headline
stringlengths 3
161
| date
stringlengths 10
10
| category
stringclasses 8
values | body
stringlengths 1
84.9k
| link
stringlengths 25
28
|
|---|---|---|---|---|
Эрнест Хэмингуэй "Килиманжарогийн цас"
|
2023/06/22
|
Урлаг
|
Эрнест Хэмингуэй
Килиманжарогийн цас
19 710 тохой өндөр мөнх цаст Килиманжаро уул нь Африкийн хамгийн өндөр цэг юм. Масаи омгийнхон энэ уулыг баруун оргил буюу Бурхны орон хэмээн Нгайэ-Нгайя гэж нэрлэдэг. Оргилын доохонтоо ирвэсийн хатаж хөлдсөн сэг бий. Ирвэс гэж амьтан чухамдаа ямар учраас ийм өндөрт гарсныг хэн ч үл мэднэ.
Ерөөсөө өвдөхгүй нь хачин юм даа. Эхлэхдээ ингэдэг гэнэ лээ гэж түүнийг өгүүлэхэд:
Ер өвдөхгүй байна гэж үү? хэмээн хариу асуух нь дуулдав.
Харин тийм. Эвгүй үнэртэй нь ч үнэртэй хог юм аа. Чамд муухай л байгаа байх гэсэнд:
Боль доо. Битгий ингэ гэлээ.
Эднийг хар даа. Юундаа ингэж шавдаг байна аа? Үнэрт нь л татагддаг юм байх даа? хэмээх залуугийн хэвтэж буй орыг саглагар ороонгын сүүдэрт байрлуулжээ.
Нүд гялбам нар туссан талд гурван том шувуу майжигнан алхах бөгөөд дээр нь бас хэдэн шувуу газарт сүүдрээ гулгуулан эргэлдэнэ.
Энэ хэдэн шувуу ачааны машин эвдэрснээс хойш туж үүгээр эргэлдлээ. Өнөөдөр харин анх удаа газарт буув шүү. Эхэндээ ч өгүүллэг бичихдээ оруулъя гэж санаад нүд салгалгүй ажаад л байлаа. Одоо ч тэгж бодоход инээдтэй юм даа гэхэд эмэгтэй:
Өөрийгөө зовоож яах нь вэ? хэмээн зэмлээд авлаа.
Зовоох юу байх вэ. Хүнтэй ярихад арай хөнгөрөх юм. Болдог бол чамд тээр болмооргүй л байна гэсэнд эмэгтэй:
Өөрийгөө хэнд ч хэрэггүй гэж санасандаа л тэвдэж явааг минь чи мэднэ шүү дээ. Хоёулаа онгоц иртэл тэсчихэд болчихно оо гэвэл:
Онгоц уу? Хүлээх хэрэг байна уу? гэсэн хариу сонстлоо.
Би одоо юу хийх вэ? Чамд яаж туслах вэ? гэж эмэгтэйг асуухад:
Хөлийг минь тайрч болох юм. Тэгвэл үхжил газар авахгүй. Гэхдээ тэглээ гээд баталгаагүй л дээ. Эсвэл намайг буудчихаж болно. Мэргэн болсон шүү дээ чи. Би чамд заасан гэсэнд:
Ингэж яриад байхдаа яах вэ дээ? Чамд ном уншиж өгөх үү? гэлээ.
Ямар ном?
Уншаагүй номыг чинь гэсэнд эрэгтэй:
Хэрэггүй ээ. Сонсох тэнхэл алга. Тэгснээс ярьсан нь, маргасан нь дээр. Ядаж л цаг нөгцөөх юм даа хэмээв.
Үгүй хэн чамтай маргаа вэ. Маргах ч хүсэл алга. Ахиж ер нь ам зөрөхгүй. Ямар ч байсан муудахгүй. Өнөөдөр бидний араас тэрэг явуулах ч юм бил үү, эсвэл онгоц нисээд ирж мэдэх юм гэхэд:
Надад бол хөдлөх ч хүсэл алга. Хөдөллөө ч яалаа? Чамд л амар болно гэсэнд эмэгтэй:
Ингэж хулчийхаа болийч гэлээ.
Чи намайг тайван үхүүлчхээч. Ийм юман дээр хүртэл заавал зөрөх хэрэг байна уу? Хулчийлаа л гэнэ! Тэглээ гээд юу ч өөрчлөгдөхгүй! гэж залууг бухимдахад бүсгүй:
Чи үхэхгүй ээ гэж зөрвөл залуу:
Больж үз. Үхэх нь угаасаа тодорхой. Тэр хэдэн шувууг хар! гэсээр хүзүүнийхээ өдийг босгож толгойгоо нугдайлган суугаа шувуудын зүг зангав. Дөрөв дэх шувуу газарт бууж, хөлөө солбин хэд хэд хурдан алхаад нөгөө гурав руугаа майжигнав.
Буудал дагаж явдаг шувуу л байна. Өөр үед бол хүн анзаараад байдаггүй. Чи л зоригтой байвал үхэхгүй! гэхэд залуу:
Хаана тэгж байна? Үгүй чи мөн тэнэг хүн ээ! гэсээр бухимдлаа.
Тэгвэл намайг биш, өөр хүний тухай бод л доо гэхэд:
Больё доо! Юу ч бодох хүсэл алга! гэсээр мөнөөх залуу дэр налан, дээрээс урсан долгилох нозоором халуун агаар, тэртээд ногоорох намхан бутыг чимээгүйхэн ширтэн хэвтлээ.
Шаргал элсэн дунд цайран ялгарах хэдэн хонь тэрүүхэнд өвс зулгаан бэлчинэ. Цаахантаа нь нов ногоохон бутнаас эрс ялгаран нүдэнд тусах алаг тахь идээшилнэ. Толгодын бэлд, том моддын сүүдэрт устай газар бараадан буусан нь ёстой л нүдээ олжээ. Хажууханд хоёр алхмын цаана хатсан булаг байх агаад өглөөдөө ятуу нисэж үзэгдэнэ. Орны толгойд тавьсан эвхдэг сандал дээр суух бүсгүй:
Юм уншаад өгөх үү? Ашгүй салхилаад эхэллээ гэж ам нээхэд:
Хэрэггүй ээ гэв.
Ачааны тэрэг мөдхөн ирэх байх гэвэл:
Ирсэн ч, ирээгүй ч хамаа алга гэсэнд бүсгүй:
Надад бол хамаатай гэж сөргөлөө.
Ямар сураагүй биш. Надад хамаагүй юм чамд дандаа хамаатай байдаг даа гэвэл бүсгүй:
Боль доо, Харри гэж зэмлэсэн янзтай дуугарсанд залуу:
Сайхан архи уух сан гээд санаа алдав.
Болохгүй ээ. Блэкийн номд архи ууж болохгүй гэсэн байна лээ. Ёстой болохгүй! гэж хорьсон ч залуу өөрийнхөө зүтгэн:
Моло! гэж дуудахад бой:
Заа, бвана гэсээр гүйгээд ирлээ.
Содтой виски аваад ир гэвэл бой:
Мэдлээ гэсээр холдов.
Ууж болохгүй ээ. Бууж өгч болохгүй гэж би хэлсэн дээ. Ном дээр ууж болохгүй ээ гээд биччихсэн байна лээ. Биед чинь муу гэж байна шүү дээ гэхэд:
Хаанаас даа. Харин ч тустай гэж зөрөв.
Одоо юу ч хийх аргагүй, юу ч амжуулах боломжгүй. Архи уухдаа хүртэл ам зөрөх нь гэх бодол толгойд нь эргэлдэнэ. Баруун хөл нь үхжиж эхэлснээс хойш өвчин арилж, үүнийг дагаад айдас түгшүүр ч алга болсонд ингэж л төгсөх хувьтайгаа зөнгөөрөө мэдрээд цуцаж цухалдахаас өөрийг үл мэдэн хэвтэнэ. Айсуй үзэгдлийг тэр ерөөс сонирхсонгүй. Энэ үзэгдэл олон жил түүнийг гэзэг даран дагасан ч өдгөө юм бүхэн ерөөс утга учиргүй болжээ. Ядрал цуцал бүхнийг хачин их хөнгөвчилдөг нь хачирхалтай.
Одоо бол харсан үзсэнээ дориухан шиг бичдэг болтлоо нөөж хадгалах явдалгүй. Ямартаа ч бүтэлгүйтэхээс зайлах юм даа. Анхнаасаа л бүтэхгүй нь тодорхой байсан болохоор үзсэн туулснаа бичнэ гэж үзэг барилгүй хойш тавьсаар ирсэн ч юм бил үү, хэн мэдэх вэ. Өдгөө нэгэнт үүнийг баттай мэдэх аргагүй болжээ.
Эмэгтэй барьсан хундагыг нь харж уруулаа хазлан:
Энд хэрэггүй л ирж. Парист байсан бол юу боллоо гэж ийм юм болох вэ. Чи Парист дуртай гэж хэлдэг дээ. Парист, эсвэл өөр газарт очсон ч болох л байсан. Би хаашаа л бол хаашаа чамайг дагаад явна. Хүссэн газарт чинь очно гэж хэлсэн шүү дээ. Ан хиймээр байсан бол Унгар орж болох л байлаа. Үйлчилгээ сайтай газар гэсэнд залуу:
Чиний мөнгө ч их гай боллоо шүү гэж хэдэрлэх нь тэр ээ.
Ингэж ярьж болохгүй ээ. Энэ мөнгө адилхан чиний ч мөнгө. Би бүхнээ хаяад чамайг дагасан, хүссэнийг чинь хийсэн. Тэглээ гээд энд ирэх ёсгүй л байж гэхэд залуу:
Чамд энд таалагддаг гээ биз дээ? гэж ам асуув.
Чамайг эрүүл байхад таалагддаг байсаан. Одоо бол байж суух арга алга. Хөл чинь яагаад өвдчихөв дөө? Хүн амьтанд гэм хийгээгүй л юмсан гэхэд:
Өвдгөн дээрх шалбархайгаа эхлээд йодоор түлэхээ мартчихаж. Өмнө нь халдвар орохгүй зүгээр байсан болохоор тоогоогүй минь буруудаж. Лугшаад байхаар нь байсан карболын сулхан уусмалаар арчаад л явсан. Тэгсэн чинь хялгасан судсууд нь бөглөрөөд үхжээд эхэлж. Ийм л юм болж гэсэнд эмэгтэй:
Би тэр тухай яриагүй ээ гэвэл:
Нутгийн биш мэргэжлийн жолооч хөлсөлсөн бол моторын тосоо шалгаад подшипникээ шатаахгүй л байж хэмээв.
Тэр чухал биш ээ гэсэнд:
Чи Уэстбери, Саратог, Палм-Бичийн найзуудаасаа салж надтай нийлээгүй бол...
Болиоч дээ. Чамд хайртай болохоор л би чамайг дагасан. Одоо ч хайртай, цаашдаа ч хувирахгүй. Чи ч надад хайртай биз дээ? гэлээ.
Үгүй ээ. Би чамайг ер нь хайрлаж байгаагүй байх гэвэл:
Солиотой юм ярих юм, Харри! гэж зэмлэх аядав.
Нээрээ шүү. Үнэн л юм чинь гэхэд:
Наад архиа боль. Битгий уу л даа. Боломжтой бүхнээ үзээд алдах л хэрэгтэй гэсэнд:
Чи л үз. Би ч тэнхэл алга гэвэй.
Карагачийн галт тэрэгний буудал өмнө нь тодрон үзэгдэнэ. Тэгэхэд тэр шуудай мөрлөн Фракиягаас ухран буцахдаа Симплон-Ориентын хурдан галт тэрэгний гэрэл түнэр харанхуйг зүсэн урагшлахыг ажин зогссон сон. Энэ үзэгдэл, үүгээр барахгүй өглөөний унд, Болгарын цаст уулыг цонхоор харж байснаа, Нансений номлогчийн нарийн бичиг бүсгүй цавцайн буусан цасыг гайхширан “Энэ цас мөн үү?” гэж асуухад өвгөн тийш хараачлаад “Биш ээ, цас ороход арай л эрт байна” гэж хариулсныг ч тэр хожим буулгана хэмээн дотроо нөөж билээ. Бүсгүй бусдадаа “Цас биш гэнэ ээ” гэхэд цаадуул нь ч залгуулан “Цас биш гэнэ” гэсээр шуугилдсан юмдаг. Гэхдээ л тэр цас мөн байсан. Жинхэнэ цас байсан. Иргэдээ солилцож эхлэхэд дарга нь олон хүнийг энэ уулаад илгээсэнд тэд хунгарласан цасаар туучиж яваад бүгд осгож эндсэн шүү дээ.
Гауэрталд тэр жилийн зул сараар бас битүү цастай байлаа. Нүүрэндээ хээтэй, умгархан өрөөний тэн хагасыг эзлэх ам дөрвөлжин пийшинтэй түлээчний жижиг байшинд хатсан навч чихсэн гудсан дээр тэд унтдаг сан. Яг тэгэхэд цасан дээр цусан мөр татуулсан нэг цэрэг оргож ирээд, араас нь нэхэж явааг хэлэхэд түүнд ноосон оймс өгч, цустай мөр нь цасан шуурганд далдартал цагдаа нарыг аргацаасан юмдаг.
Шрунст зул сарын баярын эхний өдөр сүмд мөргөөд харьж буй сүсэгтэн олныг Weinstube[1]-ийн цонхоор гадагш харах аргагүй нүд гялбам их цастай байлаа. Тэнд байхдаа тэд өтгөн шилмүүст ойтой өндөр уулын бэл, өргөн голын эргээр эмжээрлэн тогтсон, адууны шээсэнд шарлаж, чарганы мөр гарч дагтаршсан замаар хүнд цанаа мөрлөн явгаар өгсөж, Мадленер-Хаусын дээр дүнхийх мөнх цаст уулын эгц энгэрээр уруудан гулгаж билээ. Хайлуулсан чихэр шиг гөлгөр, өд шиг хөнгөн тэндхийн цасан дээгүүр уруугаа шидсэн чулуу шиг, шувуу мэт маш хурдтай шунган буухад чихэнд исгэрэх чимээ ч хүрч амжихгүй чимээ аниргүйд уусах нь үнэхээр гайхалтай.
Шуурганаас болж Мадленер-Хауст тэд бүтэн долоо хоног саатахдаа утаа суунаглуулан уугих дэнгийн гэрэлд хөзөр тоглож, герр Ленц хожигдохын хэрээр бооцоо өссөөр байлаа. Ленц цанын сургууль, улирлын орлого, хурааж цуглуулсан бүхнээ алдсан юм. Унжуу хамартай Ленц ширээн дээрээс хөзөр авч Sans voir[2] тавьж байгаа нь өчигдөрхөн мэт тодхон үзэгдэнэ. Өдөржин шөнөжин тоглож билээ. Цас орсон ч, намжсан ч тоглосоор. Эргээд бодох нь ээ, энэ амьдралынхаа хэдий хугацааг хөзөр тоглож өнгөрүүлсэн юм бол?
Гэлээ ч тэр энэ тухай, зул сарын баярын цэлмэг авч жихүүн салхитай, тэртээд дурайх уулс тодрон үзэгдсэн өвлийн тэр нэгэн өдрийн тухай юу ч бичээгүй. Баркер харьж яваа Австри офицеруудын суусан галт тэргийг бөмбөгдөхөөр энэ уулсын дээгүүр нисэж галын шугамаар даван, сумаар шүршихэд дайсны офицерууд харсан зүтгээ зугтсан гэдэг. Баркер офицеруудын цайны газарт орж ирээд энэ тухай өгүүлэхэд нам гүмхэн болж нэг нь “Адгийн амьтан!” гэж хараал тавьсан нь санаанд тодхон. Суманд шүршүүлсэн австри офицерууд дараа нь түүнтэй хамт гулгаж байсан австриудтай ав адилхан хүмүүс байж. Гэхдээ л бас яг адилхан биш. Тэр жилжин хамт цанаар гулгасан Ханс гэхэд анчин цэргийн ангид алба хааж явсан. Мод бэлтгэх газрын дээхэн хөндийд туулай агнахдаа Пасубиогийн тулалдаан, Петрика, Асалоны давшилтын тухай хөөрөлдсөн ч Харри тэр талаар ганц үг буулгаагүй нь л үнэн. Монте-Корно, Сьета-Коммуни, Арсиерогийн тухай ч ер бичээгүй шүү дээ.
Арльберг, Форарльбергт тэр хэдэн ч удаа өвөлжив? Лав дөрвөн өвлийг тэнд авсан гэж санаад Блуденц руу бэлэг авахаар явж байх замд үнэг худалдсан эрийг дурслаа. Интоорын ясны амт ялимгүй шингэсэн анхилуун дарс, хөр цасан дээгүүр хийсэх өд шиг хөнгөн цас, эгц уруудахын өмнөх эргэлтэн дээр “Хай-хо, манай Ролли!”гэж хадаасан баярын дуу, цэцэрлэгт хүрээлэн, суваг жалга, зочид буудлын арын мөстсөн зам нүднээ тодрон үзэгдэнэ. Цанын бэхэлгээгээ салгаж хөлөө сугалан цанаа модон хана түшүүлэн тавихад цонхны цаанаас чийдэнгийн гэрэл шаргалтаж, тамхины утаа, дарсны ааг ханхалсан өрөөнд баянхуурын аялгуу эгшиглэнэ.
Африкийн аагим халуунд хажууханд нь эвхдэг сандал дээр суугаа эмэгтэйгээс:
Парист хоёулаа хаана буудаг байлаа? гэж асуухад:
Крийонд буудаг байсан шүү дээ. Мартчихаа юу? гэвэл өөдөөс нь:
Мартаж болно оо доо? гэж хэдэрлэв.
Дандаа л тэнд буудаг шүү дээ гэхэд нь:
Дандаа ч биш ээ гэлээ.
Тэнд, бас Сен-Жермэний эдлэнгийн Хэнрих IV-ийн павильонд буудаг байсан. Чиний дуртай газрууд гэвэл Харри:
Хайр аа гэж. Хогон овоолго юм даа. Харин би дээр нь гараад донгодож байгаа азарган тахиа гэсэнд:
Үхэх гээд байгаа юм бол мөрөөрөө ч явчихгүй заавал үлдсэнээ зовоох хэрэг байна уу? Юм үлдээхгүй л аваад явах санаатай даг аа? Унасан морь, авсан авгайгаа цааш нь харуулаад, агссан зэвсгээ шатааж байж сэтгэл ханах хүн юм аа? хэмээв.
Тийм ээ. Чиний хараал идсэн мөнгө бол миний зэвсэг. Зэвсэгтэй байхад хаа ч газардахгүй гэвэл эмэгтэй:
Болиоч гэсэнд:
Больё оо. Чамайг гомдоомооргүй байна гэлээ.
Ухаарч дээ гэж үг хаяхад:
Тэгвэл гомдооё л доо. Тэртээ тэргүй алдах юмгүй хүн. Чамтай хийдэг дуртай ганц үйлээ гүйцээж чадахгүй хойно хэл амаа л билүүдэж сууя хэмээвэл эмэгтэй:
Арай ч дээ. Чи өөр юманд бас дуртай л байсан шүү дээ. Тэр бүхнийг чинь би ч дагаад хийдэг байсан гэж тунирхав.
Залуу:
Бурхан минь, больж үз гээд эргэж харвал эмэгтэй мэгшинэ. – Аан гээч. Надад сайхан байна гэж бодоо юу? Яах гэж чамайг үгээр идэж байгаагаа өөрөө ч ойлгохгүй байна. Өрөөлийг алж өөрийгөө амьд гэдгийг мэдрэх... Тэр нь л энэ юм байлгүй. Ярьсаар байгаад иймдээ хүрнэ гэж хэн мэдэх вэ. Галзуурахад ганц хуруу л дутуу байх шиг. Намайг битгий тоо. Би чамд хайртайг чи мэднэ шүү дээ. Чамаас өөр хүнийг ингэж хайрлаж байгаагүй гэсээр хоногийн хоолоо олдог өнөө л худал хуурмагийн замаар орлоо.
Хэлж ярьж байгааг нь!
Гичий. Гичий ч өгөөмөр дөө. Энэ чинь л яруу найраг. Одоо би яруу найргаар амьсгалж байна. Өмхий үнэр, яруу найраг. Өмхий үнэр, яруу найраг гэхэд эмэгтэй тэсэлгүй:
Амаа тат, Харри! гэж хашгирвал:
Би юу ч үлдээхгүй. Юу ч үлдээлгүй явмаар байна гэлээ.
Орой болж тэр сэрчхэв. Нар толгодын цаагуур сууж, налгар хөндий сүүдэртэнэ. Жижиг амьтад мод бутнаас улам холдож, толгойгоо бөхийлгөн сүүлээ годгонуулан майхны хажууханд идээшилнэ. Газарт бууж манаанд гарсан махчин шувууд одоо бол модон дээр бараантан бөөгнөрчээ. Илэрхий олширсон нь эрхгүй нүдэнд тусна. Бой нь орны хажууд сууна.
Мемсаиб буудахаар явсан. Бванад юм хэрэгтэй байна уу? гэж асуухад:
Хэрэггүй ээ гэв.
Эхнэр нь оройн хоолонд хийх ангийн мах олж ирэхээр явжээ. Амьтан харах дуртайг нь мэдэх болохоор орон дээрээс нь үзэгдэх орчныг цочоохгүй гэсэндээ нэлээн холджээ. Эхнэр нь бүхнийг санаж буй аж. Уншиж мэдэж, үзэж дуулснаа нэгд нэгэнгүй тогтоожээ.
Амьдралд итгэл алдарч аргагүйдсэн хойноо түүнтэй учирсанд эхнэр нь ямар ч буруугүй. Эмэгтэйн чихэнд хүрч буй үг үнэндээ утгагүй, амнаас гардаг хий шиг дадал болж, амгалан тайван байдлаа хадгалж үлдэх төдий өчүүхэн зорилготойг тэр гадарлах ч үгүй. Үгийн утгыг хөөцөлдөхөө больсноос хойш үнэнээсээ илүү худал үг нь эмэгтэйчүүдэд таалагдаж эхэлсэн. Худал хэлсэн нь биш, харин үнэн түүний сэтгэлд орших оронгүй болсон нь харамсалтай. Амьдралд үздэгээ үзсэн ч амьсгалсаар, ондоо хүмүүсийн дунд дутагдах юмгүй дураараа яваа. Танил дасал газруудаасаа аль сайныг нь шилж, шинэ газар оронд очих нь олонтаа.
Хамгийн гол нь бодолд автахгүй л бол сэтгэл амгалан, сэргэлэн цовоо явна. Эрүүл чийрэг төрсний ачаар үеийнхэн шигээ өвчинд баригдсангүй, өмнө нь хийж байсан ч өдгөө гүйцээж чадахгүй болсон тэрхүү ажлаа үл тоосон царайлна. Гэхдээ л дотроо бол баян чинээлэг энэ хүмүүсийн тухай хэзээ нэгэн цагт бичнэ гэж ам гарсан. Чи бол эднээс ондоо овгийн, хөндлөнгийн хүн болохоор холдож яваад энэ тухай бичнэ. Бичих бичихдээ таньж мэдсэн тэр л зүйлээ бичсэн анхны хүн болно гэж сэтгэсэн ч үзэг цаас нийлүүлж чадаагүй. Учир нь ааг бахдал, ая тух, өөрийгөө жигшсэн өдөр хоногууд авьяасыг нь мохоож, ажил хөдөлмөрөөс хойргошуулсаар адаг сүүлд нь бичгийн ширээнээс нэг мөр хөндийрчээ. Танилуудынх нь хувьд тэр ажил хийхгүй байх нь тавтай таатай аж. Цагтаа Африкт амьдралынхаа алтан үеийг өнгөрүүлсэн түүхтэй. Тиймдээ ч бүхнийг эхэлье гэж санаад энд иржээ. Аялахдаа тэд аль болох энгийн даруу орчныг сонгож, хэдий дутах юмгүй ч тансагласангүйд дадал заншил нь дорхноо сэргэж, сэтгэлийг нь бүрхэн ургасан өөх тосыг ууланд өөхөө шатааж бэлтгэл хийж буй боксчин шиг даруй шатаачихна гэж санажээ.
Эхнэр нь ч үүнд дуртай, ийм амьдрал тухтай гэж ярьсан сан. Сэтгэл догдлуулж, орчин тойрныг өөрчилсөн юм бүхэнд тэр дуртай. Шинэ хүмүүстэй танилцаж зугаацах сонирхолтой. Өөрөө ч үзэг барих хүсэл нь өдөөгдөн сэргэнэ гэдэгт эргэлзэхгүй байлаа. Ингээд бүх юм төгсвөл, төгсөх нь нэгэнт тодорхой болсон хойно нуруугаа хугалуулсан могой шиг өөрийгөө хатгаж хэмлэх хэрэг юун. Эмэгтэй ямар ч буруугүй. Энэ биш юм аа гэхэд өөр эмэгтэй гарч ирэх л байсан. Насаараа худал хэлсэн бол худлаа хэлсээр үхэхээс өөр аргагүй. Тэгтэл толгодын цаана буун дуу тасхийв.
Сайхан сэтгэлтэй энэ өлөгчин, эелдэг зантай энэ эмэгтэй, эрдэм чадлыг нь булшилсан энэ хүн ончтой, мэргэн бууддаг. Үгүй дээ. Эрдэм чадлаа тэр өөрөө л булшилсан. Хангалуун чинээлэг ахуйд хөтлөн оруулсан эмэгтэйд буруутгаад яах вэ. Авьяас чадлаа ашиглалгүй, өөрөөсөө, итгэл үнэмшлээсээ урваж, архи дарсанд толгой мэдүүлэн мэдрэмжээ дарж, залхуурч, их зантай болж, үнэн худлыг ээлжлүүлсээр зэврүүлсэн нь үнэн. Авьяастай байсан уу гэвэл маргаангүй байсан. Ажиллаж хөгжүүлэхийн оронд түүнийгээ харин тэр арилжиж худалдаж эхэлсэн. Би хийсэн гээд үзүүлчих юмгүй, хийх л байлаа гэх хоосон үгтэй үлдсэн нь яриангүй үнэн. Үзгээр биш өөр аргаар амьдралаа залгуулахаар шийдсэн нь ч аанай л үнэн. Зүгээр ч тэгээд шийдчихсэн юм биш. Тийм биз? Дурласан бүсгүйчүүд нь урьд дурлаж хайрласнаас нь илүү чинээлэг байсан нь жирийн нэг тохиолдол биш. Хөрөнгөтэй бол хөрөнгөтэй, урьд нь учирсан эмэгтэйчүүдээс хамгийн чинээлэг, цагтаа нөхөр хүүхэдтэй, амраг эртэй байсан ч түүнээсээ таашаал мэдрээгүй, тиймдээ ч зохиолч, эрх хүнийх нь хувьд түүнийг энхрийлэн хайрлаж, найз нөхрийн хувьд нандигнан үнэлж буй энэ эмэгтэйг шохоорхох сэтгэл уусан алдарч, хайр сэтгэлийг худал үгээр орлуулахад хайрлаж байсан эмэгтэйчүүддээ өгснөөс илүүтэйг зориулж чадахгүй байгаа нь хачирхалтай бус уу?
Хүн бүр оногдсон тавилантай. Амьдралаа хэрхэн залгуулж буйгаар авьяас чадвар илэрдэг. Түүний хувьд эрдэм чадлаа ямар нэгэн аргаар арилжсаар ирсэн. Мэдрэмж алга болоход алив хүн авсан мөнгөнийхөө төлөө хамгийн чанартайгаа барьдаг зантай. Үүнийг тэр лавтай таньсан ч энэ тухай хэзээ ч бичихгүй нь баттай. Тийм ээ, тэр бичихгүй. Бичвэл уг нь сайн сан.
Эмэгтэй толгодын цаанаас хөндийг туулан буудал руугаа ирж явна. Өргөн богино өмдтэй, буу барьсан түүний ард зардсууд дөрвөн мөчнөөс нь нарийн модонд хүлсэн хонь авч явна. Аанай л эрчүүдийн харцыг булаасан сайхан биетэй эмэгтэй юм гэсэн бодол харван орлоо. Амрагийн ажилд адтай, дуртай. Царайлаг гэхээргүй ч төрх нь түүнд таалагддаг. Ном уншдаг, морь унаж анд явах дуртайгаас гадна нэлээн уудаг. Харьцангуй залуудаа нөхрөө алдаж, гараас гарч хэдийн бие даасан хүүхдүүддээ өөрийгөө зориулсан ч садаа болсноос цаашгүй бөгөөд морь, ном, дарсанд автаж хэсэг сатаарчээ. Оройн хоолны өмнө ном уншингаа шингэрүүлсэн шарз уусаар согтож хооллочхоод шил дарс нэмж уугаад унтаад өгнө.
Энэ мэт өдөр хоногийг өнгөрөөж байсан эмэгтэй амрагтай болоод уухаа багасгаж, дарсгүй ч төвөггүй унтчихдаг болжээ. Гэхдээ амрагтай болсон ч уйдсан хэвээрээ. Нөхөр нь түүнийг хэзээ ч уйдаагаагүй болохоор тэр.
Улмаар хүү нь онгоцны ослоор өөд болоход амрагуудаасаа холдож, шарз уугаад сэтгэл нь тайтгарахаа нэгэнт больсон тул хүссэн хүсээгүй амьдралын хэв маягаа өөрчлөх шаардлагатай тулгарчээ. Тэгээд гэнэтхэн маш их ганцаардаж гансрав. Гэлээ гэхдээ түүнд хүндлэл хүлээхүйц эрхэм хүн хэрэгтэй байлаа.
Тэр хоёрын харилцаа их энгийн эхэлжээ. Түүний бичсэн ном эмэгтэйд таалагддаг, амьдрал ахуйд нь ч татагдан, ёстой л зоргоороо яваа эр хүн гэж түүнийг харжээ. Түүнийг өөрийн болгохын тулд хийсэн энэ эмэгтэйн алхам бүр, эцсийн дүндээ түүнд дурлаж хайрласан нь урвуу пропорционалтай үйл явц болж хувирахад манай баатар туулсан амьдралаа урж тасдан үнэлж арилжиж байлаа.
Үүнийхээ хариуд тэр хангалуун амьдрал, тохилог ахуйтай золгосныг буруутгах аргагүй. Түүнээс гадна өөр юутай болсныг хэн мэдэх вэ? Эмэгтэй түүнд бүгдийг өгч, хүслийг нь гүйцээхэд хэзээд бэлэн гэдэгт тэр эргэлзсэн удаагүй. Тэгээд ч эхнэр нь сайн эмэгтэй. Түүнтэй, нарийн яривал өөр хүнтэй ч биш, тансаг чинээлэг, сайхан сэтгэлтэй, хайр сэтгэлийг ойлгодог, хэзээ ч хэл ам таталдаггүй ийм хүнтэй зөвхөн түүнтэй амьдралаа холбоход дургүйцэх юмгүй явлаа. Гэтэл цогцлоож босгосон шинэхэн амьдрал нь удахгүй төгсөх нь гэж бодоод өөрөө ч цочих шиг. Яагаад гэвэл тэр хоёр долоо хоногийн өмнө толгой өргөн самсаагаараа агаар сорж, чихээ сортойлгон чимээ гарах төдийд үргэж зугтахад бэлэн байсан зээрийн сүргийн зургийг буулгах гэж өтгөн бутан дундуур явахдаа өргөсөнд шалбалсан өвдгөө йодоор ариутгаагүй болохоор тэр. Зээрийн сүрэг ч зураг дарах завдалгүй үргээд арилсан.
Эмэгтэйг буудалд ирэхэд дэр дэрлэн хэвтэж байсан тэрээр эргэж хараад:
Сонин юутай байна? гэж асуухад:
Хонь унагалаа. Сайхан шөл хийж өгье. Хуурай сүүгээр шингэлсэн төмсний нухаш бас хийлгэе. Бие чинь яаж байна? гэж санаа тавилаа.
Хамаагүй дээр шүү гэхэд:
Ашгүй дээ! Дээрдэнэ гэж мэдээд байсан юм. Намайг явахад чи унтаж байсан гэсэнд:
Овоо нойр авчихлаа. Чи холдов уу? хэмээн асуув.
Холдоогүй ээ. Энэ толгодын цаана гарчхаад л ирлээ. Нам буудлаа гэхэд:
Чи мэргэн шүү дээ гэлээ.
Ан хийх дуртай л даа. Африкт ч татагдсан. Нээрээ шүү. Бие чинь дээрдвэл энэ удаагийн аялал хамгийн сайхан дурсамжтай нь болох байх. Чамтай ан хийх ямар сонирхолтой гээч. Би Африкт дурласан гэвэл Харри:
Би ч бас Африкт хайртай гэж хариулав.
Хонгор минь, бие чинь дээрдсэн нь болж. Өнөө өглөөнийх шиг муухай ааштай байхад чинь би ёстой дургүй. Ахиж тэгж үгээр идэхгүй биз дээ, намайг? гэж асуухад нь:
Тэгэхгүй ээ. Үнэндээ бол юу хэлснээ ч сайн санахгүй байна гэлээ.
Намайг зовоож яах вэ дээ. Ер хэрэггүй. Чамд хайртай, чиний дуртай бүхнийг дагаад хийх хүсэлтэй настай эмэгтэйг яах нь вэ. Тэртээ тэргүй хангалттай зовлоо. Чи намайг зовоохгүй биз дээ? гэсэнд:
Орон дотор бол дуртайяа зовоох сон гэхэд:
Тэр ч яах вэ, өөр хэрэг. Түүнгүй бол амьдрал утгагүй. Маргааш онгоц ирэх байх аа гэвэл Харри:
Чи яаж мэдээ вэ? гэж асуулаа.
Ирнэ ээ. Ирэхдээ л ирнэ. Бой нар утаа тавих өвс гишүү бэлдсэн. Өнөөдөр би очиж үзээд ирлээ. Онгоц буучих хангалттай зай байна лээ. Хоёр талаар нь гал асааж утаа тавина гэвэл:
Онгоц маргааш ирнэ гэж яагаад бодоо вэ? гэж шалгаав.
Зүгээр л ирнэ гэж бодлоо. Ирэхээр болсон шүү дээ. Хот орж хөлөө эмчлүүлсэн хойно орон дотроо хөрвөөсөн шиг хөрвөөнө өө. Үгээр биш үйлдлээр зовоох юм шүү гэсэнд нөхөр нь:
Хоёулаа ууя тэгэх үү? Нар жаргачхаж гэлээ.
Хэрэггүй ээ гэж хориход цаадах нь:
Ууна аа гэсээр зөрвөл:
Тэгвэл хамт ууя даа. Мало, шингэлсэн шарз аваад ирээч гэж хашгирсанд нөхөр нь:
Түрийтэй гутлаа өмссөн нь дээр шүү. битүү шумуул байна гэж санаа тавихад:
Усанд орчхоод өмсье гэх хариу дуулдав.
Бүрий буухад хоёул уув. Харанхуй болж байгаар буудах аргагүй болоход цөөвөр чоно хөндийг туулан толгодлын араар далдарлаа.
Энэ цөөвөр орой болгон үүгээр гүйх юм. Лав хоёр долоо хоног боллоо шүү гэхэд эмэгтэй:
Шөнө улиад байдаг мөн биз дээ. Зэвүүн ч гэсэн гүйж л байг гэлээ.
Эхнэртэйгээ шарз балгаж, хөл нь өвдөхөө больж, бой нар түүдэг өрдө, галын дөлийн сүүдэр майхны хананд тусан жирэлзэхэд хөдөлгөөнгүй хэвтэх нь л тээртэйгээс биш бусдаар бол төвөгшөөх юмгүй, эрх чөлөөг нь хассан энэхүү таатай шоронтой эвлэрч болмоор шиг санагдана. Эхнэр нь яалт ч үгүй түүнд халамжтай атал өглөө хатуу үг хэлж гомдоосон. Эхнэр нь үнэхээр сайн эмэгтэй гэсэн бодол толгойд нь буухад гэнэтхэн үхэж байгаагаа мэдрэв.
Хуй шиг бүрхээд авсан энэ мэдрэмж салхи, борооноос тэс ондоо нэлхийсэн өмхий хоосноор утахад хачирхалтай нь оргүй хоосон тэр орон зайн зах хязгаараар цөөвөр чоно гулсаад одох шиг боллоо.
Харри, зүгээр үү? гэхэд:
Зүгээр ээ. Салхины дээр гарч суувал дээр дээ гэсэнд эмэгтэй:
Моло боолтыг чинь сольсон уу? гэж асуулаа.
Сольсон. Борын хүчил шингээж байгаад боосон гэвэл:
Бие чинь яаж байна? гэж санаа тавив.
Ядарснаас биш гайгүй ээ гэхэд:
Би усанд орлоо. Удахгүй ээ. Тэгээд хамт хооллоё. Дараа нь чиний орыг майханд оруулъя хэмээв.
Харри “Хэрэлдэхээ больсон нь болж” гэж бодоод ер нь энэ эмэгтэйтэй тэгтээ их ам мурийж байгаагүйгээ саналаа. Хайртай бүсгүйчүүдтэйгээ бол үргэлж муудалцаж, хэл ам харилцаа холбоог нь зэв шиг иддэг сэн. Дэндүү их хайрлаж, дэндүү ихийг шаардаж явсандаа эцэст нь юу ч үгүй хоцорсон хүн шүү дээ.
Парисаас явахаасаа өмнө хоёул хэрэлдэж гав ганцаархнаа Константинопольд байснаа дурсав. Таарсан бүсгүйчүүдтэйгээ дураараа наргисан хэдэн өдрийн дараа сэхээ авахад ганцаардал арилаагүй, харин ч дотроос нь хэмлэн идэж байсанд өөрийг нь хаяад явсан тэр бүсгүйд орхиж мартаж чадаагүйдээ түрүүлж бичсэн сэн... Regence-ийн дэргэд зөрөх шиг болоход голоос нь зураад авсан, аль нэг эмэгтэй түүнтэй төстэй санагдвал битгий л эндүүрсэн байгаасай гэж хүсэмжилсэндээ, бие сэтгэлийг нь эзэмдсэн догдлол хөөрөө алдчихгүй юмсан гэсэндээ гудамж талбайгаар гэзэг даран дагаснаа, амрагласан бүсгүй болгон нь угтаа түүнийг улам бүр санагалзуулж байсныг, үйлтэй энэ сэтгэлээ мартагнаж чадахгүй нь магад болсон хойно түүний үйлдсэн хийсэн бүхэн өдгөө огтхон ч хамаагүй болсныг өгүүлэн илчилсэн нь үнэн. Клубт балга дарс ч амсалгүй цоо эрүүл сууж байхдаа бичсэн энэ захиагаа тэр Нью-Йорк руу илгээж, Парисын редакцийн хаягаар хариу явуулахыг хүслээ. Энэ нь аюулгүй мэт санагдсан юм. Тэр өдөр сэтгэлээ хоосортол түүнийг санаж гансрахдаа Таксимын ойролцоо тааралдсан бүсгүйг дэгээдэж аваад хамтдаа оройн хоолонд орохоор явсан. Зоогийн газраас гараад бүжгийн клуб орсон. Муухан бүжиглэдэг мөнөөх бүсгүйгээс холдоод хээ шаагүй армян эмэгтэйг бүжгэнд урихад гэдсээ шахан хөдөлсөөр сэрлийг нь өдөөчхөв. Бүсгүйг англи офицерээс булаах шахам бүжгэнд урихад өнөөх офицер түүнийг гудамжинд дуудсанд хоёул харанхуйд чулуун хавтантай өргөн чөлөөнд барилцаад авсан. Далайж байгаад англи эрийн шанаан дээр хоёр ч удаа дэлсээд авсан ч цаадах нь унасангүйд цөстэй эртэй учирснаа ойлгосон. Англи эр цээж рүү нь, дараа нь нүднийх нь доохон талд нударгаа буулгахад зүүн гараараа хариу нударч, сайх эр ч хүрэмнээс нь тас зуураад ханцуйг нь ханзалчхав. Тэгмэгц чих рүү нь хоёр дэлсэж холдуулан түлхээд баруун гараараа хүндхэн цохилт өглөө. Англи эр чулуу мөргөн хөл алдан унахад армян бүсгүйг дагуулаад зугтсан. Үгүй бол булан тойроод айсуй цэргийн эргүүлд баригдах байлаа. Тэр хоёр таксинд сууж, Босфорын дагуу Риммили-Хисс рүү давхиулан тойроод, цэнгэг агаарт энэ замаараа буцаж нэг аялаад амрагийн ажилд умбасан. Боловсорч гүйцсэн жимс шиг бүсгүйн бие сарнайн дэлбээ шиг торгомсог бөгөөд гарт наалдсан зөөлөн арьстай, томбогор хөхтэй аж. Унтаж байхад нь босоод явахад бүсгүй шөнийн цэнгэлдээ багагүй ядарсан харагдав. Нүд нь хөхөрч, ханцуй нь салбарсан хүрмээ сугавчилсаар тэндээсээ Пера-Палас орж билээ.
Чингээд тэр шөнөдөө Анатоли руу гарч, маргааш нь хар тамхины намуу цэцэг тарьсан тал хээрийг галт тэргээр зүсэн урагшилж явлаа. Орой нь ямархан жигтэй мэдрэмж төрсөн нь өдгөө ахиад амтагдах шиг. Галын шугамд ирээд удаагүй, гажигдуу, өөрсдийгөө онох нь холгүй сум тавих Грекийн артиллерийн офицерүүдтэй давшилтад орж буй дайны талбарт дөтлөхийн хэрээр хол зам хэдий хуурмаг болохыг мэдэрсэн сэн. Бүтэлгүй грекүүдийг харсан англи цэргийн хянагч эгээтэй л хүүхэд шиг нулимс унагаж байлаа.
Тэр өдөр балетынх шиг цагаан бошинз өмсөж, ээтгэр хоншоор дээр нь бөмбөлөг тогтоосон гуталтай үхсэн цэргүүдийг анх удаа харсан юм. Туркууд бөөн бөөнөөрөө давшихад бошинзтой цэргүүд тал тал тийш бутран зугтаж, офицерүүд эхэндээ өөдөөс нь гал нээсэн нь түдэлгүй өөрсдөө хандсан зүгтээ бутран сарнихад Харри англи цэргийн хянагчийн араас хөл мэдэн гүйсэн сэн. Хар хурдаараа гүйсэн болохоор цээж нь хорсон, аманд нь зэс амтагдаж, тэд хад асганы араар орж нуугдсан юм. Туркууд давшсаар л байлаа. Түүний дараа төсөөлж байгаагүй тийм тамыг ч нүдээрээ үзсэн. Түүнээс доорыг ч туулаад гарсан. Тийм болохоор Парист эргэж ирээд энэ тухай ярих ч, сонсох ч тэнхэлгүй болжээ. Парисын нэг кафений үүдээр өнгөрч явтал нөгөө америк яруу найрагч таваг дүүрэн ширээний ард сууж байсан сан. Төмс шиг, сэлхэрсэн нүүртэй, тэнэгдүү төрхтэй тэр найрагч өрөөсөн нүдний шилтэй, толгой нь үргэлж өвддөг гэх Тристан Тцара хэмээх румын эртэй дадаистуудын тухай хөөрөлдөж байлаа. Эсэн мэнд эргэж ирсэндээ хязгааргүй баяртай тэрээр эхнэртэйгээ эвлэрч, өнгөрсөн улирсныг умартан жарган суухад редакцийн хаягаар ирсэн захиаг гэрт нь хүргэж өгнө. Ингээд нэг л өглөө цайлж суугаад тэртээ өнгөрсөнд бичсэн тэвдүүхэн захианыхаа хариуг авч билээ. бичгийнх нь хэвийг таниад мөсөнд хайруулсан аятай дагжиж дугтуйтай захиаг өөр дугтуйн доогуур нуух гэсэн ч эхнэр нь “Хэнээс ирээ вэ, хонгор минь?” гэж асууснаар эвлэрч эмхэрч байсан ахуй амьдрал нь дуусгавар болсон.
Урьд өмнө бүсгүйчүүдтэй өнгөрүүлсэн аятай өдрүүд, ам зөрсөн тохиолуудаа дурсан саналаа. Бүсгүйчүүд баяр жаргалтай мөчид хэрүүл өддөг нь гайхмаар. Сэтгэлд хөөр бялхан байхад хэрүүл хийдэг нь ер ямар учиртай вэ? Эхэндээ хэнийг ч гомдоохгүй гэсэндээ, сүүлдээ үүнтэй үүнгүй бичих юм мундахгүй хэмээсэндээ тэр энэ талаар нэг ч үг тавиагүй. Гэхдээ хэзээ нэгэн цагт энэ тухай бичнэ гэсэн бодол тээсээр ирсэн. Цаасан дээр буулгаж үлдээмээр хэдий олон тохиол учраа вэ. Хорвоо дэлхий өөрчлөгдөж, хүн зон хувирахыг тэр бишгүй л ажигласан боловч тэднээс илүүтэй тэр бүр хүний хараанд өртдөггүй нарийн ширийнийг анзаарч, хоног өдөр солигдон урсахын хэрээр хүний зан хувирч байхыг хувь үзэмжээрээ дүгнэн харжээ. Биеэрээ туулж, бодитойгоор ажигласан болохоор бичих л ёстой. Гээд одоо нэгэнт оройтжээ.
Эмэгтэй усанд орчхоод майхнаас гарч ирэн:
Яаж байна? гэж асуухад:
Дажгүй ээ гэвэл:
Тэгвэл жаахан юм идээч гэхэд ард нь эвхдэг ширээ зөөж буй Моло, аяга таваг барьсан өөр нэг бой үзэгдэв.
Юм бичмээр байна гэхэд нь:
Шөл ууж тэнхрэх хэрэгтэй шүү дээ гэлээ.
Тэртээ тэргүй өнөөдөр үхэх хүнд тэнхрэх хэрэг байна уу гэсэнд эмэгтэй:
Харри, больж үз хэмээн хэгжүүрхэв.
Чи үнэр мэдрэхээ больчхоо юу? Хөл бараг илжирчихсэн байхад тэр шөлөөр чинь яах юм бэ! Моло, шингэлсэн шарз аваад ир гэхэд эмэгтэй:
Шөл уучих л даа, гуйж байна гэж аядуухан өгүүллээ.
Заа.
Аягатай шөл нь ам түлэм халуун байсанд нэлээн хутгаж хөргөөд аягаар нь хөнтөрчхөв.
Чи гайхалтай бүсгүй. Намайг битгий тоо доо гэхэд эмэгтэй түүн рүү эргэж ширтлээ.
“Хот, эдлэн” сэтгүүлийн хуудаснаас ширтэх танил дотнохон авч дарсанд автаж, цэнгэлд хөл алдсаных ялимгүй гундсан царай. Гэхдээ сэтгүүлийн хуудсанд эмэгтэйн сайхан хөх, бүдүүн гуя, булбарай гарыг ил гаргаж байсангүй. Нүдэнд дулаахан энхрийхэн инээмсэглэхийг нь анзаараад үхэл улам бүр дөхөхийг мэдрэв. Энэ удаад харин хуйларч исгэрсэнгүй, дэнгийн гэрлийг анивалзуулах төдий хөнгөн сэвшээд өнгөрлөө.
Ингэсгээд энэ орноос тэр мод хүртэл тор татаад, гал түлээрэй. Майханд хономооргүй байна. Илүү ажил. Сартай саруулхан шөнө болох нь. Бороо орохгүй биз гэж хэлээд Харри “Ингэж л үхдэг байх нь” хэмээн өөрөө өөртөө шивнэв.
Ямартаа ч хэрүүл уруулгүй болох нь баталгаатай. Урьд нь мэдрээгүй цор ганц тэр хүч дөтлөөд ирэхэд тайван амгалан л угтах юм шүү гэж бодсон ч тэвдэж сандрахаа мэдрэх аж. Түм түмэн учралыг энэ л зангаасаа болж эвдэж сүйдэлсэн шүү дээ. Гэхдээ энэ удаа тэвдэхгүй ч юм бил үү, хэн мэдлээ.
Чи таталган бичиж чадах уу? гэж асуувал эмэгтэй:
Үгүй ээ, чадахгүй гэв.
Зүгээр ээ гэж хэлэхдээ Харри амжихгүйгээ ухаарсан ч арга нь олдвол аминд тулсан энэ цагт ганцхан цогцолборт бүхнээ багтаачих боломжтойг сэхээрэв.
Нуурын эргээр эмжиж тогтсон уулан дээр завсар зайлхайг нь цагаан шохойгоо чигжсэн модон байшин харагдана. Үүднийх нь дэргэдэх шонд бэхэлсэн хонхыг хоолны цагаар цохино. Байшингийн араас ой модоор хүрээлэгдсэн талбай залган авна. Энэ байшингаас зогсоол хүрэх мөнгөлөг улиангар хоёр талаас нь хашин ургажээ. Хошуун дээр мөн улиангар ургана. Ойн захаар зурайх уулын жимийн хөвөөгөөр тэр бөөрөлзгөнө түүдэг сэн. Модон байшин шатахад ханан пийшингийнх нь дээр өлгөсөн буунууд бас шатаж, хүхээ нь шатаж хайлсан ишгүй гол хожмоо саван буцалгах том тогоонд шүлт болгож ашигласан бөөн үнсэн дунд хэвтэж харагдсан юм даг. Тэгэхэд өвөөгөөсөө энэ хэдэн бууны голоор тоглож болох уу гэж асуухад өвөө нь зөвшөөрөөгүй. Шинэ буу авч амжаагүй өвөөгийнх нь хувьд иш нь шатсан ч гэлээ энэ хэдэн хайлсан гол буу хэвээр асанж. Түүнээс хойш өвөө нь анд яваагүй. Шатсан буурин дээр хуучин банзаар шинэ байшин барьж шохойдсон бөгөөд тагтан дээрээс нь улиангар модод, уйтай давлагаалах нуур үзэгддэг сэн. Түймрээс хойш тэднийх буугүй болж, хуучин модон байшингийн ханан дахь бугын хөлөн өлгүүрт өлгөөтэй асан буунуудын гол аанай л бөөн үнсэн дунд хэвтсээр, хэн ч тэр төмөрт ахиж хүрээгүй билээ.
Шварцвальдад дайны дараа бид тулбага үрждэг горхи түрээсэлсэнд хоёр замаар дөхөж очих боломжтой. Трибергийн саглагар ойт уулын сүүдэр туссан цагаан жимээр уруудан хөндийг туулж, уулаад өгсөх замаар өндөр байшинтай жижиг эдлэнгүүдийн дэргэдүүр явсаар горхинд тулж, загасаа барина.
Эсвэл уул өөд өгсөж ойн захад хөтлөх их эгц замаар мацаж, нарсан ойг туулан байж горхинд хүрнэ. Ойгоос гарч нугаар уруудсаар горхин дээгүүр тавьсан гүүрэнд тулна. Түргэн урсгалтай, тунгалаг уст горхины эргээр хус элбэгтэй агаад үе үе үндэс нь усанд идэгдсэн моддын ойролцоо цүнхээл үүсжээ. Трибергийн буурчийн газрын эзний хувьд тэр жил ашиг орлого сайтай. Үзэмжтэй сайхан орчинд бид дорхноо нөхөрлөсөн юмдаг. Хойтон нь харин барааны үнэ өсөж, нөөсөн жаал мөнгөөрөө буурчийн газраа нээж ажиллуулах хүнсээ ч базааж чадалгүй өөрийгөө дүүжилсэн. Үүнийг таталган бичиж болох ч цэцгийн худалдагчид цэцгээ гудамжинд нь ил цагаан будаж, будаг нь явган хүний замаар автобусны зогсоол руу урсаж байсан Контрэскарп талбай, дарс, усан үзмийн өтгөн шүүсэнд үргэлж хөлчүү явах өвгөд эмгэд, хүйтэнд хамар нь чийгтсэн хүүхдүүд, бохир хөлс, ядуу тарчиг ахуй, архидан согтуурлын үнэр, доод давхрын Ball Musette[3]-ийн биеэ үнэлэгчдийн тухай буулгаад биччих аргагүй. Бүгд найрамдахчуудын армийн цэргийг умгархан өрөөндөө дайлж байсан үүдний жижүүр бүсгүй, сандал дээр тавьсан морин дэлээр хийсэн, цэрэг эрийн хөхөлтэй дуулга, хонгилын нөгөө үзүүрт суудаг дугуйчин нөхөртэй эмэгтэй, тэр өглөө сүүний мухлагт L'Auto-г эргүүлж байгаад нөхөр нь анхныхаа том тэмцээн Парис-Турын уралдаанд гуравдугаар байр эзэлснийг мэдээд хэчнээн их баярласныг нь яаж бичих вэ. Эмэгтэйн нүүр улайж инээд алдаад дараа нь уйлсан. Тэгээд спортын шар сонинг барьсан чигтээ шатаар өгсөн өрөө рүүгээ гүйчихсэн шүү дээ. Ball Musette-ийн эзэгтэйн нөхөр таксины жолооч онгоцны буудал явах ёстой өглөө хаалгыг нь тогшиж сэрээгээд хоёул аян замыг нь ерөөж хоёул баарны цайрдсан лангууны ард хундага цагаан дарс тулгасан сан. Ядуу хорооллынхоо бүх суугчдыг тэр цагт зүс таньдаг байлаа.
Талбайг тойрон оршин суугчид хоёр янз. Эхнийх нь архичид, тамирчид. Архичид тарчиг амьдралаа архиар давах гэж хичээнэ. Тамирчид бэлтгэл хийж сэтгэлээ сэргээнэ. Парисын коммуныхны үр хойч болсон тэдэнд улс төр тун энгийн. Версалийн цэрэг Коммуны дараа хотыг эзлэн, эвэртэй гартай, саравчтай малгайтай, эс бөгөөс ажилчин болохыг нь илтгэсэн ямар нэгэн эд зүйлтэй болгоныг устгахад аав ээж, ах дүү, анд нөхдийг нь хэн буудсаныг тэд андахгүй мэднэ. Үгээгүй хоосон энэ хорооллын чанх эсрэгцээ байх Boucherie Chevaline[4]-ий дарсны мухлагт амьдралаа авч явах анхны хэдэн мөрөө цаасан дээр буулгасан юмдаг. Түүний хувьд үүнээс илүү дотно Парис гэж үгүй. Ярайтал ургасан саглагар модод, доороо хүрэн хавтантай шохойдсон цагаан байшингууд, дугуй талбайг зүсэн урагшлах урт ногоон автобус, цаасан цэцэгнээс явган хүний зам даган урсах үзмэн ягаан будаг, Кардинал Лемуаны гудамж руу эргэх их эгц хэвгий эрэг, эсрэг талынх нь давчуухан Муфтар гудамж. Энэ гудамж Пантеон өөд өгсдөг бол дүүрэгтээ л асфальтан хучилттай ганц гудамж болохоор дугуйтай явдаг нөгөөгийн нь хоёр талаар өндөр нарийн барилга, Поль Верлений өөд болсон хямдхан дэн буудал эгнэн байрлана. Тэднийх хоёр өрөөтэй байранд сууж, тэр өөрөө дэн буудлын дээд давхарт бас нэг жижиг өрөө хөлсөлж авсан байлаа. Сардаа 60 франкийн түрээстэй тэр өрөөндөө юм бичин суухад цонхоор нь Парисын бүх байшингийн дээвэр, яндан, дов толгод алган дээр тавьсан мэт илхэн харагддаг сан.
Байрных нь цонхоор нүүрсний мухлаг үзэгдэнэ. Мухлагийн эзэн нүүрснээс гадна тааруухан дарс зарна. Boucherie Chevaline-ий үүдэн дээр өлгөсөн морины шармал толгой, алтан шаргал-улбар өнгөтэй гуяны мах дэлгэсэн лангуу, сайн, муу зүсэн зүйлийн дарстай ногоон тавиур. Мухлагийн цаанаас шохойдсон хана, айлуудын цонх залган авна. Франц маягаар согтож гудамжинд унаад ёолох хөлчүү хүний дуу шөнө дунд цуурайтахад хөрш айлууд цонхоо нээж:
Цагдаа байна уу? Цаг нь болохоор алга болчихдог хачин амьтад шүү. айл хэсээд явж байгаа даа. Алив ээ, хүн байна уу? гэж хашгирдаг зантай.
Тэгмэгц хэн нэг нь цонхоороо хувинтай ус цацаж, ёолох дуу ч намжихуйд:
Ус цацчихав уу? Больж! Тэгвэл таарна! Болоод явчихлаа! гэсээр цонхны хавтас хаагдах чимээ гарна.
Оройгоор ирж гэр цэвэрлэдэг Мари ажлын цаг багасаж найман цагтай болсонд бухимдан:
Эр хүмүүс яах вэ. Зургаад тараад харих замдаа зуу татчихна. Өөрийгөө баясгачих ч сүртэй мөнгө үрэхгүй. Тавд тарахаараа л халаасаа хоосолж тасарч унатлаа уучхаад ирэх юм. Эцсийн эцэст эмэгтэйчүүд л хохироод үлдэж байна гэж гомдоллоно.
Ахиад шөл уух уу? гэж эмэгтэйг асуухад:
Үгүй ээ, баярлалаа. Амттай болж гэвэл:
Ахиад жаахан уучих гэлээ.
Хэрэггүй ээ. Тэгснээс архи, даруулга аваад ир гэхэд:
Болохгүй шүү дээ гэв.
Тийм ээ, тийм. Болохгүйг нь мэдээд л байна. Тэглээ гээд хүслээ яалтай гэдэг дээ. Коул Портерийн үг, ая гэсэнд эмэгтэй:
Би чамаас ер нь архи харамлаж байгаагүйг чи мэднэ дээ гэж үг хаялаа.
Тэгэлгүй яах вэ. Тэглээ гээд болохгүй л гэдэг хүн дээ гэж хариулахдаа Харри эхнэрээ холдмогц хүссэнээрээ, дуустал нь ууна гэж сэтгэв.
Ядарсан гэж тоймгүй. Болдог бол дугхийгээд авах сан гэж бодсоор тайван хэвтэхэд үхэл дэргэд нь байсангүй. Өөр гудамж руу эргэж, дугуй унан чулуун гудмаар хосоороо чимээгүйхэн гулгаж буй биз ээ.
Тийм ээ, тэр Парисын тухай бичиж байсангүй. Ямартаа ч сэтгэлд дотнохон тэр хотын тухай туурвисан юмгүй. Түүнээс гадна юун тухай бичиж амжаагүй билээ?
Үржил шимт эдлэн, усалгааны шуудуугаар хоржигнон урсах тунгалаг ус, мүгваагийн мөнгөн сор, царгасын ногоохон навч юутай сайхан нүд булаам байлаа? Уул өөд өгссөн жим, зуны сар улирч намрын сар гарахад согоо шиг цочимтгой болчихдог үнээний мөөрөөн, туурайн жигд хэмтэй чимээ, намар орой уулнаас эдлэн рүү туухад хөл доороос нь босох тоос. Орой үдэш уулын шовх оргил тэнгэрийн дэвсгэрт тодрон үзэгдэхэд хөндийг тэр аяар нь гийгүүлэх сарны гэрэлтэй нарийн жимээр уруудан явсан нь одоо ч нүднээ үзэгдэнэ. Тас харанхуйд морины сүүлнээс зуурч модон дундуур харьж явснаа, тэр газрын тухай тэгж байгаад бичнэ дээ гэж цуглуулсан үүх түүхийг нэг бүрчлэн саналаа.
Хөвгүүн байхад нь энэ эдлэнд хэнд ч өвс өгч болохгүй хэмээн үлдээсэн тэнэгдүүхэн ажилчин, өвс авч чадаагүйдээ түүнийг балбасан Форксын гажиг хөгшний тухай буулгана даа гэж бодсон ч чадаагүй. Хүү өвс өгөхгүй гэхэд өвгөн алганы амт ахиад үзүүлнэ дээ гэж айлгасан гэдэг. Тэгмэгц хүү гал тогоонд байсан ангийн бууг шүүрч аваад өнөөх өвгөнийг хашааны дэргэд байхад нь буудчихсан. Долоо хоногийн дараа эдлэндээ эргэж ирэхэд өвгөний хөлдөж, нохойд мэрүүлсэн цогцос малын хороонд хэвтэж байсан сан. Тэгэхэд тэр үлдэгдлийг нь хөнжлөөр ороож, чарганд тавихдаа хүүгээр хамжуулж, хоёул цана углан чаргаа 60 бээр чирсээр хот орж хүүг хотын цагдаад хүргэж өгсөн юмдаг. Гэхдээ өөрийг нь хорьчихно гэж бодоогүй. Хүний хувьд хүүд тусалж, үүргээ биелүүлсэн болохоор хорих биш харин ч шагнуулна л гэж санасан. Хүний өвсөнд шунасан өвгөнийг хүмүүс мэдээсэй гэсэндээ хүүг дагуулаад хот орсон. Цагдаа хүүг гавлахад хүү нүдэндээ итгэж чадахгүй байж билээ. Тэгээд цурхиртал уйлсан. Тэр тухай Харри хожмоо бичнэ дээ л гэж бодсоор явсан. Наанадаж тэр эдлэнгийн тухай хориод өгүүллэг биччих боломж байсан ч гараас нь ганц ч гараагүй нь л үнэн. Яагаад гарсангүй вэ?
Яагаад гэдгийг хэн мэдэх вэ гэсээр санаа алдвал эмэгтэй:
Юм хэлэв үү? хэмээн хариу асуувал:
Хэлээгүй ээ гэж булзааруулаад өнгөрөв.
Эмэгтэй түүнийг өөрийн болгоод уухаа багасгажээ. Харри мэнд буцлаа ч эхнэрийнхээ тухай бичихгүйгээ баттай мэдэж байлаа. Өөр хүмүүсийн тухай ч бичихгүй нь лав. Баян чинээлэг хүмүүс дэндүү уйтгартай. Архи дарсанд автаж, триктракт толгой мэдүүлсэн улс. Нэг хэвэнд цутгачихсан аятай ялгарах юмгүй гунигтай хүмүүс. Хөөрхий Скотт Фицжэральдыг саналаа. Хүмүүс түүнийг бишрэн шүтэж байсныг, “Баячууд биднээс ондоо” гэж эхэлсэн өгүүллэг бичсэнийг нь бодлоо. Тэгэхэд хэн ч билээ Фицжэральдад “Зөв хө, тэд биднийг бодвол их мөнгөтэй” гэж хэлсэн юмдаг. Гэхдээ Фицжэральд энэ үгийн ёжилж ёгтолсон утгыг ухаж ойлгоогүй. Чинээлэг хүмүүсийг чанд нууцын манан буданд автсан онцгой бүлэг гэж сэтгээд эндүүрснээ ойлгохдоо эгээтэй л цочих нь халаг болж билээ.
Амьдралын өрөгт ялагдаж сөхөрсөн хүмүүсийг тэр үздэггүй. Өөрөөр бол бүхнийг нэвт шувт хардаг болохоор хөл алдсан удаагүй. Ер юу ч тохиолдсон нугаралгүй даваад гарна гэж өөрийгөө сэтгэнэ. Хамгийн гол нь ямар ч нөхцөлд толгой мэдүүлж болохгүй л гэж бодно.
Тийм ээ. Одоо бол тэр үхлийг сөрөн үл тоож байна. Түүний хувьд айдаг ганц юм нь өвдөх. Эр хүн болохоор өвдөлтийг тэсэх ч удаан хугацаанд янгинан хамаг хүчийг нь барж цуцааж буй энэ өвдөлд ээ мөн бэрх аж. Гэвч тэсэхгүй нь гэж санахад өвдөх нь багасах шиг болов.
Эртээ цагт тохиосон нэг явдлыг эргэн саналаа. Артиллерийн офицер Вильямсон шөнө дүлээр өргөст тор давж байгаад Германы харуулын байрнаас шидсэн гар бөмбөгөнд шархдаж “Намайг алаад өгөөч!” гэж хашгиран гуйж байлаа. Махлаг тарган биетэй, цөс ихтэй Вильямсон олноос онцгойрох дуртай ч жинхэнэ эр цэрэг. Гар бөмбөгөнд өртсөн тэр шөнө өргөст торон дээр дүүжлэгдсэн түүний гэдэс дотор цувж унжсан байсанд торноос амьдаар нь буулгаж авсан хүмүүс арга буюу гэдэс дотрыг нь хутгаар тайрсан юм. “Hарри, намайг буудчих! Гуйж байна, буудчих!” хэмээх Вильямсоны үг одоо ч тархинд цуурайтсаар. Бурхан хүнд даахын хэрээр зовлон илгээдэг болохоор цаг нь болсон хүн өвчиндөө дийлдэн үхдэг гэж үздэг хүн бий. Гэлээ ч тэр шөнө Вильямсонд өвчинд дийлдээгүйг тэр өдий хүртэл мартаж чадаагүй л явна. Өөртөө хадгалж байсан морфиноо бүгдийг нь өгсөн ч тэр дороо үйлчлээгүй юмдаг.
Гэвч өдгөө өрнөж буй бүхэн огтхон ч аймшигтай бус. Эндээс дордохгүй бол айж цэрвэх явдалгүй юмсанж. Гэхдээ болдог бол өөр хүмүүсийн дэргэд байх сан.
Энэхэн мөчид хажууд минь байгаасай гэж хүссэн хүмүүсээ саналаа.
Аливааг дэндүү удаан, дэндүү оройтож үйлдэхэд дэргэд чинь хүн үлдэнэ гэдэгт итгэлтгүй. Хүмүүс явчихсан. Хүлээн авалт өндөрлөж, гэрийн эзэгтэй л гэрт үлджээ.
“Бүхнээс залхсан шиг үхлээс ч залхах юм даа” гэж санаад:
Залхлаа гэж өгүүлэхэд эмэгтэй:
Юунаас залхаа вэ, хонгор минь гэж асуув. Харри:
Удаан үргэлжилсэн бүхнээс залхаж байна гээд түүнийг ширтлээ.
Түүдгийн дэргэд эвхмэл сандлын түшлэг налан суух эмэгтэйн нүүрэн дээрх нүдэнд дулаахан үрчлээнүүд галын гэрэлд тодроход тэрээр нойрмоглож буй нь илт. Гэрлэн тойрогт дөхсөн цөөвөр улина.
Би юм бичдэг байсан. Юм бичих хэцүү гэвэл эмэгтэй:
Унтаж чадах нь уу? гэж асуулаа.
Чадна аа. Чи унтаж амрахгүй яагаа вэ? гэхэд:
Чамтай суумаар санагдаад гэв.
Ямар нэг юм мэдрэхгүй байна уу? гэсэнд:
Үгүй ээ. Унтмаар л байна гэлээ.
Би харин мэдэрч байна гэж хэлэхдээ Харри хажуухнаас нь гарсан үхлийн алхааг ахиад нэг сонсжээ. – Сониуч зан гэж салж өгөхгүй хачин юм даа. Үхэх гэж байхад үлдсэн нь тэр л юм гэхэд:
Үлдээд байхдаа яах вэ дээ. Үхнэ хатна гэж ярихаа болиоч гэж зэмлэсэнд:
Бурхан минь, эмэгтэй хүнийг яая даа. Эм хүний зөн совин гэдэг нь тэгээд энэ үү? гэж дуу алдахад үхэл дөхөн ирж, орных нь хөлд дэрлэн хэвтээд, амьсгаа нь нүүрэн дээр мэдрэгдэж, Харри өөрийн эрхгүй, - Үхэл хүмүүсийн зурдаг шиг гавал, хадуур барьж явдаг юм биш. Дугуй унасан хоёр цагдаа, шувууны дүрээр ч үзэгдэнэ. Цөөвөр чоно шиг налчийсан хамартай ч байж мэднэ гэж өгүүлэв.
Энэ мөчид үхэл улам дөхлөө. Үзэгдэх хэлбэргүй, баригдах дүрсгүй тэрээр орон зайн нэгээхэн хэсгийг эзлэн оршино.
Яв гэж хэлээч гэсэн ч үхэл явсангүй улам дөхөв. – Яасан ч өмхий юм бэ, ялзарсан амьтан ч бол доо гэж шивнэхэд үхэл улам ойртож үг дуугарах сөхөөгүй боллоо.
Харри ам нээх тэнхэлгүй болсонд үхэл бүр ч ойртов. Чимээгүйхэн хөөчихье гэж хичээсэн ч үхэл өөдөө мацсаар, цээжин дээр нь даран хамаг хөдөлгөөнийг нь боож, ангайх ч аргагүй болгоод хэвтчихэв. Тэгтэл:
Бвана унтчихлаа. Ортой нь болгоомжтой өргөөд майханд оруулчих гэх эмэгтэйн дуу чихэнд хүрлээ.
Үхлийг хөөгөөч гэж хэлж чадахгүй болтлоо амьсгаагаа боолгож, амаа үдүүлсэн Харриг ортой нь өргөхөд өвчин арилж, цээжин дээр дараад байсан хүнд юм алга болчхов.
Өглөө болж, нар хөөрсөөр тэнгэрийн тэг дунд морилон саатах ахуйд онгоцны хүнгэнээн дуулдлаа. Тэнгэрийн хаяанаа цэг төдий үзэгдсэн онгоц тойрон нисэхэд бой нар угтан гүйж, овоолсон гишүүн дээр керосин асгаж шатаагаад дээр нь өвс нэмсэнд тэгшхэн талбайн хоёр талаар их гал асаж, өглөөний салхи галыг бадруулан утааг нь буудал руу хийсгэв. Онгоц арай доошлон дээгүүр нь хоёр тойроод тэгшхэн талбай дээр зөөлөн газардлаа. Өргөн өмдтэй, хилэн хүрэмтэй, хүрэн сийрсэн малгай духдуулсан хуучны танил Комтон нь майхан руу алхаж явна.
Анд минь, юу болоо вэ? гэж асуухад нь:
Энэ хөл л... Та нар цай ууж, юм идээч гэвэл:
Зүгээр дээ. Цай л ууя. Эрвээхэйгээ унаад ирсэн болохоор мемсаибыг аваад явж чадахгүй нь. Ганцхан суудалтай шүү дээ. Машин чинь наашаа гарсан гэсэнд Эллен түүнийг дуудаж хэдэн үг солив.
Төдхөн их л хөөртэй эргэж ирсэн Комтон:
Одоохон таныг суулгаадхая. Эргэж ирээд мемсаибыг авна аа. Алив, хөдөлцгөөе. Арушад шатахуун авах гэж буух байх гэвэл Харри:
Цай уугаач гэсэнд:
Зүгээр ээ гэсээр бой нарыг шалавлуулан Харриг ортой нь өргөж, хэд хэдэн ногоон майхан хатгасан буудлаас холдон хадны хажуугаар хөндийг зүсэн, өвс нь шатсан тул утаагүй улалзах хоёр эгнээ түүдэг галын дундуур жижиг онгоцонд хүргэлээ.
Түүнийг онгоцонд суулгах гэж нэлээн ажил болсон ч оруулсан хойно нь Харри арьсан зөөлөвчтэй суудлын түшлэгийг тухтайхан налж авав. Хөлийг нь өргөөд, урд талын Комтоны суудал дээр байрлуулжээ. Комтон хөдөлгүүрээ асаагаад кабинд сууж Эллен, бой нартай гар даллан салах ёс гүйцэтгээд, хөдөлгүүрийн дуу жигдэрмэгц онгоцоо эргүүлж, бодонгийн ухсан нүхнүүдийг тойрон гүйлт дундаа ялимгүй үсэрсхийсээр хоёр эгнээ түүдгийн дундуур хурдлан түлхэлт авч агаарт хөөрлөө. Үлдсэн хэд нь доороос даллах нь үзэгдэнэ. Толгодын бэлд хатгасан майхнууд газартай тэгширсэн аятай, тал хөндий тавиран уужрахад мод бут цэг төдий болж, ширгэсэн цөөрөм өөд хөтлөх амьтдын жим нарийхан утас аятай сунайна. Тэрүүхэнд түүний очиж үзээгүй нэгэн цөөрөм байна. Дээрээс харахад зуйван хэлбэртэй алаг тахь, толгойг нь хажуу бөөрөнд нь залгаад тавьчихсан аятай, толбо шиг зээрийн сүрэг хөндийгөөр ар араасаа цуван, гарын таван хуруу лугаа адил салаалсан хэд хэдэн гинжин хэлхээ үүсгэн уул өөд мацаж байх шиг. Онгоцны сүүдэр дээр нь тусахад зээрийн сүрэг цочиж үргэн тал тал тийш зайлав. Жижигхэн цэг төдий болсон амьтдыг цахилан зугтаж яваа гэж хэлэмгүй. Уудам хөндий тэнгэрийн хаяа тийш сааралтан шаргалтаж, урдхан талд нь Комтигийн хамбан хүрэм, сийрсэн малгай үзэгдэнэ. Зээрийн сүрэг жим даган мацах залгаа толгод, гүн ногоон ойгоор өвч бүрхэгдсэн, битүү хулстай их эгц хажуутай уул нурууд, уулын оргил, харанхуй хавцалтай нь бат гагнагдсан мэт ширэнгэ ойн дээгүүр нисээд, даваан дээгүүр өнгөрөхөд уулс мэдэгдэхүйц намсаж, аагим халуунд шатсан ягаан саарал уужим хөндий залган авлаа. Халсан агаарын урсгалд жижиг онгоц дайвалзахуйд Комти санаа зовсон шинжтэй эргэж харав. Өмнө нь ахиад л өндөр уулс бараантана.
