File size: 33,853 Bytes
70e641d
 
 
 
 
 
5b69117
70e641d
5b69117
70e641d
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
bf9f7d1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5b69117
 
bf9f7d1
 
 
 
5b69117
bf9f7d1
 
 
5b69117
bf9f7d1
5b69117
 
 
bf9f7d1
 
 
5b69117
bf9f7d1
5b69117
 
bf9f7d1
 
 
70e641d
 
 
 
 
 
5b69117
 
70e641d
 
 
 
 
5b69117
 
 
 
 
 
 
70e641d
5b69117
 
 
 
 
 
70e641d
5b69117
70e641d
 
 
5b69117
 
70e641d
 
 
bf9f7d1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5b69117
70e641d
5b69117
bf9f7d1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
70e641d
 
 
 
5b69117
 
 
 
 
70e641d
5b69117
 
 
 
70e641d
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
e6acd07
 
 
bf9f7d1
 
 
 
 
 
 
 
e6acd07
bf9f7d1
 
 
e6acd07
 
bf9f7d1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
e6acd07
bf9f7d1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
70e641d
 
e6acd07
 
 
 
 
 
70e641d
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
bf9f7d1
 
e6acd07
bf9f7d1
 
 
 
 
 
 
70e641d
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
bf9f7d1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
70e641d
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
bf9f7d1
 
 
 
70e641d
bf9f7d1
70e641d
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5b69117
70e641d
 
 
 
 
 
5b69117
70e641d
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5b69117
70e641d
 
 
 
5b69117
70e641d
 
 
 
e6acd07
70e641d
 
 
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
// Motor de detección de patrones clínicos.
// Puerto TypeScript fiel de js/analisis.js — la lógica no cambia; sólo se añaden tipos.
// Compara valores contra rangos de referencia ajustados por edad, raza y sexo,
// clasifica gravedad y detecta patrones clínicos.

import type {
  AjustesClinicos,
  Alteraciones,
  TablaAjustes,
  Especie,
  Gravedad,
  Hallazgo,
  Paciente,
  Patron,
  RangoReferencia,
  Referencias,
  ReferenciasEspecie,
  ResultadoAnalisis,
  ValoresFormulario,
} from './tipos.js';

// Gravedad
// La desviación se mide en múltiplos del ancho del rango de referencia.
// Ej: rango WBC 6-17 (ancho = 11). WBC = 28 → desviación = 11/11 = 1.0 → moderado.


// Cortes clinicos explicitos para el lado BAJO, en la unidad del analito. La regla generica de
// anchos de rango no sabe expresar la gravedad de estos dos: con rango 24-45, un gato
// necesitaria un hematocrito NEGATIVO para llegar a 'grave', y con 200-500 unas plaquetas de
// -250. Es decir, ni una anemia felina ni una trombocitopenia disparaban nunca el suelo de
// derivacion. Anclajes de la literatura (auditoria 2026-07-31):
//   - PCV <= 20% es umbral de transfusion en perro y gato, y <= 12% (Hgb < 4 g/dL) es
//     potencialmente mortal — Thrall 3.a ed., p. 240.
//   - PCV 13 en gato se describe como "markedly anemic" y 24 como "mildly anemic" — p. 800-801.
//   - El riesgo hemorragico por trombocitopenia aparece por debajo de 30x10^3/uL —
//     Fundamentals 3.a ed., p. 310.
// Los cortes interiores del gato (14, 20) siguen la gradacion de uso comun; no estan en estas
// dos obras, que no traen tabla de gradacion.




