agentic-bi-ecommerce / analytics /customer_segmentation.py
thanhtai435's picture
Add analytics/customer_segmentation.py — complete pipeline for 10/10 grade
28c09a5 verified
"""
Customer Segmentation — K-Means RFM + DBSCAN Anomaly Detection
================================================================
CLO5: K-Means, K-Medoids, DBSCAN
1. RFM Analysis (Recency, Frequency, Monetary)
2. K-Means Clustering with Elbow + Silhouette
3. DBSCAN for anomaly/outlier detection
4. Segment profiling & business recommendations
Usage:
python analytics/customer_segmentation.py --data-dir ./data/raw
"""
import os, sys, logging, argparse
import pandas as pd
import numpy as np
from sklearn.cluster import KMeans, DBSCAN
from sklearn.preprocessing import StandardScaler
from sklearn.metrics import silhouette_score
import matplotlib
matplotlib.use('Agg')
import matplotlib.pyplot as plt
import warnings
warnings.filterwarnings('ignore')
logging.basicConfig(level=logging.INFO, format='%(asctime)s [%(levelname)s] %(message)s')
logger = logging.getLogger(__name__)
def compute_rfm(data_dir: str) -> pd.DataFrame:
"""Tính RFM từ Olist dataset."""
orders = pd.read_csv(os.path.join(data_dir, 'olist_orders_dataset.csv'),
parse_dates=['order_purchase_timestamp'])
items = pd.read_csv(os.path.join(data_dir, 'olist_order_items_dataset.csv'))
customers = pd.read_csv(os.path.join(data_dir, 'olist_customers_dataset.csv'))
# Filter delivered orders
orders = orders[orders['order_status'] == 'delivered'].dropna(subset=['order_purchase_timestamp'])
# Merge
order_revenue = items.groupby('order_id').agg(revenue=('price', 'sum')).reset_index()
merged = orders.merge(order_revenue, on='order_id', how='left')
merged = merged.merge(customers[['customer_id', 'customer_unique_id', 'customer_state']],
on='customer_id', how='left')
# Reference date
ref_date = merged['order_purchase_timestamp'].max() + pd.Timedelta(days=1)
# RFM
rfm = merged.groupby('customer_unique_id').agg(
recency=('order_purchase_timestamp', lambda x: (ref_date - x.max()).days),
frequency=('order_id', 'nunique'),
monetary=('revenue', 'sum'),
state=('customer_state', 'first'),
).reset_index()
rfm['monetary'] = rfm['monetary'].round(2)
logger.info(f"[RFM] {len(rfm)} unique customers")
logger.info(f" Recency: mean={rfm['recency'].mean():.0f}, median={rfm['recency'].median():.0f}")
logger.info(f" Frequency: mean={rfm['frequency'].mean():.2f}, max={rfm['frequency'].max()}")
logger.info(f" Monetary: mean={rfm['monetary'].mean():.0f}, median={rfm['monetary'].median():.0f}")
return rfm
def kmeans_segmentation(rfm: pd.DataFrame, output_dir: str):
"""K-Means clustering with optimal K selection."""
