ravishda
cheklandi
va ayrimlarigina
kitobning oxirida
ilova
qilindi. Shunday qilib, bu tarjima ommaviy xarakterga ega bo‘lib, hech
qanday ilmiylikka da’vo qilinmaydi.
b
Tarj
paytida "Latoyif ut-tavoyif"ning muhim bir qismi, ya’ni
R—342 da 9-fasli {tojik nashrida 9-bobning 7-fasli) mutlaqo tushirib qoldirildi. Bu 606 "Dar ajoyibi sanoye’i shuaro va g‘aroyibi badoye’i
fikri"
ya’ni "Shoirlarning ajoyib san’atlari va fikrlarning g‘aroyib
adiiyligi" 14,6 ataladi. Faslning nomidan ham ko‘rinib turibdiki, bu
yerda asosan she’riy san’atlar ustida gap boradi.
Faxriddin Ali Safiyning o‘z ta’biri bilan aytganda, ma’lumki,
she’riy san’atlar juda ko‘p
va fikrni badiiy ifoda etish usullari
behaddu
kanordir.
Safiyning
otasi
Husayn
Voiz
Kashifiy
alayhirrahma,
o‘zining
"Badoveul afkor fi sanovul
ash’or"
SFikrlar
badiiyligi
va she’riy san’atlar")
nomli risolasida
ana
shu ilmning
xulosasini
mujassamlashtirgan.
Safiy
o‘zining
"Latoyif
ut-tavo-yif"iga,
otasining
yuqoridagi
risolasidan
taqsim,
tabyin,
tansiq,
|
aktiv-induktiv iste’molchi hisoblanadi
(10-8-rasm).
MasaLlaning shartiga biioan tarmoq kuchlanishni Q kalit
(10-8-rasm) Obilen
127 V (yuqorigi vaziyat) va 220 V (pastki vaziyat)
ga qayta ulash mo‘ljallangan.
Qo‘rilayotgan zanjirning oldingisi
(10-25)
bilan
o‘xshashligi bormi? Agar K kalit (10-8-rasm)
127 V vaziyatiga
qo‘yilgan
bo‘lsa,
unda zashjir
aktiv
qarshiligi
G,
Va induktivligi
1., bo‘lgai
g‘altakdan
iborat
bo‘ladi,
ya’ni bu
oldingiga
o‘xshash,
uning
parametrlarini
ko‘rib
o‘tilgan
usullar bilan hisoblash mumkin.
2. Dvigatelning ekvivalent parametrlarini
hisoblash.
DvigatelB 127
V
li tarmoqdan
ta’minlangan rejimda uning zanjiridagi tok
Rd
8
G— "0 soz fu 2 "19705
= 0,074
A—74
MA.
Ekvivalent aktiv qarshilik
R.
8
-
GA
qi
—
0,0705 =
1469
Om.
Shunga o‘xshash zanjir uchun
yasalgan
qarshiliklar
uchburchakligidan
(10-7-rasm)
x= Gg 8F,
yoki bizning holda
x= g
131750 = 1460.0,62—906 Om.
Dvigatelning to‘la ekvivalent qarshiligi
——
1460
—
12-h? —
G‘d
—
—
2, —
I-
=
ar
70,5
1720 Om
yoki
u Om qonuni bo‘yicha
2495 = 107 = 1720 Om.
3. Qo‘shimcha qarshilik
ye. ni hisoblash. Bu qarshilik 220
V. li tarmoqdan
ta’minlanish
gsjimida
paga-metrlari
fr,
va
1, bo‘lgan,
ko‘rib chiqilayotgan taltak bilan
ketma-ket
ulanadi
(K kalit
10-8-rasmda
ko‘rsatilgan
vaziyatda).
Bu yangi zanjirni uning bir qismila daqat aktiv qarshilik, boshqasida faqat induktivlik bo‘lggai
(10-4-rasmga
o‘xshash) ko‘rinishga keltirish mumkinmiz
13"
195
|
1175-0
"
605-154
1
:
Pul
—
– 60x-20.. 78,4—
——
Oh. 15-1T
97,0
p?!
An-Uzbekiston-4
»!
x20
TO
—G
YeohN5-87,
T
Ye
-?!
—
ya i
(Sharof?! Gedabargavd
y
.
} 601
7,4
1
726
9060697
S-6530
=
-
—?
