Split (1)

train · 8.51k rows

id int64 1 8.51k	Maqollar stringlengths 10 191	Maqollarning guruhlari stringclasses 78 values	Maqollarning ma'nolari stringlengths 20 160 ⌀
1	“Ha”ga “Hu” kelar.	Yaxshilik va yomonlik haqida maqollar	Yaxshilik yoki yaxshi muomala odatda javobsiz qolmaydi, unga munosib javob qaytadi.
2	“Oling-oling” deganda, Haromi yo‘q eshonning.	Amaldorlar va avom din vakillari haqida maqollar	Ba’zi kishilar o‘ziga tegishli bo‘lmagan narsani ham boshqalarga ulashib saxiy ko‘rinishga urinishi kinoya bilan ifodalanadi.
3	“Balli” dedim — band bo‘ldim.	Samimiylik va nosamimiylik haqida maqollar	Biror ishni maqtash yoki ma’qullash orqali odam o‘sha ishga o‘zi ham aralashib qolishini bildiradi.
4	“Barakalla”ga qui mehnat qilib o‘lar.	Yaxshi so‘z va yomon so‘z haqida maqollar	Quruq maqtov bilan odamni ishlatib qo‘yish, amaliy rag‘bat bermaslik tanqid qilinadi.
5	“Begim” deguncha beling sinar.	Amaldorlar va avom din vakillari haqida maqollar	Amaldor yoki boy kishiga xizmat qilish og‘ir bo‘lishi va ko‘p mehnat talab qilishini bildiradi.
6	“Bering-bering” deganda, Oromi yo‘q eshonning.	Amaldorlar va avom din vakillari haqida maqollar	Ba’zi kishilar boshqalardan doimo narsa talab qilib, qanoat qilmasligini kinoya bilan ifodalaydi.
7	“Ha” degan xalqqa madad.	Ahillik va noahillik haqida maqollar	Kelishuv va birlik bo‘lgan joyda odamlar bir-biriga yordam berib ishni oson bajarishini anglatadi.
8	“Ho‘k” degan ho‘kizga o‘lim.	Mehnatsevarlik va ishyoqmaslik haqida maqollar	Ko‘r-ko‘rona buyruqqa bo‘ysunib ishlash insonni charchatib, zarar keltirishi mumkinligini bildiradi.
9	“Nimani o‘qiding?” deb so‘rama, “Nimani bilding?” deb so‘ra.	Samaradorlik va besamarlik haqida maqollar	O‘qishning maqsadi ko‘p narsa o‘qish emas, balki undan haqiqiy bilim olish ekanini ta’kidlaydi.
10	“Nun” — mullaga chanoq un.	Amaldorlar va avom din vakillari haqida maqollar	Ba’zi kishilar kichik narsani ham o‘z foydasi uchun katta qilib talqin qilishini kinoya bilan bildiradi.
11	Abdulhakim ovga chiqdi orqasidan g‘avg‘o chiqdi.	Baxt omad va baxtsizlik haqida maqollar	Ba’zi odamlar qayerga borsa ham ortidan muammo yoki shov-shuv kelishini ifodalaydi.
12	Abjir bo‘lsa o‘g‘loning, cho‘ldan don terar.	Mehnatsevarlik va ishyoqmaslik haqida maqollar	Chaqqon va mehnatkash inson qiyin sharoitda ham rizq topa olishini bildiradi.
13	Abjir bo‘lsa farzanding cho‘ldan non terar yalqov bo‘lsa farzanding yerdan don termas.	Epchillik va noshudlik haqida maqollar	Epchil va mehnatsevar odam imkoniyat topadi, dangasa esa mavjud imkoniyatdan ham foydalana olmaydi.
14	Ablah do‘st dushmandan yomon, ne hiyla bilsa, ishlatar oson.	Do‘stlik va dushmanlik haqida maqollar	Nodon yoki yomon niyatli do‘st ochiq dushmandan ham xavfliroq bo‘lishini bildiradi.
15	Achchig‘ing chiqsa ham, aqling qochmasin.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Jahl chiqqan paytda ham aql bilan ish tutish kerakligini uqtiradi.
16	Achchig‘ing kelsa burningni tishla.	Sabr-qanoat va sabrsizlik haqida maqollar	Jahlni tiyib, sabr qilish zarurligini kinoya bilan ifodalaydi.
