[
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГандантэгчэнлин хийдийн Хамба лам хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГандантэгчэнлин хийдийн Хамба лам нь Гэвш, Лхаарамба Д.Жавзандорж юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГэвш гэдэг цол юу гэсэн үг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГэвш (төвдөөр dGe bšes, «буяны садан») нь Шарын шашны ёсны Цанидын сургуульд арваас дээш жил Чойрын ном үзэж таван ухаанд мэргэжсэн хүнд олгодог анхан дэсийн цол, хүндэтгэл нэр юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багш болон бусад шалгарсан эрдэмтэд ямар хүмүүс юм бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан багш, түүний хоёр шавь, долоон бандида, Ловон Бадамжунай, Сажа бандида Гунгаажалцан, Богд Зонхов, Жибзундарнат, Далай лам, Богд гэгээн, Банчин-Эрдэнэ, Гармава ламтнууд, Зава Дамдин гэх мэт хүмүүс бол аливаа урсгал номлолыг үндэслэгч, шалгарсан гарамгай эрдэмтэд бөгөөд адис жанлавын дээдийг хайрладаг лам нар юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЖирийн хүмүүст сургаал номлолыг хүргэдэг хүмүүсийг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЖирийн хүмүүст лам нарын сургаал номлолыг хүргэх, дэлгэрүүлэх үйл хийгч нарыг хувраг буюу лам гэх ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛам нарт ямар ямар зэрэг дэв, ажил үүрэг байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛам нарт зэрэг дэв, ажил үүрэг гэж буй. Тухайлбал, Аграмба, Бандида, Бичигч, Бурханч, Гавж, Гоч, Гүртэмбэ, Гэсгүй, Донир, Дуганч, Дэнч, Засаг, Ловон, Лхаарамба, Мэдээч, Номч, Равжамба, Ренбүчэ, Тахилч, Унзад, Хамба, Цорж, Ширээт зэрэг цол, үүргүүд байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАграмба цолыг хэнд олгодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАграмба цолыг Судрын ёсыг дуусгаад тарнийн ёсыг сурсан ламд олгодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБандида гэдэг үг ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБандида гэдэг нь Санскрит хэлээр бол “их багш, номын ухаантан” гэсэн утгатай үг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБичигч ламын үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБичигч лам нь Хийдийн түүх, хутагт хувилгаан, өндөр зэрэг дэвтэй лам нарын тухай бичиж түүх болгон үлдээх үүрэгтэй.\n<|im_start|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурханч лам ямар ажил хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурханч лам нь сүм хийдэд бурхадын хөргийг бүтээдэг ламыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГавж цолыг хэрхэн авдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГавж цолыг Буддын лам нарын ур чадварыг шалгасан “арван бэрх” хэмээх шалгалт бүхий давааг нэг бүрчлэн давж гарсан ламд олгодог. Эл цолыг авсан лам цанидын гурван ухааныг эзэмшсэнээ лам нарын өмнө баталж ном хаялцаж гэвш болох ёстой ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГавж цолтой лам сүмээсээ дураараа гарч явж болдоггүй юу?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТийм ээ, Гавж цолтон лам нь сүм хийдээс дураараа гарч явж болдоггүй байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГоч ламын үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГоч лам нь Сүмийн уламжлалт зан үйл, өдөр тутмын хурлын хөгжмийн зэмсгийг хариуцна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАграмба гэдэг цол ямар ламд олгогддог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАграмба нь Судрын ёсыг дуусгаад тарнийн ёсыг сурсан ламд олгодог цол юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТарнийн ёсыг сурсан ламд ямар цол олгодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТарнийн ёсыг сурсан ламд Аграмба цол олгодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСудрын ёсыг дуусгасан ламд олгодог цолыг нэрлэнэ үү.\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСудрын ёсыг дуусгасан ламд олгодог цол бол Аграмба юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБандида гэдэг үг ямар хэлнээс гаралтай вэ, утга нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБандида гэдэг нь Санскрит хэлнээс гаралтай бөгөөд “их багш, номын ухаантан” гэсэн утгатай үг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголд Бандида цолтой ямар их багш нар байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголд Халхын Зая бандида, Ойрдын Зая бандида хэмээх их багш нар үе улиран амьдарч байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Номын ухаантан” гэсэн утгатай Санскрит үг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Номын ухаантан” гэсэн утгатай Санскрит үг бол Бандида юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХалхын Зая бандида, Ойрдын Зая бандида нар ямар учиртай хүмүүс байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХалхын Зая бандида, Ойрдын Зая бандида нар нь Монголд үе улиран амьдарч байсан их багш, номын ухаантнууд юм.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБичигч ламын үндсэн үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБичигч лам нь хийдийн түүх, хутагт хувилгаан, өндөр зэрэг дэвтэй лам нарын тухай бичиж түүх болгон үлдээх үүрэгтэй.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХийдийн түүхийг тэмдэглэж үлдээдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХийдийн түүх, хутагт хувилгаан, өндөр зэрэг дэвтэй лам нарын тухай бичиж түүх болгон үлдээх үүрэгтэй ламыг Бичигч гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБичигч лам ямар мэдээллийг түүх болгон үлдээдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБичигч лам нь хийдийн түүх, хутагт хувилгаан, өндөр зэрэг дэвтэй лам нарын тухай мэдээллийг түүх болгон үлдээдэг.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурханч лам ямар ажил хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурханч лам нь сүм хийдэд бурхадын хөргийг бүтээдэг ламыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдэд бурхадын хөргийг хэн бүтээдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдэд бурхадын хөргийг Бурханч лам нар бүтээдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурханы хөрөг бүтээдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурханы хөргийг бүтээдэг ламыг Бурханч лам гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГавж цолыг хэрхэн авдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГавж цолыг Буддын лам нарын ур чадварыг шалгасан “арван бэрх” хэмээх шалгалт бүхий давааг нэг бүрчлэн давж гарсан ламд олгодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Арван бэрх” шалгалт гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Арван бэрх” шалгалт нь Буддын лам нарын ур чадварыг шалгадаг бөгөөд энэ шалгалтын даваануудыг нэг бүрчлэн давж гарсан ламд Гавж цолыг олгодог байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГавж цол авсан лам ямар ухаануудыг эзэмшсэн байдгаа баталдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГавж цол авсан лам цанидын гурван ухааныг эзэмшсэнээ лам нарын өмнө баталж ном хаялцдаг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГавж цолтой ламд тавигддаг нэг онцгой шаардлага юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГавж цолтон лам нь сүм хийдээс дураараа гарч явж болдоггүй байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНом хаялцаж гэвш болох ёстой цолтон хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГавж цолыг авсан лам цанидын гурван ухааныг эзэмшсэнээ батлахын тулд ном хаялцаж гэвш болох ёстой.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГоч ламын үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГоч лам нь сүмийн уламжлалт зан үйл болон өдөр тутмын хурлын хөгжмийн зэмсгийг хариуцдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХурлын хөгжмийн зэмсгийг хариуцдаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХурлын хөгжмийн зэмсгийг хариуцдаг ламыг Гоч гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүмийн уламжлалт зан үйлийг хэн хариуцдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүмийн уламжлалт зан үйл болон хурлын хөгжмийн зэмсгийг Гоч лам хариуцдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГүртэмбэ лам ямар ур чадвартай байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГүртэмбэ лам нь зураг урлал, дархан мужааны сийлбэрт авъяастай байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдэд урлал, сийлбэрийн ажил хийдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдэд зураг урлал, дархан мужааны сийлбэрийн ажлыг хийдэг ламыг Гүртэмбэ гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГүртэмбэ лам хэзээ сүмд ирж ажилладаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГүртэмбэ лам нь тусгай үед сүмд ирж хэрэгтэй зүйлсийг нь урлаж хийж өгдөг.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГэсгүй ламын үндсэн үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГэсгүй лам нь өдөр тутмын хурал номын дэг ёсыг хариуцдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛам нарын сахилга бат, ёс суртахууны үүргийг хэн хариуцдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛам нарын сахилга бат, ёс суртахууны үүргийг Гэсгүй лам хариуцдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБага гэсгүйг өөрөөр юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБага гэсгүйг “гэсг” гэж нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nИх гэсгүй, бага гэсгүй ламын суудал сүм дотор хаана байрладаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТухайн сүмийн дотор үүдний зүүн талд нь их гэсгүй, баруун талд нь бага гэсгүй ламын суудлыг засдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХурал номын дэг ёсыг хариуцдаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨдөр тутмын хурал номын дэг ёсыг хариуцдаг ламыг Гэсгүй гэнэ.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДонир лам гэж хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДонир лам нь сүм хийдийн нарийн бичгийн дарга буюу хамба ламын туслах лам юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДонир ламын үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДонир лам нь бичиг цаас зохиох, мэдээ дамжуулах үүрэгтэй.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХамба ламын туслах ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХамба ламын туслах ламыг Донир лам гэж нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДонир ламын онцлох хувцаслалт юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДонир лам нь толгой дээрээ хүрэн өнгийн жинс зүүж явдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдэд бичиг цаас зохиодог лам хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдэд бичиг цаас зохиох, мэдээ дамжуулах үүрэгтэй лам бол Донир юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДуганч лам ямар үүрэгтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДуганч лам нь сүм дуганд хурал ном хурах, мөн манз цавын бэлтгэл хийдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм дуганд хурал ном хурахад хэн бэлтгэл хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм дуганд хурал ном хурах, манз цавын бэлтгэлийг Дуганч лам хийдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМанз цавын бэлтгэл хийдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМанз цавын бэлтгэл хийдэг ламыг Дуганч гэж нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДэнч лам ямар үүрэгтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДэнч лам нь сүм хийдийн нярав лам бөгөөд эд хэрэглэлийг хариуцаж, өдөр тутмын зарлага орлогыг тооцон бүртгэх нягтлан бодохын үүргийг ч давхар гүйцэтгэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдийн нярав ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдийн нярав ламыг Дэнч гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдийн эд хэрэглэл, санхүүг хариуцдаг лам хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдийн эд хэрэглэлийг хариуцаж, зарлага орлогыг бүртгэдэг лам бол Дэнч юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНягтлан бодохын үүргийг давхар гүйцэтгэдэг лам хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдийн нярав Дэнч лам нь нягтлан бодохын үүргийг давхар гүйцэтгэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗасаг ламын үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗасаг лам нь жас буюу дэнч ламын туслах бөгөөд нярав лам гэж ойлгож болно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДэнч ламын туслахыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДэнч ламын туслахыг Засаг лам гэж нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛовон лам ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛовон лам нь хурлын дэг ёсыг баримталж удирддаг ламыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХурлын дэг ёсыг удирддаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХурлын дэг ёсыг баримталж удирддаг ламыг Ловон гэнэ.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛхаарамба гэдэг цол ямар ламд олгогддог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛхаарамба нь Төвдийн Лхас хотод сурсан эрдмээ хамгаалж ном хаялцсан ламд олгодог цол юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТөвдийн Лхас хотод эрдмээ хамгаалж ном хаялцсан ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТөвдийн Лхас хотод эрдмээ хамгаалж ном хаялцсан ламыг Лхаарамба гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛхаарамба цол авахын тулд хаана сурсан байх ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛхаарамба цол авахын тулд Төвдийн Лхас хотод сурсан эрдмээ хамгаалж ном хаялцсан байх ёстой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМэдээч ламын үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМэдээч лам нь өглөө бүр “буяны шат” өгсөж лавай үлээж лам нарыг хуралд урин дууддаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨглөө бүр лам нарыг хуралд урин дууддаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨглөө бүр “буяны шат” өгсөж лавай үлээж лам нарыг хуралд урин дууддаг ламыг Мэдээч гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Буяны шат” өгсөж лавай үлээдэг лам хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Буяны шат” өгсөж лавай үлээж лам нарыг хуралд урин дууддаг лам бол Мэдээч юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНомч лам ямар үүрэгтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНомч лам нь сүм хийдэд байх судруудыг уншиж судлан бусад лам нарт тайлбарладаг сударч лам юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСудруудыг уншиж, бусад лам нарт тайлбарладаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСудруудыг уншиж, бусад лам нарт тайлбарладаг ламыг Номч гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдийн сударч ламыг хэн гэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдэд байх судруудыг уншиж судлан бусад лам нарт тайлбарладаг сударч лам бол Номч юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nРавжамба цолыг хэнд олгодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nРавжамба нь тодорхой салбараар мэргэшин Төвдөд дамжаанд суусан ламд олгогддог цол юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТөвдөд дамжаанд сууж, тодорхой салбараар мэргэшсэн ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТөвдөд дамжаанд сууж, тодорхой салбараар мэргэшсэн ламыг Равжамба гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nРавжамба цолтой лам ямар онцлогтой байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nРавжамба цолтой лам нь тодорхой салбараар мэргэшсэн бөгөөд Төвдөд дамжаанд суусан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nРенбүчэ гэдэг үг ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nРенбүчэ нь Төвд үг бөгөөд монголоор орчуулбал “эрдэнэ” гэсэн утгатай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nРенбүчэ цолыг хэнд нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nРенбүчэ гэдэг нь Бурхан багшийг төлөөлөн ирж байгаа шашны томоохон зүтгэлтнийг нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголчуудын мэдэх Ренбүчэ нар хэн хэн байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголчууд Ажа гэгээн Ренбүчэ, Бакула Ренбүчэ, Гүридава Ренбүчэ гэх мэт хүмүүсийг Ренбүчэ хэмээн мэднэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Эрдэнэ” гэсэн утгатай Төвд үг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Эрдэнэ” гэсэн утгатай Төвд үг бол Ренбүчэ юм.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТахилч лам ямар үүрэгтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТахилч лам нь сүм дуганы бурхан тахилыг хамгаалж арчлах үүрэгтэй.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм дуганы бурхан тахилыг хэн хамгаалж арчилдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм дуганы бурхан тахилыг Тахилч лам хамгаалж арчилдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТахилч гэж ямар ламыг хэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТахилч гэдэг нь сүм дуганы бурхан тахилыг хамгаалж арчлах үүрэгтэй ламыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nУнзад ламын үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nУнзад лам нь хурал ном хурах ая данг эрхэлж, ном уншлагыг оройлдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХурал номын ая данг эрхэлдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХурал ном хурах ая данг эрхэлж, ном уншлагыг оройлдог ламыг Унзад гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nУнзад лам ямар чадвартай байх ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nУнзад лам нь хоолой сайтай байх ёстой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТом хийдүүдэд ямар Унзад нар байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТом хийдүүдэд их Унзад, бага Унзад гэж байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНом уншлагыг оройлдог ламыг хэн гэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНом уншлагыг оройлдог ламыг Унзад гэж нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХамба лам гэж хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХамба лам нь сүм хийдийн тэргүүн юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХамба ламын үндсэн үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХамба лам нь тухайн хийдийн бүх үйл ажиллагааг өөрийн зөвшөөрлөөр явуулдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨмнө нь Хамба ламыг хэн томилдог байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨмнө нь Хамба ламыг Богд гэгээн томилдог байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nОдоо үед Хамба ламыг хэрхэн сонгодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nОдоо үед Хамба ламыг лам нарын зэрэг дэвийг харгалзаж, гэлэн ламаар сонгодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдийн бүх үйл ажиллагааг удирддаг лам хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдийн бүх үйл ажиллагааг удирддаг лам бол Хамба юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦорж ламын үндсэн үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦорж лам нь хийдийн ном сургах асуудлыг эрхэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХийдийн ном сургах асуудлыг хэн эрхэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХийдийн ном сургах асуудлыг Цорж лам эрхэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТэргүүн Хамба эзгүй үед хэн орлодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэргүүн Хамба эзгүй үед Цорж лам орлодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦорж гэж ямар ламыг хэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦорж нь хийдийн ном сургах асуудлыг эрхэлдэг бөгөөд тэргүүн Хамба эзгүй үед түүнийг орлодог ламыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_start|>user\nШирээт лам ямар үүрэгтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШирээт лам нь зөвхөн хурал номыг хариуцдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХурал номыг хариуцдаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗөвхөн хурал номыг хариуцдаг ламыг Ширээт гэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШирээт лам юуг хариуцдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШирээт лам нь хурал номыг хариуцдаг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБудда гэж юу гэсэн үг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБудда гэдэг нь Санскритаар “будда”, Төвдөөр “санжаа” хэмээх үг бөгөөд “нойрноос сэрсэн” гэсэн утгыг илэрхийлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Нойрноос сэрсэн” гэсэн утгыг илэрхийлдэг үг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Нойрноос сэрсэн” гэсэн утгыг илэрхийлдэг үг бол Будда юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБудда гэдэг үг Санскрит, Төвд хэлээр хэрхэн дуудагддаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБудда гэдэг үг Санскритаар “будда”, Төвдөөр “санжаа” хэмээн дуудагддаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашин хэзээ, хаана үүссэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашин нь НТӨ V зуунд Энэтхэгт үүсч, НТӨ IV зуунд тархжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашныг үндэслэгч хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭнэтхэгийн хааны хунтайж Ситхарта Гаутама нь Буддын шашныг үндэслэсэн юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСитхарта Гаутама хэрхэн Буддын шашны онолыг бий болгосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСитхарта Гаутама зовлонгийн шалтгааныг олохын тулд 7 жил даяанчилж, бясалгасны эцэст муу үйлийн шалтгааныг олж Буддын шашны нэгдсэн онолыг бий болгожээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашин хиндү шашнаас хэзээ салж бие даасан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНТӨ I зуунд Буддын шашин хиндү шашнаас албан ёсоор салж бие даан хөгжсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашин хиндүгийн брахманизмын урсгалаас юу авч хөгжүүлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашин хиндүгийн брахманизмын урсгалаас олон бурхадын зарчим, карма буюу үйлийн үр, сансарагийн номлолыг авч хөгжүүлжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШайнизмын урсгалаас Буддын шашин юуг авч хөгжүүлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШайнизмын урсгалаас Буддын шашин сүм хийдийн зохион байгуулалт, өөрийн биеэр бурханд хүрэх сургаал буюу бясалгалыг авч хөгжүүлжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашин Азид хэзээнээс тархаж эхэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашин НТӨ I зуунаас эхлэн Азид маш хурдацтай тархаж эхэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашин хэзээ хоёр үндсэн урсгалд хуваагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашин НТӨ 380 онд хоёр үндсэн урсгалд хуваагдсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашны хоёр үндсэн урсгалыг нэрлэнэ үү.\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашны хоёр үндсэн урсгал нь махасанкхи буюу махаяна (их хөлгөн), болон тихоравада буюу хинаяна (бага хөлгөн) юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголд Буддын шашны аль урсгал дэлгэрсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголд махаянагийн номлол дэлгэрсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nИх хөлгөн ба Бага хөлгөн гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nИх хөлгөн нь махасанкхи буюу махаяна, Бага хөлгөн нь тихоравада буюу хинаяна гэсэн Буддын шашны хоёр үндсэн урсгал юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМахаяна урсгал Буддагийн талаар юу гэж номлодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМахаяна нь “Будда бол хүний дүрээр амилсан бурхан бөгөөд түүхэн хөгжлийн явцад газарт ирсэн бурхан юм” гэж номлодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМахаяна урсгал ямар онолыг үүсгэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМахаяна урсгал хоосон чанарын онолыг үүсгэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМахаянагийн үзлээр хүн хэрхэн зовлонгоос ангижирдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМахаянагийн үзлээр гэгээрэх замаар кармагаас гарч, нирваанд хүрвэл үйлийн үрийн тойргоос гарч зовлонгоос ангижирна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМахаянад зовлонгийн тухай ямар үзэл санаа ноёлдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМахаяна урсгалд зовлонг хийсвэр, хүний өөрийн санаагаар үүсдэг гэсэн үзэл санаа ноёлдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХинаяна урсгал Буддагийн талаар юу гэж номлодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХинаяна нь “Будда бол бодит хүн тул түүний сургаалийг дагаж мөрдөн гэгээрэлд хүрч чадна” гэж номлодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХинаянагийн үзлээр энгийн хүмүүс гэгээрэлд хүрч болох уу?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТийм ээ, Хинаянагийн үзлээр амьд хүн байж гэгээрэлд хүрсэн юм чинь энгийн хүмүүс ч бас гэгээрэлд хүрч болно гэж үздэг.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_start|>user\nБуддын гүн ухаанд монголчуудын байр суурь ямар түвшинд хүрсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын гүн ухаанд монголчууд өөрийн гэсэн байр сууриа хэдийнэ эзэлсэн бөгөөд Зүүн Азийн 60 гаруй угсаатнаас тусдаа буддын шашныг хөгжүүлж чаджээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШашны хүчтэй нөлөө хаана явагдаж байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд гэгээн, Далай лам, Банчин-Эрдэнэ гурав хаана хувилж тодорч байна тэнд шашны хүчтэй нөлөө явагдаж байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДалай лам Төвдийг орхин гарахдаа хэнд даатгаж байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДалай лам Төвдийг орхин гарахдаа монгол гаралтай Сэнгээ лхаарамба ламд Төвдийг даатгаж байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголын гүн ухаантнуудын дэг жаягаар барьж байгуулсан сүм хийдүүд хаана олон байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголын гүн ухаантнуудын дэг жаягаар барьж байгуулсан сүм хийдүүд Төвдөд олон байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашин Монголд үүссэн байдлыг хэдэн үед хуваадаг вэ, тэдгээрийг нэрлэнэ үү.