File size: 18,222 Bytes
9d24374
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
b3d11b8
b784950
 
 
9d24374
 
 
 
 
 
b784950
 
9d24374
6d68f94
9838759
 
 
 
 
9d24374
 
 
b784950
 
 
 
9838759
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9d24374
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
393bb89
 
 
 
 
 
 
 
 
 
b784950
393bb89
 
 
 
 
 
 
b784950
 
 
393bb89
 
 
 
 
 
 
b3d11b8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
6d68f94
 
 
 
 
 
 
 
 
b784950
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9d24374
 
 
b784950
 
9d24374
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9838759
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9d24374
9838759
 
b784950
 
 
 
9838759
 
 
 
9d24374
 
 
 
 
b3d11b8
 
 
 
 
 
 
 
b784950
9d24374
b784950
6d68f94
9d24374
6d68f94
 
 
b3d11b8
 
 
6d68f94
b784950
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9d24374
 
 
 
 
6d68f94
b3d11b8
9d24374
6d68f94
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
b3d11b8
6d68f94
 
b3d11b8
6d68f94
 
b3d11b8
 
 
6d68f94
b3d11b8
 
 
6d68f94
 
b3d11b8
6d68f94
 
 
b3d11b8
393bb89
b784950
393bb89
b3d11b8
 
 
6d68f94
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
b784950
 
 
 
 
 
 
 
b3d11b8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
b784950
 
 
 
 
 
 
b3d11b8
b784950
 
 
 
 
b3d11b8
 
6d68f94
 
b3d11b8
 
6d68f94
 
b3d11b8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9838759
b784950
 
 
 
 
9d24374
9838759
 
b784950
9d24374
 
 
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
from __future__ import annotations

import argparse
import csv
import math
from pathlib import Path

import torch
from transformers import AutoModelForCausalLM, AutoTokenizer

from experiments.common import ARTIFACT_DIR, DATA_DIR, load_jsonl, set_seed
from featurelens.config import SETTINGS
from featurelens.interventions import InterventionSpec, normalized_random_control, residual_delta
from featurelens.metrics import js_divergence_from_logits, sequence_logprob_summary
from featurelens.sae import SAEStore, SparseEncoding

POSITION_POLICIES = ('final_token', 'max_feature_activation')


def parse_args() -> argparse.Namespace:
    parser = argparse.ArgumentParser(description='Run held-out causal SAE interventions.')
    parser.add_argument('--tasks', type=Path, default=DATA_DIR / 'causal_tasks.jsonl')
    parser.add_argument('--catalog', type=Path, default=ARTIFACT_DIR / 'feature_catalog.csv')
    parser.add_argument('--output', type=Path, default=None)
    parser.add_argument('--position-policy', choices=POSITION_POLICIES, default='final_token')
    parser.add_argument('--seed', type=int, default=42)
    parser.add_argument('--random-controls', type=int, default=8)
    parser.add_argument(
        '--resume',
        action='store_true',
        help='Resume from task-level rows already checkpointed in --output.',
    )
    return parser.parse_args()


def default_output(policy: str) -> Path:
    if policy == 'final_token':
        return ARTIFACT_DIR / 'causal_results_final_token.csv'
    return ARTIFACT_DIR / 'causal_results_max_active.csv'


def _completion_marker(path: Path) -> Path:
    return path.with_suffix(path.suffix + '.complete')


def _write_rows_atomic(path: Path, rows: list[dict]) -> None:
    if not rows:
        return
    path.parent.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
    temporary = path.with_suffix(path.suffix + '.tmp')
    with temporary.open('w', newline='', encoding='utf-8') as handle:
        writer = csv.DictWriter(handle, fieldnames=list(rows[0].keys()))
        writer.writeheader()
        writer.writerows(rows)
    temporary.replace(path)


def _load_checkpoint_rows(path: Path) -> list[dict]:
    if not path.exists():
        return []
    with path.open(newline='', encoding='utf-8') as handle:
        return list(csv.DictReader(handle))


def load_selected_features(path: Path) -> dict[str, dict]:
    with path.open(newline='', encoding='utf-8') as handle:
        rows = list(csv.DictReader(handle))
    selected: dict[str, dict] = {}
    for row in rows:
        concept = row['concept']
        score = float(row['train_auroc'])
        contrast = float(row['activation_rate_pos']) - float(row['activation_rate_neg'])
        key = (score, contrast)
        if concept not in selected or key > selected[concept]['_key']:
            selected[concept] = {
                '_key': key,
                'layer': int(row['layer']),
                'feature_id': int(row['feature_id']),
                'train_auroc': score,
                'test_auroc': float(row['auroc']),
                'test_f1': float(row['f1']),
            }
    return selected