17	Achchig‘ing oldin yursa, aqling keynidan oshib kelsin.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Hissiyotga berilmay, jahl paytida ham aql bilan ish tutish kerakligini bildiradi.
18	Achchig‘lansa otasi yengar hazillashsa bolasi.	Farzand va farzandsizlik haqida maqollar	Ota va farzand o‘rtasidagi munosabatda ba’zan farzandning quvnoqligi ustun kelishini kinoya bilan ifodalaydi.
19	Achchiq — dushman, aql — do‘st.	Foyda va zarar haqida maqollar	Jahl insonni zararli ishga boshlaydi, aql esa to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatishini bildiradi.
20	Achchiq bilan chuchukni totgan bilar, uzoq bilan yaqinni — yurgan.	Tajribakorlik va kaltabinlik haqida maqollar	Hayot tajribasi orttirgan odam narsalarning haqiqiy qadrini yaxshiroq bilishini anglatadi.
21	Achchiq bo‘lsang, qalampir bo‘l, Totli bo‘lsang, bolday bo‘l.	Me’yor va me’yorsizlik haqida maqollar	Inson o‘z xulqida aniq va me’yorli bo‘lishi, ikkiyuzlamachilik qilmasligi kerakligini bildiradi.
22	Achchiq kelsa, aql ketar, Aql kelsa — achchiq.	Ehtiyotkorlik va ehtiyotsizlik haqida maqollar	Jahl paytida inson aql bilan ish tutolmay qolishini eslatadi.
23	Achchiq o‘yin shirin turmushni buzar.	Ehtiyotkorlik va ehtiyotsizlik haqida maqollar	Janjal va keskin munosabat tinch hayotni buzishini bildiradi.
24	Achchiq savol berib, shirin javob kutma.	Yaxshi so‘z va yomon so‘z haqida maqollar	Qo‘pol savol berib, undan keyin muloyim javob kutish to‘g‘ri emasligini anglatadi.
25	Achchiq til — zahri ilon, chuchuk tilga — jon qurbon.	Yaxshi so‘z va yomon so‘z haqida maqollar	Yomon so‘z odamni ranjitadi, shirin so‘z esa inson qalbini o‘ziga tortadi.
26	Achchiq yutish tog‘ yutish.	Sabr-qanoat va sabrsizlik haqida maqollar	Jahlni bosib sabr qilish juda qiyin bo‘lsa ham, inson uchun muhim fazilat ekanini bildiradi.
27	Achchiqni achchiq kesar.	Yaxshilik va yomonlik haqida maqollar	Ba’zan yomonlik yoki keskin munosabatni shunga o‘xshash qat’iy choralar bilan bartaraf etish mumkinligini anglatadi.
28	Adandan joy topilsa to‘rga o‘tma.	Kamtarlik va manmanlik haqida maqollar	Inson o‘z o‘rnini bilib, ortiqcha manmanlik qilmasligi kerakligini uqtiradi.
29	Adashgan aqldan ozar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	To‘g‘ri yo‘ldan adashgan inson noto‘g‘ri qarorlar qilib oxir-oqibat zarar ko‘rishini bildiradi.
30	Adashganni yo‘lga solgan mard.	Mardlik va nomardlik haqida maqollar	Adashgan odamga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatish va yordam berish mardlik belgisi ekanini anglatadi.
31	Adashmagan til, toyrilmagan tuyoq yo‘q.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Har bir inson hayotida xato qilishi tabiiy ekanini bildiradi.
32	Adolat qilichi kesgan qo‘l og‘rimas.	Adolat, insof va insofsizlik haqida maqollar	Adolatli hukm yoki jazo hech kimga nohaqlik qilmaydi, shuning uchun undan shikoyat bo‘lmaydi.
33	Adolat qilichi keskir bo‘lar.	Adolat, insof va insofsizlik haqida maqollar	Adolat kuchli va ta’sirli bo‘lib, haqiqatni tiklashga xizmat qilishini bildiradi.
34	Adovat emas, adolat yengar.	Adolat, insof va insofsizlik haqida maqollar	Nizo va adovat emas, balki adolat oxir-oqibat ustun kelishini anglatadi.
35	Afting qiyshiq bo‘lsa oynadan o‘pkalama.	To‘g‘rilik va egrilik haqida maqollar	Inson o‘z kamchiligini boshqalarga yuklamay, avvalo o‘zini tanqid qila bilishi kerakligini bildiradi.