Тэгтэл Комти Аруша руу эргэсэнгүй, шатахуун хүрнэ гэж тооцсон бололтой, харцаа доошлуулан газрын гадаргуугаас төдий л өндөрт биш анхны цас аятай хийсэн сарних хөвөн ягаан үүлсийг ажиглан харав. Өмнө зүгээс нүүж буй царцаа юмсанж тэр үүл. Төдхөн онгоц өндөр авч, зүүнийг барин нисэх шиг боллоо. Тэгээд гэнэтхэн харанхуй нөмрөв. Аадрын үүлэн дунд нисээд орчихсон нь тэр байжээ. Хүрхрээн дундуур нисэх шиг, хаашаа л харна аадар цутгана. Үүлэн дундаас гарахад Комти эргэж хараад инээмсэглэн урагшаа зангахад тэр зүгт тэнгэрийн уудмыг эзэгнэн ноёлсон асар өндөр, алтан наран доор цасан цагаанаар гялтганан гялалзаж харах орчныг бүрэн эзэлсэн Килиманжарогийн ам дөрвөлжин орой тодрон үзэгдлээ. Тэрүүхэн мөчид эцсийн зогсоол нь энд байгааг тэр ухамсарлан ойлгов.
Яг энүүхэн мөчид харанхуйд цөөвөр улихаа больж, хүнийх гэмээр хачин сонин дуу авиа гарган гиншлээ. Эмэгтэй энэ чимээнээр орон дээрээ хөрвөөсөн ч сэрсэнгүй. Лонг-Айлендын гэрт охин нь анх удаа олны дунд орж байгаа үдшийг зүүдлэн байлаа. Охины аав хажууханд байх агаад ширүүн үг хэлж харагдах юм. Тэгмэгц цөөвөр чангаар улихад нэг мөр сэрсэн ч чухам хаана байгаагаа үл мэдэн айн цочив. Халаасны гар чийдэнгээ авч, унтмагц нь ортой нь өргөж майханд оруулсан Харри руу тусгалаа. Харри шумуулны торон дотор унтах ч торноос гаргасан хөл нь орноос унжиж, боолт нь мултраад уначихсанд харахаас нэг л эмээнэ. Эмэгтэй:
Моло, Моло, Моло! Харри, Харри! гэж хашгираад улмаар, - Харри! Бурхан минь! хэмээн орилоход хариугүй, ханийн нь амьсгаа ч үл дуулдана.
Гадаа цөөвөр хачин авиа гарган улин гиншсээр авч эмэгтэйн чихэнд зүрхнийх нь дэлсэх чимээ л цуурайтна.
Орчуулсан: Б.Гэрлээ /baabar.mn/
[1] Уушийн газар (герман)
[2] Сохроор (франц)
[3] Бүжгийн хямдхан клуб
[4] “Адууны махны худалдаа” гэсэн утгатай үг.
|
https://www.inews.mn/a/33101
|
Аугаа Тина Тернер тэнгэрт халилаа
|
2023/05/25
|
Урлаг
|
Тина Тернер 1950-иад оноос Рок-н-Роллын од болон гэрэлтэн гийгүүлж, унан харваж явсаар өөрийн урт карьераа жинхэнэ хатан хаанаар төгсгөлөө.
"Түүний тайзны дүр, хүчирхэг эрч хүч нь онгодыг минь хөглөдөг байлаа" гэж Мик Жаггер өөрөө хүлээн зөвшөөрсөн байдаг. Сүүлийн жилүүдэд талийгаач хүнд өвчинтэй тэмцэлдэж байв.
Тэрээр 2023 оны тавдугаар сарын 24-нд, амьдралынхаа 83 дэх жилдээ хорвоог орхин одлоо.
ХХ зууны дэлхийн гол оддын нэг Тина Тернерийн намтраас эргэн дурсахуй.
Мөрөөдлийнхөө хойноос...
Анна Мэй Баллок 1939 оны арваннэгдүгээр сарын 26-нд Америкийн өмнөд хэсгийн Теннесси мужийн Натбуш сууринаа тариалангийн талбайн ядуу зарцын гэр бүлд хорвоотой учирчээ. Багаасаа л эцэг, эхийн хамт хөвөн хурааж байв. Түүний хүүхэд ахуй цагийн хамгийн тааламжтай дурсамж нь хөгжимтэй холбоотой. Сүмийн найрал дуунд жижигхэн Анна дуулж байв. Сент-Луисийн эмнэлэгт асрагч хийж байсан 18 насандаа бүсгүй анх удаагаа тухайн цагтаа алдаршиж байсан Ритм & Блюзын Айк Тернерын Kings of Rhythm хамтлагийг үзээд өөрийн тавилангаа оллоо гэж боджээ.
"Би эмнэлэгт ажиллаж, дуулж чаддаг байв. Тэгээд л дуулахыг хүсч байлаа" гэж хожим тэр өөрийн дурсамжинд өгүүлсэн байдаг. Харин Тернер залуу бүсгүйд хамтлагт нэгдэх боломж олгох хүсэлтийг тоогоогүй байна. Бүсгүй хамтлагийн саксфончин Рэймонд Хиллтэй уулздаг байгаад ч тусыг эс олов.
Төд удалгүй "You Know I Love You" дууг бүсгүй дуулж буйг сонсоод Айк Тернер бодлоо өөрчлөв. Тэр бүсгүйг өөрийн ивээлд авсан төдийгүй түүний тайзны дүрийг бүтээж шинэ нэр өгчээ. Ингэж Тина Тернер (ашигч Айк нэрийг нь барааны тэмдэг болгон мэдээжээр өөртөө авсан) гарч иржээ.
Удалгүй Тина дурламтгай Айкийн найм дахь эхнэр нь болов. Нийтдээ Айк 11 удаа албан ёсоор гэрлэсэн түүхтэй.
Эхлээд аз жаргал үүлгүй тэнгэр мэт. "Айк, Тина Тернер хоёрын Ревю" Америкаар хэрэн хэсэж танхим түүрэн үзэгчдийг цуглуулж байв. Айк Тернерын бүтээсэн эхнэрийнх нь дүр танхимыг хөөргөж, чочоож байлаа. Тэр үед мкрофон барьсан эмэгтэй урт хамаг биеийг хаасан даашинзтайгаар тайзнаа гарах ёстой байж. Харин Тина бол огт өөр. Гоолиг, урт хөлтэй, Шинагийн комиксийн ширэнгэн ойн баатруудынх шиг эротик, биеэ хаасан төдий хачирхалтай хувцастай байлаа.
Айк, Тина хоёрын хослол жараад оны хувьд хөгжмийн цоо шинэ үзэгдэл болсон юм. Айк түүнийгээ "хар вокалтай цагаан хөгжим" гэж тодорхойлсон байдаг.
Удалгүй тэдний нэр алдар далайг даван Европт нэвтэрлээ. Хөвөнгийн талбайн охин зөвхөн мөрөөдөж чадах алдар нэрийн оргилд жараад оны сүүлчээр хүрсэн байв.
Далд нулимас...
"Айк, Тина Тернер хоёрын Ревю" гэх дандаа амжилттай концертуудын хөшигний ард юу болж байсныг үзэгчид хэрхэн мэдэх билээ. Гэтэл тэдний амьдрал цэлмэг тэнгэр шиг байгаагүй. Айк архи ууж, хар тамхи татаж, эхнэрийнхээ араар баруун зүүнгүй зугаална. Удалгүй тэр эхнэртээ тогтмол нударганы амт үзүүлэх болов. Тэр өөрийн бүтээсэн тайзны дүрээ хүнтэтгэн үздэггүй байжээ. Жишээ татахад, Тина төрөхөд тэр тайзнаа урд өдөр нь зугаацсан хөнгөмсөг эмэгтэйг гаргаж байлаа. Ингээд Тина хамтлагаас гарлаа гэж хэлэхэд тэр шаахайн модон хэвээр түүнийг зоджээ.
"Надаар мөнгө олж болно гэдгээ ойлгосоны дараа нь Айк бид хоёрын холбоо явуургүй болсон" гэж 2018 онд хэвлэгдсэн өөрийн намтарт өгүүлжээ.
Гэр бүлийн хүчирхийллийг тэвчих аргагүй болоод Тина 1968 онд амиа егүүтгэх гэж оролдсон юм. Гэхдээ Айктай дахиад л урт хугацааны найман жилийг хамт өнгөрүүллээ. Даллесийн зочид буудалд 1976 онд ээлжит өөдгүй дуулиан гаргасных нь дараа Тина халаасандаа хэдхэн центтэйгээр эргэж буцалтгүйгээр явжээ. Шүүхээр нэлээдгүй зууралдаж байж, тэр тайзны нэрээ авч хоёр машинтай үлджээ.
"Айк тэр нь надад хангалтай гэдгийг мэдэж байсан учир миний эсрэг чадлаараа л үзэлцсэн юм" хожим дуучин бүсгүй ярьсан байдаг.
Ер нь бол салсныхаа дараа дөч дөхсөн түүнд итгэл ихээхэн суларсан байв.
Тэр ганцаараа гоцлол хийж байгаагүй ер нь хөгжмийн аж үйлдвэрийн зохион байгуулалтыг төдийлөн сайн мэдэхгүй байлаа. Гэхдээ Тина ухарч сураагүй нэгэн. Тина Тернер хоёр ч гоцлолын цомог гаргаж, The Who рок дууриар хийсэн Кен Расселийн "Томми" гэдэг алдартай киноны Хүчлийн хатан хааны дүрийг бүтээж байв. Гэтэл цомгууд гүйлгээ муутай, танхим дүүрэхгүй, түүний өмнө дуучдын хувьд тэтгэвэрийнх болох 40 нас ирээд байв. Далаад онуудын тайз залуучуудынх байв. Хуучин алдар нэрээ сэргээх боломж нэг болж өгөхгүй мэт байлаа. Тэр нэг биш удаа бууж өгдөг хүн биш гэдээ харуулж байсан шургуу хүн. Тэр нь дахиад батлагдав.
Өөрийн замаар...
Тина Тернер 1984 онд Private Dancer цомгоо гаргав. Цомгийн гол дууг тэр үед оргилдоо явсан Dire Straits хамтлагийн лидер Марк Нопфлер Тернерт зориулан бичжээ. Тэр нь 100 хувийн онолт болов. Тэр үед 45 хүрсэн дуучин эмэгтэй тайзнаа эргэн ирж, экс нөхрийн хамт дуулж байснаасаа ч илүү алдаршив. Зохиомж нь Billboard Hot 100 чартын долоод, Ритм & Блюз шилдэг дуунуудын гуравт оров. Тина Тернер дахиад л од болжээ. Түүнтэй хамт дуулахаар рокын “мангасууд”: Мик Жаггер, Дэвид Боуи, Род Стюарт... дараалалд зогсчээ. Рок-н-Роллын олон улсын мега од статусаа эргүүлэн авав.
Тэрээр дэлхий даяар л дээд амжилтыг харуулж байлаа. Рио-де-Жанейро хотын "Маракана" цэнгэлдэхэд Тернерын тоглолт 180 мянган үзэгчдийг цуглуулан дэлхийн хамгийн үнэтэй концертуудын жагсаалтын зургаад бичигдэв. Ерээд оны дундуур "Европын зарим орнуудад намайг The Rolling Stones-оос илүү үзэж байна" хэмээн тэр их тааламжтайгаар ярьж байж. Тэр нь хоосон магтаал биш, тэр үеэр Мик Жаггер дуучинаас онгодоо авдаг гэж хэлж байсан юм.
Харин Айк Тернер тэр үеэр улам улам доошилсоор байв. Хар тамхины хэргээр хэд хэд суугаад авсны дараа тэр Тинад хандан дахин хамтрах санал тавьсан. Тина татгалзав. "Би лавтайяа түүнийг өршөөх байв. Гэхдээ тэр хүнтэй дахин хэзээ ч хамтрахыг үл хүснэ" гэж Тина хэлж байлаа.
Дуучны амьд концерт хамгийн сүүлд 2009 онд тоглогджээ. Тэрээр 2016 онд зүрхний шигдээс болсон ба 2017 онд бүдүүн гэдэсний хорт хавдартай гэж оношлогджээ. Дахиад жилийн дараа бөөр суулгуулав. Түүний хоёр дахь нөхөр Эрвин Бах бөөрний донор нь болж байв. Эдгээр он жилүүдэд тайзнаа өч төчнөөн одод гарч ирсэн ч хэн нь ч Тинатай эн зэрэгцсэнгүй.
Тина хөгжмийн 12 удаагийн Грэмми шагналын эзэн, Холливудын Алдрын гудамжинд өөрийн одтой, Францын Хүндэт иргэн одонтон, Рок-н-Ролл, Соул, Блюз хөгжмийн хатан хаан, дэлхийн хамгийн хүслэн болсон эмэгтэй.
Аугаа түүхт дуучин Швейцарь дахь өөрийн гэртээ 83 насандаа таалал төгслөө. Гэхдээ тэр Рок-н-Роллын номнолын дагуу үргэлж мөнхийн залуугаар үлдэнэ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/32686
|
Сонгодог урлагийн ханхүү Б.Анарын үдэш
|
2023/05/23
|
Урлаг
|
Жинлүүрийн нэг талд урлагийнхан жагсаж нөгөө талд сонгодог урлагийнхан дэлхийн сонгодог хөгжмүүдийг эгшиглүүлснээрээ “VIENNA classical music concert” өвөрмөц байлаа. Амаргүй долоо хоногийн амттай төгсгөл, амттай үдэш. Бороо шивэрсэн, өдөр нь цасаар шуурсан өвөрмөц бямба гариг. Улсын Филармонид Австрийн хөгжмийн зохиолчдын дэлхийд шагшигдсан тансаг хөгжмүүд эгшиглэлээ. Үүднээс авахуулаад дарсны хундага эгнэж “Silk Road”-ийн ихэмсэг тавилт бүхий босоо хүлээн авалтын ширээ угтлаа. Үзэгчид голдуу хар өнгөөр хувцасласан байна. Ер нь хар бол сонгодог өнгө.
Сурталчилгааны зар дээр удирдаач Б.Анарын зураг байхгүй, зөвхөн нэр нь байхад л филармонийн даруухан пэйж хандалтаар хахсан харагдсан. Өнгөрсөн гуравдугаар сарын 18-нд “The Man of Legends” тоглолтоо тавьсан түүний талаарх шуугиан намжаагүй байна гэсэн үг. Магадгүй, түүнээс болж Палас дүүрэх ч юм билүү.
Тэр ойрын 10 жил төрөөгүй сонирхолтой фигур чадварлаг удирдаач.
Орос, Монголгүй хөгжмийн боловсрол эзэмшиж 27 насандаа удирдаач болсон залуу, ОХУ-ын Екатеринбургийн хөгжмийн дунд сургууль, Украины Киевийн Хүүхдийн урлагийн академи, СУИС, сүүлд ОХУ-ын Н.А.Римский-Корсаковын нэрэмжит консерваторид тус тус суралцсан. Энэ үдэш өөрөө хөтлөгч хийж байх юм. Тоглох хөгжмүүдээ тайлбарлан удирдаач нь өөрөө ярихаар үзэгчдэд их ойр бууж байлаа.
Хамгийн сонирхолтой нь “30 минутын турш алга ташилгүй сонсоорой. Би амьсгаагаа удаан авбал 30, арай хурдан авбал 27,28 минутанд тоглож дуусна” гэдэг байгаа. Юу вэ, алга таш л гэдгээс битгий ташаарай гэж хэлдэг урлагийн хүн анх удаа л харж байна. Бид ч амьсгаа дарсан. Би угаасаа 20 хачиртай хоолны газар гэвэл хачрыг нь тоолох дуртай хэ хэ. Нягталж шалгах хоббитой эсвэл сониуч ч гэх юм уу, угаас сэтгүүлчийн зан тэр. Яг л хэлсэн минутаараа тоглосон. Тэгээд Б.Анар биднийг алгаа таш гэвэл ташиж, бос гэвэл босож түүнийг инээхээр дагаж инээмсэглэж байлаа.
Б.Анарын үзэгчид бас яг өөртэй нь төстэй юм. Түүнийг танихгүй хүн бол балетчин гэж харахаар имижтэй донжтой залуу юм. Зогсолт цэх. Үзэгчид бас цэх сууж байна, утсаа ухахгүй байна, энд тэнд элбэг тохиолддог гялгар уут урж тасдах шажигнуулах бүдүүлэг чимээ алга. Уран бүтээлч ямар байна, үзэгчид тийм л байна. Бод бод, эрхэм Янжинлхамын хүүхдүүд урлагийнхан минь.
Тоглолтын төгсгөлд тайзны од тэнгэрийн амьтан газарт бууж ирлээ. Зураг авахуулъя гэсэн бүх хүмүүстэй зургаа авахуулж байна. Эелдэг юмаа. Түүний энэ жилийн төлөвлөгөөт тоглолтууд үүгээр өндөрлөж байгаа гэхээр харамсалтай санагдлаа. Хүлээх нь байна, бид. Арай удаан, арай олон гоё хөгжим тоглоосой. Юм ховор тусмаа чамин, амттай. Сонгодог урлаг яг л ийм хэмжээнд байх ёстой байх л даа. Баярлалаа Б.Анар аа, браво Б.Анар аа!
Б.Ундрал
|
https://www.inews.mn/a/32644
|
Рембрандтын өмнө дэлгэгдэж байгаагүй хоёр зургийг хувийн цуглуулгаас олжээ
|
2023/05/19
|
Урлаг
|
Нидерландын зураач Рембрандт Харменс ван Рейны хоёр зургийг хувийн цуглуулгад байсныг 200 жилийн дараа оллоо гэж Financial Times сонин мэдээлжээ.
Зургуудад зураачийн танил Ян Виллемс ван дер Плуйм түүний эхнэр Яапген Карелс хоёр зурагдсан гэж таамаглаж байна. Энэ зургуудыг 1824 онд дуудлага худалдаанаас худалдан авч, гэр бүлийнхээ өвөг дээдсийн цуглуулгад хадгалж байжээ.
Christie’s ордны шинжээчид зургуудыг үнэлэх ажилтай байхдаа тухайн зургуудыг олсон ба эхлээд түүндээ итгээгүй байна. Өмнө нь зургуудыг нийтэд үзүүлж, урлаг судлаачид тэдэнтэй танилцаагүй байснаас л тэр аж.
Зургуудыг шинжилгээнд өгөөд эх зураг гэдгийг тогтоосны дараа $5-8 сая доллараар үнэлээд байна.
Рембрандт Харменс ван Рейн нь нидерландын зураач, барлагч, гэрэл сүүдрийн мастер, Голландын уран зургийн алтан зууны томоохон төлөөлөгч юм.
Түүнийг "Доктор Тульпын анатомийн хичээл" зураг нь 1632 онд алдаршуулжээ. Мөн хамгийн алдартай зургууд нь "Шөнийн эргүүл" (1462), "Даная" (1636 - 1643), "Замаа алдсан тэнэмэл хүүгийн эргэн ирсэн нь" (1669), "Хоёр тойргийн өмнө байгаа өөрийн хөрөг" (1667) юм.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/32580
|
Монголын шилдэг уран зургийн тусгай үзэсгэлэн Орхон аймагт анх удаа дэлгэгдэнэ
|
2023/05/07
|
Урлаг
|
Монголын Уран Зургийн Галерей нь соёл урлагийн үйлчилгээг хөдөө орон нутагт хүртээмжтэй түгээх, соёлын өвийг сурталчилах, ард иргэдийг урлагаар дамжуулан соён гэгээрүүлэх зорилгоор Орхон аймагт тусгай үзэсгэлэн зохион байгуулах гэж байна.
"Соёлын сэргэлт-2023" аяны хүрээнд Монголын түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгал болох Ардын зураач Ү.Ядамсүрэнгийн “Өвгөн хуурч”, Ардын зураач Г.Одонгийн “Ажлын дараа”, Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар, Ардын Зураач, Төрийн Соёрхолт Н.Цүлтэмийн “Талын айл” болон та бүхний сайн мэдэх Ардын зураач, төрийн хошой шагналт, угз О.Цэвэгжавын “Эмнэг сургагч”, Д.Амгалан “Жаахан шаргын нутаг”, Ё.Өлзийхутаг “Эх нутгийн эзэд” зэрэг монголын дүрслэх урлагийн 30 орчим сор бүтээлийг дээжлэн “Монголын шилдэг уран зургууд” тусгай үзэсгэлэнг толилуулна.
"Соёлын сэргэлт-2023” аяны нээлт 2023 оны тавдугаар сарын 10-ны өдөр Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ-ын “Уурхайчин” соёлын ордонд болно.
Нээлтийн арга хэмжээнд Чингис хаан үндэсний музейн захирал, академич С.Чулуун “Чингис хааны ёс суртахуун ба монголын үнэт зүйл” сэдэвт лекц уншиж, алдарт “Дэлхий” хамтлагийн бүрэн хэмжээний тоглолт тоглогдох юм.
“Монголын урлагийн хосгүй бүтээлүүд” тусгай үзэсгэлэн 2023 оны тавдугаар сарын 10-15-ны хооронд Хүүхэд, залуучуудын театрт дэлгэгдэнэ.
Мөн Орхон аймагт зохион байгуулагдах "Соёлын сэргэлт-2023" аяны үеэр тусгай үзэсгэлэнгээс гадна соёл, олон нийтийн хөтөлбөр, урлаг, соён гэгээрлийн лекц, чадавхжуулах сургалтууд зохион байгуулагдана.
|
https://www.inews.mn/a/32394
|
НЭГЭН ЗУРГИЙН ТҮҮХ: Ухуулагчийн онигоо
|
2023/04/25
|
Урлаг
|
"Запорожийн казакууд" Зотон, тос,
Бүтээгдсэн он: 1878-1891 хооронд,
/Одоо Оросын улсын музейд (Санкт-Петербург) хадаглагдаж байгаа/
Туркийн султан казакуудын домогт "захиа" гэдгийг хэзээ ч авч байсангүй. Илья Репин "Запорожийн казакууд" зургаа бүтээж байхдаа үүнийг мэдэж байсан юм. Зураачийн хувьд баталгаатай баримтаас илүүтэйгээр уур амьсгал нь чухал байж...
"Чи Туркийн шайтан (исламын шашинд чөтгөр шулам), хараал идсэн чөтгөрийн дүү ба нөгөө люциперийн (христийн домгоор хорлолт мангас) дээд тэнгэрт үйлчилдэг яллагч юм. Дээд тэнгэр бурханд үйлчилдэг сахиусан тэнгэрүүдийн адил эрхтэй ч тэдэн шиг эрх чөлөөгүй нарийн бичгийн дарга..."
Дараалаад улам бүр зүйгүй хараалууд…энэ Запорожийн казакуудын хээрийн цэргийн дипломатын шилдэг аман зохиолыг урлагийг ивээн тэтгэгч Савва Мамонтовын эдлэнд 1878 оны нэгэн орой ярьж эзэд, зочдыг нь инээлгэн баясуулжээ. Илья Репин ч элгээ хөшөөж байв. Зураач тэр захидлыг анх удаагаа сонсоогүй. Энэ тухайгаа "Малороссия-д бичээч бүр энэ онигооны жагсаалттай" гэж бичсэн байдаг.
Домгоор бол, султан IV Мехмед запоражчуудад халдлагаа зогсоо гэж тушаажээ. Тэд хариуд нь баахан доромжлолтой хариу бичжээ. Гэхдээ түүхчид тэдний хоорондын захидлыг бодит түүхэн үйл явдал гэж үздэггүй. Османтай Орос сөргөлдөж байх цагаар энэ улс төрийн гэхээр шог Орос, Украины нутагт тархжээ.
Османы эзэнт улсад славян түмнийг хавчин шахаж байснаас гарсан Орос-Туркийн дайн 1878 онд дуусав. Ялалтад хөөрсөн сэтгэл нь Репиныг өргөн цар хүрээтэй зургаа бүтээхэд нь түлхжээ.
1. Бичээч.
Украины түүхч Дмитрий Яворницкий (1917 он хүртэл түүний овгийг Эварницкий гэж бичиж ирэв) запоражийн казакуудын талаар зураачид зөвлөсөн төдийгүй зургийн энэ баатрын модель болжээ. Олны өмнө өөрийгөө товойлгоод байдаггүй эрдэмтэн арай гэж зуруулахаар зөвшөөрчээ. Мөн тэр урланд ирэх замдаа даарч их баргар байсан гэдэг. Репин шог зурагтай сэтгүүл бариулж байж түүнийг хөгжөөж чадсан байна.
2. Иван Серко.
Энэ кошевой нарын атаман захидлын зарим хувилбарыг зохиосон гэдэг. Репин түүнийг 1877–1878 онуудын Орос-Туркийн дайны баатар, армидаа хурц шогч байсан гэгдэх, Киевын цэргийн тойргийн командлагч генерал Михаил Драгомироваас харан зуржээ. Ярих нь Драгомиров нэг удаа III Александр хааны төрсөн өдрөөр баяр хүргэхээ мартаад хоёр өдрийн дараа "Гурав дахь өдрөө эрхэм дээдэс таны эрүүл мэндийн төлөө ууж байна" гэсэн цахилгаан явуулж байжээ.
3. Тарас Бульба.
"Гоголь тэдний тухай зүгээр нэг бичээгүй, энэ бүгд нь бүгд үнэн!" гэж Репин запорожчуудын тухай хэлж байв. Гоголийн туужууд Репины онгодыг оруулж өгснөөс зурагт уран зохиолын баатрууд зурагджээ. Бульбаг казак цустай хоёр танилаасаа Репин бичив. Түүнд сэтгүүлч "Москва ба москвачууд" номыг зохиогч Владимир Гиляровский, Петербургийн консерваторийн профессор Александр Рубец нар зуруулжээ.
4. Андрий.
Гоголийн Тарас Бульагийн бага хүү. Хөгжмийн зохиолч Михаил Глинкийн үеэл ач хүү Репины модель болжээ.
5. Остап.
Бас нэг уран зохиолын баатар Тарас Бульбагийн том хүү. Түүнд одессийн зураач Николай Кузнецов гэдэг хүчтэй эр зуруулжээ. Тэр хүч тамирын дасгал хийн танилууддаа гайхуулан үзүүлж байгаад ноцтой гэмтэл авч байв.
6. Вакула.
Гоголийн "Зул сарын өмнөх шөнө" туужийн баатар дархан Вакула зурагт байраа олсныг Репины охин хэлсэн юм. Түүний дүрийг польш гаралтай зураач Ян Ционглинскийгаас харан зуржээ.
7. Цэргийн шүүгч.
Модель нь украины газрын эзэн Василий Тарновский. Тэр бага оросын эртний эд зүйл цуглуулдаг, урлагийг ивээн тэтгэгч байжээ. Түүний эдлэнд Репин нэг жилийг өнгөрөөн казакуудын ахуйг судлан зурж байлаа.
8. Хөзөрчин.
Энэ казак банк баригч бөгөөд хөзрөө биедээ нуухгүй гэж чээжээ нүцэглэжээ.
9. Илья Голота.
XVII зууны дунд үе хүртэл Речи Посполитагийн (Польшийн нэгдлийн улс) эсрэг боссон Украин, Белорусь нарын лидерүүдийн нэг нь Голота байжээ. Репин түүнийг Тарновскийн улаач байсан Никишкигаас зуржээ.
10. Халзан казак.
"Ийм дагзыг бүтээхэд зуун хэрэгтэй!" гэж Репин биширч байсан ч, хааны ордны обер-гофмейстер Георгий Алексеев өөрийн халзныг зуруулах хүсэлгүй байв. Харин Яворницкий зоос зуглуулах хорхойтой Алексеевын анхаарлыг зоосны цуглуулгаар татаж тэр хооронд Репин шуурхайлан таталбарууд хийж авчээ. "Товойж үзэгчдийн зүг налсан дагз нь зургийн хавтгайг алдагдуулан зохиомжийг нь өөрчлөн тэднийг сэтгэлээр нь зурагт оруулдаг" хэмээн урлаг судлаач Ольга Лясковская өгүүлжээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/32207
|
Антионо Вивалдигийн “Дөрвөн улирал” зохиол дээр контемпорари бүжгэн жүжиг толилуулна
|
2023/04/07
|
Урлаг
|
Монголын балетын урлагийн хөгжил, шинэ өнгө төрхийг илэрхийлсэн “Energy” контемпорари бүжгэн жүжиг үзэгчдийн хүртээл болоход бэлэн болжээ.
Хүн байгалийн хүйн холбоо, байгалийн үнэ цэн, түүнээс авах энерги, хайр энэрэлийг балетын уран тансаг гоо үзэмж, орчин цагийн бүжгийн хэмнэлээр хослуулан толиулах энэхүү бүжгэн жүжиг энэ сарын 27-нд ганцхан удаа тоглогдох гэж байна.
Тус уран бүтээл таван шинэ бүжиг дэглээчийн найруулгаар бүтсэн бөгөөд Монголд анх удаа дэлхийн суут хөгжмийн зохиолч Антионо Вивалдийн “Дөрвөн улирал” зохиол дээр орчин цагийн контемпорари урсгалаар дэглэн найруулсанаараа онцлог юм. Комтемпорари урлагийн талаар тодотгоход модерн, пост модерн урлагуудын халаа болсон урлагийн чиглэл гэж судлаачид үздэг.
Тоглолт дөрөвдүгээр сарын 27-ны 19:30 цагт Corporate Convention Centre-т болно.
|
https://www.inews.mn/a/31908
|
“Energy” контемпорари балет энэ сарын 27-нд тоглогдоно
|
2023/04/06
|
Урлаг
|
Монголын балетын урлагийн хөгжил, шинэ өнгө төрхийг илэрхийлсэн “Energy” контемпорари бүжгэн жүжиг үзэгчдийн хүртээл болоход бэлэн болжээ.
Хүн байгалийн хүйн холбоо, байгалийн үнэ цэн, түүнээс авах энерги, хайр энэрэлийг балетын уран тансаг гоо үзэмж, орчин цагийн бүжгийн хэмнэлээр хослуулан толиулах энэхүү бүжгэн жүжиг энэ сарын 27-нд ганцхан удаа тоглогдох гэж байна.
Тус уран бүтээл таван шинэ бүжиг дэглээчийн найруулгаар бүтсэн бөгөөд Монголд анх удаа дэлхийн суут хөгжмийн зохиолч Антионо Вивалдийн “Дөрвөн улирал” зохиол дээр орчин цагийн контемпорари урсгалаар дэглэн найруулсанаараа онцлог юм. Комтемпорари урлагийн талаар тодотгоход модерн, пост модерн урлагуудын халаа болсон урлагийн чиглэл гэж судлаачид үздэг.
Тоглолт дөрөвдүгээр сарын 27-ны 19:30 цагт Corporate Convention Centre-т болно. Үзэгч та бүхэн Energy Contemporary Ballet пэйж хуудаснаас дэлгэрэнгүй мэдээлэл авах боломжтой.
|
https://www.inews.mn/a/31900
|
Жүжигчин Шэрон Стоун уран зургийн анхны үзэсгэлэнгээ гаргажээ
|
2023/04/05
|
Урлаг
|
Лос-Анжелесийн Allouche галарейд жүжигчин Шэрон Стоун өөрийн уран бүтээлийн Shedding нэртэй үзэсгэлэнг нээсэн тухай The Art Newspaper хэвлэлд бичжээ.
Цар тахлын үеэр уран зургаа дахин сэргээн оролдох болсон жүжигчний анхны хувийн бүтээлийн үзэсгэлэн нь энэ байв.
Тэрээр "Би жинхэнэ бийр багс худалдан авч, өөрийн хяналт, гарын хөдөлгөөнөө сэргээж эхлэсэн юм. Зураад л байлаа, зураад л байлаа. Би дахиад өөрийгөө, өөрийн сэтгэл зүрхээ оллоо" гэжээ.
Тэрээр зураг зурах болсон нь түүний амьдралдаа амссан хагацалаа туулахад нь тусласан хэмээн өгүүлжээ.
"Би гэр бүлээ алдсан, киноны гэр бүлээ ч алдсан, өөрийн гэр бүлээ алдсан, манай гэр бүлийн олон хүн мөнх бусыг үзүүлсэн. Миний дүүгийн зүрх хаагдсан. Түүний 11 сартай хүү нь орондоо өнгөрсөн. Би авсан ээжийгээ алдсан, миний эмээ өөд болсон" гэж жүжигчин бүсгүй зовлонгоо хуваалцсан байна.
Үзэсгэлэнгийн ихэнх зураг нь хийсвэр стилийнх байв. Стоун хүүхэд байхдаа авга эгч Вонноос зураг зурахыг сурсан ба хожим уран зургийг зураг талаар коллежид суралцжээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/31883
|
26 жил завсарласан "Айзам 2" хамтлаг баасан гаригт тоглолтоо хийнэ
|
2023/04/04
|
Урлаг
|
26 жилийн хугацаанд завсарлаад байсан "Айзам 2" хамтлаг ирэх баасан гаригт тоглолтоо хийнэ. Хамтлагийн “Зүрх сэтгэлийн минь дуунууд” нэртэй тоглолт ганцхан удаа буюу дөрөвдүгээр сарын 7-нд UB palace-н концертын их танхимд болох юм.
Айзам хамтлагийн дэргэдээс үүссэн "Айзам 2" хамтлаг нь анх 1990 онд байгуулагдаж 1997 он хүртэл идэвхтэй уран бүтээлээ хийж байгаад завсарлажээ. Одоо зохиох гэж буй тоглолтоороо шинэ уран бүтээлээс гадна тэр үед дуулж байсан дуунуудаа сэргээж дуулна гэдгийг хамтлагийн ахлагч С.Гантөр хэллээ. Энэ удаагийн тоглолт нь "Айзам 2" хамтлаг хамгийн сүүлд 1997 онд тоглолтоо хийснээс хойш 26 жилийн дараа хийж байгаа анхны тоглолт болж байна.
Тоглолтод зочноор дуучин Б.Сарантуяа, Ж.Алтанцэцэг, Э.Минжинсор, Л.Энхмандах, С.Сэрчмаа болон Титэм, Салхи, Лумино зэрэг хамтлагууд оролцоно. "Айзам 2" хамтлаг 1990-1997 оны үеийн залуучуудын дунд хит болж байсан "Мөрөөдөл", "Чиний харцанд", "Хос Алтанзул", "Бороо", "Дурсамж" зэрэг дуунуудаа дуулна. Тоглолтын найруулагчаар найруулагч, продюсер Р.Мөнхсайхан ажиллаж байгаа юм байна.
Тоглолтын тасалбар ticket.mn дээр зарагдаж байна.
|
https://www.inews.mn/a/31872
|
"Мартахгүй, давтахгүй" консепт үзэсгэлэн ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ
|
2023/03/31
|
Урлаг
|
“Лантуун дохио” төрийн бус байгууллага үүсгэн байгуулагдсаныхаа 10 жилийн ойн хүрээнд “Мартахгүй, давтахгүй” хөдөлгөөнийг эхлүүлж, гэрэл зураг болон дижитал арт хосолсон үзэсгэлэнг Монголын уран зургийн галерейн хоёрдугаар давхрын үзэсгэлэнгийн танхимд дэлгэлээ. Аврал эрсээр одсон бүхний дотоод хашгираан чамд, надад, бусдад юу мэдрүүлэх бол. Тэдний оршихуй хийгээд орон зайд очиж шаналлыг нь мэдрэх, хуваалцах, ахин давтахгүй байх шалтгааныг гэрэл зураг, дижитал арт бүтээлээр харуулжээ.
Үзэсгэлэнг зохион байгуулагчид "Хүн хүнээсээ энгийн зүйлсийг л хүсдэг. Нэгнээ хайрлах, итгэх, дэмжих, хариуцлагатай байх, анхааралтай байх, араас нь харамсах бус урьдчилан сэргийлэх...Эцсийн эцэст хамгийн том шийдэл нь та юм" хэмээн уриалж буй юм.
Үзэсгэлэн үнэ төлбөргүй бөгөөд 2023 оны дөрөвдүгээр сарын 1-нийг хүртэл үргэлжилнэ.
|
https://www.inews.mn/a/31829
|
Балетын үндэсний тавдугаар уралдаанд 375 бүжигчин оролцохоор бүртгүүлжээ
|
2023/03/28
|
Урлаг
|
Гавьяат жүжигчин, балетчин Д.Алтанхуягийн тэргүүлдэг “Монголын балетын хөгжил сан”-гаас санаачлан зохион байгуулдаг балетын үндэсний тавдугаар уралдаан ирэх дөрөвдүгээр сарын 4, 5-ны өдрүүдэд Дуурь бүжгийн эрдмийн театрт болно.
Уралдаанд 6-18 насны сурагчид болон залуу бүжигчид сонгодог балетын багийн болон гоцлол бүжгийн төрлөөр өрсөлдөх юм. Энэ жилийн уралдааны гоцлол бүжгийн төрөлд 101, багийн төрөлд 318 бүжигчин, мөн 34 баг оролцохоор бүртгүүлжээ.
Уралдааныг Гавьяат жүжигчин, ДБЭТ-ын зөвлөх балетмейстер Х.Гэрэлчимэг, Олон улсын балетын академийн дэд захирал, “Морияма” балетын академийн захирал Наоми Морияма, СУИС-ийн Бүжгийн урлагийн сургуулийн ахлах багш, урлаг судлаач Д.Алтантуяа, IUCDC олон улсын уралдааны захирал Шао Зижун, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Соёлын яамны Урлаг, уран бүтээлийн хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Б.Сэргэлэн, Гавьяат жүжигчин, “Монголын балетын хөгжил сан”-гийн тэргүүн Д.Алтанхуяг, Гавьяат жүжигчин, ДБЭТ-ын гоцлооч Б.Саруул нар шүүнэ.
|
https://www.inews.mn/a/31773
|
Балетын үндэсний V уралдаан зарлагдлаа
|
2023/03/21
|
Урлаг
|
Гавьяат жүжигчин, нэрт балетчин Д.Алтанхуягийн тэргүүлдэг “Монголын балетын хөгжил сан”-гаас санаачлан зохион байгуулж ирсэн Балетын үндэсний V уралдааны тов эцэслэн батлагдлаа.
Балетын үндэсний уралдаан дөрөвдүгээр сарын 4, 5-ны өдрүүдэд Улсын Дуурь, бүжгийн эрдмийн театрт болно.
Оролцогчид болох 6-18 насны сурагчид хийгээд залуу бүжигчид Сонгодог балетын багийн болон Гоцлол бүжгийн төрлөөр өрсөлдөх ба бүртгэл гуравдугаар сарын 24-нийг дуустал үргэлжилнэ.
Энэ жилийн уралдааны шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд Монгол Улсын Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, Соёлын яамны Урлаг уран бүтээлийн хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга, балетмейстер Б.Сэргэлэн, Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин, УДБЭТ-ын гоцлох жүжигчин Б.Саруул нар шинээр нэмэгджээ.
|
https://www.inews.mn/a/31689
|
ФОТО: СУИС-ийн оюутнууд ширээгээ урлагийн бүтээл болгожээ
|
2023/03/15
|
Урлаг
|
СУИС-Радио, Телевиз, Медиа Урлагийн Сургуулийн Медиа анимейшн тэнхимээс жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг “Миний ширээ миний орон зай” бүтээлч өдөрлөг амжилтай болж өнгөрлөө.
Уг нээлттэй өдөрлөгийн хүрээнд Медиа анимейшн тэнхимийн График дизайн (Медиа анимейшн) хөтөлбөрөөр суралцаж буй оюутнууд өөрсдийн уран сэтгэмж бүтээлч хандлагаараа сургуулийнхаа лекцийн танхимын ширээнүүд дээр зураг зурж сургуульдаа шинэлэг өнгө аяс нэмж, эерэг хандлагыг түгээжээ.
Тус арга хэмжээ нь анх 2020 онд онд зохиогдож тухайн үед нийгмийг бухимдуулж байсан цар тахлын хүнд хэцүү цагт хүмүүст эерэг нөлөөллийг үзүүлж ихээхэн магтаал сайшаалыг хүртэж байсан юм.
|
https://www.inews.mn/a/31605
|
ОРОС ЗАЛАЛТ: "Анчдын үдлэлт" зураг дахь хэний ч анхаардаггүй 9 ДЭМИЙ ЗҮЙЛ
|
2023/03/04
|
Урлаг
|
Перов зургаа анд яваад ан ав хийдэггүй хүмүүст зориулж, онигоо маягаар бүтээжээ.
Василий Перовын зургийг харахад анчдын нэг нь нөгөөгийнхөө толгойг эргэтэл залаж байгаа шиг хөгийн зүйл зурагджээ гэж огт санаанд орохгүй.
"Үдэлж буй анчид"
Зотон 119х183 см Бүтээгдсэн он: 1871 Өдгөө Москвагийн Третьяковын галарейд хадгалагддаг.
Зураачийн "Үдэлж буй анчид" зургийг хоёр дахь хувийг хуулж зурсан бөгөөд эхнийх нь Санкт-Петербургийн “Русский музей” (Оросын музей)-д, хоёр дахь нь Украины Николаев мужийн В.В. Верещагины нэрэмжит уран зургийн музейд байдаг.
"Юутай хөөрхөн зураг вэ! Мэдээжээр тайлбарлаад өгвөл немецүүд ойлгоно доо, тэд чинь бидэн шиг Орос залалт гэдгийг Оросын худал ярилт гэж ойлгохгүй. Тэр юуны тухай ярьж байгааг түүний залалтын эргэлт, хэллэг, сэтгэлийг бид нэгт нэггүй ойлгож бараг л сонсоно доо" хэмээн зургийг Федор Достоевский магтан дүр төрхийг нь бишэрсэн байдаг.
Гэтэл гурван нөхрийн үдлэлт амралт нь жижигчилсэн хэсгүүддээ үнэн биш. Баатрууд ангийн буу хэрэгслүүдтэйгээ хамаагүй хандаж, ангийн олз нь ангийн өөр өөр төрөлд хамаарна. Зураач өөрөө ойлгохгүй сэдвээ сонгосон мэт. Үнэн хэрэгтээ Перов муугүй анчин, түүний намтрыг бичигч Николай Собко энэ тухай зураач ан гөрөөнд уйггүй, жилийн дөрвөн улирлын турш тасралтгүйгээр явж ирсэн, "Природа и охота" (Байгаль ба ан) сэтгүүлээр хүртэл туршлагаа хуваалцаж байлаа хэмээн өгүүлжээ. Ойд даарч хөрснөөс авсан ханиад нь хатгаа болон хүндэрсээр тэр 50 ч наслаагүй өөд болжээ.
Харин "Анчдын үдлэлт"-ээ Перов онигоо болгон бүтээж ойлгодог хүн бүр ангийн хэтрүүлэг дээр инээн хөгжиж байг гэж үзжээ.
1. Үл итгэгч, мэдэх хүн.
Зайрангийн ярианд инээж буй тариачинг Перов эмч бөгөөд зураач сонирхогч Василий Бессоновоос үлгэр авч зуржээ. Перов түүнийг энгийн хүн болгон зургаа ангийн хорхойтолт энгийн ба засан зэргийн язгууртныг нэгтгэдэг гэж харуулжээ.
2. Шинэ анчин.
Тэр ярьж буй хүний яриаг сонсоод тамхиа асаахаа хүртэл мартсан байв. Түүнээс харахад нэхий дээл нь шинээрээ, буу хэрэгсэл нь шинэхэн саяхнаас л ан хийж эхэлсэн гэхээр. Перов тэр гэнэн нөхрийг ердийнхөөр Кувшинников, Бессонов хоёр анд явахаар гэрт нь цуглардаг 26 настай Николай Нагорноваас харан зуржээ.
3. Бор туулай.
Оросын ШУА-ийн профессор Валентин Головин ярихдаа туулайны үсний гуужилтаас харахад ан намар оройтсон цагаар хийгджээ. Сонирхолтой нь туулайн бие, арьс гэмтээгүй. Анч нохойтой ангаар туулай агнасан бол түүний биеийг далны хооронд нь хутгаар бүлж эсвэл урд сарвууг нь огтлох сонин уламжлал байжээ.
4. Хөх ногтруу.
Ойн шувуу бөгөөд талын бор туулай агнасан анд тааралдах ёсгүй.
5. Давслагч эсвэл хэтрүүлэгч.
Ярьж буй газрын эзний дүрд зураачийн найз бөгөөд шүүх эмч Дмитрий Кувшинников зуржээ. 1880–1890-ээд онуудад доктор эхнэр Софиягийн хамт өөрийн гэрт уран зохиол-урлагийн салон байгуулжээ. Кувшинниковынхан, эхнэртэй нь жиг ургуулсан байгалийн зураач Исаак Левитан нар хожим Антон Чеховын "Сээхэлзүүр" өгүүллийн баатруудын дүр болсон юм.
6. Гутал.
Шинэ хүний гутал нь түүнийг туршлагагүй анчин гэдгийг өгүүлж байна. Ийм өндөр өсгийтэй гутлыг анд өмсөдөггүй.
7. Дуран.
Ярьж байгаа зайсангийн дуран нь XIX зууны эхний хагасын хуучин загвар учраас тэр ан гөрөө эртнээс хөөснийг гэрчилж буй.
8. Бүрээ.
Ангийн бүрээг нохотой ан хийхэд тэднийг цуглуулахаар ашигладаг. Анч нохойн үнэр энэ зурагт үгүй. Мөн нохойтой ан хийхэд буу ч хэрэггүй. Тэглэхлээр энэ бүрээ энэ гуравын анд ямар ч хэрэггүй.
9. Буу.
Туршлагатай анчин бууны голоо шорооноос хамгаалан газар тавьдаггүй. Ялангуяа зурагт өндөр үнэтэй сайн чанарын английн "Энфилд" маркийн буу зурагдсан байгааг тооцвол ингэж хамаагүй тавихгүй.
Иван Крамскойн зурсан Василий Перовын хөрөг. (1881 он)
Зураач Василий Перовын товч намтар.
1834 он: Шинэ тооллоор нэгдүгээр сарын 2-нд Тобольск хотноо төржээ. Зураач нь губернийн прокурор барон Григорий Криденерын дагавар хүүхэд болон төржээ.
1841 он: Уран гоё бичлэгийнхээ төлөө тэр овог нь болсон Перов (перо-үзэг) гэсэн хочыг багшаасаа авчээ.
1853-1862 он: Москвагийн уран зураг, баримал, уран барилгын сургуульд суралцав.
1861 он: "Улаан өндөгний баярын хөдөөгийн Загалмайт аян", "Тосгон дахь мөргөл" зургуудаа зуржээ.
1862-1864 он: Герман, Францад очив.
1862-1869 он: Елена Шейнс гэдэг эмэгтэйтэй гэрлэсэн ба тэднийх гурван хүүхэдтэй байсны хүү Владимир нь л насанд хүрч чаджээ.
1866 он: "Гурвал", "Худалдаачны гэрт үйлчлэгч эмэгтэй ирэв" зургуудыг бүтээв.
1870-1877 он: Хөдөлгөөнт зураачдын нөхөрлөлд орсон байв.
1872 он: Елизавета Друганова гэдэг эмэгтэйтэй дахин гэрлэв.
1882 он: Кузьминкад анд яваад хатгаа авсан нь хүндрэн сүрьеэ болоод нас баржээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/31453
|
Хайрын шүлгийн ЦАГААН УУЛ-2023 яруу найргийн наадам болно
|
2023/02/14
|
Урлаг
|
Хайрын шүлгийн "ЦАГААН УУЛ" яруу найргийн наадам 2023 оны хоёрдугаар сарын 14-ний өдөр Соёлын төв өргөөнд 17:00 цагт болно. Монгол Улсын Соёлын Гавьяат зүтгэлтэн, "Болор цом"-ын эзэн Арлааны ЭРДЭНЭ-ОЧИРЫН нэрэмжит болж буй 22 дахь удаагийн "ЦАГААН-УУЛ" наадмын хоёрдугаар шатанд 24 яруу найрагч шалгаран хайрын шүлгээ өргөх юм.
Тус наадмыг Монголын Залуучуудын холбоо, МҮОНРТ, Нийслэлийн Соёл урлагийн газар, Нийслэлийн Соёлын төв өргөө, "ОЮУТ" групп, "Арлааны ЭРДЭНЭ-ОЧИР" сан хамтран зохион байгуулж байна.
1991 оноос эхлэлтэй энэхүү наадам нь 22 дах удаагаа болох гэж байгаа бөгөөд залуу яруу найрагчдын хүсэн хүлээдэг, Монгол хэлний үгсийн сайхныг магтан таниулдаг үйл ажиллагаа болдгоороо онцлогтой.
Яруу найргийн наадмын зорилго нь залуу уран бүтээлчид, яруу найрагчдыг дэмжих, тэдний уран бүтээлийг үнэлэх, нийтийн хүртээл болгох, олон нийтэд сурталчлах, Монгол хэлний үгийн яруу сайхан, өв уламжлалаа түгээн дэлгэрүүлэх, олон нийтэд сурталчлах, хүүхэд залуучуудад таниулахад оршиж байна.
|
https://www.inews.mn/a/31243
|
МУУ МУУХАЙ БА УЙ ГАШУУ: Оросын зураачдын хамгийн гунигтай 10 УРАН ЗУРАГ
|
2023/02/13
|
Урлаг
|
XIX зууны уран зураачид өчүүхэн хүмүүсийн хувь тавиланг анзаарч, библийн сэдвээс онгодоо дууддаг байжээ.
XIX зууны хоёрдугаар хагаст Оросын эзэнт улсын нийгмийн өөрчлөлтүүд амьдралын олон салбарт гарч нөлөөлжээ. Хамжлагат ёсыг 1861 онд халсан нь тус орны хөгжлийн чухал үе болон урлагт хүртэл хүчтэй нөлөөлөв. Үүнээс хоёр жилийн дараа хөдөлгөөнт зураачдын уран бүтээлийн нөхөрлөл байгуулагдав. Тэд өөрсдийн уран бүтээлдээ өдрийн тулгамдсан сэдвийг гаргаж, хүмүүсийн зовлон зүдгүүрийг тусгаж иржээ. Тэр цагийн хамгийн гунигтай 10 уран зургийг танилцуулья.
Виктор Васнецов
"Орогнолоос орогнол руу" 1876 он
Третьяковын галарейд хадгалагддаг Васнецовын энэ бүтээл төдийлөн алдартай биш. Тэрээр өчүүхэн хөрөнгөө авч яваа хоёр хөгшнийг зуржээ. Өвгөний хавагнаж улайсан нүүрэнд гэм буруутайн ул мөр харагдана. Тэд түүний өр төлбөрөөс болоод орон сууцнаас хөөгдсөн бололтой. Эмгэний царай нь нь ямар нэгэн илэрхийлэлгүй. Ядуусын дэргэд гунигтай гэмээр нохой зурагдаж зургийн арын дэвсгэрт Петропавловскийн сүмийн цэгцтэй ганжир дүрслэгджээ.
Энэ зураг нь залуу зураачийг алдаршуулсан гэхдээ түүнийг Васнецовыг үлгэрийн сэдэвт зураач гэдгээр илүү сайн мэддэг.
"Алёнушка" 1881 он
Васнецовын 1881 онд зурсан "Алёнушка" зургийг түүний үлгэрийн зургуудад хамруулдаг гэтэл зураач тэгж бодоогүй юм. Гунигтай зургийг тэр тариачин эмэгтэйгээс зуржээ. "Түүнтэй анх тааралдаад түүний нүднээс цэвэр орос асар их гуниг, ганцаардлыг олж хараад алмайрч билээ" гэж бүсгүйн харцыг буулгаж чадсан Васнецов хожим дурссан байдаг.
Эхлээд зургийг "Аленушка (Дурочка)", гэхдээ "Дурочка-тэнэг" гэсэн үгээр ард олон мангарыг биш өнчин өрөөсөн охидыг нэрлэдэг байжээ. Тэдний бурхан тэнгэртэй холбоотой гэж өрөвдөж, хүндэтгэдэг байлаа.
Аленушкагиын ард бөглүү нүсэр ой зурагдсан нь зургийн дарамталсан санааг улам тодотгож өгчээ. Бүсгүй амьдралын мананд төөрөгдөн орон гэрийн замаа олохгүй мэт. Гэхдээ зураач Аленушкад найдвар үлдээснээ түүний толгойн дээрх мөчирт суусан найдлагын бэлгэдэл гэх алтан хараацайн дүрсээр илэрхийлжээ.
Николай Ярошенко
"Анхны хүүхдээ нутаглуулж яваа нь" 1893 он
XX Зуун хүртэл Оросын нийгмийн бүх давхрагад хүүхдийн үхэл өндөр төвшинд байсан юм. Эцэг эхчүүд нь нялх хүүхдүүдээ нутаглуулах нь ердийн үзэгдэл байсан ба нэг тийм эмгэнэлийг Николай Ярошенко зурагтаа буулгажээ.
Хар бараан хувцастай хосууд хазайж муруйсан загалмайтай цасанд дарагдсан нутаглуулах газрын замаар араас нь нутаглуулагч ахимаг насны хүн дагажээ. Эх нь нялхын гоёж чимсэн авсыг хүүхэд мэт тэврэн энгэртээ наажээ. Нутаглуулагч ийм зовлон их үзсэн болохоор тайван тамхиа сорон явна. Түүний хувьд нялхын булшийг ухах нь ажил юм.
Владимир Маковский
"Оруулахгүй ээ" 1892 он
Архидалт Оросын хамгийн их дэлгэрсэн нүгэл байсан юм. Уран зургууд дунд энэ гунигт сэдэв нэлээдгүй их байдаг. Владимир Маковскийн "Оруулахгүй" зурагт нэг тийм ердийн гэмээр сэдэв зурагджээ. Хүүхэд нь наалдсан эмэгтэй уушийн газрын хаалгыг дэргэд нөхрийнхөө өмнө зурагджээ. Нүдэнд нь цөхрөл, айдас бууж амаа ангайн орилохын өмнө байна. Түүнийг байрнаас хөдөлгөх аргагүй гэмээр их шийдэмгий гэмээр харагдана.
Ер нь бол архичин нөхөрт нь ийм саад юу ч биш. Тааруухан замбараагүй хувцасласан нөхөрт нь ийм саад бишгүй байсан ба одоо удалгүй тэдний тэмцэл хэрхэн төгсөх нь ойлгомжтой. Арын дэвсгэрт нь XX зууны таван давхруудтай тун адилхан байшингуудын дээвэр харагдана.
Николай Ге
"Нандин сэтгэл, Жүүд" 1891 он
Николай Ге энэ зурагтаа хүний сэтгэлийн тарчлааныг гаргахаар оролджээ. Энэ библийн сэдэвт зураг нь "Тарчлаант" цувралд нь хамаарах бөгөөд зураач буруу харан зогссон ганцхан хүнийг сарны гэрэлд зуржээ. Тэр нь жүүд бөгөөд урван матсан Исус Христийг нь авч яваа бамбартай цэргийнхнийг тэр харан зогсох ажээ. Ийм жүүд бид бүгдэд байх ба тэр нь хүний тэмүүлэл шүтээн алга болоход төрнө. Энэ сэтгэлийн тарчлааныг тэр Нандин сэтгэл гэж нэрлэн энэ сэдэвтэй холбожээ. Хүйтэн сарны туяа нь хүний сэтгэлийн хуншгүйг гарган үзүүлж байна. Гэсэн ч шүүмжлэгч нар уг зургийг нь сулхан, дорой зураг гэж нэрлэсэн байдаг.
Василий Перов
"Усны бассейны дэргэдэх дараалал" 1865 он
Заяагүй хүмүүсийн тухай зургийн талаар ярихад хамгийн түрүүнд Василий Перов нэр санаанд орж ирнэ. Тийм хүмүүс усны дараалалд зогссон байгааг бид 1865 оны зургаас нь харж байна.
Москвад тэр цагт усан хоолой байхгүй усыг бассейн гэж нэрлэгдсэн саванд хадгалдаг байжээ. Тэдний усаар дүүргэх нь төлбөртэй, ус зөөгчид дүүргэнэ. Эсвэл өөрсдөө төлбөртэйгээр дүүргэнэ. Шөнө тэднийг манаж хардаггүй байсан ба ядуус хувингаа дүүргэж авахаар цуглардаг байлаа. Голдуу л хүүхэд хөгшид цугларна.
Тройка
"Гурвал" 1866 он
Перовын хамгийн танил зураг нь өмнөх зургийн сэдвийн үргэлжлэл гэхээр... Хамаг хүчээр торхтой усыг дээш чирэн яваа хүүхдүүд зовлонг үзүүлж буй. Тариачдын хүүхдүүдийг хот руу зарцлуулахаар явуулдаг байв.
Перов гурвалынхаа лидерийн натурыг удаан хайсан. Эцэст нь тэр эхтэйгээ явсан Вася гэдэг хүүтэй тааралджээ. Зураач хүүг нь зурахаар эхийг нь удаан ятгаж байж зөвшөөрүүлжээ. Эх нь үлдсэн ганц хүүгээ зуруулах дургүй байв.
Хэдэн жилийн дараа зовлонд шаналсан эмэгтэй ирээд түүнээс уг зургийг худалдан авахыг гуйжээ. Ганц хүү нь нас барсан байв. Третьяковын галарейд байсан зурагтаа Перов тэр эмэгтэйг зураач авч очин үзүүлжээ. Эмэгтэй зургийн өмнө удаан мөргөн уйлж байсан гэдэг. Үүнийг харсан Перов тэр эмэгтэйд зориулан хүүгийнх нь хөргийг дахин зурж өгсөн гэдэг.
Василий Поленов
"Өвчтөн" 1886 он
Поленовын уран бүтээлд энэ гунигтай зураг түүний хувийн зовлонг өгүүлжээ. Тэр эхлээд хайрлаж явсан Мария Оболенскаяг алдаад дараа нь түүнд хайртай байсан Елизавета Богуславскаягаас хагцжээ. Эцэс сүүлд нь ихэр хоёрын Верагаа алдсан байлаа. Хоёр хувилбараар зурагдсан бүтээл дээрээ Поленов 13 жил ажиллажээ.
1886 оны зурагт ногоон бүрхүүлтэй дэнлүүнд гэрэлдэх төдий тасалгаа зурагдсан. Өвчинд шаналсан бүсгүйн царай нь бараг харагдахгүй, түүний өдрийн тоо гүйцсэнийг зураач үзүүлжээ.
Илья Репин
"Тэнхээтэй эр" 1877 он
Энэ хөргийг Репин төрлөх Чугуевтаа зуржээ. Үс нь өрвийж сэрвийсэн эрэгтэй зургаас биднийг харна. Тэр өрөвдөлтэй харагдах авч нүдэнд нь далдын хүч нь хүчин тамир нь харагдаж, хэн нэгэнд буруутгаж байгаа мэтээр харагддаг. Хүнд амьдрал түүнийг эрт хөгшрүүлсэн ч тэр сэтгэлийн тэнхээгээ алдаагүй харагдана.
Иван Крамской
"Лусын дагинууд" 1871 он
Николай Гоголийн "Тавдугаар сарын шөнө буюу Усанд осолдсон эмэгтэй" Туужаар энэ зургаа Крамской зуржээ. Зургийн эхэнд эргийн дагуу азгүй дурлалаас болж зовсон бүсгүйг дагинууд усанд татан оруулж буйгаар зурагджээ.
Гунигт зургийг усанд живэгчдийн царайг сарны гэрэлд гарган зурсан нь үзэсгэлэнт лусын дагинууд байдаг гэдэгт итгүүлмээр... Зургийн арын дэвсгэрт Гоголийн бичсэн эзгүй, хорлонт байшингууд харагдана. Зургийг хөдөлгөөнт нөхөрлөлийнхний анхны үзэсгэлэн дээр үзүүлсэн ба дараа нь түүнийг Павел Третьяков худалдан авчээ. Зургийн талаар мөн л олон янзын далдын хүчний яриа гарч байлаа. Шөнөөр галарейд гунигтай дуу сонгогдох болсон. Зургийг сарны гэрэл тусахгүй газар өлгөснөөр дагинууд тайвширсан хэмээн яригддаг байв.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/31227
|
УУЛ, ХҮН ХОЁР
|
2023/02/10
|
Урлаг
|
Уулсын хэл нь салхи. Салхийг сонсож, салхийг сонордож, салхийг анирдах тусмаа хүн уулсын хэлийг ойлгоно. Уулсын хэлийг ойлговол сая сая жилийн жилийн нар хурыг тоссоор, ургаж дэлгэрч, элж эмтэрч, дэлхийн дотоод хүчинд түлхэгдэн өндийх цагтаа өндийж, ертөнцийн гадаад хүчинд автан намсах цагтаа нам сууж ирсэн эх байгалийн ой санамжийг ойлгох болно.
Олон үеэрээ ийн уулсыг анирдсан хүмүүс талын хүнээс, говийн хүнээс онхи ондоон араншинтай. Өнгөн дээрээ омголон ч өрөн цаанаа эмзэгхэн уулын хүний араншинг би уулсын хэл гэж боддог. Уулын хүний дууг анх сонсоход эрэмгий атлаа, ахиулж сонсвол гуниглуун. Үүнийг хэц өндрийн анир аялгуу, нөөлөг газрын наран илч хүний сэтгэлд шингэснийх юм болов уу гэж боддог. Сэтгэлдээ шингээсэн юмгүй хүн, сэтгэлд шингэтэл дуулж чадна гэж үү?
Нэргүй минь үе үехэн дуулдаг дархад дуу шигээ хүн. “Тохой булан хоёрт нь тормон тэмээ нь буйлалдаа л, түргэн ирэхийг нь хүлээсээр түлсэн галаа унтраахгүй...” Цөхрөл, итгэл, тэмцэл гурвыг нэгэн бадганд нийтгэсэн дархад дууны аялгуун дундаас андын минь сэтгэл сонсогдоно. Сэтгэл гэдэг гарт баригдаж, нүдэнд үзэгдээд ирэхээрээ хуурмаг болж, харин хэзээ хойно санан суухад ухаан бодолд тэмтрэгддэг. Уулсын хэл, хүний сэтгэл хоёр нэг л зүйл байж ч мэднэ.
Нэргүй минь, нэргүй орчлонгийн салхинд оргиж нэг, ончирч нэг, оргил хангайнхаа нөмөрт уйлж нэг, дуулж нэг ийм нэгэн ном бичжээ. Уулсын салхийг уургалж чадахгүйн адил, хүний сэтгэлийг жинлэж хэмжиж болохгүйн адил Нэргүйгээр овоглох энэ шүлгүүдийг дүгнэж цэгнэх нь илүүц биз. Ямартай ч анд минь уул усныхаа хэлээр хөглөгдөж, Дархад түмний хэлцэх эртийн амин үгсээр эдүгээ цагт бичиж туурвиж явна. Уул, хүн хоёрын учиг тавиланг урлаж л явна.
Гомбын Сэр-Одын нэрэмжит шагналт яруу найрагч Я.Баяраа
РИНАГИЙН НЭРГҮЙН ЗУРГААН ШҮЛЭГ
АГШИН
Горхины ус туучин байж
Голдоо ортол норон байж
Сая л нэг бууралдаа ус дөхүүлэх
Сахилгагүй эрх хүүгээ хараад
Сайхан Монгол нутаг минь
Сэтгэлд ойрхон санагдана.
Хүү минь тоглосоор эр болох нутагт
Хүннү өвгөд минь уулс болон завилаад
Хүмүүн хорвоогийн өмнөөс тас ширтэн
Хүлгийн чөдөр зангидах шиг санагдана.
Мартагдсан суурин
Мартагдсан сууринд
Хэний ч үл мэдэх шүлэгч амьдарч
Өмхөрсөн саравчны цоорхойгоор
Тамхины утаа урсана
Мартагдсан сууринд
Тэнгэр хүртэл эль хуль
Дээврийн модод дээрх
Хуралсан өвс л нозоорно
Мартагдсан сууринд
Намар хоргодож,
Цаг хугацааны энхрийлэлд
Салхи согтууран амраглана.
Мартагдсан сууринд
Одод бэлчиж нам гүм ноёлоно
Орчлонгийн соёл, эрин зууны хийрхэлгүй
Орь ганцаараа ганцаардлын тэвэрт дулаацна.
Мартагдсан сууринд
Үхэр чулуу нэвтлэн
Дөл хөх цэцэгс дэлбээлнэ.
САЛГУУ БОДОЛ
Бороотой хүйтэн өдөр л
Би үхмээр санагддаг
Хурмаст уйлахад инээж болдоггүй гэж
Хэн ч хэллээ дээ...
Эжийгээ уйлуулсан үр жаргадгүй гэдэг шиг
Тэвэр дэхээ уймруулсан
Тэрсүү шүлэгч л дуулсаар
Үхэж далд ороосой гэж
Үгэлж суух шиг
Энэ эмгэн улиас л
Салхины аясаар
Цонхон дор бөгтөлзөнө
Бороотой хүйтэн өдөр л
Би үхмээр санагддаг.
ЭЖИЙ ААВЫН ЗАХИАС
Ургийн газар мордож гүний хошуу зорьсон үрдээ хэлсэн
Ухаант хүний амьдрал алдаа оноо ихтэй ч
Ус мөрөнд хүмүүн сэтгэл дасдаг юм
Урьдын үг угтайг бодоорой гэх
Уялага хэдэн үг нь
Ухааны чагтганд ургаастай...
Тунгалаг хөх эжий ус минь үгүй бол
Тунирхал гунигаа хаана тайлнам бэ?
ХАРАА БАРАА
Аавын минь
Дурангийн хараанд сүүмэлзэх
Алсын тэр ууланд...
Жимсэн мөндөр
Үхэр асгыг нэвтэртэл буух
Намрын өглөө будантай.
Арван салаа буга нь
Ар хөвчийн зоо тэнийтэл
Эр хүний хийморь бадартал,
Урамдаатай...
***
Хөрлөсөн цас, хашийн энгэрт хөмсөглөхөөр
Хөөрхөн чинийхээ дүрийг зурж өдөржин ширтэе гэтэл
Өршөөл үгүй хаврын нар ээх юм
Өдрийн хугаст хайлан урсах нь хайран юм.
|
https://www.inews.mn/a/31203
|
"Пересвет Челубей хоёрын тулалдаан" зургийн НАЙМАН НУУЦ
|
2023/01/26
|
Урлаг
|
Үнэн хэрэгтээ бол энэ зураг нь алс холын үеийн тухай өгүүлсэн боловч түрэмгийлэгчдийн эсрэг дайны талаарх орчин үеийн зураачийн үзэл санаа юм.
Оросуудын татар-монголыг дийлсэн цуутай ялалт хийгдсэн гэх Куликовын тулалдааны сэдэвт эргэн орох онцгой тохиолдол Михаил Авиловт хэрэг болжээ. "Татарын Чели-Бейн Пересветтэй халз тулахаар гарч байгаа нь" зургаа тэр аль өмнө 1917 онд анх тавьж үзүүлсэн байдаг. Хожим тэр зургаа олигтой болсонгүй гээд устгажээ.
Михаил Авилов. "Пересвет Челубей хоёрын тулалдаан" 1943 он
Зотон, тос. 327×557 см
Санкт-Петербургийн Улсын Русский музейд (Оросын музей) хадгалагддаг
Зураг устгагдснаас хойш зууны дөрөвний нэг өнгөрөх цагаар Эх орны дайн эхэлжээ. Дэлхийн нэгдүгээр дайны ахмад дайчин Авилов сайн дураар фронтод очих гэсэн ч наснаас нь болоод түүнд татгалзсан байв. Харин уран зураач дайн эхлэх үед жар хүрсэн байлаа. 1941 оны арванхоёрдугаар сард түүнийг бүслэгдсэн Ленинградаас Узбекистанд нүүлгэжээ.
Зураач 1942 оны намар Москвад ирсэн ба түүнд засгаас урлан гарган өгчээ. Ингээд тэр Оросын Алтан ордтой хийсэн тэмцлийг огт өөр сэтгэлтэйгээр зурж эхлэв. Өөрийнх нь яриагаар зураг ер бусын хөнгөнөөр бичигдсэн гэнэ. Куликовын тулалдааны эхлэл болсон татар монголын баатрын орос ламтай хийсэн тулаан хоюулангийнх нь үхлээр дууссан гэдэг. Тэр нь нэлээдгүй хожмын эх сурвалж болсон "Мамаевын их нүдэлцээний тухай домог"-оос (ердийнхөөр түүнийг XV зууны хоёрдугаар хагас, XVI зууны эхний бичлэг гэдэг) сэдэвлэсэн тогтоогджээ. Өмнөх домог, үлгэрлэлийн эх сурвалжид 1380 оны тэр үйл явдалд энэ халз тулааны талаар өгүүлэгдээгүй ба орчин цагийн түүхчид "…домог" үнэн эсэхэд эрзэлздэг.
Дайны жилүүдэд энэ эх сурвалжид шүүмжлэлтэй ханддаг байсан ч харийн түрэмгийлэгчдийн эсрэг амжилттай хийсэн Оросын тэмцлийн түүхийн шаардлага өндөр байлаа. Зөвлөлтийн цэргийн ялалтаар төгссөн Сталинградын төлөөх хүнд тулалдаан явагдаж байсан шийдвэрлэх үед Авилов энэхүү зураг дээрээ ажиллажээ. Зотон дээрх үйл явдал нь үнэн түүхийн резонанс болж чадав. Хэн нь ялах нь тодорхойгүй байгаа ч хувилгаан хөгшнөөр адислуулагдсан дайчин лам амиа алдсан ч догшин дайснаа даран орос цэргийнхэнд найдвар төрүүлж өгчээ.
1. Тулалдаан болсон газар. Куликово поле (Куликовын тал) нь Дон ба Непрядва голын уулзварт байгаа. Өнөөдөр тэр газар нь Тульск мужид багтах ба тэнд үйл явдалд зохицуулсан музей, дархан газар бий. Гэхдээ, түүхч, хэл судлаач, профессор Сергей Азбелев түүний талаар "XIV зууны судар бичигчид "устье-уулзвар" гэдэг үгээр Волова нуураас Непрядва голын эх авсан газрыг хэлсэн. Тэр нь Дон мөрөнтэй нийлсэн уулзвараас ойролцоогоор 40-өөд километрын зайтай" гэсэн маргааныг өдөөсөн байгаа.
2. Александр Пересвет. Эх сурвалжуудад түүнийг лам, язгууртан тайж хүн гэж нэрлэж байгаа. "...домогт" тэр хүний тулааны талбарт гарахаас өмнөх түүхийг анх өгүүлжээ. Донын Дмитрий вангийн хүсэлтээр ном хурсан хувилгаан Сергий Радонежский өмнө нь алдартай дайчид байсан Пересвет, Ослябю гэсэн хоёр ламыг вантай хамт илгээсэн гэжээ.
Хувилгаан гэгээнтэн хөгшин Куликовын тулалдааны өмнө вантан уулзсан гэдэгт түүхчид бас л эргэлздэг. Жишээлбэл, түүхч Игорь Данилевский оросын цэрэг цугларч байсан Коломно руу яарч явсан Донын Дмитрийн хувьд замаа хоёр дахин уртасган хувилгаан Сергийд хүрэлцэн очих нь эрсдэлтэй хэрэг байсан ба тэр үед ван хөгшин хоёр сөргөлдөөнтэй байсан гэх магадлалтай гэжээ.