{1 60x20-G
1
76,4
11
1
249
195,5 {100,9
Namangan-77
i b0x!51
1
94.2
«
123319851104.6
.
60x20-1 174,2
«1!
24,5 { 95,51196,0
Buxoro-6
60515-1 { 96,6
i
-
26,8 { 98,5 { 106,2
60520}
78,2
i
—1
285
(100,02
{ Xorazm-126
bok!5-1 { 100,0
7
1
126,2 { 78,6
{ 95,2 { 109,0)
Ye?
boxgoL T 303
}
127,5
{ 87,2
198,5
{ 14, 25-jadval
Xorazm vohasi o‘tloq tuproqlarda har xil ko‘chat qalinligi, oziqlanish va
|
Geologik tadqiqotlar
Boshqa ko‘p fanlar singari geologiya ham Yer yuzasi va ichki
tuzilishini
o‘rganish
uchun
modellashtirilgan
kompyuter
va
eksperimental (tajriba) laboratoriyalari bilan bog‘liq bo‘ladi. Biroq
geologiya o‘z uslubiga va dunyoqarashiga ega. Geologlar asosiy
ma’lumotlarni Yerning sun’iy yo‘ldoshi uzoqdan yerni tasvirga olish
qurilmalari yordami
bilan
o‘rganish mumkin
deb
hisoblaydilar.
Geologlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuzatuv natijalarini taqqoslash uchun
geologlar
daftarchasiga
qayd
qilib
qo‘yishadi.
Ushbu
geologik
ma’lumotlarda yerning uzoq vaqt tarixi davomida hosil bo‘lgan tog‘
jinslari saqlanadi. XVIII asrda, shotlandiyalik shifokor va geolog
Jeyms Xatton geologiyaning «hozirgi narsalar o‘tmishning kaliti
hisoblanadi» degan tarixiy tamoyilini ilgari surdi. Xatton tushunchasi
bugungi kunda uniformatianizm tamoyili nomi bilan ma’lum bo‘ldi
va
u amalda ma’lum vaqt davomida hosil bo‘layotgan geologik
jarayonlarni qurishga imkon beradi. Uniformatianizm tamoyilida
barcha geologik hodisalar sekin ketayapti, degani emas. Ba’zi eng
muhim jarayonlar kutilmagan yangiliklarga boy bo‘lishi mumkin.
Katta meteorit bir necha soniya ichida yerga tushib katta chuqurlik
(krater) hosil qilishi mumkin. Vulqon katta tezlik bilan Yerni yorib
chiqishi va uning natijasida zilzila sodir bo‘lishi mumkin. Boshqa
jarayonlar juda sekin sodir bo‘ladi.
Kontinentlarning
bir-biridan
ajralishi,
tog‘larning
ko‘tarilishi
va
yemirilishi
va soylarda qalin cho‘kindi qatlamlarning to‘planishi
uchun bir necha million yillar kerak bo‘ladi. Geologik jarayonlar
ma’lum
bir vaqt oralig‘ida bo‘lib o‘tadi (2.10-rasm). Uniforma-tianizm
tamoyilining
ma’nosi
—
hozirgi
Yer
tizimida
muhim
ahamiyatga
ega
bo‘lgan,
to‘g‘ridan-to‘“g‘ri
geologik
hodisalarni
kuzatish degani. Tarixdan ma’lumki, insonlar katta meteoritlarning
Yerga kelib urilishiga hech qachon guvoh bo‘lmaganlar, ammo biz
bilamizki, ular geologik o‘tmishda ko‘p marta yuz bergan va albatta
yana qaytarilishi mumkin. Shuni ta’kidlab o‘tish lozimki, Texasda
otilib chiqqan vulqon
lavalari
shaharni qoplab olgan
va undan
chiqqan vulqon gazlari atmosferani zaharlab qo‘ygan. Yerning uzoq
30
|
Kundalik gazetalarni qo‘lga olar ekanmiz, bunga guvoh bo‘lamiz.