text
stringclasses
119 values
image
imagewidth (px)
180
1.02k
शान्तेषा तद्विद्येभ्य एव व्याख्यानमनुश्रोतव्य कस्मा- नह्य ेकस्मिन् शास्त्रे शक्य सर्वशास्त्राणामवरोधः कर्त्तुम्भवन्ति चात्र । ॥ ५ ॥
शान्तेषा तद्विद्येभ्य एव व्याख्यानमनुश्रोतव्य कस्मा- नह्य ेकस्मिन् शास्त्रे शक्य सर्वशास्त्राणामवरोधः कर्त्तुम्भवन्ति चात्र । ॥ ५ ॥
एक शास्त्रमधीयानो न विद्याच्छास्त्रनिश्चयम् । तस्माद्दहुश्रुत शास्त्र विजानीयाचिकित्सक ॥ ६ ॥ शास्त्र गुरुमुखोद्गीर्णमादायोपास्त्र चासक्कत् ।
एक शास्त्रमधीयानो न विद्याच्छास्त्रनिश्चयम् । तस्माद्दहुश्रुत शास्त्र विजानीयाचिकित्सक ॥ ६ ॥ शास्त्र गुरुमुखोद्गीर्णमादायोपास्त्र चासक्कत् ।
एक शास्त्रमधीयानो न विद्याच्छास्त्रनिश्चयम् । तस्माद्दहुश्रुत शास्त्र विजानीयाचिकित्सक ॥ ६ ॥ शास्त्र गुरुमुखोद्गीर्णमादायोपास्त्र चासक्कत् ।
कर्म कुरुते वैद्य स वैद्योऽन्ये तु तस्कराः ॥७॥ श्रपथेन सौश्रुत पौष्कलावतम |शेषाणा शन्यतन्त्राणां मूलान्येतानि निर्दिशेत् ॥ ८ ॥
कर्म कुरुते वैद्य स वैद्योऽन्ये तु तस्कराः ॥७॥ श्रपथेन सौश्रुत पौष्कलावतम |शेषाणा शन्यतन्त्राणां मूलान्येतानि निर्दिशेत् ॥ ८ ॥
कर्म कुरुते वैद्य स वैद्योऽन्ये तु तस्कराः ॥७॥ श्रपथेन सौश्रुत पौष्कलावतम |शेषाणा शन्यतन्त्राणां मूलान्येतानि निर्दिशेत् ॥ ८ ॥
अथातोऽग्रहरणीयमध्याय व्याख्यास्याम' ॥१॥ त्रिविधं कर्म । पूर्वकर्म प्रधानकर्म पश्चात्कर्मेतिप्राधिं प्रति प्रत्युपदेच्क्ष्याम । अस्मिन शास्त्रे शस्त्रकर्म-
अथातोऽग्रहरणीयमध्याय व्याख्यास्याम' ॥१॥ त्रिविधं कर्म । पूर्वकर्म प्रधानकर्म पश्चात्कर्मेतिप्राधिं प्रति प्रत्युपदेच्क्ष्याम । अस्मिन शास्त्रे शस्त्रकर्म-
अथातोऽग्रहरणीयमध्याय व्याख्यास्याम' ॥१॥ त्रिविधं कर्म । पूर्वकर्म प्रधानकर्म पश्चात्कर्मेतिप्राधिं प्रति प्रत्युपदेच्क्ष्याम । अस्मिन शास्त्रे शस्त्रकर्म-
प्राधान्यान्वस्त्रकर्मैव तात्रत् पूर्वमुपदेक्ष्यामस्तत्सम्भाराव ॥ २ ॥ तच्च शस्त्रकर्माऽष्टविधम । तद्यथा । वेद्य' भेद्य लेख्य वेध्यमेष्यमाहाय्यं विस्राव्य सीव्यमिति । अतोऽन्यतम कर्म
प्राधान्यान्वस्त्रकर्मैव तात्रत् पूर्वमुपदेक्ष्यामस्तत्सम्भाराव ॥ २ ॥ तच्च शस्त्रकर्माऽष्टविधम । तद्यथा । वेद्य' भेद्य लेख्य वेध्यमेष्यमाहाय्यं विस्राव्य सीव्यमिति । अतोऽन्यतम कर्म