3. Челубей. "…домгийн" янз бүрийн редакторлалд энэ догшин дайчинг нэрлээгүй буюу эсвэл Темир-мурза үгүй бол Таврул гэж нэрлэсэн байгаа. Дайсныхаа гол баатрыг анх 1680 оны эх сурвалжид Челубей гэж нэрлэжээ.
4. Пересветын зэвсэг. Авилов нарийн деталь гаргах эрмэлзлэлдээ хөтлөгдөн Улсын түүхийн музейд орос зэвсэг, хуяг дуулгын олон тооны таталбар хийж байжээ.
5. Дуулга. Домгийн өгүүлснээр, тулалдаанд Пересвет "архангельск маягийн шелом" нэг үгээр, даянч бадарчны куколь гэх гозгор дуулгатай байсан гэнэ. Гэхдээ, зөвлөлтийн зураач баатрын ламын статусыг онцлох гээгүй ба зурагтаа тэр түүнийг христийн ертөнцийн аврагч гэдгийг хуяг дээрх загалмайгаар “хальт” үзүүлжээ. Дайчны толгойг хожуу үеийн пөмбөгөр, шовх үзүүр бүхий дуулга хамгаалжээ. XIV зуунд тийм дуулга Орост дэлгэрээгүй байжээ.
6. Челубейн хувцас. Авилов Узбекистанд нүүлгүүлсний дараа хийсэн азийн хувцас хээний таталбаруудаа энд ашиглажээ.
7. Бамбай. Пересветын жад нь дайсныхаа бамбайн могойн дүрсийг хатгасан байгаа нь Оросын дайны бурхан Хувилгаан Георгийн бэлгэдэл болж байна. Могой нь оросын аман зохиолд талын зэрлэг омгийнхны бэлгэдэл болдог. Тэдний эсрэг тэмцэх уриалга юм.
8. Оросын дайчид. Догдлолд автсан дайсны эгнээг бодвол оросын цэргийн эгнээ тайван, тогтуун итгэлтэй. Тэр нь жад, тугны христийн зурагтай хоругвь гэх далбаа зэргийн босоо байдлаар илэрч Доны Дмитрийн дайчид тэдний үйлс зөвгэдэгт итгэлтэй зогсоно.
ЗУРААЧ: Михаил Авилов
1882 он: Тэрээр Петербургт төржээ.
1904-1913 он: Уран зургийн Академийн дайны зураачийн ангид суралцав. "Ханхүү Иван Грозный ба сурган хүмүүжүүлэгчид" зургаар дипломоо хамгаалжээ.
1914-1917 он: Дэлхийн дайнд сайн дураар оролцон тулалдаж, сэтгүүлүүдэд фронтын таталбаруудаа нийтлүүлж байв.
1918-1921 он: Сибирьт амьдрав. Уран зураг, таталбарын курс зохион байгуулж, хотын баяруудад чимэглэл хийдэг байв.
1923 он: Хувьсгалт Оросын зураачдын эвлэлд элсэн таталбар зургийн курс зохион байгуулж байлаа.
1941 он: Ленинградын бүслэлтээс нүүлгэн шилжүүлэгдэв.
1942-1944 он: Москвад амьдрав.
1946 он: "Пересвет Челубей хоёрын тулалдаан" зургаар Сталины шагнал хүртэв.
1947 он: СССР-ын Уран зургийн академийн жинхэнэ гишүүн болоод И.Е.Репины нэрэмжит Ленинградын уран зураг, баримл, уран барилгын дээд сургуульд багшлав.
1953 он: РСФСР-ын Ардын зураач цол хүртэв.
1954 он: Насан эцэслэв. Санкт-Петербургийн Тихвины оршуулгын газрын урлагийн мастеруудын дунд нутаглуулагджээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/27541
|
Уран хатгамалч Б.Оюунчимэгийн хэрээсэн хатгамлын үзэсгэлэн нээгдлээ
|
2022/12/19
|
Урлаг
|
Соёлын яамны галерей нь уран бүтээлчдийн бүтээлийг нийтэд таниулах зорилгоор уран бүтээлийн үзэсгэлэнг давтамжтайгаар дэлгэн үзүүлдэг.
Энэ удаад уран хатгамалч Б.Оюунчимэгийн “7+1” хэрээсэн хатгамлын үзэсгэлэн Соёлын яамны үзэсгэлэнгийн танхимд нээгдлээ.
Тэрээр дэлхийн долоон гайхамшгийг монголдоо анх удаа хэрээсэн хатгамлаар урлажээ. Энэхүү найман бүтээлээрээ 2010 оноос эхлэн 2022 оны гуравдугаар сар хүртэл 12 жилийн хугацаанд бүтээжээ.
Уг үзэсгэлэн энэ сарын 30 хүртэл олон нийтэд хүрэх юм байна.
|
https://www.inews.mn/a/30336
|
ҮЛГЭРИЙН БАЯЛАГ: "Газар доорхи Вант улсын гурван хатан" зургийн ДОЛООН ТАЙЛБАР
|
2022/12/03
|
Урлаг
|
Зураач Виктор Васнецов энэ бүтээл дээр ажиллахдаа уулын баяжуулах аж үйлдвэрийг алдаршуулах зорилгоор үлгэрийн сэдэвээ хамаатуулан бүтээсэн байна.
Өглөгч, урлаг ойлгодог меценат буюу ивээн тэтгэгчийг олох нь зураач нарын аз байдаг. Виктор Васнецов 1878 онд Москвад ирсний дараа өвөл нь баян аж үйлдвэрлэгч, төмөр замын магнат Савва Мамонтовтай танилцжээ. Урлагийн машид ихээр шүтэн бишрэгч Мамонтов өөрийгөө шилдэг зураач, хөгжимчдөөр тойрон хүрээлүүлсэн байсан ба тэнд Васнецовыг хүлээн авчээ.
“Түүнтэй хамтран ажиллах нь алхлан мөлхөгчийн хувьд нисэн хөөрөх лугаа адил” хэмээн уран зураач хэлсэн байдаг.
Виктор Васнецов "Газар доорхи Вант улсын гурван хатан хаан" 1879–1881
Тэр цагаар Васнецов өнөөдрийн чухал асуудал хөндсөн ахуйн уран зургаас илүүтэйгээр түүх, үлгэрийн сэдвийг сонирхож, түүнийхээ төлөө мэргэжил нэгтнүүдээсээ шүүмжлэл сонсч иржээ.
Харин Савва Мамонтовт түүний сэдэв илүүтэй таалагдаж, Донбассын уурхайнуудыг Мариуполийн порттой холбосон Донецкийн чулуун нүүрсний төмөр замын захиргааны өрөөг чимэглэх гурван зураг захиалжээ. Мамонтов компанийн захиргааны дарга байсан ба тэр зураачийг өөрөө сонгож харин зураач нь сэдвээ өөрөө гаргах ёстой байв.
"Донецкийн баян хязгаарын шинэ төмөр замын сэрэлтийн үлгэрийн чимэглэл байхаар тэр зургуудыг Васнецов бүтээсэн..." хэмээн Мамонтовын хүү Всеволод дурссан байдаг. Зургуудын нэг нь түүхэн талаас нь үнэн гэхээргүй "Скифүүдийн славянчуудтай хийсэн тулалдаан" зураг тэр хязгаарын өнгөрсөн түүхэнд зориулагдсан байдаг. Хоёр дахь зураг "Нисдэг хивс" нь тээврийн хөгжлийг бэлгэджээ. Харин гурав дахь "Газар доорхи Вант улсын гурван хатан хаан" зураг нь үлгэрээр бол, алт, мөнгө, зэсний вант улсуудыг төлөөлсөн гэх Александр Афанасьевын түүврийн үлгэрийн сэдэвтэй бөгөөд Васнецовын бүтээл нь алт, мөнгө, зэс биш харин үнэт чулуу, чулуун нүүрстэй холбогджээ.
Гэвч энэхүү бүтээлүүд захиргааны зөвлөлийн гишүүдэд таалагдсангүй. Тэгээд Савва Мамонтов өөрөө хоёр зургийг нь худалдан авч гэртээ зоогийн өрөөгөө чимэглэсэн байдаг.
"Газар доорхи Вант улсын гурван хатан хаан" зургийг түүний ах Анатолий худалдан авчээ. Гурван жилийн дараа энэ зургийнхаа нэг хувилбарыг Васнецов киевын газрын эзэн меценат Иван Терещенкод зориулан зурсан байдаг.
1. Хатан хаан - АЛТ
Эгч дүү нараас хамгийн эхэмсэг нь түүний нүүр царай, гарыг алтлаг өнгөөр зурж, эхэмсэг, бардам зогсолт нь хөшөө мэт. Хатан хааны гоёл нь Петрын өмнө үеийн бүсгүйн хувцасны стильтэй, хоргой фрязь гэх захгүй ханцуйгүй нөмрөг маягийн урт хувцас бөгөөд түүний хоолой энгэрийг зүүтээр чимэглэсэн байгаа. Малгай нь оросын уламжлалт титэмлэг коруныг санагдуулна.
2. Хатан хаан - ҮНЭТ ЧУЛУУ
Эгч дүүсийн дундахын хувцас нь бас орос бүсгүйчүүдийн уламжлалт гоёл бөгөөд мэргэжлийнх нь дагуу үнэт чулуугаар чимэглэжээ.
3. Хатан хаан - ЧУЛУУН НҮҮРС
Бага дүү нь эгч нараасаа арай хол зогсох ба тэдэн шиг хувцаслаагүй. Тэр зүгээр нэг даруу харагдаагүй, Петрын өмнөх үед бүсгүй гараа мөр хүртэл ил гаргасан хувцас төсөөлөх аргагүй эд байж. Чулуун нүүрсийг төлөөлсөн хатан хааны гоёл дорнын ургуулсан зөгнөл, 1870-аад оны европын бүжигт наадмын гоёлтой адилтгахаар. Бүсгүйн толгой дээр дөл дүрсэлсэн нь уурын машины үеийн чухал түлш болж байгаа чулуун нүүрсний олборлолтод хандсан санаа болжээ. Чулуун нүүрс нь технологийн хөгжлийн болон зураачдын ирээдүйн тэмүүлэлийн бэлгэдэл болж байлаа.
4. Алчуурууд
Алчуурыг зөвхөн том эгч нар нь барьжээ. “Чулуун нүүрс” хатаны гар нь чөлөөтэй. Бүсгүй нь уурын тэрэг давхилдах хурдан хөгжиж байгаа салбарын бэлгэдэл, тэр “цагаан гартан” биш гэдгийг зураач онцолж өгчээ.
5. Худаг
Орос ардын үлгэрт гол баатар нь газрын гүнзгий нүхээр буун гурван вант улсад хүрдэг. Тэр тэндээс эхийгээ авран гурван үзэсгэлэнт хатан хааныг авч гардаг. Тэр сэдэв нь зургийг захиалагч ба зураачид утга санааг илэрхийлэх чухал болжээ. Шидэт үлгэрүүдэд газар дор өөр хүрэх аргагүй газрыг бүрлэгч өвөг дээдэс, сүнсний нутаг гэдэг. Тийшээ очсон хүн туршилт шалгалтыг даваад эд баялаг эсвэл гайхамшигтай ид шид мөн сүйт бүсгүйгээ олдог. Эртний тахил өргөх ёслолын тусгалыг тэндээс аман зохиолчид олж хардаг юм.
6. Олс
Үлгэрийн баатар түүгээр газар доор буудаг. Үзэсгэлэнт бүсгүйчүүд олсоор дээш гарсны дараа баатрын том ах нар атаархсандаа олсыг огтлон дүүгээ тэнд үлдээдэг ба тэгээд ч түүний сүйт бүсгүй, бага дүү охин ер бусын их гунигтай.
7. Байгаль
Хар баруун хадан уул нь нар жаргаж байгаа тэнгэрийн өнгөтэй эрс тэсийг үүсгэнэ. Сарьсан багваахайтай хурц тод өнгөөр нэлээдгүй хавтгай бичигдсэн дэвсгэр нь театрын таазны арын чимэглэл мэт сэтгэгдэл төрүүлэн энэ зураг нь интерьерын чимэглэл гэдгийг тодруулан өгнө.
Зураач: Виктор Васнецов
1848 - Вятскийн аймгийн Лопьял тосгонд ламын гэр бүлд төржээ. 1862–1867 - Вятскийн шашины семинарид суралцан бурхан зурах арга барилтай болжээ. 1868–1875 - Петербургийн Уран зургийн академид суралцан завсраар нь номын чимэглэл зуран мөнгө олж байв. 1877 - Анагаахын мэс заслын академийн анхны эмэгтэй төгсөгчдийн нэг наймаачны гэр бүлээс гаралтай Александра Рязанцеватай гэрлэв. Тэднийх таван хүүхэд төрүүлэн өсгөжээ. 1878 - Хөдөлгөөнт уран зургийн үзэсгэлэнгийн Андуудын нэгдэлд элсэв. Эхнэрийн хамт Москвад шилжин суухаар иржээ. 1893–1894 - Өөрийн эскизээр Москвад урлантай байшингаа босгожээ. 1880 - "Игорь Святославичийн половцуудтай их тулааны дараа" зургаа зурсан ба үүний дараа тэр ахуйн уран зургаас түүх, үлгэрийн сэдэвт шилжжээ. 1882 - Мамонтовынхны Абрамцево эдлэнд Спаса Нерукотворного (Дээрхийн Аврагч гэгээнтний нэг толгот) сүмийн босгов. 1926 - Зүрхний дутагдлаар нас барсан түүнийг Москвагийн Введенскийн оршуулгын газар нутаглуулжээ.
Материалыг 2022 оны "Вокруг света" сэтгүүлийн №1 дугаарт нийтэлжээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/25071
|
Яруу найрагч М.Амархүү "Болор цом"-ын эзэн боллоо
|
2022/11/25
|
Урлаг
|
Эгшиглэнт эхийн хишигт найрагч тодруулах “Болор цом” яруу найргийн 40 дэх удаагийн наадам Улаанбаатар хотноо болж өнгөрлөө. Тус наадамд Архангай аймгийн Хотонт нутгийн хүү, яруу найрагч Мягмарын Амархүү түрүүлж “Болор цом”-ын эзэн боллоо.
Тэргүүн байрны "Ургийн мод хэмээх тоон хэлхээс" шүлгийг хүргэж байна.
Есөн үед гурван зуун жил ургасан энэ ургийн мод
Ертөнцийн хатан хэвлийд өнө удаан цэцэглэсэн юм
Алтан нар, мөнгөн сар хүрэл мичдийг чамд л харуулах гэж
Анхилхан мөчрөн биеийг чинь нахиалуулж ирсэн юм
Таван зуун арван хоёр мөчиртэй энэ аварга модны орой одоо
Таашгүй өндөрт тэнгэрийн цэцэрлэгт цэцэглэж байдаг юм
Өндөр өвөг эмэг чинь болох хоёр зуун тавин зургаан зэсэн мөчир
Өдгөө диваажингийн төгөлд мөнх навчсаа салхилуулж байдаг юм
Гарьд начингийн өвөг шувууд салаа бүр дээр нь суугаад
Гал улаахан жимснүүдийг нь цацруулан тоншиж байдаг юм
Холбоо өвөг эмэг чинь болох зуун хорин найман гуулин мөчир
Хойд насны ойд ангаахайн үүрийг бүүвэйлж байдаг юм
Хангарьдын өвөг луун шувууд далавчаараа сэвээд
Хан боргоцойг нь унагалгүй эрхлүүлж байдаг юм
Хулан өвөг эмэг чинь болох жаран дөрвөн оюу мөчир
Хурмаст тэнгэрийн хаалгыг сахин энх навчсаа будруулж байдаг юм
Арслан заануудын өвөг сүнсэн биетнүүд нааш цааш холхин
Агаар гэрэлтсэн биесээрээ шөргөөж байдаг юм
Элэн өвөг эмэг чинь болох гучин хоёр номин мөчир
Эдүгээ Шамбалын цэцэрлэгт сувдан бороонд гэрэлтэж байдаг юм
Үлэг гүрвэлүүдийн өвөг хийн биетнүүд урагш хойш гүйлдэн
Үнэр түгээсэн биеэсээрээ шүргэж байдаг юм
Элэнц хуланц өвөг эмэг чинь болох хорин дөрвөн танан мөчир
Энхжин Шамбалын хүрээлэнд галбирваасан модонд салаалаад
Хувилгаан орчлонд үлдээсэн дөрвөн салаа мөчрөө
Хугарч унахыг нь чагнаж зуун жилээр хүлээнэ
Ээж аав чинь гэх хоёр мөчрийг салаалуулсан
Эмээ өвөө чинь гэх дөрвөн салаа буурал мөчрүүд
Үр ач нь гэх залуу ногоон мөчир чамайг улам улам
Үзэсгэлэнтэйеэ ургахад чинь уярч баясаж жаргаад
Үлдсэн нас нь уртсаж цэнгэлийн манлайг эдлэнэ ээ
Энэ таван зуун арван хоёр мөчир хэмээх өндөр өвөг дээдэс чинь
Энх орчлонд чамайг л төрүүлэх гэж эсэн мэнд амь зуухдаа
Эртний болор бороонд хэдэн удаа мөр нь нороо бол
Ээмэг зүүлт, малгайн залаанаас нь хэчнээн дусал ус дусаа бол
Тэр хоёр зуун тавин зургаан мөчир хэмээх өндөр өвөг дээдэс чинь
Тэргэл хорвоод чамайг л мэндлүүлэх гэж энх тунх аж төрөхдөө
Тэсгим хүйтэн жаварт хэдэн удаа хацраа хайруулж даараа бол
Тэрбум тэрбум цасан ширхэгийн хэчнээн нь толгойг бууралтуулж лавсаа бол
Мөнөөх л зуун хорин найман мөчир хэмээх өндөр өвөг дээдэс чинь
Мөнгөн ертөнцөд чамайг л эрхлүүлэх гэж хавар намаргүй нүүж суухдаа Модон тэрэгнийх нь дугуй хэдэн удаа эргэж, хэчнээн өвс налуулаа бол
Морин шоргоолж шүргэж хэчнээн олныг түйвээгээ бол
Өнөөх л жаран дөрвөн мөчир хэмээх өндөр өвөг дээдэс чинь
Өргөн замбуулинд чамайг л тарвалзуулах гэж өвөл, зунгүй өвөлжиж, зусахдаа
Өвөр хоорондоо хэдэн удаа шивнэлдэж, хэчнээн зул чимхээ бол
Өчнөөн арслан чимээг нь чагнаж авдрынхаа нүүрэнд хулмайгаа бол
Гучин хоёр, арван зургаа, найман мөчир хэмээх өндөр өвөг дээдэс чинь
Гурван зуун жилийн өдөр шөнөөс өнөөдөр чамайг л авчрах гэж
Гуниг баярын орчлонд зүрхнүүд нь хэдэн удаа цохилж, хэчнээн жил гэрэлтээ бол
Гутал, оймсоо элээж, хэдэн удаа гүйж, хэчнээн жил алхаа бол доо
Элэнц, хуланц, элэн хулан өндөр өвөг эмгийн үргэлжлэл үр минь
Энэ тоонуудын нийлбэр бөөм чиний л цусаар гүйж байгаа
Энэ тоонуудын залгамж тавилан чиний л зүсээр гэрэлтэж байгаа...
Энэ жил Эзэн Чингис хааны 860 жилийн ойд зориулан зохиож буй Эгшиглэнт эхийн хишигт найрагч тодруулах “Болор цом-40” наадмын хоёрдугаар шатанд дараах яруу найрагчид шүлгээ уншин өрсөлдсөн юм.
1. М.Амархүү (Архангай)
2. Ш.Бадамрагчаа (Хөвсгөл)
3. А.Байгальмаа (Дорноговь)
4. На.Батболд (Булган)
5. Г.Батжавхлан (Увс)
6. Л.Батсайхан (Улаанбаатар)
7. Т.Батхүрэл (Өмнөговь)
8. Б.Буянцэцэг (БНХАУ- Шинжаан)
9. А.Бөхням (Завхан)
10. Б.Бүргэд (Дээд Монгол)
11. С.Бүрнээ (Ховд)
12. Д.Галсансүх (Хэнтий)
13. Э.Гантулга (Дундговь)
14. Б.Ганхүрэл (Говь-Алтай)
15. Ч.Ганзориг (Баян-Өлгий)
16. Ц.Гончиг (Хөвсгөл)
17. П.Гэрэлхүү (Дорнод)
18. Д.Дашдондов (Орхон)
19. Б.Жамбалдорж (Ховд)
20. Г.Лхагвадорж (Завхан)
21. Л.Лхагвасүрэн (Улаанбаатар)
22. Л.Мажиггарав (Булган)
23. Л.Моломжамц (Өвөрхангай)
24. Л.Мөнхбаатар (Дархан-Уул)
25. Н.Мөнхбаяр (Орхон)
26. Л.Мягмарсүрэн (Говь-Алтай)
27. Г.Наранцогт (Булган)
28. Д.Нямдорж (Хөвсгөл)
29 Ц.Отгонбаатар (Ховд)
30. Д.Отгонцагаан (Сэлэнгэ)
31. Д.Сосорбарам (Орхон)
32. Г.Сүхбаатар (Говь-Алтай)
33. Д.Тунгалаг (Баянхонгор)
34. А.Түмэнбаяр (Хэнтий)
35. Ч.Ууганбаяр (Өвөрхангай)
36. М.Уянсүх (Дархан-Уул)
37. О.Цэнд-Аюуш (Завхан)
38. Ширапова Валерия Тогтохоевна (ОХУ- Буриад)
39. О.Элбэгтөгс (Хөвсгөл)
40. Л.Эрдэнэбат (Дорноговь)
Дашрамд, 39 дэх удаагийн “Болор цом” яруу найргийн наадамд МЗЭ-ийн болон Г.Сэр-Одын нэрэмжит шагналт яруу найрагч Б.Болорцэрэн түрүүлсэн. Мөн 38 дахь удаагийн “Болор цом” наадамд Монголын үндэсний олон нийтийн радиогийн редактор, яруу найрагч О.Цэнд-Аюуш түрүүлж байсан юм. Мөн “Болор цом-37” наадамд яруу найрагч Б.Жамбалдорж "Жамын цас" шүлгээрээ тэргүүн байр эзэлсэн билээ.
Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч Д.Пүрэвдорж агсны санаачилгаар 1983 оны арванхоёрдугаар сард анхны "Болор цом" наадам зохион байгуулагдсан түүхтэй.
|
https://www.inews.mn/a/29940
|
ШУНАЛ ТАЧААЛ ЗАХИРСАН ЕРТӨНЦ: "Өвс ачсан тэрэг" зургийн 20 тайлбар
|
2022/11/19
|
Урлаг
|
"Хумслан зулгаах хүслэн Адамын үеэс л хүний амьдралд суусан эд. Зураас Босх тэр шунал, тачаалд баригдсан ертөнцийг зураглан харуулж байна"
"Өвс ачсан тэрэг" гурвал буюу триптих зургийн сэдэв нь Исаиагийн библийн номнол ба Нидерландын зүйр цэцэн үг юм. Номнолд “Бүхий л үр хөврөл нь өвс бөгөөд түүний бүхий л үзэсгэлэн нь тал нутгийн өнгө нь юм” (Ис. 40:6), гэжээ. Харин хоёр дахь номлолд “Ертөнц гэдэг нь тэрэг дүүрэн өвс бөгөөд хүн бүр л түүнээс чадлаараа зулгаан авна” гэж өгүүлнэ.
Зураач Иероним Босхийн ажилладаг төрлийг “харагдах наминчлал” гэж болно. Зураач үхэлтнүүдийн нүглийг илчлэн тамын тогоо, Эрлэгийн элчээр айлган сүрдүүлж, өөрийн зургууддаа Библийн судрын сургаалийг иш татаж иржээ. Энэ гурвалын голд нь тэр өөрийн эринийхээ бурханд сүсэгчдийн хамт үздэг тэр цагийн гол нүгэл болох шунал, тачаалд анхаарал хандуулахыг зорьсон байдаг.
Иероним Босх "Өвс ачсан тэрэг" 1512–1515
"Өвс ачсан тэрэг" зураг Мод, тос 147,1×224,3 см 1512–1515 (Прадо музейн тогтоосон он) Мадрид хотын Прадо музейд байдаг
Нийгмийн бүх давхрагад ёс суртахуун унасныг Босх бузар булай хүчний явуулга гэж үздэг байжээ. Сэтгэл султай нэгэн түүний хорхойтуулахын өмнө тэсэхгүй. Бузар булай хүч өвстэй тэрэг буюу эд хөрөнгө, хуял тачаалыг чирэн явах ба тэргэнд хөлгөлсөн чөтгөрүүд хүмүүсийг там руу зөөж, уруу татагдсан бүгдийг гэсгээл хүлээнэ.
Хэрэв гурвалын баруун талын хавтан нь тамын халуун тогоонд зориулагдсан бол зүүн талынх нь диваажинд зориулагджээ. Энд Босх голын хэсэгт зурагдсан нүглийн гарлыг үзүүлэн сахиусан тэнгэрүүдийн уналт, анхны хүмүүсийн тачаалд автсаныг харуулсан байв.
Тэдэн шиг Адам Ева хоёрын үр сад нүглийн өмнө зогсох чадваргүй юм. Ийм маягаар гурван хавтан нь янз бүрийн хэмжилтийн агуулагатай ба Босх учир шалтгааны холбоотой бүхэл бүтэн зураглал буюу өгүүлэл болгон нэгтгэжээ.
1. Хүнийг бүтээсэн нь. Хуучин гэрээслэлээр, ертөнцийг бүтээсэн зургаа дахь хоногт Бурхан хүнийг бүтээжээ. Босх Еваг бүтээснийг зурахдаа тэр л чөтгөрийн аманд эхлээд татагдахаар дүрслэжээ.
2. Нүгэл үйлдэл. Оршихуй судраар, Адам Ева хоёр нүгэл буяныг танин мэдэх модноос хориотой жимсийг амсан нүгэл үйлдээд диваажингаас хөөгдсөн байдаг. Еваг могой болон хувирсан чөтгөр хорхойтуулан уруу татдаг. Босх уруу татагчийг наад зах нь XII зуунаас тодорхой болсон дундад зууны уламжлалаар Евагийн царайтайгаар зурсан байна. Шашины номлогч Петр Коместор бичихдээ, "Могой Евагийн итгэлийг авахын тулд анхны эмэгтэй хүнтэй адилхан царайтай болсон" гэжээ.
3. Диваажингаас хөөдсөн нь. Алдагдсан Эдемын цэцэрлэгээ гашуудснаар анхны хүмүүсийг дүрслэв. Гэхдээ бардамналын нүгэл амссан Адам түүний буцах замыг хаасан сахиусан тэнгэртэй маргаж буйгаар зурагджээ.
4. Буруу замаар орсон сахиусан тэнгэрүүдийг хүмүүсээс өмнө шулам садарлуулсан байдаг. Тэднийг бурхан тэнгэрийн орноос буулгадаг ба тэд нисэлт дундаа бузар хог болон унажээ.
5. Тэнгэрийн хаяа нь төв хавтанг диваажинтай нийлүүлдэг. Цуст занчилдаан Эдемд Адам Евра хоёрын таашааж байсан цэцэрлэгийн дэвсгэр дээр явагдаж байгааг харуулсан. Гэсэн ч хүмүүс ертөнцийн тансаглалын хуурамч гялбаанд согтон Бурханы ертөнцийн үзэсгэлэнг үл олж харан түүнээс улам холдон там руу чиглэжээ.
6. Дэлхийн захирагчид францын хаан, бургундын герцог, зүүн хавтангийн Эцэг бурхан шиг титэмтэй эзэн хаан зэрэг өвстэй тэргийг даган явцгааж, хэн тэднийг удирдан хөтлөж буйг олж хардаггүй.
7. Ромын хамба. Америкийн урлаг судлаач Мэрилин Стокстад, Босхийг нийгмийн шүүмжлэгч бөгөөд далдыг харагч гэсэн байгаа. Зураачийн үеийнхэн католик шашинд ёс зүйн уналттай үед амьдарч байгаа гэдэг байв. Ромын хамба хүртэл муу нэртэй байлаа. Босх өөрийн зургуудад энэ сэдвийг гаргаж иржээ. Энэ зурагт Ромын хамбыг төрийн харчуудтай зэрэгцүүлэн зураад шашин нэн түрүүнд хэрэг явдалд ихээхэн татагдсныг онцолжээ.
8. Өвс нь тэр үеийнхэнд алтлаг өнгөөрөө, удаан хадгалагдан үлддэггүйгээр баялагийг илэрхийлнэ.
9. Харийн сүсэгтнүүд христийнхэн ба баячууд, ядуус “өвсний” хойноос зүтгэнэ. Босх үүгээр бурханы өмнө бүх хүмүүс эв тэгш гэдгийг илэрхийлжээ.
10. Шат, өвсөн нулуулагдан тавигдаад тамын цамхагийн шатыг дуурайлгасан байгаа. Хүмүүс хаашаа эрмэлзэж буйг Босх ингэж харуулжээ.
11. Хуял тачаалыг Босхийн үед “махан биеийн хөгжим” гэдэг байв. Сахиусан тэнгэр, шулам хоёрын дунд найз хүүхэнтэйгээ суусан тансаг хувцастай эр гартаа хөгжим барьсан байгаа нь тэд нүглийг сонгосон гэж үзүүлж байна. Тэдний арын тэврэлдсэн хоёр зарц ч мөн ялгаагүй.
12. Сахиусан тэнгэр, зураг дахь санаа бодол харц нь бурхан хандсан цорын ганц нь. Бурхан хариуд нь зөвхөн түүнийг харжээ.
13. Ууль. Энэ дүр олон язын утга санаатай. Сэргэн мандлын үеийн сэхээтнүүдэд Афина бурханы шувуу цэцэн мэргэний бэлгэдэл болдог. Дундад зууны үед түүнийг харанхуй бүдүүлгийн бэлгэдэл, өдрийн гэрэлд юм хардаггүй чөтгөрийн элч гэдэг байжээ.
14. Санваартнуудыг Босх нэг биш удаа шүүмжилж ирэв. Энд лам, хандмаа нар уутаа өвсөөр дүүргэж байгаагаар зурагдсан нь нэгийг өгүүлнэ. Залагдахаа “өвс” болгосон хүмүүс байжээ.
15. Аллага, Тансаглахын тулд хүн юунаас ч буцахгүй гэдгийн үр дагавар нь энэ болов.
16. Домбо, сүнс агуулагдсан хумхын уут. Гадаад хэлбэр чухал дотор нь юу байгаа нь бүр чухал.
17. Оточ-зальтан, Бүгд “өвстэй” болох гээд өөрийнхөөр зүтгэнэ. Эмэгтэй нь шүдээ өвдөхөөс эмчилнэ гэж найдаж байгаа бол түрүүвч нь өвсөөр дүүрсэн оточид орлого чухал хэмээн харуулна.
18. Чөтгөрүүд нүдийг нь боосон толгойгоор туг хийжээ. Тансаглал хүнийг сохроож, түүнийг хөөцөлдөх нь толгойгүй болдог гэсэн зүйр үг бий.
19. Цугларсан хүмүүсийг баруун талын хавтан нь нэгтгэн амьд ертөнцөөс там руу чиглүүлжээ. Ингэж Босх гэсгээл санаснаас ойр шүү хэмээн сануулжээ.
20. Тамын орныг байгуулж, нүгэлтнүүд ч ирсэн байгаа. Тамыг гүйцэтээр зураагүй зураачийн цорын ганц бүтээл.
Нүглээ дарах нь
Гурвалын гадна талын хавтангууд дээр нөгөө л нүглийн сэдэвтэй “наминчлал”. Харин энд Босх хүмүүсээс тусгайлан авсан нэг хүнд ханджээ.
Шунал нь дээрэмчдээр төлөөлөгдсөн ба тэд хүнийг модонд хүлээд дээрэмдэнэ. Бие махны тачаал нь тариачид. Ажиллахын оронд тэд туламт хөгжмийн аяар бүжиглэнэ. Хөгжмийн зэмсэг нь тачаалыг бэлгэдэнэ. Аян замын хүн тэднийг харахгүй яваа ч тэр бурханы харсангүй.
Прадо музейн Умардын сэргэн мандлын урлагийн тасгийн эрхлэгч Пилар Сильвагийн өгүүлснээр, Босх бэлтгэл таталбар зурагтаа гүүрний цаана загалмай зурсан байснаа жинхэнэ зурагтаа түүнийг модон дээрх тахилын тавцан дахь жижигхэн зовдолоор сольсон байв. Модон дор туламт хөгжим үлээж буй малчин суужээ. Зургийн гол хэсэгт байгаа шигээр бүгд Бурхандаа нуруу харуулсан байв. Насныхаа эцэст Босх өөрийн үеийнхнээс сэтгэл санааны цөмрөлт гарна гэж найдаагүй зөвхөн тэдэнд нүглээ нэмэхгүй байхыг сануулжээ.
ЗУРААЧ: Иероним Босх (Ерун Ван Акен)
1450 он: Тэрээр Хертогенбос хотноо (Нидерланд) үе дамжсан зураач Антонис ван Акены гэр бүлд төржээ.
1482 он хүртэл: Хотын баян бүсгүй Алейд ван дер Меервентай гэрлэв. Хуримын жилүүд нь түүний зургууд шиг тодорхойгүй.
1486 он: XII зуунд үндэслэгдсэн Дарь эхийн ахан дүүсийн нийгэмлэг гэсэн хотын нөлөө бүхий нэгдэлд элсжээ.
1512–1515 он: "Өвс ачсан тэрэг" зургаа зурав. Захиалагч бас тодорхойгүй. Мөн энэ гурвал бүтээл 1636 хүртэл хаана байсан нь тодорхойгүй. Зөвхөн 1636 онд л Испанийн хааны цуглуулгад оржээ
1516 он: Тэр таалал төгсөв. Наймдугаар сарын 9-нд нь Хувилгаан Иоаннын хийдийн Эх дагинын дацанд хойчийг нь залсны дараа нутаглуулав. Дацангийн дэргэдэх оршуулгын газар нутаглуулагдсан байх магадлалтай. Түүнийг халуун хумхайгаар нас барсан байх гэжээ. Түүний булш олдоогүй.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/27516
|
Рембрандтын "Тэнэмэл хүү эргэн ирсэн нь" зургийн ЕСӨН НУУЦ
|
2022/11/18
|
Урлаг
|
Тэнэмэл хүүгийн тухай сургааль өгүүлэгийн сэдвээр зурагдсан Рембрандтын хоёр дахь том зураг нь ганцаардсан зураачийн ойртож буй төгсгөлийн тухай сэтгэмж ажээ.
"Тэнэмэл хүү эргэн ирсэн нь" зургаа Рембрандт үхэхийнхээ өмнө зурсан юм. Гол сэдэв Лука хувилгааны Евангелия сударт байгаа Христийн фарисей нарт ярьсан сургаалийн өгүүллэгээс авагджээ. Фарисе́и (ивр. פְּרוּשִׁים [перушим] эсвэл [прушим] «тасран салагчид») Энэ нь хоёрдагч хийдийн эриний Жүүдийн орны шашин, нийгмийн урсгал бөгөөд эртний еврей нарын гүн ухааны гурван сургуулийн нэг юм.
"Тэнэмэл хүү эргэн ирсэн нь" Зотон, тос, 262 × 205 см, 1668 оны орчим бүтээгдсэн. Одоо Санкт-Петербургийн Эрмитажид хадгалагдаж буй.
Нэгэн хүний бага хүү хөрөнгөөс таслан авахыг гуйгаад түүнийгээ аваад гэр бүлээсээ явж, наргиж цэнгэсээр хөрөнгөө үрээд ядуурч эцэгтээ эргэн ирж өршөөл гуйдаг. Замаа алдсан хүүгээ эцэг нь өршөөн түүнийг "эргэн ирлээ" гэж тарган бяруу төхөөрч найр хийдэг. Үүнд нь зөвөөр явж байгаа том хүү нь дургүйцэн өөрт нь тийм найр наадам хийгээгүйг сануулахад эцэг нь “Чи үргэлж надтай хамт. Миний юм бол чиний юм. Чиний дүү чинь үхэн холдон гээдсэн байгаад амилан олдлоо. Яагаад үүнд баярлан найрлаж болохгүй гэж” хэмээн хариулав
(Евангелия судрын сургааль 15:31–32).
Америкийн урлагийн түүхч Сьюзен Донахью Курецки тэмдэглэснээр, XVI зууны төгсгөлөөр сүнсээ аврах талын шашины номлолд “католикууд нүглээ наминчлахыг чухлыг” үзүүлэхдээ богино сургааль өгүүллэгүүдийг судраас ашиглаж байсан ба тийм сургаалиас нүглээ наминчилсан хүмүүст бурхны тэнгэрлэг өршөөл хэрэгтэйг протестантчууд олж харжээ.
Сургааль өгүүллэгийн сэдэв зураачид олон жилээр тогтсон байв. Тэр залуудаа “Уушийн газар байгаа замбараагүй эр” зурагтаа өөрийгөө гол баатар болгоод өвөр дээрээ суулгасан хөнгөмсөг эмэгтэйтэй хамт найрлаж буйгаар зурсан байдаг. Хөнгөмсөг эмэгтэйн дүрийг эхнэр Саскиягаас сэдвэлж зуржээ. Тэр он жилүүд түүний хамгийн жаргалтай цаг байсан аж. Зураач сэтгэлээр гэрлэж эхнэр болгон чинээлэг эмэгтэйг аван суусан байв. Харин өөрөө моодны хөрөгчин байсан ба сайн мөнгө олоод хамаагүй үрэн таран хийж наргиж иржээ.
Рембрандт Харменс ван Рейн. Саскияг өвдөг дээрээ суулгасан өөрийн хөрөг. Зургийн нэр: уушийн газар байгаа замбараагүй эр, 1635 он.
Хөгширсөн хойноо өр ширээ дарах цаг болов. Саския аль эрт мөнх бусыг үзүүлсэн. 1660-аад онуудад зураачийн шинэ хайр, цорын ганц хүү нь бас л мөнх бусыг үзүүлцгээв. Рембрандт хөрөнгөө үрээд олон тооны үйлчлүүлэгч нар ивээн тэтгэгчдээ алджээ. Гэсэн ч тэр ажилласаар байв. Тэрээр “Тэнэмэл хүү эргэн ирсэн нь” зургаа захиалгаар биш өөрийн амьдралын тайлан болгон зурсан аж.
Зургийн есөн тайлбар:
1. Отец. Хөгшин өвгөн үрэлгэн хүүгээ өршөөхөд бэлэн харагдана. 2. Бага хүү. Ноорхой залуу мөргөлийн байрлалаар суужээ. Сургааль бол тэр: “Эцэг минь ээ! Би тэнгэр ба таны өмнө нүгэл хийжээ” гэж өгүүлж байдаг. Энд тэнэмэл хүүг ар нуруунаас харуулан зурсан нь нүглээ наминчлах үзэгчдийг дарааллын дараагийнх гэж сануулсан хэрэг юм.
3. Том хүү. Рембрандт өөрөө хэнийг зурсан тухай тайлбар үлдээгээгүй. Олон тооны судлаачид гол баатрынх шиг тансаглан хувцасласан тэр хүнийг тэнэмэл хүүгийн ах гэж хэлж иржээ.
4. Рельеф. Ханан дахь лимбэтэй хүн гахайнуудтай зурмал нь тэнэмэл хүүгийн адал явдлын өгүүлэл юм. Өлсөж үхэхгүйн тулд тэр жүүдүүдийн цэвэр гэж үздэггүй тэр амьтдыг харах ажлыг хийж байжээ.
5. Сандал буюу Углааш. Ноорхой хүү хөлөө хагас нүцгэлжээ. Энд сурвалжит сударт Бурхан Моисейд “Хөлийнхөө гутлыг тайл, энэ зогсож байгаа газар чинь ариун буянт нутаг” (Судрын. 3:5) гэж хэл буйн параллель гэсэн санаа агуулагджээ. Нүглээ наминчлах,тэнгэрлэг өршөөл нь мөн л буянт “нутаг” болно.
6. Эцгийн гар. Гарын сарвуунууд хоёр өөр. Зүүн гар нь арай бадриун булчин шөрмөстэй, баруун нь дэгжин “эмэгтэй” гар. Католикин номлогч Хенри Науэн үүнийг санамсаргүй биш гэж үзсэн. Түүнийхээр гол баатар нь бурхны дүр учраас тэр гарын сарвуунуудаас эцэг ба эхийн хайрыг бэлгэджээ.
7. Арын дэвсгэр дэх хүмүүс. Эцгийнх нь зарц нар бололтой. Рембрандтын энэ сэдвийн эхэн үеийн төмөр бар, татаас зургуудад гэрийнхэн нь бүгд ажил хийж, нэг нь бяруу төхөөрч, нөгөө нь ядуу залууд хувцас хунар өгч буйгаар зурагдсан байдаг. Энэ зурагт тэд эцэг хүү хоёрын уулзалтыг хараад зогсож буй.
8. Гэрэл. Гэрлийн тусламжтайгаар Рембрандт өөрийн сурсан аргаар энэ түүхийн гол баатрууд: Өвгөн ба түүний хоёр хүүг нь тодруулж өгчээ.
9. Улаан. Зөвлөлтийн урлаг судлаач Михаил Алпатов бичихдээ: "Эцгийнх нь хувцасны улаан өнгийн ханамал өнгө нь өнгүүдийн дунд давамгайлан бусдыгаа захирч чаджээ. Эндээс дүгнэхэд улаан өнгө нь ялсан мэдрэмжийн илэрхийлэл болж байгаа юм. Зургийн дулаан улаан өнгө нь хайр сэтгэлийн дүрэлзсэн өнгө болой” хэмээн өгүүлжээ.
ЗУРААЧ: Рембрандт Харменс ван Рейн
1606: Нидерландын Лейден хотод тээрэмчний гэр бүлд төржээ.
1621 - 1624: Нутгийн зураач Якоб ван Сваненбюрхын шавь орсон байна.
1624 - 1625: Онуудын орчим, зураач Петер Ластманы дэргэд суралцан ур чадвараа сайжруулав.
1632: Амстердамд ирэв. “Доктор Тульпийн анатомийн хичээл” зургийг зурсан нь түүнд алдар хүнд авчирч нэрд гаргажээ.
1634: Леуварден хотын захирагчын охин Саския ван Эйленбюрхтэй гэрлэв. Хосуудын дөрвөн хүүхдээс хүү Титус нь насанд хүрч чадсан байдаг.
1635: “Саскийг өвдөг дээрээ суулгасан өөрийн хөрөг” буюу “Уушийн газарт байгаа замбараагүй эр” зургаа зурав.
1636 - 1647: “Даная” зураг дээрээ ажиллав.
1642: Бэлбэсэрч үлдэв. “Шөнийн эргүүл” зургаа дуусгалаа.
1656: Зураач дампуурч, түүний байр сууц эд хөрөнгийг өрийг нь дарахаар дараагийн хоёр жилд нь худалджээ.
Тэрээр 1669 онд Амстердам хотноо нас барсан бөгөөд түүнийг тэндхийн Вестеркерк сүмд нутаглуулжээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/27457
|
“Тэнгэрийн хайр ба газрын хайр” уран зургийн 10 тайлал
|
2022/11/17
|
Урлаг
|
Хэдэн зууны турш Тицианы зургуудыг тэнгэрлэг дэврүүн бүтээл гэж үзэж ирсэн билээ. Гэтэл зураач тэр бэлгэдлүүдээ тодорхой деталтай холбон бичиж ирсэн байжээ. Түүний гол зорилго нь хийсвэр биш хамгийн гол нь Венецийн язгууртнуудын хүрээнд дуулиан мандаахгүйн төлөө байсан аж.
Тицианы уран бүтээлийн эхэн үеийн оргил зураг 1693 онд "Тэнгэрийн хайр ба Газрын хайр" нэр авчээ. Мөн хайрын бурханы ипостась буюу адилтгасан хоёр дүрслэл гэж урлаг судлаачид үзжээ. Гэхдээ Тицаны энэ сонгодог зураг 1613 онд анх удаагаа “Гоёдсон гоо үзэсгэлэн ба төрлөхийн гоо үзэсгэлэн” гэж дурьдагдсан байдаг. Зургийг бүтээгч нь эсвэл захиалагч тэгж нэрлэсэн эсэхийг хэн ч мэдэхгүй.
"Тэнгэрийн хайр ба Газрын хайр"зураг
Зотон, тос, 118 х 278 см
Бүтээгдсэн он: 1514 оны орчим
/Тус уран зураг өдгөө Ромын Боргезегийн галерейд байдаг/
1500-аад оны үед бүтээгдсэн энэ зургаас судлаачид XX зуунд л хуримын бэлгэдлүүд болон венецийн гэр бүлийн сүлдийг олж харсан байна. Судлаачид сүлдийн эзэн Аравтын зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга Николо Аурелио 1514 онд Падуя хотын залуу бэлбэсэн эмэгтэй Лаура Багароттотай гэрлэсэн ёслолдоо зориулан Тицианд захиалсан гэж үзжээ. Тэр цагийн Венецийн он дарааллын бичиг хөтлөгч Марин Санудо, энэ хуримын талаар “бүгд л ярьж байлаа” гэжээ.
Учир нь сүйт бүсгүй энгийн бус түүхтэй. Венецийн бүгд найрамдах улс Ариун Ромын эзэнт улстай дайтаж байсан 1509 онд Лаурагийн нөхөр падуягийн язгууртан Франческо Борромео эзэн хааны талд зүтгэсэн юм. Падуя Венецийн захиргаанд байсан байна. Дараа нь Борромео баригдан хоригдож байгаа Аравтын зөвлөлийн зарлигаар урвагч гээд цаазлуулжээ. Лаурагийн олон тооны хамаатан садан шоронд хоригдож цөлөгдсөн байв. Тэр эмэгтэйн эцэг их сургуулийн профессор Бертуччо Багароттог эхнэр хүүхдийнх нь нүдэн дээр урвагч гээд дүүжилсэн гэдэг. Венецийн өндөр тушаалтан түшмэлийн урвагчдын бэлбэсэн эхнэр ба охинтой гэрлэхийн тулд Аравтын зөвлөлөөс зөвшөөрөл авч байжээ. Сүйт хархүүгийн хүчин зүтгэлээр өмнө хураагдсан байсан Лаурагийн баян инжийг хуримнаас нэг хоногийн өмнө буцаан олгосон байна.
Хамгийн нэр хүндтэй, үнэтэй зураачид захиалсан энэхүү зураг тус гэрлэлтийг нийтийн дунд зөөллөх зорилготой байжээ.
1. Сүйт бүсгүй
Урлаг судлаач Рона Гоффены үзэж байгаагаар, энэ нь Лаура Багароттогийн хөрөг биш гэнэ. Хэрэв нүцгэн хатагтай энд зурагдсан бол журамтай эмэгтэй яагаад ч болохооргүй байлаа. Энэ нь тэр эмэгтэйн төгсжүүлсэн дүр гэсэн байна.
2. Даашинз
Радиографикийн судалгаа нь эхлээд зураач түүнийг улаан өнгөөр бичсэн байсныг харуулсан. Гэтэл бүсгүйн инжинд хуримын цагаан атласан даашинз эхэнд нь бичигдсэн байв. Тэр даашинзыг л Тициан зурсан гэж Рона Гоффен үзжээ. Хосуудын үнэнчийн илэрхийлэл бүс, мөн бээлий нь хуримын инжийнх аж. Тухайн үед ийм эд зүйлийг сүй тавихдаа бэлгэлдэг байжээ.
3. Титэм
Мөнхийн ногоон мирт ургамал нь хайр сэтгэл үнэнчийг бэлгэдэл бөгөөд Венера бурханы ургамал гэгддэг. Ийм ургамалаар сүлжсэн титэм эртний Ромын хуримын гол гоёл байжээ.
4. Аяга
Рона Гоффен хэлж буйгаар ийм саванд хуримынхаа өдөр сүйт хархүү нь бэлэг дурсгалын зүйл хийн бүсгүйдээ өгдөг байсан гэнэ.
5. Молтогчин
Үр төлийн бэлгэдэл бөгөөд бүсгүйн хажууд зурагдснаар гэрлэгчдэд олон сайхан үр удамтай болохыг ерөөсөн болж байна.
6. Нүцгэн эмэгтэй
Сэргэн мандлын үеийн урлагийг судлаач Федерико Дзери болон Британийн судлаач Чарлз Хоуп хоёр үүнийг Венера бурхан гэж үзжээ. Хоёр эмэгтэй адилхан царайтай байгаа нь сүйт бүсгүйг эрт дээр цагаас хайрын бурхантай адилтган магтаж ирснийх аж.
7. Байгаль
Дзери хэлснээр арын дэвсгэрт нь уулын замыг зуран хосуудын амьдралын замыг бэлгэджээ. Тал хөндийг зурсан нь биеийн жаргалын бэлгэдэл гэнэ.
8. Купидон
Венера бурхны хүү хайрын далавчит бурхан энд бурхан ба сүйт бүсгүйн хооронд зуучлагч маягаар зурагджээ.
9. Усан оргилуур
Түүн дээр Аурелиогийн гэр бүлийн сүлд зурагдснаас гадна Лаура Багароттогийн хүндхэн амьдралыг сануулан Адонис бурхныг хартай Марс бурхан шийтгэж буй баримлыг дүрсэлжээ.
10. Дэнлүү
Венарагийн гар дахь Антикийн дэнлүү нь хайр сэтгэлийн тэнгэрлэг бахдалт дөлийг бэлгэджээ.
Зураач Тициан (Тициано Вечеллио)
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/26301
|
“Болор цом-40” яруу найргийн наадмыг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулна
|
2022/11/15
|
Урлаг
|
Эгшиглэнт эхийн хишигт найрагч тодруулах “Болор цом-40” яруу найргийн наадмын бүртгэл явагдаж байна.
Энэ удаагийн яруу найргийн наадмыг Чингис хааны мэндэлсний 860 жилийн ойг тохиолдуулан Их хааны суу алдрыг алдаршуулан мөнхлөх, үйлс бүтээлийг хойч үедээ таниулан сурталчлах зорилгын хүрээнд зохион байгуулж буй аж.
“Болор цом-40” яруу найргийн наадамд бүтээлээ ирүүлэх найрагчид энэ онд бичсэн ном, хэвлэл, цахим орчинд нийтлэгдээгүй хоёр шүлгээ ирүүлэх учиртай. Мөн нэг бүтээл нь Эзэн Чингис хааны суу алдар, үйлс бүтээлийг алдаршуулан дуулсан утга агуулга бүхий байх ёстой.
Харин бүргэлийн хугацаа арваннэгдүгээр сарын 18-ныг хүртэл үргэлжлэх бөгөөд [email protected] хаягаар хүлээн авч байна.
Дашрамд, “Болор цом-40” яруу найргийн наадмыг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулахаар болсон ба Соёлын Төв өргөөнд явагдах юм байна.
|
https://www.inews.mn/a/29758
|
“Монгол цам” тусгай үзэсгэлэнг Дүрслэх урлагийн музейд нээлээ
|
2022/11/04
|
Урлаг
|
Соёлын яамнаас зохион байгуулж байгаа “Соёлын бүтээлч сар-2022” аяны хүрээнд Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейд “Монгол цам” тусгай үзэсгэлэнг нээлээ.
Энэхүү үзэсгэлэнд Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй XIX-XX зууны эхэн үеийн Их хүрээний нэртэй урчуудын бүтээсэн цамын ёслолтой холбоотой хувцас хэрэглэл, зураг урлалын бүтээлүүдийг дэлгэжээ. Мөн цамын дүр, дүрслэлийн талаарх судалгаа хийсэн Ардын зураач Ү.Ядамсүрэн, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Д.Дамдинсүрэн, Ж.Лувсанжамц нарын судлаачдын судалбар зургуудыг байршуулсан байна.
Уг үзэсгэлэнгээр дамжуулж, монголчуудын соёл, урлагийн хосгүй гайхамшигт үнэт зүйлсийг олон нийтэд сурталчлан таниулах, өвөг дээдсээрээ бахархах үзэл санааг дэлгэрүүлэхийг зорьжээ. Мөн үндэсний үйлдвэрлэгчдэд цамын хувцас хэрэглэл болон гоёл чимэглэлийн зүйлд шингэсэн хэлбэр төрхийг дээжлэн танилцуулж, тэдгээрийг бүтээсэн уламжлалт арга ухааныг орчин үеийн дэвшилтэт технологитой хослуулан үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх замаар үндэсний онцлог бүхий бараа, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх шинэлэг санаа сэдлийг бий болгох зорилготойг зохион байгуулагчид нь онцлов.
Үзэсгэлэнг Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейд энэ сарын 1-6-ны хооронд дэлгэнэ. Тасалбарын үнэ 15 мянган төгрөг бөгөөд олон нийт 10:00-19:00 цагийн хооронд үйлчлүүлэх боломжтой.
Ташрамд мэдээлэхэд, Монголд цамын бүжиг дэлгэрч, 300 гаруй жилийн хугацаанд хөгжиж ирэхдээ монголчуудын ур ухаан, утга бэлэгдэл, урлаг соёлын гайхамшигт үнэт зүйлсийг тээн уламжлагджээ.
Монгол цамын ая дан, бүжгийн хэмнэл, хувцас хэрэглэл хийгээд түүнийг бүтээсэн дэглэлт, мужаан, дарх, оёдол зэрэг бүхий л үйлийн илэрхийлэл нь монголын ард түмний хэдэн мянганы турш хөгжүүлж, өвлүүлж ирсэн оюун санааны хийгээд эд өлгийн зүйлийн давтагдашгүй өвөрмөц хэв шинжийг агуулдаг байна.
|
https://www.inews.mn/a/29562
|
“Болор цом-40” наадам Хэнтий аймагт болно
|
2022/11/02
|
Урлаг
|
Эгшиглэнт эхийн хишигт найрагч тодруулах “Болор цом-40” яруу найргийн наадмын бүртгэл эхэллээ.
Чингис хааны мэндэлсний 860 жилийн ойг тохиолдуулан Их хааны суу алдрыг алдаршуулан мөнхлөх, үйлс бүтээлийг хойч үедээ таниулан сурталчлах зорилгын хүрээнд Хэнтий аймагт зохион байгуулахаар болжээ.
“Болор цом-40” яруу найргийн наадамд бүтээлээ ирүүлэх найрагчид тухайн онд бичсэн ном, хэвлэл, цахим орчинд нийтлэгдээгүй хоёр шүлгээ ирүүлэх аж. Үүнээс нэг бүтээл нь Эзэн Чингис хааны суу алдар, үйлс бүтээлийг алдаршуулан дуулсан утга агуулга бүхий байх юм байна.
Оролцогчдыг Арваннэгдүгээр сарын 18-н хүртэл бүртгэх бөгөөд [email protected] хаягаар хүлээн авна.
|
https://www.inews.mn/a/29518
|
Өнгөрсөн үеийн суутнууд галзуурлын тухай юу ярив
|
2022/10/21
|
Урлаг
|
Зургийн тайлбар: Франсиско Гойягийн "Галзуугийн байр" зураг, 1814 он.
1766 оны аравдугаар сарын 20-нд галзуу хүмүүсийг нийгмээс албадан тусгаарлах тухай анхны хууль Орост батлагдаж байжээ. Гэхдээ галзууралт гэж байдаг уу?! Суутнууд энэ талаар хэрхэн өгүүлэв.
Уильям Шекспир: Ямар ч ажил хэрэгт үр дүн гаргахын тулд бага зэргийн галзуурал хэрэгтэй.
Альберт Эйнштейн: Ухаан балайтах гэдэг нь нэгэн зүйлийг нэгэн янзаар хийгээд өөр өөр үр дүн хүлээхийг хэлэх болов уу.
Фрэнсис Бэкон: Хэрэв бүгд л нэгэн янзаар галзуурдаг бол хүмүүс нэлээдгүй сайнаар зохицоод явах байж дээ.
Фридрих Ницше: Хувь хүнд галзуурал нь чухал тохиолдол гэтэл хэсэг бүлэг, нам, ард түмэнд журам нь болдог.
Эпикур: Ихэнх хүмүүс юм хийгээд эхлэнгүүтээ л ухаанаа алддаг.
Софокл: Бурхад хэнийг хөнөөхийг хүснэ түүнийхээ ухааныг нь булингартуулдаг.
Франсуа де Ларошфуко: Галзууралт дайраагүй өнгөрсөн хэн нэгэн өөрт нь санагдсан шиг ухаан сайтай биш.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/29328
|
Ядуу амьдарч ядуу чигээрээ нас барсан Гүржийн “эгэл” зураач, “Сая улаан сарнай” дууны НИКО
|
2022/09/07
|
Урлаг
|
Маргаритад зориулсан “Сая улаан сарнай”
Бие даан суралцаж мэргэжлээ эзэмшсэн Гүржийн аугаа зураач Нико урлагийн “эгэл” гэх примитивизмын урсгалын сод төлөөлөгч юм.
Зураачийн жинхэнэ нэр нь Николай Асланович Пиросманашвили, 1862 онд төрж, 1918 оны тавдугаар сарын 5-нд таалал болжээ.
Пиросманийн намтрын олон баримтууд нь батлагдаагүй. Учир нь зураачийг нас барснаас хойш хүмүүсийн яриа дурсамжаар намтар нь сэргээгджээ. Ядуу амьдарч ядуу чигээрээ нас барсан түүнээс гурван гэрэл зураг, уран бүтээлээс нь цөөхөн зураг үлджээ. Түүнийг хаана нутаглуулагдсан нь ч тодорхойгүй байдаг.
Гүржийн яруу найргийн сонгодог Важа Пшавелатай Пиросмани танилцсан домог, түүнийг зураачийн яруу найргийн уран бүтээлд нь нөлөөлсөн (Нико үнэндээ шүлэг бичдэг байсан нь бидэнд хүрч үлдсэнгүй), мөн жүжигчин Маргаритад дурлаад бүтэлгүйтсэн (“Сая улаан сарнай” дууны сэдэв болсон түүх) зэрэг нь баримтаар баталгаажаагүй гэх. Пиросманийн бүтээлийн том нь болох цуглуулга Дорнын ард түмний урлагийн музей болон Третьяковын галереид, мөн Гүржийн урлагийн музейд байдаг. Түүний төрсөн Мирзани сууринд зураачийн гэр музейг 1982 онд нээжээ.
...Аз жаргалаар дүүрэн Нико саяхан лакдсан чихарсан дуутай шатаараа өгсөн өргөн зайтай хоёр давхар модон байшингийнхаа дээд давхарт гараад тагтны цонхоо нээлээ. Байшин нь өөрийнх түүний гар оролцоогүй өчүүхэн зүйл ч тэнд алга. Өглөөний цэвэр агаар мансуурмаар. Нарны туяа хөнгөн алтан өнгөөр Мтацминда уулын орой, мурилцан одох хавцал, мод, зүлгийг хучсан байлаа. Хурдхан шиг зотон будгаа бэлтгээд өглөөний манан энэ үзэсгэлэнг хучихаас өмнө зурах минь! Нико гэртээ эргэн оров. Эгшин зуур орон гэр нь хоосон харанхуйлалд живж байна. Зураач өөрийн гэртээ биш төөрдөг байшинд ороод ирсэн гэмээр болоод тэндээс эргээд гарахгүй нь гэх айдаст оржээ. Өв;өлт, айдас түүнийг хүллээ. Нико тусламж хайн байдгаараа хашгиран дуудах авч энэ хорвоод түүнийг гэх хүн огт үгүй. Тэр энэ их төөрөгдөлд үхэх нь...
Нико цочин сэрэв. Нулимасандаа норсон нүүр, чээж дотрыг хэмлэх тэсэхийн аргагүй хорсолт. Энэ зүүд жил гаруй түүнд тайвшрал авчирсангүй. Нүдээ нээх бүртээ тэр хорслыг амсч, гомбын гозон толгой гэдгээ мэдэрч суухын оронд зүүдэндээ тэнгэрт халих нь амар биш үү? Бурхан багш түүнийг ёстой л засрашгүй мөрөөдөгч болгон бүтээжээ. Хог новшиндоо дарагдсан алга дарам буланд унтаж сэрэхдээ том сайхан байшинтай, өөрийн урлантай болно гэж зүүдлэн мөрөөднө. Тэр баян больё гэж харин ч нэг хүсээгүй. Өөрийн зургаа өглөөнөөс үдэш хүртэл зураад суухыг хүснэ. Таваг шөлөөр зоогийн газартаа Хатан хаан Тамараг зуруулах гэсэн бүдүүн эзэн “Хөөе, Нико, одоо яв, зураг яаж зурахыг би чамд хэлээд өгнө...” гэж хэлтэл нь зургаа зураад суух зүгээр л ердийн хэрэг...
Нико Пиросманашвили сууринд ердөө л ядуу будагчин байлаа. Тифлис хотын нарийн гудамжаар бүтэн өдөр холхин гэнэтийн захиалга хайгчдын нэг. Орой нь амбаартаа хонуулчихгүй байгаа гэж найдан айлын хашаа сахин цагийг өнгөрөөнө. Нико аль эртнээс айлын амбаар, байрны подвол, хайш яаш хадсан буйдан дээр шөнийг өнгөрөөж ирсэн нэгэн. Гуч гарсан Пиросмани хэзээ нэгэн цагт өөрийн гэр оронтой байснаа хүртэл мартжээ...
Нико хар багадаа өнчирчээ. Тэр эхийгээ бараг санахгүй, зөвхөн түүний үнэр болсон ямааны сүү, бяслаг, ногоо, саримасын хурц үнэр л түүнд үлдсэн байлаа. Чээжний багтраатай, дуу цөөнтэй, туранхай, гунигтай эцэг нь түүнийг хөл дээр нь босгожээ. Аслан Пиросманашвили энгийн нэг ногоочин, цэцэрлэгч байсан ба хүүгээ хөлд оронгуут газар шорооны ажилд сургасан юм. Дөрвөн настай Нико усан үзмийн бутыг арчилж, цэцэг, ногооны цэмцгэр нүх ухаж чадна.
Зураачийн энэ гурван гэрэл зураг л дэлхийд үлдэж...
“Закатала уушийн газрын хаяг”, Гүржийн урлагийн улсын музей, Тбилиси
“Наргиа” (1910-аад онууд), Дорно дахины урлагийн улсын музей, Москва
Нико Пиросмани, Эцэг хүү хоёр.
Зургаан настайдаа тэр асар том хэмжээтэй улаан ягаан бут ургуулж, кахетийн Мирзани тосгоны цэцэрлэгч бүр л тусгайлан ирж тэр гайхамшгийг нь сонирхож байсан гэдэг. Толгой сэгсрэн шагширч, хүү сайн хүн болох нь гээд л магтаж байцгаав. Аслан хөгшин ажрахгүй болжээ. Ийм сайн хүү өсч өндийж байхад амар мэнд санаа зоволгүй нүд аньж болно! Өвөг дээдсийг нь тэжээж байсан газрыг тэр сайн авч явж чадна гээд л шуугилдана.
Нико Пиросмани, Ферм дээр.
Нико Пиросмани, Найр.
Никод залгамжлагдан ирэх газар, цэцгийн мандлууд, усан үзмийн бутнууд удалгүй түүний сэтгэл санааг догдлуулахаа болив. Хүү өмнөхийн адил эцэгтээ хичээнгүйлэн тусална. Харин чөлөө цаг гарангуут гэртээ гүйн ороод эцгийнхээ авдраас боодол цааснаас тасархай, харандааны хугархай гаргаж аваад гадаа суун нүдэндээ харагдсан бүгдийг зурах болжээ. Бариул нь хугарсан цүндгэр ваар, хашаанд аргамжлагдсан төлөг, усан үзмийн талбайг манасан сэгсгэр нохой бүгд л зурагдана.
Нико Пиросмани, Илжиг унасан хүн.
Нико Пиросмани, Натюрморт.
Хүүгээ зураг зурж байхад тааралдсан эцэг нь “цаас эрээчих нь эр хүний ажил биш. Цаас өөр зүйлд хэрэгтэй...” гэж үглээд л санаа алдана.
Эцгийг нь нас барсаны дараа түүнийг Тифлист авчирсан авга ах нь дуулгаваргүй ачдаа учир утгагүй зургаа март гэж байлаа. “Толгой тархи гэж чамд байна уу, Нико, цагийг юунд дэмий үрнэ вэ?...” гэнэ. Шулуун шударга оёдолчин тэрээр өнчин өрөөсөн түүнийг махны эсвэл сүүний мухлаг нээгээсэй гэж туслахаар оролдоно. Эхлээд орлого гэж юу байх билээ. Гэхдээ л гэдэс цатгалан явна...
Гэтэл энэ нүцгэн жаал хүү заавал зурж сурна гэсэн хогоор толгойгоо дүүргэжээ! Төв талбайн мухлагт будаг, бийр ямар үнэтэйг мэдэх болов уу? Хангалтай мөнгө хураатал түүний амьдрал хүрэхгүй. Ухаан суумаар даа.
Пиросманашвили нэг өглөө гэрээсээ сануулалгүй гарч яваад авгаа их гомдоосон гэдэг. Тэр төмөр замд тормозын кондукторын ажил олжээ. Залуу өөрөө ажил хийж мөнгө олоод эрхэмсэг байлаар тэр дэлгүүрт орон будаг бийр, олноос олон зотон худалдаж авна гэсэн мөрөөдөлд автжээ. Тэр цагт Нико Пиросманашвили гэж мундаг зураач гэдгийг бүгд харцгаана биз...
Нико Пиросмани, Арслан ба нар.
Хагас жил өнгөрлөө. Нико мөрөөдлийн мухлагтаа орж чадахгүй л байв. Өдөр бүр дэргэдүүр нь гарахдаа үзүүлэнг нь хараад хэсэг зогсоно. Хорвоо яасан шударга бус бэ? Тэр өглөөнөөс орой болтол ажиллаад хатсан талх мацони хоёроор өл залгаж байж дөнгөж хэдхэн зоос цуглуулж чадсан байдаг!
Гэвч Нико гомдол гарган гонгиноод байдаг эр биш. Түүний тааран цүнхэнд хар хулдаасны хэсэг, янз бүрийн өнгийн будагтай сав байгаа нь бас ч муу биш. Тэр өөрөө будаг хийгээд сурсан байв. Ялангуяа хар будгийг хөө, царс модны холтос чанаж холиод хийчихсэн нь муугүй болсон шүү.
Бусад зураач нарын будаг нь урсчихаад байдаг хулдаасан дээр тэр өөрийн алдартай натюрмортуудаа гайхалтай зурна. Шорлог, шарсан хоньны мах, ваартай дарснууд... Зураг нь нэг хэсэг үнэлэгдэн 1902 онд сонинууд түүний тухай “Авьяастай, төрөлхийн зураач, эртний гүрж, персийн туурган зургийг сайтар судлан мэдсэн хүн” гээд бичжээ. Танихгүй үгнүүд ажилчны районы эгэл залууд холбоогүй мэт санагдавч Нико эдгээр үгсийг насан туршдаа санаж явав. Сэтгэлд нэг л дулаан...
Нико Пиросмани. Найр.
Өглөө эрт. Байрны манаачаас өрөвдөлтэй урц хөлсөлж байсан тэрээр өвджээ. Нүдээ ч нээж чадахгүй. Бүтэн долоо хоног халуурч хэвтэв. Манаачийн охин халуун хандмал, хатсан талх зөөж байж тэр тэнхрэв. Харин ажилдаа очтол түүнтэй тооцоо бодсон байжээ. Нико ажилгүй, дээрээс нь манаач ч байрандаа суулгалгүй түүнээс салав. Уранхай хувцастай, өлсгөлөн түүнтэй нэгэн удаа тааралдсан авга нь нулимас дуслуулсан гэдэг. Хүний үгэнд ордоггүй хүн. Гэхдээ засрах зам байгаа. Ингээд удалгүй тэрээр өөрийн гэсэн сүүний мухлагтай болжээ. Авгын тусламжтайгаар тэр хавийн худалдаачид түүнд бага зэргийн мөнгө зээлдүүлсэн гэх. Тэр худалдан авагчдийн зүг инторын нүдээр харсан хоёр үнээ зурсан том хаяг хийж авлаа.
Нико Пиросмани, Цагаан үнээ.
Арилжаа наймаа ийм сонирхолтой гэж тэр бодоогүй явжээ. Өглөөнөөс үд хүртэл бяслаг, сүү, тараг зараад завгүй эргэлдэнэ.
Нико Пиросмани, Жимсний мухлаг.
Үдээр хөл татрах цагаар довжооныхоо сүүдэрт суугаад тэр зургаа зурна. Хичнээн олон хүн ирнэ вэ? Тэдний хэн нэг нь мухлагчин Нико хуучин хар хулдаас дээр тэдний хөргийг зурдаг, гүйцэгдэшгүй мөрөөдөгч гэдгийг мэдэхгүй л явна.
Нико Пиросмани, Бегосын найз нар.
Нико Пиросмани, Хүүхэдгүй саятан ба олон хүүхэдтэй ядуу эмэгтэй.
Олон жилийн дараа тэр үеэ өөрийн хамгийн сайхан цаг байсан гэж Пиросманашвили дурсах болно. Тэрээр олонд нэр хүндтэй, уран сайхны дэлгүүрт өөрийн хүн нь болсон байлаа. Олон хүн охиноо эхнэр болгон өгөхөс татгалзхааргүй байв. Бас дээр нь байр авах мөнгө хураагаад эхэлжээ. Тэр амьдрал нь нэгэн эгшинд нуран унав.
Тифлист Бель Вю театр тоглолтоор ирээд нэгэн франц хүүхэн гялалзаж байгаа гэсэн яриа мандлаа. 1909 оны дөрөвдүгээр сарын 7-нд “Тиблисийн хуудас” сонин “... үзэсгэлэн төгс Маргарита де Севрийн (Marguerite de Sèvres) цорын ганц тоглолтой...” гээд зарласан байлаа.
Нико Пиросмани, Жүжигчин Маргарита.
Нико олны шуугианд дургүй. Тэнд уйтгартай байна гэж бодсон ч найз нь дагуулаад очсон болохоор тэсэв. Тэр нэгэнт явахаар шийдээд байтал тайзнаа хүслэн болсон эмэгтэйгээ харлаа. Торгон даашинз нь бүлхүүсийг нь барьсан, үсэндээ цэцэг хатгасан Маргарита танхимыг тойруулан хараад намуун хоолойгоор дуулж эхлэв. Франц хэлээр юу гэж дуулсаныг ойлгоогүй ч Никогийн зүрх шимшрээд ирлээ.
Нико Пиросмани, Цэцэг, шүхэр барьсан эмэгтэй.
Манан дундуур туулах мэтээр хотоор шөнөжин тэнэн явсаар өглөөгүүр Маргаритагийн буусан буудлын үүдэнд цэцгийн баглаа барьсаар тэр зогсож байлаа. Үүдний жижүүр оруулаагүй ч хэдэн зоос түүнийг зөөллөв. Хоёр давхарт “нисэн” гараад үүдийг нь тогшлоо. Үйлчлэгч эмэгтэй хаалга онгойлгов.
Нико Пиросмани, Сайхан хүүхэн.
Маргарита, диван дээр хажуулдан хэвтээд дургүй янзтайгаар францаар хэдэн үг хэллээ. Дахиад л толгой өвтгөсөн үнэртэй эндхийн цэцэг! Маргарита цүнхээ ухан мөнгөн зоос авч Никод атгуулаад түүнийг мартав. Харин тэр алмайран зогссоор. Гялалзсан овгор үс, зөөлөн цагаан арьс... Залхуутай янзаар тэр халатаа тайлан шидээд дан цамцтайгаар толинд өөрийгөө харна. Гэнэтхэн бүсгүй догшин арслан мэт хувиран “Зайл, юугаа хийгээд зогсоод байна вэ?” хэмээн орилов. Ташуурдуулсан мэт тэр үгийг Нико хэд хоногийн турш мартсангүй.
Нико Пиросмани, Шар айрагтай аяга барьсан эмэгтэй.
