File size: 9,895 Bytes
c9aee57
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
"""
梯度冲突分析 - Gradient Conflict Analysis

基于 PCGrad 论文的分析方法(不用来解决冲突,只用来证明冲突存在)

使用方法:
1. 在 Integrated Distillation 训练过程中,分别计算 L_content 和 L_context 的梯度
2. 计算梯度余弦相似度
3. 逐层分析

参考: https://arxiv.org/pdf/2001.06782 (PCGrad: Gradient Surgery for Multi-Task Learning)
"""

import torch
import torch.nn.functional as F
from typing import Dict, List, Tuple, Optional
import numpy as np
import json
import os
from collections import defaultdict


class GradientConflictAnalyzer:
    """
    梯度冲突分析器
    
    用于分析 Content Loss 和 Context Loss 的梯度是否冲突
    """
    
    def __init__(self, save_dir: str = "gradient_analysis_results"):
        self.save_dir = save_dir
        os.makedirs(save_dir, exist_ok=True)
        
        # 存储分析结果
        self.layer_cosine_similarities = defaultdict(list)  # {layer_name: [cos_sim_iter1, cos_sim_iter2, ...]}
        self.global_cosine_similarities = []
        self.iteration_count = 0
        
    def analyze_gradient_conflict(
        self,
        model: torch.nn.Module,
        loss_content: torch.Tensor,
        loss_context: torch.Tensor,
        analysis_layers: Optional[List[str]] = None
    ) -> Dict[str, float]:
        """
        分析 Content 和 Context Loss 的梯度冲突
        
        Args:
            model: 模型
            loss_content: Content Loss
            loss_context: Context Loss
            analysis_layers: 需要分析的层名称列表,如果为 None 则分析所有层
            
        Returns:
            Dict[str, float]: 每层的梯度余弦相似度
        """
        self.iteration_count += 1
        layer_cos_sims = {}
        
        # 获取需要分析的参数
        params_dict = {}
        for name, param in model.named_parameters():
            if param.requires_grad:
                if analysis_layers is None or any(layer in name for layer in analysis_layers):
                    params_dict[name] = param
        
        if not params_dict:
            return {}
        
        params_list = list(params_dict.values())
        param_names = list(params_dict.keys())
        
        try:
            # 计算 content loss 的梯度
            grad_content = torch.autograd.grad(
                loss_content, params_list,
                retain_graph=True,
                allow_unused=True,
                create_graph=False
            )
            
            # 计算 context loss 的梯度
            grad_context = torch.autograd.grad(
                loss_context, params_list,
                retain_graph=True,
                allow_unused=True,
                create_graph=False
            )
            
            # 逐层计算余弦相似度
            for name, g_content, g_context in zip(param_names, grad_content, grad_context):
                if g_content is None or g_context is None:
                    continue
                    
                g_content_flat = g_content.flatten()
                g_context_flat = g_context.flatten()
                
                if g_content_flat.numel() == 0 or g_context_flat.numel() == 0:
                    continue
                
                # 计算余弦相似度
                cos_sim = F.cosine_similarity(
                    g_content_flat.unsqueeze(0),
                    g_context_flat.unsqueeze(0)
                ).item()
                
                # 提取层名(简化)
                layer_name = self._simplify_layer_name(name)
                layer_cos_sims[layer_name] = cos_sim
                self.layer_cosine_similarities[layer_name].append(cos_sim)
            
            # 计算全局余弦相似度
            all_grad_content = torch.cat([g.flatten() for g in grad_content if g is not None])
            all_grad_context = torch.cat([g.flatten() for g in grad_context if g is not None])
            
            if all_grad_content.numel() > 0 and all_grad_context.numel() > 0:
                global_cos_sim = F.cosine_similarity(
                    all_grad_content.unsqueeze(0),
                    all_grad_context.unsqueeze(0)
                ).item()
                self.global_cosine_similarities.append(global_cos_sim)
                layer_cos_sims["global"] = global_cos_sim
                
        except Exception as e:
            print(f"Gradient analysis error at iteration {self.iteration_count}: {e}")
            
        return layer_cos_sims
    
    def _simplify_layer_name(self, name: str) -> str:
        """简化层名称"""
        # 例如: visual.blocks.11.attn.q_proj.weight -> blocks.11.attn
        parts = name.split(".")
        if "blocks" in name:
            idx = parts.index("blocks")
            if idx + 1 < len(parts):
                block_num = parts[idx + 1]
                if idx + 2 < len(parts):
                    sub_module = parts[idx + 2]
                    return f"blocks.{block_num}.{sub_module}"
                return f"blocks.{block_num}"
        return name
    
    def get_statistics(self) -> Dict:
        """获取统计信息"""
        stats = {
            "total_iterations": self.iteration_count,
            "layer_statistics": {},
            "global_statistics": {}
        }
        