प्राधान्यान्वस्त्रकर्मैव तात्रत् पूर्वमुपदेक्ष्यामस्तत्सम्भाराव ॥ २ ॥ तच्च शस्त्रकर्माऽष्टविधम । तद्यथा । वेद्य' भेद्य लेख्य वेध्यमेष्यमाहाय्यं विस्राव्य सीव्यमिति । अतोऽन्यतम कर्म
चिकीर्षता वैद्येन पूर्वमेवीपकल्पवितव्यानि तद्यथा यन्त्र-शस्त्रचाराग्निशलाकाशृङ्ग जलौका लावूजाम्बवौष्ठ पिषुप्रीतस्- पत्रपमधुष्टतवसापयस्तै लतर्पण - कषायालेपन कल्क व्यजन-
चिकीर्षता वैद्येन पूर्वमेवीपकल्पवितव्यानि तद्यथा यन्त्र-शस्त्रचाराग्निशलाकाशृङ्ग जलौका लावूजाम्बवौष्ठ पिषुप्रीतस्- पत्रपमधुष्टतवसापयस्तै लतर्पण - कषायालेपन कल्क व्यजन-
चिकीर्षता वैद्येन पूर्वमेवीपकल्पवितव्यानि तद्यथा यन्त्र-शस्त्रचाराग्निशलाकाशृङ्ग जलौका लावूजाम्बवौष्ठ पिषुप्रीतस्- पत्रपमधुष्टतवसापयस्तै लतर्पण - कषायालेपन कल्क व्यजन-
शीतोष्णोदककटाहादीनि परिकर्मिणश्च स्निग्धाः स्थिराबलवन्त ॥ ३४ ततः प्रशस्तेषु तिथिकरण मुहर्त्तनचत्रे षु दध्यचतान्न- पानरत्नेरग्नि विप्रान् भिषजश्चार्चयित्वा कृतवलिमङ्गल-
शीतोष्णोदककटाहादीनि परिकर्मिणश्च स्निग्धाः स्थिराबलवन्त ॥ ३४ ततः प्रशस्तेषु तिथिकरण मुहर्त्तनचत्रे षु दध्यचतान्न- पानरत्नेरग्नि विप्रान् भिषजश्चार्चयित्वा कृतवलिमङ्गल-
शीतोष्णोदककटाहादीनि परिकर्मिणश्च स्निग्धाः स्थिराबलवन्त ॥ ३४ ततः प्रशस्तेषु तिथिकरण मुहर्त्तनचत्रे षु दध्यचतान्न- पानरत्नेरग्नि विप्रान् भिषजश्चार्चयित्वा कृतवलिमङ्गल-
स्वस्तिवाचन लघुभुक्तवन्त प्राङ्मुखमातुरमुपवेश्य यन्त्रयित्वा प्रत्यङ्म ुखो वैद्यो मर्मसिराखायुसन्ध्यस्थिधमनी परिहर- ननुलोम शस्त्र निदध्यादापूयदर्शनात् सऊदेवापहरेच्छस्त्र- माश च । महत्स्वपि च पाकेषु हाङ्क ुल वा शस्त्रपद-मुक्तम ॥४॥
स्वस्तिवाचन लघुभुक्तवन्त प्राङ्मुखमातुरमुपवेश्य यन्त्रयित्वा प्रत्यङ्म ुखो वैद्यो मर्मसिराखायुसन्ध्यस्थिधमनी परिहर- ननुलोम शस्त्र निदध्यादापूयदर्शनात् सऊदेवापहरेच्छस्त्र- माश च । महत्स्वपि च पाकेषु हाङ्क ुल वा शस्त्रपद-मुक्तम ॥४॥
स्वस्तिवाचन लघुभुक्तवन्त प्राङ्मुखमातुरमुपवेश्य यन्त्रयित्वा प्रत्यङ्म ुखो वैद्यो मर्मसिराखायुसन्ध्यस्थिधमनी परिहर- ननुलोम शस्त्र निदध्यादापूयदर्शनात् सऊदेवापहरेच्छस्त्र- माश च । महत्स्वपि च पाकेषु हाङ्क ुल वा शस्त्रपद-मुक्तम ॥४॥
तत्रायती विशाल सम सुविभक्त इति व्रणगुणा. ॥५॥ भवतश्चात्र । आयतश्च विशालश्च सुविभक्तो निराश्रय' । प्राप्तकालकृतञ्चापि व्रण कर्मणि शस्यते ॥६॥