Маргаритагийн зөв. Нико мангар юм шиг алмайраад зогсоогүй бил үү. Түүнийг зарц гэж хүлээн авснаас гарцаагүй. Дахиад Маргарита дээр очихдоо тэр хураасан мөнгө, дэл сул бүгдээ цуглуулан гоёж гоодон, үс толгойгоо засуулж гангарчээ. Буудлын жижүүр бүтэн цаг цэцэг зөөгөөд ядарсан гэж жигтэйхэн. Маргаритагийн өрөө, хоёр давхар тэр чигтээ цэцгээр дүүрсэн байв. Бас нэг галзуу эр түүний толгойг тэслэхээр шийдээ юү? Маргарита духандаа жин тавиад цэцгийн үнэрт үхэх шахан хэвтэнэ. Хэн үүнийг явуулав гэж асуух зуур дунд гарын мухлагчин Нико өөрөө үүдэнд нь хүрээд иржээ...
Туранхай, эв хав муутай тэрээр энэ үнэтэй костюм, энэ аймшгийн цэцэгт хамаг мөнгө зарсаныг шууд мэдэрсэн Маргарита сэтгэл санаа дундуур. Таван цэцэрлэгийг хоослоход мөнгө үрснийг бодвол энэ ёстой тэнэг эр бололтой. Бүсгүй хүчлэн инээгээд түүнд талархлаа илэрхийллээ.
Нико Пиросмани, Дэвүүр барьсан сайхан эмэгтэй.
Нико өвдөг сөгдөөд мадемуазель Маргарита түүний хамт хотоор зугаалахыг зөвшөөрөх үү хэмээн асууж байв. Энэ галзуу эр хоёр хоногийн өмнө харсан гоёлын дэлгүүрийн очир алмазтай бөгжийг бэлгэлэх ч юм бил үү. Цуг явахад гарз гарах юмгүй гэж бодсон Маргарита зөвшөөрөл өгөв. Түүний хурууны үзүүрээр санамсаргүй мэт заасан сайхан атласан даашинзыг мөнгөтэй бол Нико аваад өгөхөөр л байв. Гэвч халаас хоосон. Тэр бүхэл оройжин гүржээр шүлэг уншиж явлаа. Бүсгүй хэлийг нь ойлгоогүй ч сэтгэлээсээ уншсан хайрыг ойлгосон гэж Нико бодно. Пиросмани өөрийн аз жаргалыг хичнээн хоног үргэлжилснийг санахгүй. Өдөр үү эсвэл бүтэн долоо хоног уу?... Нэгэн орой тэр түүний үүдийг тогшив, хэн ч онгойлгож өгсөнгүй. Нико зүрх гарган хаалгыг түлхлээ. Хуучин зарлалууд шалан дээр хөглөрч, өсгий нь унасан жижиг шаахай өнчрөн хэвтэнэ... Кура голын эрэгт Нико хөдөлгөөнгүй суун их урсгалыг ширтэн гөлөрнө. Яваад өгчээ... Баяртай ч гэсэнгүй, дурсгал ч үлдээсэнгүй.
Нико дахиад ядуу болов. Мухлагт шөнө ирээд хаягийн хоёр үхрийг нь даран будуулаад “Сүүн бүтээгдэхүүн” гэж бичүүлэв. Хот даяар варьетагийн хөнгөмсөг хүүхэнд хөрөнгөө зарсан гээд л Никог шоглоно. Ингээд зураач Нико будагчин болон хувирч зөвхөн гуанз зоогийн газарт захиалгаар зургаа хийдэг болов. 1912 онд Тифлист Парисаас нэртэй зураачид Кирилл Зданевич, Михаил Ле Дантю хоёр ирлээ.
Лавлах: Оросын зураач. Найз Кирилл Здановичийн хамт Тифлист хагас жил байсан нь уран бүтээлд нь том нөлөө үзүүлжээ. Тэнд Ледантю зоогийн газруудын чимэг болсон Нико Пиросманишвилийн зургуудыг үзэж анхаарсан гэдэг. Өөрийнх нь бүтээлээс гүрж хөгжимчний “Сезандер” нэртэй зураг нь алдартай.
Зөвлөлт, гүржийн зураач. Кубофутуризмын нөлөөнд байсан, театрт ажиллан номын зураг хийж байв. Эцэг нь франц хэлний багш польш хүн бөгөөд эх нь П.Чайковскийн шавь, төгөлдөр хуурч, төрсөн нэр нь В.К.Гамкрелидзе гэх гүрж хүн юм. Тэрээр М.В.Лё-Дантюгийн хамт 1913 онд Н.Пиросманийн уран зургийг нээсэн гэдэг. Гадаадад хэсэг амьдраад Гүржид ирэн сууж байгаад 1949 онд хилс хэргээр баривчлагдан 15 жилийн ял аван Воркутад цөлөгдөж байжээ. 1957 онд чөлөөлөгдөн цагаатгагджээ.
Тэдний тусламжтайгаар манаачийн амбаарт хөглөрч байсан “Жүжигчин Маргарита” зэрэг Никогийн 80 зураг аврагджээ. Пиросманийн зурсан 2000 гаруй зургаас дөнгөж 300 нь үлдсэн байгаа.
Нико Пиросмани, Александр Гарановын хөрөг.
Нико Пиросмани, Ах, дүү эмэгтэйн хамт.
Зданевич 1969 онд Пиросманийн бүтээлийн үзэсгэлэнг Парис хотноо Луврт гаргуулжээ. Гүржийн агуу зураач ийнхүү нас барснаасаа хойш хагас зууны дараа нэр цуутай болсон юм...
1918 онд араг яс болтлоо турж эцсэн, цал буурал Нико Тифлисийн эмнэлэгт ухаан орохгүй байсаар нас баржээ. Молоконы гудамжны подвалд гурав хоног ухаангүй байгаад олдсоны дараа тэр эмнэлэгт хүргэгдэн ирсэн гэдэг. Талийгаачийг орон гэргүй хүмүүсийг нутаглуулдаг эмнэлэгийн оршуулгын газрын нэгэн буланд оршуулжээ. Хожим булш нь олдоогүй байлаа.
...Жижигхэн, цэмцгэр хувцасласан, жигнэсэн алим шиг үрчгэр царайтай хөгшин “Жүжигчин Маргарита” гэсэн ганцхан зургийг үзэхээр тэр өдөр Луврт ирсэн байв. Тэр хөгшнөөс цагтаа гялалзаж явсан мадемуазель де Севрийг олж харсан хүн бараг байхгүй байсан биз. Цэцгээр түүнийг дарсан гажигтай эрийг санахаар тэр нэлээд оролдов. Түүний нүүр царайг мартсан нь харамсалтай... Мадам эргэн тойрноо хараад түүнийг сонирхсон хүн байхгүйг мэдмэгц зурагт хүрээд түүнийг үнсэв. Хайрыг нь авч чадаагүй жүжигчин Маргаритааг зураач Нико Пиросмани өршөөгөөрэй...
Нико Пиросмини, Найрлалт.
Жүжигчин Маргаритагийн хөрөг сайхан хайрын гэрч. Цагаан царай, Цагаан даашинз. Түүний гарт баригдсан цагаан цэцгийн баглаа. “Цагаан өнгийг би өршөөнө” гэж Пиросмани ярьдаг байжээ.
Нико Пиросмани, Анааш /Сүүлчийн бүтээлд тооцогддог/
М.ЦОГТ
Эх сурвалж: Maximonline
|
https://www.inews.mn/a/28574
|
Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин, дуурийн дуучин Э.Амартүвшинд Ардын жүжигчин цол хүртээлээ
|
2022/08/26
|
Урлаг
|
Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин, дуурийн дуучин Э.Амартүвшинд Ардын жүжигчин цол хүртээлээ.
Ардын жүжигчин Э.Амартүвшин “Өнөөдөр миний амьдралд хэзээ ч мартагдахааргүй гайхамшигтай сайхан өдөр болж байна. Монголын ард түмэн Монгол улсын Ардын жүжигчин хэмээх нэр хүндтэй шагнал надад олголоо.
Багахан хөдөлмөрлөж, олон улсад эх орныхоо нэрийг гаргасныг маань өндрөөр үнэлж, энэхүү шагналыг олголоо гэж бодож байна. Монголынхоо нийт ард түмэн, төрүүлж өсгөсөн аав, ээж, гэр бүл, найз нөхөд, намайг таньдаг бүх хүмүүст маш их баярлалаа гэж хэлмээр байна.
Би бусдын адил хөдөө өвөө эмээгийндээ очиж, хонь, мал хариулж, морь унадаг хүүхэд байсан. Бага наснаасаа дуу хууранд дуртай хүүхэд байсан. Түүнийгээ дагаад, арван жилээсээ дуулж, эргэлт буцалтгүйгээр дуучин болохоор шийдэж, СУИС-д орж байсан.
Их сургуульдаа дуурь гэж ямар гоё зүйл байдгийг, олон улсын сонгодог урлаг гэж юу байдаг тухай ойлгож, амт шимтэнд нь ороод, одоо хүртэл үүнийхээ төлөө явж байна.
Энэ сайхан нэр хүндтэй шагналыг дааж, олон улсад Монгол улсынхаа нэрийг улам өндөрт өргөж явахын төлөө хичээнэ.
Миний хувьд уралдаан, тэмцээний нас дууссан. Одоо дэлхийн том театруудад мэргэжлээрээ дуулж байна. Дэлхийн чансаатай бүх л том театрт дуулсан. Маш завгүй хоёроос гурван жилээр төлөвлөгөө гарсан, дуурийн дуучнаар ажиллаж байна” хэмээлээ.
|
https://www.inews.mn/a/28378
|
"Яруу найргийн нөр их ажил бүгд цөхрөлөөс үүдэлтэй"
|
2022/08/25
|
Урлаг
|
Май Сартоны цөхрөлийн эмчилгээ ба ганцаардал яагаад өөрийгөө нээх үрийн үндэс вэ?!
"Заримдаа хүн зүгээр л аливааг даван туулах, аль бол үнэн мөнийг өөртөө илчлэх эсвэл аминд тулсан асуудалд зуун хувь анхаарлаа хандуулж чадах гэрэл гэгээтэй байхын тулд сэтгэлийн хямралыг даван туулах хэрэгтэй болдог"
Сэтгэл судлалын салбарын анхны эмэгтэй психоаналист Лу Андреас-Саломе сэтгэл судлаачид ухаж судлахаас бараг зуун жилийн өмнө яруу найрагч Райнер Мария Рилке сэтгэлийн хямралтай тэмцэж байхад нь тайвшруулсан захидалдаа "Яруу найргийн нөр их ажил төрөл бүрийн цөхрөлөөс л үүдэлтэй" гэж бичсэн байдаг. Бүтээлч байдал ба сэтгэцийн эмгэгийн хоорондын шугаман бус хамаарал. Хэсэг хугацааны дараа Гётег юу суут ухаантан болгосон бэ гэдгийг ухаж таних оролдлого хийсэн Хамфри Тревелян бичихдээ: "Агуу уран бүтээлчид цөхрөх зоригтой байх ёстой, тэд тайтгарахгүй нүцгэн үнэнд сэгсрэгдэх ёстой гээд энэхүү бурханлаг сэтгэл ханамжгүй байдал, тэр тэнцвэргүй, дотоод хурцадмал байдал нь уран сайхны энергийн эх үүсвэр юм" гэж маргажээ.
Цөөхөн хэдэн уран бүтээлчид л одоо энд бидний уншиж буй тэнгэрлэг сэтгэл ханамжгүй байдал ба бүтээлч сэтгэлгээний хоорондох бүжгийг тойрч бүжсэн байдаг. Тэдний нэг бол яруу найрагч, зохиолч, эссе зохиолч Мэй Сартон (1912 оны тавдугаар сарын 3-аас 1995 оны долдугаар сарын 16) юм.
Сартон "Ганцаардлын сэтгүүл"-дээ нэгэн жилийн дотор буюу жаран насныхаа дотоод амьдралаа гайхалтай илэн далангүй, зоригтойгоор тэмдэглэж, эргэцүүлэн бичсэн байдаг. Хүний амьдралын үечлэгдэн давтагдах арван хоёр сарын мөнх чанар нь гайхшрал, уй гашуу, цөхрөл, бүтээлч эрч хүчтэй байх олон янзын бүх нийтийн чадвартай байдаг.
1972 оны есдүгээр сарын 15-ны тэмдэглэлд Сартон ингэж бичжээ.
"Бороо орж байна. Хэдэн навч шарласан агч мод руу харан, Пунч хэмээх тоть өөртэйгөө ярьж, борооны дуслууд цонхыг зөөлхөн цохихыг чагнаж байна. Би энд "жинхэнэ" амьдралаа дахин эхлүүлэхийн тулд долоо хоногийн дараа анх удаа ганцаараа байна. Хачирхалтай нь, юу болж байгааг олж мэдэх, олж мэдэх цаг л байхгүй бол найз нөхөд, тэр байтугай хүсэл тэмүүлэлтэй хайр дурлал ч миний жинхэнэ амьдрал биш юм. Тасалдалгүй, тэжээллэг, галзууруулахгүйгээр энэ амьдрал хуурай болно. Гэхдээ би ганцаараа байхдаа л амтыг нь бүрэн мэдэрнэ…"
Тэрээр ганцаардлыг өөрийгөө нээх үрийн үндэс гэж үздэг.
"Удаан хугацааны турш өөр хүнтэй уулзах бүр мөргөлдөөн болж байна. Би хэтэрхий их мэдэрч, хэтэрхий их мэдэрч, хамгийн энгийн ярианы дараа ч гэсэн цуурайтаж ядарч байна. Гэвч гүн гүнзгий мөргөлдөөн нь миний дахин төрөөгүй, тарчлаан зовлон, тарчлаан зовсон өөртэй минь байсаар байна. Би шүлэг, роман бүрийг ижил зорилгоор бичсэн, юу бодож байгаагаа мэдэхийн тулд, хаана байгаагаа мэдэхийн тулд"
[…]
"Ганцаараа байх хэрэгцээ минь, хэрэв би гэнэт татах хүчгүй асар том хоосон аниргүйд ороход юу болох бол гэсэн айдастай минь үргэлжийн тэнцвэртэй байна. Би нэг цагийн дотор диваажинд дээшилж, там руу бууж, зөвхөн өөртөө няцашгүй хэв маягийг даатгаснаар л амьд үлддэг"
Гурав хоногийн дараа бичсэн өөр нэг өдрийн тэмдэглэлдээ Сартон сэтгэлийн хямралтай байнга тэмцэж байхдаа "ганцаардал нь өөртэйгөө тулгарах хэцүү, зайлшгүй шаардлагатай" гэсэн асуултыг дахин авч үзсэн байна.
"Ганцаардлын үнэ цэнэ нь түүний үнэт зүйлсийн нэг нь мэдээжийн хэрэг, сэтгэлийн хямрал, сэтгэлийн хямралын үед тэнцвэр хадгалахад туслах зүйл байхгүйн адил дотроос ирэх халдлагаас хамгаалах зүйл байхгүй. Хэдхэн хором гунигтай яриа ... дотоод шуургыг тайвшруулж магадгүй. Гэвч энэ шуурга хэдий зовиуртай ч гэсэн ямар нэгэн үнэний ортой байж болох юм. Тиймээс, хэрэв хүн үүнийг даван туулж, түүнээ илчлэх эсвэл шаардаж буй зүйлд анхаарлаа хандуулж чадвал заримдаа сэтгэлийн хямралыг даван туулахад хэрэгтэй байж болох юм"
Уильям Стироны сэтгэл гутралд өртсөн тухай өгүүлсэн үгийг санагдуулсан хэсэгт Сартон нэмж тэмдэглэхдээ:
Сэтгэл гутралын шалтгаан нь түүнийг хэрхэн даван туулахтай жишиж үзвэл тийм ч сонирхолтой биш юм, зүгээр л амьд үлдэхийн тулд.
Магадгүй Альберт Камю "Цөхрөлгүй амьдралыг хайрлахгүйгээр амьдрана гэж үгүй" гэж хэлсэн нь зөв байсан ч сэтгэл гутралын улмаас хэлгүй болсон үед энэ нь хүлээн авахад хэцүү, бүр залгихад хэцүү үнэн юм. Аравдугаар сарын 6-ны нийтлэлд Сартон харанхуйн нүхнээс гарах замаа үргэлжлүүлсээр байгаа бөгөөд өөрийн мэддэг цөхрөлийг эмчлэх цорын ганц арга зам хэмээн дараахыг бичжээ.
Байгаль дээр хүнээс өөр зүйл цөхрөнгөө бардаг уу? Хөл нь хавханд баригдсан амьтан ч цөхрөхгүй байгаа бололтой харагдана. Эсрэгээрээ амьдрах гээд хэтэрхий завгүй байна. Энэ бүхэн нэг төрлийн тайван, ширүүн хүлээлтээр хучигдсан мэт. Хүлээлт, энэ түлхүүр мөн үү? Амьдрах гэж завгүй байгаарай. Модыг дуурай. Нөхөн сэргээхийн тулд алдаж сур, юу ч удаан хугацаанд хэвээр үлддэггүйг санаарай, тэр ч байтугай өвдөлт, сэтгэцийн өвдөлт. Суу. Бүгдийг нь өнгөрөөгөөрэй. Зүгээр л зөнд нь орхи.
Аравдугаар сарын дунд үе гэхэд Сартон гүн ангалаас гарч эхэлсэн бөгөөд бүх зүйлийн хязгаарлагдмал, түр зуурын байдал, тэр ч байтугай хамгийн гүн гүнзгий, хамгийн их иддэг төлөв байдлын тухай сайхан гэрчлэл болгон хувиргахдаа гайхаж эхлэв.
Өнгөрсөн саруудад тохиолдсон зовлон зүдгүүрээс ангижирч байгаа гэдэгтээ одоохондоо би итгэхгүй байна, гэвч одоо болтол энэ нь сэтгэлийн жинхэнэ өөрчлөлт, эс тэгвээс би ганцаараа зогсож чадах байр сууриа өөрчлөх мэт санагдаж байна.
Виржиниа Вүүлфийн бичих, өөртөө эргэлзэх тухай мартагдашгүй ойлголтыг давтаж, Стейнбекийн өдрийн тэмдэглэлд эргэлзэж байсан өөртөө эргэлзэх сэтгэлийг Сартон бүтээлч ажлын амжилтын хэмжүүр гэж үзжээ.
"Миний эндхийн амьдралын ихэнх хэсэг нь эргэлзээтэй байна. Би ажилдаа үргэлж итгэлтэй байж чаддаггүй. Гэхдээ би зохиолчийн хувьд хэзээ нэгэн цагт амжилтанд хүрэх, хүрэхгүйгээс эс шалтгаалан тэр ч байтугай миний бүтэлгүйтэл, мэдрэлийн ядаргаа, өөрийн минь үл бүтэх ааш араншнаас болж балартана гэдгийг энд дахин мэдрэхийн тулд би энэ хүртэл явж ирлээ. Энэ эрин үе улам олон хүн төрөлхтөн амьдралдаа автагдаж, дотооддоо шийдвэр гаргах нь багасч, бодит сонголтууд улам бүр цөөрч байна. Дунд эргэм насны, өрх толгойлсон ганц бие эмэгтэй энэ байшинд чимээгүй тосгонд амьдарч, зөвхөн өөрийнхөө сэтгэлийг хариуцдаг нь ямар нэг зүйлийг илтгэнэ. Тэр зохиолч хүн бөгөөд мөргөлийн үеэр өөрийгөө хаана, ямар байгааг хэлж чаддаг нь тайвшралыг төрүүлдэг. Далайн эрэг дагуух чулуурхаг арлууд дээр гэрэлт цамхагийн хамгаалагчид байдгийг мэдэхэд таатай байна. Заримдаа би харанхуй болсны дараа зугаалж байхдаа гэр минь гэрэлтэж, маш амьд харагдахыг харахдаа энд байгаа байдал минь тамын үнэ цэнэтэй юм шиг санагддаг.
Хэрвээ уншигч авхай чамд ч гэсэн бүүдийсэн тэнгэр шиг өдрүүд сэтгэлд чинь нүргэлэн буй бол сэтгэлийн хямрал, сэтгэлийн сүйрлийн дундаас гоо үзэсгэлэнг олж авах тухай энэ мэт нийтлэлийг эсвэл энэ нийтлэлийг эхнээс нь дахиад нэг удаа Чайковскийтэй хамт нэрэхийг санал болгоё. Хүний амьдралд хүн бүрт ядаж нэг удаа ганцаардал, ганцаардах мэдрэмж заавал хэрэгтэй.
А.Долгор
|
https://www.inews.mn/a/28314
|
Хатан хааныхаа ивээлд багтсан ч агшин зуур авъяасаасаа бусдыг алдсан зураач бүсгүйн түүх
|
2022/08/10
|
Урлаг
|
Зураас бүсгүй европын хаадын хөргийг зурдаг байж. Францын аугаа хувьсгалын үеэр төрлөх орноосоо дүрвэн зугтаж байсан байна.
XVIII зуунд мэргэжлийн зураачдын дунд эмэгтэй хүн бараг харагдаагүй. Урландаа нарийн ажиллагаагаар олон цагийг зургийн тавиурын ард өнгөрөөж, эхнэр, эхийн үүргийг зэрэг гүйцэтгэх нь хүндрэлтэй байсан биз. Урлагийн орчинд өссөн Элизабет Виже-Лебрен тэр тогтсон журамыг эвдлэн францын хатан хааны ивээлийг авч алдаршжээ. Дараа нь агшин зуурын дотор авъяасаасаа бусдыг алдсан юм. Францаас зугтсан тэрээр Санкт-Петербургт шинэ орон гэрээ олжээ.
Элизабет Виже-Лебрен. Өөрийн хөрөг. 1790 он.
Өөрийн эриндээ тэр хамгийн техникийн чадвартай хөрөг зураач байсан юм. Виже-Лебрены зургууд шинэлэг өнгө зүс, дэгжин мэдрэмжийг өгдөг. Өөрийн карьертаа тэр 900 орчим хөрөг, байгалийн зургуудыг зуржээ.
Элизабет Виже-Лебрен царайлаг, хурц ухаалаг яриа хөөрөөтэй, хаад ноёдын хүрээнд ч найз нөхдийнхөө дунд ч намбалаг нэгэн байв.
Хатан хааны ивээлийн найз
Ирээдүйн нэрт зураач 1755 оны дөрөвдүгээр сарын 16-нд Парис хотноо төржээ. Элизабетын эцэг Луи Виже мөн л нэртэй хөрөг зураач хүн байв. Охин нь эцгээсээ авъяасаа өвлөн авсан юм. Луи нөхдийнхөө хамт хэрхэн зурж, урлаж буйг хараад Элизабет өөрийн эхний таталбар зургуудаа зураж байлаа. Бүсгүй 19 насандаа эцэг нь багшилж байсан Сен-Люкийн урлагийн академид суралцаж эхлэв. Тэр академийг XVIII зуунд 130 эмэгтэй дүүргэсэн дундаас хамгийн нэртэй нь Элизабет юм.
Авъяаслаг зураач бүсгүй Парисийн уран зургийн томоохон цуглуулагч Жан-Батист Лебрены анхаарлыг татав. Тэр 1776 онд Леброны хүүхэмсэг, хөзөрчин гэх мэтийн сул талуудад нь нүдээ анин түүнтэй гэрлэжээ. Эхэн үедээ тэдний гэрлэлт ёстой л таарч тохирсон мэт байлаа. Жан-Батист цуглуулгаасаа зургууд түүнд өгөн хуулуулж өөрийн стилиэ олоход нь туслаж, тэр хариуд нь өөрийн шургуу хөдөлмөрөөр гэр бүлдээ нэлээдгүй мөнгө авчирч байлаа. Тэр нь л гэр бүлийн үндсэн орлого байв. Тэдний салон Парисийн хамгийн алдартай газрын нэг болон түүнийг зураачид, зохиолчид мөн хааны ордныхон үзэж сонирхон Элизабет Виже-Лебрены нэр алдар улам улмаар нэмэгдэж байв.
Каролина фон Мандершайд-Бланкенхаймын хөрөг. 1793 он.
Зураач өөрийн зохиосноор эсвэл эртний урлагийн баримлуудаас ”харсныхаа” дагуу байрлалаар зурж буй хүмүүсээ зогсохыг гуйна. Виже-Лебрен өөрийн зургийн ер бусын дүрүүдийг янз бүрийн түүхэн цаг үеийн дүрээр урлан хувцасны загварыг нь өөрөө бэлтгэнэ. Энэ бүгд нь үйлчлүүлэгч нарт нь ихээхэн таалагдах бөгөөд тэдний урланд чинээлэг хүмүүс хөвөрч эхэлжээ.
Жилийн дотор Виже-Лебрен Версалийн ордонд уригдан Мария-Антуанеттагийн парадын хөргийг зурах хүндтэй үүрэг авлаа. Зураач бүсгүй, хатан хаан хоёрын харилцаа нөхөрсөг болж Мария-Антуанетта өөрийн дуртай хөрөг зураачаар Элизабет Виже-Лебреныг нэрлэж байв. 1789 оны Францын аугаа хувьсгал эхлэхээс өмнө тэр хатан хааны хорь гаруй хөргийг зураж амжив. Түүний бүтээлийн талаар Европ даяар яригдаж байсан юм.
Мария-Антуанетта. Хөрөг. 1778 он.
Өөрийн гэгээлэг зан төрх, Мария-Антуанеттагийн ивээл Элизабет Виже-Лебреныг атаархагч нарын хар хэл амнаас аварсангүй. Хөргийг өөр зураач зурдаг гэх. Өөрөө дам яриаг хөөргөддөг зураач Франсуа Менажо гэгчийг жинхэнэ бүтээгч нь гэнэ. Хатан хаантай нөхөрлөсний буянаар Хаантны уран зураг баримлын академийн гишүүнээр 1783 онд тэр сонгогдсон гэнэ. Хатан хаантай найз болсоныг тэд ямар ч зүйлээр түүнийг таашуурдаж болох ташуур болгожээ. Харин зураач борив бохис хийлгүй зургаа зурсаар байв.
Хэн нэгэн шоглоом болгон тэр камин зуухаа "цаасан" мөнгөөр асаадаг гэж хэлсэн нь бүр ч олон янзын яриа дагуулжээ. Нэгэн удаа Элизабет Виже-Лебрен дөнгөж 15 франк заран найз нөхдөө оройн зоогт урихдаа, эртний грек стилиэр хувцаслахыг гуйсан ба байр, сав суулга нь стилийн дагуу байв. Гэсэн ч дээд хүрээнийхэн дунд тэдний баян чинээлэг, үрэлгэн гэсэн үлгэрийн гэмээр яриа гарчээ. Хов жив хааны оронд хүрэхэд “учир мэдэх” нэгэн тэр хүлээн авалт 20 мянган франкаар хийгдсэн гэж нийтэд зарлаж байж. Энэ хүлээн авалтын цуурай түүнийг нутгаа орхин гарсан ч дагалдаж байв. Цуу яриа болох зарлагын тоо Ромд 40000, Венад 60000, Петербургт суух болсон үеэр 80000 болон өссөн байдаг.
Мария-Антуанетта хүүхдүүдийн хамт. 1787 он
Аргагүйн эрхэнд цагаач болов
1789 он. Хатан хааны итгэлтэй харилцаа зураачийн Парист байх цаг бүрийг аюултай болгосон бөгөөд түүгээр ч барахгүй охин Жюлид нь халтай болж эхэлжээ. Найз нөхөд нь түүнийг Парисаас гарч явахыг гуйж байв. Ингээд тэр яаралтайгаар хэдэн мөнгө цуглуулж, зугтах болов. Үлдсэн хөрөнгийг нь нөхөр нь аваад үлджээ.
Гар дээрээ зуу хүрэхгүй франктай, есөн настай охинтой тэр урт хугацааны замд гарлаа. Тэр 12 жилийн хооронд Ром, Неаполь, Вена, Берлин, Санкт-Петербург, Москвад амьдарч явав.
IV Фердинанда ба Мария Каролинагийн хүү I Франческо. 1790 он.
IV Фердинанд, Мария Каролина нарын охин Мария Кристина. 1790 он.
1793 онд Мария-Антуанеттаг "Капетын бэлбэсэн эхнэр" (XVI Людовикийг хаан ширээнээс нь буулган түүнийг Луи Капет гэж нэрлэх болсон юм) гэж шүүн цаазалжээ. Яг тэр үеэр зураач нөхөртөө салсан баримтаа илгээн тэднийг одоо юу ч холбохгүй гэж бичжээ.
Виже-Лебрен 1795 онд Санкт-Петербургт хүрэлцэн очив. Франц юм бүхэн л моодонд байсан Орос түүнийг баяртайгаар хүлээн авчээ. Мөн тэр тэнд хувьсгалаас зугтсан хуучин найз нартайгаа тааралдав. Амьдрал нь дахин дүүрч эхлэв. Зураач эзэн хааны овгийнхонтой танилцав. Ирээдүйн эзэн хаан I Александрын эхнэр болсон Елизавета Алексеевна түүний найз нь боллоо.
Вангийн их ахайтан Елизавета Алексеевнагийн хөрөг. 1795 он.
Хааны ордныхон зурааийг бишрэн шагширч байсан нь II Екатерина хатан хааны хардалтыг хүртэл дагуулав. Хатан хааны сонголтын амраг Платон Зубов нэгэн удаа санасаргүйгээр “хатагтай Лебрен хааныхаас илүү өөрийн ордонтой” гэж ярьсныг сонсоод Элизабет “хүмүүс зуруулахаар зураачид ханддаг гэдгийг тэд нэг л ойлгож өгөхгүй юм даа” гэж хариулж байсан гэх.
Хойд Пальмирын од
Үнэндээ ч Орост франц уран зураачийн авъяасыг бишрэгчид цөөнгүй байлаа. Түүнд зуруулсан нэртэй овгийнхоны төлөөлөгчид нь Трубецкийнхэн, Строгановынхон, Куракиныхан, Колычевынхэн байв. Петербургт өнгөрөөсөн ачаалал ихтэй зургаан жилд тэрээр 50 орчим хөрөг зуржээ.
Гүнгийн ахайтан Екатерина Скавронскаягийн хөрөг. 1796 он.
“Орой бүр би гэрээсээ гарна. Тоолж барашгүй их багт наадам, концерт, театрын үзвэрүүд үзнэ. Тэндээс би франц ордны бүхий л эелдэг харилцаа, дэгжин чамирхалыг олж харлаа. Чамин эелдэг бүгд энд Парисаар хоёр хөлөөр буусан мэт” хэмээн тэр дурсамждаа өгүүлсэн байдаг. Оросын дээдсийн хүрээ түүнд бишрэл төрүүлсэн ч хүйтэнд нь дасаж чадсангүй.
Нэгэн удаа I Павелын хүсэлтээр тэр Воробьевын уулнаас хотын панорамыг зурахаар Москвад ирээд гайхалтай сонин хотыг машид анхааралтайгаар харж байгаад “Зүрхлэхгүй нь...” гэж хэлээд тавиураа орхин холджээ.
Вангийн ахайтан, фельдмаршал М.И. Кутузовын эхнэр Екатерина Ильинична Кутузовагийн хөрөг. 1797 он.
Элизабет Виже-Лебрен юугаараа Оросын язгууртнуудад таалагдав? Зураач “урлангийн” бүтээлч байсан бөгөөд нээлттэй орон зайнаас хол хүн. Гэхдээ, XVIII зууны дунд үеийн эрхэмсэг чухал зураачдаас ялгаатай нь Виже-Лебрен янз бүрийн чиглэлийг холин туршихаас татгалздаггүй байсан юм.
Зураач бүсгүй зурж байхдаа, эмэгтэйчүүдээс бариучээживч, сүртэй хиймэл үсээ орхихыг гуйж байв. Түүний хөргийн дүрүүд нь амьдралтай, өөрийн онцлогыг гаргасан байдаг. Янз бүрийн цаг үеийн хурц тод ассесуар нь тэдний төрлөхийн үзэсгэлэнг тодруулна. Үүнээс гадна Элизабет Виже-Лебрен өөрийн үйлчлүүлэгч нараа арай илүү үзэсгэлэнтэй болгон тал засахыг муу гэж үздэггүй. Элизабет Виже-Лебрены далдыг харах авъяастай нэгэн гэсэн яриа түүнийг сонирхох сонирхолыг улам өдөөж өгчээ. Тэр санамсаргүйгээр, урландаа ирсэн хаантан II Август Станислав Понятовскийн “үхлийг” хэлсэн гэдэг. Польшийн хааныг зурахаар харж байгаад зураач түүний бие таагүй байгааг хэлэв. Зүүн нүд нь баруунаасаа гал нь буусан, харц нь их ядрангуй байгааг зураач өгүүлжээ. Понятовскийн хөргийг тэр дуусгаад удаагүй байхад Польшийн сүүлчийн хаан нас баржээ.
II Август Станислав Понятовский. 1797 он.
Өөрийн амьдралдаа хатан хаан II Екатерина бараг л хамгийн сүүлд харсан хүн нь Элизабет Виже-Лебрен болов. 1796 оны арваннэгдүгээр 17-нд хатан хаан түүнд зуруулах ёстой байгаад хэдхэн цагийн өмнө зүрхний шигдээсээр өөд болжээ.
Эх орондоо эргэн очсон нь
Орост байхдаа Элизабет Виже-Лебрен эх орондоо юу болж буйг анхаарлаасаа холдуулаагүй байна. Засагт Наполеон Бонапарт гарч ирсний дараа түүний хуучин нөхөр, хаан садных нь хүчин чармайлтаар зураачийг хар жагсаалтаас гаргаж чаджээ. Үүний дараал тэр нутаг буцахаар шийдсэн байдаг. Буцах зам нь бас л адал явдалтай. Берлинд түүний бүх гоёл чимэглэлийг хулгайлах шахав. Францад ойртох тутам хувьсгалын тухай айдас түүнийг эзэмдсэн ба одоо хайртай, дуртай газрууд нь түүний найз нөхөд, ивээгчид, сайн хүмүүсийг салган авч одсон аймшигт зовиур нь нэмэгджээ.
Элизабет Виже-Лебрен. Өөрийн хөрөг. 1800 он.
Төрлөх Парисдаа тэр 1802 онд эргэн ирэв. Харин айдас нь ариллаагүй байлаа. Зураачийн 1780-аад оны үеэс огт өөр, шинэ язгууртнууд түүнд хүйтэн хандана. Хамгийн зөв шийдвэр нь Парисийн дагуул хотод суурьшин дуртай ажилдаа өөрийгөө бүрэн зориулах явдал болжээ.
Парис дахь өөрийн гэртээ 86 настай байхдаа зураач эмэгтэй нас барсан бөгөөд түүний эзэмшил эдлэнд байсан Лувесьены оршуулгын газар нутаглуулжээ. Орост алдартай байсан зураачийн дурсамж дөнгөж 2004 онд орос хэлнээ хөрвүүлэгдсэн байна.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/27909
|
The HU хамтлаг Японы Fuji Rock Festival-ын тайзнаа тоглов
|
2022/07/30
|
Урлаг
|
Өнгөрөгч пүрэв гаригт /2022.07.28/ Монголын хүннү рок The HU хамтлаг Японы алдарт Fuji Rock Festival-ын тайзнаа тогложээ.
Fuji Rock Festival фестиваль нь 1997 оноос хойш зохион байгуулагдаж байгаа бөгөөд The HU хамтлаг энэ өдрүүдэд дэлхий тойрон аялан тоглолтуудаа хийж байгаа юм.
|
https://www.inews.mn/a/27996
|
Амарбаясгалант хийдийг Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгүүлнэ
|
2022/07/29
|
Урлаг
|
Улс орнуудын өөрсдийн үндэстний дархлаагаа хамгаалах, таниулах, өвлүүлэх үйл хэрэгт "Дэлхийн өвийн жагсаалт" чухал ач холбогдолтой байдаг аж. Тухайлбал соёл уламжлал болон газар нутаг гээд олон төрөл aнгиллаар энэхүү жагсаалтанд улс бүр өөрийн үнэт өвөө албажуулан бүртгүүлдэг юм байна. Эл Дэлхийн өвийн урьдчилсан жагсаалтад одоогоор бүртгүүлэхээр төлөвлөсөн 12 газар Монгол Улсад байдаг.
Дээрх 12 газрын соёлын ангилалд Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн сум дахь Амарбаясгалант хийд, түүнийг хүрээлсэн тахилгат, соёлын дурсгалт газар багтжээ.
Амарбаясгалант хийд нь Монгол Улсын Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн сумын нутагт, Бүрэнхаан уулын бэлд, Ивэн голын хөндийд орших Буддын шашны томоохон хийд юм. Манжийн Найралт төв хааны зарлигаар Өндөр гэгээн Занабазарын дурсгалд зориулж тухайн үед Их Хүрээ байрлаж байсан газар тус хийдийн барилгуудыг бүтээсэн байдаг. Анх 1727 онд барьж эхлээд 1736 онд дуусгасан түүхтэй. 1937 оны их хэлмэгдүүлэлтийн үеэр хийдийн барилга ихээхэн сүйтгэгдсэн аж. Энэ үед тус хийд нь 207 м урт, 175 м өргөнтэй хэрэм бүхий 40 гаруй сүм, дугантай байжээ. Харин одоо уг хэрэм дотор 28 сүм, дуган байгаа гэнэ. 1943 онд хийдийг улсын хамгаалалтанд авчээ. Улмаар 1988 онд уг хийдийг дахин сэргээх ажил ажил эхэлж, бурхдын хөргийг Энэтхэгт бүтээлгэсэн байна.
|
https://www.inews.mn/a/27993
|
Олон улсын балетчид Монголд хүрэлцэн ирлээ
|
2022/06/10
|
Урлаг
|
Монголын Балетын хөгжлийн сан, Олон улсын балетын тэмцээн зохион байгуулах хорооноос зохион байгуулж буй "Монголын Олон Улсын Балетын II уралдаан” оролцогчдоо бүртгэж дууслаа.
Уралдааныг энэ сарын 13-15-ны өдрүүдэд УДБЭТ-т цахим, танхим хосолсон хэлбэрээр зохион байгуулна.
Оролцогчид таван насны ангилалд сонгодог, орчин үеийн бүжгийн гоцлол болон багийн төрлүүдээр өрсөлдөх бөгөөд Олон улсын балетчид хэдийнэ Улаанбаатар хотноо хүрэлцэн ирээд байна.
Тухайлбал, ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын нийслэл Улаан-Үд хотын Л.П.Сахьянова, П.Т.Абашеев нарын нэрэмжит "Буриадын Бүгд Найрамдах Улсын бүжгийн коллеж"-оос Александр Базаров, Чингис Монгуш нар "Өсвөр 2" ангилалд, Тамир Цыбиков, Екатерина Мирлусова нар "Өсвөр 1" ангилалд өрсөлдөхөөр Монголд иржээ.
Мөн олон улсад нэр хүндээрээ тэргүүлдэг тус сургуулийн захирал Доржо Дугаржапов тэмцээний шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд ажиллаж байгаа нь тус уралдаан өндөр зэрэглэлд зохион байгуулагдаж буйн нэг илрэл юм.
Олон улсаас ОХУ-ын "Улаан Үд хотын Театр", БНСУ-ын "JIN ART CENTER", Өмнөд Африкийн "Mzansi Ballet School" болон "Twirlz Dance Academy", Куба улсын “Escuela Nacional de Ballet Fernando Alonso” сургууль, БНСУ-ын “Korea Youth Ballet Stars” академийн бүжигчин болон оюутнууд оролцож байна.
Харин Монгол Улсаа төлөөлөн Дуурь, бүжгийн эрдмийн театр, Соёл урлагийн их сургууль, Монгол Улсын консерватори, Монголын балетын үндэсний сургууль, Үндэсний урлагийн их театр, Цэргийн дуу, бүжгийн эрдмийн чуулга, Монголын их эзэн хааны театр, “Сильфида" балет, төгөлдөр хуурын сургууль, ”Классик" балет, төгөлдөр хуурын сургууль, “Аврора балет”, “UB балет”-ийн уран бүтээлчид оролцох бол орон нутгаас Дархан-уул аймгийн “Гладнесс" сургалтын төв", Дорнод аймгаас “Дорнын бүжиг" клубын бүжигчид, сурагчид тус тус оролцохоор бүртгүүлжээ.
Монголын Олон Улсын Балетын II уралдааны талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөх Хэвлэлийн бага хурал Зургаадугаар сарын 13-ны Даваа гаригт 12 цагаас УДБЭТ-т болох бөгөөд Соёл, урлагийн сэтгүүлчид та бүхнийг Хэвлэлийн хуралд урьж байна.
Хэвлэлийн хуралд МУГЖ, Монгол Улсын Соёлын элч, "Монголын балетын хөгжил сан"-гийн тэргүүн Д.Алтанхуяг, Монгол Улсыг төлөөлөн балетын уралдааныг дэнслэхээр сонгогдсон эрхэм шүүгчид, Өмнөд Солонгос, Буриад, Герман, Өмнөд Африк зэрэг орноос уригдан ирж буй хүндэт зочид, Олон Улсын нэр хүндтэй балетын шүүгчид оролцоно.
Та бүхэн Монголын сонгодог урлагийн салбарт тохиож буй энэ зуны гол үйл явдал, Олон Улсын уралдаан, уран бүтээлчдийн талаар хүссэн мэдээллээ авах боломжтой юм.
Холбоо барих утас: 77070808
|
https://www.inews.mn/a/27334
|
Монголд болох Олон Улсын балетын II уралдаан таван ангилалд зохион байгуулагдана
|
2022/06/10
|
Урлаг
|
Монголын Балетын хөгжлийн сан, Олон улсын балетын тэмцээн зохион байгуулах хорооноос зохион байгуулж буй "Монголын Олон Улсын Балетын II уралдаан” оролцогчдоо бүртгэж дууслаа.
Уралдааныг энэ сарын 13-15-ны өдрүүдэд УДБЭТ-т цахим, танхим хосолсон хэлбэрээр зохион байгуулна.
Нийт таван насны ангилалд сонгодог, орчин үеийн бүжгийн гоцлол болон багийн төрлүүдээр балетчид өрсөлдөх бөгөөд Олон улсын балетчид хэдийнэ Улаанбаатар хотноо хүрэлцэн ирээд байна.
Тухайлбал, ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын нийслэл Улаан-Үд хотын Л.П.Сахьянова, П.Т.Абашеев нарын нэрэмжит "Буриадын Бүгд Найрамдах Улсын бүжгийн коллеж"-оос Александр Базаров, Чингис Монгуш нар "Өсвөр 2" ангилалд, Тамир Цыбиков, Екатерина Мирлусова нар "Өсвөр 1" ангилалд өрсөлдөхөөр Монголд иржээ.
Олон улсад нэр хүндээрээ тэргүүлдэг тус сургуулийн захирал Доржо Дугаржапов тэмцээний шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд ажиллаж байгаа нь тус уралдаан өндөр зэрэглэлд зохион байгуулагдаж буйн нэг илрэл юм.
Мөн олон улсаас ОХУ-ын "Улаан Үд хотын Театр", БНСУ-ын "JIN ART CENTER", Өмнөд Африкийн "Mzansi Ballet School" болон "Twirlz Dance Academy", Куба улсын “Escuela Nacional de Ballet Fernando Alonso” сургууль, БНСУ-ын “Korea Youth Ballet Stars” академийн бүжигчин болон оюутнууд оролцож байна.
Монгол Улсаа төлөөлөн Дуурь, бүжгийн эрдмийн театр, Соёл урлагийн их сургууль, Монгол Улсын консерватори, Монголын балетын үндэсний сургууль, Үндэсний урлагийн их театр, Цэргийн дуу, бүжгийн эрдмийн чуулга, Монголын их эзэн хааны театр, “Сильфида" балет, төгөлдөр хуурын сургууль, ”Классик" балет, төгөлдөр хуурын сургууль, “Аврора балет”, “UB балет”-ийн уран бүтээлчид оролцох бол орон нутгаас Дархан-уул аймгийн “Гладнесс" сургалтын төв", Дорнод аймгаас “Дорнын бүжиг" клубын бүжигчид, сурагчид тус тус оролцохоор бүртгүүлжээ.
|
https://www.inews.mn/a/27328
|
Явуугийн цэцэрлэгт "Хүрээ үдэш"-ээр зочлоорой!
|
2022/05/25
|
Урлаг
|
Их хотын залуус та бүхнийг долоо хоногийн сүүлээр Дорнын их яруу найрагч Бэгзийн Явуухулангийн цэцэрлэгт тухлан саатаж, "Хүрээ үдэш"-ийн донж, янзыг сонжин, яруу найраг, дуу, хөгжим сонордон, гэгээн уянгаар сэтгэлээ хөглөөрэй хэмээн урьж байна.
Уран бүтээлийн "Цэгц аравт" нэгдлээс санаачлан яруу найргийн уншлага, хотын дуу, хөгжим зэрэг урлаг, соёлын чөлөөт үзүүлбэр бүхий их хотын үдшийн чөлөөт хөтөлбөрийг ирэх Баасан, Бямба, Ням гаригт буюу тавдугаар сарын 27-ноос 29-ний өдрүүдэд Чингэлтэй дүүргийн нутаг дэвсгэр, Явуухулангийн нэрэмжит цэцэрлэгт хүрээлэнд зохион байгуулна. "Хүрээ үдэш-City night" хэмээн нэрлэсэн энэхүү гурван үдшийн чөлөөт хөтөлбөрт үе үеийн яруу найрагчид хүрэлцэн ирж, шүлгээ уншихаас гадна Улсын филармонийн "Квартет" хамтлаг, хийл, саксафон болон гитарын гоцлол хөг нэмж, дуучин Б.Хонгор, Н.Тамир нар ая дуугаа өргөх юм байна.
Мөн монгол уран бичлэгээр хүссэн үгээ бичүүлж авах, таталбар хөргөө зуруулах, шүтэн биширдэг, хайрлан хүндэлдэг найрагчидтайгаа гэрэл зураг авахуулах боломжтойгоос гадна ном, пянз сонирхогчид үзэсгэлэн худалдаа, солилцоо зохион байгуулах аж. Нийслэл хотын залуучуудыг чөлөөт цагаа зөв боловсон, үр өгөөжтэй өнгөрүүлэх, дуу, хөгжим, яруу найраг сонсч, урлагийн мэдрэмж, таашаал авах, хотын соёлыг бие биедээ түгээх, сонирхол, хоббигоороо нэгдэх зэрэг олон талын үр нөлөө, зөв хандлага төлөвшүүлэх зорилгоор "Цэгц аравт" уран бүтээлийн нэгдлээс энэхүү "Хүрээ үдэш-City night" арга хэмжээг санаачлан зохион байгуулж буй юм байна.
Б.БАТ
|
https://www.inews.mn/a/27103
|
Уилл Смитийг академиас хасаж болзошгүй
|
2022/03/31
|
Урлаг
|
АНУ-ын Кино урлагийн академи жүжигчин Уилл Смиттэй холбоотойгоор сахилгын хэрэг үүсгэн шалгаж эхэлжээ. Энэ талаар Variety мэдээлсэн байна.
"Смитийн үйлдэл цочролд ормоор, таагүй үйл явдал болсон" хэмээн академи мэдэгджээ. Жүжигчинтэй холбоотой сахилгын арга хэмжээний шийдвэрийг дөрөвдүгээр сарын 18-ны өдөр болох академийн хурал дээр гаргах юм байна. Уилл Смитийн академийн гишүүнчлэлийг түр зогсоох эсвэл цуцлах, өөр шийтгэл оноож магадгүй талаар эх сурвалж мэдээлжээ.
Эргэн сануулахад, Оскар гардуулах үеэр хөтлөгч Крис Рок Уилл Смитийн эхнэртэй холбоотой таагүй хошигнол хэлсэн юм. Уилл Смитийн эхнэр хүнд өвчний улмаас үс нь унаж, улмаар хусуулсан бөгөөд түүний энэ байдлыг харсан хөтлөгч халзан толгойтой нь холбоотойгоор хошигносонд Уилл Смит бухимдаж, тайзан дээр гаран Крис Рокийг алгадаж байв.
Энэ явдлын дараа хөтлөгч Крис Рок Уилл Смитийн эсрэг цагдаад гомдол гаргахаас татгалзсан бол Уилл Смит олон нийтийн сүлжээгээр дамжуулан Рокоос уучлалт гуйсан юм.
|
https://www.inews.mn/a/26123
|
Брюс Уиллис өвчний улмаас урлагийн замналаа өндөрлүүлэхээр болжээ
|
2022/03/31
|
Урлаг
|
Америкийн алдарт жүжигчин, “Хатуу самар” киногоороо олонд танигдсан Брюс Уиллис ярих чадварт нөлөөлдөг өвчний улмаас урлагийн замналаа өндөрлүүлэхээр болжээ.
"Б.Уиллис саяхан афази өвчтэй болох нь оношлогдсон бөгөөд танин мэдэхүйн чадварт нь нөлөөлж эхэлсэн тул сайтар тунгаан бодсоны эцэст урлагийн замналаа өндөрлүүлэх шийдвэр гаргасан" гэж лхагва гарагт жүжигчний гэр бүл мэдээлжээ.
Өдгөө 67 настай Б.Уиллис нь 1988 оноос үзэгчдийн хүртээл болсон “Хатуу самар” цувралын дүрээрээ олны хүндэтгэлийг хүлээсэн юм. Тэрбээр мөн “Зургаа дахь мэдрэхүй”, “Армагеддон” зэрэг хит кинонуудад дүрээ мөнхөлсөн билээ.
|
https://www.inews.mn/a/26114
|
Да Винчийн дохио ба НУУЦАТ ОРОЙ
|
2022/02/23
|
Урлаг
|
Леонардо да Винчийн алдартай "Нууцат орой" ханын зургийг Миланы Санта-Мария делле Грацие гэх доминикан сүмийн зоогийн газрын хананд 1495–1497 онуудад зуржээ. Их мастерийн сор бүтээл нь болсон энэ зураг 2003 онд Дэн Брауны “Да Винчийн тайлал” ном гарсны дараа жуулчдыг ихээр татах болжээ.
Дэн Браун уг зургийн тайлбараараа христийн уламжлалыг “дэлбэлэв”. Бестселлерийн зохиолч ханын зургаас их зураачийн зориудаар зурагтаа шингээсэн ямар нэгэн далдын утгыг олж харжээ. Да Винчи баруун талд нь номлогч Иоаннаг зурсан гэж өмнө нь тооцож ирснийг Браун үгүйсгэн тэнд Мария Магдалинаг дүрсэлсэн гэв. Гэхдээ тэр эмэгтэйг Есүсийн дагуул биш, харин эхнэр нь болгон зурсан юм байх. Есүс, Магдалина хоёрын хоорондын орон зайнаас тэрээр нууцлагдсан V (улаанаар) үсгийг олж харсан нь эмэгтэйн эхлэлийн бэлгэдэл гэнэ. Тэр хоёрын бие нь М үсгийг (ногоон цэнхэрээр) бүтээж буй нь Мария Магдалинагийн тэмдэг ажээ. Тэдний хайрын түүхийн бас нэг учир утгатай. Мария Есүсийн хүүхдийг төрүүлсэн бөгөөд түүнийг Марсельд авчирсан гэх яриа байдаг. Тэдний хүү нь VIII зуунд хаан ширээгээ алдсан Меровингийн отгийг үүсгэжээ. Тэр цагаас хойш нууцыг хадгалж ирсэн, гишүүд нь Есүсийн отгийнхныг засгийн эрхэнд гаргах эрмэлзэлтэй хаалттай холбоо байсан гэнэ.
Бага зэрэг зүүн тийш (улаан толбонд) хутгатай гар байгаа нь номлогчдынх биш бөгөөд Мервингийнхний эсрэг дайсагналын бэлгэдэл болжээ. Баруун талд нь Фомагийн өргөсөн хурууг зохиолч сонирхсон байх юм. Ёс горимд оруулсан шашны зураглалд тэр дохио нь зөвхөн Загалмайлагч Иоаннад байдаг. Хэрэв тийм бол уг зургаас нэг номлогч нь алга болсон хэрэг. Харин зөгнөгч Иоанна амилаад энэ түүхэнд оролцсон болж байна. Гэхдээ Брауны сэтгэмж нь тогтсон ёс горимыг мэдэхгүй харин ургуулсан их зөгнөл дээр тогтож байна.
Ер нь бол шашны шүтээнийн номлогч Иоаннагийн төрх нь эмэгтэйн шинжийг ямагт хадгалж ирсэн бөгөөд тийм ч маягаар Леонардо зуржээ. V ба М (хараар) үсгүүдийг бас бусад бэлгэдлүүдийг зургаас хайвал их л олдох байх.
Жишээлбэл, W (хар) үсэг гэхэд л шашны шүтээний зурагт манин хүний бэлгэдэл болдог байна. Дээш өргөсөн хуруу нь дээд тэнгэрийг гэрчээр дуудан тангарагласан нийтлэг дохио юм. Леонардо зургаа зурж байх хугацаанд түүний ажлыг өдөр бүр сүмийн тэргүүн хянан шалгаж байсан учир тэр юу гэж л Шинэ гэрээг сурталчилж байхад нь чөлөөт сэтгэлгээ оруулсан гэж. Зураач Меровингийн нууц холбоотой хамаатай гэх баталгаа бидэнд байхгүй шүү дээ. Үнэн хэрэгтээ бол номлогч нар нь байх ёстой байдалд нь баригдан царцагдаагүйгээр зурагдсан Улаан өндөгний баярын зоогийг зурсан анхны зураг нь энэ юм.
“Та нарын нэг нь надаас урвана” гэж хэлсэн багшийнхаа үгэнд шавь нарынх нь амьд сэтгэлээ гаргаж буй драмын зургийг (ханын зурагт яг тэр эгшин зурагдсан юм) их мастер бүтээжээ.
Тэрхүү сэтгэл хөдлөлийг зурагт хэрхэн буулгах вэ? Дохио зангаа уламжлалт ёс горимд дээд зэргээр орсон байдаг. Харин Да Винчи дохионы хэлийг улам өргөтгөсөн юм.
“Нууцат орой” ёс горимын бэлгэдэлд баригдсан ч түүний баатруудын дохио зангаа нь Леонардогийн олдвор бөгөөд хожим тэр нь бусад зураачдын бүтээлд хуулбарлагдан дамжсаар иржээ.
Есүс. Энд жинхэнэ цэвэр ёс горимоор дүрслэгджээ. Түүний эрхий хуруу нь ширээний бүтээлгэнд хүрэх төдий, харин бусад хуруунууд нь өргөгджээ. Энэ бол харамслын дохио. Христос өөрийн үг нь номлогч нарыг ийм байдалд оруулсанд гуниглажээ. Зүүн гарын алга нь дээш харсан байгаа нь Эцэг тэнгэрийн эрхэнд автан зөвшөөрсөн дотоод амгаланг илтгэх аж.
Иоанн. Цочролд орсон түүний хуруунууд салаавчлагдсан байна. Леонардогийн дараа энэ дохиог идэвхгүй байдал, эрчимтэй хөдлөх чадваргүйг харуулсан, сэтгэлээ барьсны илэрхийлэл гэж үзэх болсон байна.
Иуда. Нийтийн санг барьдаг учраас баруун гартаа хэтэвч атгажээ. Номлогч зүүн гараараа хамгаалсан байдлыг харуулан сандрахдаа давсны савыг унагасан байгаа. Тэр нь Христийн болон бусад соёлд гай ирж буйн тэмдэг аж.
Петр, бага зэрэг өндийгөөд Иоаннаас Багш нь хэнийг хэлээд буйг асууж байна. Леонардо өөрөө ингэж тайлбарласан байлаа. Тэр ууртай, уйтгартай бөгөөд баруун гартаа хутга атгасан байгаа нь үйл хөдөлгөөнтэй Петр урвагчийг цээрлүүлэхэд бэлэн байгааг илтгэнэ. Тэр хутгаараа Христийг барихаар ирсэн манаа нарын нэгний чихийг огтолсон гэдэг.
Андрей гараа савчин өргөсөн байгаа нь Багшийн үг түүнд гэнэтийн болсныг харуулж байна. Шүүмжлэгч нар түүний энэ дохио нь шулуун шударга занг нь илтгэнэ гэж үздэг. Номлогч урвалт гарна гэдгийг огт ойлгосонгүй гайхжээ. Бага Иаковыг Петрийн шүүрч авсан хутга л зовоож байгааг хожим Леонардо нэгэн захидалдаа тайлбарласан байдаг. Зүүн гараараа тэр Петрийн нуруунд хүрч, тайвшуулахыг оролджээ.
Варфоломей бүх биеэрээ Христийн зүг тэмүүлжээ. Тэр Христийн хэлсэнд нэг л итгэж өгөхгүй байна гэж хожим шүүмжлэгч нар тайлбарласан байдаг.
Фома. Долоовор хуруугаа өргөөд Бурхан эцгээ гэрчээр дуудсан байна. Энэ дохио нь христийн шүтээний зурагт их байдаг. Тэр нь бас Бурханы эрх эргэж буцашгүйг харуулахаас гадна түүнийг Христийн хувь тавиланд анхаарал гаргасангүй гэж бурхан эцэгт гомдож байгааг харуулна. Том Иаков айдаст автан гараа дэлгэжээ. Тэрээр Петрийн адил түргэн ууртай ч түүнийг нь зураач дотоод сэтгэлийн шаналалаар гаргасан байна.
Филипп. Цээжиндээ гараа наасан ийм дүрийг Дундад зууны олон зургаас үзэж болох бөгөөд тэр нь хайртайгаа илэрхийлж байгаа хэрэг ажээ.
Симон. Номлогчдоос хамгийн хэрсүүн ухаантай нь. Түүний гар “ийм зүйл байх ёсгүй” гэсэн илэрхийлэл юм. Түүний сэтгэлийн хөөрлийг Андрейтай адилтгах авч энд сэтгэлээр биш ухаанаар илэрсэн байдлаар зурагджээ.
Матфей номлогчдоос хамгийн хөөрөлтэй нь. Леонардо түүний энэ зангааг зурахдаа ийм зүйл байж болохыг Симонд үзүүлж байгаагаар дүрсэлсэн гэж шүүмжлэгч нар үздэг. Дохиогоор тэр Христээс хэлснээ батлахыг гуйсан ч юм шиг.
Фаддей. Хэлсэн үг үнэн гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн дохиог гар нь илэрхийлж байна. Хамт хооллож буй хүмүүсээс тэр хэн нэгнийг урван тэрсэлнэ гэж сэжиглэсэн байна. Фаддейн дүрээр Да Винчи өөрийгөө зурсан гэж ярьдаг.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/25517
|
Аугаа Екатеринагийн хөрөгт далдлагдсан 12 бэлгэдэл
|
2022/01/31
|
Урлаг
|
Шударга шүүхийн тэнгэрийн дагинын сүмд зогсож буй хууль тогтоогчийн дүрээр II Екатеринагийн хөргийг Дмитрий Левицкий зуржээ. Зураач түүний хөргийг натураас нь зураагүй аж. Тэрээр Федор Рокотовын 1779 оны зургийг ашиглаж өөрийн бүтээлээ туурьважээ. Харин хатан хаанд энэ зургийн дүр хамгаас илүүтэйгээр таалагдсан гэх. Зурагт тэр хамгаас залуу харагдаж байсан юм.
Аугаа Екатеринагийн хөргийг олон удаа зурсан байдаг. Түүнийг соён гэгээрүүлэгч гүн ухаантан болгон Федор Рокотов зурсан бол, гоолиг гоо бүсгүй болгон Стефано Торелли бүтээсэн байдаг. Владимир Боровиковскийн зурагт хатан хааныг нас бие тогтсон хатагтай болгосон байдаг. Харин Дмитрий Левицкий 1783 онд хатан хааны хөргийг улс төрийн тунхаг болгон зуржээ. Далд бэлгэдэл нь хатан хааныг хуулийн захиргааны хөтөлбөр болгосон байна.
Энэ зураг зурагдаж байхад Екатерина 21 дэх жилдээ улсаа захирч байлаа. Ард нь төрийн захиргаа, боловсролын шинэчлэл, Пугачевын самуун, Эрмитажийг үндэслэсэн, Смольныйн институтыг нээсэн, Вольтертай захидлаар харилцсан, Крымыг байлдан эзэлсэн... зэрэг үлдсэн байв.
Гэсэн хэдий ч уран зураач захирагч юу хийх ёстойг улс орныхоо сайн сайхны төлөө ядралгүй зүтгэх өнгөрсөн үеийн гарамгай зүтгэлтнүүдийн жишээгээр сануулсан байгаа.
Зургийн санааг зураач, орчуулагч, яруу найрагч Николай Львов гаргажээ.
Хатан хаан Шударга шүүхийн бурханы сүмд бүх нийтийн сайн сайхны төлөөх хуулийн хэрэгжүүлэлтийн хянан товхинуулж буй захирагч маягаар зурагджээ. Францын гүн ухаантнуудын санааг даган Екатерингийн хуулийн өнө бүгд тэгш эрхтэй, чөлөөт худалдаа байх ёстойг заасан “Захиас”-тай зургийн агуулга нь таарч байгаа нэг талаасаа таарч байгаа юм.
Антикийн үе гэх эртний Грек, Ромын эллиний галавын бэлгэдлүүд нь зурагт Оросын эзэнт улсын бодит дээд шагналуудтай холилдон таарсан байдаг. II Екатеринагийн 1783 оны хөрөг нь Владимирийн одонгийн эздийн цуврал хөргийн нээлт нь болсон байдаг аж. Хөргүүд Думын байрны интерьерт гол байр эзлэх ёстой байв. Хөргүүдийн захиалгыг Левицкий авсан байв. Думын ордон ч босгогдоогүй байсан ба Владимирийн одонгийн эздийн олон хөргүүд он цагийн явцад алга болжээ.
Харин Екатеринагийн хөрөг өнөөдөр Оросын музейн цуглуулгад байдаг байна. Хатан хааны хөрөг ихээхэн алдартай болсон учир Левицкий түүнийг хэд хэдэн удаа хуулан зурсны нэг нь Третьяковын галерейд байгаа аж.
1. Тахилын ширээ нь "Бүх нийтийн сайн сайхны төлөө" гэсэн бичигтэйгээр II Екатерина хатан хааны төрийн албаны бэлгэдэл болж байна. Иймэрхүү индэр дээр эллиний главын сүмүүдэд бурхаддаа тахил өргөдөг байжээ.
2. Маки буюу Нил цэцэг нь эллиний үеийн домогт нойрны бурхан Морфейн тодотгол юм. Цэцгийг хатан хаан шатааж байгаа нь тэр хамжлагтнуудынхаа төлөө нойр хоолгүй зүтгэнэгэсэн үг болж байна.
3. Фемида дагинын баримал. Энэ шударга үнэний бурханы гол тодотгол нь жинлүүр. Түүгээр сайн мууг жигнэн үздэг. Зурагт Фемида нүдээ боогоогүй байна. Фемида бурхныг эртний грек барималчид тэгж л сийлдэг байжээ.
4. Цагаан даашинз нь эллиний үеийн удган нарын хитон гэх хувцасыг санагдуулна. Цагаан өнгө эртнээс цэвэр ариуны илэрхийлэл болж ирэв.
5. Мантия-нөмрөг нь төрийн сүлдэн хатгамалтай байгаа нь бидний өмнө Оросын эзэнт улсын их хатан буйг харуулж байна.
6. Лаврын титэм нь эртний Ромын ялгууслалын тэмдэг бөгөөд цэргийн ялалтуудыг илэрхийлнэ. Екатерина хатан хааныг хойд зүгийн Семирамида гэж нэрлэх нь их байсан ч тэр өөрийгөө Александр Македонскийтай зүйрлэн нэрлүүлэх дуртай байв.
7. Адил тэгш номлогч Владимир вангийн одонгийн регали буюу зөвхөн хаадын тэмдэг нь Екатерина бол Владимирийн одонтнуудын тэргүүн гэж хэлж буй. Уг одонг 1782 онд бий болгосон ба түүний уриа үг нь “Ашиг тус, нэр төр, алдар хүнд” гэсэн үг болдог.
8. Андрей Первозванныйн одонгийн гинж. Одон нь Оросын эзэнт улсын гол шагнал байв. Апостол буюу номлогч Андрей нь Оросын газар нутгийн соён гийгүүлэгч болдог.
9. Номон дээр суусан Бүргэд нь төрийн удирдлагын хуулийн суурь баазыг хэлж буй.
10. Чидун жимсний модны мөчир нь энх тайван ба бүх нийтийн амар тайвны ямар нэгэн дүрээр дамжуулсан гэдэг аллегорийн тэмдэг болж байна.
11. Баганууд нь ба дээш хөөрөгдсөн хөшиг нь хатан хааны байгаа Хууль зүйн дацангийн орон зайг үзүүлж байна.
12. Хөлөг онгоцнууд нь II ухаалаг удирдлага, цэрэг дайны ялалтаар бий болсон хамгаалалттай, цэцэглэж буй худалдааны бэлгэдэл нь юм.
Дмитрий Григорьевич Левицкийгийн хөрөг. 1783
1735: Полтавын орчимд ламын гэр бүлд төржээ. Түүний эцэг Григорий Кириллович Германд сурч байсан авъаяслаг барлагч байсан гэх таамаг байдаг.
1758: Уран сайхны академид элсэн Алексей Антроповын шавь болон тэднийд амьдарч байлаа.
1771 - 1788: Уран сайхны академийн хөргийн ангийг удирдаж, өөрийн сургалтын системийг бий болгожээ. Энэ үедээ Дени Дидрогийн домогт хөргийг зураж, смольян бүсгүйчүүдийн цуврал хөргийг бүтээжээ.
1790 - ээд онууд: Масон Новиковтай нөхөрлөсөн мөн өөрөө масоны одонгийн нийгэмлэгийн гишүүн гээд ордны ивээлээс шахагдлаа.
1822: Зураач гэж бараг мартагдсан тэр Санкт-Петербургт нас барав. Үхэхийн өмнө бүрэн хараагүй болсон байв.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/25166
|
Моносын анхил түгсэн цэлмэг өдрийг дурснам
|
2022/01/07
|
Урлаг
|
Пүрэвхүүгийн Батхуяг гэж сайхан инээмсэглэсэн ах, тэр л инээмсэглэсэн залуу дүрээрээ мөнхөрч одов. 2000-аад оны эхэн үе. Наяад оныхон голдуу, ерээд оныхон араас нь түрсэн залуус уран зохиолын зам мөрөөр замначих гээд л, энд тэнд бөөгнөрсхийж, уралдаж шүлэг бичиж, уншиж, суралцаж явахад ихэнхийнх нь нөмөр нөөлөг, зам мөр заагч, нөлөөлөгч, багш, тэр бүү хэл ах нь мэт халуун дотно явсныг нь бид бүгд мэднэ.
Батхуяг ахын тухай хамгийн тод дурсамж миний л хувьд “Утга зохиол, урлаг” сонинтой холбоотой. Энэ сонины редакцид зурвасхан хугацаанд ажиллаж асан үе. Чимээгүй нам гүмд ганцаараа компьютерийн гар товшин суухад шавилхан бор ах намуухан инээмсэглэсээр орж ирдэг сэн. Тэгээд хэзээний таньдаг мэддэг юм шиг ойр зуурын юм хум асууж, ярьж хөөрөнгөө утга зохиолын эсээ, шүүмж, бичвэр сэлтээ зөөврийн флаш дээрээсээ хуулуулаад, “За дүүд найдлаа шүү” гээд гарч одно. Чухам ямар ямар бичвэр сэлт байсныг одоо тухайлан санахгүй ч анхны шүүмжийн номуудад нь голдуу орсон, тэгээд мэдээж ихэнх нь бусдын тухай, хатуу шүүмж гэхээсээ сайныг нь олж харсан нүдтэй бичвэрүүд л байсан болов уу даа.
Тэгээд л шүлэг зохиол, бүлэг нэгдэл, шинэ ном, тоотойхон болдог уран зохиолын арга хэмжээ гээд амьдрал минь уран зохиолтой аль нэг талаараа заавал холбогдон зугуухан хөвөрч, тэр бүхэнд Батхуяг ахтай ёс юм шиг л таарч, тэр болгонд ах өнөө л зангаараа дандаа инээмсэглэчихсэн, мэндтэй устай явдаг асан. Тиймээс л одоо ахын инээмсэглэсэн зураг фэйсбүүкийн найз болгоны шахам постоос мэлтэсхийтэл гараад ирэхэд хамар шархирч, нулимс зангирч, тэвчилгүй сул асгарч сууна. Тэгтлээ дотно биш атал тэр хүн надад өмөрч уйлах, үгүйлэн харамсах шалтгааныг үлдээгээд одсон байнам.
“Нэн шинэ үеийн яруу найраг” гэж нимгэвтэр хэр нь нэлээд олон залуу шүлэгчийг бүтээл юутай нь танилцуулсан хүрэн номыг Батхуяг ах эрхлэн гаргасан юм. Тэгэхэд бид хэд сурдаг сургууль, уншдаг найрагчид, бичдэг хэв маягаараа хүртэл хөөрхөн ялгарч, хоёр талдаа гарчихаад, заримдаа жаахан толхилцонгуй байдаг ч харин энэ номд бидний үеийнхэн бүгд шахам, тэр дундаа хожим сүүлд ч шүлгээ бичсээр л үлдсэн, бичихдээ муу ч үгүй дориухан бичдэг хэдийг нь яг л таниад оруулсан мэт одоо санагддаг юм. Чухам хэн нэгэн болж амжаагүй эрэгтэй, эмэгтэй тэр хэдэн шавилхан залууг тоон авч хэлэлцээд зогсохгүй, хүн нэг бүрийн шүлгийнх нь тухай, бүтээлчийн талаас нь ч тэр чамгүй голтой бяцхан өмнөтгөлүүд бичин хэвлэснийг уншаад “Халуун сэтгэлтэй хүн юм даа” гэж бодож билээ.
Бичсэн, бүтээсэн, ботилсон болгоныг нь он сартай, юутай хээтэй нь дурдахыг би энд урьтал болгосонгүй. Их сургуулиудад багшилж олон арван шавь, дүү нартаа зам жим гаргаж өгч, тэр хэрээрээ өөрөө ч урагшилж, хөдөлмөрлөж, олон арван шүүмж, судлал шинжлэлийн бүтээл бичиж, эсээ бичвэрүүд нийтлүүлж, яруу найраг, хүүрнэл, жүжгийн зохиолоор жигд туурвиж явсныг нь бид бүгд аанай л мэднэ. Миний анзаарснаар Батхуяг ах Монголын уран зохиолоо нэвт шувт уншсан, тиймээс ч үндэсний уран зохиолоо их л эрхэмлэн үзэж, шүр сувдыг нь ялгахыг эрмэлздэг нь илт мэдрэгддэг байсан. Энэ л халуун сэтгэлд нь талархдаг болохоор хүндэлдэг байв.
Бас би бээр түүний элгэн халуун дүү нар, шавь нарын нэг биш, тэр ч байтугай хүн бүр түүнийг зорьж очин номын өмнөтгөлөө бичүүлээд байхаар нь тэр тусам бишүүрхэн зэнзийрхдэг байв. Харин Батхуяг ах өөрөө л номоо гаргасан гэсэн үү, ахдаа өгөөч гэж хэлж, авч уншчихаад дараа нь богинохон зурвасаар заавал сэтгэгдлээ дайж, бяцхан урам хайрладаг асан. Ер хүн бүхэнд л тэгж ханддаг байсан биз ээ. Биднийг балчир үед эрийн цээнд хүрээд, ид жагсаж, эр зоригоороо уран зохиолд ч, ер өөр өөрийн байгаа газраа салхи савир, хөдөлгөөн оруулж, шинэ сэтгэлгээг дэмжиж ирсэн, ахархах ихэрхэх, аргалах баширлахаас хол хэдэн сайхан ах нар дээд үед маань байдагт би ямагт талархаж, бахархдаг. Батхуяг ах бол гарцаагүй тэдний л нэг мөн билээ.
Хамгийн сүүлд яруу найрагч Т.Амар-Амгалантай хоёр талаасаа уншигддаг шүлгийн түүврээ хамтран гаргах гэж байгаа тухайгаа утсаар ярьж, “Чи уншаатахаач” гэж билээ. Тэгж л би ахын номд анх удаа “гар хүрч” үзэж. Одоо эхлүүлчхээд буй хайрын туужаа хэнд уншуулах вэ гэж анхны цэгээ хатгаа ч үгүй атлаа бодож, тэгэхдээ Батхуяг ахыг товлож суулаа. Учир нь Монголын уран зохиолын тууж бичлэгт “Миний сэтгэл рок”, “Нохой далайн зомгол” хоёр нь зохих ёсны байр суурийг эзлэх учиртай бүтээлүүд гэж хувьдаа бодож явдгаас туужийн номоо ямар ч байсан зорьж уншуулна даа гэж бодсон нь тэр. Ахын тухай үг холбовоос ингээд л болох нь. ...Тэсэхгүй асгараад байсан нулимс ч энэ товчхон бичвэрийг хөврүүлж суутал ашгүй нэг тогтов. Сайн хүний араас харамсаад уйлсан гэж өөрийгөө зөвтгөх нь, бас, ширүүн уйлган бороо бус, шиврээ цагаан хур болон замыг тань бүү саатуулаасай, бидний нулимс.