36	Ahd qilgan baxt topar.	Mehnatsevarlik va ishyoqmaslik haqida maqollar	Maqsad qo‘yib, unga qat’iyat bilan intilgan inson muvaffaqiyatga erishishini anglatadi.
37	Ahdi borning baxti bor.	Mehnatsevarlik va ishyoqmaslik haqida maqollar	So‘zida turadigan va qat’iyatli inson odatda omadga erishishini bildiradi.
38	Ahdi borning baxti bor.	Barqarorlik va beqarorlik haqida maqollar haqida maqollar	So‘zida turish va qat’iyat inson hayotida barqarorlik va muvaffaqiyat keltirishini anglatadi.
39	Ahil ishlasang, ish unar, har mushkul oson bo‘lar.	Ahillik va noahillik haqida maqollar	Odamlar hamjihatlik bilan ishlasa, qiyin ishlar ham oson bitishini bildiradi.
40	Ahil oila — baxtli, noahil oila — vaqtli.	Ahillik va noahillik haqida maqollar	Oila a’zolari o‘rtasidagi totuvlik baxt keltiradi, kelishmovchilik esa muammolarga sabab bo‘ladi.
41	Ahillikda ish bitar.	Ahillik va noahillik haqida maqollar	Birlik va hamjihatlik orqali har qanday ishni muvaffaqiyatli bajarish mumkinligini bildiradi.
42	Ahman muzi dahmonday bo‘lsa ham, qo‘rqma, Kuzning muzi ko‘zguday bo‘lsa ham, qo‘rq.	Yil fasllari va tabiat hodisalari haqida maqollar	Tashqi ko‘rinish har doim ham xavfsizlikni anglatmasligini, ba’zi narsalar yashirin xavfga ega bo‘lishi mumkinligini bildiradi.
43	Ahman-dahman olti kun, Qahriga olsa qatti kun.	Yil fasllari va tabiat hodisalari haqida maqollar	Qishning ayrim kunlari nihoyatda sovuq va og‘ir bo‘lishini tasvirlaydi.
44	Ahmoq — o‘ynashda, yaxshi — o‘ylashda.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Aqlli inson ishni o‘ylab qiladi, nodon esa faqat o‘yin-kulguga beriladi.
45	Ahmoq ahmoq emas, ahmoqni alimoq qilgan ahmoq.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odamni aqlli deb ko‘rsatgan yoki unga ishongan kishi undan ham nodon bo‘lishini bildiradi.
46	Ahmoq ahmoqni topar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	O‘xshash fe’l-atvorga ega odamlar odatda bir-birini topishini anglatadi.
47	Ahmoq aql o‘rgatar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon kishining xatti-harakatlari ham boshqalarga saboq bo‘lishi mumkinligini bildiradi.
48	Ahmoq bilan gap talashguncha, moxov bilan uloq talash.	Farosat va farosatsizlik haqida maqollar	Nodon odam bilan bahslashish foydasiz va behuda ekanini kinoya bilan ifodalaydi.
49	Ahmoq boshdan aql chiqmas, aql chiqsa ham, ma‘qul chiqmas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon insondan to‘g‘ri va oqilona fikr kutish qiyinligini bildiradi.
50	Ahmoq do‘st yovdan yomon.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon do‘st bilmagan holda zarar yetkazishi mumkinligi sababli, u ochiq dushmandan ham xavfli bo‘lishini anglatadi.
51	Ahmoq elchi ikki tarafni buzar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam vositachi bo‘lsa, ikki tomon o‘rtasidagi munosabatni buzishi mumkinligini bildiradi.
52	Ahmoq horimas, ko‘sa qarimas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam o‘zining kamchiligini sezmaydi va o‘zini to‘g‘ri tutmaydi, degan kinoyaviy ma’noni bildiradi.
53	Ahmoq kalla oyoq og‘ritar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon kishining noto‘g‘ri ishlari boshqalarga ham muammo va tashvish keltirishini anglatadi.
54	Ahmoq og‘asini tanimas, to‘qmoq tog‘asini tanimas.	Farosat va farosatsizlik haqida maqollar	Nodon odam qarindosh-urug‘ yoki yaqinlarini ham qadrlamasligini kinoya bilan bildiradi.
55	Ahmoq og‘asini tanimas, to‘qmoq tog‘asini tanimas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon inson o‘z yaqinlarini ham hurmat qilmay, oqibatini o‘ylamasligini bildiradi.