तत्रायती विशाल सम सुविभक्त इति व्रणगुणा. ॥५॥ भवतश्चात्र । आयतश्च विशालश्च सुविभक्तो निराश्रय' । प्राप्तकालकृतञ्चापि व्रण कर्मणि शस्यते ॥६॥
तत्रायती विशाल सम सुविभक्त इति व्रणगुणा. ॥५॥ भवतश्चात्र । आयतश्च विशालश्च सुविभक्तो निराश्रय' । प्राप्तकालकृतञ्चापि व्रण कर्मणि शस्यते ॥६॥
शौर्यमाशुक्रिया शस्त्रतै क्षणमख दवेपथु । असम्मोहश्व वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते ॥७॥ एकेन वा व्रणेनाशुध्यमानेनान्तराबुद्धद्यावेक्ष्यापरान्
शौर्यमाशुक्रिया शस्त्रतै क्षणमख दवेपथु । असम्मोहश्व वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते ॥७॥ एकेन वा व्रणेनाशुध्यमानेनान्तराबुद्धद्यावेक्ष्यापरान्
शौर्यमाशुक्रिया शस्त्रतै क्षणमख दवेपथु । असम्मोहश्व वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते ॥७॥ एकेन वा व्रणेनाशुध्यमानेनान्तराबुद्धद्यावेक्ष्यापरान्
यतो यतो गति विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च । तत्र तत्र व्रण कुर्य्याद् यथा दोषो न तिष्ठति ॥ ॥ तत्र भ्रूगण्डशङ्खललाटा चिपुटौष्ठ दन्तवेष्टक चाकुचिवम
यतो यतो गति विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च । तत्र तत्र व्रण कुर्य्याद् यथा दोषो न तिष्ठति ॥ ॥ तत्र भ्रूगण्डशङ्खललाटा चिपुटौष्ठ दन्तवेष्टक चाकुचिवम
यतो यतो गति विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च । तत्र तत्र व्रण कुर्य्याद् यथा दोषो न तिष्ठति ॥ ॥ तत्र भ्रूगण्डशङ्खललाटा चिपुटौष्ठ दन्तवेष्टक चाकुचिवम
णेषु तिर्व्यक्च्छेद उक्त: ॥१०॥ चन्द्रमण्डलवच्छेदान् पाणिपादेषु कारयेत् । अर्धचन्द्राकृतींश्चापि गुदे मेद्र च बुद्धिमान् ॥ ११ ॥
णेषु तिर्व्यक्च्छेद उक्त: ॥१०॥ चन्द्रमण्डलवच्छेदान् पाणिपादेषु कारयेत् । अर्धचन्द्राकृतींश्चापि गुदे मेद्र च बुद्धिमान् ॥ ११ ॥
णेषु तिर्व्यक्च्छेद उक्त: ॥१०॥ चन्द्रमण्डलवच्छेदान् पाणिपादेषु कारयेत् । अर्धचन्द्राकृतींश्चापि गुदे मेद्र च बुद्धिमान् ॥ ११ ॥
अन्यथा तु सिराखायुच्छेदनादतिमात्र' वेदना चिरा- दुव्रणसंरोहो मासकन्दीप्रादुर्भावश्चति । मूढगर्भोदरार्थी- ऽश्मरीभगन्दरमुखरोगेष्वभुक्तवत. कर्म कुर्वीत ॥ १२ ॥
अन्यथा तु सिराखायुच्छेदनादतिमात्र' वेदना चिरा- दुव्रणसंरोहो मासकन्दीप्रादुर्भावश्चति । मूढगर्भोदरार्थी- ऽश्मरीभगन्दरमुखरोगेष्वभुक्तवत. कर्म कुर्वीत ॥ १२ ॥
अन्यथा तु सिराखायुच्छेदनादतिमात्र' वेदना चिरा- दुव्रणसंरोहो मासकन्दीप्रादुर्भावश्चति । मूढगर्भोदरार्थी- ऽश्मरीभगन्दरमुखरोगेष्वभुक्तवत. कर्म कुर्वीत ॥ १२ ॥