Төгсгөлд нь бас нэг тодхон дурсамж, хаврыг зун дөнгөж л залгаж байсан үе, С.Зоригийн хөшөөтэй цэцэрлэгт ч билүү дээ, Батхуяг ахтай, бас нэг өөр хүнтэй гурвуул яагаад ч юм тааралдаж билээ. Тэгэхэд хэлсэн үг нь хааяа бодогдоод байдаг юм, тэнд таарсан нь ч, тэгж хэлсэн нь ч анзааргатайхан явсан бол өлгөөд авах л учиртай үг байсныг би дандаа санадаг. Амьдрал мэддэг, учир мэддэг хүмүүсийнхээ үгийг бид дандаа сонсож явах учиртай нь тэр. Моносын анхил түгсэн цэв цэлмэг өдөр байж билээ. Мод тарьж, үг тарьж, хойчийн залуусаа тордож явсан халуун сэтгэлт, дулаан инээмсэглэлт ахан байлаа, тэр.
Яруу найрагч Цагаанчулуугийн Дэлгэрмаа
|
https://www.inews.mn/a/24739
|
Илья Репин, Валентин Серов хоёр Софья Драгомировагийн хөргийг нэгэн зэрэг зуржээ
|
2021/12/08
|
Урлаг
|
Илья Репин 1889 онд генерал Драгомировын 18 настай охин Софьягийн хөргийг бичиж эхэлжээ. Петербург дэх зураачийн урланд хөрөг зурагдаж эхэлсэн байдаг. Бүсгүйг анх хараад зураач түүний өмнөд-оросын гоо үзэсгэлэнд бишрэн онгодоо оруулсан гэдэг. Софья хар нүдтэй, өтгөн хар хөмсөгтэй. Түүний дүр төрхөнд амгалан, цэгц үзэсгэлэн гоо бүрдсэн байлаа. Репин түүнийг Украин костюмтайгаар зурахаар шийджээ.
Илья Репин "С.М. Драгомировагийн хөрөг"
Бүсгүй үндэсний хувцас өмсөн зүүлт зүүж, толгойдоо цэцгэн титэм өмссөн нь маш дэгжин болжээ. Зургаа зуруулж байхад нь урланд нэг залуу орж ирсэн нь зураач Серов байв. Серов тэр үед “Тоортой охин”, зургаа зурсан нэлээдгүй алдартай болсон байсан юм. Украин хувьцастай Софья Серовт өндөр сэтгэгдэл төрүүлсэн ба удалгүй зураач нар шивнэлдэн ярилцаж байснаа Репин түүнийг яг ийм байлаар зурах гэсэн Серовын хүсэлтийг дамжуулав. Бүсгүй зуруулахыг зөвшөөрсөн байна.
Валентин Серов "С. М. Драгомироагийн хөрөг"
Ингээд хамтран зурж эхэлжээ.
Залуу бүсгүй тэдний өрсөлдөөнийг өдөж өгсөн байлаа. Гэтэл удалгүй Серов Москва явахаар болоод хөргийг дуусгаагүй үлдээжээ. Репин түүний багш байсан учир зургийг нь гүйцээн хувцас, гоёл чимэглэлийг нь төгсгөн зуржээ. Гэхдээ тэр нүүрийг нь Серовын зурснаар үлдээсэн байна.
Драгомиловынхан хоёр хөрөгт баярласан ба тэднийг зэрэгцүүлэн өлгөжээ.
Репины хөрөг нь дуусган зурсан зураг гэж харагдах бөгөөд төгс сайхан бүтээл. Серовын бүтээл нь илүү чөлөөтэй будаг тавилт нь өргөн. Гэхдээ тэр нь зургийг арай илүүтэй анхаарал татахаар болгож өгсөн байна.
Репины хувилбар нь илүү академийн гэмээр. Серовынхнь илүү амьд хөрөг. Үзэгчид ч үүнийг мэдрээд эхлээд Репины зургийг үзээд дараа нь Серовын зурагт шилждэг.
Репин Драгимировын гэр бүлийнхэнтэй нэг биш жил нөхөрлөж ирсэн түүхтэй. Дашрамд дурьдахад, "Запорожийн казакууд туркийн султанд захидал бичиж байгаа нь" гэсэн Репины алдартай зургийнх нь атаман Иван Серкогийн дүрд нь генерал Михаил Иванович Драгомиров натур нь болон зуруулж байжээ. Генерал их хошин шогч хүн байсан ба хоолны урлагийн хоббитой байж. Генералын эхнэр нь хоолны жорын ном бичсэн байна. Софья тэдний тав дахь хүүхэд ба гэр бүлийн хайртай хүүхдээ тэд нөхөрт гаргахаар яарахгүй байсан гэдэг.
Эцсийн эцэст Софья нөхрөө сонгосон нь Киевын цэргийн тойргийн штабын ахлах адъютант Александр Сергеевич Лукомский болжээ. Тэр генерал цол хүртэл алба хаасан ба дараа тэр Түр засгийн газар байгуулахад оролцож, шоронд сууж, сүүлд нь Деникины армид зүтгэжээ.
Хоёр хүүхдээ хамаатнуудад үлдээгээр Софья нөхрийн хамт явжээ. Дараа нь тэд "Надежда" хөлөг онгоцоор Оросыг орхин гарчээ.
Нөхөрт гарсных нь дараа Серов эмэгтэй хөргийг дахин зуржээ. Тэр хөрөгт Софья хар даашинзтай ихээхэн гунигтай, их тавилуунаар буужээ.
Валентин Серов. "С. М.Драгомирова-Лукомскаягийн хөрөг".
М.Цогт
|
https://www.inews.mn/a/24243
|
Хайрын геометр: ҮНСЭЛТ ЗУРГИЙН 8 ДЕТАЛЬ
|
2021/11/29
|
Урлаг
|
Густав Климтын зураг дахь хээ угалз нь зүгээр нэг чимэг биш харин бэлгэдлүүд юм.
Энэ зургийнх нь төлөө түүнийг "порно" зурлаа гэж буруутгаж байсан ч "Үнсэлт" алдар нэрээ олсон юм. Тухайн цагтаа их үнэ болох 25 мянган кроноор түүнийг улсын галарей худалдан авч байжээ.
"Үнсэлт" Зотон, тосон будаг, мөнгөлөг ба алтадмал өнгө, хэмжээ 180х180 см, 1907–1908 оны хооронд бүтээгджээ.
Энэхүү бүтээл өдгөө Австрийн Вена хотын Бельведер галерейд хадгалагдаж байна.
Густав Климтын олон тооны богино хэмжээний хайрын адал явдлууд (түүнийг үхлийн дараа 14 хүн өөрийгөө зураачийн хууль бус хүүхэд гэж байлаа) үргэлжилж байсан ч уран зураачийн амьдралд бараг 30 жил дотны харилцаатай байсан эмэгтэй бий. Тэр нь модель Эмилия Флёге юм. Тэр эмэгтэйг энэ зурагт Климт зурсан гэх яриа бий. Зурагт эрэгтэйн царай бараг харагдахгүй, эмэгтэй нь багтай адилхан хувийн ямар нэгэн онцлог байхгүй. Энэ бүгд нь хайр сэтгэлтнүүдийн нийтлэг дүр.
1. Эмэгтэй. Төрх нь эмэгтэйн хүлцэнгүйрлийг харуулан харилцан уусч буйг хэлж байна. “Үнсэлт” нь хүйсүүдийн нэгдлийн хамгийн нээлтэй зураг гэж урлаг судлаач Жиль Нере тайлбарлаж буй.
2. Эрэгтэй. Түүний бие нь бэлгийн бэлгэдэл гэж уншигдах ба хөдөлгөөн эрмэлзэл нь биеийн жаргал эдлэхийн эхлэлийг өгүүлж буй.
3. Бүтээлэг. Хоёрыг холбон нийлүүлсэн бүтээлэг нь ороомог мушгиагаар хээлэгдсэн байгаа ба энэ хээ нь амьдрал, хөгжлийн бэлгэдэл юм. Хосуудын алтан зууван тойрогт оруулсан нь амьдралын эхлэл болж буй.
4. Тэгш өнцөгтүүд. Босоо геометрийн хэлбэрүүд нь хосуудын хувцсанд давамгайлах ба тэр нь эрэгтэйн эхлэлийг зааж буй.
5. Зууван ба тойргууд нь эмэгтэйн эхлэл болдог.
6. Цэцэгс. Нуга нь гүргэм ба хаваршил зэргийн хаврын цэцэгт дарагдсан нь газар орны сэргэлтийг үзүүлэхээс гадна хайртнуудын хувцасны зурагтай нийлээд хосуудыг байгальд нь уусгажээ.
7. Дэвсгэр. Алтлаг ба мөнгөлөг өнгийг зурагтаа 1903 оноос тэр ашиглах болжээ. Тэрээр 1903 онд Италийн Равеннад очоод VI зууны итали-византийн шигтгээнүүдийг үзэн бишэрсэн нь түүнийг энэ санаанд түлхжээ. Үнэт дэвсгэр нь хосуудын үнсэлтийг нууцлаг бөгөөд баяртай болгож өгөв.
8. Ороонго өвсөн титэм. Мөнхийн ногоон ургамал нь үхэшгүй мөнхийн болон үнэнч дурлалын бэлгэ тэмдэг.
Зураач Густав Климтийн тухай товчхон.
1862: Вена хотын ойролцоох Баумгартен сууринд уран дархан ба барлаач Эрнст Климтын гэр бүлд төржээ.
1876-1883: Уран сайхан, аж үйлдвэрийн сургуульд дүрслэх урлагийн янз бүрийн техникт суралцлаа.
1897-1905: Уламжлалт арга барилаас татгалзсан зураач нарыг нэгтгэсэн Венийн Сецессион гэх нэгдлийн лидер байв.
1900: Венийн их сургуулийн Их танхмын тайз ханын зургийн захиалгын эхний хэсгийг бүтээв. Энэ талаар маргаан гарснаас хойш Климп улсын захиалгаар ажиллахаа больжээ.
1905–1911: Стокле ордны ханы төгсгөл болох фризийн чимэглэл дээр ажилласан ба түүний зураг төслөөр дизайнер Леопольд Форстнер шигтгээ хийжээ.
1918: Эхлээд шигдээс дараа нь хатгаа түүний амийг авчээ. Зураачийн 250 орчим зураг бүтээл нь тодорхой мэдээлэлтэй байдаг.
М.Цогт
|
https://www.inews.mn/a/24072
|
2020, 2021 оны гэрэл зургийн шилдэг бүтээлийн үзэсгэлэнг нээлээ
|
2021/11/19
|
Урлаг
|
МГЗНХ-ноос 2020, 2021 оны гэрэл зургийн шилдэг бүтээлийн үзэсгэлэнг “Norphei Art” галерейд дэлгэлээ.
“2020, 2021 оны гэрэл зургийн шилдэг бүтээл”-д нийт 50 гаруй гэрэг зурагчны шилдэг 60 бүтээл багтсан бөгөөд “Шилдгийн шилдэг” бүтээлийг үзэсгэлэнгийн хаалтын өдөр буюу энэ сарын 22-нд мэргэжлийн зураач, гэрэл зурагчдаас бүрдсэн шүүгчид дүнгээр тодруулах аж.
Соёлын яамны дэмжлэгээр “Соёлын бүтээлч сар”-ын хүрээнд нээгдсэн уг үзэсгэлэн энэ сарын 18-22-ны өдрүүдэд олон нийтэд хүрэх юм.
|
https://www.inews.mn/a/23873
|
“100 өдөр 100 уран бүтээлч” медиа, гэрэл зургийн үзэсгэлэнгэр зочлоорой!
|
2021/11/18
|
Урлаг
|
Монголын урлагийн зөвлөл (МУЗ) Америк дахь МУЗ-тэй хамтран Петер Морроу агсны гэгээн дурсгалд зориулсан “Гэрэлт морьд” тэтгэлэгт хөтөлбөрийг жил бүр зарладаг билээ.
Энэхүү хөтөлбөр мэргэжлийн уран бүтээлчдийг дэмжих, салбарын өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх зорилготой бөгөөд энэ жилийн хөтөлбөрт чөлөөт уран бүтээлч Ж.Мөнхжаргалын “100 өдөр 100 уран бүтээлч” баримтат гэрэл зургийн төсөл шалгарсан байна.
Энэхүү төслийн хүрээнд уран бүтээлчдийн амьдрал, уран бүтээлээ туурвих үйл явцыг гэрэл зургаар дамжуулан үзэгчдэд таниулах зорилготой баримтат гэрэл зураг, медиа бүтээлийн “100 өдөр 100 уран бүтээлч” үзэсгэлэнг нээжээ.
Үзэсгэлэнг энэ сарын 15-30-ны хооронд МУЗ-ийн “Улаан гэр” галерейд толилуулж байна.
|
https://www.inews.mn/a/23852
|
“Шувуучлахуй” үзэсгэлэнгийн нээлт өнөөдөр болно
|
2021/11/18
|
Урлаг
|
Соёлын яамнаас зохион байгуулж буй “Соёлын бүтээлч сар” аяны хүрээнд Монголын арьсан урлагийн “Хүрэл буга” нийгэмлэг болон Монголын Шувуулахуй холбоо хамтран “Шувуучлахуй” хамтарсан үзэсгэлэнг өнөөдөр нээхээр болжээ.
Үзэсгэлэнд 20-иод уран бүтээлчийн 50 гаруй арьсан хөөмөл ханын зураг, арьсан сүлжмэл зангилаан аргаар хийсэн баримал, шувуудыг чихмэл аргаар бүтээсэн баримал мөн олон төрлийн материал ашиглаж махчин шувуудын өвөрмөц донжийг гарган хийгдсэн барималууд байх ба Монголын шувуулахуй холбооны үзүүлбэрийг ч харах боломжтой юм байна.
Тус үзэсгэлэнгийн зорилго нь соёлын биет бус өвийг урлагаар дамжуулан сурталчлан, уран бүтээлийн инноваци хийж таниулах, Монголын арьсан урлагийн уламжлалт арга биет бус өвийг хослуулан дэлгэрүүлэхэд оршиж байгаа аж.
Манай улс 2003 онд Дэлхийн биет бус өвийн конвенцид нэгдсэн бөгөөд махчин шувуугаар ан хийдэг түүхэн уламжлалаа сэргээн хөгжүүлэх, хамгаалах, түүний ач холбогдлыг олон нийтэд сурталчилах зорилгоор 2010 оны арваннэгдүгээр сарын 16-нд бусад 11 орны хамт “Шувуучлахуй буюу бүргэдээр ан хийх зан үйл” Дэлхийн биет бус өвд бүртгүүлж, түүнийхээ үүргийн дагуу энэ соёлыг хамгаалах, түмэн олонд дэлгэрүүлж, дэмжиж ажиллах үүрэг хүлээсэн байдаг.
Иймд Олон улсын шувуулахуйн холбооноос жил бүрийн энэ өдрийг “Олон улсын шувуулахуйн өдөр” хэмээн зарлаж, дэлхий даяар тэмдэглэх болсон. Дээрх конвенцид “Биет бус соёлын өв болон түүнийг хамгаалахын чухлыг ялангуяа залуу үеийнхэнд гүнзгий ойлгуулан ухамсарлуулахын зайлшгүй чухлыг харгалзах ёстой гэж” тусгайлан заасан байдаг.
Монгол Улсын Засгийн газраас 2012 оны аравдугаар сарын 20-ны өдрийн 63 дугаар хуралдаанаар идлэг шонхор шувууг Үндэсний бахархалт шувуу болгох тухай 101 дүгээр тогтоолыг баталсан байдаг.
Монголын эзэнт гүрний үед энэ арга ихээхэн дэлгэрсэн байсан тухай түүхэн сурвалжуудад тэмдэглэсэн байна. Уран бүтээлчид Монголын шувуулахуй холбоотой хамтран бүтээлийн агуулга, судалгааны явцад хамтын үйл ажиллагаа хийж, харилцан туршлага солилцон зөвлөгөө авсны үр дүнд бүтээлүүд төрсөн ажээ.
Монголчууд түүхийн бүхий л үе шатандаа мал аж ахуйн гаралтай бүтээгдэхүүнийг уламжлалт технологиор боловсруулан өөрийн хэрэгцээг хангаж эд ахуйн зүйлээ урлан бүтээж ирсэн.
Үзэсгэлэн Дүнжингарав худалдааны төвийн урд байрлах Монгол арт галерейд нээгдэнэ.
|
https://www.inews.mn/a/23849
|
Зураач Н.Сэргэлэнгийн "Дэлхийн нэг өдөр" бүтээлийн дижитал хувилбарыг 350 орчим сая төгрөгөөр борлуулжээ
|
2021/11/09
|
Урлаг
|
“Соёлын бүтээлч сар”-ын хүрээнд өчигдөр Уран зургийн галерейд зураач Н.Сэргэлэнгийн “Дэлхийн нэг өдөр” уран зургийн NFT буюу дижитал арт хувилбарыг танилцуулжээ.
Энэхүү бүтээлийг зураач Н.Сэргэлэн тэргүүтэй С.Ганзам, Ш.Сайнзул, Н.Хосбаяр нар бүтээсэн бөгөөд 21 метр урт, 2.5 метр өргөн, нийт 52.5 ам.дөрвөлжин метр талбайн хэмжээтэй цардмал даавуун дэвсгэр дээр монгол зургийн аргаар гуаш болон усан будгаар зурсан монголын анхны том хэмжээтэй бүтээл аж.
Зураачид зургийн судалгааны ажилд 10 орчим жил зарцуулж, мөн 10 гаруй жилийн турш зурж дуусгасан бөгөөд зурагт дэлхийн улс орнуудыг тив, тивээр нь ахуй амьдралын өнгө төрх, амьтан ургамал болон байгалийн тогтоц, улс үндэстний зан заншил, соёл, үнэт зүйлс, улс орныг нь тодотгодог бүтээн байгуулалт зэргийг онцлон 193 улсыг нэг хавтгайд багтаан зурсан байна.
Зурагт нийт 5,000 гаруй дүр дүрслэл багтсан нь монгол зургийн нарийн арга ажиллагаагаар зурагдсан, “монгол зураг” гэх өвөрмөц хэв шинжийг бүхэлдээ агуулжээ.
Соёлын яам соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүнүүдээ технологитой хослуулан экспортын тоо хэмжээг нэмэгдүүлэх бодлого баримталж байгаа бөгөөд энэ хүрээнд зураач Н.Сэргэлэнгийн “Дэлхийн нэг өдөр” бүтээлийг NFT буюу дижитал арт хувилбарт шилжүүлэхийг дэмжиж, зургийг “Монгол NFT” компани дижитал хэлбэрт оруулсан байна.
Улмаар өчигдөр монголын анхны том хэмжээний бүтээлийн дижитал хувилбарыг олон нийтэд танилцуулж, дижитал зургийн тодорхой хэсгийг 350 орчим сая төгрөгөөр борлуулжээ. Тухайлбал, зураг 193 улсаас бүрдэж буйгаас өчигдөр Сингапур, Англи, Унгар болон Австрали тив, Нью-Йорк хот гэсэн 5 хэсгийн дижитал зургийг 350 орчим сая төгрөгөөр борлуулжээ.
“Дэлхийн нэг өдөр” зургийн тодорхой хэсгийг амжилттай борлуулснаар бусад бүтээлийг олон улсын зах зээлд NFT технологиор дамжуулан борлуулах, аливаа бүтээлийн эх хувь нь Монгол Улсдаа үлдэж, дахин давдагдашгүй хуулбарыг үнэд хүргэх, энэ замаар уран бүтээлчдээ дэмжих технологийн боломж буй нь харагдаж байгаа юм.
Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлээр дамжуулан эдийн засгийн шинэ боломжууд бий болж байгаа.
Энэ талаар Соёлын сайд Ч.Номин “Бидний амьдралын хэв маяг маш хурдтай өөрчлөгдөж байна. Фэйсбүүк гэхэд олон хэмжээст ертөнц рүү хурдацтай шилжиж байгаа гэдгээ дэлхий дахинаа зарлалаа. Энэ өөрчлөлтийг дагаад соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлээр дамжуулан эдийн засгийн шинэ боломжууд бий болж байгаа юм. 2019 оны судалгаагаар зөвхөн Англи улс гэхэд 160 тэрбум ам.долларын виртуал эдийн засагтай болсон байна.
Бид өнөөдөр энэ виртуал эдийн засгийн харилцаанд орж, байгалийн баялгаа экспортлохоос илүүтэй шавхагдашгүй соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүнүүдээ технологитой хослуулан экспортолж, эдийн засгийн харилцаанд оролцох боломжтой гэдгийг нотлон харууллаа.
Та бүхэн сүүлийн үед NFT буюу цор ганц, давтагдашгүй зүйлийн дижитал хувилбар гэдгийг олон сонссон байх. Харин өнөөдөр бид Монголын уран зургийн сор болсон бүтээлүүдийн нэгийг амжилттай дижитал хувилбарт шилжүүлж, зах зээлийн үнээс өндөрөөр борлуулж, энэ чиглэлээр уран бүтээлчдээ дэмжих бүрэн боломж байгаа гэдгийг харлаа. Дашрамд дурдахад эх бүтээл нь эх орондоо, уран бүтээлчдээ өөрт нь үлдэж байгааг дуулгах байна.
Цаашид Монголынхоо уран бүтээлчдийн бүтээлийг дэлхийд гаргах, үнэ цэнийг нь нэмэгдүүлэх, таниулах шинэ алхам нээгдлээ.
Энэхүү виртуал гүүр тавигдсанаар Монгол Улсын соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийн эдийн засагт оруулах өгөөж хэд дахин өсөх боломжтой” гэлээ.
|
https://www.inews.mn/a/23682
|
Богино өгүүллэгийн “Утгын чимэг” наадмын бүртгэл эхэллээ
|
2021/10/22
|
Урлаг
|
Монголын зохиолчдын эвлэлээс жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг богино өгүүллэгийн “Утгын чимэг” наадмын бүртгэл өнөөдрөөс эхэллээ.
Монголын зохиолчдын эвлэл нь 1990 онд богино хэмжээний өгүүллэгийн "Шувуун саарал" наадмыг анх зохион байгуулсан бол 1993 оноос "Утгын чимэг" хэмээн нэрлэж, өдгөө 28 дахь жилтэйгээ золгож байна.
Тус наадмын зорилго нь Монголын утга зохиолын нэгэн өвөрмөц төрөл болох богино өгүүллэгийн урын санг баяжуулах, шинэлэг хэлбэрээр туурвисан, шинэ үеийн уншигчдын оюуны таашаалд нийцэхүйц шилмэл бүтээлийг олны хүртээл болгоход оршдог юм.
Мөн сэдвийн хувьд чөлөөтэй, Монголын утга зохиолд шинэ туурвил зүйг бий болгоход чиглэсэн богино хэмжээний хүүрнэл зохиол, өгүүллэг өрсөлддөг билээ.
“Утгын чимэг” наадмын бүртгэл ирэх арваннэгдүгээр сарын 15 хүртэл үргэлжилнэ.
|
https://www.inews.mn/a/23376
|
Дэлхийн балетын өдөрт: МАРТАГДАШГҮЙ ТАВАН ХОС
|
2021/10/19
|
Урлаг
|
Өнөөдөр дэлхийн балет бүжгийн өдөр тохиож байна. Балет гэсэн нэр нь "ballare" буюу "бүжиглэж байна" гэсэн латин үгнээс гаралтай аж. Энэ нь бал буюу ардын бүжиг наадмаас үүсэлтэйг харуулж байгаа юм.
Бүжиг нь үйлдэл, хөдөлгөөн, хөг аянд тулгуурлан амьдралыг уран сайхны дүрээр илэрхийлдэг урлагийн хэлбэр билээ. Харин балет нь утга санаа, үйл явдлыг хөгжмийн ая, бүжгийн хөдөлгөөний өвөрмөц дүрээр илэрхийлж, дүрслэх урлаг зэрэг бусад төрөлтэй хамтран бүтээгддэг тайзны нийлмэл урлаг юм.
Зөвхөн балетаар дагнан бүжиглээд нэр алдраа үлдээн дуурсагдсан олон алдартан бий. Уншигч та бүхэндээ тэр олон дундаас ХХ зууны түүхэнд, ур чадвараар бие биенээсээ дутахааргүй, тайзнаа гарах бүртээ үзэгчдэд таашаал авчирч байсан жинхэнэ гайхамшигтай хосуудаас онцлон хүргэж байна. Балетын өдрийн мэнд хүргэе!
"Карлотта Гризи болон Люсьен Петипа"
Италийн балерина Карлотта Гризи түүхэн анх удаагаа Жизелийн дүрийг гаргаснаараа алдартай. Түүний тоглосон бүжгэн жүжгийн анхны тоглолт 1841 онд Парист болж байлаа. Түүний хамтран бүжиглэгч нь алдартай бүжиг дэглэгч Мариус Петипагийн дүү, язгууртан төрхийн Люсьен Петипа байлаа. Бүжгэн жүжгийн тавилтын асар их амжилт энэ хоёр хосыг цуг бүжиглүүлснээс үүдэлтэй. Тэр цагт Гризи, Петипа хоёр өөрийн үеийн сонгодог бүжгэн жүжгийн шилдэг бүжигчид нь байлаа. Бүжиг дэглэлт ихээхэн ээдрээтэй байсан ч тэд ердийн байдлаа хадгалж чадсанд тэдний авъяас гарсан гэдэг. Тэр хоёр хожим бусад бүжигт хамтарч байсан түүхтэй. Аугаа бүжиг дэглэгчийн онгодын бурхан нь Гризи байсан гэж одоо ч хэлэгддэг байна.
"Сьюзен Фаррелл болон Жорж Баланчин"
XX зууны балетын нүүр царайг "угаасан” Жорж Баланчиныг дурсалгүйгээр америк балерина Сьюзен Фарреллын тухай ярих аргагүй. Фаррелл түүний муза /урлагийн охин тэнгэр/ нь болсон төдийгүй багш нь, бүжигчний карьерыг бий болгожээ. Баланчин түүнийг “Албастерийн гүнж” гэж дуудаг байв. Тэрээр түүнд зориулсан балетийг бас амилуулж иржээ. Тэд 1965 онд “Кихот ноён” -г тавихад хамтдаа гялалзаж байлаа.
Фаррелл болон Баланчин хоёрын хооронд гал халуун хайр цэцэглэсэн гэдэгч тэдний харилцаа хэзээ ч сэтгэлээсээ даваагүй аж. Фаррелл нөхөрт гарсны дараа тэдний харилцаа тасарсан байв. Гэхдээ 1975 онд Фаррелл Нью-Йоркт эргэн ирээд тэдний уран бүтээлийн харилцаа Баланчин нас барсан 1983 он хүртэл үргэлжилжээ.
"Марго Фонтейн болон Рудольф Нуриев"
ХХ зууны хамгийн гол одуудын нэг болсон хослол жараад оны эхнээс бүрэлджээ. Тэр үед 42 хүрээд байсан британийн бүжигчин Марго Фонтейны үе өнгөрлөө гэж байсан юм. Нуриев түүнээс 19 жилээр дүү, гадаад тоглолтын үеэр Баруунд үлдсэн залуу байв. Бүжигчид зан төрхөөр өөр өөр байсан ч тэд тайзнаа гайхамшигтай хослол, амьдралдаа сайн найз нар болцгоож чаджээ. Венад “Хунт нуур” тоглосны дараа 1964 онд тэр хосуудыг тайзнаа 89 удаа дуудан гаргаж талархаж байлаа. Тэд далаад оны сүүлчээр Фонтейн карьераа орхитол 15 жил тайзнаа гайхуулжээ.
"Гелси Киркланд болон Михаил Барышников"
Замын эхнээс л “бүжгин жүжгийн суутан” гэж байсан зөвлөлт-америкийн жүжигчин Михаил Барышников, олон зүйлээр Рудольф Нуриевын хувь заяаг давтжээ. Тэр 1974 онд Их театрын труппын хамт Канадад тоглолттой байхдаа Баруунд үлдэхээр шийдсэн байв. Тэгээд Америкийн балетын гоцлон бүжигчин болжээ. Тэнд тэр мандан гарч ирж байсан Гелси Киркландтай танилцан хамтрах болсон байна.
Киркланд Барышниковтай таарснаа хувь заяа гэдэг. Тэр хариуд нь түүний авъяаст ухаангүй дурлан, бишэрч байв. Тэд хамтдаа наяад оны дунд үе хүртэл бүжиглэн "Жизел", "Ромео Жульетта хоёр", "Унтаж буй гоо бүсгүй", "Кихот ноён" болон "Цөмөөхөйн" телевизийн хувилбарт тоглож од болцгоожээ. Хожим Киркландын мансууруулах бодисонд донтсон нь балетаас явахад хүргэсэн байна.
"Екатерина Максимова болон Владимир Васильев"
Оросын балетын жүжигчид Екатерина Максимова, Владимир Васильев хоёр балетын сургуульд танилцснаасаа хойш бүхий л амьдралдаа хамт бүжиглэж ирсэн юм. Тэд тайзнаа ч биш бас амьдралдаа хамтдаа байгаа юм. Хоюулаа амжилтай толгой эргэм карьер хийснээс гадна олон авъяаслаг сурагч нарыг бойжуулжээ. Тэдний хослол “Кихот ноён”, “Спартак” зэргийн олон бүжгин жүжигт гялалзаж байлаа. 2009 онд Екатерина Максимова өөд болсон ба Владимир Васильев балетдаа өнөөдөр ч үнэнч хэвээр явна.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/23320
|
Дэлхийд алдартай урлагийн бүтээлүүдийн далдалсан санаа
|
2021/09/17
|
Урлаг
|
Зурагт хүмүүс хоёр шалтгаанаар татагддаг. Бүтээлүүд гоо зүйн талаасаа тааламжтай, тэднээс харцаа салгахад хэцүү. Мөн зурагт агуулагдсан санаа бодол, түүний түүх, зурагдах болсон шалтгаан юм.
Зургууд хэдийгээр субъектив байх нь их ч тэднийг олон янзаар тайлбарлаж болно. Тухайлбал доорхи дөрвөн зургийн далд санааг хэрхэн тайлбарласныг аваад үзье.
1. "Хөгшин загасчин" Тивадар Чонтвари Костка. Зургийн доторх илбэдэлт
Хөгшин загасчин гэх энэ зургийг Унгар зураач Тивадар Чонтвари Костка 1902 онд зуржээ.
Өнгөц харахад ердийн л нэг зураг. Та өвгөний царай хэрхэн зурагдсанаас энэ зураач чинь зурахдаа тааруу хүн байна гэж бодож болох юм. Зургийн баруун хэсэг нь толины тусгалын тэндээс бүрхэг тэнгэр, ширүүн догшин далайн өмнө суугаа хорлонт өвгөнийг харж байна. Зургийн нөгөө хэсгийн толинд тогтуун далайн өмнө гараа салаавчлан залбирч суугаа өвгөнийг буулгажээ.
Хүн бүрт хоёр тал байдгийг харуулахаар зураач санаатайгаар ингэж зуржээ. Тэрээр хүний оршин тогтнохын био туйлыг онцолбол хүний сайн, муу талыг харуулахыг хүсчээ. Зургийн баруун хэсэг нь муу талыг харин зүүн тал нь сайн талыг харуулжээ.
2. Нельсон Шенксийн урлагаар дамжуулсан илчилсэн дуулиан: Билл Клинтоны Ерөнхийлөгчийн хөрөг
Америкийн зураач Нельсон Шенксд АНУ-ын 42 дахь Ерөнхийлөгч Билл Клинтоны хөргийг зурах үүрэг 2001 онд ноогджээ. Хөрөгт Билл Клинтоныг ойртоход нь харагдах хачин сүүдэртэйгээр зурсан байв. Зургийг ихээхэн бахархалтайгаар Үндэсний хөрөг зургийн галерейд өлгөсөн нь олон үзэгчдийн зүгээс тэр сүүдэр ямар учиртайг асуусан асуулт асуудал дагуулсан байдаг. Хоёр жилийн дараа тэр сүүдэр нь Моника Левинскийг төлөөлсөн хэмээн зураач тайлбар өгчээ. Тэрээр энэ зургаараа Билл Клинтоныг худалч, хуурмаг гэж хүмүүст сануулахыг хүссэн гэжээ.
3. Бага Ганс Гольбейны элч нар: Хохимойн толгойн аймшгийн илбэдэлт
Энэ зургийг Ганс Гольбейн 1533 онд зуржээ. Хоёр тансаглан хувцасласан хүн харж байгаа уйтгартай зураг мэт санагдаж магадгүй. Хэрэв анхааралтай ажиглах юм бол зургийн дор хохимойн толгойг анаформын перспективээр харж болно. Зургийг тонгойлгон харахад хохимойн толгой өөрийн хэлбэрийг олж, жинхэнэ юм шиг харагдана. Тодруулбал, зургийг шатаны зайд байрлуулан бууж, өгсөж яваа хүнд үхэл ойрхон шүү, тэр толгой дээр чинь гэж сануулж буй хэрэг аж.
4. Зураач өөрөө нуугдсан Ян Ван Эйкийн "Арнольфини" хөрөг
Энэ хөргийг зураач Ян Ван Эйк 1434 онд зуржээ. Энэ зурганд Италийн наймаачин Жованни ди Николао Арнольфини ба түүний эхнэр Брюггийн хамт байгаагаар дүрслэжээ.
Тосон будгийн энэ зурагт юу нь сонирхолтой болов? Хосуудыг харсан бол та хананд нь өлгөөтэй толь ба түүний дээрх бичгийг анзаарах ёстой.
Латин бичигт нь: "Ян Ван Эйк энд 1434 онд байлаа" гэжээ. Мөнн толинд нь гурван хүний дүрс байна. Тэдний гараараа далласан хүн нь Ван Эйк өөрөө юм. Олон хүн яагаад наймаачин гараа өргөснийг тайлбарлахдаа, зураач өөрийн хамжлагат Жованни ди Николао Арнольфини түүнтэй мэндэлж байгааг үзүүлсэн гэдэг юм. Ян Ван Эйк ихээхэн шогч олон янзын нууц санааг зурагтаа оруулдаг гэдгээрээ алдартай.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/22690
|
Сандро Боттичеллийн "Венера" зурганд нуугдсан 14 бэлгэдэл
|
2021/09/16
|
Урлаг
|
Венера төрсөн нь, Сандро Боттичелли, 1485
Эмэгтэй хүний нүцгэн биенээс ямар нэгэн нүглийг олж хараагүй европын уран зураачдаас хамгийн анхны хүн нь Сандро Боттичелли юм. Харин ч түүнээс тэр Бурхны дуу хоолойн илэрхийллийг олж харжээ.
1480-аад оны эхнээс өөрийгөө христийн шашины урлагт зориулсан Боттичелли христийн бус шашины сэдвээр дээр нь нүцгэн эмэгтэйг дүрслэсэнд нэг талаасаа хачин юм шиг санагдаж магадгүй. Сандро Боттичелли 1481–1482 онуудад Ромын Сикстийн дацангийн зураг чимгийг хийж, 1485 онд бурхны эх дагинын цувралууд: "Нялх гэгээнтэй дагина", "Магнификатын дагина", "Номтой дагина" зургуудыг бүтээжээ.
Гэхдээ энэ нь гадаад зөрөлдөөн юм. Хэрэг дээрээ Сандро Боттичелли үзэл бодлоороо антикийн мэргэн ухааныг христийн номнолтой хослуулан холих гэсэн гүн ухаантан Марсилио Фичиногийн толгойлсон флорентийн неоплатоны гэх дугуйланд ойр байв.
Неоплатончууд нь хүрэхийн аргагүй Бурхан бүхий л цагтаа биеийн ч бай, сэтгэлийн ч бай гэдгээс үл хамааран газар дэлхийн гоо үзэсгэлэнд өөрийгөө шингээдэг гэж үзэж иржээ.
Үүгээрээ өөр шүтлэгийн дагина нь ил тод гоо үзэсгэлэнгээр сэтгэлийг аврах гэсэн Бурханы дуу хоолойн илэрхийлэл болж байгаа юм. Венера бол Хүмүүнлэгийн охин тэнгэр гэж Марсилио Фичино нэрлээд "Дээд тэнгэрийн хайрын хишиг. Түүний сэтгэл нь Хайр дурлал ба Нигүүслэлийн үнэн чанар, мэлмий нь Эрхэмсэг оршихуй ба Нигүүслэл, мутар нь Өгөөмөрийн дээд ба Аугаа үзэсгэлэн, хөл нь Хүртээл ба Даруугийн илэрхийлэл" хэмээжээ.
Христийн болон онгон шүтээний шашины ийм хольц Боттичеллийн бүтээлд агуулагджээ. "Венера төрсөн нь" зургийн зохиомж нь машид гайхалтайгаар, эртний дэлхийн домгийг дундад зууны зөвхөн христийн "Загамгайлалтын" схемд тааруулсан явдал. Христийн бус шашины охин тэнгэрийн төрөлт нь сүнс мэт нүцгэнээр загалмайлалтын угаалгын амьд уснаас гарч буй. Ялан дийлэгч Христийг залуу эмэгтэйн төрсөн биеэр солин шунал, нүглийг дарсан аскетизмын орон Эросын хүчирхэг захиргааг зурагтаа гаргахад зураачаас багагүй зүрх, зориг, сэтгэлгээг шаардсан нь тодорхой...
Боттичеллийн "Венера" нь эмэгтэй хүний бүтэн биеийг харуулсан зураг бөгөөд харин энд нүглийг төрүүлэх нүцэглэлт харагдаагүй. Энэ зураачийн зүрх зориг байгаагүй бол Жоржоногийн "Унтаж буй Венера" (1510 оны орчим) эсвэл Тицианы "Урбины Венера" (1538) зураг бүтээгдэхгүй ч юм билүү?!
1. Венера. Эртний домгоор, дэлхийн анхны захирагч тэнгэрийн ван Ураныг түүний хүү Кронос тайгалжээ. Ураны цус далайд унан хөөсрүүлснээс Венера төрөн хясааны хавтан дээр зогсон хөвжээ. Ботичеллийн зурагт дагина гараараа нандин газруудаа таглан ичингүйрхсэнээр зурагдсан байна. Урлаг судлаачдийн ярьдгаар, Венерагийн дүр болон Лоренцо Медичийн дүү Жулианогийн хайр болсон флоренцийн тэргүүн гоо бүсгүй Симонетта Веспуччи юм. Тэр эмэгтэй цэл залуудаа хумхиагаар мөнх бусыг үзүүлсэн гэдэг.
2. Хясааны хуяг. Эмэгтэй хүний нуудгайн бэлгэдэл бөгөөд түүнээс Венара төрж буй.
3. Зефир. Хаврын баруун салхины тэнгэр. Неоплатон үзэлтнүүдийнхээр түүнийг хайрын бурхан Эрос гэдэг байв. Венерагийн домгоор Зефир өөрийн үлээлтээр дагиныг Кидрийн арал руу үлээж, тэнд Венера газарт хөл тавьжээ.
4. Флора. Зефирийн эхнэр бөгөөд цэцэгсийн бурхан юм. Зефир ба Флора хоёрын холбоо нь биеийн (Флора) ба сэтгэлийн (Зефир) хайр дурлалын нэгдлийн илэрхийлэл гэж үзнэ.
5.Сарнай. Хайр дурлал, цэцэгний өргөсний хатгуураас гарах хайрын шаналгааны бэлгэдэл болдог.
6. Дэрс. Венерагийн өөрийн гоо үзэсгэлэнгээс ичингүйрэхсэн даруухны бэлгэдэл юм.
7. Ора Талло (цэцэглэлт). Зевс, Фемида хоёр бурханы охид дөрвөн орагийн нэг. Ордууд нь байгалийн эмх цэгцийг сахиулан дөрвөн улиралыг ивээж иржээ. Талло нь хаврыг “хариуцаж” байсны хувьд Венерагийн сахиусан тэнгэр болдог.
8. Хонгор зул. Үржил шимийн бэлгэдэл бөгөөд боловсрон гүйцсэн буудайн дунд ургадаг.
9. Ороонго өвс. Моддын ишийг тэврэх энэ ургамал нь дасал, үнэнчийг бэлгэддэг.
10. Мирт. Мирт гэх ургамал нь Венерад зориулагдсан үржил шимийн бэлгэдэл юм. Эртний Ромын яруу найрагч Овидиийн өгүүлснээр, хайрын бурхан Кипрт буугаад нүцгэн биеэ миртаар далдалсан гэнэ.
11. Улаан мантия нөмрөг. Тэнгэрийн эрх захиргааны бэлгэдэл болон хорвоогийн гоо үзэсгэлэнгийн хучлага ажээ.
12. Маргаритка буюу хонин нүдэн цэцэг. Цэвэр ариуны бэлгэдэл.
13. Анемон гэх жижиг цэцэгтэй өвслөг ургамал. Хорвоод Венерагийн амсах эмгэнэлт дурлалын бэлгэдэл. Домгоор, Венера үзэсгэлэнт малчин Адонист дурласан ба тэд удаан жаргаж чадалгүй Адонис нь ан хийж яваад гахайд хадруулан үхдэг. Хайртынхаа шарил дээр асгаруулсан Венерагийн нулимаснаас анемон ургажээ.
14. Апельсин жүржийн мод. Мөнхийн амьдралын найдлагын бэлгэдэл болдог ба апельсин өөрөө мөнхийн ногоон ургамал юм.
Уншигч та бүхэндээ зураач Сандро Боттичеллигийн тухай товч танилцуулъя.
Сандро Боттичелли
1445 — Флоренцийн арьс элдэгчийн гэр бүлд төржээ. 1462 — Филиппо Липпи зураачийн урланд сурагч болсон байна. 1470 — Өөрийн урланг нээв. 1471 — "Юдифийн түүх" хослолыг бүтээн алдаршлаа. 1477 — "Хавар" зургаа зурав. 1481–1482 — Ромын Сикстийн дацангийн чимэглэлдээр ажиллав. 1485 — "Венера төрсөн нь" зургаа дуусгаад эх дагинын цуврал дээр ажиллажээ.
1487 — Флоренцийн Гэгээн Варнавагийн сүмийн тахилын шүрээний зургийг зурав. 1489 — "Мариягийн титэмлэлт" зургийг Флоренцийн Сан-Марко сүмд зориулан зуржээ. 1494 — "Апеллесийг гүтгэсэн нь" зургаа төгсгөв. 1501 — Сэтгэлийн дарамтад орон "Хаягдсан бүсгүй", "Авсан дахь байрлал" зургуудыг зурав. 1505 — "Гэгээнтэн Зиновийн ид шид" гэх сүүлчийн гүйцээсэн зургаа бүтээв. 1510 —Тэрээр Флоренцид нас нөхцөж, түүнийг Оньисанти сүмд нутаглуулжээ.
"Вокруг света" сэтгүүлээс...
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/22652
|
Г.Амгаланбаатар: Их хааны дүрийг бүтээх хувь тохиолоо гэж биширч, сүсэглэж байна
|
2021/09/04
|
Урлаг
|
Өнөө жил Улсын драмын эрдмийн театрын 90 жилийн ой тохиож байгаа билээ. Энэхүү ойн хүрээнд зохиолч Б.Цогнэмэхийн "Хаадын хаан" жүжгийг тайзнаа амилуулахаар дүрийн сонгон шалгаруулалтаа хийж уран бүтээлчид бэлтгэлдээ аль хэдийнэ гараад байна.
"Хаадын хаан" жүжгийн ерөнхийнайруулагчаар УДЭТ-ын ерөнхий найруулагч Н.Наранбаатар (Төрийн соёрхолт, УГЗ), зохиолчоор Б.Цогнэмэх (МЗЭ-ийн шагналт), ерөнхийзураачаар УДЭТ-ын ерөнхий зураач Т.Ганхуяг (СТА), хөгжмийн зохиолчоор Т.Сэр-Од (УГЗ), хувцасны зураачаар Сити их сургуулийн багш Д.Отгонзаяа (СТА) болон УДЭТ-ын нийт уран бүтээлчид, хамт олон тайзны бүтээл болгохоор ажиллаж байна.
“Хаадын хаан” жүжгийг тайзнаа амилуулж, үзэгч олонд толилуулснаар дэлхийд алдартай суут их эзэн Чингис хаанаараа дамжуулан эх түүх, өв соёл, нүүдлийн соёл иргэншлээрээ бахархах үзлийг түгээн дэлгэрүүлж, эх орон, ард түмэн түүхийн туршид ямар үнэ цэнэтэй болохыг үзэгч олонд мэдрүүлэхээр УДЭТ-ынхан зорьж байна. Ингээд тус жүжгийн уран бүтээлчидтэй бэлтгэлийнх нь үеэр сэтгэгдлийг нь хуваалцсанаа хүргэж байна.
Чингис хааны дүрд СТА Г.Амгаланбаатар: “ХААДЫН ХААН”-Д Их хааны дүрийг бүтээх хувь тохиолоо гэж биширч, сүсэглэж байна
-“Хаадын хаан” жүжгийн гол дүр буюу Их эзэн Чингис хааны дүрийг та тайзнаа бүтээхээр сонгогджээ. Ялангуяа Монголын түүхийн гол бахархал болсон энэ том дүрийг та хэрхэн амилуулахаар ажиллаж байна вэ?
-Тэгэлгүй яахав. Хаадын хаан буюу Их эзэн Чингис хааныхаа дүрд тоглох том хувь тохиолоо. Дотоод сэтгэлдээ маш их баярлахын хажуугаар их хүндэтгэж, сүрдэж хүлээж авч байна. Мэдээж хүн бүхний сэтгэлд их хааны маань дүр янз бүрээр төсөөлөгддөг. Монголын сор болсон олон уран бүтээлчид өөр өөрсдийн өнцгөөр хааны дүрийг бүтээсэн байдаг.
Харин миний хувьд өмнө нь тоглож байсан ахмад алдартай жүжигчдээс ялгаруулж арай өөр өнцгөөс гаргах шаардлага гарч байна. Би яг ингэж бүтээнэ, ингэж дүрээ гаргана гэж хэлэхэд эрт байна. Ямар ч байсан бодож төлөвлөж төсөөлж байгаа зүйл бий. Тэр маань жүжиг бэлэн болоод тайзан дээр тоглогдох үед харагдах байх аа. Маш их хүндэтгэл, бишрэл, сүсэгтэйгээр л дүрээ хүлээж авч байна даа.
-Чингис хааны дүрийг ихэвчлэн дэлгэцээр бүтээснээр нь бид төсөөлдөг. Тэгэхээр дүрийг дэлгэцээр, эсвэл тайзнаас үзэгчдэд хүргэх асар ялгаатай биз?
-Ялгаатай л даа. Тайзны хувьд гэвэл өмнө нь тайзан дээр манай Ардын жүжигчин Сосорбарам ах “Атга нөж” жүжгээр их хааны дүрд тоглосныг та бүхэнд мэдэж байгаа. Энэхүү жүжиг “Нууц товчоо”-ноос сэдэвлэн бүтээсэн. Тухайн үед би Чингис хааны хайртай хоёр дахь хүү болох Цагаадай хааны дүрд тоглож байсан. Харин энэ удаа Их хааны дүрд тоглож буйдаа олзуурхаж байна. Тайз, дэлгэцэнд бүтээж байсан Чингис хааны олон дүрээс бас нэг өөр байдлаар ялгарч, өөрийн гэсэн онцлогоо харуулахыг л зорьж хичээж байна даа.
Гүр хаан Жамухын дүрд СТАМ.Түвшинхүү: Жамухын дүрийг хүлээжавахдаа туйлын их баярласан
-Жамухын дүрийг Чингис хааны дүртэй эн зэрэгцэхүйц дүр гэдэг. Таны хувьд Жамухын дүрийг хэрхэн гаргахаар дотроо зураглаж байна вэ?
-Жамухыг яг тодорхойлсон тодорхойлолт түүхийн тал дээр бүдэг байдаг. Тэгэхээр нэг ёсондоо дэлгэцийн биш, тайзны бүтээл учраас Жамухын характер талын тодорхойлолтыг гаргах боломж бүрдэж байна. Энэ дүрийг найруулагч бодож учиртай өгсөн байх. Түвшинхүү 1.93 см өндөртэй жүжигчин. Биеийн харьцааг харж байгаад өөр жүжигчинд өгч болно. Найруулагч яагаад надад Жамухын дүрийг өгөв. Би бодохдоо намайг энэ дүрийг арай өөрөөр бүтээгээсэй, үзэгчдэдээ харуулаасай гэж хүссэн байх. Би анх Жамухын дүрийг хүлээж авахдаа туйлын их баярласан.
-Яагаад?
-Би ерөөсөө Жамухын дүрийг авна гэж бодоогүй. Жүжигчин хүний хувьд биеийн харагдах байдал ондоо дүрүүд харагдана. Гэтэл Жамухын дүрийг надад өгөхөөр их сонирхолтой санагдаж байна. Одоо би юу бодож байна гэхээр энэ жүжгийн Жамуха гэдэг дүрээр Монголынхоо үзэгчдэд огт ондоо зүйл харуулах ёстой юм байна. Нэгдүгээрт характер, биеийн өгүүлэмж талаа барьж ажиллана. Дэлхийн түүхэн дэх хаадын хаан Чингис хааныг өндөрлөгт хүргэсэн ганц хүчин зүйл нь Жамуха гэдэг анд нь юм байна гэдгийг тод харуулъя л гэж бодож байна.
Бөртэ хатны дүрд залуу жүжигчин Г.Номин-Эрдэнэ: Бөртэ хатны дүрийг дотоод мөн чанар талаас нь түлхүү судалж байгаа
-Юуны өмнө Бөртэ хатны дүрд сонгогдсонд баяр хүргэе. Дүрийн судалгаагаа хэрхэн хийж байгаа вэ?
-Бид уншлага, зохиолын задаргаан дээр ажиллаж байна. Жүжигчдийн харилцан уншлага хараахан эхлээгүй байгаа. Дүрийн судалгааг хийж байна. Монголчуудын зүрх сэтгэлд Чингис хаан, Жамуха, Бөртэ хатан, Өэлүн хатан өөр өөрийн дүрслэлээр оршиж ирсэн. Ялангуяа Бөртэ хатны тухай бидний сайн мэдэхээр “Бөртэ хатан Мэргэдүүдэд булаалгав” гэдэг дүрслэл бий. Тэгвэл үүнээс илүүтэйгээр Бөртэ хатан гэж дотоод талаасаа ямар хүн байсан, алив зүйлд хэрхэн ханддаг байсан, тэр хүний ертөнцийг үзэх үзэл ямар байв гэдэг талаас илүү гаргахыг хичээж судалж байгаа. Дотоод мөн чанар талаас нь түлхүү судалж байгаа гэх юм уу. Түүнчлэн Бөртэ хатны хүүхдүүддээ өсгөх ухаан, цаашлаад яагаад заавал Хонгирад аймгийн эмэгтэйчүүдээс хатан буулгадаг байсан зэрэг түүхийн судалгаа хийж байна. Судалгааны явцад Хонгирадын бүсгүйчүүд ухаантай, эрүүл, урт насалдаг, тус аймгийн эмэгтэйчүүдээс төрсөн ханхүү нар эрдэм чадалтай, хүмүүжилтэй байжээ гэсэн судалгааг хийгээд явж байна.
-Таны хувьд театрт ороод жил болж байгаа хэдий ч түүхэн гол дүр авна гэдэг өөрийгөө харуулах маш том завшаан болов уу. Сэтгэл их хөдөлж байна уу?
-Маш их баяртай байгаа. Гэхдээ үүнийг дагаад маш их хариуцлага ирж байна. Бөртэ хатны дүрийг авлаа гэж баярлахад арай эрт байна л даа. Тухайн дүр үзэгчдэд маш сайн хүрсний дараа илүү баярлах ёстой гэж бодож байна.
Энэ дүрд сонгогдсондоо биш, жүжиг тавигдаж үзэгчдэд дүрээ хүргэж чадвал тэр л миний хувьд амжилт байх болно. Одоохондоо бол энэ дүрд намайг сонгож хариуцлага хүлээлгэсэнд баяртай байна.
УДЭТ-ын уран сайхны удирдагч УГЗН.Ганхуяг: Н.Наранбаатар найруулагч тайзан дээр тавигдах жүжгээ тархиндаа эхлээд дүрсэлчихдэг хүн
-“Хаадын хаан” жүжгийн бэлтгэлийг үндсэндээ сүүлийн хоёр жил хийсэн. Зохиолыг боловсруулах хамгийн гол ажил байлаа. 2011 онд манай театрт Б.Цогнэмэх зохиолчийн “Тэнгэрийн хүү” түүхэн бүтээл тавигдсан. Жүжиг үзэгчдэд маш сайн хүрсэн. Энэ удаа Б.Цогнэмэх зохиолчийн “Хаадын хаан” жүжгийг тайзнаа тавих гэж байна. Би Цогнэмэх зохиолчийг их үнэлдэг. Орчин үед жүжгийн зохиол бичдэг хүн ховор болсон. Бичиж байгаа нь уран зохиолын хэлээр бичигддэггүй. Хар ярианы, зээлдмэл үг манай монгол хэлэнд их орж ирсэн. Тэгвэл Цогнэмэх бол цэвэр монгол хэлээрээ бичдэг зохиолч байгаа юм. Уран зохиолын нэг төрөл бол яах аргагүй жүжгийн зохиол. Тэгэхээр Цогнэмэхийн хувьд нэгт их монгол хэлээ дээдэлж, цэвэр монгол хэлээр, хоёрт уран зохиолын хэлээр бичдэг зохиолч гэдгээр нь би их үнэлдэг. Гуравт Монголын түүхээ маш их судалсан зохиолч гэдгээрээ онцлогтой. Тайзнаа тавигдаагүй ч түүхэн туульсын сэдвээр бүтээл их бий. Зохиол бичих бол нэг хүний тархиар гарсан зүйл. Үүн дээр найруулагчийн концепци чухал. Яагаад хоёр жил болсон юм гэхээр найруулагч Наранбаатар зохиол бичигдэхээс эхлээд дуустал хамт ажилласан. Олон удаагийн театрын гадаад, дотоод уран сайхны зөвлөлөөр засаж сайжруулсан бүтээл. Уг зохиолын онцлог эзэн Чингис хааны амьдарч байсан үеийг урлаг, уран зохиолын хэлээр илэрхийлнэ. Цэвэр түүх барихгүй, гэхдээ түүхээс гажихгүйгээр бүтээлийг тайзнаа тавих юм. Манай Наранбаатар найруулагч тайзан дээр тавигдах жүжгээ тархиндаа эхлээд дүрсэлчихдэг хүн. Үүнийхээ дагуу дүр сонголтоо хийдэг онцлогтой. Хамт олноороо анхны уншлагаа хийхэд сайхан жүжиг болох нь ээ гэсэн сэтгэгдэл төрж байлаа. Түүнчлэн уг бүтээлийн хөгжмийн онцлогоос дурдвал хөөмий, морин хуур зэрэг үндэсний язгуур урлагийг өргөн хүрээнд ашиглана гээд яриад байвал олон сайхан зүйлийг энэхүү уран бүтээлээр дамжуулж ард түмэндээ хүргэнэ гэдэгт итгэлтэй байна” гэв.
УДЭТ-ын захирал Д.Цэрэнсамбуу: Бидний төлөвлөсөн ажил бодитажил болоход ковидоос шалтгаалсан саад тотгор байна. Гэвч зүгээр суухгүй
-2021 он бол Монголын соёл урлагийн салбарт, тэр дундаа УДЭТ-ын хувьд түүхэн жил болж байна. Монгол Улсад орчин цагийн театрын урлаг хөгжсөний 90 жилийн ой тохиож байна. Түүхэн ойгоо угтаж олон ажил зохион байгуулахаар манай театрын ажлын хэсгүүд гарсан. Тав, зургаан ажлын хэсэг чиглэл чиглэлээрээ ажиллаад явж байна.
УДЭТ тэгш ойгоороо томоохон хэмжээний бүтээл тайзнаа туурвидаг онцлогтой. 2011 онд театрын 80 жилийн ойгоор “Тэнгэрийн хүү” түүхэн жүжгийг тайзнаа тавьж байсан бол энэ жил 90 жилийн ойгоор “Хаадын хаан” түүхэн жүжгийг тавихаар бэлтгэж байна. Ганц асуудал нь ковидын халдвар л байна даа.
Бидний төлөвлөсөн ажил бодит ажил болоход ковидоос шалтгаалсан саад тотгор байна. Гэвч бид зүгээр суухгүй. Театрын түүхэн хөгжилтэй холбоотой хоёр ч дурсамж, дурдатгалын ном хэвлүүлж байна. Үндсэндээ хэвлэлтэд ороход бэлэн болоод байна. Энэ бол театрынхаа 90 жилийн түүхийг товчоолон үлдээж байгаа ажил. Нөгөө талаар мэргэжлийн урлагийн томоохон байгууллагын хувьд уламжлалын дагуу зохиолч Б.Цогнэмэхийн “Хаадын хаан” жүжгийг тавихаар тайзны бэлтгэл ид явагдаж байна. Сайхан уран бүтээл болно гэдэгт итгэлтэй байна. Энэхүү уран бүтээлийг театрын ерөнхий найруулагч Н.Наранбаатар ахлаад ажиллаж байна. Засгийн газар, яамны зүгээс хамтарч ажиллаж байгаа. Нэн тэргүүнд урлагийн салбар бие даасан Соёлын яамтай болсонд маш их баяртай байгаа.
Бидний төлөвлөгөөгөөр “Хаадын хаан” жүжиг арваннэгдүгээр сард үзэгчдийн хүртээл болно. Гэхдээ Засгийн газраас он дуустал өндөржүүлсэн бэлэн байдлыг сунгачихсан учраас тайзнаа яг хэдийд тавигдах нь урьдчилж хэлэх боломжгүй байна. Ямартаа ч бид уран бүтээлээ үзэгчдэд хүргэхээр зорин ажиллаж байна.
Жүжгийн дүрүүдэд:
Тэмүүжин - Чингис хаанд СТАГ.Амгаланбаатар /дублёр дүрд СТАБ.Шинэбаяр
Гүр хаан Жамухад – СТАМ.Түвшинхүү
/дублёр дүрд О.Майдарравжаа
Бөртэ хатанд – Залуу жүжигчин Г.Номин-Эрдэнэ/ дублёр дүрд залуу жүжигчин Д.Хулан
Өэлүн эхэд - МУГЖ Ж.Оюундарь/ дублёр дүрд Б.Золзаяа
Хавт Хасарт - СТАД.Баттөмөр
Тоорил хаанд - МУГЖ Б.Жаргалсайхан
Бэлгүтэй - залуу жүжигчин Ц.Дашнамжил
Мөнгөлөнгоо Жамухын хатанд - Хатны бага насанд залуу жүжигчин Т.Анхзул
Хорчи бөөд - МУГЖ С.Болд-Эрдэнэ
Нэүдэйн Цагаан гоод - АЖ П.Цэрэндагва
Боорчид - жүжигчин Ц.Жаргалсайхан
Мухулайд - залуу жүжигчин Ц.Рагчаа
Хулан хатанд - залуу жүжигчин О.Хонгорзул
Сэнгэмд - СТАГ.Алтангэрэл
Мэнлиг эцэгт - СТАЖ.Пүрэвдорж
Хоогчин эхэд - СТАЦ.Баясгалан/ дублёр дүрд жүжигчин П.Мягмарсүрэн
Чилэгэр бөхөд - залуу жүжигчин О.Самданпүрэв
Жафар худалдаачинд - жүжигчин Г.Ганбат
Алтанд - жүжигчин Т.Сэргэлэн
Хучирт - СТАБ.Золжаргал
Сочигэл эх - Д.Асардарь
Жахаа амбууд - жүжигчин О.Итгэл
Аргасун Хуурч -О.Майдарравжаа
Сача бэхид - жүжигчин Ц.Төгсбилэгт
Зэвд залуу жүжигчин - Ц.Анхбаяр
Сорхон шард - МУГЖ С.Болд-Эрдэнэ
Хадаанд - СТАМ.Тогтохжаргал
Даридай Отчигинд - СТАО.Гэрэлсүх
Хөхөхчү бөөд - СТАО.Гэрэлсүх
Зэлмэд - О.Майдарравжаа
Сүбээдэйд - СТАБ.Шинэбаяр
Таргудайд - залуу жүжигчин Б.Ганзориг
Хулангийн аав Дарүсүньд - АЖ Г.Равдан
Савдагт - СТАН.Баярмаа
Есүгэнд - залуу жүжигчин Г.Идэрмаа
Есүйд -СТАГ.Номуун
Эх сурвалж: Өдрийн сонин
|
https://www.inews.mn/a/22420
|
Дүрслэх урлагийн тэнхимийн багш нарын уран бүтээлийн үзэсгэлэн гарна
|
2021/09/02
|
Урлаг
|
МУБИС-ийн 70 жилийн ойн хүрээнд Хамтын Ажиллагаатай Их Сургуулиудын Дүрслэх Урлагийн Тэнхимийн Багш нарын уран бүтээлийн хамтарсан үзэсгэлэн маргааш буюу Есдүгээр сарын 03-ны 16:00 цагт МУЭ-ийн үзэсгэлэнгийн танхимд нээгдэнэ.
Тус сургууль нь 1951 онд Улсын Багшийн Институт нэртэйгээр анх байгуулагджээ.
Энэхүү үзэсгэлэнд МУБИС-тай хамтын ажиллагаатай гадаадын их сургуулиуд, тухайлбал ОХУ-ын Буриадын Их Сургууль, Казакийн Их Сургууль, БНСУ-ын Гёнин Их Сургууль, БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны Багшийн Их Сургууль болон МУБИС-ийн ДУТС-ийн Дүрслэх урлагийн тэнхимийн багш нар уран бүтээлээрээ оролцож байна.
Монгол улсын төрийн шагналт, ардын зураач О.Цэвэгжав, Г.Одон, Б.Чогсом нарын алдартай зураач, уран бүтээлчид ажиллаж байсан. Тус тэнхимийн багш нар Монголын дүрслэх урлагийн хөгжилд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан олон арван бүтээл туурвиж, үзэгч олондоо толилуулсаар ирсэн билээ.
Үзэсгэлэнд оролцсон гадаадын болон тус тэнхимийн багш нарын уран бүтээлүүдээс улс үндэстэн болон хувь уран бүтээлчийн онцлог, уран бүтээлийн чиг хандлага, мэргэжлийн ур чадварын өвөрмөц байдлыг тольдон харах боломжтой юм.
|
https://www.inews.mn/a/22375
|
Өглөөний гудамжинд Монголын анхны хип хоп пянзны нээлт болно
|
2021/08/24
|
Урлаг
|
“Өглөөний Улаанбаатар” гудамжинд долоо хоногийн Даваа, Лхагва, Баасан гараг бүр эртэч нийслэлчүүдэд зориулсан хөтөлбөрт арга хэмжээнүүд зохион байгуулагддаг.
Тэгвэл маргааш буюу 25-ны өдөр ICETOP хамтлагийн “Монгол” пянзны нээлтийн арга хэмжээ Өглөөний гудамжинд болно. 1996 оноос эхлэн үйл ажиллагаагаа явуулж буй тус хамтлагийн “Монгол” пянз нь Монголын анхны хип хоп пянз юм.
Нээлтийн үеэр ICETOP хамтлагийнхан цөөн хувиар хэвлэсэн цомгуудаа дуудлага худалдаагаар зарах бөгөөд тус хамтлагийн нэр бүхий бүтээгдэхүүнүүдийг гишүүдийн гарын үсгийн хамт худалдан авах боломжтой. Пянзны нээлтэд ICETOP хамтлагтай хамтран ажилладаг рок попын уран бүтээлчид хүрэлцэн ирэх аж.
“Монгол” пянзны нээлтийн үйл ажиллагаа 07.00-09.00 цагийн хооронд үргэлжлэх бөгөөд 11.00 цагаас Нийслэлийн Гэр бүл, хүүхэд, залуучуудын хөгжлийн газар “Нар угтсан өглөө” арга хэмжээг зохион байгуулна.
Дашрамд сануулахад энэ өдрөөс яг 100 жилийн өмнө буюу 1921 оны наймдугаар сарын 25-нд Монголын залуучуудын анхны байгууллага “Бошгыг халах залуучуудын эвлэл” нэртэйгээр байгуулагдаж байжээ.
Эх сурвалж: Нийслэлийн ЗДТГ-ын Хэвлэл мэдээлэлтэй харилцах хэлтэс
|
https://www.inews.mn/a/22245
|
Жижигхэн хэрнээ гүн утга агуулгатай НАЙМАН ШИВЭЭС
|
2021/08/16
|
Урлаг
|
Шивээсний хамгийн сэтгэл татам зүйл нь хэмжээ, чамин байдлаас үл хамааран гүн гүнзгий утга учиртай байж чаддагт аж. Шивээсийг зөвхөн гоёл чимэглэлийн зориулалтаар сонгож болно. Гэхдээ тэд үргэлж олон янзын утга агуулга, уялдаа холбоог мэтгэж байдаг. Энгийн атлаа утга, ойлголтуудыг дамжуулах чадвартай хараа сэтгэл татам олон шивээс байдаг.
Ихэнх хүмүүс хуруу, бугуйн дахь бичил шивээсийг хараад тренд дагаж дээ л гэх гээд байдаг ч угтаа шивээсний ертөнцөд минимализм түгээмэл болж байгаатай холбогдуулан олон хүмүүс утга учиртай баялаг хийцээр биеэ гоёж байна.
Энэхүү сэтгэгдлийг нэгтгэн дүгнэх сайхан эшлэлийг яруу найрагч, зохиолч Чарльз Буковски хэлжээ. Тэрээр "Сэхээтэн хүн энгийн зүйлийг хатуугаар хэлдэг бол уран бүтээлчид хүнд хэцүү зүйлийг энгийн байдлаар хэлдэг" гэж...
Шивээс хийлгэхийн тулд ямар зорилготой байсан ч хамаагүй, хамгийн жижиг, хамгийн бага загвартай ч гэсэн таны бэлгэддэг зүйлд хязгаар байхгүй. Заримдаа зураачийн авъяас чадварыг хэмжих бодит хэмжүүр нь дүрсийг цөм хүртэл нь буулгаж, дизайны ганц тэмдэг эсвэл ганц бүрэлдэхүүн хэсгийг ашиглан бүгдийг хэлэхийн тулд нарийн төвөгтэй ойлголтуудыг илэрхийлэх чадвар юм.
Гурван цэгийн шивээс
Жижиг боловч утга учиртай шивээсний түгээмэл сонголт бол дараалсан гурван цэг бүхий шивээс бөгөөд өөрөөр хэлбэл "эллипс" гэж нэрлэдэг. Эллипс нь өгүүлбэр бүрэн гүйцэд дуусаагүй гэдэг илэрхийлэмжийг дүрмийн хувьд ингэж ашигладаг. Олон хүмүүс энэхүү энгийн загварыг ашиглан үргэлжлүүлэх тухай ойлголт, дуусаагүй аялал, эсвэл санаа, бодлоо удаан өөрчилж байгааг харуулдаг.
Бусад нь шивээснийхээ дотор гурван цэгийн бэлгэдлийг ашиглан гүн гүнзгий сүнслэг утгыг илэрхийлдэг, учир нь олон шашин, итгэл үнэмшлийн системд гурвыг ариун тоо гэж үздэг. Сүнслэг хүрээлэлд 3-ын тоо ба дагалдах дүрслэлүүд нь олон тооны ойлголтуудыг тайлбарлахад туслах болно.
Гурван гэдэг нь цаг хугацаа, хүний бие, бидний мэддэг ертөнцтэй уялдаатай орчлон ертөнцийн "бүхэл бүтэн" хэсгийг илэрхийлдэг тоо гэж үздэг. Үүнийг эхлэл, дунд ба төгсгөл, тэнгэр, газар ба ус, эсвэл бие, сэтгэл, сүнсийг харуулахад ашиглаж болно. Христийн шашны итгэл үнэмшлийн системд гурван цэгийн шивээсийг эцэг, хүү, Ариун Сүнсэнд хүндэтгэл үзүүлэхэд ашиглаж болно.
Гурван цэгийн шивээс хийхдээ дизайнтай холбоотой зарим бараан утгууд байдаг гэдгийг санаарай. Гурван цэгийн шивээсийг гурвалжин хэлбэртэй болговол энэ нь ихэвчлэн шоронгийн амьдрал, гэмт хэрэгтэй холбоотой байдаг. Гурвалжин гурван цэг бүхий шивээс нь ерөнхийдөө Испани хэлээр "миний галзуу амьдрал" гэсэн утгатай "mi vida loca" гэсэн ойлголтыг илэрхийлдэг бөгөөд ихэвчлэн гэмт хэргийн бүлэглэл, урт хугацааны шоронд хоригдох ялтай холбоотой байдаг.
Сайн мэдээ бол энэ утга нь цэгүүдийг гурвалжин хэлбэрээр байрлуулсан тохиолдолд л хамаарна.
Загалмай шивээс
Ихэнхдээ тодорхой шалтгааны улмаас Христийн шашны бэлгэдэл гэж үздэг тул загалмай шивээс нь оюун санааны болон шашны итгэл үнэмшлээ илэрхийлэх арга хэлбэрийн хамгийн түгээмэл хэлбэрүүдийн нэг юм. Золиослол, болзолгүй хайр, нүглийг уучлах гэсэн гүн гүнзгий утгын ачаар загалмай шивээс нь алдар нэрээ алдах магадлал багатай юм.
Гэсэн хэдий ч, хэрэв та урвуу загалмайд эвгүй байвал байрлуулахдаа болгоомжтой байгаарай. Хэдийгээр урвуу хэлбэртэй хөндлөн шивээс нь "Христийн эсрэг" гэсэн үг биш боловч зарим хүмүүсийн үзэж байгаагаар энэ нь Христийн шашны сургаалтай холбоотой өөр зүйл гэсэн үг юм.
Ер бусын шивээс Unalome Tattoo
Ер бусын Unalome шивээс нь Буддын шашинд дээш өргөгдөх, оюун санааны гэгээрэлд хүрэх замыг илэрхийлдэг. Эдгээр жижиг шивээсүүд нь гүн гүнзгий утга агуулгатай бөгөөд амьдралын урьдчилан таамаглах аргагүй эргэлт, амьдралыг өөрчилдөг үйл явдлыг сайхан дүрслэн харуулдаг бөгөөд энэ нь эцэстээ биднийг өөрсдийнхөө хамгийн дээд хувилбар руу хөтөлдөг.
Зигзаг хэлбэртэй спираль нь бидний амьдралдаа тэнүүчилж, туулж өнгөрүүлсэн туршлагыг илэрхийлдэг бол дээш чиглэсэн шулуун зам нь гэгээрэлд хүрэхийг илэрхийлдэг.
Ум шивээс
Ум шивээс нь Буддын болон Хиндү шашинтай шууд холбоотой өндөр нэр хүндтэй оюун санааны бэлгэдэл боловч "Ум" нь үнэндээ Дорнын олон шашны ариун дуун, тарни, бэлгэдэл юм. Зарим нь ум бол Орчлон ертөнцийн анхны дуу буюу бүх дууны нийлбэр гэж хэлдэг.
Ум дуу нь үнэндээ өөр гурван дуу чимээг агуулдаг: A-U-M, энэ нь гурвалсан зүйлийг төлөөлөх ёстой; дэлхий, агаар мандал, диваажин, Хинду шашны гурван алдартай бурхан, тэдгээрийн хамгийн чухал гурван сургаал аж. Мандукья Упанишад хэлэхдээ “Өнгөрсөн, одоо, ирээдүй, байсан бүх зүйл, одоо байгаа бүх зүйл бол ум юм. Үүний нэгэн адил, цаг хугацааны хязгаараас гадуур байж болох бусад бүх зүйл бол мөн л ум юм” гэжээ.