\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашин Монголд үүссэн байдлыг гурван үед хуваадаг. Эдгээр нь “түрүү үе буюу XII зуун хүртэл”, “дунд үе буюу XII-XY зуун хүртэл”, “хожуу үе буюу XY зуунаас хойшхи үе” юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонгол дахь Буддын шашны түрүү үед ямар мөргөл зэрэгцэн оршиж байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашны түрүү үед бөө мөргөлтэй зэрэгцээд Хүннү, Сяньби, Нирун нарын дунд буддын шашин дэлгэрч байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНирун улсын үед буддын шашны байр суурь ямар байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНирун (Жужан) улсын үед төрийн их багшаар буддын шашны ламыг залж байсан тухай хятадын түүхэнд бичигдэн үлджээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХүннүгийн үеэс буддын шашинтай холбоотой ямар олдворууд олдож байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХүннүгийн үеийн булшнаас бурханы дүрс бүхий олдворууд олдож байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nУйгарын ноёрхлын үед буддын шашин хэрхэн дэлгэрсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nУйгарын ноёрхлын үед буддын шашны бүтээл туурвил, үзэл номлол нэлээд тархсан боловч тус улс нь 100 гаруйхан жилийн түүхтэй учраас дараагийн улсад уламжлан дэлгэрээгүй байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголд буддын шашин дэлгэрсэн түрүү үе хэдийнээс хэдэн зуун хүртэл үргэлжилсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголд буддын шашин дэлгэрсэн түрүү үе нь XII зуун хүртэл үргэлжилсэн гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЧингис хаан Төвдийг эзэлсний дараа хэнд элч зарж байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧингис хаан Төвдийг эзэлсний дараа Төвдөд хамгийн хүчирхэг байсан Сажа ёсны хувраг Гунгаанинбод элч зарж байсан гэх мэдээ байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХархорум хотын цэцэглэлтийн үед буддын шашин хэрхэн дэлгэрсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХархорум хотын цэцэглэлтийн үеэр буддын шашны сүм хийдүүд баригдан ард түмний дунд дэлгэрлийг олсон байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголд махаяна буюу их хөлгөний ямар урсгалууд орж ирсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэр үеэс махаяна буюу их хөлгөний дөрвөн янзын урсгал болох Сажа, Гармава, Гэлүгва, Нимава ёсон Монголд орж ирсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонгол дахь Буддын шашны дунд үе хэдийнээс хэдэн зуун хүртэл үргэлжилсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонгол дахь Буддын шашны дунд үе нь XII-XV зуун хүртэл үргэлжилсэн гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонгол дахь буддын шашны хожуу үе хэзээнээс эхэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголд шарын шашны Гэлүгвэ ёсон дэлгэрсэн үеэс Монгол дахь буддын шашны хожуу үе эхэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nXY-XYI зуунд Монголын байдал ямар байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXY-XYI зуунд өрнөсөн дотоодын хямралын улмаас ард түмэн доройтон зовж, улс орон сульдаж байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ үед монголын хаад ноёд юу хайж байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭнэ үед монголын хаад ноёд улс үндэстнээ итгэл бишрэлээр дахин нэгтгэж болох арга зам хайж байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nОюун санааны хувьд нэгдмэл байх нь ямар ач холбогдолтой байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nОюун санааны хувьд нэгдмэл байх нь тухайн угсаатны нэгдэлд чухал хүчин зүйл болоод байсан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМанж улсын хаан монголчуудад ямар бодлого явуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголыг дорнод талаас нь эзэлж эхэлсэн Манж улсын хаан монголчуудыг шашнаар номхотгох бодлого явуулж, шашныг зүйл бүрээр дэмжин тэтгэх болжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддизм Монголд орж ирээд бөө мөргөлийг шууд халсан уу?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддизм Монголд орж ирээд шууд бөө мөргөлийг халах боломжгүй байсан тул алгуур аажмаар үзэл номлолоо дэлгэрүүлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багшаас гадна ямар бурхадыг Монголд номлож байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан багшаас гадна Жигжид, Гомбо, Дамдинчойжоо гэх мэт олон бурхадыг номлож байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголын тахилгат уул усанд зориулсан уншлагуудыг ямар хэлээр зохиосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголын тахилгат уул ус болгонд тохирох уншлагыг төвд хэлээр зохиож, лам нараар удирдуулан хийлгэжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын лам нар ард түмний дунд хэрхэн нэвтэрсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын лам нар шарын бөө гэдэг дүрээр ард түмний дунд нэвтэрсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛам нар мал муулан цусаар тахил өргөхийг хориглохын тулд ямар арга хэмжээ авдаг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМал муулан цусаар тахил өргөхийг хориглож, тэр тохиолдолд арав нугалан төлүүлдэг байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЖинхэнэ бөө нар Монголын аль хэсэгт нуугдан үлдсэн бэ, яагаад?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЖинхэнэ бөө нар хойд хэсгийн тайга бүхий Хөвсгөлд нуугдан үлдсэн нь тэр зүгт бартаа ихтэй, сүм хийдийн нөлөө бага байсантай холбоотой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголд буддизмыг хөгжүүлэх үндсийг хэн тавьсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголд буддизмыг хөгжүүлэх үндсийг Түмэдийн Алтан хаан (1507-1582) тавьсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАлтан хаан Хөх хотын суурийг хэрхэн тавьсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАлтан хаан Ойрд болон Хөх нуурыг эзлэн Төвдөд довтолж Баянтал гэдэг газар Байшин хэмээх хот байгуулснаар одоогийн Хөх хотын суурь тавигдсан байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАлтан хаан Төвдийн их хамбад ямар цол өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАлтан хаан Төвдийн их хамбад “Далай лам Очирдара” цол өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАлтан хаан Монголд ямар шашныг хөгжүүлэх хөрс суурийг тавьсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАлтан хаан шашны хууль цаазыг хамтран гаргаж, бөөгийн ёсыг халан, шарын урсгалыг дэлгэрүүлэн хөгжүүлэх хөрс суурийг тавьсан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАнхдугаар Богд Өндөр гэгээн Занабазар Бурханы шашныг хэрхэн хөгжүүлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАнхдугаар Богд Өндөр гэгээн Занабазар лам нарын номт хувцас, уншлага, хурал номын дэг ёс, ая эгшиг бүхнийг Монгол орны онцлогтой уялдуулан “монголын” гэх өвөрмөц хэв шинжтэй бурханы шашныг үндэслэн хөгжүүлсэн гэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХХ зууны эхэн үед Халх дөрвөн аймагт хэчнээн сүм хийд байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХХ зууны эхэн гэхэд Халх дөрвөн аймгийн 80 гаруй хошууны нийт 750 орчим сүм хийд байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХХ зууны эхэн үед хэчнээн лам шавилан сууж байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХХ зууны эхэн гэхэд 115 мянга орчим лам шавилан сууж байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдүүд яаж хөгжсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэдгээр сүм хийд нь аажмаар суурин амьдралтай төвүүд болон хувирч, гар үйлдвэрлэл, арилжаа, худалдаа үйлчилгээний газрууд болон хөгжжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашин хэний үеэс хэний үе хүртэл цэцэглэн хөгжсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨндөр гэгээн Занабазараас эхлээд VIII Богд Жибзундамба хутагтын үе хүртэл буддын шашин цэцэглэн хөгжсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашны хөгжил соёл, шинжлэх ухаанд хэрхэн нөлөөлсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашин цэцэглэн хөгжихийн хамт гүн ухаан, зурхай, эмнэлэг, урлаг, хэл шинжлэл, хэвлэл, ёс суртахуун зэрэг соёл, шинжлэх ухаанууд нэвтэрч ард түмнийг гэгээрүүлэхэд ихээхэн тус нэмэр болжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n1924 онд VIII Богд гэгээнийг таалал төгсөхөд Ардын Засгийн газар юу гэж зарласан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1924 онд VIII Богд гэгээнийг таалал төгсөхөд Ардын Засгийн газар “...дахин газар дэлхийд эргэн ирэхгүй, үүрд нирваан дүрийг олсон” хэмээн зарлажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nIX Богдыг хэрхэн тодруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII Богдыг таалал төгссөний дараахан шашны зарим зүтгэлтний оролцоотойгоор IX Богдыг сэм тодруулан Банчин Богдоос батламж авч амжсан байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nIX Богд хэн байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nIX Богд нь Зүүнхараагийн Ялбагт хэмээх газар Цэнд гэх эмэгтэйгээс төрсөн Лувсандорж гэдэг хүүхэд байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛувсандоржийн хувь заяа ямар байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛувсандоржийг хэлмэгдүүлээгүй бөгөөд тэрбээр цэргийн алба хааж байснаас гадна 1948 онд өөрийн үхлээр насан эцэслэжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛувсандоржийг тодруулахад оролцсон хүмүүст ямар хувь тавилан тохиолдсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүнийг тодруулахад оролцсон Гомбо-Идшин гүн, лам Гэндэнсоном, Жанчивринчин нар хэлмэгдэн цаазлагджээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХутагт хувилгаадын хойд дүрийг зарлахтай холбоотой хууль хэзээ батлагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1926 онд аливаа хутагт хувилгаадын хойд дүрийг зөвхөн Ардын Засгийн зөвшөөрлөөр зарлаж байхаар хуульчилж, улмаар 1934 онд бүр цаазлан хорьсон юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ хууль одоо ч хүчин төгөлдөр хэвээр байгаа юу?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТийм ээ, эл хууль эдүгээ ч хүчин төгөлдөр хэвээр байгаа ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n1937 онд хэчнээн лам баривчлагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1937 онд их хэлмэгдүүлэлт эхэлж 17 мянга гаруй ламыг баривчилсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБаривчлагдсан лам нарыг хэрхэн ангилсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБаривчлагдсан лам нарыг гурван анги болгон хувааж ял шийтгэл оногдуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээд ангиллын лам нарт ямар ял оногдуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДээд анги буюу хэргэм зэрэг, мяндаг цолтой лам нарыг буудан хороосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДунд ангиллын лам нарт ямар ял оногдуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДунд анги буюу идэр насны лам нарыг 10 хүртэл жилээр шоронд хорьж тарчилган зовоосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДоод ангиллын лам нарт ямар арга хэмжээ авсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДоод анги буюу 20 хүртэл насны залуу лам нарыг энгийн ард болгосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХэлмэгдүүлэлтийн үеэр сүм хийдүүдэд ямар хохирол учирсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАрд түмний шүтэн биширч байсан бурхан шүтээн, оюуны үнэт зүйлс, ном судрыг устган 700 гаруй сүм хийдийг эвдлэн нураасан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүмийн барилгуудыг юунд шилжүүлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n2265 сүмийн барилгыг эмнэлэг, сургууль, гар үйлдвэр, засаг захиргааны байр, олон нийтийн байгууллагад шилжүүлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдээс хэчнээн алт хураагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдээс 30.9 кг алт хураагдсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХэчнээн кг мөнгө хураагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдээс 5916 кг мөнгө хураагдсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХэчнээн кг сувд хураагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүм хийдээс 1.6 кг сувд хураагдсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНийт хэчнээн мал хурааж улсын мэдэлд авсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБог бод нийлсэн 27742 толгой малыг хурааж улсын мэдэлд авсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголд буддын шашны хөгжлийн дунд үе хэдийнээс хэдэн зуун хүртэл үргэлжилсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашны хөгжлийн дунд үе нь XII-XV зууны хооронд үргэлжилсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМахаяна буюу Их хөлгөний ямар урсгалууд Монголд орж ирсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМахаяна буюу Их хөлгөний Сажа, Гармава, Гэлүгва, Нимава гэсэн дөрвөн урсгал Монголд орж ирсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголд орж ирсэн Махаяна урсгалуудыг нэрлэнэ үү.\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголд орж ирсэн Махаяна урсгалууд нь Сажа, Гармава, Гэлүгва, Нимава ёсонууд юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашны хөгжлийн дунд үед Монголд ямар хөлгөний урсгалууд нэвтэрсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашны хөгжлийн дунд үед Их хөлгөний (Махаяна) дөрвөн янзын урсгал Монголд нэвтэрсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСажа ёсон хэзээ, хаана үүссэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСажа ёсон XI зуунд Төвдөд үүссэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСажа ёсыг үндэслэгч нь хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСажа ёсыг үндэслэгч нь Гончигжалбаа юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСажа бандида Гунгаажалцан хэзээ, хэний урилгаар Монголд ирсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСажа бандида Гунгаажалцан 1244 онд Өгэдэй хааны гуравдугаар хүү Годан ноёны урилгаар Монголд ирсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГунгаажалцан бөөгийн ёслолд ямар өөрчлөлт оруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГунгаажалцан бөөгийн тахилга ёсны тэнгэр тахих ёслолыг “тэнгэрийг залбирах ерөөл” болгон өөрчилж, Манзуширыг тахих ёслол буюу одоогийн Ямандаг бурханыг тахих тахилгыг бий болгосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГунгаажалцан монголчуудад зориулж ямар зохиол бичсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГунгаажалцан монголчуудад зориулан “Эрдэнийн сан субашид”-ыг бичсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХубилай хаан хэзээ Сажа ёсны шавь болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХубилай хаан 1253 онд авшиг хүртэн Сажа ёсны шавь болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nПагва ламыг хэзээ “улсын багш”-аар өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nПагва ламыг 1260 онд “улсын багш”-аар өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nПагва лам ямар бичиг зохиосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nПагва лам Төвд цагаан толгойд үндэслэн дөрвөлжин бичгийг зохиосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХайсан Хүлүг хааны урилгаар хэн, ямар зохиол туурвисан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХайсан Хүлүг хааны урилгаар Чойжи-Одсэр хэмээх сажийн ёсны лам “Зүрхэн тольт” хэмээх зохиолыг туурвисан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГармава ёсон хэзээ, хаана үүссэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГармава ёсон XI зуунд Төвдөд үүссэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГармава ёсныхон ямар онцлогтой байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэд багш шавийн барилдлагын дэг журмыг чанд мөрдөгчид буюу “гажүдва” ёсныхон гэдэг нэрээр олонд тархжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГармава ёсны төлөөлөгч гарма хэзээ Монголд ирсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГармава ёсны төлөөлөгч “гарма” хэмээх “их номун хаан” 1255 онд Монголд ирсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГарма ламтан хэний багш болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГарма ламтан Мөнх хааны багш болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГарма ламыг яагаад хар малгайтан гэж нэрлэдэг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрбээр хар эмжээртэй малгай өмсдөг байсан тул хар малгайтан гэж нэрлэгддэг байв.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГарма ламтан Хархорумд юу бүтээлгэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГарма ламтан Хархорумд 5 давхар суварга бүтээлгэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСажийн болон Гармава ёсон олны дунд яагаад тархаж чадаагүй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭдгээр ёс нь тарнийн хүчээр илбэ шид үзүүлдэг, олон шат дамжиж боловсордог, эрдэм мэдлэгтэй лам хүн, эсвэл хаад ноёд шүтдэг байсан тул олны дунд тархаж чадаагүй. Мөн улсын хэмжээнд бодлого болгон баримтлаагүй учраас түгэн дэлгэрч чадаагүй гэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_start|>user\nГэлүгва ёсон хэзээ, хаана үүссэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГэлүгва буюу шарын урсгал нь XIV зуунд Төвдөд үүссэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШарын урсгалыг хэн үндэслэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1409 онд Богд Зонхов Лувсандагва шарын урсгалыг үндэслэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов ямар хийд байгуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд Зонхов Гандан гэдэг хийдийг байгуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЯагаад шарын шашин гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШар дээл, малгай өмсдөг учраас шарын шашин гэж нэрлэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов шашныг яагаад шинэчлэх болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТухайн үед Төвдийн олон аймгийн сүм хийдэд дэг ёс сулран хувраг шавь нар эрх ашиг хөөцөлдөн нэр хүндээ барсан учир Богд Зонхов шашныг өөрчлөн шинэчлэх арга хэмжээ авснаар шарын урсгалын үзэл санаа хөгжсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШарын урсгал лам нарын сахил санваарыг хэрхэн чангатгасан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛам нарын эхнэр авах, арилжаа наймаа хийх, улс төрийн хэрэгт оролцохыг хориглосон байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШарын урсгалыг Монголд дэлгэрүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн хүн хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШарын урсгалыг Монгол оронд дэлгэрүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн хүн бол Түмэдийн Алтан хаан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАлтан хаан хэзээ, хэнтэй уулзаж “Далай лам Очирдара” цолыг олгосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1571 онд Алтан хаан гэлүгва ёсны их хамба Содномжамцтай Хөх нуурт уулзаж “Далай лам Очирдара” хэмээх цолыг олгосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХалхын Абтай сайн хан шарын урсгалыг юунд ашигласан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХалхын Абтай сайн хан улс орноо нэгтгэн төвлөрүүлэх үйл хэрэгт шарын урсгалыг ашиглах нь зүйтэй хэмээн үзэж номын авшиг хүртсэн нь шарын урсгал буюу гэлүгва ёсон ард нийтийн дунд тархах гол үндэс болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШарын урсгалын гол үзэл юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШарын урсгалын гол үзэл нь номд мөргөн шүтсэнээр нирваанд хүрнэ гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНүгэл хийвэл шарын урсгал хэрхэн номлодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНүгэл хийвэл хийсэн нүгэл нь хуримтлагдаж тамд унана, тийм учраас нүгэлтэйгээ тэнцэхүйц буян хийх ёстой гэж номлодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШарын шашны язгуур гурван шүтээн юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШарын шашны язгуур гурван шүтээн нь ном, хувраг, бурхан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШарын урсгалын залбирлын дараалал ямар байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНом дор мөргөмү, багш дор мөргөмү, бурхан дор мөргөмү хэмээн залбирдаг дараалалтай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСүм хийдэд очсон сүсэгтэн ямар дарааллаар үйл ажиллагаа хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСүсэгтэн зурхайчид үзүүлэн ямар ном уншуулахаа мэдээд, дараа нь ламд очиж уншуулан, эцэст нь бурхадад мөргөж өргөл өргөдөг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШарын урсгалын лам нар хэрхэн боловсрол эзэмшдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШарын урсгалын лам нар бага залуу наснаасаа буддын боловсролыг үе шаттайгаар үзэж судалдаг бөгөөд урт удаан хугацааг туулан байж боловсрох гэгээрэхийн замд хүрдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШарын урсгал хүмүүст юуг сургадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан чиний өмнө байгаа учраас ламын номыг сонс, ламд мөргөн сүсэглэ гэж сургадаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНимава ёсон буюу улааны урсгалыг хэн, хэзээ үндэслэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭнэтхэгийн их тарнич Ловон Бадамжунай VIII зуунд бясалгал хийх аргаар улааны урсгалыг үндэслэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛовон Бадамжунайг яагаад улааны шашинтан гэж нэрлэдэг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрбээр улаан хувцас өмсдөг байсан учраас улааны шашинтан гэж нэрлэгджээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНимава урсгал хэзээ дахин сэргэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭл урсгал нь XI зууны үед шинээр гарч ирсэн сажа, гармава ёсонд дарагдсан ч цөөн хэдэн номлол нууцаар уламжлагдан үлдсэн нь XY зуунд дахин сэргэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНимава урсгалын гол сургаал юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНимава урсгал тарнийн ёсыг гол сургаал болгон баримталжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНимава ёсон хэдэн хөлгөнөөс тогтдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан багшийн буюу нууц тарнийн сургаал гурван хөлгөн, бясалгал гурван хөлгөн, йог гурван хөлгөн нийт 9 хөлгөнөөс тогтдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНимава ёсоныг ихэвчлэн ямар хүмүүс шүтдэг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nИхэвчлэн хаад ноёд гэх мэт оюуны боловсрол сайтай хүмүүс нимава ёсоныг шүтдэг байв.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХэн Нимава шашныг хөгжүүлэхэд ихээхэн зүтгэл гаргасан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nY Ноён хутагт Данзанравжаа эл шашныг хөгжүүлэх гэж ихээхэн зүтгэл гаргасан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nУлааны урсгалын гол үзэл юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан аливаа хүний дотор байдаг учраас бясалгал хийж гэгээрэлд хүрч чадна гэдэг нь улааны урсгалын гол үзэл юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nУлааны урсгал нүглийг хэрхэн ариусгадаг гэж номлодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНүгэл хийж болно, хийсэн нүглээ бясалгал хийх замаар ариусгаж болно гэж номлодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nУлааны урсгалд бурхантай хэрхэн харьцдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБясалгалын замаар өөрийгөө хөгжүүлэн заавал багшаар дамжуулалгүй бурхантай харьцаж болно гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nУлааны урсгалын язгуур гурван шүтээн юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nУлааны урсгалын язгуур гурван шүтээн нь хувраг, бодьсадва буюу ядам, эм хүн буюу хандо юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНимава ёсонд ямар төрлийн бясалгал байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНимава ёсонд дээд ба доод бясалгал гэж байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНимава ёсны доод бясалгалыг хэн хийж болох вэ, яагаад?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАливаа хүн өөрөө энерги буюу цэнэгийн биет байдаг учраас доод бясалгалыг маш энгийнээр хийж болдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДоод бясалгалын энгийн аргуудаас нэрлэнэ үү.\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХамрын үзүүр дээр хараагаа төвлөрүүлэх, завилан сууж байгаад эрих тоолон хийх гэх мэт амархан аргаар өөрийгөө төгөлдөржүүлж болдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээд бясалгалыг хэн хийдэг вэ, хэр удаан үргэлжилдэг вэ?\n<|im_im_start|>assistant\nДээд бясалгалыг хутагт хувилгаадууд 108 хоног тасралтгүй сууж хийдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээд бясалгалын үед ямар гурван хүчийг нэгтгэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨөрийгөө төгөлдөржүүлсний дараа газрын энерги, сансрын энерги, өөрийн энерги гэсэн гурван хүчийг нэгэн биед нэмж зангиддаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээд бясалгал хийж чадвал ямар чадвартай болно гэж үздэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭдгээр энергийг өөрийн биед зангидан бясалгаж чадвал усыг гурван биед хувиргаж чадна гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээд бясалгалын үед биеийн байдал ямар байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДээд бясалгалын үед сансрын энергитэй холбогдсон байдаг учраас бие нь амьд, өөрөө гүн нойронд автсан мэт оршмол оршдог ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБясалгалын үед хүний биед ямар судал нээгддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБясалгалын үед “наран”, “саран” гэсэн хоёр судал нээгдэж зүрх, тархи хоёрын хооронд ажиллаж эхэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээд бясалгал хийхээс өмнө багш ямар бэлтгэл хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБясалгал хийх хуврагийг эхлээд багш нь шинжиж хийж чадах үгүйг тогтоогоод бясалгал эхлэхээс өмнө чихэнд нь тарни хэлж өгдөг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБясалгал хийх агуйг хэрхэн бэлддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБясалгал хийх агуйд зөвхөн чулуун ширээ засаж, агуйн аманд хоол зөөх жаахан зай гаргаад бусдыг нь шавардаж битүүлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБясалгалын үед хэчнээн хоол иддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨдөрт нэг удаа модон аягаар хоол иддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n68 дахь хоног дээр юу болдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n68 дахь хоног дээр аяга нь үрэгдэж дуусах бөгөөд түүнээс хойш хоол идэхгүйгээр өөр дээрээ гурван хүчийг зангидан бясалгал хийдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСамади оршино гэдэг нь юу гэсэн үг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n68 дахь хоногоос хойш хоол идэхгүйгээр өөр дээрээ гурван хүчийг зангидан бясалгал хийдгийг самади оршино гэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБясалгалыг хэрхэн тайлдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n40 хоногийн дараа багш нь агуйг нь нээж, тарни уншиж сэрээгээд бясалгалыг тайлан гаргаж авдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБясалгал зөв хийгдсэн бол юуг илтгэх вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХэрвээ тэр бясалгал зөв хийгдсэн бол багшийгаа тарни уншихад сэрнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТарнийн тухай ямар ойлголт байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТарни бол өөрөө амьтай зүйл бөгөөд түлхүүр тарнийг мэддэг хүн буюу багш нь л агуйн амыг нээж чадна. Хүчээр эвдэж онгойлговол тарнийн муу хүч ирнэ гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЯагаад нууц тарнийг сэтгэл нь зузаараагүй хүнд зааж өгдөггүй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨөрийнхөө ашиг тусын тулд муу юманд ашиглана гэж үздэг учраас нууц тарнийг сэтгэл нь зузаараагүй хүнд зааж өгдөггүй.