तत. शस्त्रमवचार्य शीताभिरद्भिरातुरमाश्वास्य समन्ता-परिपीयाङ्ग ुल्या व्रणमभिमृद्य प्रचात्य कषायेण प्रोतेनो- दकमादाय तिलकल्क मधुसर्पि प्रगाढा मौषधयुक्ता वर्त्ति प्रणिदध्यात् । तत कल्केनाच्छाद्य नातिनिग्धा नाति-
तत. शस्त्रमवचार्य शीताभिरद्भिरातुरमाश्वास्य समन्ता-परिपीयाङ्ग ुल्या व्रणमभिमृद्य प्रचात्य कषायेण प्रोतेनो- दकमादाय तिलकल्क मधुसर्पि प्रगाढा मौषधयुक्ता वर्त्ति प्रणिदध्यात् । तत कल्केनाच्छाद्य नातिनिग्धा नाति-
तत. शस्त्रमवचार्य शीताभिरद्भिरातुरमाश्वास्य समन्ता-परिपीयाङ्ग ुल्या व्रणमभिमृद्य प्रचात्य कषायेण प्रोतेनो- दकमादाय तिलकल्क मधुसर्पि प्रगाढा मौषधयुक्ता वर्त्ति प्रणिदध्यात् । तत कल्केनाच्छाद्य नातिनिग्धा नाति-
रुचा घनाङ्कवलिकान्दत्त्वा वस्त्रपट्टे न बध्नीयाद्देदनारची- पेपयेद्रीय मन्त्रैरचा कुर्वीत ॥ १३॥ ततो गुग्गुल्वगुरु सर्जरसवचागौर सर्षपचूर्णे लवण निख- पत्त्रव्यामिश्रैराज्ययुक्तैर्धूपैर्धूपयेत् । श्राज्यशेषेण चास्य प्राणान्
रुचा घनाङ्कवलिकान्दत्त्वा वस्त्रपट्टे न बध्नीयाद्देदनारची- पेपयेद्रीय मन्त्रैरचा कुर्वीत ॥ १३॥ ततो गुग्गुल्वगुरु सर्जरसवचागौर सर्षपचूर्णे लवण निख- पत्त्रव्यामिश्रैराज्ययुक्तैर्धूपैर्धूपयेत् । श्राज्यशेषेण चास्य प्राणान्
रुचा घनाङ्कवलिकान्दत्त्वा वस्त्रपट्टे न बध्नीयाद्देदनारची- पेपयेद्रीय मन्त्रैरचा कुर्वीत ॥ १३॥ ततो गुग्गुल्वगुरु सर्जरसवचागौर सर्षपचूर्णे लवण निख- पत्त्रव्यामिश्रैराज्ययुक्तैर्धूपैर्धूपयेत् । श्राज्यशेषेण चास्य प्राणान्
समालभेत। उदकुम्भाच्चापो गृहीत्वा प्रोचयन् रचाकर्मकुय्यात्तद्दच्याम. ॥१४॥ कृत्याना प्रतिघातार्थ तथा रक्षोभयस्य च । रक्षाकर्म करिष्यामि ब्रह्मा तदनुमन्यताम ॥ १५ ॥
समालभेत। उदकुम्भाच्चापो गृहीत्वा प्रोचयन् रचाकर्मकुय्यात्तद्दच्याम. ॥१४॥ कृत्याना प्रतिघातार्थ तथा रक्षोभयस्य च । रक्षाकर्म करिष्यामि ब्रह्मा तदनुमन्यताम ॥ १५ ॥
समालभेत। उदकुम्भाच्चापो गृहीत्वा प्रोचयन् रचाकर्मकुय्यात्तद्दच्याम. ॥१४॥ कृत्याना प्रतिघातार्थ तथा रक्षोभयस्य च । रक्षाकर्म करिष्यामि ब्रह्मा तदनुमन्यताम ॥ १५ ॥
नागाः पिशाचा गन्धवी' पितरो यचराचसा । अभिद्रवन्ति ये ये त्वा ब्रह्माद्या घ्नन्तु तान् सदा ॥१६॥ पृथिव्यामन्तरीचे च ये चरन्ति निशाचरा । दिक्षु वास्तुनिवासाच पान्तु त्वा ते नमस्कृताः ॥ १७॥