Өнөө үед ум тэмдгийг барууны соёлд ихэвчлэн хардаг боловч ихэвчлэн шашны бус орчинд, ялангуяа йог сонирхогчдын дунд түгээмэл. Дашрамд, энэхүү шүтлэгийг бүсэлхийн шугамнаас доогуур байрлуулахаас зайлсхийхийг зөвлөж байна.
G>^V шивээс
Христийн шашны минималист мэдэгдлийн шивээс нь "Бурхан бол дээд, доод түвшнээс агуу" гэсэн утгатай. Энэхүү утга төгөлдөр мөртлөө энгийн шивээс нь бурханлиг аливаа дээд хүмүүст тэдний нам дорыг сануулж, өндөрлөгийн үед даруухан байлгах чадварыг сануулах хүчтэй үүрэг гүйцэтгэдэг.
Долгион шивээс
Долгионы шивээс нь дэлхийн хамгийн хүчирхэг байгалийн хүчнүүдийн нэг юм. Долгион нь далайчдыг залгидаг боловч тэднийг хүрэх газар руу нь түлхдэг гэдгээрээ тодорхой хэмжээгээр хоёрдмол утгатай байдаг.
Зарим хүмүүсийн хувьд энэ нь Aquarius, Pisces эсвэл Cancer гэх мэт устай холбоотой тодорхой зурхайг бэлгэддэг. Бусад хүмүүсийн хувьд энэ нь "урсгалаар явах" эсвэл санаа зоволт, хяналтаа орхих гэсэн дүрслэл байж болно.
Долгионы шивээсийг сонгосон олон хүмүүс амьдралынхаа өндөр, доод үеийг бүрэн дүүрэн ашиглаж, аялалынхаа төгсгөлд зам тавьж, мөнгөн доторлогоонд анхаарлаа хандуулдаг.
Цэг таслал бүхий шивээс
Цэг таслал нь ихэвчлэн уншигчийг өгүүлбэрээр түр зогсоохыг шаарддаг бөгөөд тухайн хэсгийн ач холбогдлыг онцлон харуулахын зэрэгцээ өөр мэдээлэл дагалдаж байгааг илэрхийлдэг.
Энэ утгаар цэг таслалтай шивээсний утга санааг илэрхийлдэг бөгөөд энэ нь түүхийн үргэлжлэл эсвэл шивээсний тухай ярьж, амьдралын аялалын урагшилж буйг илэрхийлдэг. Шивээс гэсэн цэг таслалыг бэлгэдлийг талийгаач зохиолч, идэвхтэн Эми Блеуэл "Миний түүх хараахан дуусаагүй байна, чинийх ч биш" гэж тайлбарлажээ.
Эми Блеуэл бол амиа хорлохоос урьдчилан сэргийлэх Project Semicolon сайн дурын байгууллагыг санаачилсан хүн юм. Хэрэв та үргэлжлүүлэх арга замыг олж чадвал амьдрал сайжирч, цаашаа үргэлжлэх болно гэдгийг илэрхийлэхийн тулд цэгтэй таслалыг ашиглаж байжээ.
Амьдрал үргэлжилсээр, аялал өөрчлөгдөж, ирээдүйг урьдчилан таамаглах аргагүй гэдгийг сануулахын тулд олон хүмүүс энэ тэмдгийг сонгодог. Ийм байдлаар цэг таслал нь амьд үлдсэн хүмүүс, өөдрөг үзэлтнүүд болон агуу тэмцлийг даван туулсан хүмүүсийн хувьд маш сайн сонголт юм.
Triquetra шивээс
Гурвалын зангилаа гэж нэрлэгддэг Triquetra шивээс нь харийн үндэстэй Селтик ба Нордикийн бэлгэдэл юм. Зарим харийн шашинтнууд трикетрагийн хоорондоо уялдаатай гурван хэсэг нь газар, тэнгис, тэнгэрийн холбоог илэрхийлдэг гэж үздэг.
Христэд итгэгчид эдгээр утга учиртай шивээсийг ашиглан Бурхан Эцэг, Хүү, Ариун Сүнс гурвалыг дүрслэхийн тулд хэрэглэдэг. Триквүйтра шивээсийг мөнх амьдрал ба үүрд гэсэн ойлголтыг илэрхийлэхэд ашиглаж болно.
Зангуу шивээс
Зангуу шивээс нь дизайны хувьд энгийн боловч олон төрлийн сэтгэл сэргээсэн мессежийг бэлгэддэг гэдгээрээ алдартай. Зангуу шивээсний утгыг итгэл найдварын бэлгэдэл, тогтвортой байхын сануулга эсвэл амьдралын үймээн самуунтай үед тууштай байдлын илэрхийлэл гэж үзэж болно.
Эдгээр жижиг зангуу шивээс нь хүний тогтвортой байдал, аюулгүй байдал, илүү сайн аз хүсэх хүслийг илэрхийлэхэд тусалдаг. Зангууны ёроолд байгаа муруй хэлбэр нь эмэгтэй хүний энергийг бэлгэддэг бол босоо саваа нь эр хүний хүчийг бэлгэддэг. Эдгээр хоёр загварыг нэгтгэснээр Азийн соёлд "арга билэг" /yin and yang/ гэж нэрлэгддэг бидний доторх энергийн тэнцвэрийг бий болгодог.
Энэхүү бэлгэдэлтэй ямар ч хамаагүй сэжмээр холбогдсон бай энэхүү бэлэгдэл нь таны өвөрмөц тайлбар, хүссэн утгыг харуулж чадахуйц энгийн загвар билээ.
Нар ба сарны шивээс
Нар, сарны жижиг шивээс нь оюун санааны хувьд маш их ач холбогдолтой юм. Дэлхий даяар ид шидийн болон оюун санааны сургаалд нар, сар нь ихэвчлэн эрэгтэй, эмэгтэй хүний энергийг хослуулан бэлгэддэг.
Эдгээр тэмдгийг хамтад нь ашиглавал оюун санааны тусдаа талбар, ухамсар, наранд дүрслэгдсэн "гэрэлд" байгаа зүйлийг, харин ухамсар, эсвэл "харанхуйд" буюу сарны дэргэд дүрсэлсэн зүйлийг дүрслэхэд туслах болно. Ид шидийн болон алхимийн хүрээлэлд нар, сараар дүрслэгдсэн оюун санааны энэ хоёр хүчийг нэгтгэх нь хүсэл зоригоо материаллаг ертөнцөд илэрхийлэхэд зайлшгүй шаардлагатай үйл явц гэж үздэг.
Нар, сарны шивээсийг мөн оршихуй, сэтгэл хөдлөлийн илэрхийлэл гэж үзэж болно. Нар бол оршин тогтнох, тууштай байдлын зүйрлэл гэдгээрээ алдартай бөгөөд үүнийг өглөө, орой бүр нар мандаж, жаргахад хамгийн сайн дүрсэлдэг. Сар нь сэтгэл хөдлөлийн илэрхийлэл гэж тооцогддог, учир нь түүний мөчлөг үргэлж өөрчлөгдөж, далайн түрлэг эсвэл амьдралын биет бус шинж чанарт нөлөөлдөг.
Deathly Hallows шивээс
Шулмас түүнтэй холбоотой бүх зүйлд дуртай хүмүүсийн хувьд үхлийн ариун шивээс нь утга учиртай энгийн загвар юм!
Үхлийн шүтээний бэлгэ тэмдэг бол Харри Поттерын цуврал номноос үүдэлтэй алхимийн онгодтой загвар юм. Энэ нь төвийг дайран өнгөрөх босоо шугам, дотор тойрог бүхий гурвалжин хэлбэрээр дүрслэгддэг. Шивээсний бэлгэ тэмдэг нь үхэл, ахмад саваа, үл үзэгдэх нөмрөг, амилалтын чулууг эзэмшихийн тулд эзэмших ёстой бүх эд зүйлийг төлөөлдөг.
Ийм маягаар үүнийг дахин төрөх, дахин төрөхийн бэлгэдэл гэж үзэхээс гадна өргөн тархсан, нөлөө бүхий номын цувралд хүндэтгэл үзүүлж буй хэрэг гэж ойлгож болно.
Valknut шивээс
Норвегийн домог сонирхдог уу? Valknut шивээс нь таны хувьд төгс төгөлдөр минималист загвар байж магадгүй юм! Дундад зууны үед үүссэн бөгөөд хоорондоо уялдаатай гурван гурвалжин дүрс бүхий энэхүү бэлгэдэл нь хойд нас, дахин төрөлт, тасралтгүй байдал, эмх цэгц, үхэшгүй хүсэл зоригийн тухай ойлголт болж өгдөг.
Энэхүү бэлгэ тэмдэг нь "алагдсан хүмүүсийн зангилаа", "алагдсан хүмүүсийн зүрх", "валагийн зүрх" гэх мэт олон нэрээр алдартай. Энэхүү эртний бэлгэдэл нь сөрөг хүчийг даван туулах сэтгэлийн хүч, хүний сүнсний уян хатан байдлын тухай өгүүлдэг нь дамжиггүй.
Хүч чадал, тасралтгүй хүсэл эрмэлзэлтэй хүмүүсийн хувьд valknut шивээс нь маш сайн сонголт юм.
Алхимийн үндсэн шивээс
Дэлхийн хамгийн агуу далд мэдлэгийн заримыг хамгийн энгийн загваруудаас олж болох бөгөөд энэ нь эрт дээр үед манай дэлхийн хүн төрөлхтөнд бэлэглэсэн гэж итгэдэг итгэл үнэмшлийн систем болох Алхимийн ид шидийн практикт үнэн байдаг.
Олон хүмүүс алхимийг үндсэн металлыг алт болгон хувиргадаг гэж итгэдэг байсан бол метафизикийн итгэл үнэмшлийн систем нь сүнсийг "дээш өргөлт" гэж нэрлэдэг үйл явцад шилжүүлэхэд зориулагдсан далд урлаг юм гэжээ. Олон хүмүүс эдгээр металлын бэлгэдлээр шивээс хийлгэхийг сонгосон бөгөөд энэ нь бүх нийтийн болон гаригийн хүчнүүд, эртний бурхад, бурхан биетэй уялдаа холбоог ойлгодог байв.
Алхими нь зөвхөн металлаар ажилладаг төдийгүй элементүүдийн бэлгэдэл байдаг. Тийм ч учраас олон хүмүүс алхимийн итгэл үнэмшлээ баримталж байгаагаа илэрхийлэхдээ 4 элементийн бэлгэдэл болсон шивээсийг сонгодог байна.
Галын элемент
Галын элементийн шивээсийг дээш харсан гурвалжингаар дүрсэлдэг. Шивээсний энэхүү бэлгэдлийн утга нь хүсэл тэмүүлэл, урам зориг, аяндаа тохиолдсон адал явдал, амьдралын урсгалыг бий болгож, чиглүүлж буй энерги юм. Галын элементийн зохих зурхайн орд бол Арслан, Нум, Хонь юм.
Газрын элемент
Дэлхий элементийн шивээсийг дээрээс нь доош нь харуулсан доошоо харсан гурвалжингаар дүрсэлдэг. Эдгээр шивээс нь эмэгтэй хүний эрч хүч, бүтээлч байдал, хүмүүжил, хандлага, үржил шимийг бэлэгддэг. Охины орд, Үхрийн орд, Матар ордны зурхайн тэмдгүүд бүгд газрын элементийн нөлөө орсон байдаг.
Усны элемент
Усны элементийн шивээсийг доош нь харуулсан энгийн гурвалжингаар бэлгэддэг. Ус бол амьдралын хүч, далд ухамсар, сэтгэцийн чадвар, цэвэршүүлэлт, сэтгэл хөдлөл, зөн совинтой холбоотой элемент гэж үздэг. Усны элементийн зохих орд нь Хилэнц, Загас, Мэлхий юм.
Хийн элемент
Агаарын элементийн шивээсийг дээшээ чиглэсэн гурвалжин хэлбэрээр харуулсан бөгөөд дээрээс нь хөндлөн шугамаар дүрсэлсэн болно. Агаар нь сэтгэцийн үйл явц, амьсгал, харилцаа холбоо, мэдлэг, амьдралыг төлөөлдөг гэж үздэг. Энэ элементтэй холбоотой шинж тэмдгүүд нь Gemini, Libra, Aquarius юм.
Энсо шивээс
Энсо тойрог шивээс нь бясалгал хийдэг, эсвэл Зэн Буддизмын сургаалд сүсэглэдэг хүмүүст зориулсан маш сайн бөгөөд энгийн шивээсний загвар юм.
Тухайн үед зураачийн бодит байдал, дотоод үйл ажиллагааг харуулсан гэж үздэг тул тойргийг Зэний дагалдагчид зурдаг. Зэн тойргийн шивээс нь бий болсон бүх зүйлийн эх сурвалж болох "хоосон орон зай" буюу "туйлын хоосон чанар"-ыг илэрхийлдэг.
Энсогийн хоосон байдал нь бясалгалын хүссэн эцсийн үр дүнг илэрхийлж болох бөгөөд энэ нь эго задрах, ухамсарт үйл явцыг орхих явдал юм. Энсо шивээсний утга өөр өөр байж болно. Гэхдээ ерөнхий ойлголт бол эго-г орхиж, түүнийг арилгах гэсэн санаа юм.
Амперсанд шивээс
Амперсанд тэмдгийг "ба" тэмдэг гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь маш олон зүйлийг илэрхийлж болох энгийн загвар юм. Уламжлал ёсоор амперсанд шивээсний утгыг эв нэгдэл, эв нэгдэл, гэрлэлт, нөхөрлөл, хүн, газар, үзэл баримтлалтай холбоотой гэж тайлбарлаж болно.
Энэхүү хамгийн минимал загварыг дуртай, үнэ цэнэтэй зүйлтэйгээ холбож байгааг сануулахын тулд биеийн аль ч хэсэгт байрлуулж болно.
Мераки шивээс
Томоохон мессежийг жижиг, энгийн байдлаар дамжуулахад ихэвчлэн бэлгэдэл болгон ашигладаг боловч янз бүрийн мэдрэмж, ойлголтыг бэлгэддэг янз бүрийн үгс байдаг. Эдгээр хүчирхэг үгсийн нэг бол грек хэлний "мераки" гэсэн нэр томъёо бөгөөд энэ нь аливаа зүйлийг сэтгэл, зорилготой хийх, эсвэл хийж буй бүх зүйлдээ хүсэл тэмүүлэл, хайрыг оруулах гэсэн санааг илэрхийлдэг.
Мераки шивээсний утга нь эзэмшигчийн хувийн шинж чанартай байдаг боловч бидний хийж буй бүх үйлдэлд урам зориг, бүтээлч байдал, урсгалыг өдөөхөд тусалдаг.
Б.Бүжлхамаа
www.tattoodo.com
|
https://www.inews.mn/a/22089
|
Европын сонгодог хөгжмийн цахим концертыг толилуулах гэж байна
|
2021/05/26
|
Урлаг
|
Европын Холбооноос Монгол Улсад суугаа Төлөөлөгчийн газар болон тус Холбооны гишүүн орнуудын Дипломат төлөөлөгчийн газрууд хамтран Тавдугаар сарын 28-ны баасан гаригт Европын сонгодог хөгжмийн цахим концертыг та бүхэндээ толилуулах гэж байна.
Энэхүү концертыг жил бүрийн Тавдугаар сарын 9-нд тэмдэглэн өнгөрүүлдэг Европын өдрийн хүрээнд санаачлан 3 дахь удаагаа зохион байгуулж байгаа бөгөөд концертод Бельги, Грек, Ирланд, Итали, Люксембург, Мальт, Словени, Швед, Чех зэрэг улсын сор бүтээлүүд тоглогдож, та бүхний сонорыг мялаах болно.
Сонгодог хөгжим, соёл урлагт хайртай бүх хүмүүсийг Тавдугаар сарын 28-ны баасан гаригт 17:00 цагт тус Европын Холбооны Төлөөлөгчийн газрын YouTube @EuinMongolia хуудас болон Боловсрол суваг телевизээр цацагдах нэвтрүүлгийг үзэхийг урьж байна.
Дэлгэрэнгүй мэдээллийг:
Европын Холбооноос Монгол Улсад суугаа Төлөөлөгчийн газрын цахим хуудас EU Delegation in Mongolia,
Facebook: @EUinMongolia
Instagram: EUinMongolia
Twitter: @EUinMongolia хуудсуудаас авна уу.
Та бүхэнд Европын өдрийн мэнд хүргэе!
|
https://www.inews.mn/a/20862
|
Балетын үндэсний сургууль уралдаан зарлалаа. Шагналын сан 23 сая төгрөг!
|
2021/05/18
|
Урлаг
|
Гавьяат жүжигчин Д.Алтанхуягийн үүсгэн байгуулсан Монголын балетын үндэсний сургууль хөл хорионы хугацаанд явуулсан нэг жилийн сургалтаа амжилттай дуусгаж, суралцагчдынхаа дунд уралдаан зарласан билээ. Цахим уралдааны бүртгэл өнгөрөгч ням гаригт дуусч, тус сургуульд хичээллэдэг 60 гаруй сурагч уралдаанд оролцохоор бүртгүүлжээ.
Уралдааны шалгаруулалт тавдугаар сарын 30-ныг дуустал цахимаар үргэлжлэх ба Монголын балетын үндэсний сургуулийн 2020-2021 оны хичээлийн жилийн үндсэн хөтөлбөрт хамрагдсан 8-аас дээш насны сурагчид нээлттэй өрсөлдөнө.
Ангилал тус бүрийн эхний гурван байрт шалгарсан сурагчдад 2021-2022 оны хичээлийн жилийн 20-100 хувийн тэтгэлэг олгох бол “Шилдэг үзүүлбэр” гурвыг шалгаруулан, ОХУ-ын “Гришко” брэндийн нэрэмжит шагнал гардуулах ажээ.
Тэтгэлгийн ивээн тэтгэгчээр Ulaanbaatar Ballet, тусгай хамтрагчаар Grishko World оролцож байна. Тэмцээний шагналын сан 23 сая төгрөг болж байгаа нь Монголын ирээдүйн бүжигчдийн хувьд маш том дэмжлэг болж байгааг онцлох нь зүйтэй.
Уралдааны шүүгчид:
Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин, Монголын үндэсний балетын сургуулийн захирал, Монгол Улсын Соёлын Элч Д.Алтанхуяг
Өмнөд Солонгосын “Жин Арт” төвийн мэргэжлийн балетын тэнхимийн ахлах багш Д.Одмаа
Их Британий SB Ballet Academy-ийн захирал Б.Сарнай
Өмнөд Солонгосын Universal Ballet Academy-ийн бүжигчин М.Mөнхтуяа
Япон улсын S&K Ballet студийн захирал Саяака Ябүта
Япон улсын OIBC NS Ballet Academy-ийн захирал Maко Нагасаки
|
https://www.inews.mn/a/20715
|
Өнөөдөр дэлхийн БҮЖГИЙН ӨДӨР
|
2021/04/29
|
Урлаг
|
Дэлхийн бүжгийн өдрийг 1982 оноос эхлэн ЮНЕСКО-гийн Театрын олон улсын хүрээлэнгийн дэргэдэх Олон улсын бүжгийн хорооны шийдвэрээр албан ёсоор тэмдэглэн эхэлжээ.
Энэ өдөр Францын балетмейстер, бүжгийн урлагийн онолч Жан Жорж Новер (1727-1810) мэндэлсэн бөгөөд уг өдрийг жил болгон тэмдэглэн өнгөрүүлж байхаар тогтсон байна. Жан-Жорж Новерийг бүжгийн онолч, бүжгийн урлагт хамгийн том өөрчлөлт оруулсан гавьяатан гэж дэлхийн урлаг судлаачид үнэлдэг.
Бүжиг бол цаг хугацаа, хөдөлгөөн, хөгжил баясал, аз жаргал, гуниг харуусал дотор орших илэрхийлэл бөгөөд хүн бүр өөрийн авьяас, үзэл бодлоо биеийн хэлэмжээр таниулах боломжтой хүчирхэг урлагийн төрөл юм.
Монголын бүжгийн урлагийн нийт зүтгэлтнүүддээ баярын өдрийн мэндийг дэвшүүлье!
|
https://www.inews.mn/a/23321
|
Энхрийлэл, романтик байдал ба усан будгийн хаан Вильям Хенритс
|
2021/04/27
|
Урлаг
|
Голландын зураач Вильям Хенритсийн зургууд аргагүй л ургуулан бодоход хүргэн, тэднийг хараад дулаан орнууд, далай тэнгисийн эрэгт амарч суумаар... Усан будгийн зургууд нь энхрийлэл, нислэгээр амьсгаалан үзэгчдийн романтикаар хучин авна.
Вильям Хенритс Нидерландын Херлен хотод 1940 оны 10-р сарын 9-д төржээ. Тэр 17 настайдаа Maastricht уран зургийн академид элсээд дөрвөн жилийн дараа Антверпен хотын Дүрслэх урлагийн үндэсний дээд сургуульд суралцах болов.
Тэнд суралцаж байхдаа зураач анхны үзэсгэлэнгээ зохион байгуулж байжээ. Үзэсгэлэн амжилттай болон тэр хэд хэдэн зургаа худалдсан байна. Олсон мөнгөөрөө тэр моторт дугуй худалдан аваад хотын захаар аялан этют хийх болжээ. Вильям нэгэн хөлөг онгоцны эзэнтэй танилцсаны дараа уран зурагтаа захиалга авч суржээ.
Хэсэг хугацааны дараа Вильям Парист очин Place de Tetre талбайд хөрөг зурах болжээ. Ажил үйлс нь амжилттай болон тэр Берген сууринд байшин хүртэл худалдан авлаа. Тэр жилүүдэд зураач аз жаргалтай байжээ. Ханна гэдэг бүсгүйтэй гэрлэж, олон зураг зураж, галарей үзэсгэлэнгүүдэд зургаа тавих болов. Ханна охин төрүүлэн түүнд баяр хөөр авчирлаа. Гэтэл харамсалтай нь Ханна авто ослоор өөд болжээ.
Вильям зургаан долоо хоногтой охинтойгоо үлдсэн байна. Удалгүй тэр Херленд эргэн очоод маш ихээр ажиллах болов. Зургууд нь Голланд, Германд сайн борлуулагдаж байлаа. Далаад оны сүүлчээр тэр хоёр дахь эхнэртэйгээ тааралджээ. Тэр эмэгтэй охиныг нь хүмүүжүүлсэн ба тэдний дундаас хүү төрсөн юм.
Наяад онуудад зураг сайн гүйлгээтэй, түүнийг олон улсын үзэсгэлэнгүүдэд урьж байлаа. Зураачийн зургууд Японд хамгийн алдартай болсон гэдэг.
Зураач 2003 онд Испанийн Hondon de las Nieves гэдэг газар эдлэн худалдан авсан нь уран бүтээлд нь өөрөөр нөлөөлөн шинэ өнгө, сүүдэртэй бүжигчидийн сэдэв нэмэгдэсэн ч зураач танигдсан хэвээр...
Вильям Хенритсийн гайхамшигтай зургуудаас танилцуулья.
|
https://www.inews.mn/a/20171
|
Дэлхийн яруу найргийн өдөрт зориулав
|
2021/03/25
|
Урлаг
|
Б.Ринчен
"Монгол хэл"
Чихину чимэг болсон аялгуу сайхан Монгол хэл Чин зоригт өвөг дээдсийн минь өв их эрдэнэ Сонсох бүр яруу баялгийг гайхан баясч Сод их билэгт түмэн юүгээн бишрэн Магтмуу би Урьдын бэрх цагт Монгол улсын хэт заяаг Уйтгарлан бодоход урам зоригийг мину сэргээсэн Өөдлөн дэвшихийн төгс хувьтайд нь итгүүлсэн Өрнөн бадрахын шинж нь бүрдсэн өвгөдийн минь хэл Мөрөн гол цутгалант ширгэшгүй их далай мэт Мөнхөд үр ач нарын залгамжаар бадранхан дэлгэрч Хөндий цээжинд орогч бүгдийг нэвтэрх чадалт Хөгжим мэт яруу баясгалант Монгол хэл минь Өсөх наснаас өтлөх насан хүртэл Өдөр бүр үгсийн эрдэнийг чинь баярлан түүнэм Түм түмэн үеийн оюун билгийн үлэмж сангийн үүдий чинь Түлхэх бүр сэтгэл сэргэн магнайн үрчлээ тэнийнэм Түгшүүрт бэрхийг даван туулсан баатар түмний минь Түвшнээ соёл эрдэнэ юүгээн мандуулахын гэгээн улирал нээгдсэнд Сэлбэлгүй сэцэн оюутан хэл юүгээн хөгжүүлье хэмээн Сэтгэл урмас бадран бахдам уу, үсэн буурал өтгөс би Хутаг өлзий бүрдсэн хувь их заяат түмний минь Хурц авъяаст хөвгүүд дүү нар халуун элэгтэн хотлоор Эгшиг сайхан Монгол хэл юүгээн нэн хайрлан дээдэлж Энхрийлэн бадруулахын бат зориг төгс юутай сайхан Чихину чимэг болсон аялгуу сайхан Монгол хэл Чин зоригт өвөг дээдсийн минь өв их эрдэнэ Сонсох бүр яруу баялгийг гайхан баясч Сод их билэгт түмэн юүгээн бишрэн магтмуу, би
1999 оны ЮНЕСКО-гийн Ерөнхий конференцийн 30 дугаар чуулганаас Дэлхийн яруу найргийн өдрийг (World Poetry Day) Гуравдугаар сарын 21-нд тэмдэглэж байх шийдвэр гаргасан байдаг.
Энэ баярыг хамгийн анх ЮНЕСКО-гийн төв байр байдаг Парис хотноо тэмдэглэжээ.
Сонирхотой баримтууд:
"Поэзия" гэсэн үг нь эртний грекийн poieo – бүтээх, зохиох, барих, байгуулах үгнээс гаралтай.
Хамгийн эртний сүлд болсон шүлэг МЭӨ ХХIII зуунд бүтээгдсэн гэх. Тахилчин эмэгтэй, яруу найрагч Эн-хеду-ана (En-hedu-ana) бичсэн гэдэг. Тэр өнөөгийн Ираны нутаг дахь Урыг байлдан эзэлсэн аккадын Саргон хааны охин гэхээс өөр намтар үгүй. Эн-хеду-ана сарны бурхан Нанна түүний охин үүрийн цолмон Инанагийн тухай шүлэглэж байжээ.
Сэргэн мандалт хүртэл шүлэг нь гоо үзэсгэлэнгийн зайлшгүй байх ёстой нөхцөл гэж үзэгдэж иржээ.
Хятадын эзэн хаан Цяньлун XVIII зуунд захирч байхдаа муу шүлэг бичсэн хүнийг цаазлуулдаг байжээ.
Пушкины зохиолд 22 мянган өөр өөр үг тааралддаг бол Лермонтовын зохиол тэр нь 15 мянга байдаг.
Оросын яруу найрагт хус, хуш, царс гэсэн гурван модны нэр хамгийн ихээр тааралддаг.
Хамгийн анх Яруу найргийн өдөр 1938 онд Америкийн Огайо мужид гарч ирсэн ба түүнийг яруу найрагч эмэгтэй Тесса Суизи Уэбб санаачилсан ба баярыг эртний Ромын яруу найрагч Вергелийн төрсөн аравдугаар сарын 15-нд тэмдэглэжээ.
Шүлэг унших нь тархины ажиллагааг идэвхжүүлдэг гэж Ливерпулийн их сургуулийн эрдэмтэд дүгнэжээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/19658
|
XX зууны аугаа зураачдын тухай 5 ном
|
2021/03/21
|
Урлаг
|
Орчин үеийн урлагийг ойлгохын тул ззаавал ч үгүй эрдмийн зэрэгтэй байх албагүй. Аугаа зураачдын бүтээлийг ойлгон танилцахад ном танд туслана.
Себастьян Сми
"Өрсөлдөх урлаг, нөхөрлөл, урвалт ба урлаг дахь хувьсгалт төгсжилтийн тухай дөрвөн түүх"
Уран сайхны шүүмжлэгч бөгөөд урлаг судлаач Себастьян Сми алдартай зураачид: Мане-Дега, Пикассо-Матисс, Фрейд-Бэкон, Поллок-Де Кунинг нарын дөрвөн хосын нөхөрлөлийн тухай ном бичжээ. Эдгээр бүтээлчдийн харилцаанд хардал, хорсол, өрсөлдөөн гээд л бүгд байлаа. Гэхдээ сэтгэл санааны энэ шинжүүдтэй уран бүтээлийн оргилд хүрэх эрмэлзэл зэрэгцэн оршиж иржээ.
Тэдний хэн нь ч ард үлдэхийг хүсээгүй. Энэ номонд тэдний бие биендээ үзүүлэх нөлөө байгаагүй бол зураачид энэ их амжилтад хүрэхгүй байсан гэж дүгнэжээ.
Виктор Бокрис.
"Уорхол"
Энди Уорхол амьдаа домог болж чадсан поп-арт стилийн шүтээн юм. Тэр зураач нарын үүргийн тухай төсөөллийг сууриар нь өөрчилж чадсан өнгөрсөн үеийн бүтээлч юм.
Уорхолын хүрээ ямар байв? Ямар орчин түүний уран бүтээлд нөлөөлөв? Энэ бүгдийг Виктор Бокрис номондоо өгүүлж, түүний ойр потнынхон, найз нөхөд, дайснууд, нууц амрагуудынх нь тухай ярьж өгчээ.
Акилле Олива, Марта Замора.
"Фрида Кало"
Өөрийн хөргөөр дэлхийд алдаршсан мексик зураач бүсгүйн амьдрал маш их драмтай. Трамвайн осол, хүнд гэмтэл түүнийг хэдэн сараар оронд нь хадсан. Үр хөндөлт, Диего Ривератай амьдарсан тачаалт, ээдрээтэй гэр бүлийн амьдрал энэ бүгд нь Фридагийн уран бүтээлд тусгагджээ. Италийн нэр цуутай урлагийн түүхчид Акилле Олива, Марта Замора энэ зураачийн амьдралыг өгүүлж, түүний уран бүтээлд агуулагдсан утга санааг тайлбарлажээ.
Мэри Габриэль
"Есдүгээр гудамжны хүүхнүүд"
Дэлхийн II дайн, урлаг, эдийн салбарын их доргион, Европ зураач дүрвэгчдийн туршлагын солилцоо нь Нью-йоркийн зураач нарт их нөлөөлсөн юм. Мэри Габриэль энэ бүх үйл явдлын төвд байсан Америкийн урлагийн таван одны тухай номондоо өгүүлжээ.
Номын баатрууд: Ли Каснер, Элен де Кунинг, Грейс Хартиган, Доан Митчелл, Хелен Франкенталер нарын эмэгтэйчүүдийн жишээн дээр зохиогч хийсвэр урлагийн хөгжлийг хорид оноос жараад он хүртэл гарган бичжээ. Сонирхолтой ном.
Кристина Бейкер Клайн
"Ертөнцийн зураг"
Алдартай зураачийн онгодын сахиус байх нь ямар вэ? Энэ тухай Кристина Бейкер Клайн өгүүлнэ. Зохиолч ХХ зууны их зураач Эндрю Уайеттай хувь заяагаа холбосон бодит эмэгтэйн тухай романдаа өгүүлнэ. Кристина Олсоны бүх ертөнц нь гэр бүлийн эдлэнд багтдаг. Хожим нь биеийн доод хэсэг нь мэдрэлгүй болсон амьдралаа гунигтайгаар дуусгах магадлал их болсон цагт зураач Эндрю Уайеттай танилцан түүний “Кристинагийн ертөнц” зурагт мөнхлөгджээ. Урлагийн их хүч, эмзэг хэврэг амьдрал, алдартай зургийн уран бичлэгтэй энэ ном танилцуулна.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/19547
|
Зөвлөлтийн стиль орчин үеийн зураачийн нүдээр...
|
2021/02/16
|
Урлаг
|
Пин-ап гэх зурагт хуудасны хэлбэрээр дээр үеийг орчин үеийн зураачдын нүдээр харуулж байна. Зөвлөлтөд секс, сексист амьдралын хэм хэмжээ хязгаарлагдмал байсан гэдэг. Тэр хязгаарлагдмал үеийн бүсгүйчүүдийг хэрхэн гоёоор орчин цагийн зураачид харуулсныг энд үзүүлье.
Зурганд нэр, тайлбар хэрэггүй биз. Харин та нар коммент хэлэх эсэх ээ өөрөө шийдээрэй!
Хөөрхөн хүүхэн
Гал тогоо өөрийн хуультай
Ажилдаа сэтгэлээ өгсөн сайхан хүүхнүүд
Аврагчид ажилдаа
Болзоо
Залууст туршлагаа дамжуул
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/18960
|
Европын уран зургийн од Адольф Кауфман
|
2021/02/14
|
Урлаг
|
Австрийн зураач Адольф Кауфманы (1848-1916 онууд) бүтээлүүдийг харахад “XIX зууны сүүлч XX зууны эхэн үеийн илүү амжилттай баруун европын уран зургийн нэгтгэсэн цуглуулгын дүр гэхээр. Тиймээс түүний тухай ярих нь таатайгаас гадна нэлээдгүй хүнд хэрэг юм.
"Хавар"
"Уулын нуур"
Нэг талаасаа, манай үеийн баатрын намтар нь хөгшин Европын Москвагаас Мадрид хүртэлх өргөн уудам орон зайг хамааруулсан жинхэнэ уран бүтээлийн ялалтын хурц тод хэсгүүдийн наалт юм. Маш их хөдөлмөрч, дэлхийн ихэнх хэсгээр аяласан зураач өөрийн бүтээлээр Вена, Парис, Амстердам, Брюссель, Берлиныг байлдан дагуулжээ. Түүний авъяасыг үнэлэгчдийн тоонд суут ухаантан мэргэд, урлагийн нарийн үнэлэгчид, эриний зузаан түрүүвчтэнүүд ордог. Түүний бүтээлүүд III Наполеон, II Николай, Испанийн хатан хаан Изабелла, Австрийн эзэн хаан Леопольдын цуглуулгуудыг чимэглэж иржээ.
"Далай дахь уурын хөлөг онгоц, загасчдын завьнууд"
"Цээлэнд загасчилж байгаа загасчин"
Шинэ техникээр зурах, өөрийн сэтгэгдлийн агшинг бодитоор буулгах, цаг хормыг барин онцлох, түүний зохиомжийн “давалгааны” эрчим хүч нь үзэгчдийг нөмрөн авч байлаа. Энэ бүгд нь дуншиж байгаа импрессионизмын урьдатгал байлаа.
"Зуны тухай дурсамж"
Өөрийн уран бүтээлээ тэр ихээхэн анхаарал татсан, найдлага өгсөн өөрөө зурж сурсан хүнээр эхэлжээ. Кауфман Европын уран зургийн од болсон хойноо амьдралаа төгсгөжээ.
"Намрын байгаль"
"Уулын байгаль"
"Суваг дахь завьнууд"
Нөгөө талаасаа, түүний намтар түүхийн эргэлтүүдийг санагдуулна. Австрийн зураач урт хугацаагаар үр бүтээлтэйгээр Мюнхенд ажиллаж, амьдарч байв. Ид үедээ алс холоор аялан бүтээж яваад төрлөх Вена хотноо ирэв. Гэхдээ нийслэлийнхээ Хаантны академид суралцсангүй. Адольф Кауфман нэн түрүүнд Вена, Париийг байлдан дагуулав. Гэхдээ ижил нэртэй нутаг нэгтэн шигээ зэвсгийн хүчээр биш уран бүтээлээр байлдан дагуулсан юм.
"Хоньчин"
"Уулын нуурын эрэгт"
Францын барбизоны гэх стилиэс Кауфман онгодоо оруулж өөрийн романтик үзэлтэйгээ хольжээ. Зураач Адольф барбизоны стиль нь дэлхийн урлагийг баяжуулж өгсөн бол Адольф дарангуйлагчийн онгодыг өгсөн дундад зууны буруу номтнуудын солиорол нь түүнийг иргэншлэлийн түүхэн дэх сүйрлийн дайнд хүргэсэн юм. Эцэст нь Кауфман ижил нэртэн шигээ овгоо сольсон ба тэр урт хугацаагаар Адольф Гийо нэрээр бүтээж байлаа.
"Хусан ой дахь намрын намаг"
"Неаполийн ойролцоох Искья булангийн сэдэв"
"Хусан дунд гишүү цуглуулагчид"
Хувь тавилан егөөдөл үүсгэнэ. Аз болоход өөрийн нэрний эхний үеийг (adal- эрхэм чанар) хоёр дахь үеэс (wolf- чоно) илүүтэйгээр эрхэмлэсэн Адольфуудад аз тавилан ивээх ажээ.
"Ой"
М.ЦОГТ
zen.yandex.ru
|
https://www.inews.mn/a/18935
|
СЮНГА: Эртний Японы эротик ЗУРГУУД
|
2020/12/14
|
Урлаг
|
Өнөөдрийн яриа хайр сэтгэлийн тухай, түүнийг Японы уран зурагт хэрхэн дүрсэлж байсан талаар өгүүлнэ.
Японы нүдэнд харагдах урлаг хөгжилдөө хэд хэдэн томоохон шатыг дамжсан юм. Гэтэл япон зураачид өөрсдийн үеийнхний нууцгай дотны амьдралыг түүхийнхээ бүхий л хугацаанд сонирхож иржээ.
Сэтгэл догдлуулсан, нууцхан, шулуун шуудхан гэсэн зүйл л тэднийг догдлуулан онгодыг нь дуудаж иржээ. Үүнтэй зэрэгцээд дотносохыг аль болох цөөн хэрэгсэл ашиглан гаргахыг тэд хичээж ирсэн байна. Ил задгай зураглалаас илүүтэйгээр тэд далдуур утгаар тэр харилцааг гаргахыг Японд ямагт үнэлж ирсэн гэвэл алдахгүй байх.
Японы эротик зурагнууд 17-р зууны эхээр өөрийн төрлийн чиглэлтэй болсон байлаа. Түүнд нь тусгай нэр томъёо өгсөн ба түүнийг сюнга ( 春画 ) буюу хаврын зураг гэж нэрлэжээ. Ер нь тэнд хайр сэтгэлийн чиглэл нь хамгийн ихээр сэргэн цэцэглэх хавар цагтай ямарт холбогдож ирсэн юм. Энэ төрлийн бүтээлүүдэд цэцэглэж буй мод бут ихээр зурагдсан байдаг.
Сюнгагийн өсч буй алдар нь цэгц байхыг эрхэмлэсэн Японы эрх баригч хүрээнд таатай биш байсан байх. Тэр цагт засгийг самурайн элит барьж, хайр сэтгэл гэхээсээ эр зориг, эрхэм чансааг дээдэлж иржээ. Тиймээс ч бүтэн зууны турш хаврын зургийг далдуур худалдан авч болох байсан юм. Тийм зургууд өнөөг хүрч ирсэн нь жинхэнэ эд шид гэмээр.
Энэ материалын чимгээр зургууд нь сонгогдсон Харанобүгаас эхлээд “Их давалгааг” зурсан Хокүсай хүртэл тэр цагийн бүхий л агуу зураачид Сюнга зурж иржээ. Нэртэй зураачид толгойгоо алдахаас айгаагүйгээр зурж байсныг аваад үзэхэд энэ төрөл тэдэнд хайрыг хэрхэн харж байснаа орчиндоо хүргэх зоригтой ажил байв.
Энэ бүгдийн эцэст олон зууны өмнөх хүмүүсийн сэтгэл мэдрэмжийг гаргасан, янз бүрээр “задгайлсан” хэдэн мянган зураг зурагджээ. Сюнга –хаврын зураг хүн байгаа цагт л төгсөшгүй эд аж.
Та бүхэндээ Сүзүки Харүнобүгийн зурсан зурагнуудаас хүргэлээ.
М.Цогт
|
https://www.inews.mn/a/17853
|
Бадам, Чагдар хоёрын "баавай"-тай хийсэн ярилцлага
|
2020/12/07
|
Урлаг
|
Эрдэни Жалцанов
Буриад улсын "Ульгэр" Хүүхэлдэйн театрийн уран сайхны удирдаач, найруулагч, зохиолч, "Нүүдэлчдийн зам" олон улсын Хүүхэлдэйн их наадмын ерөнхий зохицуулагч Эрдэни Жалцановтай ярилцлаа.
Бүх Оросын үндэсний театрын "Золотая маска" 3 удаагийн шагналт:
-2006 онд "Дуут сум" жүжгээр 2 удаа
-2010 онд "Кумаланы мөнхийн гэрэл дор" жүжиг
БИ ШАГДАР БИШ, БИ ЧАГДАР
-Сайн байна уу, Та? Сайхан өвөлжиж байна уу?
-Сайхаан, сайн байна уу?
-Улаан-Үдээр сонин сайхан юутай, уран бүтээл олз омог ихтэй юу?
-Улаан-Үдэд ойрд тэнгэр бүрхэг ч дулаахан байна. Тас хийсэн жавартай өдрүүд удахгүй болно.
Би 2000 оноос хойш Хүүхэлдэйн театрт уран сайхны удирдаач, Буриад FM радиод хүүхдийн нэвтрүүлгийн зохиолч, найруулагчаар ажиллаж байна. Урлаг өөрөө хязгааргүй болохоор уран бүтээл арвин байнаа.
-Танд буриад зон олноос гадна өөр үндэстэн ястны аж амьдралаас сэдэвлэсэн бүтээл бий юу?
-2010 онд Эвэнк буюу цаатан үндэсний үлгэр домог, ёс заншлаас сэдэвлэсэн жүжгийн зохиол бичиж, найруулан тавьсан. Энэ жүжиг минь надад гурав дахь "Золотая маска" авчирсан түүхтэй.
-Та монгол ахан дүүстэйгээ хэдий үеэс холбогдсон бэ?
-1991 оноос Хасар Жаргалсайхантай бид дотно найзууд болсон. Мөн Ц.Төмөрбаатар, яруу найрагч Хэнтийн Батхүү, драмын театрын жүжигчин Түвшинхүү, Хүүхэлдэйн театрын ахмад жүжигчид гээд нэрийг нь дурдахад дуусахгүй олон найз нөхөд бий. 2007 онд Монголын Хүүхэлдэйн театртай Бавуугийн Лхагвасүрэн гуайг дарга байхад хамтран ажиллаж, харилцан айлчлан тоглолт хийж, Халимаг руу фестивальд цугтаа явж байсан сайхан дурсамжтай. Одоо ч манай Хүүхэлдэйн театрт Санкт Петербургт төгссөн таван авьяастай монгол залуус тав дахь жилдээ ажиллаж байна.
-Эртний сайхан харилцааг ганхаахгүй, гагнаж яваа танд талархмаар байна. Ингэхэд та аль нутгийн хөвүүн бэ?
-Баярлалаа. Би Сартуул буриад хүн. Бидний өвөг дээдэс Завхан нутаг орчмоос гурван зуугаад жилийн тэртээ Буриадад нүүж ирсэн. Сартуул буриад халх аялгатай хамгийн төстэй. Бидний ёс заншил, ахуй соёлд ч адилхан зүйл их байдаг. Манай Зэд аймаг Сэлэнгэ аймагтай хиллэдэг болоод ч тэр үү бид монголоор бусад буриадаас илүү сайн ярьдаг.
-Таны уран бүтээлийг ажиглахад, нутгийн аялга анзаарагдсан?
-Тиймээ. Хүүхдүүд багаасаа цэцэрлэг, сургуульд орос хэлээр сурна. Хорь, сонгоол, булгад, ага гэх мэт буриад аялга бий ч буриадууд голдуу оросоор ярих юм. Буриад монголоо мэдэхгүй буриадууд ч их. Дараагийн бүтээлүүдээ энэ маягаар улам баяжуулах төлөвлөгөөтэй.
-Таны Бадам, Чагдар хоёрын богино хэмжээний хүүхэлдэй монголчуудад их хүрч, нийгмийн сүлжээнд нэлээд тарсан. Энэ бяцхан түүхийн санаа хэрхэн төрөв?
-Бага наснаас эхлэлтэй. Бидний үеийнхэн өвлийн улиралд яг л тиймэрхүү нусаа гоожуулаад цас, мөсөн дээр гулгаж, тоглож өнждөг байсан. Дашрамд хэлэхэд, Бадам, Чагдар хоёрт миний найман настай охин Янжмаа дуу оруулсан. Бадам хорь буриадаар, Чагдар сартуул буриадаар ярьдаг.
-Хөөх, авьяастай охин байна шүү. Ирээдүйн алдартай жүжигчин аль хэдийн танигдаад эхэлжээ. Та гэр бүлээ бидэнд танилцуулаач?
-Баярлалаа. Манай эхнэр эвлүүлэгч хийдэг. Том охин хөгжмийн зохиолч, Москвад амьдардаг. Дунд охин компьютер графикч, хүү зураач, бага охид дунд сургуулийн сурагч.
-Урлагийн уурхай болсон гэр бүл юм. Энэ уурхайгаас шавхагдашгүй эрдэнэс олон мянган тонноор олборлогдох нь дамжиггүй. Таны уран бүтээлд өндрөөс өндөр амжилт хүсье!
-Маш их баярлалаа. Бадам, Чагдарын хүүхэлдэйг анх эхнэр маань фэйсбүүк хуудсандаа оруулсан. Олон хүмүүст тэр дундаа монголчуудад таалагдаж, хэдэн мянгаар хуваалцсан нь сайхан санагдсан. Уран бүтээлч хүний хувьд улам их урам зориг орж, хүүхэлдэйгээ цувралаар хийж байна. Дөнгөж сая хоёрдугаар хэсэг төрлөө. Цаашид би ухаанаа уралдуулж, санаагаа хэрэгжүүлэх том ажилтай боллоо. (Инээв)
-Ярилцсанд баярлалаа.
Бадам, Чагдар хоёр
Бадам Чагдарынд зочилсон нь
"Хоёр хөвүүн"
Би том болоод чемпион (аварга) болхоб.
Би том болоод пират (дээрэмчин) болхоб.
Би том болоод человек паук (хүн аалз) болхоб.
Би том болоод пират паук болхоб.
Би том болоод кунг фу панда болхоб.
Би том болоод кунг фу пират болхоб.
А манайд Тоёота корова (Королла) бий.
А манайд тоже корова бий.
А манай ааваа милиционер (цагдаа)
А манай баавай пенсионер (тэтгэвэртээ)
А манай ээжээ домакозявка.
А манай ээжээ козявка (1. жижиг хорхой, 2. хатсан нус)
А манай
А манай
А манай...
"Абгай хүү хоёр"
Скажи, "Абгай, би болёоб"
Скажи, абгай
Үгий, ши хэлээ, "Абгай, би болёоб"
Үгий, ши хэлээ, "абгай"
Үгий, ши хэлээ, "аб- гай"
А-б-гай би-и, би-ии
Болёоб
Абгай би даарааб л шээхэм
М. Саруулсайхан
|
https://www.inews.mn/a/17735
|
Найзуудын дайсагнал буюу “Тэнцвэргүй гэрлэлт” зургийн түүх
|
2020/11/09
|
Урлаг
|
Хэн хүнгүй сайн мэдэх зургийн танилцуулга Оросын Академийн 1863 оны үзэсгэлэн дээр болжээ.
Шүүмжлэгчид зургийг үнэлэн хүлээн авчээ.
Үүнд Москвагийн уран зургийн дунд сургуулийн төгсөгч Василий Пукирев баярлаж байх ёстой байв. Гэтэл түүний баяр хөөрийг сайн найз, худалдаачин Сергей Варенцовтой муудалцсан нь тасалжээ. Найз худалдаачин нь “Тэнцвэргүй гэрлэлт” зургийг харангуутаа л түүнд маш их уур хилэнг гаргажээ.
Яагаад гэвэл?
Сергей Варенцов царай зүс сайтай нэгэн ба бас их баян байсан нь эмэгтэйчүүдийн анхаарлыг бишгүй дээ татаж ирсэн нэгэн аж. Харин 30 насны өмнөхөн нь түүний зүрхийг баян фабрикийн эзний охин эзэмдлээ. Тэр бүсгүйг Софья Рыбникова гэдэг байв.
Сергей, Софья хоёрын хайрын адал явдал XIX зуунд баймааргүй хурдаар өрнөв. Залуус харц нууцаар шидэлтээс баяр наадмын танхимын булан өнцгийн шивнэлдээнд хурдан хүрлээ. Бүгд л инж сайтай бүсгүй баян худалдаачин хоёр удалгүй гэрлэнэ гэсэн гэж байлаа. Гэтэл тэдний харьцаа хурдан чимээгүй болов. Софья өөр сонголт хийжээ.
Сергей Воренцовын хамаатан бас нэг худалдаачин Воренцовын дурсамжаас: “Тэд бие биедээ дурласан байв. Гэтэл үл мэдэгдэх шалтгаанаар мадемуазель хижээл насны баян фабрикийн эзэн Карзинкинтай гэрлэсэн юм”.
Хуримын сүй тавилт Кулиш дэх Малый Трехсвятительскийн гудамжны сүмд болжээ.
Сергей Варенцов өөрийн зовлонгоо найз зураач Василий Пукиревтай хуваалцсан байв. Харин найз нь түүнийг сэтгэл санаагаар дэмжихийн оронд бийр будгаар тэр эмгэнэлийг нь зотонд буулгасан байв.
Софьяаг хөгшин генералын сүйт болгон зураад найз Варенцовыг ард нь чимээгүй буруутгасан царайтайгаар зурсан байв. Өөрийн гомдсон царайтай зургийг үзэсгэлэн дээр харсан Варенцов найздаа уур хилэнгээ гаргажээ.
Бага зэрэг тайвширсаны дараа, Варенцов Пукиреваас зургаа өөрчлөхийг шаарджээ. Эхлээд Пукирев найзынхаа хэзээ ч ургуулж байгаагүй хуузыг зураад дараа нь царайг нь өөрчилсөн байв. Өөрийн төрхөөс оруулсан гэж ярьдаг юм билээ. Ингэж тэр зургийг засан дахин найзлах эрхтэй болжээ.
Харин Софья “тэнцвэргүй гэрлэлтээ” аз жаргалтай байсан гэх. Тэдний нас тийм хол зөрөөгүй Карзинкин дөнгөж л 38-тай байсан гэнэ. Хосууд гурван хүүхэдтэй болсон байв.
Энэ зургийн дараа Пукиревт профессор цол олгосон байв. Нэг үгээр бүгд л хожилтой байлаа. Гэхдээ хаягдсан Варенцев арай ингэж ярихгүй байсан болов уу.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/17180
|
Түүхийн жимээр аялуулах “Хаадын хөрөг” гэрэл зургийн үзэсгэлэнг өнөөдөр нээнэ
|
2020/10/28
|
Урлаг
|
Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын уугуул уран бүтээлч Д.Амараагийн “Хаадын хөрөг” гэрэл зургийн үзэсгэлэн өнөөдөр Д.Занабазарын музейд нээнэ.
Монголын өргөн уудам нутагт өнө эртнээс эзэн нь мэт оршсоор ирсэн хүн чулуун дурсгал, чулуун өв соёл элбэг. Тухайлбал, Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын Алтан овооны энгэрт ноён, хатан, хүү, бэр хүн чулуу болон Хөргийн хөндийн хүн чулуун дурсгалуудаараа алдартай юм.
Уран бүтээлч Д.Амараа “Хөрөг чулуу бол тал нутгийн тамга” хэмээн хэлж байсан юм. Тэрээр "Тал нутагтаа нүүдэллэн амьдардаг монгол хүний хувьд оюун санаа, бие сэтгэл, амьдрал ахуйтай нь салшгүй нэг хэсэг болсон урлаг, оюун санааны цогц бүтээл гэвэл хөрөг чулуу юм. Олон зууны нүүдэлчдийн ээдрээтэй цаг үеийн түүхийг өөртөө тээн тэсэж үлдэн өнөө цагтай золгосон нууц нь чулуу хэмээх энгийн боловч амьтай хэмээн үздэг байгалийн эд эсээр урласанд оршино” гэлээ.
Тэрээр сүүлийн 2 жилийн турш Монгол Улсын өргөн уудам талаар төдийгүй, ӨМӨЗО-ны Шилийн голын тал нутгаар судалгааны ажлаа явуулж хүн чулуудтай “хөөрөлдөн”, нутгийн зон олонтой уулзан учирч эрт эдүгээгийн түүх намтрыг нь эрэн сурвалжилж хээр талд мартагдаж хоцорсон хүн чулуудыг судалгааны эргэлтэд оруулж байгаа юм.
Уран бүтээлч Д.Амараа Хүн чулуудын судалгааны ажил хийх явцдаа олон арван хүн чулуудыг шинээр нээн илрүүлж, баримтжуулан авчээ.
Тэрээр өмнө нь 1998 онд “Дөрвөн цагийн морьд” уран бүтээлийн үзэсгэлэн, 2018 онд “Дөрвөн зүгийн аяс” усан будгийн үзэсгэлэн, 2015 онд “Дарьганга нутгийн өнгө” гэрэл зургийн үзэсгэлэнгээ гаргаж байв.
Энэ удаагийнх нь түүний чулуун өв соёл, дурсгалын чиглэлээр хийсэн судалгаанд суурилсан гэрэл зураг болон гар зургийн үзэсгэлэн аж.
|
https://www.inews.mn/a/16952
|
Монголын уран зургийн галерей 17 сор бүтээлээ 34 жилийн дараа шилжүүлэн авлаа
|
2020/10/28
|
Урлаг
|
Дүрслэх урлагийн музейгээс 17 сор бүтээлийг 1986 онд Төрийн тусгай хамгаалалтын харьяа Их тэнгэр цогцолбор руу шилжүүлж байжээ. Харин өнөөдөр буюу 34 жилийн дараа Ерөнхийлөгчийн өвлийн ордонд байрлаж байсан алтан үеийн бүтээлүүдийг мэргэжлийн байгууллагад нь эгүүлэн өгсөн түүхэн үйл явдал тохиолоо.
Шилжүүлэн авсан 17 сор бүтээлийг өнөөдрөөс эхлэн ирэх сарын 8-ныг дуустал иргэдэд нээлттэй үзүүлэх юм.
Монголын уран зургийн галерейн захирал Б.Сарантуяа “Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх соёл урлагийн байгууллагуудын ажилтай танилцахдаа Монголын уран зургийн галерейд данстай эдгээр бүтээлийг сан хөмрөгт нь өгөх шийдвэр гаргасан нь эхнээсээ биеллээ олж байна. Монголын сор бүтээлүүд “төрсөн гэртээ”, ард түмэндээ ирж байгаа түүхэн үйл явдал болж байна” гэв.
МУУГЗ, Ахмад уран бүтээлч Г.Дунбүрээ “Үе үеийн ахмад зураачдын шилдэг бүтээлүүд Уран зургийн галерейд ирж, үзэгч олны мэлмийг баясгах боллоо. Жишээ нь, Ардын зураач,Төрийн шагналт Д.Амгалан гуайн “Жаахан шаргын нутаг” бүтээл өнгөө алдаагүй хэвээрээ байна. Үзэгч олны сэтгэлд хоногшсон энэхүү бүтээл байх ёстой газраа, суурин дээрээ ирлээ гэж би бодож байна. Энэ зургийн агуулга нь “Суртлын бригад” хөдөө орон нутагт явж байгаа тухай юм. Уран сайханчид ард түмэндээ соёл урлагаа түгээж, гэрт болж буй үйл явдлыг хүүхэд залуучууд сонирхон байгааг харуулсан. Мөн өөрийн гэр бүлийн хүнийг бодит байдлаар нь харж, энэхүү бүтээлдээ уран сайхны аргаар мөнхжүүлсэн гэж зураач өөрөө ярьж байсан юм” хэмээв.
Ардын зураач, УГЗ А.Сэнгэцохиогийн 1962 онд нагтан буюу хар дэвсгэр дээр есөн эрдэнийн өнгөөр нарийн зураасаар шигтгэх аргаар зурсан
“Хүрхрээ”.
Реалист аж байдлын сэдэвт уран зургийн нэр төлөөлөгч С.Рэнцэн гуайн “Цэцэрлэг хот” зураг
Төрийн шагналт, Ардын зураач Ү.Ядамсүрэнгийн “Наадам”.
Эх сурвалж: montsame.mn
|
https://www.inews.mn/a/16951
|
“Галзуу” Со-гийн драма буюу Д.Сосорбарамын оршихуй
|
2020/10/26
|
Урлаг
|
Амралтын өдрөөр Төрийн соёрхолт, МУГЖ Д.Сосорбарамын “Эрх нялх аялгуу” уран бүтээлийн цэнгүүнд саатав. “Ард” кино театрын ар талын хаалгаар дөнгөж алхтал хоёр алхмын цаана хаалга нь онгорхой заалыг дүүргэн суусан үзэгч, эзэн нь хараахан ирээгүй тайз...
18.00 цагт эхлэх тоглолтоос 15 минутын өмнө очсон ч суудал дүүрч, арын суудлууд руу цөлөгдөв. Сумын клубын заал шиг жижигхэн талбайд суудал засч эсрэг талд тайз, тайзны голд нэг сандал... Хамгийн ихдээ 300 хүний багтаамжтай. Адрыг тойруулан улаан хилэн хөшиг унжуулж, гэрэлтүүрэг тавьснаар өөрөөр шинэ юм бол алга.
“Эрх нялх аялгуу” уран бүтээлийн цэнгүүн Д.Сосорбарамын дотнын найз, СГЗ Б.Цэнддоогийн “Эрх нялх аялгуу”-гаар эхлэв.
Хөх талын булаг дээр
Хөөрхөн хоолой эгшиглэнэ
Хөх зүүний үзүүр хөндлөн бариагүй л болов уу
Хөнгөн боловч гунигийн шүүдэр унаагүй л болов уу
Хөх булгийн тэнд тийм л хоолой эгшиглэнэ
Урин хаврын ногоо ургаж дуулаад байхад
Усны шувууд ирээд найралж дуулаад буухад
Унах навчсын түрүүч асгарч дуулаад харихад
Унтаад л унтаад л унтаад л байсан эрх нялх яалгуу...
Дууны ая дан буюу хөгжмийг Д.Сосорбарам өөрөө бичсэн. Түүнийгээ цэнгүүний төгсгөл хүртэл хадгалсны эцэст ирсэн зочдын сонорыг сая мялаасан байдаг юм. Өмнө дуулсан “Зүүдний гүйлга”, “Эрийн сайхан хийморь”, “Дорнын цагаан саран”-гаас дутахааргүй том дуу болсон юм байна. “59 насаа үдэх, 60 насныхаа босгон дээр дууны ая хийж үзлээ” хэмээсэн нь энэ аж.
Огторгуй тэнгэрт би шүтдэггүй Одон гаригт би шүтдэггүй Омголон догшин байгалийн сүрт үзэгдэлд би шүтдэггуй Олны хэл ам, хараал ерөөлд би шүтдэггүй Нүд аньж хувь тавиланг би шүтдэггүй Нүгэл буян, бурхан чөтгөрийг ч шүтдэггүй Би эмэгтэй хүнийг шүтдэг Би эх хүнийг шүтдэг Би ээжийгээ шүтдэг...
Ганган фракны халааснаас торгон эрээн алчуур гарган ирж нүдээ арчингаа тайзны гол руу алхахаар нь “одоо л нэг амьсгаа авах нь дээ” гэтэл үргэлжлүүлээд “Үлэмжийн чанар” шуранхайлах нь. Арван хэдэн жилийн өмнө СТӨ-нд хийсэн тоглолтынхоос огт өөр дуулалт. Хэдэн бадаг дуулсныг тоолсонгүй, өмнө сонсоогүй шинэ шинэ бадгууд шуранхайлсаар...
Хүн гэдэг чинь юу юм бэ? Хаана байнаа? Хүүхний гоо сайханд уу? Эрчүүдийн бяр тэнхээнд үү? Шинжлэх ухааны оньсыг эзэмшсэн чадвартан уу? Шинэ загвараар хувцасласан биенд нь үү? Үгүй ээ, үгүй дээ Хүн гэдэг зөвхөн үстэй толгой доторх ганц аяга үл тайлагдах шингэн алт болсон Үлэмжийн хүчит уураг тархинд нь байнам..." /Р.Чойном/
“Үүлэнд хэлбэр байхгүй Үйсэнд ширхэг байхгүй Үнсэнд тоо байхгүй Усанд өнгө байхгүй Утаанд үнэ байдаггүй Ургамалд дуу байдаггүй Учир нь гэвэл Хэтэрхий баян байгаль Хэлбэрт захирагдах дургүй гэнэ Хэнд юу сайхан бэ гэдгийг Хэлж тогтоож болдоггүй гэнэ...” /Р.Чойном/
Дуулангаа шүлэглэнэ, шүлэглэнгээ дуулна. Хаана төгсөж, хаанаас эхлэхийг таах боломжгүй.
...“Тэнгэрийн хаяанд эхэлж ассан цог
Түрүүчийн гялаан одод минь ээ
Чамаас би зүүд гуйя
Чамаас би зүүд гуйя...”
“Хээр хоносон манан газраас салж ядан дэгдэнэ
Хээнцэрхэн дэлхий шүүдэрт нь гялталзаж нялхарна
Хэлж ярихгүйгээр нэг нэгэн рүүгээ зүтгэлнэ
Хэзээ ч ирэхгүй жаргалыг амсан тамшаална аа...”
“...Самрын гурван толгойгоо
Сайвар саарлаараа туулна аа Санааны амраг чамтайгаа Санан сууж найрлая Үзмийн гурван толгойгоо Үрээ саарлаараа туулна аа Үеийн бяцхан чамтайгаа Үерхэн сууж найрлая аа...”
“...Нартад хоёр үнэн л байдаг болохоор
Ирж мэндлэх буцаж төгсөх тавилантай шүү
Хоёрхон үнэн байдаг жамаас зөрөх гээд яах вэ
Үнэнд сөгдөөд сайхан өөдрөг явья даа...”
Р.Чойномын “Гунигийн дуу”, “Зуслангийн уянга”, Б.Балжиннямын үг, ая “Дуулан хүлээж сууна уу”, “Шөнийн бороо”, “Би чамд хайртай”, “Жаргаах зүрхэн”, Д.Сосорбарамын үг, “том” Жагаагийн ая, “Uvertura” хамтлагийн дуулснаар олны хүртээл болсон “Жамаас”, Т.Ганболдын ая, Д.Сосорбарамын үг “Би өөрөө”, “Аргагүй амраг”, “Самын гурван толгой”... Лав арав гаруй, хорь шахам дуу дуулагдав. Гэсэн ч тоглолтын дараа хаалган дээр шахцалдан гарах үзэгчид "Харин ч цөөхөн дуу дуулчихлаа", "Эрийн сайхан хийморь"-ио, "Байн байн санаа алдахад"-ыг дуулсангүй... гэх. Оронд нь нэлээд олон шинэ дуу түрж орж ирсэн юм байна.
Р.Чойномын шүлэг, найраглалууд, Д.Сосорбарамын өөрийнх нь шүлгээр бүтсэн гурван ч дуу, өмнө дуулагдаж олны хүртээл болсон хуучны болон ардын сайхан дуунуудыг ар араас нь угсарч найруулсан хоёр цаг хагасын тоглолт... Дундуур нь Б.Цэнддоогийн “Хүргэн орох хууль”, “Хөдөөгийн сонгогч”, “Алтан унжлаганы тухай” хошин өгүүллэг...
Концерт, тоглолт гэхээсээ илүү драм талдаа ч гэмээр. Яалт ч үгүй Д.Сосорбарамынх л байх ёстой дуу, дурсамж, утга уянга, улс төрийн хөнгөн, хошин егөөдөл. Цэл залуухан Р.Чойномын тэсч тэвчсэн гаслангуй эндээс сонсогдож, Догшин хутагтын сахиус, шүншиг энд орших мэт нуруу руу хүйт даана. "Галзуу" хэмээх Со буюу Д.Сосорбарамын оршихуй ч ийм л буй заа.
Б.ЗАЯА
|
https://www.inews.mn/a/16913
|
Үндэсний урлагийн их театр барих талбайн газар чөлөөлөх ажлын явцтай танилцав
|
2020/10/09
|
Урлаг
|
Соёлын сайд С.Чулуун, дэд сайд М.Батбаяр, Барилга, хот байгуулалтын сайд Б.Мөнхбаатар нар Үндэсний урлагийн их театр барих талбайн газар чөлөөлөх ажлын явцтай танилцав.
Сүхбаатар дүүргийн 9, 11 дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт нийт 10 га газарт Үндэсний урлагийн их театр барихаар төлөвлөсөн. Энэ дагуу 160 айлын газрыг чөлөөлөх бөгөөд одоогийн байдлаар 91 айл газраа бүрэн чөлөөлсөн бол 20 айл газраа чөлөөлөхөд бэлэн болж зөвшилцөх шатанд явж байна. Үлдсэн 50 айлтай зөвшилцөх ажлыг хуулийн дагуу хийхээр төлөвлөөд байгаа юм. Газар чөлөөлөлт өнөөдрийн байдлаар 80 хувьтай байна гэж нийслэлийн Газар зохион байгуулалтын албаны дарга А.Энхманлай танилцуулав.
Үндэсний урлагийн их театр нь 800 орчим хүний суудал бүхий найрал хөгжмийн тоглолтын танхим, 1500 хүний суудал бүхий дуулалт жүжиг, бүжгэн жүжгийн тоглолтын танхим, 2500 орчим хүний суудалтай бүх төрлийн тоглолт, үйл ажиллагаа зохион байгуулах боломжтой танхимтай байх юм.
|
https://www.inews.mn/a/16631
|
Ж.Мөнхсайхан, Н.Онон нарт МУГЖ цол хүртээлээ
|
2020/10/05
|
Урлаг
|
Ерөнхийлөгчийн зарлигаар улс орондоо үнэтэй хувь нэмэр оруулсан хүмүүст өнөөдөр төрийн дээд одон медаль, шагнал гардуулав.
Энэ өдөр хошин урлагийнхнаас Х-ТҮЦ продакшны захирал, жүжигчин Н.Онон, Маск продакшны захирал, жүжигчин Ж.Мөнхсайхан нарт МУ-ын Гавьяат жүжигчин цол хүртээлээ.
Мөн Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын уугуул, улсын хошой аварга малчин С.Чулуунбаатарыг Хөдөлмөрийн баатар цол, тэмдгээр шагнасан.
Тодруулбал, кононавируст халдварын улмаас энэ жилийн улсын баяр наадмаар төрийн дээд одон медаль, шагнал гардуулаагүй тул энэ удаа Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж, нөхөн олгож байгаа юм байна.
|
https://www.inews.mn/a/16509
|
Монгол киноны "Даян хаан" тэнгэрт заларчээ
|
2020/10/05
|
Урлаг
|
МУГЖ Жамсрангийн Сүххуяг өнөөдөр өглөө өвчний улмаас таалал төгсчээ. 1980-аад онд Монголын драмын урлагт од болон гялалзаж, "Болд хэрхэн хатаагдсан нь” жүжгийн Павел Корчагиний дүр, “Хайрыг хайрла" жүжгээр үзэгчдийн зүрхэнд гэрэлтсэн 26-хан настай Батмөнх даян хаан /Нийт 70 орчим кино, 30 гаруй жүжигт тоглосон/, "Цоохор морины Сэдэд миний багш юм шүү дээ. Хэрвээ улс надад гавьяат өгдөг юм бол багшийнхаа шарил дээр аваачиж булна. Төр миний багшийг үнэлсэнгүй" хэмээн адарч, асаж явсан нэрт жүжигчин тэнгэрт заларчээ.
Тэрээр хамгийн сүүлд СГЗ Б.Галааридын зохиол "Суудал" жүжигт гол дүр бүтээж, мөн дэлгэцийн хэд хэдэн бүтээлд шинээр тоглосон байна.
Түүний гэр бүл, төрөл төрөгсдөд гүн эмгэнэл илэрхийлье.
|
https://www.inews.mn/a/16508
|
"Маск"-ын Ж.Мөнхсайхан, "Х-ТҮЦ"-ийн Н.Онон нарт гавьяат цол олгоно
|
2020/10/03
|
Урлаг
|
Монголын хошин урлагийн одод болох жүжигчин МС буюу "Маск" продакшны Ж.Мөнхсайхан, "Х-ТҮЦ" продакшны жүжигчин, СТА Н.Онон нарт МУГЖ цол олгохоор болжээ. Шагналыг Ерөнхийлөгч Х.Баттулга даваа гаригийн /2020.10.05/ 11.40 цагт Төрийн ордны Ёслол, хүндэтгэлийн их танхимд гардуулна.
СТА Ж.Мөнхсайхан нь 1972 оны арваннэгдүгээр сарын 27-нд Говь-Алтай аймагт төрсөн. СУИС-ийн драмын анги төгссөн Ж.Мөнхсайхан “Өнгөт инээд” хамтлагт ажиллаж байгаад “Маск” продакшныг байгуулсан юм.
Жүжигчин Н.Ононгийн хувьд мөн л СУИС-ийг жүжигчний мэргэжлээр төгсөөд УДЭТ-т ажиллаж байгаад жүжигчин Аглуу /Баттулга/, Одноо /Одончимэг/ нартай хамт "Х-ТҮЦ" продакшныг байгуулан ажиллаж байгаа. Ийнхүү “Маск” продакшн гурван гавьяаттай болох нь.
|
https://www.inews.mn/a/16490
|
Эмэгтэй хүнийг магтан дуулагч Изабель Маэгийн уран бүтээлээс...
|
2020/09/25
|
Урлаг
|
Өмнө нь та бүхэндээ хөдөлгөөний гоо үзэсгэлэн, эрч хүчийг илэрхийлдэг өнгө стилээрээ бусдаас онцгой Аргентины зураач Мариано Родргес Севальосын бүтээлийг танилцуулж байсан.
Харин энэ удаа авъяаслаг зураач, бүтээл бүрээрээ эмэгтэй хүнийг магтан дуулагч Изабель Маэ (Isabel Mahe) талаар танилцуулья. Тэрээр Францын нийслэлд төрж, дүрслэх урлагийн боловсролд өөрийгөө бүрэн зориулж суралцсан эмэгтэй.
Түүнийг уран зургийн урлагийг ойлгон мэдрэхийн тулд нутаг нэгтэн суут франц зураачдийн бүтээлийг нэгт нэггүй үзэн судалсан гэдэг.
Импрессионизм ба натурализм гэсэн реализмын хоёр урсгал зураач бүсгүйг бишрүүлдэг аж.
Импрессионизмын үндэс нь Моне, Ренуар, Дега зэргийн суутнууд бөгөөд Изабель тэдний арга техникийг хэрэглэхийн тулд ихээхэн хүчин чармайлт гаргажээ.
Изабель зураач болохын тулд янз бүрийн арга барил, дүрслэх урлагийн түүхийг ихээхэн цаг зарцуулж байж суралцжээ.
Тэр уран бүтээлийн донтон гэхдээ өөртөө үргэлж шүүмжлэлтэй ханддаг нэгэн. Зургаа зурахдаа тэр хийсвэр, зөгнөлийн чиг хандлага, урсгалуудыг ашиглан суралцдаг.
Түүний бүтээлд геометр, өнгө, туршилт холилдсон байх нь олонтаа.
Изабелийн уран бүтээл эхлэлээс өнөөг хүртэл эмэгтэй хүн болж байсан байна. Тэр уран бүтээлдээ янз бүрийн цаг үеийн суут зураачдийн арга барилаас ядаж нэгийг буулгаж байхыг хүсдэг. Зураачийн бүтээлүүд нь түүний байнгын туршилт, эрэл юм.
Зураач бүсгүй овгор товгор текстурыг цэвэр өнгө аясаар баяжуулан дүр бүтээх шинэ арга барилын эрэлд байнга байдаг нь түүний бүтээлүүдээс харагдана.
Зураачийн байгалийн өгсөн хувь тавилан нь эмэгтэй хүнийг зурагт үлдээх явдал ба түүний зурсан бүх төрөлд хүүхэмсэг гоо сайхан харагддаг гэж өөрөө тодорхойлсон байдаг.
Гэрэл зурагчин загвараа нэгэн агшинд хальсанд буулгадагаас ялгаатай нь тэр дүр бүтээхдээ ирээдүйтэйгээр зурдгаар өөр хэмээн мөн ярьж байжээ. Зураачийн эрмэлзэл нь өнөөдрийн үнэнийг зуунаар үлдээх урлаг ажээ.