“Yangi O‘zbekiston” gazetasi sahifalarida e’lon qilingan maqolalar bir qarashdayoq e’tiborni tortadi. Xo‘sh, nimasi bilan? Avvalo, muhimligi, inson qadri yuksalayotgani, xalq va davlat tizimlarining bir-biriga kamarbastaligi, adolat va qonun ustuvorligini keng yoritayotgani bilan... Prezident Shavkat Mirziyoyevning Davlat xavfsizlik xizmatining harbiy ta’lim muassasalari faoliyati bilan tanishishi bilan bog‘liq sahifa, “2022 yil – Inson qadrini ulug‘lash va faol mahalla yili”, Prokuratura organlari xodimlari kuniga bag‘ishlangan “Xalq sari yuz tutgan kamarbasta tuzilma”, “Markaziy Osiyo: barqaror va ulkan imkoniyatlarga ega hamkorlik makoni”, “Adolat va qonun ustuvorligi – rivojlanishning eng muhim va zarur sharti” kabi sahifalar gazetxon e’tiboridan chetda qolmaydi. Davr nafasi ruknida berilgan “Uchko‘prik tajribasi...” maqolasida esa chekka tumanlarda qanday o‘zgarishlar bo‘layotgani haqida so‘z boradi. Vatan himoyachilari, baxshichilik san’atiga bag‘ishlangan maqolalar ham qiziqish bilan o‘qiladi.“Xalq so‘zi” gazetasi sahifalaridan ham kuning muhim voqealariga bag‘ishlangan bir qator xabar, maqolalar o‘rin olgan. “O‘zbekiston – Germaniya: parlamentlararo aloqalar yanada rivojlanadi”, “O‘zbekistonning xorijiy davlatlardagi elchilari viloyatlarda”, “Qonundagi ayrim me’yorlar ochib berilmagan”, “Faol mahalla” qanday bo‘ladi?”, “Dastur nega tayyorlanadi?” kabi maqolalarda bugungi kun nafasini his etib turasiz.“Mahalla” gazetasi mazmun-mohiyati, maqsadi bilan allaqachon mahallalarga, xonadonlargacha kirib borgan nashr. “O‘zbekistonda fuqarolar tomonidan mahalla raisiga ishonchsizlik bildirish instituti tashkil etiladi... Fuqarolar ishonchsizlik bildirsa, buni asoslab bera olishi kerak. Shunchaki, ishonchsizlik ortidan mahalla raislari ishdan bo‘shatilaversa, ularni kim himoya qiladi?.. Nima qilmoq kerak?...» Xayrullo Abdurahmonovning maqolasida ana shu savollarga javob olasiz. “Propiska” bo‘yicha yangi qoidalar tasdiqlandi” sahifasi orqali ham o‘quvchi ko‘plab savollarga javob olishi mumkin. “Xizmat ko‘rsatish sohasidan qachon unumli foydalanamiz?”, “Mutasaddilar mas’uliyatli bo‘lganda edi...”, “Amirsoy” amirlar uchunmi?” kabi maqolalarda bugungi kunning dardi, muammolarini ko‘rasiz...“Ishonch” gazetasida e’lon qilingan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Qurolli kuchlar Oliy Bosh Qo‘mondoni Shavkat Mirziyoyevning 7 yanvar kuni Davlat xavfsizlik xizmatining harbiy ta’lim muassasalari faoliyati bilan tanishishiga bag‘ishlangan “Sizlar yangi O‘zbekistonning qanotisizlar!” sahifasi e’tiborni tortadi. Gazeta sahifalaridan o‘rin olgan “Zarar cho‘ntakdan qoplanadi(mi?), “Yoshlar yetakchilarini ishdan bo‘shatishmoqchi”, “Turar joyingiz buziladi..”, “O‘qimaydigan o‘quvchi. Kim aybdor, maktabmi yoki ota-ona?” sahifalari orqali jamiyatning og‘riqli nuqtalari bilan tanishasiz...bugungi gazetalarni mutolaa qiling, afsuslanmaysiz...A.Narzulloyev, O‘zA
|
Adib asarlari, tarjimalari, hamda o'zbek va jahon adabiyotidan namunalar
Bosh sahifa
Raj Kapur: San’at — birinchi muhabbatim, kino esa qismatim
Chingiz Aytmatov
Bo’tako’z
Qissa & Manqurt
Chingiz Aytmatov asari asosida havaskorlik spektakli
G’aybulla as-Salom
Men suv ichgan daryolar & Fikr va zikr (til haqida mulohazalar) & Bulbul xonishi va «to‘ti falsafasi»
Rafiq Saydullo
She’rlar
ENG KO’P O’QILGAN
Muallif Adib: Jahon adabiyoti va madaniyati 08
10
2018 izoh yo'q
ruhiy holatlar
|
Qadrli do‘stlar!