def hidden_from_output(output):
    return output[0] if isinstance(output, tuple) else output


def replace_hidden(output, hidden):
    return (hidden, *output[1:]) if isinstance(output, tuple) else hidden


def _make_capture_hook(capture: dict):
    def capture_hook(_module, _inp, output):
        if 'hidden' not in capture:
            capture['hidden'] = hidden_from_output(output).detach()

    return capture_hook


def _make_batch_edit_hook(
    applied: dict[str, bool],
    intervention_token_index: int,
    deltas: torch.Tensor,
):
    def batch_edit_hook(_module, _inp, output):
        if applied['done']:
            return output
        hidden = hidden_from_output(output)
        modified = hidden.clone()
        modified[:, intervention_token_index, :] = (
            modified[:, intervention_token_index, :]
            + deltas.to(hidden.device, hidden.dtype)
        )
        applied['done'] = True
        return replace_hidden(output, modified)

    return batch_edit_hook


def append_target(inputs: dict[str, torch.Tensor], target_ids: list[int]) -> dict[str, torch.Tensor]:
    prompt_ids = inputs['input_ids']
    target = torch.tensor(target_ids, dtype=prompt_ids.dtype, device=prompt_ids.device).unsqueeze(0)
    full_ids = torch.cat([prompt_ids, target], dim=1)
    attention = inputs.get('attention_mask', torch.ones_like(prompt_ids))
    target_mask = torch.ones((1, len(target_ids)), dtype=attention.dtype, device=attention.device)
    return {
        'input_ids': full_ids,
        'attention_mask': torch.cat([attention, target_mask], dim=1),
    }


def make_random_controls(delta: torch.Tensor, seed: int, count: int) -> list[torch.Tensor]:
    if count < 1:
        raise ValueError('--random-controls must be at least 1.')
    return [
        normalized_random_control(delta, seed=int(seed) + 104729 * idx)
        for idx in range(int(count))
    ]


def feature_activation_trace(encoding: SparseEncoding, feature_id: int) -> torch.Tensor:
    """Return one TopK feature activation per encoded token."""
    indices = encoding.indices
    values = encoding.values
    if indices.ndim != 2 or values.ndim != 2:
        raise ValueError('Expected tokenwise sparse encoding with shape [tokens, top_k].')
    mask = indices == int(feature_id)
    return torch.where(mask, values, torch.zeros_like(values)).max(dim=-1).values


def choose_intervention_position(
    token_activations: torch.Tensor,
    *,
    prompt_len: int,
    position_policy: str,
) -> tuple[int, float, bool]:
    if prompt_len < 1:
        raise ValueError('Prompt must contain at least one token.')
    if position_policy == 'final_token':
        index = prompt_len - 1
        activation = float(token_activations[index].item())
        return index, activation, activation > 0.0
    if position_policy != 'max_feature_activation':
        raise ValueError(f'Unknown position policy: {position_policy}')

    max_activation, max_index = torch.max(token_activations[:prompt_len], dim=0)
    activation = float(max_activation.item())
    if activation <= 0.0:
        # No selected feature is represented in TopK anywhere in the prompt.
        # Keep a deterministic final-token location; the feature delta is zero.
        return prompt_len - 1, 0.0, False
    return int(max_index.item()), activation, True


@torch.inference_mode()
def main() -> None:
    args = parse_args()
    if args.output is None:
        args.output = default_output(args.position_policy)
    set_seed(args.seed)
    tasks = load_jsonl(args.tasks)
    selected = load_selected_features(args.catalog)
    missing = sorted({task['concept'] for task in tasks}.difference(selected))
    if missing:
        raise RuntimeError(f'No selected SAE features for concepts: {missing}')

    device = torch.device('cuda' if torch.cuda.is_available() else 'cpu')
    model_dtype = torch.float16 if device.type == 'cuda' else torch.float32
    tokenizer = AutoTokenizer.from_pretrained(SETTINGS.model_id)
    if tokenizer.pad_token_id is None:
        tokenizer.pad_token = tokenizer.eos_token
    model = AutoModelForCausalLM.from_pretrained(
        SETTINGS.model_id,
        torch_dtype=model_dtype,
        low_cpu_mem_usage=True,
    ).to(device)
    model.eval()
    selected_layers = sorted({item['layer'] for item in selected.values()})
    sae_store = SAEStore(
        SETTINGS.sae_repo_id,
        layers=selected_layers,
        device=device,
        dtype=torch.float32,
        top_k=SETTINGS.sae_top_k,
    )