Изабель Маэгийн бүтээлийг үзэгчид үнэлэхдээ "зургууд нь хүүхэнсэг төрхийн дардастай гэж онцолдог" байна.
Тэр бүтээлдээ янз бүрийн техник, материалыг ашиглаж, өнгийн баян цуглуулга болон цэвэр өнгийн хольцоор гайхалтай хослуулан тоглосон байдаг.
Түүний зурагнаас хүн төрлөхтний үзэсгэлэнт хагасын сэтгэлийн ертөнцийг харж болно.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/16345
|
“Цөмөөхэй” балетын тоглолтод оролцох хүүхдүүдийг шалгаруулна
|
2020/09/22
|
Урлаг
|
Гэрэл зургийн эх сурвалж: buro247.mn
Жил бүрийн шинэ жилийн баяраар “Цөмөөхэй” бүжгэн жүжиг дэлхийн таван тивийн театрт амилдаг билээ. Манай улсад долоо дахь жилдээ шинэ жилийн баяраар монголын үзэгчдэд хүрэх гэж байна.
Анх Монголын балетын хөгжлийн сангийн тэргүүн, Соёлын Элч, гавьяат жүжигчин Д.Алтанхуяг санаачлан “Цөмөөхэй” бүжгэн жүжгийг үзэгч олонд хүргэж байсан юм.
Энэ жил уламжлалын дагуу “Цөмөөхэй” бүжгэн жүжигт /балет/ оролцох хүүхдүүдийн сонгон шалгаруулалт энэ сарын 26-27-нд Монголын Балетын Үндэсний Сургуулийн / National Ballet School of Mongolia/ байранд 15:00-18:00 цагт болно.
Уг шалгаруулалтад 8-аас дээш насны хүүхдүүдийг сонгон шалгаруулхаар болжээ.
Энэ жил Монголын балетын хөгжил сангийн 10-н жилийн ой болж байгаатай холбогдуулан "Цөмөөхэй" бүжгэн жүжгийн тасалбар суудал харгалзахгүй 30 мянган төгрөг байх аж.
|
https://www.inews.mn/a/16252
|
Зураач Мариано Севальосын зураг бүр нь хөдөлгөөний ГОО ҮЗЭСГЭЛЭН
|
2020/09/09
|
Урлаг
|
Аргентины зураач Мариано Родргес Севальосын зураг ямагт танигдана. Түүний зураг хөдөлгөөн, эрч хүч, өнгө стилиэр бусдаас онцгой.
Урлагийн ертөнц aka MARC нэрээр сайн мэддэг Мариано Родргес Севальос 1976 онд Аргентинд төржээ.
Дүрслэх урлагт сэтгэлээ өгсөн, хөдөлгөөнт дүрүүдийг дамжуулах хүслэн түүнд хүүхэд байхаас нь төрсөн ба үүнд түүний ээж нь гол багш нь байсан аж.
Мариано Үндэсний дүрслэх урлагийн сургуульд элсэн амьдралын сонголтоо хийж байжээ. Уран зургийн арга техник, дүрслэх урлагийн үндсийг тэр нэгт нэггүй суралцсан шилдэг оюутан байв.
Шилдэг төгсөгчийн нэг болсон Марианоо Испани руу нүүж Мадридын их сургуульд суралцжээ. Тэрээр европын урлагийг уудлан суралцаж, өөрийн арга барилаа төгсжүүлж чадсан байна.
Мадридын их сургуулийг төгсөөд магистр цол авсны дараа Мариан эх орон, төрлөх хот Буэнос-Айрест эргэн ирээд боловсролоо "Estímulo de Bellas Artes" урланд үргэлжлүүлсэн байна. Маш өндөр боловсрол авсан тэр өөрийн орон зайг эзлэхээр урлагт орж иржээ.
Зураачийн бүтээлүүд ер бусын эрч хөдөлгөөнийг зурснаас олонд танигдсан билээ.
Түүний зургийг хараад төрөх мэдрэмжүүд ер бусын...
Мариано маш чадамгайгаар гэрлийн ойлт, өнгөөр тоглон дүрийнхээ хөдөлгөөнөөр үзэгчдийг татан тэднийг бишрүүлдэг.
Зураг нь амьдарч, амьсгалж, хөдөлж буй сэтгэгдлүүдийг төрүүлэхээс гадна зураг бүр нь үргэлжлэлтэй кино мэт.
Үзэгчид нь үсрэлт, зугаалга, агаарын бүжгийн... дараа юу болох дараагийн агшинг ургуулан бодохоос өөр замгүй.
Мариано Родргес Севальосын зургууд нь импрессионизм, реализм, стрит-артын хольц юм.
Зураач зургаа зөвхөн урландаа бүтээгээд зогсохгүй гудамжинд гаран ямар нэгэн ханыг чимэглэж чаддаг.
Тэрээр 2000-аад оны эхээр тэр Аргентины нийслэлд хэд хэдэн ханын зураг бүтээв. Тэдний нэг дөрвөн метрийн өндөртэй, 80 метрийн урт зураг нь "Eva Peron" метроны станцыг чимэглэж байгаа.
Бараг зэргийн бүдүүлэг стиль нь зураачийн бүтээлүүдийг улам дэгжин болгодог.
Тийм арга барил нь Севальост хурц өнгө, хялбаршуулсан шугам ашиглах боломжийг өгнө. Гэхдээ зургууд нь түүгээр хожил авна уу гэхээс муудана гэхгүй.
Мастерын зургийнхаа арын дэвсгэр болгон сонгосон түүний зөгнөлийн сэдэв нь урагш тэмүүлсэн дүрүүдийн хөдөлгөөнийг улам ч топруулж, хурдасгаж өгдөг.
Мариано Родргес Севальос саяханаас Аргентиныг ЮНЕСКО-д төлөөлөх бүрэн эрхтэй болсон байна. 2001 оноос хойш зураач өөрийн бүтээлийг нутагтаа мөн дэлхийд танилцуулж явна.
Хөдөлгөөнийг үзүүлэх авъяасыг нь аргентин зураачтай танил бүгд онцолж байгаа. Үнэн шүү.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/15995
|
Чойжин ламын сүм музейд “Өнгөрснийг маргаашдаа” цуврал арга хэмжээ болно
|
2020/09/01
|
Урлаг
|
Чойжин ламын сүм музейд есдүгээр сарын 1-6-нд “Өнгөрснийг маргаашдаа” цуврал арга хэмжээг зохион байгуулна. Энэ үеэр “Өв Эрдэнэ” хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлж буй төслүүдийг танилцуулахаас гадна хэлэлцүүлэг, лекц өрнүүлж, скейтбоардын үзүүлбэр, хүүхдэд зориулсан бүтээлч өдөр, номын солилцоо зэрэг соёл урлагийн олон талт үйл ажиллагаа болох юм.
МУЗ-ийн гүйцэтгэх захирал О.Одгэрэл “Өв Эрдэнэ” тэтгэлэгт хөтөлбөрийн хүрээнд Чойжин ламын сүм музейг 2019-2020 онд 1.1 тэрбум төгрөгөөр тохижуулсны үр дүнд тус музей нь Улаанбаатар хотын иргэдийн чөлөөт цагаа өнгөрөөх нэгэн шинэ бүтээлч орон зай болоод байна” гэсэн юм. Мөн МУЗ-ийн тэргүүн Н.Жанцанноров “Чойжин ламын сүм музейн төсөл нь хувийн хэвшил, төрийн болон төрийн бус байгууллагуудтай үр дүнтэй хамтран ажиллаж, соёлын өвийн хадгалалт, хамгаалалт, сэргээн засварлалтад бодитой хувь нэмэр оруулах, цаашлаад гадаадын болон олон улсын байгууллагуудтай хамтран ажиллах сайн жишиг тогтоож байгаагийн тод илрэл боллоо” гэж төслийн ач холбогдлыг үнэлжээ.
Үндэсний өв соёл, үнэт зүйлсийн бэлгэ тэмдэг болсон түүх соёлын дурсгалыг хадгалж хамгаалах зорилготой “Өв Эрдэнэ” хөтөлбөр 2019 оноос хэрэгжиж эхэлснээс хойш Чойжин ламын сүм болон Богд хааны ордон музей, Амарбаясгалант хийд тэргүүтэй таван төсөлд нийт 1.7 тэрбум төгрөгийн тэтгэлэг олгоод байна. Уг тэтгэлэгт хөтөлбөрийг М-Си-Эс Групп 25 жилийн ойгоороо санаачлан эхлүүлж, санхүүжүүлж байгаа бөгөөд хэрэгжүүлэгчээр Монголын Урлагийн Зөвлөл, хамтрагчаар БСШУСЯ-ны Соёл урлагийн бодлогын газар, Соёлын өвийн үндэсний төв, дотоод гадаадын дурсгалт барилгын сэргээн засварлалтын зөвлөх экспертүүд ажилласан юм. “Өв Эрдэнэ” тэтгэлэгт хөтөлбөрийн хүрээнд соёлын дурсгалт газрууд болон дурсгалт уран барилгын нөхцөл байдал эрсдэлийн судалгаа шинжилгээ, барилгын сэргээн засварлалт, хадгалалт хамгаалалтын төлөвлөлтийн чиглэлээр төслүүд хэрэгжүүлж байна.
“Өв Эрдэнэ” хөтөлбөрийн үйл ажиллагааны хүрээнд Чойжин ламын сүм музейг Дэлхийн хөшөө дурсгалын сангийн “World Monuments Watch 2020” хөтөлбөрийн яаралтай хамгаалах шаардлагатай дэлхийн 25 дурсгалт газрын нэгээр бүртгүүлж, олон улсад сурталчлан таниулах ажлыг эхлүүлсний үр дүнд АНУ-ын Элчин сайдын нэрэмжит Соёлын өвийг хамгаалах сан /AFCP/-аас санхүүжилт бүрдүүлэн, Чойжин ламын сүм музейн Ядам сүмийн барилгыг 2021-2022 онд Дэлхийн хөшөө дурсгалын сантай хамтран сэргээн засварлахаар болсон. 2019-2020 онд хэрэгжүүлсэн дээрх төслүүдийг танилцуулах хэвлэлийн бага хурал Чойжин ламын сүм музейд энэ сарын 4-ны 12.00 цагт болно.
|
https://www.inews.mn/a/15838
|
Т.Билгүүн-Од: Хамтлаг, дуучид өөрийн гэсэн имижтэй байх нь зөв гэж боддог
|
2020/06/19
|
Урлаг
|
-Таныг “Флаш” хамтлагийн гишүүн гэдгээр хүмүүс мэддэг. Анх хэзээ хамтлагийнхаа гишүүн болж байв?
-Манай хамтлаг 2006 онд байгуулагдаж байлаа. Тэр үеийн хүүхдүүд бүгд хамтлагтай байсан цаг үе. Би ч гэсэн хамтлагтаа орохоос өмнө надаас ах хүмүүстэй нэг хамтлагт байсан. Тэд “Guys 666” хамтлаг шиг дуу хийгээд л намайг тэдэн шиг үглүүлэхийг хүсдэг байсан юм. Харин би өөрөөр үглэх, дуу хийхсэн гэж боддог байв. Тэр үед ФМ-104 дээр их ирдэг байсан “Флаш” хамтлагийн гишүүдтэй анх танилцсан. Мөн санаа нийлснээр тэд намайг хамтлагтаа орох уу гэж асуусан. Ингэснээр Баба, Нандиа, Төөмөө гэсэн гурван гишүүнтэй байсан “Флаш” хамтлагт дөрөв дэх гишүүн нь болж орсон.
-Хамтлагаараа хамгийн анх удаа тайзан дээр гарсан дурсамжаасаа хуваалцаач?
-Дээр үед байсан хип хоп холбооноос зохион байгуулсан Монголын бүх том хип хоп хамтлаг оролцсон “Тамхины эсрэг” шоуны тайзан дээр огт гарч үзээгүй хүүхдүүд анх удаа дуулсан. Дараа нь УБ паласын “Опен эйр” танхимд болсон “Люмино”, “Татаар”, “Дөрвөн зүг” хамтлагийн тоглолтод дуулж байсан. Дараа нь хамтлагаараа бие даасан тоглолтоо хийж байлаа. 2010 оны зургадугаар сарын 10-нд хийсэн тоглолтод одоо Комеди лабт комеди хийдэг Мөнхжин буюуMG, Gee, Бобо, Эзлэхүүн, “No name” гэсэн 7-8 хамтлаг оролцсон. Гэхдээ тэр үед хамтлаг, дуучид тоглолтын нэг хэсэг болж ордоггүй. Бидний өмнө халаалт маягаар дуулаад дараа нь бид тоглолтоо хийдэг байлаа.Ер нь хамтарсан тоглолт хийдэг байсан гэж хэлж болно.
-Одоо тэр тоглолтод чинь оролцсон хамтлаг, дуучидтай хэр холбоотой байдаг вэ?
-Дуучин Gee байна. Хип хоп урсгалд хийж бүтээсэн зүйлтэй хүн. Биднээс ах ч хүнтэй их сайхан харьцдаг. Ер нь хүндэлж, дэмжиж явдаг.Мөн жинхэнэ амжилттай яваа хүмүүс хүн танихаа больдоггүй. Хүнтэй илүү гоё харьцаад явдаг. Харин шинээр олны танил болж байгаа зарим нэг хүн өөрийгөө мундаг гэж боддог юм шиг байгаа юм. Би олны танил болчихсон учраас тэрэнтэй харьцаж болохгүй гэж боддог байх. Намайг тэдэнтэй харьцаатай байхаар араас нь гүйгээд байна гэж боддог байж магадгүй. Гэхдээ энэ бодол нь хэзээ нэг өдөр өөрчлөгдөнө байх гэж боддог.
-Хүмүүс хамтлаг дуучдыг ам барьж дууллаа гэдэг. Энэ талаар таны бодол?
-Одоо ам барьж дуулна гэж байдаг юм уу. Дээр үед бол тэгж дуулахаас өөр аргагүй болдог байсан үе бий. Ер нь ам барьж дуулна гэж байж болохгүй л дээ. Амьдаараа өөрөө дуулах нь алдсан ч гэсэн надад лав гоё санагддаг юм. Мэдээж өнгө алдах юм гарна. Гэхдээ их өнгө алдвал онигоо болно. Бид яг ам барьдаг байсан үеийн хамтлаг. Тэр үед техник нь муу. Тоглолтод оролцож байхад ихэвчлэн бүх микрофон нь ажилладаггүй байх нь бий. Дөрвөн гишүүнтэй хамтлаг дөрвөн микрофоны нэг нь ажиллахгүй тохиолдолд ам барих үе гардаг байсан. Ямар нэг микрофоноор дөрвүүлээ дуулалтай биш.
-Одоо танай хамтлагийн гишүүд юу хийж байна вэ?
-Хувиараа янз бүрийн юм хийж байна. Мийгаа гурав, Нандиа, Баба хоёр хоёр хүүхэдтэй сайн аав болсон. Миний хувьд дуу хөгжим хийгээд явж байна. Харин одоо коронавирус гарч тайзан дээр дуулалгүй удчихлаа. Тайзаа санаж байна. Тайзан дээр дуулахад хүмүүс дагаж дуулах гоё шүү. Хамтлагаараа зарим нэг газар очиж дуулахаар манай дуунуудыг сонсдог, мэддэг хүмүүс ирээд дагаж дуулахаар сайхан санагддаг. Сонирхуулахад “Татаар” хамтлагийн Заяагийн студид уран бүтээлээ бичүүлдэг. Тэнд хийж байгаа зүйл байна. Ер нь олон гоё юм хийж байгаа.
-Дуучин Bebe юунаас айдаг вэ?
-Энэ талаар нэг их чухалчилж бодож байгаагүй юм байна. Үзэх дуртай ч аймшгийн киноноос айдаг. Мөн аав ээжийгээ нас барах ч юм уу, тиймэрхүү зүйлийг хааяа бодохоор айдас хүрдэг. Айна гэдэг чинь тийм муухай зүйл бас биш гэж боддог. Зэвүүн мэдрэмж шүү дээ.
-Тэгвэл ямар спортоор хичээллэдэг вэ?
-Одоо фитнессээр хичээллэж байгаа. Хүүхэд байхдаа ушу, кунфу, сагсны секцэнд явдаг байсан юм байна. Найзуудтайгаа хөлбөмбөг тоглох дуртай. Сонирхож үздэг спорт гэвэл сагс, хөлбөмбөг. Фитнесст бол хааяа жин нэмэх гээд байдаг учраас жингээ хасахын тулд явдаг юм.
-“Хархны өгөөш” кинонд тоглосон байх шиг харагдсан?
-Тэр кинонд бид тоглох байсан ч амжаагүй. Ер нь над шиг клипэн дээрээ жүжиглэх авьяасгүй хүн кинонд тоглох боломж нь байлаа ч тоглодоггүй. Найруулагчийг нь уурлуулаад хачин юм болох байх.
-Хамгийн сүүлд ямар ном уншив?
-Яг одоо өнгөрсөн жил авсан “Тоомжиргүй амьдрах бяцхан урлаг” гэдэг номыг уншаад дундаа орж байна. Гэхдээ уншиж амжихгүй л байна. Би хувь хүний хөгжлийн номноос илүү уран зохиолын ном унших дуртай. Гэхдээ хольж унших хэрэгтэй. Уран зохиолын ном хүний төсөөлөн бодох чадварыг хөгжүүлдэг гэж боддог.
-Найз гэж ямар хүнийг хэлэх вэ?
-Найз нөхөд гэдэг бол хамгийн гоё юм. Бас олон найзтай байх хэрэггүй. Цөөхөн сайн найзтай байх хэрэгтэй юм болов уу. Найз гэдэг үг их өргөн бүх зүйлийг агуулсан үг. Тиймээс найз шиг найз байхын тулд олон зан чанартай байх хэрэгтэй гэж бодож байна. Найз гэдэг бол их гоё үг.
-“Флаш” хамтлагт анх дуулаад ямар хөлс авч байв?
-2006 онд хамтлагаараа цөөхөн хүнтэй ресторанд дуулаад 20 мянган төгрөг авч байсан юм байна. Тэр үед хөдөлмөрөөрөө, дуулаад мөнгө олж болдог юм байна гэдгийг мэдрэхэд их сайхан санагдаж байсан. Тэгээд хамтлагаара хоолонд орж байсан. Гэхдээ 15, 16-тай хүүхэд байхад нэг их орлого олоод байдаггүй байлаа. Дээрээс нь анхнаасаа мөнгө бидэнд чухал байгаагүй. Гоё дуутай, клиптэй болох, тоглолтоо хийх нь л чухал байсан. Тэрийгээ хийсэн. Тухайлбал, бидний гаргасан дөрвөн цомог, тоглолтын тасалбарууд байна. Хүмүүс биднийг хэчнээн муулсан ч, хийсэн бүтээсэн бүхнийг минь үгүйсгэж чадахгүй. Бид хүүхэд байхаасаа энэ бүхнийг хүсдэг байсан.
-Ганцаарддаг уу?
-Ганцаардалгүй яахав. Тийм үедээ кино үзэх, машинтайгаа гадуур явах, ном унших, юм боддог. Ганцаардах чинь ер нь гоё. Гоё мэдрэмжүүдийн нэг. Өмнө нь дууны үг бичдэг байсан. Одоо больчихсон. Ганцаардана гэдэг чинь эморно гэсэн үг биз дээ. Харин хэцүү үед бол ганцаардал чинь сайхан юм биш.
-Зарим нэг хамтлаг, дуучид гарч ирээд хайрын тухай дуу дуулахгүй амьдралын тухай дуулна гэдэг. Энэ талаар юу боддог вэ?
-Байж болно. Тэд чинь өөрийн гэсэн чиг зорилго, имижтэй байх хэрэгтэй. Тэр өөрийгөө бүрдүүлэх юманд нь хайрын дуу дуулахгүй, сонсохгүй гэж зурагтаар гарахдаа имижээ бүрдүүлэхийн тулд тэгж ярьж болно. Энэ нь байж болох, байх ёстой зүйл гэмээр байна. Монголд урлаг хөгжиж байгаа энэ үед жаахан ялгаатай байх хэрэгтэй. Надад бол зөв санагддаг. Би бас багагүй хугацаанд дуу зохиогоод хийчихлээ. Тэгээд бодож байхад бид олон тэрбум хүнтэй ертөнцөд амьдарч байна. Би дуртай үгээрээ, дуртай дуугаа дуулах нь надад олдсон хамгийн том эрх чөлөө, боломжийн нэг. Түүнийгээ яаж илэрхийлж гаргах нь хамаагүй байх. Олж сонсох хүмүүс нь олж сонсоно биз. Эсвэл хэн ч сонсохгүй байх ч магадлалтай. Бүгд Gee шиг байх албагүй гэж боддог.
Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин
|
https://www.inews.mn/a/15040
|
Ахмадуудынхаа бүтээлийг архивт өглөө
|
2020/06/10
|
Урлаг
|
Монголын гэрэл зурагчдын нэгдсэн холбоо, Архивын ерөнхий газартай хамтран ажиллах санамж бичигт энэ оны дөрөвдүгээр сард гарын үсэг зурсан юм. Энэ хамтын ажиллагааны хүрээнд ахмад гэрэл зурагчдынхаа бүтээлийг улсын архивын санд хадгалуулах зорилгоор тухайн уран бүтээлчийн нэрийн хөмрөг үүсгэх ажлыг эхлүүллээ.
Уг ажлын эхэнд МГЗНХ-ны хамгийн ахмад гишүүн, соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ж.Даваасамбуу, ахмад гэрэл зурагчин Л.Санжмятад, Б.Батцэрэн, С.Батсүх нарын бүтээлийн дээжийг өчигдөр архивын санд хүлээлгэн өглөө. Тэдгээр бүтээлээр Олон улсын архивын өдрийг тохиолдуулан үзсгэлэн гаргаж олон нийтэд толилуулсан байна.
Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин
|
https://www.inews.mn/a/14776
|
“Уртын дуунд түүх, соёл, хэл бүгд багтсан”
|
2020/06/09
|
Урлаг
|
Г.Тамир Баянхонгор аймгийн Өлзийт суманд төрж өссөн. Тэрээр одоо хувиараа бизнес эрхэлж байгаа нэгэн. Тэрээр уртын дууг багаасаа сонирхдог байжээ. Эрийн гурван наадмаар бөхөө үзээд сууж байхад ард нь уянгалдаг уртын дуу түүнийг өөрийн эрхгүй татсан гэж байлаа. Г.Тамир шашны ном зохиол унших дуртай бөгөөд анх говийн Догшин хутагт Данзанравжаагийн зохиолыг уншиж байгаад тэндээс уртын дууны шүлэг, яруу найргийг олон удаа уншсан байна. Тухайн үед найруулга, үгийн баялгыг биширч байсан нь түүнийг уртын дуунд дурлуулсан гэв. Дуунд дуртай тэрээр өөрийнхөө хэмжээнд богино дуу дуулдаг байсан ч уртын дууг төдийлөн аялж зүрхэлдэггүй байсан гэж байлаа.
Хүмүүс уртын дуугаа сонсдог хэдий ч төдийлөн дуулах гэж эрмэлздэггүй. Мөн уртын дууны сургалт ч ховор байдаг гэлцдэг. Гэхдээ Г.Тамирын хувьд өөрийн сонирхлыг хөгжүүлэхийн тулд 2013 онд гавьяат жүжигчин Б.Батболдын уртын дууны сургалтад суусан байна. Тэр цагаас хойш уртын дуу дуулах дуртай болжээ. Түүний хувьд уртын дууг сурахад хамгийн хүндрэлтэй байсан зүйл нь амьсгаа авч гаргах байсан гэлээ. Уртын дуу бол амьсгааны урлаг гэв. Нэг амьсгаагаар хэдэн авиа гаргахад л дуусдаг аж. Амьсгаагаа зөв авдаггүй уртын дуучин ямар ч дууг хүчээр дуулдаг гэсэн. Тиймээс уртын дуу дуулахыг хүссэн хүмүүс хамгийн түрүүнд амьсгаагаа зөв авч гаргаж сурдаг байна. Уртын дуу сурч байгаа хүн дуугаа цээжлээд амьсгалаа удирдаж сурахаас гадна сайн морин хуурчгүй бол сайн дуучин болж чадахгүй. Морин хуурчийнхаа тоглож байгаа аялгууг сонсохгүй буруу өнгөөр дуулах алдааг анх суралцаж байгаа хүмүүс их гаргадаг гэв. Тэрээр өөрийнх нь морин хуурч, СУИС-ийн багш Соёлын тэргүүний ажилтан Т.Алтанбат их зүйл зааж зөвлөдөг гэсэн юм. Уртын дууны сургалтад яваад долоон жил болж байгаа ч түүний хувьд энэ нь дөнгөж эхлэл ажээ.
Тэрээр энэ хугацаанд 30 гаруй дуу дуулж сурсан байна. Нутаг, нутгийн дуу өөрийн гэсэн онцлогтой байдаг болохоор одоо болтол бүрэн сурсан гэж боддоггүй гэв. Г.Тамир нийслэл, хөдөө орон нутагт болдог уралдаан тэмцээнд байнга оролцдог бөгөөд анх дүүргүүдийн дунд зохион явуулдаг “Хууртай мөнхөд аялгуу”-д оролцож гуравдугаар байр эзэлж байжээ. Г.Тамир ”Тэмцээнд оролцохдоо их сандарч байсан. Их сандарснаас болоод шүүгчид хаана сууж байгааг ч харж амжаагүй. Өвдөг чичрээд хэцүү байсан” хэмээн ярьж байсан. Энэ нь түүний анхны тайз бөгөөд сэтгэлд нь хоногшсон хамгийн сайхан үйл явдал байжээ. Түүнээс хойш олон уралдаан тэмцээнд оролцож чамлахааргүй амжилт гаргасан байна.
Г.Тамир “Сүүлийн үед залуучууд маань уртын дууг сонирхох нь ховорхон болсон. Энэ нь миний сэтгэлийг эмзэглүүлдэг зүйлийн нэг. Уртын дуунд түүх, соёл, хэл яриа, үндэс угсаа бүгд багтсан байдаг. Уртын дуунд хэрэггүй зүйл нэг ч үгүй. Гүн ухааны шашны дуу ч их байдаг. Мөн монгол ахуйн соёл, нүүдэлчдийн амьдралтай уртын дуу салшгүй холбоотой. Тиймээс залуусаа уртын дуугаа сонсож уярал ухаарлыг түүнээс аваасай гэж хүсдэг гэсэн юм. Миний хувьд өглөө бүр сэрэхдээ өөртөө зориулан нэгэн сайхан уртын дууны түрлэгийг хэлдэг. Энэ нь
Жаа Үүлэн чөлөөний нар мэт
Өчүүхэн энэ явах насаа
Үнэн мөнх дор барьж
Үгүй муухайгаар хууртдаг шүү дээ та мину зээ
Жаа Идэр цовоо саруул сэргэлэн насандаа
Эс сурсан эрдэм номыг өтөлж харьсан хойноо
Эргэж сурна гэдэг маш бэрх биш шүү дээ та мину зээ хэмээх энэ хоёр түрлэгийг өглөө бүр өөртөө сануулж хэлдэг. Цаг үрэлгүй үргэлж өөдлөх ёстой гэдгийг илүү дутуу зүйлгүйгээр сайн ойлгуулсан гэж боддог. Тиймээс залуустаа хандаж үндэсний баялаг өв соёлоо сонсож, ойлгож хүндлэхийг уриалж байна” гэсэн юм. Түүний бас нэгэн мөрөөдөл нь “Жавхлант сүрэг, Дөрвөн цаг” хэмээх дууг өөрийн хэмжээнд дуулж дүрсжүүлэхийг хүсдэг гэж байлаа.
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
2020.6.9 МЯГМАР № 112 (6337)
|
https://www.inews.mn/a/14705
|
“The Hu” хамтлаг “Graspop Metal Meeting” хөгжмийн наадамд оролцоно
|
2020/06/09
|
Урлаг
|
"The Hu" хамтлаг олон улсад алдартай “Graspop Metal Meeting” хөгжмийн наадамд оролцохоор болжээ. Энэ арга хэмжээ нь 25 дахь жилдээ болох гэж байгаа аж. Хөгжмийн наадам энэ сарын 17-20-нд уламжлал ёсоор Бельги улсад товлогдсон бөгөөд домогт “Aerosmith” хамтлаг ч оролцох юм байна.
Эх сурвалж: www.zms.mn
|
https://www.inews.mn/a/14700
|
НАРТАЙД...
|
2020/06/05
|
Урлаг
|
М.Цэемаа
Найман сарын наран шарсан халуун өдөр Монгол Улсын сүлдэт баганын урдаас орох нарийн зам дээр “бээжин жип” гэх зэгэл саарал машинууд шилээ харан зогсоцгоож тусгаар улсын торгон хил рүү орохоор ээлж дарааллаа хүлээн аажуухан урагшилна. Хилийн энэ боомтоор олон жилийн урьд сураг тасран салж холдсон ах дүүс уулзаж учралдахын баяр гуниг хосломхой ахуйд садан сүлбээгээ эрэн бэдэрчүхүйн баяраа цээжнээ баринтагласан Маамхүү эмгэн өчнөөн жилийн зовлон харууслаа цээжнээ зураглан тэвчивч зовхиноо гялтайх өнчин нулимсаа нуун ханцуй дотроо наминчилж сууна. Шороо түйрэнгээр нүүр нүдгүй булсан тэртээх 60 гаруй жилийн өмнөхөн ах дүүсээрээ жингийн тэн дүүргэсэн нэжгээд хүн үгийн мугуйд автан үүр шөнөөр хана униа харжигнуулан ачаалаад нүүн явахад эмгэн дөнгөж л наадах цаадахын зах зухыг гадарлахтайгаа нас зүсийг зүүж ядан байж. Нүд эрээлжилж толгой эргэм эл нүүдлээс хойш аавынхаа бараа турууг олж харсангүй. Орой шөнө аргал хорголд алсхан явсан ч айдас хүйдэс хормой даган дарж, өнчирсөн сэтгэлдээ эх нутгаа үргэлж хадгалж яваа эх нь өдөр ирэх тусам урд хормойгоо өшигчин зулзаган хус шиг туяалзсан нуруу нь хатсан загийн хожуул шиг бөгтийсээр нүдний зовхи нь бүлцийж улайгаад цаг үргэлж усан хүрээ татсаар явах. Нүүж очсон нутагт удаа ч үгүй морьтой явган буу агссан энгийн цэргийнх нь мэдэгдэхгүй монголоор дультраатан муухан ярих хүмүүс ирж хэдэн нялх хүүхдүүдийг нь уйлуулан орхиод эхийнх нь гарыг ард нь шидмэсээр хүлээд тэмээнд тэгнэн хаашаа ч юм авч оджээ.
Энэ өдрөөс хойш хөөрхий муу эхийнхээ царайг олж үзсэнгүй. Дайжиж зүдэг бүдэгхэн яваа хэдэн нялх хүүхдүүд дээр холын садангийн ганц бие хар хүн Шижээ амь тэмцэн явсаар ирэхэд хүний мөрөөс болсон хүүхдүүд баярлалдан угтаж авлаа. Учрыг үл ухавч ус нутгаасаа ойж гарсан хөөрхий хүмүүс бие биедээ нөмөр нөөлөг болох ая эв нь таарвал буцаж уугуул ус нутгаа бараадахыг хүсэвч нэгэнт оройтож харийн хүний хүйтэн саварт өртөх нь тэр. Усаа таних нь байтугай нусаа ч арчих чадал мөхөс Маамхүүд өмбөн бөмбөн овоохойд ах хоёр дүү нь л хажууд нь байвал уугуул ус нутаг хэмээн сатаарах ч яамай л болоод байв. Гэсэн ч өсч өндийн буй ах Раднаа, Маамхүү хоёрын сэтгэлийн үзүүрт өсч өндийсөн өлгий нутгийн элст толгод Хүрмэнгийнх нь явган хүрэн улаан уулс сэрвэлзэж өндөлзсөөр л. Хоёр дүү нь даанч нялх балчир байна даа.Эх оронгүй, эцэг эхгүй өнчрөхийн ихээр өнчирсөн тэднийг өнөөхөндөө өндөр өвгөдийн өршөөл ивээл нь ивээж өсч өндийсөөр нас биед хүрч элдэв эсийн наад цаадахыг ухаарч эхэллээ.
Үрээ морь, бяруун гунж ундаалсан ус, уугуул нутгаа зорин гүйж одох лугаа өглөө босоод л хойд зүг рүү зүглэн идээ ундааныхаа дээжээ өргөж тулгалж бадраасан Монгол Улсын минь гал голомт бадамлан буй хэмээн цээжний чандаа аргадна. Айлын шоовдор хүүхдүүд шиг хажиглуулж жижиглүүлж, мөрдүүлж, хавчуулж түмэн зүйлээр зововч шүд зуун амьдрахуйн араас шогшсоор. Хонгортон шаргалтах говио, бөндийж буржийх хармагийн бутат элсэн толгодоо цээжний угтаа хадгалан, сэтгэлийн хайландаа аргадаж суусан Шижээ өвгөн цагийн эрхээр элэгдэж бурхны зүг рүү сажилж, хорин настай хонгор зүстэй ах Раднааг нь цэрэгт дайчлан авч явсаар сургийн үзүүр алдарч билээ. Бүр хожмоо там тумхан сургаар Түвдийн өндөр хөх уулсын дунд амь гээснийг мэдэж билээ.
Маамхүү эцэг эхээс үлдсэн хэдэн малын буянаар хоёр дүүгээ хүний зэрэгт хүргэж ирсэн ч хүний л үзэх зовлон зүдгүүрийг ханатал амссаар гучин насны босгоноо тулж иржээ. Мао Зэ Дуны “улаан хамгаалагч”-дын эрин үе ирж солиорч галзуурахаа шахсан хэсэг бүлэг залууст “цагаачин бүсгүй” огт таалагдахгүйгээр барахгүй түүнийг элдвээр хяхан хавчиж хоёр ч удаа гацааны төв дээр хорьж элдэв эсийг асууж шалгаан эрүүдэн тамласан аж. Улаан хамгаалагчдын хорооны улаан хамгаалагч өөрийгөө өвөрлөгч гэх “хятад” залуутай танилцаж түүний нөмөр нөөлөгт хоргодохоос өөр аргагүй болов. Маамхүү хоёр дүүгээ гэж хамаг л бүхнээ зориулавч тэднийг хамт амьдрахыг засаг захиргаанаас зөвшөөрөхгүй байлаа. Отгон дүү нь угийн ухаан сийрэг сэргэлэн охин тул сургууль номоор явсаар Тайвань гээч улсыг арван тав орчим насандаа зорьсоор сураг төдий.
Эх орноосоо салсан хүн насан туршдаа уйлдаг гэдгээр уйлж, ганихарч явсаар хүн л хойно тэр л орчиндоо дасч, гуч хол гарсан хойноо хүү төрүүлэв. Хүү нь багахандаа хормойдон дагаж уйлан хайлан унан тусан явсаар овоо хүний дайтай өсч өндийгөөд ирсэн ч байгаа байдал аяг ааль нь нэг л хол хөндий “сэрүүн” хүн болоодохлоо. Өрнөөс унасан үр минь дээ гэж энхэр тэврээ хатавч уух идэх нь ч таарамж тохиромжгүй эв нийцгүй харь хахь байхлаар Маамхүү хөдөө гадаа явахдаа “хэзээ хийсэн үйлийн үр” юм бол гэж дотогшоо нуран нуран уйлна.
Туурга тусгаар Монгол минь мандаж бадарч байгаа л гэнэ лээ. Би л аз муутайдаа ойж гараад муугаа үзэж яваа нь энэ. Хэзээ хийсэн үйлийн үрээ үүрч яваа юм бол доо гэж бодохоор хоолой дээр нь бөөн хар юм тээглэж нүдэнд нь усан далай цэлэлзэнэ. Бүхэл бүтэн жарныг туулж үзэхээ үзэж яваа Маамхүүгийн сэтгэлд гэрэл тэргэлээр туссан хэрэг явдал энэ яваа насанд нь тохиох юм гэж санасангүй. Хятад Монголын харилцаа наашлан эерч эгэл хүний зовсон зовлон дээр гэрэл гарч, эх эцгийнхээ уугуул, өөрийнхөө төрж өссөн нутаг зүгээс Маамхүүг хайж сурагласан мэдээ ирж санаж сарвайх тэдэнтэйгээ бүтэн жарны хойно уулзаж учралдахаар яваа нь энэ. Монголоос ижийнх нь талынхан сурагласаар сургийн үзүүр Маамхүүд ирж хамаатнууд нь нутагтаа ирэхийг урьжээ.
Гацааны засгийн ордноос унаа хөсөг гаргаж нэгийн зэрэг харуул дагуултай Монголынхоо хил дээр зогсч, цөнгөө түрэхээ зогссон хүний орчлон хөл алдан эргэж байх шиг санагдана.Таана үнэртэх зөөлөн салхины үзүүр үнсэн угтах шиг ижийтэйгээ, аавтайгаа, эрх хонгор настайгаа учран золгох шиг яаран догдолж хөл газар хүрэхгүй зүрх дэлсэн догдловч сэтгэл нэг л гонсгор.70 хол гарсан чавганцыг дагаж яваа энэ албаны гэх хятад “миний аль насанд таарах ёстой тээг юм” бол доо гэж бодох. Хормой норгон унасан нь л яах аргагүй үнэн болохоос бусдаар харь хүн шиг болсон хүү нь л дагаад яваа нь болмоор л юм даа. Өдий насны чавганцын хэр хэмжээ гэж байх л даа. Хүний эрхээр яваа гэж бодохлоор хоолой багалзуур нь бачуурч өмсч яваа хөх торгон бошинзныхоо хоолойн товчийг шурдхийлгэн тайлж уртаар шүүрс алдав.
Цэнхэр улаанаар алаглаж алтан соёмбо нь гялалзсан Монгол Улсын төрийн далбаа салхинаа намирсаар хилээр орогсодыг шалгаж яваа цэргийн дүрэмт хувцастай залуухан сайхан охиныг харсан эмгэн эхэр татан уйллаа. Хүний нулимс барагддаггүй аж. Маамхүүгийн нулимс дууссан л баймаар даа.
Хилийн шалган нэвтрэх дээр тулж зогссон орог саарал “Бээжин жип” машинаасаа эмгэн залуухан хүн шиг шууран шаламгай нь аргагүй бууж шалганы төмөр хаалтнаас сөхрөн адис авлаа. Ай хөөрхий хүний сэтгэл гэдэг орой ёроолгүй, оосор бүчгүй аж. Төөнөрөн шаргалтах наран баруунаа ташиж говийн элсэрхэг хөрсний тоос бургилан тэртээ ард үлдэнэ. Говийн аараг бүүрэгхэн толгод цэнхэр зэрэглээндээ нойрмогхон харагдаж санаа бодол хөл малгайгүй хөврөн хөвсрөвч “амьд явахад алтан аяганаас рашаан хүртдэг” нь үнэн ажгуу. Алтан аяганаас ус уухаас ч эрхэм ойж одсон, төөрч будилсан амьдрал нь утга төгөлдөржиж төрөлтэйгээ учран золгож элгээ дэвтээх нь нэн баярламаар. Миний ижийн минь, аавын минь ураг төрөл уудам эх орон нутагтаа тавтайхан жаргаж суугаа нь л надад юу юунаас эрхэм юм даа.Үхэхээс бусдыг үзэж хүний нутагт үйлээ эдэлж явсан надад өөр юу хэрэгтэй юм. Ханатлаа амьсгалах сан, эх нутгийнхаа агаараар. Ханатлаа уйлах сан элгэн садандаа очиж...
Тэртээд өндөлзөх сундлаа уулсын бэлээр цагаан гэрүүд бөмбийж харах барааны үзүүрт энд тэндгүй тэмээ мал налайна. Аараг бүүрэг толгодын энгэр хормойгоор усанд яваа сүрлэг амьтад гэмээр хайлаас,тооройнууд сүглийж хүглийж харагдана. Ай ямар сайхан бэ. Нутаг минь нутаг минь энэ ертөнцөд тулах цэг минь... Говийн элсэрхэг шинэхэн замаар давхисаар айлсан буусан гурван цагаан гэртэй хот айлд хүрч очив. Гэрийн гадуур хонь мал налайж тэртээ холоос дөрвөн нүдтэй улаан халтар нохой хонхорцог нь нэвсийх сүүлээ өргөн сүр үзүүлэн угтан давхиж ирлээ. Хилээр орж ирсээр бүхэл юмс танил дотно санагдаж өр өмөрсөн он жилүүд илааршчих шиг.
Хот айлын баруун талын том цагаан гэрээс Маамхүүгийн үе насны авгай гарч ирснээ буцаж яаран орж явчхав. Удсан ч үгүй хадаг намируулан гарч ирэн угтаж авахад нь арайтай л дуу алдан хашхирсангүй. Яг л муу ижий нь баригдаад явахынхаа өмнө нь “хаашдаа өнгөрөв бололтой миний хүүхдүүд хэзээ нэг цагт нутагтаа тэмцэж очдог юм шүү” гэж захиж суусан нь харагдаад хоёр нүдийг нь нулимс бүрхээд ирэв. Дашмаа...тийм тийм Дашмаа өдий олон жил болоход нэрийг нь мартсан ч үгүй шүү дээ. Сайнаасаа салж саруулаасаа төөрсөн би зовлонгийн далайд сэлж явахдаа ясаа хуссангүй ээ...гэж Маамхүү бодлоо. Хөл дүүжлэн очсон унаанаасаа хотны хөлд буусан Маамхүү гүйх шахуу явсаар Дашмаагийн өмнө очвол хоёр хөгшин төөрөлдсөн хувь заяагаа зөөллөн дуу дуугаа авалцан уйлан тэврэлдлээ.Хэчнээн жилийн шаналангаа таягдан хаясан “бөөс олдовч бөгс цээжээр нь хуваах” бүл эгч дүүс уулзалдан учиралдлаа.
Орчлонгийн орой болж нар баруунаа унаж амьсгал сэрүүсээд ирсэн учирсан улс цайлж дайлаад хот айлын гурван гэрт инээд наргиан дуу цовоо цолгиун. Дашмаагийн ач зээ нар гэрээр дүүрэн ижийтэй нь усны дусал шиг адилхан Маамхүүд дотночлон эерэх ч хамт ирсэн хүү болох нүдний цагаан хүрээт шилтэй туранхай цонхигор дөч эргэм насны хүн, жолооч нь гэх хятадтай төдийлөн ойрчилж хэл нэвтрэлцэх нь “зайтай”. Ирсэн нь ч тэр, угтсан нь ч тэр хөндий хол байгааг ажигласан Маамхүү дал хол гарч үхэл нь үхрийн зэлэн дээр ирсэн би ер яав л гэж салж төөрсөн ах дүүдээ ирсэн л үнэн дэг. Дотор хүн гэдэг дотор л хүн байдаг хойно доо гэсэн бодлоо дотроо хадгалж сууна. Маамхүү хүүгээ жолоочтойгоо тамхилахаар гарах зуур гэр доторхыг нүд эргүүлэн харснаа сэтгэл нь амарч “миний хүүхдүүд ээ энэ улсын дэргэд янз бүрийн юм хамаа намаагүй бүү яриарай. Тэр нүдний шилтэй нь миний төрсөн хүү мөн хэдий ч “хүний биеийг нь төрүүлэхээс санааг нь төрүүлэх биш дээ” гээд гэм хийсэн хүн шиг газар ширтэн үрчгэр зовхио гарынхаа долоовор хуруугаар зөөлөн арчаад авав.
Гэрт ялаа ч ниссэн сонсогдмоор ахуйд Дашмаагийн гурван настай зээ хүү гайхсан байртай хорголон хар нүдээ дүгрэглүүлэн харсаар босоод эхийнхээ энгэр өөд асан өвөр дээр нь гарч суулаа.Өндөр эмээтэй нь мөн ч адилхан энэ эмээ яагаад уйлаад байгаа юм бол. Бяцхан хүү айх шиг ч гайхах ч шиг... Энэ томчууд чинь яаж орхив доо байз...
2018 он. Хүн чулууны хонхор
|
https://www.inews.mn/a/14644
|
Дэлхийн хамгийн өндөр үнэ хүрсэн гурван УРАН ЗУРАГ
|
2020/05/18
|
Урлаг
|
Аугаа зураачдийн бүтээлийн үнэ үе үе бишрүүлж байдаг. Янз бүрийн дуудлага худалдаа дээр зургийн үнэ хэдэн арван саяар яригддаг билээ. Урлагийн түүхэнд хамгийн өндөр үнэтэй зургуудыг та мэдэх үү?
1. Дэлхийн хамгийн үнэтэй зургуудын чансааг Леонардо да Винчийн "Ертөнцийг аврагч" нээж байна. Нью-Йоркийн Christie’s дуудлага худалдаа 2017 оны арваннэгдүгээр сарын 15-нд 450 сая 312 мянга 500 доллараар зарагджээ.
Зургийн төлөөх өрсөлдөөн 100 саяас эхлээд 20 минутын дараа 450 сая доллар болсон байлаа.
Зураг нэг биш удаа маргаан гаргаж ирсэн ба жинхэнэ эх зураг мөн эсэх гэсэн эргэлзээ өнөөдөр ч унтрахгүй байна. Уулын болор бөмбөлөг Христийн зүүн гарт баригдсан байгаагаар зурагдсан нь гол маргааныг үүсгэдэг байна.
Тунгалаг бөмбөлөгийг нэвтлэн харагдах Исусийн хувцасны хэсэг болон аврагчийн алганы дүрс нь оптикийн хуулийг зөрчдөг. Леонардо өөрөө оптикийн шинжлэх ухааны судалдагхүны хувьд тийм алдааг гаргахгүй гэж шинжээчид хэлдэг. Тиймээс суут зураач зургийг зураагүй гэдэг ажээ.
2. Поль Гогены "Хурим хэзээ вэ?" зураг 2015 оны хоёрдугаар сард 300 саяар худалдагджээ. Зурагдсан хоёр тати эмэгтэйн нэг нь нутгийн уламжлалын дагуу цэцэг зүүсэн нь нөхөрт гарах гэж буй илэрхийлжээ. Нөгөө нь түүнийг энэ үйлдлээс холдуулахаар барьсан мэт.
Гоген Таити арлын эмэгтэйчүүдийг зөвхөн хайр сэтгэлд зориулагдсан мэтээр алдаршуулсан хүн. Биржийн муугүй маклер байсан тэр 40 хүрэх үеэр бүхнээ орхин аралд ирээд тэнд 13 настай охинтой гэрлэсэн байдаг. Мөн тэнд л тэр зураач болсон юм.
3. Чансааны гуравт Виллем де Кунингийн "Солилцоо" зураг 300 сая доллараар зарагдсанаар бичигджээ.
Хийсвэр зураачийн энэ бүтээлд будаг нялаад л хаясан юм шиг. Виллем Де Кунинг бүх он цагийн аугаа хийсвэр зураачдын тоонд багтаж иржээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/14315
|
Зотон бүтээлээс “айлгүйтэх” бүсгүйчүүд...
|
2020/04/23
|
Урлаг
|
Зураач: Константин Разумов.
Төрөл: Импрессионизм, реализм.
Хэрэгсэл: Тосон ба пастель, зотон.
Улс: Орос.
Константин Разумов нь 1961 онд ОХУ-д төржээ. Тэрээр Оросын орчин үеийн зураач жинхэнэ бодит байдлыг хуулсан фигуративын хөрөг зургийг импрессионизм ба реализмын төрлөөр зурдаг.
Зураач эмэгтэй хүний дүрийг гаргахдаа бараг зураг бүрт нь давтагдах тусгай нүүр царайг сонгожээ. Разумов ганцхан эмэгтэйг зурдаг гэсэн сэтгэгдэл төрөхөөр.
Шүүмжлэгч нар Разумовын бүтээлээс хөнгөмсөн маягийн будаг түрхэлт, бас өнгө сүүдрийн агаарын тоглолтын жинхэнэ импрессиозмыг үзэгчид хардаг гэж бичжээ.
Зураач эмэгтэй хүний дүрийг сэргэн мандлын үеийн дэгжин гялбааг орчин цагийн маягаар бүтээж чаджээ. Дэгжин эмэгтэйчүүд зотонгоос үзэгчидтэй тоглон “айлгүйтэх” ажээ. Тэд эмэгтэй хүний гоо үзэсгэлэнг мэдрүүлдэг.
Түүний бүтээлүүд нь арилжаа талаасаа Тусгаар тогтносон орнуудын орон зайд топт нь орж байна. Гэхдээ тэр нь зураачийн уран бүтээлийн өлсгөлөнг дарж чадаагүй юм.
Харамсалтай нь интернэтэд зураачтай хийсэн ганц ч ярилцлага байдаггүй. Тиймээс энэ зураачийн талаар дээр хэлснээс өөр мэдээлэл өгөх боломжгүй байна.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/13842
|
Винсент ван Гогийн уран зураг төрсөн өдрөөр нь хулгайд алдагджээ
|
2020/04/14
|
Урлаг
|
Дэлхийн алдарт уран бүтээлч Винсент ван Гогийн "Хаврын цэцэрлэг" нэртэй уран зураг Нидерландын "Сингер Ларен"-ы музейгээс хулгайд алдагджээ. Тус музейн зохион байгуулагчдын мэдээллэснээр гэмт хэрэгтнүүд шөнө дунд музейд нэвтрэн алдарт зураачийн 1884 онд туурвисан бүтээлийг хулгайлсан байна гэжээ.
Музейн захирал Рудольф де Лорм "Нөхцөл байдал хүнд үед ийм гарз хохирол учирсанд маш их харамсаж байна" хэмээн мэдэгджээ.
"Хаврын цэцэрлэг" уран зураг нь Нидерландын "Гронинген"-ий Музейд харьяалагддаг ба уран зургийг түр хугацаанд "Сингер Ларен" музейд байршуулсан байжээ. Тус музейн үйл ажиллагаа цар тахлын улмаас түр зогсоод байсан юм.
Cонирхуулахад, "Хаврын цэцэрлэг" уран зураг нь 6.2 сая ам доллараар үнэлэгддэг байна. Мөн түүний төрсөн өдөр буюу гуравдугаар сарын 30-ны өдөр хулгайд алдагдсан нь олны хүний анхаарлыг татаад байгаа юм
|
https://www.inews.mn/a/13642
|
Уран зурагт буулгасан ахуйн харилцааны айдсуудыг харцгаая!
|
2020/04/07
|
Урлаг
|
Ахуйн харилцааны аймшгууд буюу бидний амьдралд байнга тохиолддог зүйлсийг уран зурагт хэрхэн буулгасныг харцгаая!
Зураач: Дагмар Эвелин Цирулла /эмэгтэй/
Төрөл: Реализм
Хэрэгсэл: Тосон будаг, зотон
Улс: Австрали
Дагмар Эвелин Цирулла: "Миний уран бүтээл нь хүмүүс ба тэдний ээдрээтэй харилцаа юм. Гол зорилго минь жинхэнэ бодит мэдрэмжийг гаргах явдал байсан. Түүндээ үзэгчдийг татан оролцуулж, тэр мэдрэмжийг өгөхийг зорьсон юм"
Австралийн залуу зураач эмэгтэй Баруун Сиднейн их сургуулийн уран зургийн фигуратив (Фигуративизм) чиглэлийн бакалавр зэрэгтэй төлөөлөгч юм. Энэ чиглэл нь биетийг бодит байдлаар нь дүрслэх онцлогтой. Түүний уран бүтээл нь ахуйн харилцааны дарамт, мэдрэмжийг харуулсан цувралаар алдартай аж.
Шүүмжид тэмдэглэснээр, зураач эмэгтэйн бүтээл нь нийгэм дэх эмэгтэйчүүдийн байдал, феминизмд чиглэгдсэн ажээ. Түүний бүтээлийн эмэгтэйчүүд нь бие даасан, гоо үзэсгэлэнгээ хадгалсан гэхдээ тэргүүний үүрэг шаардаагүй хүмүүс аж.
Гэлээ ч гэсэн түүний үндсэн сэдэв нь гуниг, шаналал байлаа. Тэр нь өнгө, элдэв тэмдгээр илэрдэг.
"Би ихээхэн эмзэг сэтгэлтэй хүн. Хүний гуниг зовлонтой байнга тааралдаж, дотроо шаналж явдаг. Энэ тухай ярихгүйгээр саруул ухааныг хадгалахгүй. Тиймээс миний зураг дотоод сэтгэлгээний шаналлыг илэрхийлдэг. Тэр нь намайг авардаг"
Зургаа зурахын өмнө тэр юуг дүрслэх, үйл явдлыг зотон дээр хэрхэн өрнүүлэхээ сайтар төлөвлөн боддог аж.
"Нэр нь үзэгчдийг хөтөлнө. Үзэгч өөрөө хэрэгтэй сэтгэмжээ авч дүгнэлтээ хийх ёстой. Ямраар хүлээн авах нь түүний хэрэг учраас тэр нь ямагт зөв болно"
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/13490
|
Суут зураачдын "МУЗА" нар нь хэн байв?
|
2020/04/06
|
Урлаг
|
Ренуар, Дега, Ботичелли… гээд л бүгдийг олон хүн мэддэг. Харин тэдний байнга зурдаг байсан хүмүүсийн нэрийг тэр болгон мэдэхгүй байх. Ингээд суут зураачдын муза нь хэн байв гэдэгтэй танилцая.
Берта Моризо (Эдгар Дегагийн муза)
Берта Моризо гэдэг эмэгтэй зураач байсан ба импрессионистуудын хүрээнд багтаж байжээ. Уран зургийн академийн жил тутмын нэр хүндтэй үзэсгэлэн болох Парисийн салонд тэрээр 23 настайдаа бүтээлээ тавьж байлаа.
Бүсгүйн гарал энгийн биш түүний өвөг дээдэс нь рококо эриний нэртэй зураач Фрагонар байв. Хорин настайд нь түүний багш нь Камиль Коро болон пленэр буюу үгчилбэл гадаа агаарт ажиллах арга стилийг зааж өгсөн байдаг. Олон тооны шүүмж нар түүний авъяасыг тэмдэглэсэн ба тэрээр амьд ахуй цагтаа алдар нэрээ олж авчээ.
Зураач эмэгтэй 1868 онд Эдуард Манетай нөхөрлөж, нэг биш удаа зуруулж байлаа. Тэдний хооронд романтик харилцаа байгаагүй. Берта Эдуардын дүү Эжен Манетай гэрлэсэн байв.
Симонетта Веспуччи (Боттичеллийн муза)
Симонетта нь Сэргэн мандлын үеийн Флоренцийн цуутай хөөрхөн хүүхэн байв. Медичи вангууд Жулиано ба түүний дүү Сүрт Лоренцо хоёр түүнд сэтгэл алдарч байсан ч тэр Флоренцид ирэхээс өмнө Марко Веспуччийн эхнэр болсон байжээ.
Боттичелли тэдний гэр бүлд ойр байсан ба үзэсгэлэнт Симонеттаг сонирхохгүй байж чадсангүй. Зураач өөрийн бүх Дагинууд ба Венера нартаа өөрийн музаагийн төрхийг чээжээр зурж ирсэн гэдэг.
Харамсалтай нь 1476 онд Симонетта халуун хижгээр 23 насандаа таалал төгсчээ.
Сюзанна Валадон (Тулуз-Лотрек, Ренуар хоёрын муза)
Угаач эмэгтэй охин Сюзанна 11 настайгаасаа ажиллаж эхлээд 15-тайдаа циркт Лотрекийн нүдэнд өртжээ. Хэсэг хугацааны дараа тэр түүнд зуруулах болсон байна. Ер нь Валадон Берта Моризогоос эхлээд олон зураачдын дуртай модель болсон байдаг. Тэр зүгээр нэг зуруулаагүй тэднээр зураг зурахыг заалгаж, амьдралынхаа 40 жилийг урлагт зориулжээ. Тэрээр Дүрслэх урлагийн Үндэсний нийгэмлэгийн гишүүн болсон анхны зураач эмэгтэй юм.
Жейн Берден (Россеттийн муза)
Хэрэв түүнийг Прерафаэлитуудын хүрээний Данте Габриэль Россетти ба Эдвард Берн-Жонс хоёр анзаараагүй бол Жейн ядуу гэр бүлийн энгийн нэг эмэгтэй чигээрээ дуусах байлаа. Өндөр, туранхай, том нүдтэй, хар үстэй бүсгүй Рафаэлийг шүтэгч зураачдын хүрээний дуртай муза, гоо үзэсгэлэнгийнх нь жишиг болж чаджээ.
Тэрээр Уильям Моррисийн эхнэр болсон нь Россеттийн төгсгөлгүйгээр зурахад нь саад болсонгүй. Жейн хожим сайн боловсрол эзэмшээд английн нийгэмлэгийн дээд хүрээнд багтжээ.
Лидия Делекторская (Матиссийн муза)
Лидия 22 настайдаа 63 настай Матисийн ажилтан болоод түүнийг нас барах хүртэл 22 жил зураачийн солигдошгүй муза, менежер, модель байлаа. Тэрээр зураачийн 90 зурагт нь зуруулж, зураачийн нас барсны дараа Матиссаас өвлөгдөн ирсэн зургуудыг Эрмитажид шилжүүлэн өгчээ.
М.ЦОГТ
|
https://www.inews.mn/a/13456
|
Хайрын дуучид: Дэлхийн дүрслэх урлагийн СОНГОДГУУД
|
2020/04/01
|
Урлаг
|
Өөрийн уран бүтээлд хайр сэтгэлийг дуулсан дэлхийн гайхамшигтай зураач нарын бүтээлээс танилцуулья. Климт, Шиле, Роден, Бернини гээд л дэлхийн дүрслэх урлагийн түүхэнд өөрсдийгөө мөнхөлсөн мастерууд олон бий.
Жованни Лоренцо Бернини "Аполлон ба Дафна"
Жованни Лоренцо Бернини "Аполлон ба Дафна", 1622-1625 онууд, Боргезе галарей, Ром
«Би гантигийг ялаад түүнийг лааны тос шиг зөөлрүүллээ …»
Артемида дагина шиг онгон цэвэр үлдэх ам өчиг өгсөн, голын бурхан Пенейн охин Дафна, үзэсгэлэнт охин сахиуст сэтгэлээ өгсөн залуу бурхан Аполлоны тухай домгийн сэдвийг Бернинни гантигаар сийлэн амилуулжээ.
Яг тодруулбал бүх сэдвийг биш түүний оргил хэсгийг тэр урласан байгаа. Аполлонд баригдсан Дафна бурхадад хандан аврахийг гуйн лөврын мод болон хувирч буй агшинг зураач чулуунд буулгажээ. Хайрыг дагалдах хүсэл тачаал, цөхрөл бүрэн дүүрнээр барималд буужээ.
Франческо Айец "Үнсэлт"
Франческо Айец "Үнсэлт", 1859 он, Брера пинакотека, Милан
Айецийн "Үнсэлт" зургийг түүний бодит зураглал, хүсэлт хайрт тавьсан их анхаарлынх нь хамт итали романтизмын магтаал дуу гэж болно. XIX зууны хоёрдугаар хагасын улс төрийн их үйл явдалд өгсөн хариулт нь энэ байв.
Хайртаа баригдсан залуусын уулзалтыг нууц болзоо эсвэл залуугийн тэр үеийн итали цэргийн хувцастай адил хувцасласнаас харвал хагацлын уулзалт гэмээр байгаа юм.
Огюст Роден "Мөнхийн хавар"
Огюст Роден "Мөнхийн хавар", 1900-ээд онууд, Эрмитаж, Санкт-Петербург
«Зовлон, баясгалан, сэтгэмж нь манай урлагт улам бүрээр үйлчлэх боллоо...»
Бас нэг домгийн сэдэв бас сонгодог бүтээлийн сонголт болон Родены барималд мөнхлөгджээ. Овидийн “Фасти” гэх эртний Ромын хуанлийн баярт тайлбар өгсөн яруу найргийн нэгэн бүлгийг бараг тэр чигт нь барималдаа Роден буулгажээ.
Үзэсгэлэнт охин сахиус Хлоридаг Баруун салхины бурхан Зефир хулгайлдаг. Эротизм, экспресси гэх сэтгэлийн бүрэн илэрхийлэл, хүслэн биесийн “хөдөлгөөн” бүрт мэдрэгдэнэ. Францын барималч "Мөнхийн хаварт" өөрийн асситент Камилла Клодельтай ургуулсан энгийн биш харилцааныхаа мэдрэмжийг гаргасан юм.
"Мөнхий хавар" нь дуудлага худалдаанд хамгийн өндөр үнэ хүрсэн уран бүтээлчийн баримал болсон юм.
Густав Климт "Үнсэлт"
Густав Климт "Үнсэлт", 1908, Дээд Бельведер, Вена
Эхлээд харахад Климтын "Үнсэлт" зураг нь хайр сэтгэл, хүслэнгийн тухай гэмээр. Хоёр хайрт ангалын эрмэгт тэврэлдэн зогсоод үнсэлцэнэ. Хорвоо хүлээж байг. Гэхдээ зургийн хэсгүүдийг анхааралтай харахад бүсгүй эрэгтэйн эрхэнд байгаа аж. Тэр өвдөг сөгдөн хөл нь өвсөнд орооцолдож, нэг гар нь зангидагджээ. Ганцхан түүний царай нь хайр гэдэгт эргэлзэл төрүүлэхгүй.
"Үнсэлт" зураг нь Климтын уран бүтээлийн хямралаар бичигдсэн ч зураачийн хамгийн алдартай бүтээл нь болжээ.
Марк Шагал "Ягаан амрагууд"
Марк Шагал "Ягаан амрагууд", 1916, хувийн цуглуулга, Москва
Саарал, цэнхэр, ногоонтой хамт "Ягаан амрагууд" нь зураачийн 1914-1917 онуудад бүтээсэн цувралыг бүрдүүлдэг. Янз бүрийн өнгөөр хайр сэтгэлийг үзүүлсэн юм.
Эгон Шиле "Нууц амрагууд" (Тэврэлт)
Эгон Шиле "Нууц амрагууд" (Тэврэлт), 1917, Дээд Бельведер, Вена
«Биесээс ялгарах гэрэл гэгээг би бичнэм...»
Шилегийн үзүүлсэн хайр нь тачаангуй, секси, мэдрэлтэй бөгөөд ямар нэгэнт хаалт, чимэггүй. Зургийг зураач 28 настайдаа насбарахаас нэг жилийн өмнө урлажээ. Зургаас Шиле зураач, Шиле эр хүн гэдэг харагддаг.
Рене Магритт "Амрагууд"
Рене Магритт "Амрагууд", 1928, Нью-Йоркийн Орчин үеийн урлагийн музей (МоМа), Нью-Йорк
Магритт зургаа хариу шаардсан үгийн таавар мэт зурдгаараа алдартай. Түүний энэ зураг ч ялгаагүй. Олон бэлгэдэл, нууц тэмдгүүд зурагт байгаа. Зурагтаа буулгасан Магриттийн санааг олон янзаар тайлбарладаг. Хайр сэтгэл сохор, хайраас толгой эргэн, түүнийгээ алдана эсвэл жинхэнэ хайр сэтгэлд ил тод байх ёсгүй гэх мэтээр тайлбарладаг. Үзэгч бүр л түүнийг өөрийнхөөр шийдэх ёстой болов уу.
Константин Сомов "Дурласан Арлекин"
Константин Сомов "Дурласан Арлекин", 1912, хувийн цуглуулга, Санкт-Петербург
Сомов нандин нинжин хайрын яруу найргийг бүтээжээ. Арлекины гарыг барих гэсэн хатагтай, элдэгээр тэврэх гэсэн Арлекин, навчисийн цоорхойгоор тэдний харах гэсэн хөгжөөтэй багууд... гээд л деталуудад нь Сомовын зохиомж, өнгийн хослолууд нь түүний суутыг илтгэх бус уу?
М.Цогт
|
https://www.inews.mn/a/13351
|
Бүсгүйн сюрреалист уран зураг дахь ахуйн АЙДСУУД
|
2020/03/29
|
Урлаг
|
Зураач эмэгтэй: Женнифер Кронин.
Төрөл: Сюрреалист гиперреализм.
Хэрэгслүүд: Зотон, тосон будаг.
Улс: Америкийн Нэгдсэн Улс.
Женнифер Кронин нь Америкийн визуалист зураач бөгөөд биет сюрреализмын төрлөөр ахуйн амьдралыг зурдаг.
Уран бүтээлийн үндсэн сэдэв нь ахуйн өдөр тутмын хязгаарлагдмал амьдралын хүрээнд гол баатрынх нь хийж байгаа тэмцэл аж.
Уран бүтээлч Женнифер Кронин "Гадаад саарал орчин ба хүний дотоод эсэргүүцлийн буриглалыг зурагтаа буулгахаар оролдож байна" гэжээ.
Энд үзүүлэгдэж байгаа бүх бүтээлүүд түүний өөрийн хөргүүд юм.
Зураач бүсгүй "Өөрийн дотоод сэтгэлээ дүрсэлснээр би бодит амьдралыг дахин утгачилж байна. Өнгөрсөн туршлага болон бүтэлгүйтлээ би өөр өнцгөөс харах гэсэн юм" хэмээн өгүүлжээ.
Энэ бүсгүйг дипломтой сэтгэл зүйч гэдгийг мэдэхэд илүүдэхгүй байх. Энэ нь түүний сюрреализмд нөлөөлдөг нь мэдээж.
Зураачийн тухайд:
Тэрээр Иллинойс мужийн Оук-Лоун хотод төржээ. Одоо түүний урлан нь Чикаго хотод байрладаг бөгөөд Иллинойс мужийн Урбан Шампейны их сургуульд уран зургийн боловсрол эзэмшжээ. Уран зургийн болон уран сайхны боловсролын хоёр бакалавртай.
Өөрийн бүтээлийн тухайд:
"Миний уран зураг буланд шахагдаад гарц хайж байгаа, үл үзэгдэх саадыг нэвтлэн хаяг, сүсэгийн шоронгоос зугтах гэсэн эмэгтэйн түгшүүр юм".
Түүний зургууд 680$ доллар гэх мэт хамгийн бага үнээр Америкийн дуудлага худалдаанд тавигддаг. Учир түүнийг дэлхийд танигдаагүй, уран бүтээлээ эхэлж байгаа зураач гэдэг. Голчлон түүний бүтээлийг хувийн цуглуулга ба америкийн галерейнуудаас харж болно.
Зураачийн бүтээлд орчин үеийн экологийн асуудалд зориулагдсан байгалийн цуврал зургууд бий. Түүнийг зураачийн өөрийнх нь сайтаас үзэж болох юм.
М.Цогт
|
https://www.inews.mn/a/13236
|
Зөвхөн миний АННА
|
2020/03/19
|
Урлаг
|
Хармаар, хүрмээр, хамт баймаар...бүтэхгүй бол бүр үхмээр. Энэ бол хайр. Кино, ном, зохиол, шүлэг найрагт л байдаг хайр. Ийм хайр зөвхөн зохиолд байдаг уу. Магадгүй ээ.
Хэн нэгэнд тэсэхүйеэ бэрхээр дурлаж, ямар ч ашиг сонирхолгүйгээр хэн нэгний хайрыг авахыг хүсч, хамт байсан ч хангалттай бус санагдаж, хэрвээ бүтэхгүй бол амьдралын төгсгөл ирсэн мэт харанхуйлж, өөр юуг ч бодохгүй, өөр юуг ч хүсэмжлэхгүй...Хайраас төрдөг хачин олон хөг аялгуунууд.
Эмэгтэй хүний хайр бүр хэцүү, хэт эмзэг мэдрэмтгий. Хайр гэдэг хүний сэтгэлээс урган гардаг хорвоо дэлхийг эргүүлж ч мэдэх хүчирхэг үзэгдэл байх.
Бидний өдөр тутмын амьдралд тийм хайр таардаг уу. Үгүй л болов уу. Учир нь бид юуг ч хүлээн авахад, юуг ч алдахад бас юуг ч золиослоход бэлэн тийм их хүчээр хайрлахаас айдаг. Яагаад гэвэл бидний тархинд ашиг сонирхол гэгч чанд хатуу бодол цаг ямагт эргэлдэж байдаг.
Оросын алдарт зохиолч Л.Н Толстойн "Анна Каренина" жүжгийг Монголын театр тавих гэж байгаа. Аннагийн хайрыг ахин дахин мэдрэх цаг холдож хөл хорионд орсноос Аннагийн тухай, хайрын тухай, жүжгийн тухай хэдэн талаас нь ургуулан бодох завтай болгочхов.
Эмэгтэй хүний нүцгэн үнэн
Аннагийн хайр ямар хайр вэ. Яагаад зуун хол өнгөрсөн ч мөнх мэт оршино вэ? "Анна Каренина"-г анх гуч хүрээгүй насандаа санаандгүй байдлаар олж уншиж билээ. Хэт зузаан дээрээс нь тийм ч гойд сайхан зохиол гэж санагдаагүй сэн. Ямартаа ч ой тойндоо Аннаг үзэсгэлэн төгөлдөр, язгууртан эмэгтэй гэж зурагладаг байв. Харин Вронскийн ямархуу залуу болох нь их тод буудаг байлаа. Залуухан чинээлэг гялалзсан цэргийн офицер.
Тэр үедээ сэтгэл хөдөлгөм үйл явдал, зохиолын амт шимтийг нь тийм ч гүнзгий ойлгоогүй ч бүтэн уншаад дуусгасан. Хайр сэтгэлийн тухай ямар ч бүтээл хүнийг татах шидтэй байдаг. Тийм л сэтгэгдэл үлдсэн санагдана.
Харин 30 гарсан хойноо дахин нэг уншихад тун өөр, бүр гүн гүнзгий ул мөрөө үлдээсэн юм. Ер нь уншигчид хайрыг нас, амьдралын туршлага, алдаа онооныхоо ширхэг бүхнээр зүрхэндээ тусгаж авдаг ч байж мэднэ. Энэ насандаа дахин уншихад гуниг, шаналал, бэтгэрэл, өмчирхөл, хардалт гээд хайр гэгчийн цаадах хамаг л гашуун шорвог амт тэр чигээрээ хоолойд аргана. Гэр бүл гэх хязгаарлагдмал хүрээ үр хүүхдийн өмнөх үүрэг хариуцлага, эр нөхрийн төлөөх золиос.
Харин дөчөөс дээш насанд Аннагийн эмэгтэй хүний эр зориг, итгэл төгс байдал, хайрын төлөөх халширч няцашгүй их тэмцлийг нь гайхан биширч билээ. Хүмүүс хайрын төлөө золиос гаргахаас айдаг. Учир нь тэдэнд гэр бүл, дэг ёс, хүмүүсээс эмээх айдастайгаа зууралдаж жүжиг тавьж амьдрах нь илүү амар байдаг.
Үнэнээрээ үлдэхээс жүжиглэж амьдрах нь хялбар. Хайртай мэтээр жүжиглэж хоосон сэтгэлээ хууралтаар дүүргэх нь элбэг. Харин Аннагийн хайр дэндүү үнэн, дэндүү ил. Гурван жилд нэг, таван жилд нэг удаа унших тусам өөр өөрөөр уншигддаг гайхам зохиол.
Хайраас амссан шарх сорви, аз жаргал бүхэн зүрхэнд үрчлээ суулгадаг болохоор л тэр биз. Эмэгтэй хүн бүрийн давтагдашгүй, илэрхийлж баршгүй ад мөрийн асч дүрэлзсэн, сөгдөж буусан ааш араншинг хамгийн тодоор буулгасан нь энэхүү зохиол. Эмэгтэй хүний нандин нууцыг юу ч үгүй дэлгээд тавьчихсан мэт. Эмэгтэй хүний үнэнг нүцгэлчихсэн.
Эр хүн, эмэгтэй хүний хайрыг ингэж бичнэ гэхэд итгэмээргүй. Зохиолч урьд насандаа нулимсандаа живтлээ хайрлаж дурлаж явсан мэт санагддаг. Ер нь дүрүүдийн сэтгэлийн нарийн хөдөлгөөн, дотоодод нь болж буй зөрчил тэмцэл, уй гуниг, бодол шаналлыг түүнээс илүү зурагласан зохиол тун ховор. Түүгээрээ ч зуун зууныг дамжиж буй.
Үзэх л үлдлээ...