नागाः पिशाचा गन्धवी' पितरो यचराचसा । अभिद्रवन्ति ये ये त्वा ब्रह्माद्या घ्नन्तु तान् सदा ॥१६॥ पृथिव्यामन्तरीचे च ये चरन्ति निशाचरा । दिक्षु वास्तुनिवासाच पान्तु त्वा ते नमस्कृताः ॥ १७॥
नागाः पिशाचा गन्धवी' पितरो यचराचसा । अभिद्रवन्ति ये ये त्वा ब्रह्माद्या घ्नन्तु तान् सदा ॥१६॥ पृथिव्यामन्तरीचे च ये चरन्ति निशाचरा । दिक्षु वास्तुनिवासाच पान्तु त्वा ते नमस्कृताः ॥ १७॥
पान्तु त्वा मुनयो ब्रह्मा दिव्या राजर्षयस्तथा । पता व नद्य सर्वा सर्वेऽपि सागरा ॥१८॥ अग्नीरचतु ते जिह्वां प्राणान् वायुस्तथैव च ।
पान्तु त्वा मुनयो ब्रह्मा दिव्या राजर्षयस्तथा । पता व नद्य सर्वा सर्वेऽपि सागरा ॥१८॥ अग्नीरचतु ते जिह्वां प्राणान् वायुस्तथैव च ।
पान्तु त्वा मुनयो ब्रह्मा दिव्या राजर्षयस्तथा । पता व नद्य सर्वा सर्वेऽपि सागरा ॥१८॥ अग्नीरचतु ते जिह्वां प्राणान् वायुस्तथैव च ।
बलमिन्द्रो बलपतिर्मनुर्मन्य मति तथा ॥ २०॥ कामास्ते पान्तु गन्धर्वा सत्वमिन्द्रोऽभिरचतु । प्रज्ञा ते वरुणो राजा समुद्रो नाभिमण्डलम् ॥ २१ ॥
बलमिन्द्रो बलपतिर्मनुर्मन्य मति तथा ॥ २०॥ कामास्ते पान्तु गन्धर्वा सत्वमिन्द्रोऽभिरचतु । प्रज्ञा ते वरुणो राजा समुद्रो नाभिमण्डलम् ॥ २१ ॥
बलमिन्द्रो बलपतिर्मनुर्मन्य मति तथा ॥ २०॥ कामास्ते पान्तु गन्धर्वा सत्वमिन्द्रोऽभिरचतु । प्रज्ञा ते वरुणो राजा समुद्रो नाभिमण्डलम् ॥ २१ ॥
चक्षु सूर्य्यो दिश श्री चन्द्रमा पातु ते मन. । नक्षत्राणि सदा रूप छाया पान्तु निशास्तव ॥ २२ ॥ रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्वोषधयस्तथा ।
चक्षु सूर्य्यो दिश श्री चन्द्रमा पातु ते मन. । नक्षत्राणि सदा रूप छाया पान्तु निशास्तव ॥ २२ ॥ रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्वोषधयस्तथा ।
चक्षु सूर्य्यो दिश श्री चन्द्रमा पातु ते मन. । नक्षत्राणि सदा रूप छाया पान्तु निशास्तव ॥ २२ ॥ रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्वोषधयस्तथा ।
नक्षत्राणि सदा रूप छाया पान्तु निशास्तव ||२२|| रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्योषधयस्तथा ।आकाश खानि ते पातु देह तव वसुन्धरा ||२३| वैश्वानर शिर, पातु विष्णुस्तव पराक्रमम् ।
नक्षत्राणि सदा रूप छाया पान्तु निशास्तव ||२२|| रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्योषधयस्तथा ।आकाश खानि ते पातु देह तव वसुन्धरा ||२३| वैश्वानर शिर, पातु विष्णुस्तव पराक्रमम् ।