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээд бясалгал хийсэн хүмүүсээс хэн давж чадсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДээд бясалгалыг таван хүн хийснээс VIII Богд Жибзундамба, ноён хутагт Данзанравжаа хоёр давж чадсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээд бясалгалдаа даалгүй нас барсан гурван хүний шарил хаана байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБусад гурав нь бясалгалаа даалгүй нас барсан бөгөөд шарил нь одоогийн Хамарын хийдийн 108 агуйны шаваастай гурван агуйд бий хэмээн тайлбарладаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхадыг төрх байдлаар нь хэрхэн ангилдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхадыг төрх байдлаар нь **амирлангуй**, **хагас амирлангуй**, **догшин** хэмээн ангилдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАмирлангуй бурхадын өлмий яагаад бадамлянхуа цэцгийн хучлагатай байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАмирлангуй бурхадын өлмий нь аливаа нүгэл хилэнцгүй ариуссан тул **бадамлянхуа цэцгийн хучлагатай** байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДогшин бурхадын төрх байдал юуг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДогшин бурхадын омог хилэн бадарсан нүүр нь энэ хорвоо ертөнцийн хуурамч самуунд илт дургүйцэн, **эдийг эрхэмлэх сувдаг сэтгэл, нүглийг даран наманчлах эрмэлзлэлийн** шууд илэрхийлэл байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДогшин бурхадыг ерөнхийд нь яаж хуваадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДогшин бурхадыг **Ядам** ба **Махагал** гэж ерөнхийд нь хоёр хуваана.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхадыг утга бэлгэдэл, сургаал номлолоор нь хэрхэн ангилдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nУтга бэлгэдэл, сургаал номлол зэрэг ангиллаар нь **Лама, Ядам, Бавууханд, Чойжинсүрэнмаа** гэж ангилдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛама ангиллын бурхад ямар адисыг хайрладаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛама ангиллын бурхад адис жанлавын дээдийг хайрладаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛама ангилалд ямар хүмүүс хамаардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАливаа урсгал номлолыг үндэслэгч, шалгарсан гарамгай эрдэмтэд хамаардаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛама ангиллын жишээнд хэн хэн багтдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан багш, бурхан багшийн хоёр шавь, долоон бандида, Ловон Бадамжунай, Сажа бандида Гунгаажалцан, Богд Зонхов, Жибзундарнат, Далай лам, Богд гэгээн, Банчин-Эрдэнэ, Гармава ламтнууд, Зава Дамдин зэрэг багтдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЧойжинсүрэнмаа бурхад ямар үүрэгтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧойжинсүрэнмаа бурхад нь номыг тэтгэгч сахиус буюу элдэв чөтгөр шулам, саад барцадыг арилгагч бурхад юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЧойжинсүрэнмаа бурхадыг хэрхэн хоёр хуваадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧойжинсүрэнмаа бурхадыг ертөнцийн ба ертөнцөөс хэтэрсэн хэмээн хоёр хуваадаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕртөнцийн сахиуст ямар бурхад хамаардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЕртөнцийн сахиуст Таван хаан, Дамдиндорлиг, Жамсран, Махранзын дөрвөн хаад хамаарна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕртөнцөөс хэтэрсэн сахиуст ямар бурхад хамаардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЕртөнцөөс хэтэрсэн сахиуст Гомбо, Лхам, Дамдинчойжоо зэрэг бурхад хамаарна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багш хэзээ, хаана төрсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНТӨ 565 онд Энэтхэгийн Галилавасду хотноо Лүмбини цэцэрлэгт төрсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багшийн ээжийг хэн гэдэг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан багшийн эхийг Маяа гэдэг байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХүүгийнхээ заяа төөргийг үзмэрчээс асуухад юу гэж хэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Энэ хүү гэртээ үлдвэл алдартай жанжин болно, гэрээсээ гарч явбал дэлхийд алдартай багш болно” гэж хэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багш хэдэн насандаа гэрээсээ гарч тойн болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n29 нас хүртлээ хааны ордонд амьдарч байгаад, хотын гадаа зовлонд нэрвэгдсэн амьтныг үзээд зовлонгийн шалтгааны үнэнийг эрж хайхаар гэрээс гарч тойн болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багш хэдэн насандаа бурханы хутгийг олсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n35 настайдаа Дорждагд бодь модны өмнө сууж бурханы хутгийг олсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багш ямар сургаалуудыг номлодог байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан багш дөрвөн үнэний тухай сургаал, мөнх бус хоосон чанарын тухай онолоо удаа дараалан номлодог байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багш хэдэн насандаа таалал төгссөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n81 насандаа Кушанагар хэмээх газар таалал төгссөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багшийн зүрхэн тарни юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Дадята хум мүүни мүүни маха мүүни шагжа мүүни суухаа”, “Дадята хум мүни мүни маха мүни еэ сууха, ум зэяа биди суухаа” юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багшийн зүрхэн тарнид юуны ерөөл оршдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХамаг амьтныг энэрэн нигүүлсэх, буяны үйл бүтэхийн ерөөл оршдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан Буддагийн хоёр гол шавь хэн хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан Буддагийн хоёр гол шавь нь Шаарибу болон Модголжибу юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШаарибу хаана төрсөн бэ, эцэг эхийг нь хэн гэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШаарибу Энэтхэгийн Наланда хотод бярманы түшмэл Гаржид, эх Шарига нарын хүү болон мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШаарибу яагаад Шаригагийн хүү хэмээн алдаршсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШаарибу эхийнхээ нэрээр Шаригагийн хүү хэмээн алдаршсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМодголжибу хаана төрсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМодголжибу Энэтхэгийн Шинтагжин хэмээх газар Модгалын язгууртан гэр бүлд төрсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШаарибу, Модголжибу нар Буддагийн шавь болохоор хэзээ шийдсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНэгэн баян худалдаачны хуриманд нүүр тулан уулзаж, үзэл бодол нэгдэн Буддагийн шавь болохоор шийдсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМодголжибу ямар чадвараараа гайхагддаг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМодголжибу рид хувилгаанаараа гайхагддаг байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШаарибу ямар авьяасаараа онцгойрч байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШаарибу оюун ухааны гайхамшигт авьяасаараа онцгойрч байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан багш өөрийг болон хоёр шавиа хэрхэн дүрсэлсэн байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан багш өөрийгөө голлуулан, Модголжибу, Шаарибу хоёрыг хоёр талдаа босоо байдлаар урлан гаргажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан Буддаг ямар өнгөөр, ямар хувцастайгаар дүрсэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан Буддаг таван өнгийн солонгон дунд гоо үзэмж төгс алтан өнгөт лагшинтайгаар дүрсэлж, шар өнгийн өмсгөл номт хувцас гурвыг асаасан байдалтайгаар дүрсэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхан Буддагийн баруун болон зүүн мутарт юу байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБаруун мутараа доош унжуулан лянхуа цэцгэнд хүрсэн байдалтай, зүүн мутартаа бадар аяга бариулан дүрсэлсэн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШаарибу, Модголжибу хоёрыг хэрхэн дүрсэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШаарибу, Модголжибу хоёр нэг мутартаа бадар аяга, нөгөө мутартаа дулдуй барьсан байдлаар дүрслэгдсэн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов ямар шашныг үндэслэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд Зонхов Төвдийн шашин буюу шарын шашныг үндэслэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонховын жинхэнэ нэр хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүний жинхэнэ нэр нь Лувсандагва юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов хэзээ, хаана төрсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1357 онд Төвдийн Хөх нуурын Шинян орчимд Зонха гэдэг газар төрсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов яагаад шашныг шинэчлэх болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрээр 17-37 нас хүртэл шашны номыг үзэж, буддын шашны хямралд дүгнэлт хийж шинэчлэл явуулан шинэ сахилуудыг бий болгожээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов лам нарт ямар шинэ сахилууд бий болгосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭхнэр авахгүй, архи уухгүй, худал хэлэхгүй, амьтны амь таслахгүй, худалдаа наймаа ба төрийн хэрэгт оролцохгүй байх тухай заасан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонховын хоёр шавь хэн хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүний хоёр шавийн өргөсөн нэр нь Далай лам, Банчин-Эрдэнэ, харин номын нэр нь Жалцавжи, Хайдавжи юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов ямар алдартай судар зохиосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд Зонхов Бодь мөрийн зэрэг хэмээх алдартай судрыг зохиосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗонха гэдэг үг ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗонха гэдэг нь төвдөөр \"Сонгинотын ам\" гэсэн утгатай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗонхова гэдэг үг ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗонхова гэдэг нь \"Сонгинотын амын хүн\" гэсэн утгатай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов хэзээ төрсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд Зонхов билгийн улирлын зургадугаар жарны улаагчин тахиа жил буюу аргын тооллын 1357 онд төрсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонховын аавыг хэн гэдэг байсан бэ, ямар албан тушаалтай байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАавыг нь Бумлхүмбэ гэдэг байсан бөгөөд Юан улсын хаанаас томилогдсон даргач хүн байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБумлхүмбэ гэдэг нэр яаж Лүбүнхэ болсон гэж үздэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрхүү Бумлхүмбэ нэр хятадаар сунжирсаар Лүбүнхэ болсон гэж үздэг байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонховын багын нэр юу байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд Зонховын багын нэрийг Гунгаанямбуу гэдэг байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов хэдэн настайдаа гэцэлийн санваар авсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДолоон настайдаа Донровринчен хувилгаанаас гэцэлийн санваар авсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗонхов ямар ядам бурхадын тарнийн авшиг хүртсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЯмандаг, Дэмчиг, Чагдар зэрэг ядам бурхадын тарнийн авшиг хүртсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ үед тэрээр ямар нууц нэртэй болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДонжиддорж гэдэг нууц нэртэй болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n16 насандаа Төвдөд ирээд ямар багш нараас юу сурсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСарва гүнтэнгээс анагаах ухаан, Ричинамжир гүүш ба Сажбад Банчингаас дуун ухаан, Нэхсамбуу гүүшээс уянга, утга зохиолыг сурсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСахъяа хийдийн багш нараас ямар ном судалсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСахъяа хийдийн Рэндаваа, Цонорүбжи багшаасаа “Төв үзэл”, “Винайн аймаг сав”, “Шалгадагийн тайлбар” сэлтийг сурсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХэдэн насандаа гэлэнгийн санваар хүртсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХорин найман насандаа гэлэнгийн санваар хүртсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗонхов хуврагуудыг ямар сахил санваар сахихыг номлож байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗонхов хуврагуудыг гэргий авахгүй байх, шар малгай өмсөж, сүмд шавилан суух, архи, тамхийг цээрлэх, ужид цэнгэлийг тэвчих, амьтны амь хороохгүй байхыг номложээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов “Бодь мөрийн зэрэг” бүтээлээ хэзээ эхэлж, хэзээ дуусгасан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШар луу жил буюу 1401 онд “Бодь мөрийн зэрэг” бүтээлээ эхэлж, дараа жил нь буюу 1402 онд дуусгасан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Зонхов “Тарнийн мөрийн зэрэг” бүтээлээ хэзээ туурвисан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1406 онд “Тарнийн мөрийн зэрэг” гэдэг том бүтээлээ туурвисан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗонховын ямар бүтээлүүд шарын шашны онолын үндсийг тавьсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Бодь мөрийн зэрэг” болон “Тарнийн мөрийн зэрэг” хэмээх хоёр том бүтээлээрээ шарын шашин буюу Гэлүгвэгийн аймгийн онолын үндсийг тавьсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗонхов ямар нэрээр алдаршсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗонхов нь унасан газар, угаасан усныхаа нэрээр даян дэлхийд алдаршжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНимава ёсоныг хэн үндэслэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nУлааны урсгал болох Нимава ёсоныг Ловон Бадамжунай үндэслэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛовон Бадамжунай хэзээ, хаана төрсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНТ VII зуунд баруун Энэтхэгт Данагша хэмээх нуурын Лянхуа цэцэгт газарт мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛовон Бадамжунайг хэн үрчлэн авч хүмүүжүүлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэр нутгийн хаан Индрабоди хөвгүүн үгүй тул Бадамжунайг үрчлэн авч хүмүүжүүлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛовон Бадамжунай яаж их Дүвчин болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХаан төрийг орхин өмнөд Энэтхэгийн Сэрүүн цэцэрлэг зэрэг 8 алдарт газраар явж бясалгал даяан хийж, Доржпагма, Хандма нарын адистэдийг олж их Дүвчин болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТөвдийн хаан Тисрондэвзан Бадамжунайг яагаад урин залсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТөвдийн хаан Тисрондэвзан Бадамжунайг урин залж газар усны эздийг номхотгуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛовон Бадамжунайг хэрхэн дүрсэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛовон Бадамжунайг улаан малгайтай, завилан суусан, нэг мутартаа 3 үзүүрт хадамгаа барьсан, нөгөөдөө гавал барьсан байдлаар дүрсэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛовон Бадамжунайн зүрхэн тарни юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүний зүрхэн тарни нь “Ум базар гүрү бадма сэди хум” юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛовон Бадамжунайн зүрхэн тарни ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭнэ тарни муу бүхнээс авран хамгаалж сайн үйлийг тэтгэн дэлгэрүүлнэ гэсэн утгатай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголын буддын шашны тэргүүн хэн байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголын буддын шашны тэргүүн нь Богд гэгээн байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНийт хэдэн Богд гэгээн амьдарч байсан бэ, хэзээнээс хэзээ хүртэлх хугацаанд вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1639-1924 он хүртэлх 285 жилийн хугацаанд найман Богд гэгээн амьдарч байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nIX Богд гэгээнийг хэзээ тодруулж, хэн баталгаажуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАрдчилсан хувьсгалын дараагаар 1992 онд IX Богд гэгээнийг XIV Далай лам баталгаажуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголын буддын шашныхан IX Богд гэгээнийг хэзээ хүлээн зөвшөөрсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1999 онд Монголын буддын шашныхан хүлээн зөвшөөрсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд гэгээнийг монголчууд хэрхэн үздэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд гэгээнийг монголчуудын өнгөрсөн, одоо, ирээдүй энэ гурван цагийг даасан оюун санааны манлай хэмээн үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАнхдугаар Богд гэгээний номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАнхдугаар Богд гэгээний номын нэр нь Лувсандамбийжанцан буюу Өндөр гэгээн Занабазар юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээн Занабазар хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1635 оны модон гахай жил Түшээт хан аймгийн Илдэн бэйлийн хошууны нутаг Усан зүйл хэмээх газар (одоогийн Өвөрхангай аймгийн Зүйл сум)-т мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗанабазарын эцэг эхийг хэн гэдэг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭцэг нь Түшээт хан Гомбодорж, хатан нь Ханджамц байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗанабазар хэдэн насандаа Манзушир бурханы магтаалыг цээжээр уншиж эхэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГурван настайдаа Манзушир бурханы магтаалыг цээжээр уншиж эхэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗанабазар хэдэн насандаа Энэтхэг, Төвд хэлээр судар ном уншиж эхэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДөрвөн настайдаа Энэтхэг, Төвд хэлээр судар ном уншиж эхэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХэдэн насандаа, хэн Жибзундарнатын хувилгаан мөн болохыг нь тодруулж, Богдод өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТаван настайд нь Төвдийн V Далай лам, Банчин Богд нар Жибзундарнатын хувилгаан мөн болохыг тодруулж Их Монгол уулын энгэрт Монголын шашны тэргүүн, Анхдугаар Богдод өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗанабазарт хэдэн насанд нь, хаана сүм барьж өгсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n13 настайд нь эцэг Түшээт хан Гомбодорж, Шолой сэцэн хан нар Их Монгол уулын энгэрт нэгэн сүм барьж өгсөн нь хожим Баруун Хүрээ гэж алдаршжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗанабазар хэдэн насандаа Төвдөд суралцаж, хэдэн насандаа эргэн ирсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n15 настайдаа Төвдөд суралцаж, 17 насандаа эргэн ирсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_start|>assistant\n17 насандаа одоогийн Төвхөн хийдэд Бүтээлийн сүмийг байгуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗанабазар Их Хүрээ, Зүүн Хүрээг хэзээ байгуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1654 онд Хэнтийн нуруунд Их Хүрээг, 1702 онд Зүүн Хүрээг тус тус үүсгэн байгуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээн Занабазар хэзээ Соёмбо үсгээ зохиосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨндөр гэгээн 1686 онд Соёмбо үсгээ зохиосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСоёмбо үсгээ зохиохдоо юу гэж айлдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Миний хувиршгүй номын үсэг Замбуутивийг бүрхэнэ” хэмээн айлдсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээн ямар судруудыг орчуулах, хуулах, хэвлүүлэх ажлыг хийсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГанжуурыг монгол хэлнээ орчуулах ажлыг эхлүүлж, Данжуур, Бодь мөрийн зэрэг, Алтангэрэл гэх мэт олон алдартай судруудыг дахин хуулан бичих, бусад номыг орчуулах, барлан хэвлүүлэх ажлуудыг хийсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээн өөрөө ямар зохиол туурвисан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨндөр гэгээн өөрөө Маанийг бүтээх арга, Жанлавцогцол, Пунцагсүм зэрэг 100 гаруй цуврал номоос бүтэх нэг боть зохиол туурвисан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээн ямар бурхад бүтээсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголын бурхан бүтээх аргыг үндэслэн сургууль байгуулж, Очирдара, Ногоон Дара эх, Язгуурын таван бурхан, Аюуш, Манал зэрэг бурхад олныг бүтээсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээн Занабазар Монголын нийгэм, улс төрийн амьдралд ямар үүрэг гүйцэтгэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨндөр гэгээн шашны зүтгэлтэн төдийгүй Монголын нийгэм улс төрийн амьдралд онцгой үүрэг гүйцэтгэж байсан. Түүхийн ээдрээтэй цаг үед түүний явуулсан бодлого холч мэргэн байсан гэдгийг хожмын судлаачид дүгнэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээн Манжийн хааны булаан эзлэх бодлогыг хэрхэн сулруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМанжийн Энх-Амгалан хааны дэргэд сууж шашин номынхоо үйлийг эрхэлж, өөрийн эрдэм чадлыг Манжийн хаанаар хүлээн зөвшөөрүүлж, монголчуудыг булаан эзлэх бодлогыг нь сулруулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээний ачаар монголын ямар ашиг сонирхол хадгалагдаж үлдсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголын хил хязгаарыг хэвээр нь үлдээлгэж, монгол соёл зан заншлыг тэр хэвээр нь хадгалан үлдэх боломжийг бүрдүүлсэн гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМанжийн Энх-Амгалан хаан Өндөр гэгээнийг хэрхэн сорьж байсан бэ, түүнийг хэрхэн бишрүүлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНэгэн удаа хаан түүнийг ордондоо залж, тусгайлан зассан сэнтийний доор Ганжуур судар тавиад суухыг урьсан. Өндөр гэгээн суухынхаа өмнө жижиг бөөрөнхий шилээр судрын бүх үсгийг хурааж аваад, хоосон цаас дээр суусан нь хааныг бишрүүлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээн Занабазар хэзээ жанч халсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨндөр гэгээн Занабазар 1723 оны 2 дугаар сарын 18-нд жанч халсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХоёрдугаар Богдын номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХоёрдугаар Богдын номын нэр нь **Лувсандамбийдонмэ** юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХоёрдугаар Богд хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1724 онд Түшээт хан аймгийн Дархан чин вангийн хошууны нутаг Туул голын сав газар Өгөөмөр хэмээх газарт (одоогийн Төв аймгийн Алтанбулаг сум) Хотогойдын Баярт гүний гэрт мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХоёрдугаар Богдыг хэдэн настайд нь Богдод өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗургаан настайд нь буюу 1729 онд Саадаг хэмээх газарт Халхын II Богдод өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХоёрдугаар Богд ямар хийдүүдийг байгуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1739 онд Их Хүрээнд жүд дацан, 1750 онд Манзушир ламын хийд, 1756 онд Их Хүрээнд гүн ухааны Дашчоймбол дацанг тус тус байгуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХоёрдугаар Богдын үед ямар бослого хөдөлгөөн гарсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nОйрадыг манж нар эзэлж, Манжийг эсэргүүцсэн Хотогойдын Чингүнжав, Ойрадын Амарсанаа нарын бослого хөдөлгөөн гарсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХоёрдугаар Богдын ах яагаад цаазаар авахуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАх нь болох Ренчиндорж ван Манжийг эсэргүүцсэн бослогод оролцсон тул Бээжинд цаазаар авахуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХоёрдугаар Богд хэзээ таалал төгссөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1757 оны 1 дүгээр сарын 5-нд таалал төгссөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГуравдугаар Богдын номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГуравдугаар Богдын номын нэр нь **Ишдамбийням** юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГуравдугаар Богд хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1758 онд Төвдийн Литанд түшмэл Данзангомбо, эх Норжинбаммо нарын гэр бүлд мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМанжийн төр II Богдоос хойшхи хутагтуудыг хаанаас тодруулах зарлиг гаргасан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМанжийн төр II Богдоос хойшхи хутагтуудыг Төвдөөс тодруулж байх зарлиг гаргасан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nIII Богдыг хэн тодруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nIII Богдыг IV Банчин-Эрдэнэ тодруулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nIII Богдыг ширээнд залах ёслол хэзээ болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1763 онд Богдыг ширээнд залах ёслол үйлдсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nIII Богд Их Хүрээнд ямар хийдүүдийг үндэслэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nИх Хүрээнд 1760 онд Манбадацан, 1765 онд Дамбадаржайлин хийдийг үндэслэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГуравдугаар Богд хэзээ таалал оршсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1773 онд таалал оршсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГуравдугаар Богд ямар соёлоор хүмүүжсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХүүхэд байхаасаа монгол үлгэр домог сонсож, шүлэг, зүйр цэцэн үг цээжилж, түүний үзэл санаагаар хүмүүжсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДөрөвдүгээр Богдын номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДөрөвдүгээр Богдын номын нэр нь ЛувсанТөвдэнван Чүгжигмэджамц юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДөрөвдүгээр Богд хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1775 онд Төвдийн Лхас нутагт мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДөрөвдүгээр Богдыг хэн тодруулж, үсэг уншлага заасан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVI Банчин-Эрдэнэ Халхын IV Богдод тодруулж, үсэг уншлага заасан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДөрөвдүгээр Богдыг хэдэн настайд нь Их Хүрээнд залж ёслол үйлдсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДолоон настайд нь буюу 1781 онд Их Хүрээнд залж ёслол үйлдсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДөрөвдүгээр Богд ямар хийдүүдийг байгуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1789 онд Зурхайн дацанг, 1806 онд нууц тарнийн ёсны Дүйнхор дацанг, 1807 онд Шэдүвлин хийдийг, 1809 онд Гунгаачойлин дацанг байгуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДөрөвдүгээр Богд хэзээ Хүрээ цамыг анх дэглэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1813 онд Хүрээ цамыг анх дэглэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДөрөвдүгээр Богд хэдэн бүтээл туурвисан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМагтаал, залбирал, ламын йог тэргүүтэй 517 бүтээл туурвисан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДөрөвдүгээр Богд хэзээ таалал төгссөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1813 оны 1 дүгээр сарын 7-нд таалал төгссөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТавдугаар Богдын номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТавдугаар Богдын номын нэр нь **Лувсанчүлтэмжигмэддамбийжанцан** юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_start|>assistant\n1815 онд Төвдийн Лхас хотын ойролцоо түшмэл Гомбодондов, эх Ригзэнбүтэд нарын гэрт мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТавдугаар Богдыг хэн тодруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVII Банчин-Эрдэнэ түүнийг \"V Богд\" мөн хэмээн тодруулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТавдугаар Богдыг хэдэн настайд нь их суудалд залсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗургаан настайд нь буюу 1820 онд их суудалд залсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТавдугаар Богд хэзээ Майдар бурханы сүмийг бариулж, бурхныг бүтээлгэн залсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1834 онд 20 настайдаа Их Хүрээнд монгол маягийн хэв загвараар Майдарын сүм бариулж, наян тохой Майдар бурханг, Баруун Чойрт Алтан Ганжуур тус тус бүтээлгэн залсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГандантэгчэнлин хийдийг хэзээ, хаана нүүлгэж ирүүлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1837 онд Далхын дэнжид Гандантэгчэнлин хийдийг нүүлгэж ирүүлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТавдугаар Богд Гандан хүрээнд ямар дацангуудыг нэгтгэсэн бэ, ямар нэр хайрласан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1841 онд Ламрим дацанг бариулж, Бадма ёга дацангуудыг Гандан хүрээнд нэгтгэсэн. Гүн ухаан судалдаг баруун дацанд Гунгаачойлин, зүүн дацанд Дашчойлин хэмээх нэрийг тус тус хайрлажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_start|>assistant\nӨөрийн багш Дамцагдоржоос (Онгийн хийдийг байгуулсан ламтан) Нархажод бурханы авшиг хүртэж, бясалгал бүтээсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНархажод бурхан биеэрээ заларсан гэж яагаад бэлгэшээсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nИх Хүрээнд жинсрэг цутгасанд үдэш нь дөрвөн уулын хооронд улаан туяа татан гэрэлтсэн тул Хүрээний настангууд Нархажод бурхан биеэрээ заларсан хэмээн бэлгэшээсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТавдугаар Богд хэзээ таалал оршсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1841 оны 11 дүгээр сарын 18-нд таалал оршсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗургадугаар Богдын номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗургадугаар Богдын номын нэр нь **Лувсанбалдандамбийжанцан** юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗургадугаар Богд хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1843 онд Төвдийн Лхасын хойд хэсэгт эцэг Содномдаржаа, эх Лхамдолгор нарын гэрт мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗургадугаар Богдыг хэн тодруулж, увш сахил хүртээсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVII Банчин-Эрдэнэ түүнийг VI Богдод тодруулан увш сахил хүртээсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗургадугаар Богдыг хэзээ Монголд залж өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1848 онд Монголд залж VI Богдод өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗургадугаар Богд яагаад таалал төгссөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТун удалгүй хүнд өвчний улмаас таалал төгссөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДолдугаар Богдын номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДолдугаар Богдын номын нэр нь **Агваанчойживанчүгпринлайжамц** юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДолдугаар Богд хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1849 онд Төвдийн Лхасын ойролцоо нутагт гүн Мягмар, эх Норовлхам нарын гэрт мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДолдугаар Богдыг хэн тодруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXI Далай лам Хайдавжамц түүнийг VII Богд мөн хэмээн тодруулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДолдугаар Богдыг хэдэн настайд нь Их Хүрээнд залсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗургаан настайд нь буюу 1855 онд Их Хүрээнд залсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДолдугаар Богд ямар ном айлдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n10 гаруй настайдаа Гүр дуулал хэмээх ном айлдсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДолдугаар Богд хэзээ таалал төгссөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1868 оны 12 дугаар сарын 26-нд таалал төгссөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНаймдугаар Богдын номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНаймдугаар Богдын номын нэр нь **Агваанлувсанчойжинямданзанванчүг** юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНаймдугаар Богд хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1869 оны 10 дугаар сарын 13-нд Төвдийн Лхас хотод мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНаймдугаар Богдыг хэн тодруулж, сахил хүртээсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXII Далай лам Принлэйжамц, Банчин-Эрдэнэ нар хамтран тодруулж сахил хүртээн номын нэрийг нь хайрласан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНаймдугаар Богдыг хэзээ Их Хүрээнд залсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1874 оны өвлийн тэргүүн сард Их Хүрээнд Халхын VIII Богдод залсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНаймдугаар Богдын номын багш нар хэн хэн байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүний багш нар нь Балданчоймбол, Лувсанхаймчиг нар байсан бөгөөд тэд Их Хүрээний хамба Номун хан байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНаймдугаар Богд хэзээ гавжийн дамжаа барьж, мяндаг цолтой болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1908 онд Гунгаачойлин дацанд гавжийн дамжаа барьж, гавж мяндаг цолтой болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНаймдугаар Богд ямар дацангуудыг байгуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1910 онд Их Хүрээнд буддын гүн ухааны Идгаачойлин дацанг, 1912 онд Жанрайсиг дацанг байгуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНаймдугаар Богдын зарлигаар ямар номыг бүрэн хэвлэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүний зарлигаар Ганжуурыг хүрээ бараар бүрэн хэвлэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n1911 онд монголчууд тусгаар тогтнолоо зарлаад хэнийг хаан ширээнд өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1911 онд монголчууд тусгаар тогтнолоо зарлаж, 12 дугаар сарын 29-нд VIII Богдыг “Монгол улсын шашин төрийг хослон баригч, хэмжээгүй эрхт эзэн хаан”-д өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд Хаант Монгол Улс байгуулагдсанаар ямар шинэ он тоололтой болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд Хаант Монгол Улс байгуулагдсанаар “Олноо өргөгдсөн” хэмээх шинэ он тоололтой болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨндөр гэгээний зохиосон Соёмбо үсгийг хэний санаачилгаар төрийн туг, далбаанд байрлуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII Богдын санаачилгаар Өндөр гэгээний зохиосон Соёмбо үсгийг төрийн туг, далбаанд байрлуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n1921 оны Ардын хувьсгал ялсны дараа VIII Богдын эрх хэмжээ хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАрдын хувьсгал ялснаар хаант төрийг халж, VIII Богдод зөвхөн шашны хэргийг хамааруулан төрийн хэрэгт оролцох эрхийг нь хязгаарласан.\n<|im_im_start|>assistant\n1924 онд 56 насандаа таалал оршсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдын ид шидийн нэг жишээ юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1920 онд гамин цэргүүд Их Хүрээг эзэлж Богд хааны ногоон ордонг их буугаар галлахад ногоон ордон огтхон ч эвдэрч сүйдээгүй нь түүний ид шидийн нэг жишээ юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдын зохиосон бүтээлүүд юугаас бүрдсэн нэг боть ном байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүний зохиосон сургаал, магтаал, залбирал, бясалгал зэргээс бүтсэн нэг боть ном байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богдын номын нэр юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЕсдүгээр Богдын номын нэр нь **Жамбалнамдолчойжижанцан** юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богд хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1932 онд Төвдийн Лхас хотын ойролцоо Томсиг гэдэг газар эцэг Лувсанжамбал, эх Янжинлхамын гэрт мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богдыг хэн, хэдэн настайд нь VIII Богдын хойд дүр мөн болохыг тодруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДөрвөн настайд нь XIII Далай ламын тамга түшигч Радэн ренбүчэ, Найчүн Чойжин нар Халх Монголын VIII Богдын хойд дүр мөн хэмээн тодруулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богд хэдэн нас хүртлээ буддын гүн ухаанд суралцсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n21 нас хүртлээ буддын гүн ухаанд суралцсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богд хэдэн нас хүртлээ тарнийн гүн ухааныг судалсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n29 нас хүртлээ Жонон Дарнатын хийдэд тарнийн гүн ухааныг судалсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богд хэзээ Энэтхэгт дүрвэн гарч, хаана суурьшсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1961 онд Энэтхэгт дүрвэн гарч Даржайлин, Масури, Мадъяа, Парадеш хэмээх газруудад сууж байгаад 1991 онд Дармасала хотод ирж суурьшсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богдыг хэзээ, хэн IX дүрийн хувилгаан мөн болохыг баталгаажуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1992 онд XIV Далай лам түүнийг Халхын Жибзундамба хутагтын IX дүрийн хувилгаан мөн болохыг баталгаажуулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богд хэзээ Монголд ирж, IX Богдод өргөмжлөгдсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1999 онд Монголд ирж, шашны бүх байгууллага тамга дарж хүлээн зөвшөөрснөөр IX Богдод өргөмжлөгдсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n1925 онд VIII Богдыг таалал төгсөхөд зохиогдсон дуунд юу гэж гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШар морьтын хөтөл дээр гараад иртэл, Шанбалын хаалга цэлс хийгээд нээгдлээ хө, Тунамал дүртэй Богдийгоо, Туулай жилд зална даа хө гэсэн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЕсдүгээр Богд Монголд ирсэн нь ямар жил байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1999 оны туулай жил байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамба хэдэн наснаасаа монгол түмэнд шүтэгдэх болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТавхан наснаасаа монгол түмэнд шүтэгдэх болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамба ямар хувьсгалыг дэмжиж, удирдан манлайлсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1911 болон 1921 оны үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалыг шийдвэртэй дэмжиж, удирдан оройлж манлайлсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголчууд Манж гүрний дарлалд хэдэн жил байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголчууд Манж гүрний дарлалд 220 жил байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nОросын ерөнхий консул В.Ф.Люба Богд гэгээний талаар юу гэж хэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Монголыг эрх чөлөөтэй залгуулсан, энэ үйл хэргийг манлайлсан хүн нь яах аргагүй хутагт” гэж хэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонгол улс Манж Чин гүрнээс салж, бие даасан улс гэдгээ хэзээ зарлаж, хэнийг эзэн хаанаар өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXIX зууны 11 оны арванхоёрдугаар сарын 29-нд Манж Чин гүрнээс салж, бие даасан улс гэдгээ дэлхий дахинд албан ёсоор зарлаж, Богд Живзундамба хутагтыг эзэн хаанаар өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХэдэн жилийн дараа Монгол төрийн хаан ширээ эзэнтэй болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1604 оноос хойш 308 жилийн дараа Монгол төрийн хаан ширээ эзэнтэй болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамба хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII Богд Живзундамбын дүр XV жарны шарагчин могой жил буюу **1869 онд Түвдийн ойролцоо** мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдыг хэн, хэзээ тодруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1874 онд Да лам Лувсан-Иш тэргүүтэй найман хүн Хүрээнээс Лхаст очиж, **XII Далай лам Пэрэнлэйжамц** болон Банчин эрдэнэ нарт айлтгасны үндсэн дээр түүнийг тодруулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдод ямар номын нэр хайрласан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXII Далай лам түүнд **Агваанлувсанчойжиннямданзанваанчиг** хэмээх алдрыг хайрласан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдыг хэзээ Их Хүрээнд залж, ямар цол хэргэм олгосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**1874 оны аравдугаар сард** Их Хүрээнд сэнтийд залж, Манжийн хаанаас олгодог байсан цол хэргэм, **“Алтан навчит өргөмжлөл” алтан тамгыг** олгосон. Мөн 17 насандаа Далай ламаас Живзундамба цол өргөмжлөгдөж, тамгатай хутагт гэсэн шарын шашны гутгаар хэргэм зэрэгтэй болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдын хэргэмийг бурхны номоор хэрхэн тайлбарладаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүний хэргэмийг бурхны номоор (**Жив-Богд, Зун-тойн, Дамба-сүлд**) хэмээн тайлбарладаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Монголын тусгаар тогтнолд ямар үүрэг гүйцэтгэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрээр 1911 болон 1921 оны үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалыг шийдвэртэй дэмжиж, удирдан оройлж манлайлсан төр, шашны нэрт удирдагч байсан.\n<|im_im_start|>assistant\n“Монголыг эрх чөлөөтэй залгуулсан, энэ үйл хэргийг манлайлсан хүн нь яах аргагүй хутагт” гэж Хүрээнд сууж байсан Оросын ерөнхий консул В.Ф.Люба хэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонгол улс хэзээ тусгаар тогтнолоо зарлаж, VIII Богдыг хаанаар өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXIX зууны 11 оны **арванхоёрдугаар сарын 29-нд** Монгол Манж Чин гүрнээс салж, бие даасан улс гэдгээ дэлхий дахинд албан ёсоор зарлаж, Богд Живзундамба хутагтыг эзэн хаанаар өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамба хэзээ, хаана мэндэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**1869 онд** XV жарны шарагчин могой жилд **Түвдийн ойролцоо**, Далай ламын санхүүч, чинээлэг түшмэл Гончигцэрэнгийн дөрөвдүгээр хүү болон мэндэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдыг хэн, хэрхэн тодруулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**1874 онд** Да лам Лувсан-Иш тэргүүтэй найман хүн Хүрээнээс Лхаст очиж, **XII Далай лам Пэрэнлэйжамц** болон Банчин эрдэнэ нарт айлтгасны үндсэн дээр түүнийг Халхын VIII Богд Живзундамбын дүр мөн хэмээн тодруулсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдод ямар сахил хүртээж, номын нэр хайрласан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**XII Далай лам** түүнд **равжун сахил** хүртээн, **Агваанлувсанчойжиннямданзанваанчиг** хэмээх номын нэрийг хайрласан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдыг хэзээ, хаана, ямар ёслолоор сэнтийд залсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**1874 оны аравдугаар сард** **Их Хүрээнд** VIII Богд Живзундамбыг сэнтийд залах их ёслол хийж, халх дөрвөн аймаг, шавь таван хошууны ихэс дээдэс, сүсэгтэн олон мөргөлчид оролцсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_start|>assistant\nМанжийн хаанаас өмнөх Богдод олгож байсан цол хэргэм, **“Алтан навчит өргөмжлөл” алтан тамгыг** олгосон. Мөн 17 насандаа Далай ламаас **Живзундамба цол** өргөмжлөгдөж, тамгатай хутагт гэсэн шарын шашны гутгаар хэргэм зэрэгтэй болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд тусгаар тогтнолын хөдөлгөөнд хэрхэн оролцсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII Богд Живзундамба нь **1911 болон 1921 оны үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалыг** шийдвэртэй дэмжиж, удирдан оройлж манлайлсан бөгөөд Манжийн 220 жилийн дарлалаас ангижирч, үндэснийхээ эрх чөлөөг олж авсан аугаа их үйл хэргийг оройлон дуудсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nОросын ерөнхий консул В.Ф.Люба Богд гэгээний талаар юу гэж хэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХүрээнд сууж байсан Оросын ерөнхий консул В.Ф.Люба: **“Монголыг эрх чөлөөтэй залгуулсан, энэ үйл хэргийг манлайлсан хүн нь яах аргагүй хутагт”** гэж хэлсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонгол улс хэзээ тусгаар тогтнолоо зарлаж, хэнийг эзэн хаанаар өргөмжилсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXIX зууны 11 оны **арванхоёрдугаар сарын 29-нд** Монгол Манж Чин гүрнээс салж, бие даасан улс гэдгээ дэлхий дахинд албан ёсоор зарлаж, **Богд Живзундамба хутагтыг** эзэн хаанаар өргөмжилсөн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ үйл явдал яагаад түүхэн ач холбогдолтой байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**1604 оноос хойш 308 жилийн дараа** Монгол төрийн хаан ширээ эзэнтэй болж, үндэсний эрх чөлөөний төлөө тэмцсэн монгол хүн бүрийн сэтгэлд нар гийсэн **түүхэн баяр** болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамба хэдэн наснаасаа хэдэн нас хүртлээ Монгол Улсын үндэсний эрх ашгийг дээдэлсэн удирдагч байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII Богд Живзундамба таван наснаасаа **53 насны сүүдэр зооглох хүртлээ** Монгол Улсын үндэсний эрх ашгийг дээдэлсэн улс төр, шашны удирдагч байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨнгөрсөн нийгмийн үед түүнийг хэрхэн муучлан доромжилж байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨнгөрсөн нийгмийн үед түүнийг **шар, хар феодал, сохор** гэх зэргээр муучлан доромжилж, ард түмний дайсан байсан мэтээр бичиж гутааж байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамба хутагт нь түүхэн үнэнээр ямар хүн байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрээр **тусгаар тогтнолын төлөө мятрашгүй тэмцэгч**, түүхэн цаг үеийг **алсын холч хараагаар мэдэрч үндэсний хувьсгалыг толгойлон ялалтад хүргэсэн** хүн байсан нь түүхэн үнэн билээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонгол Улс хэзээнээс Үндэсний тусгаар тогтнолын өдрийг тэмдэглэх болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**2007 оноос** эхлэн жил бүрийн **арванхоёрдугаар сарын 29-ний өдрийг** Үндэсний тусгаар тогтнолын өдөр болгон тэмдэглэдэг болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nҮндэсний тусгаар тогтнолын өдрийг тэмдэглэх болсон шалтгаан юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nҮндэс угсаа, түүх, соёл, уламжлалаа мартах нь үндэсний ирээдүйг бүдгэрүүлэх аюултайг сэхээрсний илрэл болгож, **1911 оны Үндэсний хувьсгал**түүхэн ач холбогдлыг нь тэмдэглэх зорилготой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМанжаас засгийн эрхийг хэний заавраар шилжүүлэн авсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**Богд Живзундамба хутагтын заавар зарлигаар** шилжүүлэн авсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголчууд тусгаар улс болохоор хэзээ тогтож, ямар бичиг гаргасан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**1911 оны өвөл буюу цагаагчин гахай жилийн өвлийн тэргүүн сарын 13-нд** Хүрээний түр ерөнхийлөн шийтгэх газраас тусгаар улс болохоор тогтож, **“Манж амбан сайд Сандог Да хүрээнээс хөөсөн тул түүний эрхлэх хэргийг бидний зургаан хүн хүлээн авч шийтгэв”** хэмээсэн бичиг гаргасан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n1911 оны үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалыг удирдахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн хүмүүс хэн хэн байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүхчид 1911 оны үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалыг удирдан, Манжийн дарлалаас ангижирч, үндэсний эрх чөлөөгөө олоход гол үүрэг гүйцэтгэсэн хүмүүсийг дараах байдлаар нэрлэдэг:\n\n* Да түшээ гүн **Шагдаржав**\n* Да жүн ван **Гомбосүрэн**\n* Бэйс **Гомбосүрэн**\n* Ван **Цэрэнсодном**\n* Гүн **Намсрай**\n* Да лам **Цэрэнчимэд**\n* Чин ван **Ханддорж** (энэ хэрэгт онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн)\n* Гүн **Хайсандай** (энэ хэрэгт онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн) нар юм.\n\nЭдгээр зүтгэлтнүүд Богд Живзундамба хутагтын заавар зарлигаар үйл ажиллагааг зохион байгуулж, тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлийг манлайлсан түүхтэй.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМанж Чин улсаас тусгаарлах тэмцлийн оргил үе хэзээ байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМанж Чин улсаас тусгаарлах тэмцлийн оргил үе нь **1911 оны арванхоёрдугаар сарын 29-ний өдөр** байсан. Энэ өдөр бол Монголын түүхэнд шинэ хуудас нээсэн, тусгаар тогтнолоо албан ёсоор тунхагласан чухал үйл явдал юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богдыг хаанд өргөмжлөх ёслолыг хэн, хэзээ товлосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**Халх Хүрээний Газрын Бүгд Хэргийг Түр Захиран Шийтгэх Газар (ХХГБХТЗШГ)**-аас дөрвөн аймгийн чуулганы дарга, жанжин, хүрээний хамба хутагт хувилгаад, хан, ван, гүн, олон засгууд, лам нарт хандан **цагаагчин гахай жилийн өвлийн тэргүүн сарын 17-нд** (1911 оны 12 дугаар сарын 7) илгээсэн бичигт ёслолыг товлосон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогдыг хаанд өргөмжлөх ёслолыг хэзээ, ямар цагт гүйцэтгэхээр товлосон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**Цагаагчин гахай жилийн арваннэгдүгээр сарын 9-ний баасан гаригийн усан тахиа өдрийн морин цагийн эхний хувьд** буюу **1911 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр** гүйцэтгэхээр товлосон. Учир нь энэ цагт өлзий учрал бүрдсэн тул өргөмжлөл хүндэтгэл ёслолыг гүйцэтгэвээс сайн хэмээн лүндэн зарлиг буулгажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЁслолын бэлтгэл болгож хэнд мэдэгдсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЁслолын бэлтгэл ажлын хүрээнд энэ тухай **Оросын ерөнхий консулд** мэдэгдсэн нь тухайн үеийн олон улсын харилцаа болон Монголын шинэ тусгаар тогтнолын ач холбогдлыг харуулж байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамбыг хаан ширээнд залах ёслолыг ямар ажлын хүрээнд хийсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII Богд Живзундамбыг хаан ширээнд залах ёслолыг Монголчуудын тусгаар тогтнолын төлөө хийж буй хэд хэдэн чухал ажлын хүрээнд гүйцэтгэсэн. Үүнд:\n\n* **Их Орос Улсаас тусламж хүссэн**: Манжийн дарлалаас ангижирч, тусгаар тогтнолоо олохын тулд гадны дэмжлэг авах нь чухал байсан тул Орос улстай харилцаа тогтоож, тусламж хүссэн.\n* **Манж амбан Сандогийг хөөж буцаасан**: Их Хүрээнд сууж байсан Манжийн амбан Сандогийг Монголоос хөөн зайлуулсан нь Манжийн засаглалыг халсны бэлгэдэл болсон.\n* **Тусгаар улсаа тунхаглан зарлах**: VIII Богдыг хаанд өргөмжлөх нь Монгол улс тусгаар тогтносон гэдгээ дэлхий дахинд албан ёсоор тунхаглаж буй үйл явдал байсан юм.\n\nЭдгээр бүх үйл явц нь хоорондоо нягт уялдаатай бөгөөд тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлийн нэг хэсэг байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЁслолын ордонг хаана барьсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАхмад түүхч Г.Навааннамжилын дурсамжаас үзвэл, төрийн ёслолын ордонг **Богдын ордны хашаан дотор** барьсан. Тодруулбал, хуучин Дэчин галбын дуган гэдэг алтан дээвэртэй сүмийн зүүн тал болон Доржвавааран гэдэг дуганы баруун талын хэсэгт байсан сул зайд, шар хашаагаар тэлж барьсан байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЁслолын ордон ямар хэлбэртэй байсан бэ, мөн хэрхэн чимэглэгдсэн байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЁслолын ордон нь **арван ханатай гэр** хэлбэртэй байсан. Энэ гэрийг ихэд гоёмсоглон чимэглэсэн байсан:\n\n* **Гадна өнгөлгөө**: Шар хамбан торгоор гадна талыг нь бүрэн өнгөлсөн.\n* **Мөгшөөр**: Хөх торгоор мөгшөөрлөсөн.\n* **Чимэглэл**: Зүмбэрлэмэл очир, есөн эрдэнэ, долоон тахил зэрэг уламжлалт бэлгэдэл, эрдэнэсээр гоёмсоглон хээлсэн байсан. Энэ нь Монголын шашин, соёлын өвөрмөц онцлогийг илтгэж, ёслолын сүр жавхланг нэмэгдүүлсэн юм.\n\nИйм гоёмсог хийцтэй ордон нь Монголын тусгаар тогтнолыг сэргээн тунхаглах түүхэн үйл явдлын сүр жавхланг илэрхийлж байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд хааныг өргөмжлөх ёслолд оролцогчдын хувцаслалтын дэг жаяг ямар байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд хааныг өргөмжлөх их ёслолын дэг жаягаар, ёслолд оролцогчдын хувцсыг нарийвчлан тогтоосон байсан. Үүнд: \n- Хан, вангаас дотогш тэргүүн зэрэг тайж сул гүн хүртэл цөм эмжээргүй магнаг дээл, урт хүрэм өмсөж, эрхи зүүнэ. \n- Туслагч тайжаас дотогш залааны занги хүртэл эмжээргүй магнаг дээл өмсөнө. Хүрэм үгүй.\n- Тэргүүн зэрэг тайжаас дорогш гутгаар зэрэг тайж сумын занги хүртэл үстэй богино хүрэмний үсийг дотогш харуулсан хөх цэнхэр, шулуун дээл өмсөнө.