Жүжгийг УДЭТ-ын ерөнхий найруулагч Төрийн соёрхолт Н.Наранбаатар найруулж байгаа. Зохиолыг жүжиг болгон бичсэн хүн нь Н.Пүрэвдагва, зураач Т.Ганхуяг (СТА), Хөгжмийн зохиолч нь Ш. Өлзийбаяр (СТА). Бас л дан эрчүүд. Эмэгтэй хүний хайр сэтгэлийг эрчүүд хэрхэн урлах вэ гэдэг нь бас л сонин.
Театрынхан хөшгөө нээхээр тэсч ядан, үзэгчид нь Анна Каренинагаа хүлээсээр... Тэр хооронд номын сангаа уудлан Аннатай ахин учирч амжлаа.
Зохиолоо уншчихаад жүжгээ үзэхээр театрыг зорих нь. Хоёр дахин үймэрч, хоёр дахин шаналах нь. Анна Каренинаг уншихад санаа сэтгэл сүлэлдэн үймэрдэг.
Хүн бүрийн сэтгэлийн мухарт хайрын эзэн нь хадгалаастай байдаг. Бүтсэн, бүтээгүй нь хамаагүй бүгд л сэтгэлдээ эзэнтэй байдаг билээ. Тэр эзнээ дуудан даллаж, эргэн санаж, шаналж бэтгэрч, хүсэн мөрөөдөж, шатаж шаралхаж заримдаа үзэн яддаг. Хайр шархгүй, шаналалгүй болохоороо амтгүй ч юм шиг.
Эмэгтэй хүнийг эр хүний өнцгөөс харвал тайлагдашгүй оньсого мэт, үүл цахилгаан, солонго шиг хэт хуурмаг. Их найрагч Данзангийн Нямсүрэн “ Миний ууж баралгүй орхисон цор ганц дарс бол бүсгүй хүн... гэсэн юм. Аннагийн сэтгэлийн нууцыг тайлж чадахгүйн учир л халуун оргилуун хайр сэтгэлийн тухай бүтээлүүд үргэлж шинэ, үргэлж амьд оршино.
Хэрвээ эрчүүд эмэгтэйчүүдийн сэтгэл дотор юу болж, хэрхэн олон өнгөнд хувирч байгааг танин мэдээд дуусчихсан бол энэ дэлхий утга учиргүй байх сан.
Зөвхөн миний АННА
Хүн бүхний дотор маш олон, зөвхөн өөрийнх нь бүтээсэн зохиолын дүрүүд байдаг. Анна Каренинаг уншсан хүн бүхний дотор зөвхөн өөрийнх нь бүтээсэн нэгэн Анна бий гэдэгт эргэлзэхгүй.
Миний дотор оршигч тэр Анна чухам хэн юм бэ? Аннаг мэднэ гэдэг нь өөрийн доторх Аннаг мэднэ гэсэн үг. Аннагийн дотор тэнгис цалгилж байгаа мэт их “дуу чимээтэй”. Тэр хүчит шуурга нь хэзээ хэзээгүй цээжээ зад татаад гараад ирэх нь үү гэлтэй оволздог. Хайрлаад байхад ханадаггүй, хамт байгаад ч хүршгүй тийм хайрын шунал Аннад байдаг. Хайр гэдэг хүрч болдоггүй оргил, шумбаж ханадаггүй далай байх. Тэгээд үхэн үхтэлээ, цуцан цуцталаа тэмүүлдэг байх.
Хайрыг хориод байж ч болдоггүй, чөлөөлөөд явуулчхаж чадахааргүй харамламаар нандин, хага шидчихмээр эмзэг хэврэг эрдэнэ байх. Чанга атгавал бут үсэрнэ, алгаа дэлгэвэл нисэн одно. Аль нь ч байсан зовж шаналдаг нь жам. Хайртай хүнтэйгээ хамт амьдарч байлаа ч хангалтгүй санагдах үе эмэгтэй хүнд байдаг. Учир нь өөрийнхөө дотор хүнийг хэрхэн хувирч өөрчлөгдөж аз жаргалтай байна уу, шаналал гунигтай байна уу гэдгээ тунгааж бодох ч сөхөөгүй хайрладаг.
Анна гэр бүл хэмээх торонд хашигдсан “эхнэр” нэртэй шувуухай учраас хязгааргүй эрх чөлөөг хүсэгч нь байх. Тиймээс хэзээ ч хамаагүй явчхаж мэдэх Вронскийн хэт эрх чөлөө түүнийг галзууруулдаг биз ээ.
Аннагийн нөхөр Каренинагийн аймшигтай үг зохиолд бий. Тэр Аннаг “Хүний мөс нэр төр, шашин шүтлэг гэж үгүй эвдэрчихсэн бүсгүй. Түүнийг өрөвдөхийн үүднээс сэтгэлээ хуурахыг хичээдэг байсан болохоос түүний нь би ямагт мэдэж харж байсан юм гэж өөртөө өгүүлэв”. Анна түүнтэй хайр сэтгэлийн үүднээс гэрлээгүй. Анна түүний хувьд эрхэмсэг язгууртны энгэрийн гоёл төдийхөн хөөрхийлөлтэй бүсгүй.
Эд хөрөнгө, эр нөхөр, үр хүүхдээс ангид зүйлийг шившигтэй, садар самуун явдал гэж тодорхойлдог. Энэ тодорхойлолт одоо цаг үед өөрчлөгдсөн үү?
Харин Н.Наранбаатар найруулагч жүжгийнхээ бэлтгэл сургуулилт дээр “Шалиг явдал бол сэтгэлээс гадуурх явдал юм” хэмээн хашхирч хэллээ. Тийм ээ, гайхалтай шалиг бол сэтгэлээс гадуурх явдал. Н.Наранбаатар найруулагчийн Анна бас хэн байх бол...? Тэгвэл зөвхөн минийх гэх Аннаг өмөөрч, хайр бол ахуйгаас дээгүүр сэтгэл юм гэж хэлмээр байна. Ахуйгаас ангид оршиж болох тэр зүйлийн төлөө өөрийнхөө амийг золионд нь тавьсан зоригтон нь Анна. Аннагийнх шиг хайр тийм хайр хүн бүхэнд тохиодоггүй. Тиймээс тэр азтай. Буруутгах ч аргагүй, зөвтгөх ч аргагүй хүний сэтгэлийн ээдрээ зангилаа, хайр- гэр бүл ахуй амьдрал хэмээх хоёр мөргөлдөөний завсар дундах эмэгтэй хүний их тарчлаан.
Хайр сэтгэл даль жигүүр, гэр бүл гав дөнгө гэх хоёр ирт сэлмэнд сийчүүлсэн хөөрхий Анна. Анна яагаад Вронскигийн төлөө хүүгээсээ хүртэл салахад хүрсэн юм бэ. Тэр аз жаргалгүй амьдарч байсан. Язгууртнуудын бүтэж бүгчим ялзарсан уур амьсгал дунд тогтсон ёс уламжлалыг даган амьдарч явсан нэгэн. Вронскитой учирсан нь түүнийг бүхэлд нь өөрчилсөн. Тэр Вронскигоос эмэгтэй хүн гэдгээ мэдэрсэн.
Сэтгэлийн их шуурга дэгдэхэд эмэгтэй хүн заримдаа чиг зүгээ алддаг. Тогтоож үл дийлэх тэрхүү эрчилсэн хүчит шуургандаа өөрөө хийссэн Анна. Дэгдээсэн их түймэртээ өөрөө шатсан Анна. Үерлүүлсэн их хайрандаа өөрөө үйсэн Анна. Эмэгтэй хүн бүрийн дотор Аннагийнх шиг адын хайр байдаг. Эмэгтэй хүний сэтгэл тэр чигтээ ээдрээ. Тэр эрчим ээдрээг нуухгүй зоргонд нь тавьж чадсан нь Аннагийн хувь тавилан.
Миний хайртай Анна ийм л эмэгтэй. Харин таных? Үзэх л үлдлээ. Үймрэх л үлдлээ.
Эх сурвалж: "Ардчилал таймс" сонин
|
https://www.inews.mn/a/13014
|
Японы уран зохиолын 7 гол бүтээл
|
2020/02/14
|
Урлаг
|
Наран мандах орныг ойлгох хүсэлтэй хэн бүхэнд зориулав.
"ТАКЭТОРИ өвгөний тухай тууж"
Нэгэн удаа хөгшин модчин хулсны голоос өөдсөн охиныг олжээ. Хүүхэдгүй байсан тэр охиныг баяртаагаар үрчлэн аваад Кагуя-химэ гэсэн нэр өгөв. Өдрөөр биш цагаар өсч буй хүүхдээ Такэтори халамжлан хайрлана. Охинтой болсноос хойш өвгөн алтан зоос ба бусад үнэт эдлэлийг байнга олох боллоо.
Түүнийгээ охины ирээдүйд зориулан хураана. Энэ цагаар Кагуя-химэ тааралдсан залуу бүр дурлаад байдаг жинхэнэ гоо бүсгүй болон хувирлаа. Бүсгүй гоо үзэсгэлэнг эзэн хааны гэр бүл сонсон сонирхож эхлэв. Гэтэл Кагуя нөхөрт гарах хүсэлгүй, тэр бодит амьдралд тохирохгүй, сарнаас дэлхийд илгээгдсэн хүн гэдгээ мэддэг. Бас түүнд өмсөнгүүт дэлхийн амьдралаа бүрэн мартдаг гайхалтай өдөн хувцас байгаа. Үлгэр ба ахуйн романыг санагдуулахаар уян сэтгэлийн түүх нь Х зууны орчим бичигдэн Японы сонгодог уран зохиолын үүсэн тогтнох үеийг харуулж өгдөг. Дашрамд модчин өвгөний түүхийг Японы анимегийн алдартай бүтээлч Исао Такахата зурмал кино болгон “Кагуя гүнжийн тухай домог” гэж нэрлэсэн байна.
МУРАСАКИ СИКИБУ: "ГЭНЗИ-ийн тухай тууж"
"Гэнзийн тухай тууж" Японы уран зохиолын үндэс нь бөгөөд түүнийг үнэлэхийн аргагүй. Эх бичлэгийн асар их бичлэгийг өнөөдөр япончууд өөрсдөө уншиж чадахгүй. Учир нь түүнийг орчин үеийн япон хэлнээ буулгасан байгаа. Түүнийг бүтээгч нь ордны хатагтай Мурасаки Сикибу бөгөөд, өөрийн ихээхэн нарийн бэрхтэй бүтээлд гоолиг, ганган, зоригтой, ухаантай, хайрын урлагийг дээд зэргээр эзэмшсэн жишиг эр хүн Гэнзийг магтан дуулдаг.
Зохиол нь олныг ёстой алмайруулж чадсан ба Гэнзи бурхадын адил бараг л домгийн дүр болжээ. Япон хүмүүс ийм номыг хүн бичсэн гэдэгт итгэж өгөхгүй л байлаа. Эх бичлэгийг унших л хэрэгтэй гэхдээ тэр нь таниас нэлээдгүй хүчин чармайлт шаардах гэнэ.
СЭЙ-СЕНАГОН: "Шургуулга дахь тэмдэглэл"
"Энэ ном нь миний нүдний өмнүүр өнгөрсөн бүгдийг, миний зүрхийг догдлуулж байсан бүрийн тухай цуглуулга юм. Би түүнийг гэрийн мухарт, анир чимээгүйд бичлээ" гэж япончуудын дуртай номын нэг болсон өөрийн бүтээлийнхээ тухай Сэй-Сенагон ярьсан байдаг.
Ордны хатагтайн бичсэн дэлгэрэнгүй эссед Наран мандах орны хүмүүсийн сэтгэл зүйд ойр бүгд байгаа. Яаралгүй өгүүллийн хэм хэмжээ, байгаль орчны үзэсгэлэнгээр бишрэх, өдөр тутмын амьдралын гоо зүйн бичлэг уг тэмдэглэлийг япончуудын дуртай ном болгожээ. Гайхалтай бясалгааны бараг сэдэвгүй энэ ном хүнс ногоо худалдан авах, гоёлоо сонгох зэргийн эртний Японы амьдралын жижиг сажиг зүйлийг дэлгэрэнгүй гаргаснаар сонирхолтой. Зохиол XI зуунд бүтээгдсэн гэхээр энэ бүх тэмдэглэл нь үнэлж баршгүй материал юм.
ХИГУТИ ИТИЕ: "Үе тэнгийнхэн"
Хигути Итие хатагтайг Японд үнэлэн хайрладаг ба түүний бүтээлийг Эмиль Золягийн уран бүтээлтэй эн зэрэгцүүлэн үздэг. Үнэндээ хоёр зохиолчийн намтраас нь авахуулаад ялгаа их. Хигути Итие 1872 онд нэлээдгүй чинээлэг айлд төрөн яруу найраг, уран зохиолын чадварт багаасаа суралцсан байдаг. Гэхдээ гэр бүл нь тэргүүнээ алдаж, хоосорсны дараа тэрээр хоёр охин дүү, эхийнхээ хамт Токиогийн ядуусын хороололд суурьшжээ. Тэнд биеэ үнэлэгчид, дампуурч хоосорсон худалдаачид ба ядуус амьдардаг байж. Тэнд Хигути гэр бүлийнхээ хамт бичиг хэргийн хэрэгсэл худалддаг байв. Нэгэн удаа “Оны сүүлчийн өдрүүд” өгүүллэг бичин сэтгүүлд хэвлүүлжээ.
Үүний дараа л Хигути жинхэнэ уран зохиолын од болон гялалзаж эхэлсэн байлаа. Түүний бүтээлийг энд тэндгүй дуртайяа нийтлэн тэр өөрөө олны дуртай зохиолч болон магтуулж ирэв. Зохиогчийн гол бүтээл нь “амьдралын ёроолд” орсон хүмүүсийн амьдралын тухай өгүүлсэн “Үе тэнгийнхэн” ном болсон юм. Хигути өөрөө тийм амьдралаар дайрсан учир юуны тухай бичиж буйгаа сайн мэдэж байлаа. Энэ амжилтын дараа зохиолч бүсгүй сүрьеэ өвчнөөр өвчлөн 24 насандаа өөд болжээ. Сонирхолтой нь талийгаачийн бүтээлийг хэвлэсний шагналаар тэдний гэр бүл удаан амьдарч байв.
РЮНОСКЭ АКУТАГАВА: "Төгөлд"
Японы уран зохиолын мэр богинохон 35 жилийн амьдралыг туулжээ. Амьдралын богино хугацаандаа өөрийн нэрийг дэлхийн уран бүтээлд үлдээж чадсан байлаа. Оросын үгийн уран бүтээлийг бишрэгч, Гоголь, Чехов, Толстой, Тургенев, Достоевскийг дагагч уран бүтээлийнхээ эхэнд утгагүй төрлөөр бичиж бичин Франц Кафкийн “ахан дүүс” нь болсон байлаа.
Хожим түүний уран бүтээл тунгалаг, энгийн болж, зохиогч гүн ухаанд хандах нь ихэсчээ. Акутагавагийн чухал бүтээлүүдийн нэг нь «төгөлд» гэсэн өгүүлэл болсон ба сэдэв нь: нэгэн удаа ойд ханхүүг хөнөөсөн хэрэг гардаг. Шүүгч үнэнийг олохоор болсон хэрэг явдлын гурван хувилбарыг авч үздэг. Гэтэл хувилбар тус бүр нь хоорондоо огт адилхан биш нь парадокс болдог. Сонирхолтой нь энэ сэдвээр Оросын кино найруулагч Рустам Хамдамов “Ёроолгүй шуудай” нэртэй киног өнгөрсөн онд бүтээсэн байна.
ЮКИО МИСИМА: "Багны наминчлал"
Юкио Мисима (жинхэнэ нэр нь Хираока Кимитакэ) “Багны наминчлал” романаа хэвлүүлсний дараа өглөө алдартан болон сэржээ. Дуулиантай бичлэг нь номын гол баатрын нэгэн ёсны өгүүлэл юм. Залуудаа тэр эмэгтэй хүнийг хайрлаж чадахгүй гомо гэдгээ ойлгож байв. Энэ талаарх түүний дотоод зовинол, өөртөйгөө хийсэн тэмцэл, нийгмийн хэм хэмжээний эсрэг зогсолт зэрэг нь уг зохиолын үндэс болсон байдаг. Хэдийгээр олон нийт уг романаар цочирдсон ч гэсэн зохиогчийн үгийн урлаг нь түүнд амжилт авчирчээ.
КОБО АБЭ: "Элсний эмэгтэй"
"Японы Кафка" гэж Кобо Абэг Европт нэрлэдэг. Зарим талаар түүнийг шударга гэж болох талтай. Учир утгагүй зүйл, түүнийг дагасан амьдралын зорилгогүй байхгүй гэдэг нь зохиогчийн бүтээлийн гол сэдвүүд болдог. Гэхдээ түүний зохиолын баатруудад баатруудынх нь аз жаргалын боломж байгаа. Хүмүүсийн гарах аргагүй нүхэнд оруулан орхидог хачин тосгоны тухай өгүүлсэн тосгоны тухай “Элсний эмэгтэй” ном өгүүлнэ.
Тэнд хүмүүс нурж буй элсийг малтан гаргаж өгөн амьдрах бөгөөд тэр утга учиргүй орчинд гол баатар нь эмэгтэй хүнтэй тааралдан амьдрал нь үргэлжилдэг. Хачирхалтай номыг унших нь цагаа алдсан мэт байвч түүнийг анхааралтайгаар уншихад ном танд таалагдах нь дамжиггүй.
М.Цогт
|
https://www.inews.mn/a/12281
|
Сесил Б. Демиллийн нэрэмжит шагналыг Том Хэнкст гардуулжээ
|
2020/01/06
|
Урлаг
|
Холливудын жүжигчин Том Хэнкст “Алтан бөмбөрцөг” наадмын хамгийн өндөр шагналуудын нэг болох Америкийн домог болсон жүжигчин, найруулагч, продессер Сесил Б. Демиллийн нэрэмжит шагналыг олгожээ. Тэрбээр сэтгэлд хоногшсон олон дүрээрээ үзэгчдийн хүндэтгэлийг хүлээсэн юм.
Кино ертөнцөд онцгой хувь нэмэр оруулсан нэгэнд олгодог энэхүү шагналыг өмнө нь Эфф Бриджес, Опра Уинфри, Морган Фриман, Мерил Стрип, Жоди Фостер, Барбра Стрейзанд, Сидни Пуатье, Люсиль Болл нар хүртсэн байна.
“Big”, “Forrest Gump”, “Saving Private Ryan” зэрэг уран сайхны кинонд тоглож, “Toy Story” хүүхэлдэйн кинонд дуу оруулсан Т.Хэнкс “Cast Away” кинонд бүтээсэн дүрээрээ “Алтан бөмбөрцөг” хүртэж байсан юм. Тэрбээр “Cast Away” кинонд 2000 онд тоглох үеэрээ 25 орчим килограмм жин хасаж байжээ. Холливудын гадаад хэвлэлийн холбооноос мэдээлснээр, өдгөө 63 настай Т.Хэнкс “Алтан бөмбөрцөг” номинацид нийт 15 удаа нэр дэвшиж, 8 удаа хүртэж байсан ажээ.
|
https://www.inews.mn/a/11483
|
“Алтан бөмбөрцөг”-ийн шилдгүүд тодорлоо
|
2020/01/06
|
Урлаг
|
“Алтан бөмбөрцөг” наадмын 77 дахь удаагийн шагнал гардуулах ёслол АНУ-ын Калифорни муж улсын Беверли Хиллз хотноо болж байна.
Шилдэг кино зохиол
Америкийн найруулагч Квентин Тарантино “Холливудад нэг удаа” киногоороо “Шилдэг кино зохиол” төрөлд Алтан бөмбөрцөг шагналыг хүртжээ.
Лос Анжелес дахь 1969 оны үеийн үйл явдлыг дүрсэлсэн уг кинонд телевизийн од байсан Рик Далтон, түүний орлон тоглогч Клифф Бут нарын тухай өгүүлдэг байна. Цуврал алуурчин Чарльз Мэнсонтой холбоотой үйл явдал болон найруулагч Роман Поланскийн гэргий Шэрон Тейтийн амийг хөнөөсөн хэрэг гарах үед үйл явдал өрнөдөг байна.
Тус кинонд Леонардо Ди Каприо, Брэд Питт, Марго Робби, Аль Пачино, Курт Рассел, Тимоти Олифант, Дакота Фаннинг, Люк Перри зэрэг алдартай жүжигчид дүр бүтээжээ.
Тарантинотой хамт энэ төрөлд найруулагч Ноа Баумбакийн “Гэрлэлтийн түүх”, Өмнөд Солонгосын найруулагч Пон Жун Хоны “Шимэгч”, Шинэ Зеландын найруулагч Энтони МакКартений “Хоёр пап лам”, Америкийн кино найруулагч Стивен Зеллианы “Ирланд хүн” зэрэг кино тус бүр өрсөлдсөн байна.
Шилдэг инээдмийн цуврал кино
“Шилдэг инээдмийн цуврал кино төрөлд” Их Британийн жүжигчин Фиби Уоллер-Бриж зохиолыг нь бичиж, гол дүрд нь тоглосон “Өөдгүй амьтан” кино “Алтан бөмбөрцөг”-ийн эзнээр тодорчээ. Жүжигчин Фиби Уоллер-Бриж “Инээдмийн цуврал киноны шилдэг эмэгтэй жүжигчин” төрөлд мөн шалгарсан байна.
Шилдэг зурмал, хөдөлгөөнт кино
Шилдэг зурмал, хөдөлгөөнт кино төрөлд “Laika” студийн “Алдагдсан хэсэг” хүүхэлдэйн кино шалгарсан байна. Энэ төрөлд өрсөлдөгчдийг “Frozen 2”, “Араатны хаан арслан”, “Тоглоомын түүх 4”, Лууг хэрхэн сургах вэ 3” зэрэг орлогоороо дээд амжилт тогтоосон үзүүлэлтээр нь сонгожээ.
Телевизийн шилдэг цуврал
Энэ төрөлд “Чернобыль” богино хэмжээний цуврал кино “Алтан бөмбөрцөг”-ийн эзнээр тодорчээ. Америкийн "HBO" телевизийн Их Британийн "Sky" телевизтэй хамтран бүтээсэн "Чернобыль" таван ангит цуврал кино нь Чернобылийн Атомын цахилгаан станцад 1986 онд болсон осол болон түүний хор уршгийг арилгаж, ослын учир шалтгааныг олох тухай өгүүлдэг юм. 9 дүгээр сард энэ кино “Emmy” олон улсын шагналыг хүртсэн байна.
Шилдэг эрэгтэй дүр
“Драм киноны шилдэг эрэгтэй жүжигчин” төрөлд найруулагч Тодд Филиппсийн “Жокер” киноны гол дүрийг бүтээсэн жүжигчин Хоакин Феникс “Алтан бөмбөрцөг”-ийн эзэн болсон байна.
“Богино хэмжээний цуврал болон телевизийн киноны шилдэг эрэгтэй дүр” төрөлд Америкийн жүжигчин Рассел Кроу “Хамгийн чанга дуу хоолой” кинонд бүтээсэн дүрээрээ “Алтан бөмбөрцөг” шагналын эзэн болсон байна. Энэ төрөлд “Чернобыль” кинонд дүр бүтээсэн жүжигчин Жаред Харрис, "Фосси/Вердон" киноны гол дүр Сэм Рокуэлл, “Тагнуул” кинонд дүр бүтээсэн Их Британийн жүжигчин Саша Барон Коэн нар өрсөлджээ. “Драм цуврал киноны шилдэг эрэгтэй дүр” төрөлд “Өв залгамжлагчид” кинонд бүтээсэн дүрээрээ Шотландын жүжигчин Брайан Кокс шалгарчээ.
Түүнчлэн “мюзикл юмуу инээдмийн цуврал киноны шилдэг эрэгтэй дүр төрөлд” Америкийн жүжигчин Рами Юссеф "Рами" цуврал кинонд бүтээсэн дүрээрээ, “Богино хэмжээний цуврал кино болон телевизийн киноны шилдэг эрэгтэй туслах дүр” төрөлд Шведийн жүжигчин Стеллан Скарсгард "Чернобыль" богино хэмжээний цуврал кинонд бүтээсэн дүрээрээ тус бүр шагнал хүртжээ.
Шилдэг эмэгтэй дүр
Их Британийн найруулагч Бенжамин Кароны “Титэм” хэмээх цуврал кинонд гол дүр бүтээсэн жүжигчин Оливия Колман “Драмын цуврал киноны шилдэг эмэгтэй дүр” төрөлд “Алтан бөмбөрцөг”-ийн эзнээр тодорчээ. Түүнчлэн “Богино хэмжээний цуврал кино болон телевизийн киноны шилдэг эмэгтэй дүр” төрөлд жүжигчин Патриша Аркетт “Дүр эсгэлт” кинонд бүтээсэн дүрээрээ, харин “Уран сайхны киноны шилдэг эмэгтэй туслах дүр” төрөлд Америкийн жүжигчин Лора Дерн “Гэрлэлтийн түүх” кинонд бүтээсэн дүрээрээ тус бүр шалгарсан байна.
|
https://www.inews.mn/a/11474
|
Яруу найрагч Б.Жамбалдорж "Болор цом"-ын эзэн болов
|
2020/01/04
|
Урлаг
|
"Болор цом-37" яруу найргийн наадам өнөөдөр /2020.01.04/ Багануур дүүрэгт болж, отгон наадмын цомын эзэн тодорлоо.
Наадмын тэргүүн байрт яруу найрагч Б.Жамбалдорж шалгарч, "Болор цом"-ын эзэн болов. Дэд байрт Б.Энхжаргал, гутгаар байр Т.Баянсан, Тусгай байрт О.Цэнд-Аюуш, Э.Гантулга нар тус тус шалгарлаа.
"БОЛОР ЦОМ-37" наадмын Тэргүүн шүлэг: ЖАМЫН ЦАС Яруу найрагч Б.Жамбалдорж
Бургасан унь нахилзуулан гэрийн цас шүүрдэж Бусдын дээгүүр будрууланхан байхдаа Үүдээр цухуйх аавынхаа дээрээс Үлээсэн цас минь үснийх нь сор болсон
Халуун уур савссан тооноор унасан цас Хайртай ижийн минь санчигт бас хүрсэн Хааш яайш цацан бужигнуулсан цасан дор Хамгийн бага дүү минь алгаа дэлгэж зогссон
Өглөө эртээ явсан ижийнхээ мөрийг шүүрдэж Өдөр явах замаа гаргаж зогсдогсон би Шинэхэн цас орсон өглөө Шинэ мөр хайгаад л ижийгээ саначихлаа
Тийм дотно мөр, харалгүй удаж ээ Тэнгэрээс нэг удаа үзүүлээд өгдөг ч болоосой Зөөлөн гишгэх алхаан дундаасаа Зөн минь сэрээд л ижийгээ ирэх нь гээд итгэчихлээ
Явган хүний ганц нарийхан жимээр Явсаар ижийдээ хүрнэ гээд сэтгэчихлээ Дээрээс хэн нэгэн харж байгаа бол Дэрсэн шүүрээр би бурханы тиг татаж харагдана
Нэвсийтэл дарсан цасан дунд нэг хүү Нээрээ л ижийгээ санаж дээ гэж бодогдоно Мөр, нуруун дээр минь зузаан цас малгайлахад Мөн чиг хүнд санагдаад ажин түжин
Мөнх бусын тухай эргэцүүлэхэд тэр цас Мөрийг минь дарж хаялаад үнэн санагдана Огторгуй өөд ширтэн ширтэн хэвтэхэд Олон морьтон давхилдсаар нүдэн дотор минь унана
Жамын тухай бодоход мөн чанар нь танигдаад Жаргал зовлон хоёр минь тэнцүүхэн болчихно Нэг л өвлийн цастай амьдрал гэдэг сууринд Нээрээ л би чинь будраад өнгөрөх цас аа
ТУСГАЙ ШАГНАЛ
Шилдэг эмэгтэй яруу найрагч: Б.Баяржаргал, Г.Даваасүрэн.
МЗЭ-ийн "Цог" сэтгүүлийн нэрэмжит шагнал: Т.Бямбасүрэн
Эх оронч яруу найрагч: М.Отгонбаяр
Багануур дүүргийн нэрэмжит шагнал: М.Амархүү, Баян-Очир, Б.Чулуунцэцэг
АЙРГИЙН ТАВД ШАЛГАРСАН НАЙРАГЧИД
Т.Баянсан
О Цэнд-Аюуш
Э.Гантулга
Б.Энхжаргал
Б.Жамбалдорж
"БОЛОР ЦОМ-37" НААДМЫН СҮҮЛИЙН ШАТАНД ШАЛГАРСАН НАЙРАГЧИД
М.Амархүү
С.Алтанчулуу /Өвөрхангай/
На.Батболд
Ц.Батгэрэл
Т.Баянсан
Л.Батсайхан /Архангай/
Б.Бүжинлхам
Ба.Баярсайхан /Архангай/
Тө.Бямбасайхан /Төв/
Б.Баяржавхлан
Д.Гансаруул
Э.Гантулга
Х.Доржпалам
Х.Дугарсүрэн
Б.Жамбалдорж
А.Лхагва
Г.Лхагвадорж
Н.Мөнхбаяр
В.Нэргүй
М.Отгонбаяр
Б.Сарантуяа /Хөвсгөл
А.Сүглэгмаа
С.Ууганбаяр
О.Цэнд-Аюуш
Б.Чулуунцэцэг
Б.Энхжаргал
Ч.Эрдэнэбаатар /Сүхбаатар/
|
https://www.inews.mn/a/11460
|
“Харанга” хамтлагт Төрийн соёрхол хүртээлээ
|
2019/12/29
|
Урлаг
|
Тулгар төрийн 2228 жил, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 813 жил, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн Тулгар мандуулсны 108 жил, Ардын хувьсгалын 98 жил, Ардчилсан хувьсгалын 30 жилийн ойг тохиолдуулан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга өнөөдөр Төрийн шагнал хүртээх тухай зарлиг гаргалаа.
МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ТӨРИЙН ШАГНАЛ ХҮРТЭЭХ ТУХАЙ ЗАРЛИГТ:
“…Монгол Улсад орчин үеийн хөгжмийн рок урсгалын үндсийг тавин, түгээн дэлгэрүүлж, ард түмний сэтгэл зүрхэнд хоногшсон:
Ц.Чулуунбатын ая, Г.Батхүүгийн үг “Толин хул”,
Ц.Энхманлайн үг, ая “Амьдрал”,
Ц.Чулуунбатын ая, Б.Явуухулангийн шүлэг “Зөвхөн Монголдоо”,
Ц.Чулуунбатын ая, С.Оюуны үг “Үгүйлэн санана ”,
Я.Одсүрэнгийн ая, Ц.Энхманлайн үг “Энэ бол дурлал биш” дуу зохиож Монгол Улсын орчин үеийн хөгжмийн урлагт онцгой хувь нэмэр оруулсан “Харанга” хамтлагийн гишүүн Цэндсүрэнгийн Энхманлай, Цэрэндоржийн Чулуунбат, Хатанбаатарын Лхагвасүрэн, Яринпилийн Одсүрэн, Нэмэхийн Пүрэвдаш, зохиолч, яруу найрагч Санжаажавын Оюун нарт Монгол Улсын Төрийн шагнал хүртээсүгэй” гэжээ.
МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАРЛИГИЙГ УНШИЖ СОНОРДУУЛСНЫ ДАРАА МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА “ХАРАНГА” ХАМТЛАГИЙН УРАН БҮТЭЭЛЧДЭД ТӨРИЙН СОЁРХОЛ ХҮРТЭЭЖ, БАЯР ХҮРГЭН:
Монголчууд аа, эрхэм уран бүтээлчид ээ
Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 108 жилийн өлзий бэлгэтэй энэ өдөр 2019 оны Монгол Улсын Төрийн шагналыг “Харанга” хамтлагийн уран бүтээлүүдэд хүртээж байна.
1989 онд “Амьдрал” хэмээх анхны тоглолтоо хийсэн “Харанга” хамтлаг замналынхаа туршид монголчуудын таашаалд хүрсэн олон арван бүтээл туурвисан. Тэдгээрээс 10 бүтээлийг онцлон Төрийн шагналд нэр дэвшүүлж Ц.Энхманлайгийн үг, ая “Амьдрал”, Ц.Чулуунбатын ая, Б.Явуухулангийн шүлэг “Зөвхөн Монголдоо”, Ц.Чулуунбатын ая, С.Оюуны үг “Үгүйлэн санана”, Я.Одсүрэнгийн ая, Ц.Энхманлайн үг “Энэ бол дурлал биш” Ц.Чулуунбатын ая, Г.Батхүүгийн үг “Толин хул” зэрэг олны сэтгэлд тод буусан таван бүтээлийг нэр цохон шагнаж байгаа юм.
Монголын ард түмний оюун санаа, сэтгэл зүрхэнд хоногшсон онцгой бүтээлүүдийг туурвин Монгол Улсын орчин үеийн хөгжмийн урлагт үнэтэй хувь нэмэр оруулсан “Харанга” хамтлагийн уран бүтээлүүдэд Монгол Улсын Төрийн шагналыг олголоо.
Хамтлагийн гишүүд Цэндсүрэнгийн Энхманлай, Цэрэндоржийн Чулуунбат, Хатанбаатарын Лхагвасүрэн, Яринпилийн Одсүрэн, Нэмэхийн Пүрэвдаш болон зохиолч, яруу найрагч Санжаажавын Оюун нар хамтдаа Монгол Улсын Төрийн шагнал хүртлээ.
Та бүхэнд уран бүтээлийн шинэ амжилт хүсэж, сайн сайхан бүхнийг ерөөе.
Мөнх тэнгэрийн хүчин дор Монголын дуу хөгжим өнөд дуурьсан, монгол түмнээ ашид баясгаж байх болтугай” гэлээ.
|
https://www.inews.mn/a/11388
|
"Цөмөөхэй" балетаар дамжуулж нийгэмд урлаг яагаад хэрэгтэйг ойлгуулна
|
2019/12/12
|
Урлаг
|
Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин П.Алтанхуяг болон ДБЭТ-ын залуу бүжигчид удахгүй тус театрт тавигдаж эхлэх “Цөмөөхэй” балетийн талаар мэдээлэл хийлээ.
П. И.Чайковскийн “Щелкунчик” балетыг МУГЖ балетчин Д.Алтанхуяг 2014 онд “Цөмөөхэй” нэрээр тайзнаа амилуулснаар зургаа дахь жилтэйгээ золгожээ. УДБЭТ-т энэ сарын 20, 21, 27, 28-ны өдрүүдэд тоглогдох “Цөмөөхэй”-гийн эхний өдрийн тоглолтод Гавьяат жүжигчин Д.Алтанхуяг ОХУ-ын Пермь хотын театрын гоцлол балетчин Р.Булганы хамт гол дүрд тоглох аж.
Цөмөөхэй балетийн нэг тоглолтод 200 гаруй хүүхэд тоглодог бөгөөд жил жилийн тоглолтод тоглох хүүхдүүд нь ч шинэчлэгдэн, шинэ дүр төрхтэйгээр хүрдэгээрээ онцлог байдаг юм.
"Бид 21 аймагт энэ урлагийг хүргэх хүсэлтэй байна"
Монголын балетын хөгжил сангийн тэргүүн МУГЖ П.Алтанхуяг:
-“Урлаг бол хүүхдэд чадна гэсэн итгэл, төлөвшлийг бий болгодог. Ялангуяа сонгодог урлаг бол асар үнэ цэнтэй. Хүүхдүүд аль нэг дүрд тоглоод бүтэн хоёр цагийн балетыг бий болгосон гэцгээн баярладаг.
Бид жил бүр есдүгээр сарын сүүлээр бүх нийтээр сонгон шалгаруулалт явуулан хүүхүүдээ бэлтгэдэг. Тоглолтод оролцсон хүүхэд тухайн дүрд тоглосноор заавал балетчин болох албагүй. Оролцох 200 хүүхдээс ердөө ганц нь л балетчин болж ч магадгүй. Хамгийн гол нь тэр хүүхэд бидэнтэй тоглосноор наад зах нь тайзны ард ямар амьдрал явж байгааг харах боломжтой.
"Цөмөөхэй" зөвхөн тоглолт биш бөгөөд нийгэмд яагаад урлаг хэрэгтэй гэдгийг ойлгуулах зорилготой. Зарим хүмүүс сонгодог урлагийг мэдэхгүй, ойлгохгүй гэцгээдэг. Харин би яг хаяанд чинь байна гэж хэлмээр байна.
Хэрвээ бид нийгэмдээ энэ урлагийг сайтар хөгжүүлж чадвал хэн ч Дуурь, бүжгийн эрдмийн театрын тайзан дээр гарах боломжтой. Тиймээс бид 21 аймагт энэ урлагийг хүргэх хүсэлтэй байна. Энэ тал дээр хамтарч ажиллахад Монголын балетын хөгжил сан нээлттэй" гэв.
"Цөмөөхэй бол хүүхэд бүрийн хүлээдэг балет"
Дуурь, бүжгийн эрдмийн театрын гоцлол бүжигчин Б.Саруул:
-“Дуурь, бүжгийн эрдмийн театрын урын санд Цэнхэр нүдэн бүсгүй, Дэггүй лиз гэх балет нэмэгдсэн.
Мэдээж хүүхдийн балетыг улам нэмэх шаардлагатай. Харин Цөмөөхэйн хувьд хүүхэд болгон жил бүр хүлээдэг балет юм. Бид аль болох л хүүхдүүдтэйгээ ойр байж, хүүхдийг энэ урлагаар хичээллэх сонирхлыг төрүүлэхийг хичээдэг.
Сонгодог урлагийн бүтээл бол зөвхөн нэг удаа үзээд өнгөрдөг кино шиг биш дахин дахин үзэхэд ч шинэ, шинэ зүйл хүлээж байдаг. Балетыг нэг үзээд тухайн үед утга санааг нь ойлгосон ч, давтаж үзэх тусам өөр өөр мэдрэмж авдаг"
Дуурь, бүжгийн эрдмийн театрын бүжигчин н.Мөнхнаран:
-“Балет бол маш их баялаг урлаг. Би анх балетыг огт мэддэггүй, бүжгээр хичээллэдэг байсан. Дараа нь ОХУ-н тэтгэлэгтэй сургуульд суралцах хугацаандаа балет гэдэг ямар гайхалтай урлаг болохыг ойлгосон. Нэг үзээд тухайн үед утга санааг нь ойлгосон ч, давтаж үзэх тусам бүх нарийн зүйлүүдийг мэдэж авч, түүнээсээ өөр өөр мэдрэмж авдаг” гэв.
Энэ сарын 20-ноос эхлэн тоглогдох "Цөмөөхэй" балетийн тасалбарыг www.ticket.mn болон www.shoppy.mn -ээс захиалан авах боломжтой юм байна.
|
https://www.inews.mn/a/11128
|
Б.Дашдондог: "The Hu" хамтлагийг гаргаж ирэхийн тулд есөн жил зүтгэсэн
|
2019/11/28
|
Урлаг
|
Дуучин продюсер, гавьяат жүжигчин Б.Дашдондогтой ярилцлаа.
-Урлагийн салбарт тэр дундаа монголын өв соёлыг урлагаар дамжуулан дэлхийд Монгол улсыг таниулж яваа танд монголчуудынхаа өмнөөс талархал илэрхийлье. Ингэхэд "Эх оронч хүн" гэж ямар хүнийг хэлдэг юм бэ? Та өөрийгөө ингэж хэлж чадах уу?
-Өөрийнхөө хийж чадах зүйлээр эх орондоо хувь нэмэр оруулж байгаа хүнийг би "эх оронч хүн" гэж хэлнэ. Аль ч салбар байж болно, ажиллаж байгаа тэр салбартаа л дэвшил хөгжлийг авчирч, хийж чадах бүх зүйлээ хийж байгаа хүн л эх оронч шүү дээ. Хий хоосон цээжээ дэлдээд орилоод байхдаа биш юм.
Би 38 жил урлагийн салбарт ажиллаж байна. Ажиллах хугацаандаа Монголын хамгийн анхны “Сонор” студийг Халиун бид хоёр байгуулсан. Хамгийн анхны CD-г өөрийн гэсэн тоглолттой гаргаж ирснээрээ анхдагч байлаа. Хамтлаг болгон цомог гаргадаг, түүндээ зориулж тоглолт хийдэг болсон ч гэсэн хувьсгал шүү дээ. Дараа нь өөрийнхөө студийг тусад нь байгуулахдаа “Дижитал” студи протус системийг Монголдоо хамгийн анх оруулж ирсэн. Үүн дээрээ үндэслээд дуулаачийн курс байгуулсан. Одоо 200-300 шавь байна. Рок поп дуучдын 60-70 хувийг манай шавь нар бүрдүүлж байна. Сүүлд The HU хамтлаг гарч ирлээ. Энэ бол хувь хүн эх орондоо оруулж ирж байгаа хамгийн том хувь нэмэр юм даа.
-Рок попын урсгалаар уран бүтээл хийж байгаа The HU хамтлаг 2018 онд байгуулагдсан. Шинэ бүтээл, шинэ урсгалыг бий болгож чадсан. Бий болгохын тулд их хөдөлмөр, их цаг зарцуулсан байх. Яаж хөдөлмөрлөсөн тухайгаа яривал...
-Есөн жилийн өмнөөс эхэлсэн. Санаа олох, олсон санаагаа бодоход хугацаа их ордог. Яг яаж хийвэл гоё вэ? гэх мэтчилэн. Тийм амархан учраа олчихгүй шүү дээ. Судалгаа ч их хийсэн. Монгол туургатан улсууд дотор хархираа хөөмийтэй улс олон бий. Өвөр монгол, Тува гээд олон улсад ийм чиглэлийн хамтлагууд байгаа. Яаж ялгарч, яаж өөр байх вэ гэдгийг бодсон. Өөр байх, өөрийн гэсэн хөгтэй байх, хөгжмийн зэмсгүүдийг ямар байлгах, шинэ түвшинд гаргаж ирэх гэдэг талаас нь бодож нэлээд их цаг зарсан.
Харин хамтлаг байгуулахад гурван жилийн хугацаа зарсан. Хамтлаг нэг дор бүрдээгүй, хамтлагийн гишүүдийг цуглуулж явсаар байгаад гурван жилийн нүүр үзсэн. Европын аялал хийхээс зургаан сарын өмнө ар талд тоглодог дөрвөн цахилгаан хөгжимчнөө олж авсан. Маш их санаа зовж байсан. Залуучууд анх удаа дэлхийн тайзан дээр гарч байгаа, анх удаа шинэ төрөл жанраар тоглож байгаа, анх удаа нийлж тоглох гэж байгаа шүү дээ.
Үндэсний урлагийн чиглэлийн хүмүүс чинь өөр. Анх удаа тайзан дээр гараад тоглох гэж байгааг харахад аймаар байсан. Яаж хүлээж авах бол, гараад алдах вий гэж санаа зовж байсан.
-Дэлхийн хамтлаг болгох зорилго тавьсан гэж харж байна. Дэлхийн рок попын урсгалыг шингээх тэдэнд хүлээн зөвшөөрөгдөх тал дээр хэр судалсан бэ?
-Тэд нараас өөр байх гэдэг чанарыг л илүү барьсан. Яагаад гэхээр хөг нь өөр байх ёстой, тоглох арга барил нь түүнээ дагаад бас өөр хэлбэртэй болсон. Ингээд ирэхээр өөрийн тоглох арга барил, тембер, өнгө төрх, дуугаралтын онцлог, чанар гараад ирэхээр цоо шинэ зүйл болж хувирч байгаа нь харагдсан. Тийм учраас би дотроо итгэлтэй байсан. Түүнийгээ төгс сайн хийе гэж шулуудаад орсон. Хархираа, шахаа хөөмий дотор рок урсгал өөрөө байж байгаа юм.
-Есөн жилийн хугацаа зарцуулсны дараа өмсгөл зүүсгэл, хувцас, хөгжмийн зэмсгүүдийх нь хийц загвар дээр шинэ тэсрэлт хийсэн. Хүннү гэдэг нэрнээс гарал үүслийг авч The HU гэж хамтлагаа нэрлэсэн гэсэн. Энэ тал дээр хэр судалгаа хийв?
-Яагаад гэхээр товшуур гэдэг хөгжим Хүннүгийн үед үүссэн. Хуурны өвөг дээдэс нь, тэр үед хуур гараагүй байсан. Товшуурын дараа нум бий болж байж хуур бий болсон гэж үздэг. Тэгэхээр Хүннү үеэс эхлэх нь зөв юм байна гэж харсан. Тийм учраас "Хүннү рок" гэж нэрлэх нь зөв. Хувцасны загварын хувьд Ариунаа Сүригийн загвар таалагдаж, түүн дээр нь саналаа хэлээд загвараа гаргасан. Хөгжмийн зэмсгүүдийн тухайд Сандагдорж гэдэг залуутай хамтарч ажилласан. Загвар маш сайхан болсон.
-Бидэнд өсөхөөс эхлээд сонссон хөгжим дотно сонсогдож байгаа ч дэлхийн хэмжээний үзэгчдийг бий болгоно гэдэг хэцүү?
-Барууныхан бол рокын асар олон жилийн түүхтэй улсууд. Тэд рок гэдэг жанрыг гаргаж ирсэн, хөгжлийнхөө хэд дэх шатанд явж байгааг ч мэдэхгүй. Харин бидний энэ урсгал тэдний сонсож байгаагүй цоо шинэ зүйл учраас анхаарал хандуулаад байгаа юм. Дууны цаад талын дуугарч байгаа тэнгэрлэг байдал, өвөг дээдсийн минь хүч байна. Үгийг нь орчуулаад сонсож байна, гүн ухаантай уран бүтээл болсон юм байна гэдэг талаас нь ярьж байна. Өвөг дээдсийн минь өвлүүлж өгсөн тэнгэрийн л зүйл. Өвгөдийн соёл. Бидний ялгарах ганц юм бол өв соёл, түүх.
-Сайтын сэтгэгдлүүдийг шүүж үзэхэд хамтлагийн хийж байгаа үйлдэл, гаргасан амжилтыг сөрөг талаас нь бичсэн зүйл нэлээд байсан. Та үүнд хэр анхаарал тавьж байгаа вэ?
-Хааяа уншдаг. Одоо тийм сөрөг сэтгэгдэл бага болсон. Эхэндээ бол их байсан. Оросуудын сэтгэгдэл дээр “эд нар бол үндэсний нацистууд” гэж монгол хүн гаднын хүнд монголоо муулж байхыг анх удаа олж харсан. Их сонин санагдсан. Урагшаа хараад хийх ажлаа хийгээд ирээдүй рүүгээ хараад, монгол улсыг илүү их хүчирхэг болгох ажлыг л одоо хийх хэрэгтэй.
-Хамтлаг одоо хаана яваа вэ? Хичнээн удаагийн тоглолт хийв, дэлхийн анхаарлын аль хэсэгт явна гэж та харж байна?
-Дөч гаруй тоглолт хийгээд явж байна. Америкийг бүтэн хоёр тойрох гэж байна. Бүх тоглолт маш амжилттай сайн болсон. Үзэгчид тэндээс маш их зүйлийг олж сонссон. Гадны үзэгчид бие биедээ "Энэ хамтлагийг амьдаар нь ирж сонсох хэрэгтэй юм байна" гэдгийг сэтгэгдлээр маш их үлдээж байгаа. Нийт жар гаруй тоглолт хийх ёстой. Тоглолтуудаа хийчихээд арванхоёрдугаар сарын дундуур Монголдоо ирэх байх.
-Шинэ жилээр эх орондоо байх уу?
-Шинэ жилээр эх орондоо байна. Нэгдүгээр сараас буцаад европын аялал эхлэнэ.
-Монголд тоглолтоо хэзээ хийх үү?
-Монгол дахь тоглолт одоохондоо яригдаагүй байгаа. Бид дур мэдэж тоглолт хийх тухай зарлаж болохгүй. Ер нь бол бид ярьж байгаа. 2020 онд тоглоно гэж харахгүй байна, 2021 онд тоглож магадгүй.
-Монгол улсдаа сая жуулчин авчирна гээд зорилго тавьсан явж байгаа. Хамтлагийн тоглолтыг эх оронд нь очиж үзье гэсэн жуулчдын сонирхол ч бас нэмэгдэх болов уу гэж бодож байна?
-Дэлхийн 110 орны 36000 гишүүнтэй "Интернэшнл" клубт "The HU хамтлаг Монголд тогловол үзэх үү? гэсэн асуулга явуулсан. Бараг 90 хувь нь гараа өргөсөн. Хамтлагийн хувьд өмнөх жилээсээ шалтгаалж дараа жилийн төлөвлөгөө гардаг. 2020 онд The HU хамтлаг бүтэн жилийн турш ажил нь төлөвлөгдсөн учраас Монголдоо ямар ч төлөвлөгөө байхгүй байгаа. Бид жуулчдыг татахын тулд эндээ маш их зүйлийг хийх хэрэгтэй. Жижиг зүйлээсээ эхлээд төгс байдлыг бий болгохгүй бол, жуулчдаасаа муу үнэлэлт авч явуулах юм бол тэр нь цаашаа хэдэн сая хүнд тараад дахиж ирэх жуулчин байхгүй болно. Жуулчин татахын тулд маш том бодлого байх хэрэгтэй. Улс өөрөө стандартаа гаргаад, хэрэгжүүлээд, хянаад, сайжруулаад явах ёстой гэж бодож байна.
-Та олон жилийн өмнө МУГЖ цол хүртсэн. Сүүлийн үед шагнал хавтгайрч, үнэ цэнээ алдлаа гэж шүүмжлэгдэх болсон. Ер нь шагналын утга учрыг та юу гэж боддог вэ?
-Шагнал бол тухайн хүний хийсэн зүйлийг үнэлж хүндэлж байгаа нэг хэлбэр юм. Социализмын үед өгч байсан шагнал, одоо энэ цаг үед өгч байгаа шагналын үнэ цэнийн хооронд асар их ялгаа бий болоод байна. Энэ ялгаа нь мөнгөний ялгаа. Социализмын үед шагналыг дагаад 6000 төгрөгийн шагналтай байсан. Тэр мөнгө яг одоо дагаад явж байна. Хуулийн өөрчлөлтүүдийг хийх хэрэгтэй санагддаг. Шагнал болгон өөрийн гэсэн үнэ цэнэтэй, хөдөлмөр зүтгэлийг нь үнэлсэн тодорхой хэмжээний мөнгөтэй байх ёстой.
Жишээ нь, гавьяатад жаран сая, Төрийн соёрхолд зуун сая төгрөг ч гэдэг юм уу. Социализмын үеийн 6000 төгрөг гэдэг тухайн үеэдээ машины үнэ байсан. Гэтэл өнөөдөр нас өндөр болсон хойноо төрөөс шагнал авсан ахмадууд түүнийгээ угаах гэж 12, 13 сая төгрөг зарлагадаж байна. Энэ нь шагнал авсанаасаа эс хүндрэл, дарамт болж хувирдаг. Өнөөдөр төрөөс олгож байгаа шагнал ямар ч үнэ цэнэгүй "төмөр" болсон учраас шагнал ингэж хавтгайраад байгаа юм. Тодорхой хэмжээний мөнгөтэй, арай илүү үнэ цэнэтэй байсан бол ингэж хамаагүй цацахгүй шүү дээ.
-The Hu хамтлаг өмнө нь нийслэлийн “Хангарьд” одонгоор шагнагдсан, сая “Чингисийн одон” авлаа. "Чингисийн одон"-г анх удаа хувь хүнд биш, хамтлагт өглөө. Та хэр сэтгэл хөдөлж байна?
-Хамт олонд өгч байгаа анхны одон юм билээ. Тэр үүднээсээ надад маш их таалагдаж байгаа. Залуучуудад маань маш том ташуур болж байгаа байх. Богино хугацаанд авч байгаа шагнал. Яагаа ч үгүй, болоогүй байна. Нэг жил ч болоогүй. Засаг төрийн дээрээс өгч байгаа үнэлэмж байх, бас бодлого байгаа байх. Зөвхөн Монгол Улсыг дэлхийд сурталчилж байгаа гэдэг үүднээс биш юм. The HU хамтлаг дэлхийд гарч ирснээрээ Монголын залуучууд, Монголын ард түмнийг сэрээж байгаа. Залуучууд үндэсний өв соёл руугаа их хандаж байна. Урьд нь тийм байгаагүй
Эх сурвалж: МҮОНТВ
Тэмдэглэсэн Ц.Байгал
|
https://www.inews.mn/a/10903
|
Фауст хүн төрөлхтний мөнхийн асуултыг өнөөдөр биднээс асууж байна
|
2019/11/13
|
Урлаг
|
Фауст” тун удахгүй энэ сарын 16, 17-ны өдрүүдэд дахин тавигдана. Жүжгийн ерөнхий найруулагчаар нь М.Батболд, зохиолч, орчуулагчаар Н.Пүрэвдагва, ерөнхий продюсероор МУГЖ Г.Мягмарнаран, зөвлөх найруулагчаар УГЗ, Ч.Найдандорж, ерөнхий зураачаар МУГЖ Г.Ганбаатар, хөгжмийн зохиолч, найруулагчаар СТА М.Болд нар ажиллаж байна.
Фаустын залуу насны дүрд СТА жүжигчин С.Болд-Эрдэнэ тоглохоор зэхэж буй. УДЭТ-ын жүжигчин С.Болд-Эрдэнийг шүүмжлэгчид өндрөөр үнэлдэг. Учир нь дэлхийн сонгодгуудын гол дүрийг найруулагч нар одоогийн дунд үеийнхнээс түүнээс өөр хүнд итгэж өгч чадахгүй байгаа юм. С.Сугар найруулагчийн хүү тэрээр аав шигээ найруулагч болно гэж адарсангүй бас од болно гэж “задардаггүй” мужик, ам чангатай жүжигчин ажээ. Шоу, ярилцлаганд үзэгдээд байдаггүй түүнтэй уулзаж ярилцахад хамаг л хүчээ дотооддоо нөөчхөөд яваа хэзээ нэг цагт тэсрэх юм шиг санагдана. Гэтэл тэр Гамлет, Фауст хоёрыг хэдийнээ өөрийн болгочихсон жүжигчин. С.Болд-Эрдэнэ дотооддоо хуримтлуулсан хүчээ сонгодгуудад сорьж бага багаар тэсэрч яваа ч юм бил үү. Сойлттой морь шиг тоглоход байнгын бэлэн байдалд байдаг чанартай жүжигчин С.Болд-Эрдэнэтэй ярилцсанаа хүргэе.
-Фауст тавигдах тун дөхөж байна. Бэлтгэл сургуулилт ямархуу байна?
-Бэлтгэл сургуулилт сайн байна. Фаустын жүжгийн ерөнхий найруулагчаар Москвагийн Театр урлагийн академид төгсөөд ирсэн М.Батболд гэдэг залуу ажиллаж байна. Будаг нь ханхалсан найруулагчтай ажиллаж байна даа. Хөгшин Фаустын дүрд Ардын жүжигчин Г.Мягмарнаран ах, залууд нь би тоглох гэж байна. Чөтгөрийн дүрд МУГЖ Л.Баттулга мөн МУГЖ Б.Жаргалсайхан, МУГЖ Г.Урнаа зэрэг хүмүүсийн бүрэлдэхүүнтэй ажиллаж байна. Өнгөрсөн жилийн тавдугаар сард нээлтээ хийж Соёлын төв өргөөнд бид тоглож байлаа. Бас хэдхэн өдөр тоглосон. Энэ удаад Corporate-д хоёр дахь удаагаа тайзан дээр хоёрхон удаа л тоглохоор төлөвлөгдсөн, бэлтгэлээ хийж байна.
-Өмнө жилийн Фаустаасаа нэмж сайжруулах ч гэдэг юм уу энэ удаад хэрхэн тоглохоор бодож байна вэ?
-Жүжгийн хамгийн сайхан тал нь гэвэл тоглох бүртээ дүрээ ямар нэг байдлаар ахиулах, илүү сонирхолтой болгож сайжруулж тоглох боломж жүжигчинд ирдэг. Кинонд бол тийм юм байхгүй шүү дээ. Ийм учраас драмын жүжиг өөр өөр тоглогддог. Ерөнхийдөө өнгөрсөн жилийнхээс найруулагчийн гол шугам, тавилт хэвээрээ байгаа. Гэхдээ найруулагч ч гэсэн сайжруулж байгаа. Тиймээс жүжигчин өмнөхөөсөө илүү сайжруулахыг л хүсч тоглоно. Өнгөрсөн жил бэлтгэл давчуу байсан. Энэ жил хоёр дахь удаагаа гэхээр тэр хугацаанд бодож боловсруулах цаг хугацаа олдсон гэсэн үг. Тийм учраас илүү ахиулахыг л хичээж байна. Миний хувьд тавилтуудаа илүү сайн бэлдэнэ. Хамтран тоглогчидтойгоо хэрхэн харьцах вэ гээд жүжигчин хүн чинь дотроо ихийг хуримтлуулж ажиллана шүү дээ.
-Гамлет 3 цаг 30 минут, Фауст 2 цаг 20 минут үргэлжилдэг. Энэ том тавилтад тайзан дээр гарахын өмнө бие сэтгэлээ хэрхэн бэлддэг вэ?
-Удахгүй үзэгчдийн өмнө гарах гэж байгаа учраас бие сэтгэлийн амсхийлт заавал хэрэгтэй л дээ. Аль болох эрт унтаж амрахаас эхлээд амрах боломж гарвал л ашигладаг. Жүжгийн бэлтгэлийн үед бол бодно, боловсруулна, түүнийгээ туршиж хийж үзнэ. Харин яг тайзан дээр үзэгчдийн өмнө гарахад тэс өөр мэдрэмж орж ирдэг. Тайзан дээр гараад тоглож эхлэхэд илүү их хүч ордог. Онгод ч гэх юм уу тайзан дээр огт өөр оршихуй ноёлоод ирдэг шүү. Яг тайзан дээр гарах үед миний хувьд зуун хувь нээгддэг. Ялангуяа жүжгийн нээлтийн үед энэ илүү мэдрэгддэг. Цөөн сургуулилтын дараа тайзан дээр гараад ирэхээр хүн маш хүчтэй эмоциор тоглох гээд байдаг тал бий. Тийм учраас олон удаагийн сургуулилт нь гол нуруугаа алдахгүй тоглохыг суулгаж өгдөг гэх үү дээ. Өөрөөр хэлбэл олон удаагийн сургуулилтын дараа дүрээ өөртөө шингээгээд тоглосон нь хүчээр нүдэж тоглосноос дээр гэсэн үг. Дүрийнхээ хувьд графиктай тоглоно гэсэн үг.
-Тайзнаас буух үед нэг ачаа нуруунаасаа аваад хаячихсан юм шиг сэргээд ирдэг үү эсвэл бүр сульдчихсан байдаг уу?
-Сэтгэл сайхан онгойгоод ирнэ бас маш их ядарч сульдсанаа ч мэдэрнэ. Ер нь юм юм л болно шүү дээ. (инээв)
-Сонгодог жүжгийн дүрүүдийг өмнөх жүжигчдээсээ өөрөөр бүтээхийг хичээдэг үү эсвэл хүн бүхний бүтээж байгаа нь цаанаасаа өөр тавигддаг юм уу?
-Ер нь ямар ч жүжгийн нэг дүрийг өөр өөр хүн бүтээхэд яг ижилхэн давтагдана гэж байдаггүй. Хүн өөрөө цорын ганц төрдөг мөн чанартай нь илүү холбоотой байх. Бас найруулагч болгон өөрийнхөө ертөнцөөр тавьдаг учраас ер нь адил байх боломжгүй л дээ. Жишээ нь Гамлетад Ардын жүжигчин Л.Жамсранжав агсан тоглож байсан. Тэр агуу жүжигчин Гамлетийг оюун ухааны талаас нь гаргаж байсан. Харин бид илүү идэвхтэй зөрчилтэй талаас нь гаргахыг зорьсон. Ёс суртахууны өндөр хэмжүүрт баригдсан өшөө авагч гэж хэлж болох юм.
-Тэгвэл өнөөдрийн таны бүтээж байгаа Фауст ямар хүн бол гэдэг нь сонирхолтой санагдаж байна?
-Дэлхийн жүжгийн Гамлет, Фауст, Дон Кихот гээд гурван ноён оргил байдаг. Ийм жүжгүүдийн ямар ч дүрд тоглох нь жүжигчин хүнд дахин нэг их сургууль төгссөн мэт өгөөжтэй байдаг. Тэр утгаараа уран бүтээлчээс ч маш их хүч, хөдөлмөр, ур чадвар, ухаан шаарддаг. Одоо тавигдаж байгаа Фаустын найруулагчийн шийдэл нь их сонирхолтой пост модерн гэдэг утгаараа шинэлэг, ер нь нэлээд зоригтой алхам гэж хэлэхээр байгаа. Фаустын цаг хугацааг илүү нааш нь татаж орчин үед авчирсан хэлбэрээр тавигдаж байна. Фауст ертөнц хоорондын хамаарлын томьёог олох гээд эрэл хайгуулд хатна. Амьдралын утга учир юу юм, аз жаргал гэж юу юм бол гээд эцэс төгсгөлгүй эрэл хайгуул нь сүүлдээ аз жаргалын томьёо руу хөтөлдөг. Тэгээд тэр олно. Фаустын олсон тэр аз жаргал бол хайр байсан. Ер нь л тийм шүү дээ. Хайргүйгээр хүний амьдрал ямар утга учиртай билээ дээ.
-Фауст гэнэн тэнэг хүн мөн үү эсвэл...?
-Далан нас хүртлээ зөвхөн шинжлэх ухаанаар энэ хорвоог танин мэдэж түүний төлөө бүхнээ зориулж умгар өрөөнөөсөө цааших амьдралыг үзээгүй тийм л хүн. Өөр бусад бүгдийг тэр орхисон. Гэхдээ зөвхөн шинжлэх ухаанаар эрдэм мэдлэгийн оройд гарлаа ч тэр нь аз жаргал биш болохыг мэдээд хүний гэх амьдралыг танин мэдэхийн тулд чөтгөртэй гэрээ хийдэг. Хүний амьдрал гэгчийг огт мэдэхгүй өөрөөр хэлбэл хайр гэдгийг үзээгүй хүүхдээрээ үлдчихсэн тийм л дүр. Фауст хүн төрөлхтний үеийн үед хариултыг нь хайдаг тэр асуултыг л энэ цаг үед дахиад биднээс асууж буй хэрэг.
-Хүний амьдралд олон сорилтууд ирдэг. Сонгодог жүжгийн дүр хүлээж авах нь амьдралд чинь ирж байгаа сорилтуудын нэг мөн үү?
-Сорилт мөн. Нөгөө талаараа оногдож буй хувь тавилан гэж хүлээж авдаг. Гамлет, Фаустаас гадна намайг сорьсон дүрүүд бий.
-Тэгвэл Кихот ноёнд тоглохыг хүсдэг гэсэн үг үү?
-Кихотыг манай театрт Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Б.Баатар найруулагч тавьж МУГЖ Б.Жаргалсайхан ах гол дүрд нь тоглосон. Би гахайчинд тоглосон.
-Ямар ч жүжигчинд найруулагчийн оноолтоос гадна тийм дүрд тоглох юм сан гэсэн хүсэл байдаг шүү дээ. Танд байдаггүй гэж үү?
-Байлгүй яах вэ. (инээв) Уран бүтээлч хүн бүхэнд л шунал байдаг. Би болчихлоо гээд ханачихвал хөгжихгүй зогсчихлоо гэсэн үг. Мэдээж том хүсэл мөрөөдөл байна.
-Мөрөөдлөө нуучхав уу?
-Түүнийг заавал одоо яриад байх шаардлагагүй шүү дээ. (инээв) Уран бүтээлч хүн чинь өөрийгөө хөгжүүлэх, зохиол уншихаас эхлээд биеэ ямар ч дүрд тоглосон бэлэн байлгах ёстой. Мэдээж илүү сонирхолтой дүрд тоглохыг жүжигчин бүхэн л хүсдэг.
-Ямар ч дүрд тоглоход бэлэн байхын тулд юу хийдэг вэ?
-Хэвийн жингээ хадгалах хэрэгтэй. Түүний тулд юу хийж болох юм түүнийг л хийдэг. Жүжигчин хүн элдсэн гурил шиг л байх ёстой. Ямар ч хоол хийхэд бэлэн хатуу, зөөлөн нь яг таарсан гурил байдаг шүү дээ. Түүн шиг л байх ёстой.
-Найруулагч нар тэр гурилыг бас сайн элддэг байх тийм үү?
-Өөрийгөө бэлэн байлгахаас гадна янз янзын найруулагч нартай ажиллаж үзнэ гэдэг чинь элдэгдээд л явж байгаа хэлбэр.
-Дүр дээр ажиллах дүр бүтээх хоёр юугаараа ялгаатай юм бэ?
-Жүжигчин хүний зорилго бол дүр бүтээх л дээ. Манай алтан үеийн жүжигчид гэхэд 200 шахам дүрд тоглосон хэрнээ түүнээсээ гарын арван хуруунд багтахаар дүрийг л бүтээсэн гэж ярьдаг юм. Тэгэхээр ахмад үеийн жүжигчид маань ингэж ярьж байхад бид дүр бүтээчихлээ гэж хэлж болохгүй л дээ. Жишээ нь Ардын жүжигчин А.Очирбат гуайн бүтээсэн “Тунгалаг Тамир”-ын Итгэлт баян бол жинхэнэ бүтээгээд, бүр мөнхлөөд үлдээчихсэн дүр шүү дээ. Бодит амьдрал дунд Итгэлт баян гэдэг хүн амьдарч байгаа, амьдарч байсан мэт амилуулсан дүрийг л бүтээсэн гэж хэлж болох байх. Урлагийн байгууллагад ажиллаж байгаа учраас жүжигчин олон дүр дээр ажилладаг. Харин тэр дундаас жинхэнэ дүр болж амилж амьдрах нь их цөөн. Хэрвээ ажилласан дүрээ бүтээж чадвал жүжигчин болсны хэрэг бүтэх нь мэдээж.
-Нэг жүжигчин олон ойролцоо дүрд тоглоод байхаар хооронд нь хольж хутгах андуурахаар байдал сүүлийн үед ажиглагддаг болсон. Энэ тухай?
-Харин тиймээ. Гэхдээ яалт ч үгүй нэгэн бие махбод, нэгэн дуу хоолойнд заяачихсан хүн чинь ойролцоо дүрд тоглож байгаа болохоор үзэгч танихааргүй өөрчлөгдөх боломж байхгүй. Жишээ нь би одоо 16 настай хөвгүүн шиг харагдаж чадахгүйтэй адил. Гамлет гэдэг дүр байлаа гэхэд 50 хувь нь би өөрөө, 50 хувь нь Гамлет байж л тэр дүр амилна. Надад тохирсон, надад байдаг жаахан ч гэсэн зан араншин тэр дүрд байж л дүрийг гаргана шүү дээ.
-Тоглож буй дүрээ амьд оршин буй мэтээр хүлээн аваад хайрлах, өрөвдөх, үзэн ядах гэх мэт мэдрэмж төрдөг үү?
-Зохиолын хувьд ч юм уу тухайн дүрийн хувь заяанаас ч болдог юм уу тиймэрхүү мэдрэмж төрдөг. Тэр дүрийн чинь 50 хувь нь би өөрөө явж байгаа учраас амьд оршин буй хүн гэж л хүлээж авна шүү дээ. Надаар дамжиж байгаа учраас тэр. Сонгодог жүжгүүдэд тоглоход үргэлж өөрийгөө шинээр нээж байдаг. Дүрийнхээ өөртөө байхгүй зан чанарыг нээж тоглох хэрэг гардаг. Дэлхийн сонгодгууд түүгээрээ л сонгодог байгаа шүү дээ. Дахин дахин тавихад хэзээ ч хуучирдаггүй тэр тоолонд шинэ бодол, мэдрэмж, үзэл санаа, өнцөг гарч ирдэг. Хүн төрөлхтний хариуг нь хайж байх ёстой мөнхийн асуултыг эргээд л асуудаг.
-Ямар дүр илүү гоё вэ?
-Тоглоход хүч шаардсан тоглосны дараа асар их таашаал авч чадах дүрүүд илүү гоё.
-Дэлгэцийн бүтээл, драмын жүжиг хоёрын аль дээр нь та өөрийнхөөрөө амьдарч чаддаг вэ?
-Жүжигчин хүний хүч самбаа, ур чадвар, ухаан бодлыг сорьдог талбар бол театр. Жинхэнэ жүжигчин бол театрын тайзан дээр л амьдардаг. Тухайн агшинд жүжигчин тайзан дээр хэн нэгэн хүний амьдралаар амьдарч байгаа хэлбэр. Бусдаар хэдэн үг цээжлээд тайзан дээрээс уншдаг юм биш. Кино ч бас сайхан л даа. Техник технологийн бүх дэвшлийг ашиглаж тоглож болдог. Кинонд энгийнээрээ өөрөөрөө тоглож болдог. Харин тайз бол хамгийн арын суудлын үзэгчдэд хүртэл тоглохын тулд хэд дахин хүчийг нэмэх болдгоороо ялгаатай. Хүч нэмж байгаа хэрнээ тэр нь үнэн байх ёстой.
-Ямар дүрд тоглохгүй вэ?
-Сайн мэдэхгүй байна. Өөрөөсөө их хол дүр, тэс өөр дүр дээр ажилла гэвэл илүү л надад өгөөжтэй.
-Таныг эмэгтэй хүнд тогло гэвэл яах вэ?
-Тоглосон шүү дээ.
-Тийм үү, нэг л буухгүй байх чинь...?
-Н.Ганхуяг найруулагчийн найруулсан инээдмийн төрлийн “Гол дүрийн амрагууд” гэдэг нэртэй жүжиг байдаг юм. Тэр жүжигт эмэгтэй хүн болж тоглосон.
-Тэгээд ямархуу бүсгүй болов?
-Мэдэхгүй ээ, эмэгтэйчүүд л мэдэх байх. (инээв)
-Урт цагтай хүнд жүжгүүдэд тоглоход хүний бие эрхтэнд сөргөөр их нөлөөлдөг гэж сонссон. Энэ тухай?
-Олон жил хурц гэрэлд, олон удаагийн сургуулилтыг хүн биеэрээ л хийнэ шүү дээ. Уурласан, шаналсан, инээсэн, уйлсан бүх тэр мэдрэмжийг тайзнаас үзэгчдэд хүргэхийн тулд хэд дахин хүчийг нь нэмэх шаардлага гардаг. Тиймээс тайзны жүжигчдэд хараа муудах, зүрх өвдөх, ходоод өвдөх гэх мэт нөлөө ирдэг нь үнэн. Сэтгэл хөдлөлийг өөрийнхөө сэтгэл хөдлөлөөр л дамжуулж байгаа учраас хүний биед нөлөөлдөг байх. “Май энэ инээд, май энэ гуниг шүү үзээрэй” гээд өөр юмаар үзүүлэх биш. Тоглолтын өмнө зүгээр инээгээд сууж байсан хүн чинь тайзан дээр гарангуутаа уйлж гашуудаж, энэлж шаналаад байхаар тэгж нөлөөлдөг байх.
-Та аавынхаа шавь байсан. Багш хүнд шавь нартаа тийм болоосой гэсэн чин хүсэл бас зарчим байдаг. Та багшийнхаа хүссэн шавь нь болж чадсан уу?
-Тийм шавь байх гээд л хичээж явна. Бидэнд “Сайн тоглоё гэж бодож болохгүй. Үнэнээсээ мэдэрч тогло. Зохиолын болон дүрийнхээ мөн чанарыг нь таньсны дараа хэлбэрт нь анхаар” гэж хэлдэг байсан.
-Харин аавынхаа сайн хүү нь мөн үү?
-Мөн.
-Тайзан дээр амьдрах тайзнаас гадна сургуулилахаас бусад цагаа хэрхэн өнгөрөөх дуртай вэ?
-Хөдөө гадаа аяллаар явах усанд сэлэх дуртай. Ер нь ус харахаараа л үсэрч орчих гээд байдаг хоббитой хүн шүү дээ. (инээв)
А.Мөнхжин
"Ардчилал таймс" сонин
|
https://www.inews.mn/a/10689
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.