features = ['recency', 'frequency', 'monetary']
X = rfm[features].copy()
# Handle outliers — cap at 99th percentile
for col in features:
p99 = X[col].quantile(0.99)
X[col] = X[col].clip(upper=p99)
scaler = StandardScaler()
X_scaled = scaler.fit_transform(X)
# Elbow + Silhouette
K_range = range(2, 9)
inertias, silhouettes = [], []
for k in K_range:
km = KMeans(n_clusters=k, random_state=42, n_init=10, max_iter=300)
labels = km.fit_predict(X_scaled)
inertias.append(km.inertia_)
sil = silhouette_score(X_scaled, labels)
silhouettes.append(sil)
logger.info(f" K={k}: Inertia={km.inertia_:.0f}, Silhouette={sil:.4f}")
best_k = list(K_range)[np.argmax(silhouettes)]
logger.info(f" Best K by Silhouette: {best_k}")
# Final model
km_final = KMeans(n_clusters=best_k, random_state=42, n_init=10)
rfm['cluster'] = km_final.fit_predict(X_scaled)
# RFM scoring (quintiles)
rfm['r_score'] = pd.qcut(rfm['recency'], q=5, labels=[5, 4, 3, 2, 1], duplicates='drop').astype(int)
rfm['f_score'] = pd.qcut(rfm['frequency'].rank(method='first'), q=5, labels=[1, 2, 3, 4, 5],
duplicates='drop').astype(int)
rfm['m_score'] = pd.qcut(rfm['monetary'].rank(method='first'), q=5, labels=[1, 2, 3, 4, 5],
duplicates='drop').astype(int)
# Name clusters
profiles = rfm.groupby('cluster').agg(
count=('customer_unique_id', 'count'),
avg_recency=('recency', 'mean'),
avg_frequency=('frequency', 'mean'),
avg_monetary=('monetary', 'mean'),
).round(1)
segment_names = {}
for idx, row in profiles.iterrows():
if row['avg_recency'] < profiles['avg_recency'].median() and row['avg_frequency'] > profiles['avg_frequency'].median():
if row['avg_monetary'] > profiles['avg_monetary'].median():
segment_names[idx] = 'Champions'
else:
segment_names[idx] = 'Loyal'
elif row['avg_recency'] < profiles['avg_recency'].median():
segment_names[idx] = 'New/Promising'
elif row['avg_frequency'] > profiles['avg_frequency'].median():
segment_names[idx] = 'At Risk'
else:
segment_names[idx] = 'Lost/Hibernating'
rfm['segment'] = rfm['cluster'].map(segment_names)
profiles['segment'] = profiles.index.map(segment_names)
print(f"\n CUSTOMER SEGMENTS (K={best_k}):")
print(profiles.to_string())
# Visualization
fig, axes = plt.subplots(2, 2, figsize=(14, 10))
# Elbow
axes[0, 0].plot(list(K_range), inertias, 'bo-')
axes[0, 0].set_xlabel('K')
axes[0, 0].set_ylabel('Inertia')
axes[0, 0].set_title('Elbow Method')
# Silhouette
axes[0, 1].plot(list(K_range), silhouettes, 'ro-')
axes[0, 1].set_xlabel('K')
axes[0, 1].set_ylabel('Silhouette Score')
axes[0, 1].set_title('Silhouette Method')
axes[0, 1].axvline(x=best_k, color='green', linestyle='--', label=f'Best K={best_k}')
axes[0, 1].legend()
# Scatter: Recency vs Monetary
colors = ['#e74c3c', '#3498db', '#2ecc71', '#f39c12', '#9b59b6', '#1abc9c', '#e67e22']
for cluster in range(best_k):
mask = rfm['cluster'] == cluster
name = segment_names.get(cluster, f'C{cluster}')
axes[1, 0].scatter(rfm.loc[mask, 'recency'], rfm.loc[mask, 'monetary'],
c=colors[cluster % len(colors)], label=name, alpha=0.4, s=15)
axes[1, 0].set_xlabel('Recency (days)')
axes[1, 0].set_ylabel('Monetary (BRL)')
axes[1, 0].set_title('Customer Segments')
axes[1, 0].legend(fontsize=8)
# Segment size bar chart
seg_counts = rfm['segment'].value_counts()
seg_counts.plot(kind='bar', ax=axes[1, 1], color=[colors[i % len(colors)] for i in range(len(seg_counts))],
alpha=0.8)
axes[1, 1].set_title('Segment Size')
axes[1, 1].set_ylabel('Customers')
axes[1, 1].tick_params(axis='x', rotation=30)
plt.suptitle('K-Means Customer Segmentation (RFM)', fontsize=14, fontweight='bold')
plt.tight_layout()
path = os.path.join(output_dir, 'customer_segmentation.png')
plt.savefig(path, dpi=150, bbox_inches='tight')
plt.close()
logger.info(f"[VIZ] Saved: {path}")
return rfm
def dbscan_anomaly(rfm: pd.DataFrame, output_dir: str):
"""DBSCAN để phát hiện anomaly customers."""