    marker = _completion_marker(args.output)
    if args.resume:
        results: list[dict] = _load_checkpoint_rows(args.output)
    else:
        results = []
        args.output.unlink(missing_ok=True)
        marker.unlink(missing_ok=True)

    expected_rows_per_task = 2 * (1 + int(args.random_controls))
    completed_counts: dict[str, int] = {}
    for row in results:
        task_id = str(row.get('task_id', ''))
        completed_counts[task_id] = completed_counts.get(task_id, 0) + 1

    for task_idx, task in enumerate(tasks):
        task_id = str(task['id'])
        if args.resume and completed_counts.get(task_id, 0) == expected_rows_per_task:
            print(
                f'SKIP {args.position_policy} causal task {task_idx + 1}/{len(tasks)}: {task_id}',
                flush=True,
            )
            continue
        if args.resume and completed_counts.get(task_id, 0):
            results = [row for row in results if str(row.get('task_id', '')) != task_id]

        concept = task['concept']
        choice = selected[concept]
        layer = int(choice['layer'])
        feature_id = int(choice['feature_id'])
        sae = sae_store.get(layer)
        prompt_inputs = tokenizer(task['prompt'], return_tensors='pt', truncation=True, max_length=192)
        prompt_inputs = {key: value.to(device) for key, value in prompt_inputs.items()}
        prompt_len = int(prompt_inputs['input_ids'].shape[1])
        target_ids = tokenizer(task['target'], add_special_tokens=False)['input_ids']
        if not target_ids:
            raise RuntimeError(f"Target tokenization empty for task {task['id']}")
        target_ids = [int(x) for x in target_ids]
        full_inputs = append_target(prompt_inputs, target_ids)

        capture: dict = {}
        handle = model.model.layers[layer].register_forward_hook(_make_capture_hook(capture))
        single_baseline_out = model(**full_inputs, use_cache=False)
        handle.remove()
        single_baseline_logits = single_baseline_out.logits[0]
        _, single_baseline_mean, _ = sequence_logprob_summary(
            single_baseline_logits,
            prompt_length=prompt_len,
            target_ids=target_ids,
        )

        prompt_hidden = capture['hidden'][0, :prompt_len]
        token_encoding = sae.encode(prompt_hidden)
        token_activations = feature_activation_trace(token_encoding, feature_id)
        final_token_activation = float(token_activations[prompt_len - 1].item())
        max_activation_value, max_activation_index = torch.max(token_activations, dim=0)
        max_prompt_activation = float(max_activation_value.item())
        max_prompt_index = int(max_activation_index.item()) if max_prompt_activation > 0 else prompt_len - 1
        active_anywhere = max_prompt_activation > 0.0

        intervention_index, original_activation, active_at_intervention = choose_intervention_position(
            token_activations,
            prompt_len=prompt_len,
            position_policy=args.position_policy,
        )
        prompt_token_ids = prompt_inputs['input_ids'][0]
        intervention_token_text = tokenizer.decode([int(prompt_token_ids[intervention_index].item())])
        max_prompt_token_text = tokenizer.decode([int(prompt_token_ids[max_prompt_index].item())])
        final_token_text = tokenizer.decode([int(prompt_token_ids[prompt_len - 1].item())])

        specs = [
            ('ablate', InterventionSpec('ablate', 0.0)),
            ('amplify_2x', InterventionSpec('scale', 2.0)),
        ]
        condition_meta: list[tuple[str, str, int, InterventionSpec, torch.Tensor, float]] = []
        for spec_idx, (intervention_name, spec) in enumerate(specs):
            delta = residual_delta(sae.decoder_direction(feature_id), original_activation, spec)
            condition_meta.append(
                (
                    intervention_name,
                    'sae_feature',
                    -1,
                    spec,
                    delta,
                    float(spec.delta_activation(original_activation)),
                )
            )
            controls = make_random_controls(
                delta,
                seed=args.seed + task_idx * 1009 + spec_idx * 100_003,
                count=args.random_controls,
            )
            for control_id, control_delta in enumerate(controls):
                condition_meta.append(
                    (
                        intervention_name,
                        'random_norm_matched',
                        control_id,
                        spec,
                        control_delta,
                        math.nan,
                    )
                )

        zero = torch.zeros_like(condition_meta[0][4])
        deltas = torch.stack([zero, *[item[4] for item in condition_meta]], dim=0)
        repeated = {key: value.repeat(deltas.shape[0], 1) for key, value in full_inputs.items()}
        applied = {'done': False}
        hook = model.model.layers[layer].register_forward_hook(
            _make_batch_edit_hook(applied, intervention_index, deltas)
        )
        edited_out = model(**repeated, use_cache=False)
        hook.remove()