नक्षत्राणि सदा रूप छाया पान्तु निशास्तव ||२२|| रेतस्त्वाप्याययन्त्वापो रोमाण्योषधयस्तथा ।आकाश खानि ते पातु देह तव वसुन्धरा ||२३| वैश्वानर शिर, पातु विष्णुस्तव पराक्रमम् ।
पौरुष पुरुषश्रेष्ठो ब्रह्मात्मान ध्रुवो भ्रुवौ ॥२४॥ एता देहे विशेषेण तव नित्या हि देवता | एतास्त्वा सतत पान्तु दीर्घमायुरवाप्नुहि ॥२५॥ स्वस्ति ते भगवान् ब्रह्मा स्वस्ति देवाश्च कुर्वताम् ।
पौरुष पुरुषश्रेष्ठो ब्रह्मात्मान ध्रुवो भ्रुवौ ॥२४॥ एता देहे विशेषेण तव नित्या हि देवता | एतास्त्वा सतत पान्तु दीर्घमायुरवाप्नुहि ॥२५॥ स्वस्ति ते भगवान् ब्रह्मा स्वस्ति देवाश्च कुर्वताम् ।
पौरुष पुरुषश्रेष्ठो ब्रह्मात्मान ध्रुवो भ्रुवौ ॥२४॥ एता देहे विशेषेण तव नित्या हि देवता | एतास्त्वा सतत पान्तु दीर्घमायुरवाप्नुहि ॥२५॥ स्वस्ति ते भगवान् ब्रह्मा स्वस्ति देवाश्च कुर्वताम् ।
नमो ब्रह्मप्रजापत्यखिबलभिडन्वन्तरिसुश्रुतप्रभृतिभ्यः । श्रथातो वेदोत्पत्ति नामाध्यायं व्याख्यास्यामः । यथो-वाच भगवान् धन्वन्तरि सुश्रुताय ॥१॥"
नमो ब्रह्मप्रजापत्यखिबलभिडन्वन्तरिसुश्रुतप्रभृतिभ्यः । श्रथातो वेदोत्पत्ति नामाध्यायं व्याख्यास्यामः । यथो-वाच भगवान् धन्वन्तरि सुश्रुताय ॥१॥"
नमो ब्रह्मप्रजापत्यखिबलभिडन्वन्तरिसुश्रुतप्रभृतिभ्यः । श्रथातो वेदोत्पत्ति नामाध्यायं व्याख्यास्यामः । यथो-वाच भगवान् धन्वन्तरि सुश्रुताय ॥१॥"
अथ खलु भगवन्तममरवरसृषिगणपरिवृतमाश्रमस्थ काशिराज दिवोदास धन्वन्तरिमौषधेनववैतरपौरस्त्रपौ-ष्कलावतकरवीर्य्यगोपुररक्षितसुश्रुतप्रभृतय ऊचुः । भग-वन् । शारीरमानसागन्तुस्वाभाविकैर्व्याधिभिर्विविधवेद-"
अथ खलु भगवन्तममरवरसृषिगणपरिवृतमाश्रमस्थ काशिराज दिवोदास धन्वन्तरिमौषधेनववैतरपौरस्त्रपौ-ष्कलावतकरवीर्य्यगोपुररक्षितसुश्रुतप्रभृतय ऊचुः । भग-वन् । शारीरमानसागन्तुस्वाभाविकैर्व्याधिभिर्विविधवेद-"
अथ खलु भगवन्तममरवरसृषिगणपरिवृतमाश्रमस्थ काशिराज दिवोदास धन्वन्तरिमौषधेनववैतरपौरस्त्रपौ-ष्कलावतकरवीर्य्यगोपुररक्षितसुश्रुतप्रभृतय ऊचुः । भग-वन् । शारीरमानसागन्तुस्वाभाविकैर्व्याधिभिर्विविधवेद-"
नाभिघातोपद्रुतान् समाधानप्यनाथवविचेष्टमानान् विक्री-मत मानवानभिसमीक्ष्य मनसि न पीडा भवति तेषां सुखैषिणा रोगोपशमार्थमात्मन प्राणयावार्थञ्च प्रजाहित-हेतोरायुर्वेद श्रोतुमिच्छाम इहोपदिश्यमानम् । अत्राय-"