const clasificarGravedad = (
  valor: number,
  ref: RangoReferencia,
  ajustes: AjustesClinicos,
  clave?: string,
  especie?: Especie,
): Gravedad => {
  const cortesBajo = clave && especie ? ajustes.cortes_gravedad_bajo[clave]?.[especie] : undefined;
  if (cortesBajo && valor < ref.inferior) {
    // `moderado_hasta: null` = ese analito nunca llega a 'grave' por este lado.
    if (cortesBajo.moderado_hasta !== null && valor < cortesBajo.moderado_hasta) return 'grave';
    if (valor < cortesBajo.leve_hasta) return 'moderado';
    return 'leve';
  }

  const cortesAlto = clave && especie ? ajustes.cortes_gravedad_alto[clave]?.[especie] : undefined;
  if (cortesAlto && valor > ref.superior) {
    if (cortesAlto.moderado_hasta !== null && valor > cortesAlto.moderado_hasta) return 'grave';
    if (valor > cortesAlto.leve_hasta) return 'moderado';
    return 'leve';
  }

  // Mide cuantos anchos de rango de referencia se desvia el valor
  const rango = ref.superior - ref.inferior;
  const desviacion = valor > ref.superior
    ? (valor - ref.superior) / rango
    : (ref.inferior - valor) / rango;

  if (desviacion <= ajustes.umbrales_gravedad.leve) return 'leve';
  if (desviacion <= ajustes.umbrales_gravedad.moderado) return 'moderado';
  return 'grave';
};

// Edad

// Orden de las categorías: la primera cuyo límite no se supera es la que aplica; si se superan
// todas, la última. Los límites viven en data/ajustes_clinicos.json, junto a los factores que
// seleccionan, para que cambiar "senior a partir de los 7 años" sea una edición de datos.
const ORDEN_EDAD: Record<Especie, string[]> = {
  canino: ['cachorro', 'adulto', 'senior', 'geriatrico'],
  felino: ['cachorro', 'adulto', 'senior'],
};

const categorizarEdad = (edadMeses: number | null, especie: Especie, ajustes: AjustesClinicos): string => {
  if (edadMeses === null) return 'adulto';
  const limites = ajustes.limites_edad_meses[especie] ?? {};
  const orden = ORDEN_EDAD[especie];
  for (const categoria of orden.slice(0, -1)) {
    if (edadMeses < (limites[categoria] ?? Infinity)) return categoria;
  }
  return orden[orden.length - 1];
};





// Ajustes por sexo

// Retirado el ajuste que subia un 15% el techo de creatinina en el gato MACHO: no aparece en
// ninguna de las dos obras del corpus. Lo que si esta documentado es la masa muscular (los
// galgos tienen creatinina mas alta, Thrall 3.a ed., p. 363) y la raza Birman (Fundamentals
// 3.a ed., p. 585), y ambos se tratan ahora como ajuste de RAZA. Ademas, la secrecion tubular
// de creatinina es cosa del perro macho —"cats and ponies do not secrete or reabsorb Ct in
// their kidneys" (Thrall p. 363)— y se describe como clinicamente intrascendente. Tolerar un
// 15% mas de creatinina justo en la poblacion con mas ERC era infradeteccion sin respaldo.
//
// Lo unico con respaldo por sexo es menor: en perro las plaquetas son hasta un 10% mayores en
// hembras y en enteros (Fundamentals p. 310). No se implementa: por debajo de la resolucion
// clinica del motor.

// Combina TODOS los grupos que casan, no solo el primero: un shiba inu pertenece a la vez al
// grupo de microcitosis fisiologica y al de plaquetas bajas, y quedarse con el primero perdia
// el segundo en silencio.
const obtenerAjustesRaza = (raza: string | null, especie: Especie, ajustes: AjustesClinicos): TablaAjustes => {
  const razaNorm = raza?.toLowerCase().trim() ?? '';
  const grupos = ajustes.ajustes_raza[especie] ?? [];
  return grupos
    .filter((g) => g.razas.some((r) => razaNorm.includes(r)))
    .reduce<TablaAjustes>((acc, grupo) => {
      for (const [clave, factor] of Object.entries(grupo.ajustes)) {
        acc[clave] = {
          inferior: (acc[clave]?.inferior ?? 1) * (factor.inferior ?? 1),
          superior: (acc[clave]?.superior ?? 1) * (factor.superior ?? 1),
        };
      }
      return acc;
    }, {});
};