Dunyo
miqyosida
xalqaro
terrorizm,
ekstremizm
kabi xavf-xatarlar, milliy va global xavfsizlikka qarshi
tahdidlar
tobora
ortib
borayotgan
hozirgi
murakkab
davrda Qurolli Kuchlarimizning jangovar salohiyatini
yuksaltirish,
uning
moddiy-texnik
bazasini
mustahkamlash,
zamonaviy
qurol-yarog‘
va
aslahalar
bilan
ta’minlash, harbiy xizmatchilarning jismoniy, ma’naviy-intellektual tayyorgarligini oshirish, ijtimoiy himoyasini
kuchaytirish eng ustuvor vazifamiz bo‘lib qolmoqda.
Davlatimizning
harbiy-siyosiy
masalalar
bo‘yicha
qat’iy
pozitsiyasini
ifoda
etadigan
yangi
Mudofaa
doktrinasi
ishlab
chiqildi. Amalga oshirilayotgan tub
islohotlar natijasida milliy armiyamiz tezkor va ixcham,
har qanday tahdidlarga munosib zarba berishga qodir
bo‘lgan jangovar kuchga aylanib bormoqda.
Barchamiz
yaxshi
anglaymiz:
bu
borada
har
bir
harbiy xizmatchining professional bilim va malakasi,
aqliy salohiyati, ruhiy tayyorgarligini oshirish, ularda
vatanparvarlik fazilatlarini kamol toptirish o‘ta muhim
ahamiyatga egadir.
Biz davlatimiz mudofaa qudratini
hartomonlama
oshirish, yetuk va malakali harbiy kadrlarni tayyorlashga,
Vatan himoyachilari, ularning oilalari uchun munosib
hayot sharoitlarini yaratishga bundan keyin ham alohida
e’tibor qaratamiz. Masalan, 2019-yilning o‘zida harbiy
xizmatchilar uchun imtiyozli kreditlar asosida
116
ta
ko‘pqavatli uy foydalanishga topshiriladi. Harbiy xiz-g
matchilarning
700
dan ziyod
farzandlari
oliy
ta’lim
muassasalariga
davlat
granti
asosida
o‘qishga
qabul
qilinadi. Shuningdek, harbiy shaharchalarni obod qilish,
ularning
hududida
zamonaviy
infratuzilmalar
barpo
etish bo‘yicha olib borilayotgan keng ko‘lamli
ishlar
izchil davom ettiriladi.
Xalqimizning
«Bilagi
zo‘r
birni
yengadi,
bilimi
zo‘r—mingni» degan maqolida chuqur ma’no bor. Shu
nuqtayi nazardan, Qurolli Kuchlarimizni modernizatsiya
qilish,
xususan,
harbiy
ta’lim
sohasiga
zamonaviy
bilim, ilg‘or xorijiy tajribalar, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini keng joriy etish bo‘yicha boshlagan
ishlarimizni yangi bosqichga ko‘’tarishimiz zarur.
Ayni vaqtda shaxsiy tarkib o‘rtasida milliy o‘zlikni
anglash
va jangovar ruhni, vatanparvarlik tarbiyasini
kuchaytirish,
harbiy
xizmatchilarning
intellektual
salohiyatini
yuksaltirish
ham
doimo
e’tiborimiz
markazida bo‘lishi
lozim.
Shu maqsadda yosh askar
va kursantlar uchun harbiy qasamyod qabul qilishdan
avval «O‘zbekiston tarixi»
fani va «Temur tuzuklari»
kitobi bo‘yicha sinov o‘tkazish tartibini yo‘lga qo‘yish
maqsadga muvofiqdir.
Xalqimiz,
ayniqsa,
yoshlar
o‘rtasida harbiy-vatanparvarlik
tarbiyasini
kuchaytirish,
ushbu
sohadagi
qadriyat
va
an’analarimizni
targ‘ib
etish,
askar
va
ofitserlarimizning
zamon
qahramonlari
sifatidagi
qiyofasini badiiy asarlar, spektakl va filmlar orqali keng
yoritib berish alohida ahamiyatga ega. Bu borada taniqli
373
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.