features = ['recency', 'frequency', 'monetary']
X = rfm[features].copy()
for c in features:
X[c] = X[c].clip(upper=X[c].quantile(0.99))
scaler = StandardScaler()
X_scaled = scaler.fit_transform(X)
# DBSCAN
db = DBSCAN(eps=0.8, min_samples=10)
labels = db.fit_predict(X_scaled)
n_clusters = len(set(labels)) - (1 if -1 in labels else 0)
n_noise = (labels == -1).sum()
rfm['dbscan_label'] = labels
rfm['is_anomaly'] = (labels == -1).astype(int)
logger.info(f"[DBSCAN] Clusters: {n_clusters}, Noise/Anomalies: {n_noise} ({n_noise/len(rfm)*100:.1f}%)")
# Profile anomalies vs normal
anomalies = rfm[rfm['is_anomaly'] == 1]
normal = rfm[rfm['is_anomaly'] == 0]
print(f"\n DBSCAN ANOMALY DETECTION:")
print(f" Normal customers: {len(normal):,}")
print(f" Anomaly customers: {len(anomalies):,} ({len(anomalies)/len(rfm)*100:.1f}%)")
print(f"\n Anomaly profile vs Normal:")
for feat in features:
print(f" {feat}: Anomaly avg={anomalies[feat].mean():.1f} vs Normal avg={normal[feat].mean():.1f}")
# Visualization
fig, ax = plt.subplots(figsize=(10, 6))
ax.scatter(normal['recency'], normal['monetary'], c='#3498db', alpha=0.3, s=10, label='Normal')
ax.scatter(anomalies['recency'], anomalies['monetary'], c='#e74c3c', alpha=0.8, s=40,
marker='x', label=f'Anomaly ({len(anomalies)})')
ax.set_xlabel('Recency (days)')
ax.set_ylabel('Monetary (BRL)')
ax.set_title('DBSCAN Anomaly Detection on Customer RFM')
ax.legend()
path = os.path.join(output_dir, 'dbscan_anomaly_customers.png')
plt.savefig(path, dpi=150, bbox_inches='tight')
plt.close()
logger.info(f"[VIZ] Saved: {path}")
return rfm
def main():
parser = argparse.ArgumentParser(description='Customer Segmentation')
parser.add_argument('--data-dir', type=str, default='./data/raw')
parser.add_argument('--output-dir', type=str, default='./data/analytics')
args = parser.parse_args()
os.makedirs(args.output_dir, exist_ok=True)
rfm = compute_rfm(args.data_dir)
rfm = kmeans_segmentation(rfm, args.output_dir)
rfm = dbscan_anomaly(rfm, args.output_dir)
rfm.to_csv(os.path.join(args.output_dir, 'customer_segments.csv'), index=False)
# Business recommendations
print(f"\n{'='*70}")
print(f" BUSINESS RECOMMENDATIONS")
print(f"{'='*70}")
for seg in rfm['segment'].unique():
n = (rfm['segment'] == seg).sum()
avg_m = rfm.loc[rfm['segment'] == seg, 'monetary'].mean()
recs = {
'Champions': 'Reward program, early access to new products',
'Loyal': 'Upsell premium products, referral program',
'New/Promising': 'Onboarding emails, first purchase discount',
'At Risk': 'Win-back campaign, special offers',
'Lost/Hibernating': 'Re-engagement email, survey for feedback',
}
print(f" {seg}: {n:,} customers, avg spend BRL {avg_m:,.0f}")
print(f" → {recs.get(seg, 'Standard marketing')}")
print(f"{'='*70}")
if __name__ == '__main__':
main()