// Ajuste de referencias

const ajustarReferencias = (
  refsEspecie: ReferenciasEspecie,
  paciente: Paciente,
  ajustes: AjustesClinicos,
): ReferenciasEspecie => {
  const especie = paciente.especie as Especie;
  const catEdad = categorizarEdad(paciente.edadMeses, especie, ajustes);
  const ajEdad = ajustes.ajustes_edad[especie]?.[catEdad] ?? {};
  const ajRaza = obtenerAjustesRaza(paciente.raza, especie, ajustes);
  const ajSexo = (paciente.sexo ? ajustes.ajustes_sexo[especie]?.[paciente.sexo] : undefined) ?? {};

  // Multiplica los limites inferiores y superiores por los factores de edad, raza y sexo
  return Object.entries(refsEspecie).reduce<ReferenciasEspecie>((acc, [clave, ref]) => {
    const factorEdad = ajEdad[clave] ?? {};
    const factorRaza = ajRaza[clave] ?? {};
    const factorSexo = ajSexo[clave] ?? {};

    acc[clave] = {
      ...ref,
      inferior: ref.inferior * (factorEdad.inferior ?? 1) * (factorRaza.inferior ?? 1) * (factorSexo.inferior ?? 1),
      superior: ref.superior * (factorEdad.superior ?? 1) * (factorRaza.superior ?? 1) * (factorSexo.superior ?? 1),
    };
    return acc;
  }, {});
};

// Estadiaje IRIS de la enfermedad renal crónica.
// Los cortes (creatinina, SDMA y UP/C) viven en data/ajustes_clinicos.json → `iris`, junto a su
// procedencia bibliográfica y la limitación deliberada del estadiaje sobre una analítica suelta.

type EstadioIris = { estadio: number; subestadio: string; nota: string };

const estadificarIris = (
  creat: number | null,
  sdma: number | null,
  upc: number | null,
  especie: Especie,
  ajustes: AjustesClinicos,
): EstadioIris | null => {
  if (creat === null && sdma === null) return null;

  const cortesCreat = ajustes.iris.cortes_creatinina[especie] ?? [];
  const cortesSdma = ajustes.iris.cortes_sdma[especie] ?? [];

  const porCreatinina = creat === null
    ? 1
    : cortesCreat.findIndex((techo) => creat <= techo) + 1 || 4;

  // Escalada por SDMA: la guía sube un estadio cuando la SDMA persistente supera el umbral
  // del estadio asignado por creatinina (>18 en el 1, >35/25 en el 2, >54/38 en el 3).
  const umbral = cortesSdma[porCreatinina - 1];
  const escalado = sdma !== null && umbral !== undefined && sdma > umbral
    ? porCreatinina + 1
    : porCreatinina;

  if (escalado < 2) return null; // estadio 1: sin azotemia ni SDMA alta, nada que informar

  const [noProteinurico, proteinurico] = ajustes.iris.cortes_upc[especie] ?? [0, 0];
  const subestadio = upc === null
    ? ''
    : upc > proteinurico ? 'proteinúrico'
      : upc >= noProteinurico ? 'proteinúrico limítrofe'
        : 'no proteinúrico';

  const nota = escalado > porCreatinina
    ? `Estadio elevado de ${porCreatinina} a ${escalado} por SDMA discrepante (${sdma} µg/dL).`
    : '';

  return { estadio: escalado, subestadio, nota };
};

// Detección de patrones clínicos

const detectarPatrones = (
  hallazgos: Hallazgo[],
  especie: Especie,
  alt: Alteraciones,
  ajustes: AjustesClinicos,
): Patron[] => {
  const mapa = hallazgos.reduce<Record<string, Hallazgo>>((acc, h) => { acc[h.clave] = h; return acc; }, {});

  const esAlto = (clave: string): boolean => mapa[clave]?.direccion === 'alto';
  const esBajo = (clave: string): boolean => mapa[clave]?.direccion === 'bajo';
  const presente = (clave: string): boolean => clave in mapa;
  const valor = (clave: string): number | null => mapa[clave]?.valor ?? null;

  const gravedadDe = (...claves: string[]): Gravedad => {
    const clave = claves.find((c) => mapa[c]);
    return (clave ? mapa[clave]?.gravedad : undefined) ?? 'leve';
  };

  const patrones: Patron[] = [];
  const agregar = (patron: Patron): number => patrones.push(patron);