        # 逐层统计
        for layer_name, cos_sims in self.layer_cosine_similarities.items():
            if cos_sims:
                cos_array = np.array(cos_sims)
                stats["layer_statistics"][layer_name] = {
                    "mean": float(np.mean(cos_array)),
                    "std": float(np.std(cos_array)),
                    "min": float(np.min(cos_array)),
                    "max": float(np.max(cos_array)),
                    "conflict_ratio": float(np.mean(cos_array < 0)),  # 冲突比例(余弦相似度<0)
                    "orthogonal_ratio": float(np.mean(np.abs(cos_array) < 0.1)),  # 正交比例
                }
        
        # 全局统计
        if self.global_cosine_similarities:
            global_array = np.array(self.global_cosine_similarities)
            stats["global_statistics"] = {
                "mean": float(np.mean(global_array)),
                "std": float(np.std(global_array)),
                "min": float(np.min(global_array)),
                "max": float(np.max(global_array)),
                "conflict_ratio": float(np.mean(global_array < 0)),
                "orthogonal_ratio": float(np.mean(np.abs(global_array) < 0.1)),
            }
            
        return stats
    
    def save_results(self, filename: str = "gradient_analysis.json"):
        """保存分析结果"""
        results = {
            "statistics": self.get_statistics(),
            "raw_data": {
                "layer_cosine_similarities": {k: v for k, v in self.layer_cosine_similarities.items()},
                "global_cosine_similarities": self.global_cosine_similarities
            }
        }
        
        filepath = os.path.join(self.save_dir, filename)
        with open(filepath, "w") as f:
            json.dump(results, f, indent=2)
        print(f"Gradient analysis results saved to {filepath}")
        
        return filepath
    
    def print_summary(self):
        """打印分析摘要"""
        stats = self.get_statistics()
        
        print("\n" + "="*60)
        print("Gradient Conflict Analysis Summary")
        print("="*60)
        print(f"Total iterations analyzed: {stats['total_iterations']}")
        
        if stats["global_statistics"]:
            g = stats["global_statistics"]
            print(f"\nGlobal Statistics:")
            print(f"  Mean cos similarity: {g['mean']:.4f}")
            print(f"  Std: {g['std']:.4f}")
            print(f"  Range: [{g['min']:.4f}, {g['max']:.4f}]")
            print(f"  Conflict ratio (cos < 0): {g['conflict_ratio']*100:.1f}%")
            print(f"  Orthogonal ratio (|cos| < 0.1): {g['orthogonal_ratio']*100:.1f}%")
        
        print(f"\nPer-Layer Statistics (sorted by conflict ratio):")
        layer_stats = stats["layer_statistics"]
        sorted_layers = sorted(layer_stats.items(), key=lambda x: x[1]["conflict_ratio"], reverse=True)
        
        for layer_name, s in sorted_layers[:10]:  # 只显示前10层
            print(f"  {layer_name}:")
            print(f"    mean={s['mean']:.4f}, conflict_ratio={s['conflict_ratio']*100:.1f}%")
        
        print("="*60 + "\n")


def analyze_gradient_conflict_in_training(
    model: torch.nn.Module,
    loss_content: torch.Tensor,
    loss_context: torch.Tensor,
    iteration: int,
    analyzer: GradientConflictAnalyzer,
    analysis_frequency: int = 100
) -> Optional[Dict[str, float]]:
    """
    在训练过程中分析梯度冲突的便捷函数
    
    Args:
        model: 模型
        loss_content: Content Loss
        loss_context: Context Loss
        iteration: 当前迭代
        analyzer: GradientConflictAnalyzer 实例
        analysis_frequency: 分析频率(每隔多少个 iteration 分析一次)
        
    Returns:
        如果进行了分析,返回余弦相似度字典;否则返回 None
    """
    if iteration % analysis_frequency != 0:
        return None
        
    return analyzer.analyze_gradient_conflict(
        model, loss_content, loss_context,
        analysis_layers=["blocks", "attn", "mlp"]  # 分析 attention 和 MLP 层
    )


if __name__ == "__main__":
    # 示例用法
    print("Gradient Conflict Analyzer")
    print("Usage:")
    print("  1. Create analyzer: analyzer = GradientConflictAnalyzer('save_dir')")
    print("  2. In training loop: analyzer.analyze_gradient_conflict(model, loss_content, loss_context)")
    print("  3. After training: analyzer.print_summary() and analyzer.save_results()")