        baseline_logits = edited_out.logits[0]
        baseline_next = baseline_logits[prompt_len - 1]
        baseline_seq, baseline_mean, _ = sequence_logprob_summary(
            baseline_logits,
            prompt_length=prompt_len,
            target_ids=target_ids,
        )
        execution_drift_mean = float(baseline_mean - single_baseline_mean)
        execution_drift_js = js_divergence_from_logits(
            single_baseline_logits[prompt_len - 1], baseline_next
        )
        target_id = target_ids[0]
        baseline_prob = float(torch.softmax(baseline_next.float(), dim=-1)[target_id].item())
        baseline_rank = int((baseline_next > baseline_next[target_id]).sum().item()) + 1
        baseline_top1 = int(torch.argmax(baseline_next).item())

        for row_idx, (
            intervention_name,
            condition,
            control_id,
            _spec,
            applied_delta,
            delta_activation,
        ) in enumerate(condition_meta, start=1):
            modified_logits = edited_out.logits[row_idx]
            modified_next = modified_logits[prompt_len - 1]
            modified_prob = float(torch.softmax(modified_next.float(), dim=-1)[target_id].item())
            modified_rank = int((modified_next > modified_next[target_id]).sum().item()) + 1
            modified_top1 = int(torch.argmax(modified_next).item())
            modified_seq, modified_mean, _ = sequence_logprob_summary(
                modified_logits,
                prompt_length=prompt_len,
                target_ids=target_ids,
            )
            results.append(
                {
                    'task_id': task['id'],
                    'concept': concept,
                    'prompt': task['prompt'],
                    'target_text': task['target'],
                    'target_first_token': tokenizer.decode([target_id]),
                    'target_token_count': len(target_ids),
                    'layer': layer,
                    'feature_id': feature_id,
                    'feature_train_auroc': choice['train_auroc'],
                    'feature_test_auroc': choice['test_auroc'],
                    'feature_test_f1': choice['test_f1'],
                    'position_policy': args.position_policy,
                    'intervention_token_index': intervention_index,
                    'intervention_token_text': intervention_token_text,
                    'final_token_index': prompt_len - 1,
                    'final_token_text': final_token_text,
                    'max_prompt_feature_token_index': max_prompt_index,
                    'max_prompt_feature_token_text': max_prompt_token_text,
                    'feature_activation': original_activation,
                    'final_token_feature_activation': final_token_activation,
                    'max_prompt_feature_activation': max_prompt_activation,
                    'feature_active_at_intervention': int(active_at_intervention),
                    'feature_active_at_final_token': int(final_token_activation > 0.0),
                    'feature_active_anywhere': int(active_anywhere),
                    'intervention': intervention_name,
                    'condition': condition,
                    'control_id': control_id,
                    'random_control_count': args.random_controls,
                    'delta_activation': delta_activation,
                    'perturbation_l2': float(torch.linalg.vector_norm(applied_delta.float()).item()),
                    'execution_context_mean_logprob_drift': execution_drift_mean,
                    'execution_context_js_drift': execution_drift_js,
                    'baseline_target_prob': baseline_prob,
                    'modified_target_prob': modified_prob,
                    'target_prob_delta': modified_prob - baseline_prob,
                    'target_logprob_delta': float(
                        torch.log_softmax(modified_next.float(), dim=-1)[target_id].item()
                        - torch.log_softmax(baseline_next.float(), dim=-1)[target_id].item()
                    ),
                    'baseline_target_rank': baseline_rank,
                    'modified_target_rank': modified_rank,
                    'target_rank_delta': modified_rank - baseline_rank,
                    'baseline_target_sequence_logprob': baseline_seq,
                    'modified_target_sequence_logprob': modified_seq,
                    'target_sequence_logprob_delta': modified_seq - baseline_seq,
                    'baseline_target_mean_logprob': baseline_mean,
                    'modified_target_mean_logprob': modified_mean,
                    'target_mean_logprob_delta': modified_mean - baseline_mean,
                    'js_divergence': js_divergence_from_logits(baseline_next, modified_next),
                    'top1_changed': int(modified_top1 != baseline_top1),
                }
            )
        _write_rows_atomic(args.output, results)
        print(
            f'Causal {args.position_policy} task {task_idx + 1}/{len(tasks)}: '
            f'{concept} @ token {intervention_index} (activation {original_activation:.4f})',
            flush=True,
        )

    _write_rows_atomic(args.output, results)
    marker.write_text('complete\n', encoding='utf-8')
    print(f'Wrote {len(results)} {args.position_policy} causal rows to {args.output}')


if __name__ == '__main__':
    main()