56	Ahmoq otdan tushsa ham, egardan tushmas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam o‘z xatosini tan olmay, o‘jarlik bilan fikrida turishini anglatadi.
57	Ahmoq oyog‘idan horiydi.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon inson o‘zining noto‘g‘ri ishlari tufayli o‘zi zarar ko‘rishini bildiradi.
58	Ahmoq o‘z oyog‘idan horiydi.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Insonning nodonligi oxir-oqibat o‘ziga zarar keltirishini anglatadi.
59	Ahmoq o‘zi bilmas, bilganning so‘ziga kirmas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon kishi o‘zi bilmagan holda ham aqlli odamning maslahatiga quloq solmasligini bildiradi.
60	Ahmoq o‘zi so‘zlab, o‘zi kular.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam o‘zining gapini o‘zi maqtib, o‘zini kulgili holatga qo‘yishini anglatadi.
61	Ahmoq o‘zin bildirar, to‘garagin kuldirar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon kishining xatti-harakatlari uning o‘zini fosh qilib, boshqalarni kuldirishini bildiradi.
62	Ahmoq o‘zini maqtar, tentak — qizini.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam ko‘pincha o‘zini yoki yaqinlarini ortiqcha maqtashini kinoya bilan ifodalaydi.
63	Ahmoq qizning sabog‘i uzun.	Farosat va farosatsizlik haqida maqollar	Nodon odam bir ishni tushunishi yoki o‘rganishi juda qiyin bo‘lishini bildiradi.
64	Ahmoq so‘zlar, aqlli tinglar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam ko‘p gapiradi, aqlli inson esa ko‘proq tinglab, o‘ylab ish tutishini anglatadi.
65	Ahmoq to‘qmoq yig‘ar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon kishi o‘zining xatti-harakatlari bilan o‘ziga muammo yoki jazo yig‘ishini bildiradi.
66	Ahmoqda aql bo‘lmas, aqlli baxil bo‘lmas.	Saxiylik va baxillik haqida maqollar	Aqlli inson odatda saxiy bo‘ladi, nodon esa to‘g‘ri fikrlay olmaydi degan ma’noni anglatadi.
67	Ahmoqdan — chaqmoq.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odamning gaplari yoki ishlari kutilmagan zarar yoki muammo keltirishi mumkinligini bildiradi.
68	Ahmoqdan chaqmoq donodan ahmoq.	Farzand va farzandsizlik haqida maqollar	Nodon farzand yoki inson kutilmagan muammo keltirishi mumkinligini kinoya bilan bildiradi.
69	Ahmoqdan so‘rama, o‘zi aytar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam o‘zining nodonligini gaplari bilan o‘zi ochib qo‘yishini bildiradi.
70	Ahmoqlarga bosh bo‘lguncha, donolarga yosh bo‘l.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodonlarga bosh bo‘lishdan ko‘ra, aqlli insonlarga ergashib o‘rganish afzal ekanini anglatadi.
71	Ahmoqni urma, so‘kma — gapga sol.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odamni jazolashdan ko‘ra, unga sabr bilan tushuntirish kerakligini bildiradi.
72	Ahmoqniki — og‘zida, podshoniki — g‘aznada.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam borini gapirib yuboradi, dono yoki qudratli odam esa boyligini yashirin saqlaydi.
73	Ahmoqning ahmoqligi ham bosh og‘ritadi, ham oyoq.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon kishining xatti-harakatlari turli muammolar keltirib chiqarishini anglatadi.
74	Ahmoqning aqli — to‘pig‘ida.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam o‘ylamay ish tutishini kinoya bilan bildiradi.
75	Ahmoqning aqli tushdan keyin kirar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon inson xatoni qilgandan keyin tushunishini bildiradi.
76	Ahmoqning javobi — sukut.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam ko‘pincha to‘g‘ri javob topa olmay sukut saqlashga majbur bo‘lishini bildiradi.
77	Ahmoqning joni azobda.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodonlik insonni doimiy muammo va qiyinchiliklarga duchor qilishini anglatadi.
78	Ahmoqning katta-kichigi bo‘lmas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodonlik yosh yoki mavqega bog‘liq emasligini bildiradi.
79	Ahmoqning kulgusi ko‘p, dangasaning — uyqusi.	Mehnatsevarlik va ishyoqmaslik haqida maqollar	Nodon odam bekorchi kulib yuradi, dangasa esa ko‘p uxlab vaqtini bekor o‘tkazishini bildiradi.