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд хааныг өргөмжлөх ёслолд оролцогчдын малгай, хэрэглэлийн талаар ямар тогтоол гарсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nОлон ноёд, түшмэдээс дагалдагч хүртэл цөм булга, минж, халиу, үнэгний үстэй дугираг малгай, хэт хутга хэрэглэнэ гэж тогтоосон байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд болон их дагина хоёрын ёслолын хувцас, малгай ямар байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII Богд, их дагина хоёр хар үнэг гэдэг үнэт үстэй малгайд очир жинс хадаж, уул үүлэн хээтэй хормойтой эрээн шар дээл өмсөж, булган цоохор хүрэм өмссөн байхаар тогтжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд хааны тамгыг хэн бүтээсэн бэ, хаана хийсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХааны тамганы эх загварыг бүтээж бэлтгэсэн бөгөөд энэхүү тамгыг “хар гарт” Лувсангомбо гэдэг хүн хийсэн гэдэг. Богд хааны хаш тамгыг гадны хүнээр хийлгэхгүй монгол дархнаар сийлүүлж, түүхэнд үлдээнэ хэмээн тогтож, Шарга морьтын аманд улаан халзан гэр бариулж, хааны тамгыг хийх хүнээс өөр ямар ч хүн орохыг хориглон байж хийлгэжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХаан өргөмжлөх ёслолыг явуулах төрийн ордонг хэрхэн бэлтгэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХаан өргөмжлөх ёслолыг явуулах төрийн есөн ордныг бэлтгэсэн байна. Богд хааны монгол бичгийн багш “хурц” Магсаржав энэ талаар бичихдээ, монгол төрийн ордон дотоод, гадаад, цэрэг, сан, шүүхийн гэсэн таван яамны байгуулалтын ордонг цагаан эсгийгээр бүгдийг монгол гэрээр үйлдсэн гэжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТөрийн сүлд далбаа болон хаан, их дагины ёслолын хувцасны загварыг хэрхэн бэлтгэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТөрийн сүлд далбааг бүтээж бэлтгэсэн бөгөөд хаан, их дагины ёслолын хувцасны загварыг гаргаж хааны буулгах зарлигийн төслийг бэлтгэжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогдыг хаан ширээнд залах, туурга тусгаар улсаа тунхаглах ёслол хэзээ болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогдыг хаан ширээнд залж, туурга тусгаар улсаа тунхаглах төрийн их баяр ёслол 1911 оны арванхоёрдугаар сарын 29-ний өдрийн морин цагийн эхэн хавьд буюу 11 цаг 40 минутад гүйцэтгэгджээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд хаан ёслолд хэрхэн ирсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд хаан журам ёсоор Туул голын хөвөөн дэх зүүн ордоос төрийн ордонд залрахдаа Цагаандарийн хамт шар өнгийн алтан туг бүхий дөрвөн дугуйтай гоё орос тэргэнд сууж, хиа лам найман хүн тэргийг дамнан хөтөлж ирсэн байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд, их дагина хоёрын ёслолын хувцаслалт ямар байсан бөгөөд хэрхэн алхсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд, их дагина хоёр хар үнэг гэдэг үстэй малгайд очир жинс хадаж, эрээн дээл, булган цоохор хүрэм өмсч явганаар шадар ноён сойвон, донир нарыг дагуулан хойноо шар торгон ба алтан саа луу хээт шүхэр хоёр, тогосны өдөн шүхэр нэг, өмнөө донир ба улаан хуйт сэлэм зүүсэн хоёр ноён хүн удирдан урьдаас бэлтгэсэн шар торгон зам дээгүүр хүрч ирэхэд ордны үүдний хоёр талд хүж барьж жагссан олон угтжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗасгийн газрыг байгуулсны дараа ямар үйл явдлууд болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗасгийн газрыг байгуулсны дараа Богд эзэн, улсын эх хоёр их хүрээний цогчин дуганд мөргөж, даншиг хүрүүлж, мандал өргөх үед их буугаар буудаж, төрийн ордны дээр гэрэл туяа цацарч байсан гэж зарим судлаачид бичсэн нь бий.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд хаан, Цагаандарийг хэрхэн өргөмжилснийг хэн зарлан тунхагласан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТөрийн ордноос хуучин хүрээний монгол сайд байсан бэйс Пунцагцэрэн хишиг тараах зарлиг буув гэж өндөр дуугаар дуудахад Богдыг наран гэрэлт, түмэн наст Богд эзэн, Цагаандарийг улсын эхэд өргөмжлөн, их хүрээг төв нийслэл хүрээ болгон, Монгол Улсыг байгуулан дэлгэр их ёслолыг эхэлсэн тухай зарлан тунхаглажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд хааны тэргүүнд титэм өмсгөх үед цугларагсад хэрхэн ёсолсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХаан эзний суудалд залах тухай тунхгийг уншиж, Богд хааны тэргүүнд Да лам сайн ноён хан титмийг өмсгөхөд цугларагсад бүгд баруун өвдгөөрөө сөгдөн мөргөж ёсолжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд хааны титэм ямар байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд хааны титэм нь шашир хоргой өнгөтэй, сувдан чимэгтэй, таван талтай, урд талдаа хоёр см сувдан шигтгээтэй байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогд хааны зарлигаар төрийн таван яамны сайдад хэнийг томилсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогд хааны зарлигаар төрийн таван яамны сайдыг тохоон томилсон. Үүнд:\n- Хүрээний да лам Цэрэнчимэдэд чин сүжигт цол, гурван давхар магнаг дэвсгэр түшлэг ширээ, улбар шар жолоо ногоон тэрэг, чин вангийн пүнлүүг хөрөнгөнөөс гаргуулахгүй болгон шадар сайд, дотоод яамны хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамны тэргүүн сайдын тушаалд.\n- Цэцэн хан аймгийн засаг хошууны бэйс Гомбосүрэнд үе улиран эрдэнэ далай цол, төрийн жүн ван, улбар шар жолоо шагнаж, шадар сайд, бүгд захирах сайд, цэргийн хэргийг бүгд эрхлэн шийтгэгч яамны тэргүүн сайдын тушаалд.\n- Түшээт хан аймгийн засаг улсын түшээ гүн Чагдаржавт үе улиран түшээт цол, төрийн жүн ван, улбар шар жолоо шагнаж шадар сайд бүгдийг захирах сайд, сангийн хамаг хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамны тэргүүн сайдын тушаалд. Түшээт хан аймгийн гүнгийн зэрэг, засаг тэргүүн зэрэг тайж Намсрайд үе улиран эрдэнэ цол төрийн жун ван, улбар шар жолоо шагнаж, шадар сайд бүгд захирах сайд шүүн таслах хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамны тэргүүн сайдын тушаалд.\n- Тулгар төр байгуулах хэрэгт онц хүчин зүтгэж явсан Түшээт хан аймгийн засаг хошой чин ван Ханддоржид үе улиран эрдэнэ дайчин цол, хааны ямба давхар пүнлүү, шар хэргэм, улбар шар жолоо, нэгэн үед ногоон жууз шагнаж шадар сайд, бүгдийг захирах сайд, гадаадын хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамны тэргүүн сайдаар тохоожээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХалхын сайн ноён хаан Намнансүрэнг шашин төрийг хослон баригч наран гэрэлт хаан өргөмжлөх тунхаг бичгийг сонсгоход оролцогсод хэрхэн ёсолсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХалхын сайн ноён хаан Намнансүрэнг шашин төрийг хослон баригч наран гэрэлт хаан өргөмжлөх тунхаг бичгийг баруун өвдөг дээрээ сөгдөн сонсгоход оролцогсод баруун өвдөг дээрээ сөгдөн мөргөсөн байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТулгар төр байгуулах хэрэгт хүчин зүтгэсэн ба нийтэд хишиг тараах зарлигийг хэн уншсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТулгар төр байгуулах хэрэгт хүчин зүтгэсэн ба нийтэд хишиг тараах зарлигийг Да лам Цэрэнчимэд уншсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n1911 оны хишиг тараах зарлигт юу дурдагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1911 оны хишиг тараах зарлигт: “1911 оны өвөл цаг. Халхын Живзундамба ламаас Монгол Улсын хаан ширээнд ёслон сууж, олон ноёд ба ард нийтэд сануулга үгийг тэмдэглэн хэлж, Засгийн яамдын толгойлогч сайдуудыг томилон тавьж, буулгасны хишиг тараах зарлиг. Олноо өргөгдсөний тэргүүн он арваннэгдүгээр сарын шинийн есөн” гэж дурдагдсан байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХишиг тараах зарлигаар хэдэн настанд хэдэн лан хишиг хүртээсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХишиг тараах зарлигаар 70-80 настанд тус бүр гурав, 80-90 настанд тус бүр зургаа, 90-100 настанд тус бүр есөн лан хишиг хүртээжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогдыг эрдэнийн сууринд залрахад ямар ёслол үйлдэгдсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогдыг эрдэнийн сууринд залрахад ноёд, лам нар бүгдээр гурвантаа мөргөхийн зэрэгцээ өргөх зоогийн сүү, цай завьяаг соёго нар залж ирмэгц сойвонгууд тосч аваад хундага өргөж ноёд лам нар ерөөл айлтган шар цагаан хадгийн хамт Да лам Цэрэнчимэдийн мутарт дэвшүүлэн өргөж ёсолжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБогдыг хаанд өргөмжлөх төр, шашны их ёслолд Богд хаан ямар хувцас өмссөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБогдыг хаанд өргөмжлөх төр, шашны их ёслолд Богд хаан шар өнгийн магнаг дээлэн дээр алтан үст урт хүрэм өмсөж, хүрэмний урд хойд талд болон баруун мөрөн дээр пүүс тэмдэгтэй, хүрэмний ар талд нь соёмбо тэмдэг хадсан байжээ. Энэ бүхэн нь тусгаар улс болон тогтнож, эзэн хаант төр ёс сэргэсний бэлгэдэл болсон юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХаан хатан хоёрын сэнтийн арын түшлэг ямар сийлбэр, үсэгтэй байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХаан хатан хоёрын сэнтийн арын түшлэг есөн луу сийлбэр хээтэй, Тансан ламын үлгэрийн хэсгээс сэдэвлэн сийлсэн нанжвандан үсэгтэй байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХаан хатан хоёрын сэнтийг хаана байрлуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭнэ хоёр сэнтий Богдын төрийн шар ордонд байсныг 1924 онд өвлийн ордонд авчирч байрлуулжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nҮндэсний хувьсгалын төрийн их ёслолын талаар Оросын консул Лавдовски юу гэж бичсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nҮндэсний хувьсгалын төрийн их ёслолын талаар хүрээнд сууж байсан Оросын консул Лавдовски гадаад яамандаа илгээсэн 1234 тоот цахилгаандаа “Өнөөдөр халхын ноёд, олон хүн оролцсон баяр ёслолын цуглаан дээр гэгээнтэнийг бүх халхын хаанаар өргөмжлөв” гэсэн байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nОросын эрдэмтэн И.И.Ломакин үндэсний хувьсгалын төрийн их ёслолын талаар хэрхэн дүрсэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nОросын эрдэмтэн И.И.Ломакин “Өглөөнөөс бүхнийг хамарсан цуглаан болж түүнд бүх дээд лам нар, хоёр мянга орчим зэвсэглэсэн казах цэрэг оролцож, Богдын өвлийн ногоон ордноос жагсаалаар Хүрээ рүү хөдлөв. Богд болон түүний эхнэрийг шар өнгийн хаалгатай сүйхэнд суулган өргөж, баяр ёслолд зориулан алтан болон шар өнгөөр бүрсэн асар том гэр хүрч тэндээсээ ордон уруу шар өнгийн материал дэвссэн замаар явахад хоёр талаар нь ноёдууд жагссан байв. Ийм байдлаар цогчин дуган орж товчхон мөргөл үйлдээд буцаж ордондоо залрав. Төрийн ёслолоос хоёр цагийн дараа хааны гэр бүл дахин мөргөл хийхээр нээлттэй сүйхэнд сууж, мандшир сүм рүү явахад дагалдсан ноёд, лам нар бүх хугацаанд лаа асаан барьж явав. Цуваа их бууны дуун дор явж, мөргөл үйлдсэний дараа буцаж ордондоо заларчээ” гэж бичжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамбын үед Монголын төрийн ёс ёслол хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII Богд Живзундамбын үед Монголын төрийн ёс ёслол цоо шинэ утга агуулгаар баяжиж төрт ёсны хүндэтгэл хэрэгжсэн гэж үзэж болохоор байгаа юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nVIII Богд Живзундамба ямар удирдагч байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрбээр Монголын төлөө гэсэн чинхүү сэтгэлтэй, эх оронч, шашин төрийн гарамгай удирдагч, хөрөнгө мөнгө хэргэм зэрэгт хууртагддаггүй нэгэн байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМанжийн хаанаас олон цол хэргэм хүртсэн ч VIII Богд Живзундамба яагаад Манжийн эрхшээлээс гарахаар тууштай тэмцсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМанжийн хаанаас 25 удаа цол хэргэм хүртэж, 25 давхар олбогтой шашны их хэргэм зэрэг авсан ч тэрээр Манжийн үгэнд хуурталгүй, манжийн эрхшээлээс гаргахын төлөө тууштай тэмцэл хийж шоронд орж, амиа хорлуулах гэм туулах зэрэг аюулыг сөрөн туулсан түүхтэй.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГандантэгчэнлин хийдийн тэргүүн их хамба лам, гавж Д.Чойжамц ламыг үүрэгт албанаас чөлөөлөх хүсэлтийг хэрхэн шийдвэрлэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголын бурхны шашны төв Гандантэгчэнлин хийдийн тэргүүн их хамба лам, гавж Д.Чойжамц ламын үүрэгт албанаас чөлөөлөгдөх хүсэлтийг хийдийн захиргааны өргөтгөсөн хурлаар хэлэлцэж, хүсэлтийг нь ёсоор болгон шийдвэрлэсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nД.Чойжамц ламын дараа Гандантэгчэнлин хийдийн Тэргүүн их хамба ламаар хэнийг томилсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэргүүн их хамба лам, гавж Д.Чойжамцын нэр дэвшүүлсэн БШДС-ийн багш, лхаарамба Д.Жавзандорж лам нь тус үүрэгт албаны шалгуурт нийцсэн тул хурлын нийт гишүүдийн олонхын дэмжлэг буюу 85.7 хувиар Гандантэгчэнлин хийдийн дараагийн Тэргүүн их хамба лам XXX Хамба номун ханы үүрэгт албанд томилогдсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nД.Жавзандорж ламыг ширээнд залах ёслол хэзээ болох вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэргүүн их хамба лам XXX Хамба номун хан, лхаарамба Д.Жавзандорж ламыг ширээнд залах ёслолыг билгийн тооллын өлзийт сайн өдөр товлон гүйцэлдүүлэхээр тогтсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗахиргааны тэргүүлэгчдийн өргөтгөсөн хуралд хэдэн гишүүн оролцсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗахиргааны тэргүүлэгчдийн өргөтгөсөн хуралд нийт 55 гишүүдийн 89 хувийн ирцтэй хуралдсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГандантэгчэнлин хийдийн Тэргүүн их хамба, ХХХ Хамба номун хан, гэвш лхаарамба Д.Жавзандорж ламыг ширээнд залах ёслол хэзээ, хаана болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГандантэгчэнлин хийдийн Тэргүүн их хамба, ХХХ Хамба номун хан, гэвш лхаарамба Д.Жавзандорж ламыг ширээнд залах ёслол хүндэтгэлийн үйл ажиллагаа 2023 оны арваннэгдүгээр сарын 18-ны өдөр буюу XVII жарны “Үзэсгэлэн болгогч” хэмээх усан туулай жилийн өвлийн эхэн харагчин гахай сарын шинийн тавны өлзийт сайн өдөр Батцагаан цогчэн дуганд болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nД.Жавзандорж ламыг ширээнд залах ёслолд хэн хэн оролцсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЁслол хүндэтгэлийн үйл ажиллагаанд бурхны шашны зүтгэлтнүүд, УИХ-ын дарга Г.Занданшатар тэргүүтэй УИХ, Засгийн газрын гишүүд, Элчин сайд нар, сүсэгтэн олон оролцсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nД.Жавзандорж лам хэзээ, хаана төрсөн бэ, шашны боловсролыг хаана эзэмшсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГэвш лхаарамба Дуламрагчаагийн Жавзандорж нь 1980 онд Сүхбаатар аймагт төрсөн, уугуул нутгийнхаа Эрдэнэмандал хийдэд анх шавилж, улмаар Улаанбаатар хотын Зүүн хүрээ Дашчойлин хийд, Гандантэгчэнлин хийдийн Дашчойнпэл дацан, 1998 оноос Энэтхэгийн Брайбүн хийдийн Гоман дацанд ном үзсээр 2017 онд лхаарамба цол хамгаалсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nД.Жавзандорж лам ямар түүхэн ач холбогдолтой шашны зүтгэлтэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nД.Жавзандорж лам нь 1930-аад оны их хэлмэгдүүлэлтээс үүдэлтэй бурхны шашныг хориглосон цаг үеэс хойш Монгол Улсаас лхаарамба цол хамгаалсан анхны шашны зүтгэлтэн юм.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГанжуурын лүнгийн талаар тайлбар өгнө үү?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан багш бээр хамаг амьтны тусын тулд олон хатуужил бэрхшээлийг даван туулж төгс гэгээрлийг олсноор 84000 номын цогцыг айлдсан байдаг. Бурхан багшийг сэрүүн ахуйд шавь нар нь айлдсан ном бүгдийг нь шууд тогтоох чадамжтай байсан бөгөөд Бурхан багшийг таалал болох зохиолыг үзүүлсний дараагаар ойрын шадар шавь Ананда Бурхан багшийн айлдвар бүгдийг үсгэнд буулгах их хэргийг өрнүүлсний үр дүнд нь эдүгээ бидний эрхэмлэн дээдэлж ирсэн “108 боть бүхий Ганжуур их хөлгөн судрууд” өдийг хүртэл өвлөгдөн, эдүгээ цагт ч Бурхан багшийн сургаалыг судлах боломж бүрдсэн байдаг. Ганжуур их хөлгөн судар нь 84000 цогц ном бүхий олон бүлгүүдээс бүрддэг.\nЭдгээрээс дурдвал явдал мөр ёс суртахууныг үр дагаврын тухайд айлдсан нэг бүлэг, лам хувраг хүмүүний сахил санваарын тухайд айлдсан нэг бүлэг, оюунаа судлан гэгээрэлд хүрэх үе шатын тухай айлдсан Дандрын аймгийн нэг бүлэг, гаднын барцад саад хийгээд хийморь лундаа доройтох үед номын хүчээр эерүүлэх боломжтой засал гүрмийн нэг бүлэг, хүмүүн бээр хэрхэн зовлонгоос ангижрахын тухайтад айлдсан Билиг барамидын бүлэг зэрэг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГанжуур судрын эш лүнг хүртэх нь яагаад чухал вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭш лүнг хүртэнэ гэдэг нь адис жанлавын дамжлага хүртэх гэсэн утгатай үйл явц юм. Бурхан багшийн сургаал бүгдийг судлах эрх хүн бүрд нээлттэй боловч эрдэм олж, шид увдисыг төрүүлэхийн тухайд ялгаа байдаг учраас багшаас шавьд уламжлагддаг энэхүү эш дамжлагыг хүртэхийн тухайд дээдэс мэргэд машид их шамдсаар иржээ.\nЯлангуяа хүн бурханы номыг үзэж судлаад бясалган дадуулах шатандаа хүрэх үест олон нарийн бясалгалын аргачлалыг айлдсан “Дандрын аймаг” хэмээх бүлгийн зөвшөөрөл эш лүнг хүртээгүй үест үзэж судаллаа ч эрдэм төрөхгүй байх бэрхшээлүүд гардаг. Харин эш лүнг нь хүртээд судалбал эрдмийг хурдан олох ач тустай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГанжуурва багштан Монголд заларч буй нь ямар ач холбогдолтой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭрдэмд мэргэжихийн тулд Монгол лам нар маань Ганжуурын эш лүнг хүртэх гэж олон сар жилээр хүнд хэцүү бэрхшээлтэй замыг туулдаг байсан бол эдүгээ бидний өвөг дээдсийн ач болон энэ цагийн үеийн олон хүмүүсийн буянаар Ганжуурва багштан өөрөө заларч энэхүү гайхамшигт номын авшгийг хүртээж буй нь нэг талаараа маш азтай ч нөгөө талаараа бидний зүгээс үнэ цэнийг нь ухамсарлахгүй болохоор шамдал гаргахгүй байх сул тал бий юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГанжуурын лүнг таслахгүйгээр үргэлжлүүлэн хүртвэл ямар ач тустай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНийт сүсэгтэн олонд хандаж хэлэхэд олон ботиор 3 жил дараалан айлдаж буй энэхүү үест таслахгүйгээр үргэлжлүүлэн лүнгээ хүртвэл ач тус нь бүрэн байх цаглашгүй их эрдэмтэй байх юм. Хэдий сэтгэл байвч цаг хугацааны хувьд амжихгүй байвал ядаж нэг ботийг эс бөгөөс нэг өдөр, эс бөгөөс нэг хормын төдий сонсоод авахын ач тус цаглашгүй юм. Учир нь гэгээрэлд зорьж буй бодгаль бээр хутгийг олох үестээ өмнө нь сонсож байсан лүнгийн хүчээр сэтгэлд нь номын эрдэм машид түргэнээ төрдөг бол хэрэв лүн сонсож байгаагүй бол эрдэм төрөх нь эш дамжлага хүртсэн хүнээс дутмаг төрдөг хэмээдэг байна. Дугандаа ороод мөргөл хийгээд гарах төдий сонсоход ч ирээдүйд гарах үр дүн нь ийм их хэмжээлшгүй байхад та бүхэн энэхүү ганжуурын лүн үргэлжлэх үест хичээл зүтгэл гаргаж буян их хураагаасай хэмээн уриалж байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГанжуурын лүнг хүртсэний хувь хүнд үзүүлэх эерэг нөлөөлөл юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГанжуурын лүнг сонсох төдий тэрхүү сонсогдож буй судрын энерги чихээр дамжин хүний сэтгэлд оршдог бөгөөд ийнхүү сэтгэлд бууснаар тухайн хүн жаахан цөвтэй явсан ч юм уу эс бөгөөс завсрын таагүй нөлөөлөлд өртөж эхэлж байсан бол тэдгээр нь арилах, мөн бусдын хэл ам, муу зүйлсийн нөлөөлөл буурах цаашлаад бүр арилах зэрэг ач тус байдаг.\nХүн өөрт нь муу сэтгэл үүсээд байгаагаа мэдэж байвч тэрхүү муу сэтгэлтэйгээ тэмцэж дарж чадахгүй байгаа үест багш дээдэс болон хуран цугласан лам, сүсэгтнүүдийн нийтийн буяны хүчээр нөлөөг нь багасах зэрэг эерэг өөрчлөлт гарах юм. Хувь хүнд ийнхүү нөлөөлөл үзүүлж байхад цаашлаад тухайн хүний харилцах нийгэмд хүртэл эергээр нөлөөлж чадах ийм ач тустай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГанжуурын лүн яагаад ийм удаан үргэлжилдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГанжуурын 108 боть байдгаас нэг боть нь гэхэд 400 орчим хуудастай. Тэгэхээр Ганжуурва багш лүнгийн үед тус ботиудын үг бүрийг унших тул энэ мэт хугацаанд шаардагдаж байгаа юм. Нөгөө талаасаа Монголд цаг үеийн эрхээр тасарсан байсан Бурхан багшийн сургаал бүгдийн эмхэтгэл ганжуурын лүнг бүрнээр нь унших шаардлага байгаа тул нэг айлдахдаа олон цагаар ийнхүү урт хугацаанд үргэлжилж байгаа юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам нь буддын шашныг дэлгэрүүлэх, газар лусын эздийн уур хилэнг намжаах, хүн ардад учирсан гай зовлон, ад зэтгэрийг арилгах зорилготой, шашны томоохон баяр бүхий зан үйл юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам гэдэг үг ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам нь төвд хэлээр \"нам дарах\" гэсэн утгатай үг бөгөөд шашны дайсныг дарах утгыг агуулна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын зорилго юу байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашны үлгэр домгийн дүрүүдийг биетээр үзүүлэн бурхан чөтгөр, буян нүглийн утга учрыг сүсэгтэн олонд ухуулах зорилготой байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын дүрүүд хэрхэн үүссэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦамын дүрүүд нь бурхны шавь нар зүүд бясалгалдаа үзэж төсөөлсөн дүрүүд юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам гадаад төрх, хөдөлгөөнөөрөө юуг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам гадаад төрх, дүүлж харайх хөдөлгөөнөөрөө муу бүгдийг зайлуулж, дотоод сэтгэлээрээ арван орны бурхны шавь нарыг баясган гийгүүлэх учиртай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголын хэдэн хийд цам бүжигтэй байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголын 700 гаруй хийдийн 500 нь өөрийн гэсэн өнгө төрхийг бүрдүүлсэн цам бүжгийг дэглэдэг байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам яагаад хориглогдож, эд хэрэглэл нь юунд ашиглагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦамыг Зөвлөлтийн коммунист дэглэмийн нөлөөн дор бүрэн хориглож, хувцас баг, эдлэл хэрэглэлийг нь Төвд рүү гарган урлалын зүйлд ашигласан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам гэдэг нь эхэндээ ямар утгатай бүжиг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам гэдэг нь гар хөлийн янз бүрийн хөдөлгөөнийг илэрхийлсэн шашны бүжиг байсан бөгөөд багтай баггүй байдлаар бүжиглэдэг байв.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам анх хэрхэн үүссэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nVIII зууны үед Төвдийн анхны хийд болох Самьяа хийдийг барьж байгуулахад хар зүгийн лус савдагууд саад учруулахад Энэтхэгийн их тарнич ловон Бадамжунай Хэлая бурхны баг хувцсыг өмсөж цамыг зохион байгуулан хар зүгийн лус савдагийг ялаад саадыг арилган амар амгаланг тогтоосноор үүссэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам хэзээнээс Төвдийн шарын шашны хийдүүдэд түгэн дэлгэрсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXVI зууны үеэс эхлэн Төвдийн шарын шашны хийдүүдэд түгэн дэлгэрсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонгол цамын түүх хэзээнээс эхэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nXIX зууны эхээр Монголд анх Гэсэрийн түүхийг бүжиглэж Гэсэр цам гэдгийг байгуулснаар Монгол цамын түүх эхэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГэсэр цамын дараа Их хүрээнд ямар цам бий болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүний дараа 1811 онд Их хүрээнд Ямандаг бурхан аюулт эрлэгүүдийг номхотгосон тухай түүхийг харуулсан Жахар цамыг бий болгожээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЖахар цамын \"Дансран Жамцын гарчим\" хэмээх нууц номыг хэн бүтээсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрхүү нууц номыг Хүрээний XII их хамба байсан Хайдав лам бүтээснээр цамын нууц номлолын ёсон бүрдсэн гэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛам нар цам бүжгийг хэзээ, хэрхэн үйлдэж эхэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүнээс хойш лам нар жилд нэг удаа цугларч дадлага туршлагатай, өндөр мяндаг тушаалтан ламын удирдлаган доор 1-2 сар тусгай сургууль хийсний дараа зуны сүүл сарын шинийн 9-нд шарын шашны зан үйлийг сүсэгтэн олонд таниулах зорилгоор цам бүжиглэдэг болжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголд тоглогдож байсан цамуудын хамгийн том нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМанай оронд тоглогдож байсан цамуудын хамгийн том нь Хүрээ цам юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХүрээ цамд ямар дүрүүд гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХүрээ цамд Эрлэг номун хаан болох Дамдинчойжоо, Цагаан өвгөн, Улаан жамсран, Баян намсрай, Хангарьд, Гомбо гэх мэт 108 баг бүхий дүрүүд гардаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХүрээ цамд ардын домогтой холбоотой ямар амьтдын дүрүүд оролцдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАрдын дунд тархсан домог түүхтэй холбоотой амьтад болох жигүүртний хаан Хангарьд, араатны хаан Арслан, гоо үзэсгэлэнгийн дээд Буга, зөгнөгч Хэрээ болон зарим тэжээмэл амьтдыг дүрсэлсэн эерэг болон сөрөг дүрүүд оролцдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын бүжигт баг ашигладаг байсан уу?