नाभिघातोपद्रुतान् समाधानप्यनाथवविचेष्टमानान् विक्री-मत मानवानभिसमीक्ष्य मनसि न पीडा भवति तेषां सुखैषिणा रोगोपशमार्थमात्मन प्राणयावार्थञ्च प्रजाहित-हेतोरायुर्वेद श्रोतुमिच्छाम इहोपदिश्यमानम् । अत्राय-"
नाभिघातोपद्रुतान् समाधानप्यनाथवविचेष्टमानान् विक्री-मत मानवानभिसमीक्ष्य मनसि न पीडा भवति तेषां सुखैषिणा रोगोपशमार्थमात्मन प्राणयावार्थञ्च प्रजाहित-हेतोरायुर्वेद श्रोतुमिच्छाम इहोपदिश्यमानम् । अत्राय-"
मैहिकामुभिकञ्च श्रेय । तद्भगवन्तमुपपन्नास्मः शिष्यत्वेनेति । तानुवाच भगवान् स्वागत व । सर्व एवा-मीमाया श्रध्याप्याश्च भवन्तो वत्सा | ॥२॥"
मैहिकामुभिकञ्च श्रेय । तद्भगवन्तमुपपन्नास्मः शिष्यत्वेनेति । तानुवाच भगवान् स्वागत व । सर्व एवा-मीमाया श्रध्याप्याश्च भवन्तो वत्सा | ॥२॥"
मैहिकामुभिकञ्च श्रेय । तद्भगवन्तमुपपन्नास्मः शिष्यत्वेनेति । तानुवाच भगवान् स्वागत व । सर्व एवा-मीमाया श्रध्याप्याश्च भवन्तो वत्सा | ॥२॥"
इह खल्वायुर्वेदो नाम यदुपाङ्गमथर्ववेदस्यानुत्पाद्यव प्रजाः श्लोकशतसहस्रमध्यायसहस्रञ्च कृतवान् स्वयम्भू । ततोऽल्पायुष्ट्वमल्पमेधस्त्वञ्चावलोक्यनराणां भूयोऽष्टधा प्राणी-"
इह खल्वायुर्वेदो नाम यदुपाङ्गमथर्ववेदस्यानुत्पाद्यव प्रजाः श्लोकशतसहस्रमध्यायसहस्रञ्च कृतवान् स्वयम्भू । ततोऽल्पायुष्ट्वमल्पमेधस्त्वञ्चावलोक्यनराणां भूयोऽष्टधा प्राणी-"
इह खल्वायुर्वेदो नाम यदुपाङ्गमथर्ववेदस्यानुत्पाद्यव प्रजाः श्लोकशतसहस्रमध्यायसहस्रञ्च कृतवान् स्वयम्भू । ततोऽल्पायुष्ट्वमल्पमेधस्त्वञ्चावलोक्यनराणां भूयोऽष्टधा प्राणी-"
तवान् ' तद्यथा शल्य' शालाक्यं कायचिकित्सा भूतविद्याकौमारभृत्यमगतन्त्र' रसायनतन्त्र वाजीकरणतन्त्र- मिति ॥३॥"
तवान् ' तद्यथा शल्य' शालाक्यं कायचिकित्सा भूतविद्याकौमारभृत्यमगतन्त्र' रसायनतन्त्र वाजीकरणतन्त्र- मिति ॥३॥"
तवान् ' तद्यथा शल्य' शालाक्यं कायचिकित्सा भूतविद्याकौमारभृत्यमगतन्त्र' रसायनतन्त्र वाजीकरणतन्त्र- मिति ॥३॥"
अथास्य प्रत्यङ्गलक्षणसमास । तत्र शल्य नाम विविधतृणकाष्ठपाषाणपाशलो हलोष्टास्थि-बालनखप्यास्त्रावान्तर्गर्भशल्योद्धरणायें यन्त्रशस्त्रक्षाराग्नि-प्रणिधानव्रणविनिश्चयार्थञ्च ॥ ४ ॥"
अथास्य प्रत्यङ्गलक्षणसमास । तत्र शल्य नाम विविधतृणकाष्ठपाषाणपाशलो हलोष्टास्थि-बालनखप्यास्त्रावान्तर्गर्भशल्योद्धरणायें यन्त्रशस्त्रक्षाराग्नि-प्रणिधानव्रणविनिश्चयार्थञ्च ॥ ४ ॥"
अथास्य प्रत्यङ्गलक्षणसमास । तत्र शल्य नाम विविधतृणकाष्ठपाषाणपाशलो हलोष्टास्थि-बालनखप्यास्त्रावान्तर्गर्भशल्योद्धरणायें यन्त्रशस्त्रक्षाराग्नि-प्रणिधानव्रणविनिश्चयार्थञ्च ॥ ४ ॥"
शालाक्य नाम 'ऊड' जत्र गताना रोगाणां श्रवणनयन-वदनघ्राणादिसविताना व्याधीनामुपशमनार्थम् ॥५॥ कायचिकित्सा नाम सर्वाङ्गसविताना व्याधीनां ज्वरातीसाररक्तपित्तशोषोन्मादापस्मार कुष्ठमेहादीनामुपथ-मनार्थम ॥६॥"
शालाक्य नाम 'ऊड' जत्र गताना रोगाणां श्रवणनयन-वदनघ्राणादिसविताना व्याधीनामुपशमनार्थम् ॥५॥ कायचिकित्सा नाम सर्वाङ्गसविताना व्याधीनां ज्वरातीसाररक्तपित्तशोषोन्मादापस्मार कुष्ठमेहादीनामुपथ-मनार्थम ॥६॥"
शालाक्य नाम 'ऊड' जत्र गताना रोगाणां श्रवणनयन-वदनघ्राणादिसविताना व्याधीनामुपशमनार्थम् ॥५॥ कायचिकित्सा नाम सर्वाङ्गसविताना व्याधीनां ज्वरातीसाररक्तपित्तशोषोन्मादापस्मार कुष्ठमेहादीनामुपथ-मनार्थम ॥६॥"
भूतविद् या नाम देवासुरगन्धर्वयचरच. पितृपिशाच-नागग्रवाद्युपसृष्टचेतसा शान्तिकर्मबलिहरणादिग्रहोपश-मनार्थम् ॥७॥"
भूतविद् या नाम देवासुरगन्धर्वयचरच. पितृपिशाच-नागग्रवाद्युपसृष्टचेतसा शान्तिकर्मबलिहरणादिग्रहोपश-मनार्थम् ॥७॥"
भूतविद् या नाम देवासुरगन्धर्वयचरच. पितृपिशाच-नागग्रवाद्युपसृष्टचेतसा शान्तिकर्मबलिहरणादिग्रहोपश-मनार्थम् ॥७॥"
कौमारभृत्यं नाम कुमारभरणधात्रीचीरदोषसंशोध-दुष्टस्तन्यग्रहसमुत्थानाञ्च व्याधीनामुपशमनार्थम् ॥८॥ अगदतन्त्र नाम सर्पकीटलूताल श्विकमूषिकादिदष्ट-"
कौमारभृत्यं नाम कुमारभरणधात्रीचीरदोषसंशोध-दुष्टस्तन्यग्रहसमुत्थानाञ्च व्याधीनामुपशमनार्थम् ॥८॥ अगदतन्त्र नाम सर्पकीटलूताल श्विकमूषिकादिदष्ट-"
कौमारभृत्यं नाम कुमारभरणधात्रीचीरदोषसंशोध-दुष्टस्तन्यग्रहसमुत्थानाञ्च व्याधीनामुपशमनार्थम् ॥८॥ अगदतन्त्र नाम सर्पकीटलूताल श्विकमूषिकादिदष्ट-"
यञ्जनार्थं विविधविषस योग विषोपहतोपशमनार्थम् ॥ १॥ रसायनतन्त्र नाम वयःस्थापनमायुर्मेधा बलकर रोगा-पहरणसमर्थञ्च ॥१०॥"
यञ्जनार्थं विविधविषस योग विषोपहतोपशमनार्थम् ॥ १॥ रसायनतन्त्र नाम वयःस्थापनमायुर्मेधा बलकर रोगा-पहरणसमर्थञ्च ॥१०॥"
यञ्जनार्थं विविधविषस योग विषोपहतोपशमनार्थम् ॥ १॥ रसायनतन्त्र नाम वयःस्थापनमायुर्मेधा बलकर रोगा-पहरणसमर्थञ्च ॥१०॥"
वाजीकरणतन्त्र' नाम अल्पदृष्टविशुष्क क्षीणरेतसामा-प्यायनप्रसादोपचयजनननिमित्त प्रहर्षजननार्थञ्च । एव-उपदिश्यते ॥ ११ ॥"
वाजीकरणतन्त्र' नाम अल्पदृष्टविशुष्क क्षीणरेतसामा-प्यायनप्रसादोपचयजनननिमित्त प्रहर्षजननार्थञ्च । एव-उपदिश्यते ॥ ११ ॥"