80	Ahmoqning oldingi tishi qimirlar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam ko‘pincha o‘ylamay gapirib, o‘zini noqulay ahvolga solishini kinoya bilan ifodalaydi.
81	Ahmoqning orqasida bir dasta yantog‘i bo‘lmas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odamning ishidan foyda yoki natija chiqmasligini bildiradi.
82	Ahmoqning o‘z bilgani, gapirmasa, o‘lgani.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon kishi o‘z fikrini aytmay turolmaydi, hatto u noto‘g‘ri bo‘lsa ham gapiraverishini anglatadi.
83	Ahmoqning o‘zi bilmas, o‘zgani ko‘zga ilmas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam o‘zi bilmagan holda boshqalarning fikrini ham mensimasligini bildiradi.
84	Ahmoqning shox-u butog‘i bo‘lmas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odamning foydali natijasi yoki davomchisi bo‘lmasligini kinoya bilan ifodalaydi.
85	Ahmoqning sirini och, urishsa, qoch.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam bilan muomala qilish qiyin bo‘lishini va undan ehtiyot bo‘lish kerakligini bildiradi.
86	Ahmoqqa — kaltak, donoga — ishorat.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Aqlli inson kichik ishoradan ham tushunadi, nodonga esa qattiq chora kerak bo‘lishini anglatadi.
87	Ahmoqqa — to‘qmoq.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odamni faqat qattiq choralar bilan tushuntirish mumkinligini kinoya bilan bildiradi.
88	Ahmoqqa aytgan bilan gap uqmas, xarsangga qoqqan bilan mix o‘tmas.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odamga gap tushuntirish foydasiz ekanini ta’kidlaydi.
89	Ahmoqqa Quva bir tosh.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam kichik narsani ham katta muammo deb bilishini kinoya bilan bildiradi.
90	Ahmoqqa salom berdim, besh tanga tovon berdim.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam bilan muomala qilish ham muammo keltirishi mumkinligini anglatadi.
91	Ahmoqqa son tegmas, sepdan ishton kiyar.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam narsaning qadrini bilmay, noto‘g‘ri foydalanishini bildiradi.
92	Ahmoqqa To‘ytepa bir tosh.	Donolik va nodonlik haqida maqollar	Nodon odam kichik narsani ham katta muammo sifatida ko‘rishini kinoya bilan ifodalaydi.
93	Ajal olib kelsa yov, o‘ldir, berma hech ayov.	Do‘stlik va dushmanlik haqida maqollar	Dushman xavf tug‘dirsa, unga qarshi qat’iyat bilan kurashish kerakligini bildiradi.
94	Ajal yetdi, Devona qabul qildi.	Taqdir va tadbir haqida maqollar	Inson taqdiri kelganda uni hech kim to‘xtata olmasligini anglatadi.
95	Ajal yetmay, chivin o‘lmas.	Sabab, bahona va natija haqida maqollar	Har bir voqea o‘z vaqtida va sababiga ko‘ra sodir bo‘lishini bildiradi.
96	Ajalga davo yo‘q, yomonga — balo.	Yaxshilik va yomonlik haqida maqollar	O‘limdan qochib bo‘lmasligi, yomonlik esa oxir-oqibat jazo topishini bildiradi.
97	Ajali yetgan sichqon mushukka g‘amza qilar.	Sabab, bahona va natija haqida maqollar	O‘ziga zarar keltiradigan ishni qilgan odam ko‘pincha o‘z balosiga o‘zi sabab bo‘lishini bildiradi.
98	Ajragan ajriqqa zor.	Qadr-qimmat va qadrsizlik haqida maqollar	Ajralgan yoki yo‘qotilgan narsaning qadri keyinroq bilinishi mumkinligini anglatadi.
99	Ajragan bir-birini izlar.	Qadr-qimmat va qadrsizlik haqida maqollar	Bir-biridan ayrilgan odamlar yoki narsalar yana bir-birini sog‘inishini bildiradi.
100	Akangda bo‘lsa, so‘raysan, Uyingda bo‘lsa, yalaysan.	Farovonlik va yetishmovchilik haqida maqollar	O‘z mulking bo‘lsa bemalol foydalanasan, boshqaniki bo‘lsa esa ehtiyotkorlik bilan so‘rash kerakligini bildiradi.

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.