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТийм ээ, цам багтай болон баггүй байдлаар бүжиглэдэг байсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын үед дүрслэгдсэн амьтдын баг хувцсыг яагаад өмсдөг байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭртний үлгэр домгийг биетээр харуулахын тулд тэнгэр нар гэх мэтийг төлөөлсөн амьтдыг дуурайлган хийсэн баг хувцас өмсөөд тус тусын хэлээр ярьж бүжиглэдэг байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын зан үйл нь ямар зорилготой шашны үйл ажиллагаа вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхан чөтгөр, буян нүглийн утга учрыг сүсэгтэн олонд ухуулах зорилготой шашны үйл ажиллагаа юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам харайхын гол утга учир юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам нь ад хорлол, гай барцад, муу муухай бүхнийг даран сөнөөх зорилготой нууц тарнийн ёсонд тулгуурласан шашны зан үйл юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЧойжин сахиусуудыг бодитойгоор харуулах нь ямар ач холбогдолтой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧойжин сахиусуудыг бодитойгоор харуулснаар хүний сэтгэлийн гүнд нууц тарнийн онолын үрийг суулгаж байгаа ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын хөдөлгөөн бүр ямар утга агуулдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦамын хөдөлгөөн бүр нь муу ёрыг дарах, хөөн зайлуулах номын үйлдэл юм. Тийм үйлдэл хийснээр тийм муу зүйлийн хорлолыг дарна гэх мэт гүн гүнзгий утга агуулгатай байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын хамгийн гол зорилго юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХамгийн гол нь хүний сэтгэлд буй уур, мунхаг, тачаангуй гурван хорыг даран мөхөөж элдэв зүйлийн гайгаас ангижруулах увидас шидтэй бурхны шашны хатуу үйл гэж номлосон байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамд хэн цамнах боломжтой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНууц тарнийн ёсны дэг сахилга хатуу учир цамын Чойжин сахиусны бясалгалыг хийж, дотоод санаа бодол нь номын зүгт бүрэн хандсан, номын абшиг санваар хүртсэн лам хуврагууд л цамд цамнадаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам нь жирийн бүжиг наадмаас юугаараа ялгаатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам нь жирийн нэг бүжиг наадам биш, баг өмсгөл чимэг зүүлтээсээ эхлээд гар хурууны байрлал хөдөлгөөн, харайх үсрэх нь цөм нууц тарнийн ёсны зан үйлийн гүн бясалгалын илэрхийлэл байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын хөдөлгөөнүүд нь юуны илэрхийлэл болдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦамын хөдөлгөөнүүд нь нууц тарнийн ёсны зан үйлийн гүн бясалгалын илэрхийлэл болдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын зан үйл нь ямар онолд тулгуурладаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам нь нууц тарнийн ёсонд тулгуурласан шашны зан үйл юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХүний сэтгэлд буй гурван хор гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХүний сэтгэлд буй гурван хор нь уур, мунхаг, тачаангуй юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамд оролцох лам хуврагуудад ямар шаардлага тавигддаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦамын Чойжин сахиусны бясалгалыг хийж, дотоод санаа бодол нь номын зүгт бүрэн хандсан, номын абшиг санваар хүртсэн байх шаардлага тавигддаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын бүжгийг эхлүүлэх хамгийн эхний дүр хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦамын бүжгийг эхлүүлэх хамгийн эхний дүр нь Үхээрийн эзэд буюу хохимой нар бөгөөд тэдгээр нь оршуулгын газрын хамгаалагч эзэд юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХохимой нарыг хэн дагадаг вэ, тэдний бүжиг юуг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэднийг хон хэрээ дагасан байх ба хэрээ ариун тахилд хүрч бузарлахыг оролдох бөгөөд хохимой түүнийг хамгаалж буй дүр үзүүлэн бүжиглэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХуушин хаан хэдэн хүүхдийн хамтаар гарч ирдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХуушин хаан найман хүүхдийн хамтаар гарч ирдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамд оролцдог шашны хамгаалагч бурхад хэн хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШашны хамгаалагч бурхад буюу зовлонгоос гэтэлгэгч Гомбо, эд баялгаар хангагч Намсрай, шашны хамгаалагч эм бурхан Лхам, дайчин тэнгэр Жамсран, тэдгээрийг дагалдагч Буга толгойт Шива, Үхэр толгойт Махиа нар гарч ирдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДээрх бурхадын бүжиг ямар байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэдний бүжиг маш хурц ширүүн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБүжиг дуусах үед хэн гарч ирдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБүжиг дуусах үед Цагаан өвгөн гарч ирдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦагаан өвгөн ямар бурхан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦагаан өвгөн хүмүүсийг хөгжөөгч бурхан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхад муу муухай зүйлсийг хааш нь чиглүүлэн хуримтлуулдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурхад сор тойрон бүжиглэж, муу муухай, хортон дайсан болгоныг линка руу чиглүүлэн түүнд хуримтлуулдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам бүжигт баг зүүдэггүй ганц дүр хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХар малгайт шанагууд цам бүжигт баг зүүдэггүй ганц дүр юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын үед хөгжим хэзээ чангардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХон хэрээ ариун тахилд хүрч бузарлахыг оролдох үед, хохимой түүнийг хамгаалж буй дүр үзүүлэн бүжиглэх үеэр хөгжим улам чанга сүртэй болдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШанагууд хэнийг урин залж, тэдгээр нь ямар учиртай хаадууд вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШанагууд таван хааныг урин залах бөгөөд тэдгээр нь шашныг үүрд хамгаалахаар ам тангараг өргөсөн хаадууд юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТаван хааны дараа хэн гарч ирдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТаван хааны богинохон маш ширүүн бүжгийн дараагаар Эрлэг номун хаан буюу Дамдинчойжоо гарч ирдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭрлэг номун хаан буюу Дамдинчойжоогийн баг, барьсан зүйлс нь ямар байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБухын толгой бүхий багтай бөгөөд нэг гартаа тэрсүүтнийг барих цалам, нөгөө гартаа дүүрэн цустай гавал аяга барьсан байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо гарч ирснээр цам бүжгийн ямар хэсэг эхэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТүүнийг гарч ирснээр цам бүжгийн хамгийн оргил хэсэг эхэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам бүжгийн төгсгөлд догшин бурхад линка-г яадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭнэ бүхний эцэст догшин бурхад линка-г 12 хэсэгт хуваан цавчиж хаядаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХамгийн сүүлд бүх цамын бурхад хэрхэн бүжиглэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХамгийн сүүлд сорыг тойрсон 2 давхар тойрог үүсгэн бүжиглэдэг. Дотор тойрогт гол догшин бурхад, гаднах тойрогт шанага малгайтнууд бусад дагалдагч бурхад бүжиглэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын бүжиг дуусахад бурхад ямар ном уншдаг вэ, ямар утга илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүрүүд бүжиглэсээр бүх цамын бурхад гортиг тигээ 3 удаа тойрч эргээд “Ансол” хэмээх ном уншаад үйлс явдлаа сайн бүтээж өгсөнд харилцан бие биендээ талархаж байгаагаа илэрхийлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын бүжиг дууссаны дараа дүрүүд хаашаа ордог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДараа нь эрэмбэ дэс дараагаар анх гарч ирсэн дугандаа орж, хамгийн сүүлд шанага малгайтнууд ордог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦамын бүжиг дуусахад сорыг яадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦамын бүжиг дуусахад лам нар босож ёслолын сүүлийн уншлагыг уншин, сорыг хийдээс гарган урьдчилан бэлдсэн талбайд аваачдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСорыг хэрхэн шатаадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХамгийн өндөр хэргэмтэй лам сорыг авч маш өндөр дуугаар тарни уншингаа сорыг агаарт өргөн толгой дээгүүрээ тойруулан эргүүлж гурван удаа давтсаны эцэст дүрэлзэж буй гал руу хийн шатаагаад сүм рүүгээ буцдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСор зална гэдэг нь ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСор зална гэдэг нь Дамдинчойжоо бурханд дээд зэргийн өргөл өргөж байна гэсэн утга юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСор гэдэг үгний утга юу вэ, юуг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСор гэдэг нь хадуур гэсэн үг бөгөөд муу юм бүгдийг юу ч үлдээлгүй хадуураар хадаж үгүй хийж байгаа утгыг илэрхийлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦам тоглогдоогүй хэдэн жил болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам тоглогдоогүй 80-аад жил болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n80-аад жил тоглогдоогүй байсны улмаас Цамын дэг журамд ямар өөрчлөлт орсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦам тоглогдоогүй 80-аад жил болсон тул өнөө үе хүртэл олон дэг журам нь алдагдсан байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛинк гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛинк нь муу муухай, хортон дайсан болгоныг хуримтлуулдаг зүйл юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар бурхан гэж хэн бэ, түүний үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдар бурхан нь Буддагийн ирээдүйн дүр бөгөөд энэ орчлонд Буддагийн үе дуусмагц түүний үе эхэлнэ хэмээн үздэг. Тэрбээр ирээдүйд хүмүүсийн зовлон бэрхшээлийг нимгэлэхээр айлчлан ирэх бурхан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар эргэх ёслол гэж юу вэ, түүний гол утга учир нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдар эргэх ёслол гэдэг нь Майдар бурхан залран ирж, эх болсон зургаан зүйл хамаг амьтны тусын тулд тэдний амар амгалан оршихыг бэлгэдэн ач ивээлээ хайрлаж буйг харуулсан шашны зан үйл юм. Энэ нь Майдар бурханы ирээдүйн заларлыг урьдчилан бэлгэдэх, амьтны тусыг эргэн тойрон түгээх зорилготой байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар эргэх ёслолд хэр хугацаанд бэлддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдар эргэх ёслолд хоёр долоо хоног орчим бэлддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар шүтээнийг ямар тэргэнд залдаг вэ, шүтээний өндрийн шаардлага юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдар шүтээнээ хоёр дугуйтай тэргэнд залан хийд тойрон гороо хийхэд бэлэн болгодог. Шүтээний өндөр нь газраас найман тохойноос багагүй байх ёстой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдарын тэргэнд юуг хөллөж, нуруунд нь юуг залдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэргэнд мод цаасаар хийсэн ногоон өнгийн морь, зааныг хөллөж, нуруунд нь чандмань эрдэнийн дүрсийг залдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар эргэх ёслол өглөө хэрхэн эхэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдар эргэх өглөө, лам нар ердийнхөөрөө хурлаа эхэлж, хурлын дараа хийдийн хамба лам хоёр гурван ширээт ламын хамт Майдар бурханы алтадсан хөргийг дуганаас гаргаж, бусад лам нар Майдар бурхны таван аймаг номыг авч ирж бурхны өмнө залдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЁслолын эхэнд ямар зүйлсийг Майдар бурхны өмнө өргөдөг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДараалах лам нар хүж арц асаан, төрийн долоон эрдэнэ, өлзийт найман тахил, таван хүсэл зэргийг тэргэнд залсан Майдар бурхны өмнө өргөдөг. Үүгээр Майдар эргэх ёслол эхэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар эргэх ёслолд лам нар ямар хөгжмийн зэмсэг барин, хэрхэн цувран явдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗэрэг дэвээрээ жагссан лам нар хос хосоороо лавай, цан, хэнгэрэг, бишгүүр, ганлин бүрээ, үхэр бүрээ зэргийг дуугарган явдаг. Мөн нэг лам хонх дуугаргаж, өөр нэг лам Майдар бурхны шар шүхрийг тус тус барин цувран явдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар бурхны тэргэн дээр хэдэн лам чирдэг вэ, тэргэний хөдөлгөөн ямар байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдар бурхны тэрэг дагалдан явах ба хорь орчим лам морины цулбуур, тэргэнд уясан татлага оосрыг мөрөндөө эгэлдэргэлэн тэргийг чирдэг. Тэрэгний хөдөлгөөн нь удаан, зааны явдал шиг байх ёстой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар бурхан тэргийг хийдээ хэрхэн тойрдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдар бурхан тэргийг баруун тийш нар зөв эргүүлэн хөгжмийн зөөлөн аянд хийдээ тойрч хөдөлдөг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХийдийн хойд хаалган дээр ирэхэд ямар зан үйл хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХөдөлгөөн нь удаан, зааны явдал шиг байх ёстой. Тийнхүү явсаар хийдийн хойд хаалган дээр ирэхэд лам нар хангай дэлхийд ном уншиж, балин өргөдөг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗүүн хаалганы дэргэд ирэхэд ямар ёслол үйлдэгддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДараа нь түр завсарласны дараа лам нар Майдарын тэргэн дээр эргэн цугларч аз жаргал, ариун ёсны ерөөл номыг хурдаг. Хурал өндөрлөхөд тэргийг дахин хөдөлгөж, хийдийн зүүн хаалганы дэргэд ирж, шүтээнээ өмнө зүг хандуулан Майдарын таван номыг хурдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар эргэх ёслол хаана өндөрлөдөг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДараа нь цуваа тэндээс хөдөлж хийдийн гол хаалгаар орж гол сүмийн үүдэнд ирдэг. Энд Майдарын ерөөл хурж, үүгээр Майдар эргэх ёслол өндөрлөдөг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЁслол өндөрлөсний дараа шүтээн болон бусад хэрэглэлийг яадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШүтээнээ тэргэнээс авч гол сүмдээ залах ба бусад хэрэглэсэн зүйлсийг байр байранд нь буцаан тавьдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Ногоон морь” галерейд ямар үзмэр байрладаг вэ, тэр нь солигддоггүй юу?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ногоон морь” нэртэй галерейд зураач уран бүтээлчдийн үзэсгэлэн ээлжлэн гарч байдаг ч солигддоггүй ганц үзмэр нь ногоон морьтой Майдарын тэрэг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_end|>\n<|im_start|>user\nБуддын шашны ёсоор Замбуулинд хэдэн бурхан ээлжлэн залардаг вэ, одоо хэд дэх бурханы үе вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуддын шашны ёсоор Замбуулинд “Сайн цагийн 1000 бурхан” ээлжлэн залрах домогтой. Эдүгээ дөрөв дэх бурхан Шагжамунийн үе бөгөөд ирээдүйд Майдар бурхан залрах юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар бурханыг урин залах эртний уламжлал хэзээ тогтсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХүний ертөнцийн зовлон бэрхшээлийг нимгэлэхээр айлчлан ирэх Майдар бурханыг урин залж жил бүрийн хаврын сайн өдөр хүрээ, хийдийн гадна захаар тойрч эргэдэг эртний уламжлал тогтсон ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар эргэх зан үйл Монголд хэзээ эхэлсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1686 онд төв, халх, баруун Монголын хаад ноёд, хувилгаад “Хүрэн бэлчир” гэдэг газарт цугларч, найрамдлын их хуралдааны дараа шашны эл зан үйлийг эхлүүлсэн түүхтэй.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Алтан Майдар”-ыг хэрхэн тойруулдаг болсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nҮүнээс хойш халхын олон хийдэд Алтан Майдарыг ногоон морь бүхий дөрвөн дугуйтай тэргэн дээр залж, хийдийн гадна талаар тойрч, эргэдэг заншилтай болжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Хүрээ Майдар” эргэх ёслол хэзээ, хэдэн удаа үйлдсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nИх Хүрээнд Богд Жибзундамба хутагтын санаачилгаар Жадаран аймгийн хамба Лувсанхайдав Майдарын дуганыг бүтээсэн үеэс “Хүрээ Майдар” эргэх ёслолыг 1834-1936 онд 103 удаа тасралтгүй үйлдсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдарын дуганд хэрэглэж байсан ногоон морины эх баримал одоо хаана хадгалагдаж байна вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдарын дуганд хэрэглэж байсан ногоон морины эх баримал эдүгээ “Ногоон морь” галерейд хадгалагдаж байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ бүтээлийг хэзээ, хаана болсон үзэсгэлэнд оролцуулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭнэ бүтээлийг 1999 онд Нидерланд улсад болсон “Dancing demons of Mongolia” үзэсгэлэнд оролцуулжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nОдоогийн “Ногоон морь” галерейд буй Майдарын тэргийг хэн бүтээж, хэзээ Дүрслэх урлагийн музейд бэлэглэсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nҮзэсгэлэнг зохион байгуулагч энэ үзмэрийг сонирхон судалж, XX зууны гэрэл зургаас эх авч, “Ногоон морь” галерейд буй Майдарын тэргийг бүтээн 2000 оны есдүгээр сард Дүрслэх урлагийн музейд бэлэглэжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНогоон морьт тэргийг юугаар, хэн урласан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНогоон морьт тэргийг Сибирийн царс модоор Амстердамын Урлагийн академийн сийлбэр, мужааны ангийн оюутнууд урласан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар бурханыг шүншиглэсэн түүхтэй хүн хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДээрхийн гэгээн XIV Далай лам тэргэнд залсан Майдар бурханыг шүншиглэсэн түүхтэй.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар эргэх ёслол ямар зорилготой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМайдар эргэх ёслол нь Майдар бурхан залран ирж, эх болсон зургаан зүйл хамаг амьтны тусын тулд тэдний амар амгалан оршихыг бэлгэдэн ач ивээлээ хайрлаж буйг харуулах зорилготой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдарын тэргэн дээр хэдий хэмжээний өндөр шүтээн байх ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШүтээний өндөр нь газраас найман тохойноос багагүй байх ёстой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЁслолын үед лам нар ямар ном авч ирдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХурлын дараа бусад лам нар Майдар бурхны таван аймаг номыг авч ирж бурхны өмнө залдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар бурхны тэргэний ард хэн дагалдан явдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТэрэгний араас хоёр бүрээч лам, бусад лам нар дагалдан явдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМайдар дуганыг хэн бүтээсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nИх Хүрээнд Богд Жибзундамба хутагтын санаачилгаар Жадаран аймгийн хамба Лувсанхайдав Майдарын дуганыг бүтээсэн.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Ногоон морь” галерей хэзээ нээгдсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗанабазарын нэрэмжит дүрслэх урлагийн музей өнгөрсөн хавар “Ногоон морь” нэртэй галерейтай болсон.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурханы шашин Азийн орнуудад дэлгэрэхдээ ямар бэрхшээлтэй тулгарч байсан бэ, түүнийг хэрхэн даван туулсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурханы шашин Азийн улс орнуудад түгэн дэлгэрэхдээ тэдгээр орнуудын эртнээс улбаатай уугуул шүтлэгийн зүгээс хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч байжээ. Тэдгээр саад бэрхшээлийг гэтлэхийн тулд чойжин сахиуснуудыг бүтээн залсан бөгөөд чойжин сахиуснууд нь бурханы шашныг сахин хамгаалах ам тангараг өргөсөн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n\"Чойжин\" гэдэг үг ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n\"Чой\" гэдэг нь \"ном\", \"жин\" гэдэг нь \"сахин хамгаалагч\" гэсэн утгыг тус тус илэрхийлдэг. Тэгэхээр \"Чойжин\" нь \"номыг сахин хамгаалагч\" гэсэн утгатай юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЧойжин лам хэрхэн тодорч, ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧойжин болох хүн өөрөө аяндаа тодорч илрэх буюу эрдэмт лам нар тусгай шалгуураар тодруулан, дараа нь нарийн дэг жаягаар удирдан чойжин болгодог. Догшин сахиус биенд нь оршсон хүн л тодрон илэрч, тусгай нууц тарнийн ид шидийн дэг сургуулийг дамжин жинхэнэ чойжин болдог. Чойжин лам нь догшин сахиусыг дуудан, урин залж, зарлиг тааллыг нь сонсон, амьтан бүхэнд туслан, шашныг сахин хамгаалж, түүнд саад тотгор болсон бүхнийг тонилгон үгүй хийж, аюул зовлонгоос ангижруулдаг ер бусын ид шидтэй лам юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЧойжин ламын \"сахиус залах зан үйл\" нь юунд тулгуурладаг вэ, бөө мөргөлтэй ямар холбоотой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧойжин ламын “сахиус залах зан үйл” нь Энэтхэг, Төвдийн шашин шүтлэгийн уламжлал, бөө мөргөлийн дом шившлэг, тайлга тахилгын арга ухаанд тулгуурласан байдаг тул бөө мөргөлийн дэг ёстой нийтлэг зүйл их байдаг. Түүний эдлэл хэрэглэл нь ердийн лам нарын хувцас хэрэглэлээс өвөрмөц, чимэг зүүлт ихтэй, догшин ширүүн шинж чанарыг илүү тодотгон харуулсан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЧойжин буух үед ямар ид шидийн үйлдлүүдийг үзүүлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧойжин буух үед амаа ангайн, шүдээ ярзайлган, нүдээ бүлтийлгэж, ам хамраас нь шүлс хөөс сахран, хөдөлгөөн нь ширүүсэж, илд муруйлган мушгих, халуун төмөр долоох зэрэг ид шидийг үзүүлдэг. Мөн нум сум, илд, жад, ташуур зэргийг хэрэглэн төр шашинд тэрсэлж, хор хүргэсэн ад зэтгэр, шулмасыг даран устгах, сүсэгтэн олныг ташуураар ороолгон биед нь шүглэсэн муу муухайг хөөн зайлуулдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_end|>\n<|im_start|>user\nЧойжин бууж дуусахад ямар байдалтай болдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧойжин бууж дуусахад тосон авах биерхүү хоёр лам бэлэн байх ба чойжин лам өөрөө ухаан алдсан байх юмуу, юу болсон юу ярьснаа мэддэггүй ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nӨлзийт найман тахил гэж юу вэ, түүний дотоод утга учир нь юуг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nӨлзийт найман тахил нь Буддын шашинд маш их алдаршсан тахил бөгөөд Санскрит хэлнээ \"Аштамангала\" гэх бөгөөд \"Ашта\" нь найман, \"Мангала\" нь өлзийт гэсэн утгатай. Түүний дотоод бэлгэдэл утга нь эгэл хүн хэрхэн Буддын шашинд орж, ном сонсон сайжирч, улмаар гэгээрлийг олдогийг зааж байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭрдэнийн шүхэр юуг бэлгэддэг вэ, түүний ач холбогдол нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭрдэнийн шүхэр нь Бурхан болж гэгээрэхийн тулд хүн Буддын шашинд орох ёстойг бэлгэддэг. Халуун нар болон хур борооноос халхалах учиртай шүхэр нь эгэл хүн Буддын шашинд орж авралд нь багтсанаар нисваанисын халуун энэлэн болон гурван муу заяаны зовлонгоос халхалагдах, аврагдахыг бэлгэддэг. Иймээс эхлээд хүн Буддын шашинд орох хэрэгтэй гэдгийг заадаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХос загас юуг бэлгэддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТунгалаг уснаа дураар сэлэх хос алтан загас нь Буддын шашинд орсон хүн буяны анд нөхөдтэйгээ эв найртай, энх амгалан байж, бодь зам мөрөөр явах ёстойг бэлгэддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБумба юуг илэрхийлдэг вэ, хутагтын долоон эд баялагт юу юу багтдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДундаршгүй эд баялаг, эрдэнэсийг агуулах бумба нь Буддын шашинтан гадаад эд баялгаас илүү дотоод эд баялаг болох хутагтын долоон эд баялгийг чухалчлан хэрэглэх ёстойг заадаг. Хутагтын эд баялагт сүсэг, шагшаабад, номонд шамдах, бусдад туслах, ичгүүр, сонжуур, билгүүний эд баялаг багтдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБадам цэцэг юуг бэлгэддэг вэ, түүний сургамж нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nУс шаварнаас ургасан боловч ус шавраар эс бохиртсон бадам цэцэг нь ариун явахыг бэлгэддэг бөгөөд эгэл хүн хэдий зовлонт орчлонд байгаа боловч бодь мөрд орсноор дотроосоо аажим аажмаар ариусан гэгээрэх учиртайг заан сануулдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦагаан лавай юуг бэлгэддэг вэ, түүний ач холбогдол нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНар зөв гурав эргэсэн цагаан лавай нь Бурхны хоолойд гурван зураас байдагтай адил тул бурхны зарлиг, ном, эрдэнийг бэлгэддэг. Бурхны шашинтай хүн ном сургаалийг эрхэм болгон улмаар өөртөө ном эрдэнийг буй болгосноор л зовлонгоос шууд аврагдах учиртайг заадаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЯлалтын бадаан буюу жанцан юуг бэлгэддэг вэ, Бурхан ямар шумнасуудыг ялан гэгээрснийг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЯлалтын бадаан буюу жанцан нь дөрвөн их шумнас, тухайлбал үхлийн эзний шумнас, цогцын шумнас, мунхаг тэргүүтэн хамаг нисваанисын түйтгэрийн шумнас болон тэнгэрийн хүүгийн шумнас нарыг Бурхан ялан гэгээрснийг бэлгэддэг. Өлзий утас болон ялалтын бадаанаар бэлгэдсэн Бурхны нийт бусын эрдмүүдийг гагцхүү өөрийн сэтгэлд ном эрдэнийг бий болгосноор л олох боломжтойг заадаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНайман хигээст алтан хүрд юуг бэлгэддэг вэ, түүний найман хигээс нь юуг заадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНайман хигээст алтан хүрд нь Бурхны нийт бусын эрдэм чадлыг олсноор хамаг амьтныг зовлонгоос нь гэтэлгэх чадалтай болдогийг бэлгэддэг. Бурхны эрдэм чадлаас амьтанд хамгийн их тустай нь ном сургааль айлдах явдал тул түүнийг номын хүрдээр бэлгэднэ. Найман хигээс нь хутагтын найман мөрөөр явснаар эгэл амьтан бурхан болон гэгээрэхийг заадаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗул өргөхийн гол утга учир, зорилго юу вэ, ямар тохиолдолд зул өргөдөг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗул өргөхийн гол утга учир нь эх болсон зургаан зүйлийн хамаг амьтны тусын тулд юм. Хамаг амьтныг өөрийн эх мэт санаж өрөвдөн, зовсон зүдэрсэн муу заяаны амьтад үтэр түргэн зовлонгоосоо хагацаж төгс гэгээрэл, сайн зам мөрд орох болтугай гэж ерөөл тавин үүсгэдэг. Гэр орондоо зул асаах нь нарийн утга учиртай бөгөөд гэрийн муу энергийг зайлуулахын зэрэгцээ бурханы мэлмийг гэрэлтүүлж байна гэсэн утгыг агуулдаг. Мөн хүнд 108 төрлийн ад донг шингээж оруулах муу үүд хаалга байдаг бөгөөд үүнийг хаахын тулд 108 зул өргөдөг ажээ. Буддын шашинд нас барсан хүний сүнс дараа төрөлдөө очиж хүн болохын тулд маш хүнд хэцүү бартаатай, харанхуй замаар явдаг тул зул өргөж замыг нь гэрэлтүүлэх аваас тэдгээр сүнснүүд хойд төрөлдөө саадгүй очиж хүн төрлөө олдог хэмээн номлосон байдаг. Нас барсан хүний сүнс нь долоон долоон 49 барсэрэд, жирсэрэд төрлийг аваад өнгө дүрс, үнэрээр хооллон эргэлдэж байдаг энэ үедээ янз бүрийн ад донгууд дагадаг тул тэдгээрийг зайлуулахын тулд зул өргөх хэрэгтэй гэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗул өргөхдөө ямар дэг жаяг баримталдаг вэ, ямар төрлийн тос ашигладаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗул өргөхдөө тосоо цөгцөнд хийхдээ хэт дүүргэлгүйгээр, дундуур байхааргүй хийнэ. Зул өргөхдөө өөрийн амьсгалыг оруулахгүй бөгөөд үнэн сэтгэлээсээ сүслэх хэрэгтэй. Зулыг ад донгийн хорлолыг устгаж шатаахын тулд өргөдөг тул тэдгээрийг устгах хүч зулын шар тос болон малын бөөрний тосонд байдаг гэж үздэг. Байгаль амьтны гаралтай эдгээр тоснууд жинхэнэ буяны өргөл болдог учиртай ажээ. Зулыг ихэвчлэн үдшийн гялаан од гийх үеэр өргөдөг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗул өргөх нь ямар буян хураадаг вэ, Бурхан багшийн их дүйчин өдөр ямар онцлогтой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗулыг үдшийн гялаан од гийх үеэр өргөдөг бөгөөд энэ үедээ тарни мэгзэм олон уншвал буян цаглашгүй хурааж, энэ ба хойд төрөлдөө аж амьдрал дээшилж санасан бүхэн нь сэтгэлчлэн бүтэхийн нигууртай гэж үздэг. Мөн зул өргөхөд гэрлийнх нь нөлөөгөөр орчин тойрны эд юмс эмх замбараатай хөдөлгөөний урсгалд ордог байна. Буддын шашинд Бурхан багшийн их дүйчин өдөр билгийн тооллын зуны эхэн сарын шинийн 15-нд тохиодог. Энэ их дүйчин өдөр гэдэг нь Бурхан багш эхийн хэвлийд бүрэлдэж бий болсон, төгс гэгээрсэн, насан эцэслэсэн гэх гурван өдөр давхацдаг гэж үздэг. Энэ өдөр мацаг барих, зул өргөх, хүүхэд нохой хооллох, хурал ном хурах зэрэг буяны үйлүүдийг үйлддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_end|>\n<|im_start|>user\nМэнгэ гэж юу вэ, хүний амьдралд хэзээ давтагддаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМэнгэ нь хүний амьдралын есөн жилээр давтагдах хэмнэл юм. Хүн бүр амьдралынхаа туршид есөн жил болоод, тухайлбал 1, 10, 19, 28, 37, 46, 55, 64, 73, 82, 91, 100 насандаа тогтмол энэ зан үйлийг үйлдэх учиртай ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМэнгэ голлох гэж юу вэ, энэ үед ямар зүйлсээс болгоомжлох хэрэгтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМэнгэ голлох гэдэг нь мэнгэ нь огторгуйд ургахыг хэлнэ. Энэ үед үхээрийн бузар, бохир идээ, ундаа, эд агуурс, лус савдаг, гараг эрхсийн хорлол, хэрүүлийн бузар гай барцад тохиолдож болох тул болгоомжтой байвал зохих ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМэнгэний засал ямар байдаг вэ, хаанаас уламжилсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМэнгэ тус бүрд засал байх бөгөөд энэ нь эртний Энэтхэгээс уламжилсан байна. Мэнгэний засалд “мэнгэний гол” хэмээх номыг уншдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМэнгэний төрлүүд болон тэдгээрт харгалзах бурхан, тарниудын ач холбогдол юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМэнгэ нь нэг цагаан, хоёр хар, гурван хөх, дөрвөн ногоон, таван шар, зургаан цагаан, долоон улаан, найман цагаан, есөн улаан мэнгэ гэж байдаг. Мэнгэ болгонд харгалзах бурхан, тарни байдаг бөгөөд тэдгээрийг байнга уншиж байвал өлзийтэй гэнэ. Айсан үедээ айдсаа үргээхийн тулд, ямар нэгэн юмнаас сэжиглэсэн бол сэжгээ арилгахын тулд, баярласан бол буян хишгээ тогтоохын тулд өөрийн мэнгэний тарниа уншиж байх ёстой ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМэнгэ голлох үед тохиолдох боломжтой сөрөг нөлөөллөөс хэрхэн сэргийлэх вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМэнгэ голлох үед үхээрийн бузар, бохир идээ, ундаа, эд агуурс, лус савдаг, гараг эрхсийн хорлол, хэрүүлийн бузар гай барцад тохиолдож болох тул болгоомжтой байвал зохих юм. Сэргийлэхийн тулд мэнгэний засалд “мэнгэний гол” хэмээх номыг уншуулж, өөрийн мэнгэний тарнийг айсан, сэжиглэсэн, эсвэл баярласан үедээ байнга уншиж байх ёстой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМөргөж байгаа хүн юуг илэрхийлж, юуг хүсэж байна гэсэн үг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМөргөж байгаа хүн бардам сэтгэлээ номхотгож, сайн сайхан чанараа улам ихээр оршоож, урьд хураасан буруу үйлээс ангижрахыг хүсэж байна гэсэн үг юм. Мөргөл нь хүний “би” гэх бардам сэтгэлийг гээгдүүлэн, өөрийн буруу сэтгэлийг засан залахад тустай байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБүх биеэр газар гүйцэд хүргэж мөргөхдөө ямар байрлалтай байх ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБүх биеэр газар гүйцэд хүргэж мөргөх үедээ толгой дээрээ алга хавсрах бөгөөд дух магнайгаа газар хүргэн мөргөдөг. Хоёр гараа хавсрахдаа гарын алганы хонхорыг яг нийлүүлж болдоггүй байна. Алганы хонхорын хоосон зай нь бурхан номын лагшин, түүний үндэс болох хоосон чанарыг бэлгэдсэн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМөргөлийн үед хуруу болон алганы байрлал юуг бэлгэддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХурууны үзүүрүүдийг нийлүүлэн сарнай цэцэг дэлбээгээ хумих мэт болгон залбирдаг. Гаднаас нь харахад чандмань эрдэнэ мэт хэлбэрийг үүсгэвэл их нигүүлсэхүйг бэлгэддэг. Алганы хонхорын хоосон зай нь бурхан номын лагшин, түүний үндэс болох хоосон чанарыг бэлгэдсэн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМөргөж байгаа хүн юуг илэрхийлж, юуг хүсэж байна гэсэн үг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМөргөж байгаа хүн бардам сэтгэлээ номхотгож, сайн сайхан чанараа улам ихээр оршоож, урьд хураасан буруу үйлээс ангижрахыг хүсэж байна гэсэн үг юм. Мөргөл нь хүний “би” гэх бардам сэтгэлийг гээгдүүлэн, өөрийн буруу сэтгэлийг засан залахад тустай байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБүх биеэр газар гүйцэд хүргэж мөргөхдөө ямар байрлалтай байх ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБүх биеэр газар гүйцэд хүргэж мөргөх үедээ толгой дээрээ алга хавсрах бөгөөд дух магнайгаа газар хүргэн мөргөдөг. Хоёр гараа хавсрахдаа гарын алганы хонхорыг яг нийлүүлж болдоггүй байна. Алганы хонхорын хоосон зай нь бурхан номын лагшин, түүний үндэс болох хоосон чанарыг бэлгэдсэн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМөргөлийн үед хуруу болон алганы байрлал юуг бэлгэддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХурууны үзүүрүүдийг нийлүүлэн сарнай цэцэг дэлбээгээ хумих мэт болгон залбирдаг. Гаднаас нь харахад чандмань эрдэнэ мэт хэлбэрийг үүсгэвэл их нигүүлсэхүйг бэлгэддэг. Алганы хонхорын хоосон зай нь бурхан номын лагшин, түүний үндэс болох хоосон чанарыг бэлгэдсэн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван зургаан Найдан гэж хэн бэ, тэдний үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАрван зургаан Найдан нь Бурхан багшийн бясалгалын шавь нар бөгөөд амьтанд тусыг үйлдэгч бурхад юм. Тэд амьтны тусын тулд орчлонд заларч, ном сургаалыг түгээж, буяны үйлсийг бүтээдэг гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_end|>\n<|im_start|>user\nНайдангууд ямар улс орнуудад ямар дүрээр заларч байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНайдангууд нь улс орон бүрд өөр өөр дүрээр заларч байдаг. Тухайлбал, Энэтхэгт энэтхэг хуврагуудын дүрээр, Төвдөд төвд лам нарын дүрээр, харин Хятадад хуушин хаад нарын дүрээр заларч байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван зургаан Найданы дүрүүдийг Монголд хаанаас харж болох вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭдгээр 16 шавийг Монголд Чойжин ламын сүм музейн бүх сүмүүдэд дүрсэлсэн байдаг. Мөн Эрдэнэзуу хийдийн хананы зурагт дүрсэлсэн нь бий, ингэснээр сүсэгтнүүд болон зочдод тэднийг үзэх боломжтой юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАюуш бурхан гэж хэн бэ, түүний гол үүрэг болон бэлгэдэл нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАюуш бурханыг Монголоор Насан цаглашгүй хэмээдэг бөгөөд хүмүүст урт нас, аз жаргал бэлэглэгч бурхан юм. Тэрээр хоёр мутартаа урт наслуулах ид шидтэй ургамлын ханд бүхий рашаан бумба барьсан байдаг бөгөөд энэхүү ханданд 400 төрлийн эмийн ургамал орсон хэмээдэг. Аюуш бурханыг хөрөгт дүрслэхдээ улаан өнгөөр дүрсэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАнхдугаар Богд Занабазарын бүтээсэн Аюуш бурханы баримал хаана байрладаг вэ, түүний онцлог шинжүүд юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАнхдугаар Богд Занабазарын бүтээсэн Аюуш бурханы баримал нь Чойжин ламын сүм музейд байдаг. Энэхүү баримал нь 60 см өндөртэй, гуулиар цутгаж, алтадсан, гайхалтай уран хийцтэй хосгүй нандин бүтээл юм. Энэ нь Занабазарын урлагийн авьяас, Буддын шашны уран баримлын өв санг илтгэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМэгжиджанрайсиг сүмд буман Аюуш бурханыг байрлуулсан нь ямар утга учиртай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМэгжиджанрайсиг сүмд буман Аюуш бурханыг хана дагуу олноор байрлуулсан байдаг нь бурханы шашны мандал бадралаас гадна хамаг зүйл амьтан урт насалж удаан жаргахыг бэлгэддэг утгатай. Энэ нь бүх амьтны урт наслах, аз жаргалтай байхыг ерөөсөн Буддын шашны гүн утгыг илэрхийлдэг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБалданлхам бурхан гэж хэн бэ, түүний үүрэг болон дүрслэл нь ямар онцлогтой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБалданлхам бурхан нь Монголоор Төгс цогт охин тэнгэр хэмээн алдаршсан, шашныг хамгаалагч арван хангалын нэг юм. Тэрээр урлагийн бурхан Янжинлхамын догшин дүр бөгөөд Төвдийн ард түмнийг зовоож байсан мангасыг даруулахын тулд Бурхан багшийн бүтээсэн эм бурхан юм. Мангасыг дарахын тулд түүнтэй ханилж, хоёр хүү төрүүлсэн бөгөөд нэг нь мангас болсон тул Балданлхам бурхан мангас хүүгээ идэж хөнөөсний дараа эцэг мангасыг дарж устгасан гэдэг домогтой. Дүрслэлийн хувьд баруун мутартаа сэрээ далайсан, зүүн мутартаа гавал барьсан, амаа ангайлган дөрвөн соёог ярзайлгасан, гурван мэлмийг эргэлдүүлсэн, баруун сонороо арслангаар, зүүн сонороо могойгоор тус тус чимсэн, барын арьсан хормогч өмсөж, хонгор халзан луус хөлөглөж, их цусан далайг дүрэлзэн асах галт шуурган дундуур гаталж буй байдлаар залардаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБалданлхам бурхан Цагаан сарын битүүний шөнө ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ, түүнтэй холбоотой ямар зан үйл байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголчууд Балданлхам бурханыг Лхам сахиус хэмээн алдаршуулсан бөгөөд оны сүүлчийн өдөр болох битүүний шөнө айл бүрээр айлчлан ирж, мянган бурханы номыг номлон, шашныг дэлгэрүүлэн, гадаах хорлол саадыг дарж, сахин хамгаалаад буцдаг хэмээнэ. Энэ үед Лхам бурханы хонгор халзан хөлөг нь нэгэн эгшинд 3000 удаа ертөнцийг эргэх шидтэй ажээ. Урьд цагт сүм хийдүүд битүүний шөнө тусгайлан бэлдсэн сүмд Лхам бурханыг тахиж, сүмийнхээ үүдэнд элс асгадаг байсан бөгөөд өглөө гэгээ орох үед элсэн дээр луусны мөр гарсан байхыг хардаг байсан гэлцдэг. Мөн айл өрх бүр гэрийн тотгон дээрээ гурван ширхэг мөс тавьдаг нь хонгор халзан луусыг нь услах гэсэн санаа бөгөөд бие, хэл, сэтгэлийн өргөл болдог байна. Энэ нь Лхам бурхан хүний ертөнцөд зочлон ирж, амьд бүхний зовлонг нимгэлдгийг бэлгэддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛхам бурханы зүрхэн тарнийг хэзээ, хэрхэн уншвал ямар үр нөлөөтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШинийн нэгний өглөө эртлэн босож, ургах наран руу харан зогсож байгаад Лхам бурханы зүрхэн тарни болох “Жо рогму жо, рогму жо жо, рогму түнжо, хала рагчэнму, рогму ажа дажа, түнжо рүло рүло, хум жо хум” хэмээх тарнийг долоон үе болгон уншихад тэр жилийн гай барцад бүгд арилж, нас буян нэмдэг гэж үздэг. Долоон үе болгон уншиж байгаа нь дээд тахил болдог нууц увидастай ажээ. Энэ тарни нь шашны дайснуудыг номхруулж, хатуу үйлийг буцаан, муу хувь тавилангаас гэтэлгэх хүчтэй гэж үздэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБалданлхам бурханы хонгор халзан луусны онцлог болон түүнтэй холбоотой домог юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБалданлхам бурханы хонгор халзан хөлөг нь нэгэн эгшинд 3000 удаа ертөнцийг эргэх шидтэй ажээ. Битүүний шөнө Лхам бурхан айлчлах үед түүний луус ирж, айлуудын тотгон дээр тавьсан мөсөөр ундаалдаг гэсэн домогтой. Урьд цагт сүм хийдүүд битүүний шөнө Лхам бурханыг тахиж, сүмийнхээ үүдэнд элс асгадаг байсан бөгөөд өглөө нь элсэн дээр луусны мөр гарсан байхыг харж, бурхан айлчилсан гэж үздэг байв. Энэ нь луусны шидэт чанар болон Балданлхам бурханы айлчлалын бэлгэдэл болдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБалданлхам бурханы үүсэл гарлын тухай домогт юу өгүүлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДомогт өгүүлснээр, Балданлхам бурхан нь Төвдийн ард түмнийг зовоож байсан мангасыг даруулахын тулд Бурхан багшийн бүтээсэн эм бурхан юм. Мангасыг дарахын тулд түүнтэй ханилсан бөгөөд тэд хоёр хүү төрүүлсэнд нэг нь эцгээ дуурайсан мангас болжээ. Балданлхам бурхан энэхүү мангас хүүгээ идэж хөнөөсний дараа эцэг мангасыг дарж устгасан гэдэг. Энэ домог нь Балданлхамын догшин, хамгаалагч чанарыг тодотгож, түүний амьтан бүхнийг аюул ослоос авардаг үүргийг илэрхийлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗаяа таван тэнгэр гэж юу вэ, тэдний ерөнхий үүрэг нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗаяа таван тэнгэрийг Монголоор “Заяа таван тэнгэр” хэмээдэг боловч “Атаа таван тэнгэр”, “Лха таван тэнгэр” гэж ч нэрлэх нь бий. Эдгээр тэнгэрүүд нь хүний амьдрал, ажил үйлс, нас буян, аз жаргалыг тэтгэгч хэмээн эрхэмлэгддэг. Шашны ном ёсоор бол Говийн Лха нь аливаа хүн төрөхөд хамт төрж, тэр хүнийг насан турш даган тэтгэж, амьдрал, ажил үйлс, нас буян, аз жаргалыг тэгшитгэн дэмжиж байдаг учиртай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЛха таван тэнгэрт ямар тэнгэрүүд хамаардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЛха таван тэнгэрт Мо лха буюу Охин тэнгэр, Срог лха буюу Амин тэнгэр, По лха буюу Эрийн тэнгэр, Ю лха буюу Орон гэрийн тэнгэр, Да лха буюу Дайчин тэнгэр (Хийморийн тэнгэр) нар хамаардаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nОхин тэнгэр ямар дүрслэлтэй, хүний биеийн аль хэсэгт оршдог, юуг даадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nОхин тэнгэр нь тэргэл саран лугаа адил тунгалаг царай, тэгш гоолиг лагшинтай үзэсгэлэнт бүсгүйн дүрээр тодрон, торгон өмсгөл өмсөж, мутартаа таван өнгийн даллагын сум, дугуй толь барин, согоо хөлөглөн хүний зүүн суганд оршдог байна. Охин тэнгэр нь аливаа хүний өнгө зүс, буян заяаг даадаг чухал тэнгэр юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАмин тэнгэр ямар дүрслэлтэй, хүний биеийн аль хэсэгт оршдог, юуг даадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАмин тэнгэр нь үзэсгэлэнт тунгалаг царай бүхий баатар эрийн дүрээр заларч, мутартаа жад, цалам барин, хар морь хөлөглөн хүний амин газар болох зүрхэн тушаа газар оршдог. Амин тэнгэр нь аливаа хүний нас буяны хишгийг даан дэлгэрүүлэх эрдэмтэй ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭрийн тэнгэр, Ороны тэнгэр, Дайчин тэнгэр тус бүр ямар дүрслэл, байршил, үүрэгтэй байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n**Эрийн тэнгэр** нь баатар эрийн дүрээр тодорч, мутартаа чандмань эрдэнэ, цар тавгаар дүүрэн эрдэнэс барьж, цагаан морь хөлөглөн, хүмүүний тэргүүн дээр залардаг. Тэрбээр аливаа хүний ажил үйлс дэлгэрэн хөгжих, эрч хүч оргилон ундарч байхыг даадаг.\n\n**Ороны тэнгэр** нь баатар эрийн дүрээр тодорч, нум сум барин, хуяг дуулга агсан, цагаан морь хөлөглөн хүмүүний зүүн мөрөн дээр заларна. Энэ тэнгэр нь аливаа хүний орон гэрийн буян заяаг сахин хамгаалж, сүр хүч, аз жаргал хайрладаг.\n\n**Дайчин тэнгэр** нь амгалан баатарын дүрээр илэрч, хуяг дуулга агсан, мутартаа жад, цалам барин, цагаан морь хөлгөлөн хүмүүний баруун мөрөн дээр залран оршдог. Дайчин тэнгэр нь аливаа хүний цог хийморийг сахин хамгаалдаг бөгөөд Монголчууд түүнийг Далха бурхан буюу Хийморийн тэнгэр гэдгээр нь илүүтэй мэддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗаяа таван тэнгэрийг Монгол айлууд хэрхэн эрхэмлэдэг вэ, сүм хийдэд тэдний дүрслэл ямар байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонгол айл бүр Заяа таван тэнгэрийг гэрийн хоймортоо залдаг шүтээн бурхан бөгөөд ялангуяа эхнэр нөхрийн заяа тэгш гэр бүлийг эрийн тэнгэртэй, эмийн заяатай гэр хэмээн хэлэлцдэг. Гэвч сүм хийдэд байдаг шиг томоор хөрөглөдөггүй байна. Хүүхэд төрөх мөчид тухайн хүүхдийн буян заяаг тэгшлэх “Таван тэнгэр” хамт төрдөг хэмээн эртнээс нааш шүтэж иржээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n\"Говийн Лха\" гэж хэнийг хэлж байна вэ, тэр хүний амьдралд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГовийн Лха нь Заяа таван тэнгэрийн нэг бөгөөд аливаа хүн төрөхөд хамт төрж, тэр хүнийг насан турш даган тэтгэж, амьдрал, ажил үйлс, нас буян, аз жаргалыг тэгшитгэн дэмжиж байдаг учиртай юм. Энэ нь хувь хүний заяа хишгийг даадаг үндсэн тэнгэрүүдийн нэг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГомбо сахиус гэж хэн бэ, түүний Монгол нэршил болон ямар бурханы догшин дүр вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГомбо сахиусыг Монголоор “Зургаан мутарт итгэл” гэнэ. Тэрээр Шарын шашныг хамгаалагч гол Чойжин бурхан бөгөөд Жанрайсиг бурханы догшин дүр юм. Гомбо сахиус нь хүн малд тохиолдох гай зэтгэрийг даруулах, барцадаас ангижруулахын тулд урин залж, өргөл хүндлэл гүйцэтгэдэг чухал бурхан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГомбо сахиус ямар тоогоор мутартайгаар дүрслэгддэг вэ, Монголд аль нь илүү өргөн тархсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГомбо сахиус нь зургаа, арван зургаан мутартайгаар дүрслэгддэг. Монголд зургаан мутартай дүр нь хамгийн өргөн тархсан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГомбо бурханы гадаад төрх болон мутарт барьсан зүйлс нь ямар байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГомбо бурхан нь дөрвөн соёог сэрийлгэсэн, гурван улаан мэлмийтэй, сахал үс нь гал мэт бадарч дүрслэгддэг. Баруун гурван мутартаа хүний гавлан эрих, очир дигүг, дамар барьсан байдаг бол зүүн гурван мутартаа цуст гавал буюу тодов, очирт сэрээ, цалам барьсан байдаг. Мөн хөх могойгоор үсээ ороолгон зангидсан, барын арьс нөмөрсөн, ходоод нь цүдгэр, 50 нүгэлтэн хүний толгойгоор эрих хэлхэн лагшиндаа өлгөсөн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГомбо бурхан ямар байрлалтай, юун дээр заларсан байдаг вэ, түүний хөлийн доор хэн байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГомбо бурхан нь зүүн хөлөө гадагш жийсэн, баруун хөлөө дотогш нугалсан байрлалтай байдаг. Улан доороо Ганэшя хэмээх заан бурханыг гишгэсэн, орой дээрээ Мижодба бурханыг залсан, бадарсан их галын дунд наран мандалт бүхий лянхуа цэцгэн сэнтий дээр заларсан байдлаар дүрслэгддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурхан гэж хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханыг Монголоор “Цагаан итгэлт” гэнэ. Тэрээр Шашныг хамгаалагч арван хангал бурхадын нэг бөгөөд Махагал бурхадын төрөлд багтдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы гол үүрэг нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы гол үүрэг нь саад тотгорыг арилгах, эд хөрөнгийг арвижуулах явдал юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханыг ямар өнгөөр дүрсэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханыг цагаан өнгөөр дүрсэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурхан хэдэн мутартай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурхан авралын зургаан мутартай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы баруун дээд мутарт юу барьсан байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы баруун дээд мутарт чандмань эрдэнэ барьсан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы зүүн дээд мутарт юу барьсан байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы зүүн дээд мутарт эрдэнээр дүүрэн гавал барьсан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы дунд хоёр мутарт ямар зүйлсийг барьсан байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы дунд хоёр мутарт ядуу хоосныг арилгагч очир дигүг болон гурван ертөнцийг сүрээр дарагч гурван үзүүрт сэрээ барьсан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы доод талын хоёр мутарт юу барьсан байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы доод талын хоёр мутарт дагинасыг дуудах хонх болон гох дэгээг тус тус барьсан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы хөлийн доор хэн байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы хоёр өлмий тус бүрээр Ганэшя хэмээх заан бурханыг гишгэсэн байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы хөлийн доор Ганэшя бурхан байгаа нь юуг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы хөлийн доор Ганэшя бурхан байгаа нь Ганэшя бурханыг ч бодсоныхоо дагуу дийлэх хүч чадалтай гэсэн утгыг илэрхийлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМонголчуудын дунд Гонгор бурханыг өөр ямар нэрээр нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМонголчуудын дунд Гонгор бурханыг “Баян Гонгор” хэмээн нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор сахиусыг урин залж хүндэтгэл үзүүлэхдээ юунд анхаарах ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор сахиусыг урин залж хүндэтгэл үзүүлэхдээ түүний нөхөр, найз бурхадад адилхан өргөл хүндэтгэл үзүүлэх учиртай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгорын бумба тахих зан үйлийг Монголд ямар хийдүүд үйлддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгорын бумба тахих зан үйлийг Сэлэнгэ аймагт байх Амарбаясгалант хийд болон Дундговь аймагт байх Дэлгэрийн Чойрын хийд хэмээх хоёр хийд үйлддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n1994 онд Амарбаясгалант хийдэд Гонгор бурханы бумбыг хэн аравнайлсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1994 онд Амарбаясгалант хийдэд Төвдийн их лхаарамба Гүридава Ренбүчэ Гонгор бурханы бумбыг аравнайлсан байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгорын бумбыг ямар зорилгоор аравнайлсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгорын бумбыг Монголын ард түмний төлөө аравнайлсан.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгорын бумбын хурлыг хэр олон удаа хийж тахидаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгорын бумбын хурлыг жилд нэг удаа хийж тахидаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгорын бумбыг хэрхэн бүтээдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгорын бумбыг нарийн дэг жаягаар бүтээдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгорын бумбанд ямар нандин зүйлүүдийг хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгорын бумбанд есөн эрдэнэ, ховор эмийн ургамал, арц хүж, цай гэх мэт нандин зүйлүүдийг аравнайлан хийдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБумбыг бүтээлгэсэн эзэн нь хэрхэн хадгалах ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБумбыг бүтээлгэсэн эзэн нь бумбандаа хир буртаг оруулахгүй, хамаагүй энд тэнд авч явалгүйгээр авдар юмуу хайрцганд хийж, жилд нэг удаа гарган тахидаг байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурхан цагаан бурхан учраас бумбыг ихэвчлэн ямар материалаар бүтээдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурхан өөрөө цагаан бурхан учраас ихэвчлэн бумбыг цалин цагаан мөнгөөр бүтээдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБумбыг тахихдаа доторх зүйлсээ хэрхэн шинэчилдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТахихдаа доторхи идээ будаа болон бусад зүйлсээ шинээр сольж хийн аравнайлуулдаг ёстой ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгорын бумбыг зөвхөн амин хувиараа баяжих зорилгоор тахивал яах вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХэдийгээр “баяжихын бумба” хэмээн шүтдэг ч зөвхөн ганц амин хувиараа баяжих тухай бодож тахивал буруу болдог байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгорын бумбыг тахихдаа ямар ерөөл тавих ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНутаг орон, хүн ард бүгдийнх нь буян хишиг арвижиж, эд хөрөнгө элбэг дэлбэг болохыг ерөөн хүсдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы бумбыг тахиулаад ашиг орлого олж байвал тэр мөнгөнөөсөө юунд зориулах ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы бумбыг тахиулаад ашиг орлого олж байвал тэр мөнгөнөөсөө хурал ном хуруулах, сүм хийдэд өргөл барьц өргөх, суварга бүтээх зэрэг үйлнээ сэтгэл харамгүй зориулах ёстой.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгорын бумбыг хөдөлгөх болон байрлуулахдаа юуг анхаарах ёстой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБумбыг хөдөлгөж, сэгсчиж, хазайлгаж болдоггүй. Идээ будаа бүхий хайрцган дотор бумбыг хөдөлгөөнгүй байрлуулаад хүндэтгэлтэй газар залахдаа үүд рүү харуулан голлуулж болдоггүй ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы зүрхэн тарни нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы зүрхэн тарни нь “Ум гүрү маха гала ахри ниса сэди за” юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГонгор бурханы зүрхэн тарни ямар утга учиртай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГонгор бурханы зүрхэн тарни нь амирлуулан номхотгож, эд баялгийг эрхэн дор хурааж, буян заяаг дэлгэрүүлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдиндорлиг бурхан гэж хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдиндорлиг бурхан бол гарын ур дүйтэй бүтээгч бурхан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдиндорлиг бурханыг ямар чиглэлийн хүмүүс тахин шүтдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдиндорлиг бурханыг төмрийн дархан, модны мужаан, хатгамалч, сийлбэрч, оёдолчин, зураач, барималч гэх мэт гар урлалын чиглэлийн хүмүүс тахин шүтдэг сахиус бурхан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдиндорлиг бурханы сахиустай урлаач хүмүүс ямар эрхтэй байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдиндорлиг бурханы сахиустай урлаач хүмүүс буддын шашны болон бөөгийн тахилга ёсны эдлэл, хэрэглэлүүдийг хийх эрхтэй байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБөөгийн тахилга ёсонд Дамдиндорлигийн тэнгэр гэж байдаг уу?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТийм ээ, бөөгийн тахилга ёсонд Дамдиндорлигийн тэнгэр гэж байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДорлиг гэдэг нь юу гэсэн үг вэ, тэр ямар үүрэгтэй хүн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДорлиг нь бас л бөө хүн гэсэн үг бөгөөд гарын уртай, бөөгийн хэрэглэл хийж бүтээдэг, мөн бөөгөө хамгаалдаг хүн байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдиндорлиг бурхан багштай юу?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдиндорлиг бурхан өөрийн гэсэн багшгүй ажээ, өөрийн хүч чадал, ур авъяасаар тодорч илэрдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМорин толгойт бурханы Монгол нэршил болон түүнийг хэн тахин шүтдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМорин толгойт бурханыг Монголоор “Морин толгойт” хэмээх бөгөөд хурдан морины уяач, унаач хүүхдүүдийн сахиус бурхан юм. Мөн түүнийг Адууны тэнгэр ч гэж нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМорин толгойт бурханы дүрслэл ямар онцлогтой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМорин толгойт бурхан нь гурван тэргүүнтэй, зургаан мутартай, найман хөлтэй, найман лус буюу найман могойг гишгэсэн зогсоо дүртэй байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМорин толгойт бурханы гурван тэргүүн нь юуг бэлгэддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМорин толгойт бурханы гурван тэргүүн нь өнгөрсөн, одоо, ирээдүйг бэлгэдэж, тус бүрдээ морин толгойтой байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМорин толгойт бурханы Ядам бурхан хэнээс хэнд шилжсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМорин толгойт бурхан нь Нимава ёсны Ядам бурхан байсныг Богд Зонхов Гэлүгва ёсны Ядам бурхан болгожээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХурдан морины уралдаанд оролцож буй хүүхдүүд ямар тарни уншиж, юуг нэмэгдүүлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХурдан морины уралдаанд оролцож буй хүүхдүүд энэ бурханы зүрхэн тарни болох “Ум марзий нам сууха” хэмээх тарнийн шидийг агуулсан “Гийнгоо” дуулж, мориныхоо сүр хүчийг нэмэгдүүлж, хийморийг сэргээдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо бурханы Монгол нэршил нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдинчойжоо бурханыг Монголоор “Эрлэг номун хаан” гэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо бурхан хэний гол шүтээн бөгөөд ямар бурханы зарлигийг биелүүлэгч вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдинчойжоо бурхан нь Богд Зонховын гол шүтээн бөгөөд Жигжид бурханы зарлигийг биелүүлэгч юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо бурхан ямар дүрслэлтэй байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдинчойжоо бурхан нь сүртэй догшин бухын сэрвээн дээр гишгэсэн дүртэй, лагшин биеийн өнгө нь хар, гурван ертөнцийг нэвт харах чадалтай хурц мэлмийтэй, амаа ихэд ангайлгасан, дөрвөн хурц соёог ярзайлгасан, хэл нь хуйларсан, хөмсөг ба сахал нь гал мэт бадарсан, үс нь сэгсийсэн бух толгой бүхий тэргүүнтэйгээр оршино.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо бурхан хэдэн дүртэй байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдинчойжоо бурхан нь гадаад, дотоод, нууц гэсэн гурван дүртэй байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо бурхан тамын хаан болохын хувьд юу хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдинчойжоо бурхан нь үнэн худлыг шүүдэг тамын хаан бөгөөд толь барьж суугаад хүний сайн муу бүх юмыг харж суудаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо бурханы мутарт ямар зүйлсийг барьсан байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНэг мутартаа цалам барьж, нөгөө мутартаа дүүрэн цустай гавлан аяга барьсан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо бурханы зарц нар нь хэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДамдинчойжоо бурханы зарц нар нь хар өнгийн адгууснууд буюу тамын орны илдэч яргачид юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДамдинчойжоо бурханд ямар зорилгоор өргөл хүндэтгэл үзүүлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАриун цагаан арван буяныг дэлгэрүүлэх үүднээс Дамдинчойжоо бурханд урин залж өргөл хүндэтгэл үзүүлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурханы Монгол нэршил нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүйнхор бурханыг Монголоор “Цагийн хүрдэн” хэмээдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦагийн хүрдэн бурханыг анх хэн, хэнд номлосноор дэлгэрсэн түүхтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦагийн хүрдэн бурханыг анх Бурхан багш Шамбалын их хаан Даваасамбуу болон бусад 96 хаадад номлосноор дэлгэрсэн түүхтэй ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурханы дөрвөн өнгийн тэргүүн нь юуг бэлгэддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүйнхор бурхан нь эргэн орших цаг улирлыг бэлгэддэг дөрвөн өнгийн тэргүүнтэй бөгөөд улаан нь зун, цэнхэр нь хавар, цагаан нь өвөл, шар нь намрын улирлыг тус тус илэрхийлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурхан ямар байрлалтай, хэнтэй хамт дүрслэгддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүйнхор бурхан нь лянхуа суудал дээр босоо байрлалтай, бие биеэ таалж буй хос бурхадын дүрээр залардаг. Тэрээр юүм Нацагнямын хамт дүрслэгддэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурхан болон түүний гэргий юүм-ийн хамт дүрслэгдэх нь ямар бэлгэдэлтэй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүйнхор нь юүм Нацагнямын хамт дүрслэгдэх нь эцэг эхийн хамтдаа байх таашаал баяслын хүчээр хорвоогийн амьдрал ертөнцийн залгамж холбоог үүсгэн амьтанд тусыг бүтээдэг хэмээх бэлгэдэлтэй ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурханы тэргүүн бүр дээр ямар онцлог байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүйнхор бурханы тэргүүн бүр духан дээрээ гуравдагч мэлмийтэй байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурханы гэргий юүм Нацагням ямар өнгөтэй, хэдэн мутартай байдаг вэ, тэдгээр нь юуг бэлгэддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЮүм нь газар эхийг бэлгэдсэн шар өнгөтэй, дөрвөн зүг найман зовхисыг бэлгэдсэн найман мутартай байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурханы мутаруудын тоо нь юуг бэлгэддэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүйнхор бурхан өөрөө хөх, улаан, цагаан өнгийн мөр тус бүрдээ 4 буюу нийт 12 мутартай байх агаад энэ нь жилийн 12 сарыг бэлгэддэг. Хоёр талын бүх мутарууд нийлээд 24 байх агаад энэ нь хоногийн 24 цагийг илэрхийлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурханы хуруу болон мутарт байх үе нь цаг хугацааны хувьд юуг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНэг хурууны 3 үе, гарын арван хуруунд байх бүх үе нь нийлээд 30 болж нэг сарын хугацааг илэрхийлдэг. Нэг мутарт байх 15 үеийг бүх мутарын тоо болох 24-өөр үржүүлээд 360 болгож, дөрвөн тэргүүн, лагшин биеийг нь нэмж 365 буюу нэг жилийн хоногийн тоог гаргадаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхор бурхан ямар бурхадтай адил хүч чадалтай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүйнхор бурхан нь Балданлхам, Очирваань бурхадтай адил догшин хүч чадал, илбэ шидийг агуулдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_end|>user\nШива тэнгэрийн гурав дахь мэлмий үүссэн тухай домог юу өгүүлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭрт урьдын цагт Шива тэнгэр Праватти хатантайгаа тоглон зугаацаж байгаад хатан нь хоёр мутараараа Шива тэнгэрийн хоёр мэлмийг таглахад орчлон хорвоо хав харанхуй болжээ. Үүнээс болж хүн амьтан туйлгүй айн балмагдаж, бүх юмны сүр сүлд хийсэн алга болох шиг санагджээ. Орчлонг харахын тулд Шива хоромхон зуур духан дээрээ гурав дахь мэлмийг бий болгосон ажээ. Ийнхүү гурав дахь нүдийг авралын мэлмий гэдэг болжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван хар нүгэл гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАрван хар нүгэл гэдэг нь бусдад хор хөнөөл учруулах үйлдлийн ерөнхий нэр бөгөөд шунал тачаал, уур хилэн, мунхаг харанхуй гурваар сэдэгдсэн үйл нь нүгэл болдог. Товчхон хураавал 10 нүгэл байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБиеэр үйлдэх нүгэлд юу юу багтдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБиеэр үйлдэх нүгэлд санаатайгаар амьтны амь таслах нүгэл, өөрт нь өгөөгүй байхад бусдын эд зүйлийг дээрэмдэх, хулгайлах буюу эс өгснийг авах нүгэл, мөн хүслээр буруу хурьцах нүгэл багтана. Буруу хурьцах гэдэгт удмын үе дотор хүмүүстэй хурьцах, өвчтэй, уй гашуутай хүн, жирэмсэн хүнтэй хурьцах, сүм хийд, ариун шүтээний газар хурьцах, ханахаа мэдэхгүй төрөх орноос бусад эд эрхтэнээр хурьцах зэрэг үйлдлүүд ордог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХэл яриагаар үйлдэх дөрвөн нүгэл нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХэл яриагаар үйлдэх дөрвөн нүгэл нь: 1. Илэрхий мэдэж байгаа зүйлээ буруу худал хэлэх нүгэл; 2. Эв түнжинтэй хүмүүсийг салган харшлах үг хэлж хов зөөх нүгэл; 3. Бусдын сэтгэл санааг хямралд оруулах зорилго бүхий үг хэлэх, доромж муу үгээр хэлэх, алдаа дутагдалд нь дөрөөлөн муу үгээр айлгах, гомдоох зэрэг ширүүн үг хэлэх нүгэл; 4. Зусар бялдууч үг яриа, хэрүүл маргаан, садар самуун, дайн байлдаан, үзэл бодол буруутгасан ач холбогдолгүй хоосон агуулгатай үг яриа өгүүлэн чалчих дэмий ярих нүгэл багтана.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСэтгэлээр үйлдэх гурван нүгэлд юу багтдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСэтгэлээр үйлдэх гурван нүгэлд: 1. Бусдын эд зүйл, эхнэр хүүхэд, газар нутаг, эд хөрөнгөнд шунан өөрийн болгохыг хүсэх санаархах хомхой сэтгэлийн нүгэл; 2. Бусдыг тарчлан зовоосой гэж хүсэх хорлох сэтгэлийн нүгэл; 3. Үйлийн үрийг худал гэж бодох, урьд хойд нас гэж байхгүй гэж баттай бодон буруу сэтгэл агуулах нүгэл тус тус багтана.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНүглийн хэмжээнээс хамаарч ямар үр дагавартай байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНүглийг маш ихээр үйлдсэн бол тамд унах, дунд зэрэг үйлдсэн бол бирдэд хувирах, цөөхөн үйлдсэн бол адгуусны төрөлд төрдөг байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАмьтны амь тасалсны хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАмьтны амь тасалснаар өөрийнх нь нас богиносно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭс өгснийг авсны хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭс өгснийг авбал эд зүйлсээр хоосорно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуруу хурьцал хийсний хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуруу хурьцал хийснээр олон дайсантай болно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХудал өгүүлсний хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХудал өгүүлснээр өөрөө олон доромжлол амсана.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХов зөөсний хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХов зөөснөөр найз нөхөд садангүй болно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШирүүн үг хэлсний хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШирүүн үг хэлснээр өөрийн тань тухай таагүй үг яриа сонсогдоно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДэмий хоосон чалчсаны хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДэмий хоосон чалчсанаар бусад хүмүүс өөрийг тань үл тоох болно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХомхой сэтгэл агуулсны хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХомхой сэтгэл агуулснаар итгэл найдвар тань үл бүтнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХорлох сэтгэл агуулсны хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХорлох сэтгэл агуулснаар өөрөө үргэлж айдас түгшүүртэй амьдарна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуруу үзэлтэй байсны хувийн үр дагавар юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуруу үзэлтэй байснаар тэнэг харанхуй мунхаг болно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван нүгэл нь байгаль дэлхийд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭдгээр арван нүглийг үйлдсэнээр гадаад орчин, байгаль дэлхийд нөлөөлөх үр дагавар гэж байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАмьтны амь тасалснаар байгаль орчинд ямар өөрчлөлт гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАмьтны амь тасалснаар байгаль дэлхийн ургамал ногооны үржил шим муудна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭс өгснийг авснаар байгаль орчинд ямар үр дагавар гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭс өгснийг авснаар ган зуд нүүрлэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуруу хурьцал хийснээр байгаль орчинд ямар өөрчлөлт гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуруу хурьцал хийснээр газрын шороо тоос ихсэж хуурайшна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХудал хэлснээр байгаль орчинд ямар өөрчлөлт гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХудал хэлснээр газрын эвдрэл хонхор гүдгэр ихсэнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХов зөөснөөр байгаль орчинд ямар өөрчлөлт гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХов зөөснөөр газар хужиртай болно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nШирүүн үг хэлснээр байгаль орчинд ямар өөрчлөлт гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШирүүн үг хэлснээр элс хайрга ихсэж цөлжинө.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДэмий чалчих нүгэл үйлдсэнээр цаг агаарт ямар нөлөө үзүүлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДэмий чалчих нүгэл үйлдсэнээр цаг агаарын байдал өөрчлөгдөж дөрвөн улирал цагтаа үл солигдоно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХомхой сэтгэл агуулснаар ургамал ногоонд ямар нөлөө үзүүлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХомхой сэтгэл агуулснаар үр тариа, ургамал ногооны хэмжээ багасна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nХорлох сэтгэл агуулснаар ургамал ногоонд ямар өөрчлөлт гардаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nХорлох сэтгэл агуулснаар ургамал ногоо амт, шим тэжээлгүй болно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБуруу үзэлтэй байснаар ургамал ногоонд ямар нөлөө үзүүлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБуруу үзэлтэй байснаар ургамал ногоо огтхон ч ургахаа болино.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван цагаан буян гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nАрван цагаан буян гэдэг нь Амь аврах, өглөг өгөх, шагшаабад сахих буюу буруу хурьцал үйлдэхгүй байх, зохицуулан өгүүлэх буюу худал ярихгүй байх, шударга өгүүлэх буюу хов ярихгүй байх, зөөлөн өгүүлэх буюу муу үг хэлэхгүй байх, номын үгээр ярих буюу цөөн үг хэлэх, нигүүлсэх, өршөөх, үйлийн үрийг итгэмжлэх буюу хувь заяандаа сэтгэл хангалуун байх гэсэн үйлүүдийг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван цагаан буяны нэг болох шагшаабад сахих гэдэг нь юу гэсэн утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШагшаабад сахих гэдэг нь буруу хурьцал үйлдэхгүй байхыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван цагаан буяны нэг болох зохицуулан өгүүлэх гэдэг нь юу гэсэн утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗохицуулан өгүүлэх гэдэг нь худал ярихгүй байхыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван цагаан буяны нэг болох шударга өгүүлэх гэдэг нь юу гэсэн утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШударга өгүүлэх гэдэг нь хов ярихгүй байхыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван цагаан буяны нэг болох зөөлөн өгүүлэх гэдэг нь юу гэсэн утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗөөлөн өгүүлэх гэдэг нь муу үг хэлэхгүй байхыг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван цагаан буяны нэг болох номын үгээр ярих гэдэг нь юу гэсэн утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНомын үгээр ярих гэдэг нь цөөн үг хэлэхийг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nАрван цагаан буяны нэг болох үйлийн үрийг итгэмжлэх гэдэг нь юу гэсэн утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nҮйлийн үрийг итгэмжлэх гэдэг нь хувь заяандаа сэтгэл хангалуун байхыг хэлнэ.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБалин гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБалин гэдэг нь лам хуврагууд болон сүсэгтэн олон өөрсдийн шүтэн биширдэг бурхан шүтээндээ зоог өргөж буй идээ юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБалин яагаад мууддаггүй вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБалин нь бүтэн жил бурханд өргөсөн ч огт мууддаггүй. Учир нь үүнийг усаар бус шар тосоор зуурч хийдэг байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурхандаа балин тавих нь ямар утгыг илэрхийлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБалингаа бурхандаа тавих нь өдөр бүр зоог барьж байгаа утгыг илэрхийлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБалингийн чимэглэл нь юуг бэлгэддэг вэ, мөн юугаар хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБалинг чамин болгож чимэглэх нь сайхан идээ өргөж байна гэсэн утгатай. Чимэглэлийг удаан буцалгасан тосоор хийдэг бөгөөд тун нарийн хийцтэй, өнгө будагтай байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБалинг бурханд өргөл болгохоос гадна өөр хэнд зориулан хийдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБалинг бурханд өргөл болгож хийхээс гадна газрын эзэнд зориулан хийдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГазрын эзэнд зориулсан балинг ямар хэлбэртэй хийж, юугаар чимэглэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГазрын эзэнд зориулсан балинг гурвалжин босоо, цац хэлбэртэйгээр хийж нар сар, чандмань эрдэнийн дүрсээр дээд талыг чимэглэдэг. Чимгийг шар тосоор, их биеийг замбай гурилаар хийдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГазар лусын эздэд зориулсан балингийн эргэн тойронд ямар зүйлс суулгадаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГазар лусын эздэд зориулсан балингийн эргэн тойронд “нөхөр” болгож олон жижиг балин суулгадаг боловч тоо нь адилгүй байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМахагал бурханд зориулсан балин хэдэн нөхөртэй байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМахагал бурханд зориулсан балин 62 нөхөртэй байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nМах цусны балин гэж ямар балинг хэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМах цусны балин гэж байх бөгөөд хүний биеийн гол гол эрхтнүүд болох бөөр, зүрх, сарвуу, тавхайг дүрслэн хүрэн өнгөөр будаж хивэг шиг бүдүүн ширхэгтэй гурилаар хийдэг балинг хэлдэг.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБурханы шашинт улс орнуудад ямар зурхайн ухааныг хэрэглэж ирсэн бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБурханы шашинт улс орнуудад одон зурхайн ухааны дөрвөн зүйл ёс, түүнд тулгуурласан цаглабарыг хэрэглэж ирсэн уламжлалтай.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭртнээс тэнгэрийг унших эрдэмтэд ямар тооллыг хэрэглэж байжээ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭртнээс тэнгэрийг унших эрдэмтэд бий болж, сар мичдийн тооллыг хэрэглэж байжээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nСар мичдийн жил хэдэн хоногтой байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nСар мичдийн жил нь 354 хоног бүхий дан ганц билгийн жил юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nОдон зурхайн онолын үндэслэл нь ямар номд тавигдсан байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nОдон зурхайн онолын үндэслэл нь бурхан багшийн зохиол болох “Цагийн хүрдний язгуур үндэс ном”-д тавигдсан байдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЗурхай нь ямар есөн их гарагийн хөдөлгөөн, байрлалыг илэрхийлдэг эрдэм ухаан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЗурхай нь Нар, Сар, Ангараг, Буд, Бархасбадь, Сугар, Санчир, Утаат сүүлт од, Раху гараг хэмээх есөн их гарагийн хөдөлгөөн, байрлалыг цаг хугацааны өвөрмөц нэгжээр илэрхийлэн гаргаж, гараг эрхсийн явдал хөдөлгөөний хэм, хэмнэлийг ойлгож ухаарахыг үзүүлдэг эрдэм ухаан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДацан гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДацан нь бурханы зураг зурах, шашны хэрэгсэл хийх, уламжлалт анагаах ухаан, буддын гүн ухаан, зурхай зэрэг чиглэлээр төрөлжүүлэн лам нарыг бэлтгэн сургалт явуулдаг бөгөөд хурал ном ч хурж болдог газар юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДацангууд ямар төрлүүдэд хуваагддаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДацангууд нь Цанидын, жүдийн, чойрын, манба, зурхайн дацан гэх мэт хэдэн төрөлд хуваагддаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЖүдийн дацангийн гол зорилго юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЖүдийн дацан нь тарнийн ёсонд суралцах сургууль бөгөөд жүд гэдэг нь буддын шашинд томоохон байр суурь, нөлөө бүхий нууц тарнийн ухаан юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЖүдийн дацанд судалдаг үндсэн номууд юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЖүдийн дацанд үйлийн үндэс, явдлын үндэс, йогийн үндэс буюу бясалгал, тэгшгүйн үндэс буюу бие сэтгэхүй хоёрын зэрэг удирдлагын үндсийг судалдаг. Үйлийн үндэс болон явдлын үндэс хоёрыг эхний үе шатандаа суралцдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЖүд дацан хэзээ байгуулагдсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nШарын шашны нууц тарнийн уг салбар буюу Жүд дацан 1739 онд анх байгуулагджээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЖүд дацан яагаад 1937 оны хэлмэгдүүлэлтийн үед онцгойлон хохирсон бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n1937 онд Монголд хэлмэгдүүлэлт эхлэхэд хамгийн түрүүнд жүд дацанг шатааж лам нарыг нь даруй устгасан гэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nДүйнхорын дацангийн зорилго юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nДүйнхорын дацан нь Цаг хугацааг захирагч Дүйнхор бурханыг шүтээнээ болгосон, зурхайн ухаанд сургадаг сүм юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦанидын дацангийн үүрэг юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦанидын дацан нь Буддын шашны бага сургууль юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦанид гэдэг нь юу гэсэн утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦанид гэдэг нь Ганжуурын агуулгыг эрэмбэ дараагаар нь тайлсан номыг хэлдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЦанидын дацанд юу судалдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЦанидын дацанд гурван сав ертөнцийг судалдаг. Тухайлбал, сударын ёсон, винайн ёсон, илт номын сан аливадариа буюу гүн ухааныг судална. Эхний хоёрт бүх лам суралцдаг бол, гурав дахийг нь төрөлжиж суралцдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЧойрын дацангийн зорилго юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЧойрын дацан нь Буддын шашны гүн ухааныг судалдаг сургууль юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nГандан сүмийг хэзээ чойрын дацан болгож байсан бэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nГандан сүмийг 1803 онд чойрын дацан болгож байжээ.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nКарма гэдэг үг ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nКарма нь Санскрит хэлний үйл хөдлөл, хувь заяа гэсэн утгатай үг юм. Монгол хэлэнд бол үйлийн үр гэж тайлбарлагддаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nҮйлийн үр гэж юуг хэлдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЖаргал, зовлон тэнцэх ёстой гэсэн хууль бөгөөд сайн муу сэтгэлээр өдөөгдөн ярьж хэлэх, санаж бодох, хийж үйлдэх бие, хэл, сэтгэлийн үйл болон түүнтэй холбогдон гарах үр дагаврыг “үйлийн үр” хэмээнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nҮйлийн үр нь ажил амьдралд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nҮйлийн үр буюу карма нь ажил амьдрал тань өөрийн үйл ажиллагаанаас шууд шалтгаална гэсэн үг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБусдыг баярлуулах санаагаар хариу нэхэлгүй үйлдсэн үйл ямар үр дагавартай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБусдыг баярлуулах санаагаар хариу нэхэлгүй үйлдсэн үйл ямагт ирээдүйн амьдралын сайхан явдалтай холбож өгөх чадамжийг бүтээдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nБусдыг хорлох үйл ямар үр дагавартай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nБусдыг хорлох үйл ямагт ирээдүйд таагүй амьдралын явцтай холбож өгөх чадамжийг бий болгодог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nНүгэлт үйл болон буяны үйлээс тус тус юу гарна гэж номлодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nНүгэлт үйлээс зовлон бэрхшээл л гарна, харин буяны үйлээс аз жаргал, амар амгалан л гарна гэж номлодог.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТахил гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТахил гэдэг нь Бурхан багш, бодьсадва нарыг баясгах зүйл бөгөөд Бурхан шүтээнээ дээдлэн хүндэлж өмнө нь тахилын ширээ засаж, ус, сүү, идээ будаа тэргүүтнийг том жижиг цөгц тавганд хийж тавих буюу зул өргөхийг хэлнэ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТаван тахилд юу юу багтдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТаван тахилд сэрүүн ус, үзэсгэлэн төгөлдөр цэцэг, анхилуун үнэрт хүж, харанхуйг гийгүүлэгч зул, зуун амтат шим төгс идээ будаа тэргүүтэн ордог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТахилын гурван шүтээн гэж юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТахилын гурван шүтээнд анхдагч шүтээн буюу бурхадын хөрөг дүрс, зарлиг шүтээн буюу бурханы сургаалууд, сэтгэл шүтээн буюу санваартан хутагт нарын сэтгэлийг агуулагч суварга багтдаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТахил өргөж буй цөгц хоорондох зайнд ямар учир байдаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТахил өргөж буй цөгц хоорондох зайнд учир бий. Хоорондоо холдвол багшаасаа хөндийрөх, амсар нь нийлвэл ухаан сэхээ бүдгэрэх уршигтай хэмээдэг байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nТахилыг хэрхэн адисладаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТахилыг “Умаа хум, умаа хум, умаа хум” гэж гурван удаа хэлж адисладаг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Умаа хум” тарнийг хоол унд идэхийн өмнө уншвал ямар ач холбогдолтой вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Умаа хум” тарнийг хоол унд идэхийн өмнө гурван удаа хэлж унших аваас хүртэж буй хоол унд нь дээдийн дээд рашаан болон хувирч шим тэжээлтэй болно гэж үздэг.\n<|im_end|}"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Ум ма ни бад мэ хум” тарни нь ямар бурханы зүрхэн тарни вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ум ма ни бад мэ хум” хэмээх энэхүү зургаан үсэг нь бүх бурхадын нинжин сэтгэлийн илэрхийлэл болсон Жанрайсиг бурханы зүрхэн тарни юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ зургаан үсэг нь юуны охь шимийг хураасан, юуны үндэс суурь болдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЭдгээр зургаан үсэг нь 84 мянган номын охь шимийг хураасан, язгуурын таван бурхан, нууц тарнийн бурхад бүхний эрдэм, шид бүтээлийн үндэс суурь ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Ум ма ни бад мэ хум” тарнид багтсан үсгүүд тус бүр ямар утгатай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ум” – тарнийн толгой, “Ма ни” – чандмань эрдэнэ, “Бад мэ” – лянхуа цэцэг, “Хум” – очирт тааллын үр ба “намайг авралдаа багтаагтун” гэсэн айлтгал үг ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Ум ма ни бад мэ хум” тарнийн бүрэн монгол утга нь юу вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ум ма ни бад мэ хум” тарнийн бүрэн монголчилсон утга нь “Чандмань эрдэнэ, лянхуа цэцэг баригч та намайг аврагтүн” гэсэн үг юм.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЖанрайсиг бурханыг яагаад “чандмань эрдэнэ, лянхуа цэцэг баригч” гэж нэрлэдэг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nЖанрайсиг бурхан нь баруун мутартаа чандмань эрдэнэ, зүүн мутартаа лянхуа цэцэг барьсан байдаг учир түүнийг чандмань эрдэнэ, лянхуа цэцэг баригч гэж бас нэрлэдэг.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_im_end|>user\nМаанийн зургаан үсэгт эл тарнийг ном ёсоор нь уншвал ямар ач тустай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nМаанийн зургаан үсэгт эл тарнийг ном ёсоор нь уншвал хэмжээлшгүй ач тустай бөгөөд билиг бирамидын номыг төгсгөж, зургаан шид бүтээлийг олж, зовлонгийн зургаан үндсийг арилгаж, Жанрайсиг бурханы зургаан эрдмийг олох боломжтой, мөн Бурханы хутагт хүрэх зургаан мөрийн эрдмүүдийг олдог ажээ.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ тарнийн үсгүүд тус бүр билиг бирамидын ямар номыг төгсгөж болдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ум”-аар өглөг бирамид, “Ма”-гаар шагшаабад буюу ёс суртахууны бирамид, “Ни”-гээр тэсвэр тэвчээрийн бирамид, “Бад”-аар хичээл зүтгэлийн бирамид, “Мэ”-гээр даяаны бирамид, “Хум”-аар билгийн чанадад хүрэх бирамидыг олж болно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Ум ма ни бад мэ хум” тарнийн үсгүүд тус бүр ямар шид бүтээлийг олж болдог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ум”-аар дээдийн шид, “Ма”-гаар нийтийн шид бүтээл, “Ни”-гээр өвчин, ад донг арилгах шид бүтээл, “Бад”-аар нас буян хишгийг арвижуулах шид бүтээл, “Мэ”-гээр эд хөрөнгө, эд зүйлийг эрхэндээ хураах шид бүтээл, “Хум”-аар саад тотгор, хорлолуудыг тасдах шид бүтээлүүдийг олно.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ тарнийн үсгүүд тус бүр зовлонгийн ямар үндсийг арилгаж чаддаг вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ум”-аар мунхагийг, “Ма”-гаар уур хилэнг, “Ни”-гээр харам сэтгэлийг, “Бад”-аар шунал тачаалыг, “Мэ”-гээр атаархлыг, “Хум”-аар бардам онгироо занг тус тус арилгаж болдог.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Ум ма ни бад мэ хум” тарниар Жанрайсиг бурханы ямар эрдмүүдийг олж болох вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ум”-аар Жанрайсиг бурханы лагшинг, “Ма”-гаар Жанрайсиг бурханы зарлигийг, “Ни”-гээр Жанрайсиг бурханы тааллыг, “Бад”-аар Жанрайсиг бурханы эрдмийг, “Мэ”-гээр Жанрайсиг бурханы үйлсийг, “Хум”-аар Жанрайсиг бурханы зохиолуудыг олдог байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\nЭнэ тарнийн үсгүүд тус бүр бурханы хутагт хүрэх ямар мөрийн эрдмүүдийг олох боломжтой болгодог вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\n“Ум”-аар чуулган мөрийн эрдмийг, “Ма”-гаар найруулга мөрийн эрдмийг, “Ни”-гээр харахуй мөрийн эрдмийг, “Бад”-аар бясалгахуй мөрийн эрдмийг, “Мэ”-гээр үл суралцах мөрийн эрдмийг, “Хум”-аар бүхнийг мэдэгч бурханы хутагийн эрдмийг олдог байна.\n<|im_end|>"
    },
    {
        "text": "<|im_start|>system\nТа бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм.\n<|im_end|>\n<|im_start|>user\n“Ум ма ни бад мэ хум” тарнийг тоолон уншихдаа юунд анхаарвал илүү ач тустай вэ?\n<|im_end|>\n<|im_start|>assistant\nТус тарнийг тоолон уншихдаа Жанрайсиг бурханыг бодон бясалгаж, дотоод сэтгэлээ анхааран чагнаж, өөр бусад зүйлд сатааралгүй уншвал дээрх эрдмүүдийг олох ач тустай ажээ.\n<|im_end|}"
    }
]