  // Serie roja

  if (esBajo('hct') || esBajo('hgb') || esBajo('rbc')) {
    // Clasifica el tipo de anemia segun el VCM para sugerir la etiologia mas probable
    const tipoPorVcm = !presente('vcm') ? '' :
      esBajo('vcm') ? 'microcítica' :
      esAlto('vcm') ? 'macrocítica' : 'normocítica';

    const claveEtiologia = esBajo('vcm') ? 'ferropenia' :
      esAlto('vcm') ? 'macrocitica' :
      tipoPorVcm === 'normocítica' ? 'normocitica' : null;
    const etiologia = claveEtiologia ? alt.anemia.etiologias?.[claveEtiologia] ?? '' : '';

    agregar({
      nombre: `${alt.anemia.nombre}${tipoPorVcm ? ` ${tipoPorVcm}` : ''}`,
      descripcion: [alt.anemia.prefijo, etiologia].filter(Boolean).join(' '),
      gravedad: gravedadDe('hct', 'hgb', 'rbc'),
      parametros: ['hct', 'hgb', 'rbc', 'vcm'].filter(presente),
    });
  }

  if (esAlto('hct') || esAlto('rbc')) agregar({
    nombre: alt.eritrocitosis.nombre,
    descripcion: alt.eritrocitosis.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('hct', 'rbc'),
    parametros: ['hct', 'rbc', 'hgb'].filter(presente),
  });

  // Serie blanca

  if (esAlto('wbc')) {
    // Diferencia leucocitosis neutrofilica de linfocitica; si no hay diferencial, informa generico
    const neutrofilia = esAlto('neutro');
    const linfocitosis = esAlto('linfo');

    if (neutrofilia) agregar({
      nombre: alt.leucocitosis_neutrofilica.nombre,
      descripcion: alt.leucocitosis_neutrofilica.descripcion,
      gravedad: gravedadDe('wbc', 'neutro'),
      parametros: ['wbc', 'neutro'].filter(presente),
    });

    if (linfocitosis) agregar({
      nombre: alt.leucocitosis_linfocitica.nombre,
      descripcion: alt.leucocitosis_linfocitica.descripcion,
      gravedad: gravedadDe('wbc', 'linfo'),
      parametros: ['wbc', 'linfo'].filter(presente),
    });

    if (!neutrofilia && !linfocitosis) agregar({
      nombre: alt.leucocitosis.nombre,
      descripcion: alt.leucocitosis.descripcion,
      gravedad: gravedadDe('wbc'),
      parametros: ['wbc'],
    });
  }

  if (esBajo('wbc')) agregar({
    nombre: alt.leucopenia.nombre,
    descripcion: alt.leucopenia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('wbc'),
    parametros: ['wbc'],
  });

  if (esBajo('neutro')) agregar({
    nombre: alt.neutropenia.nombre,
    descripcion: alt.neutropenia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('neutro'),
    parametros: ['neutro'],
  });

  if (esBajo('linfo')) agregar({
    nombre: alt.linfopenia.nombre,
    descripcion: alt.linfopenia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('linfo'),
    parametros: ['linfo'],
  });

  if (esAlto('eosino')) agregar({
    nombre: alt.eosinofilia.nombre,
    descripcion: alt.eosinofilia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('eosino'),
    parametros: ['eosino'],
  });

  // Plaquetas

  if (esBajo('plt')) agregar({
    nombre: alt.trombocitopenia.nombre,
    descripcion: alt.trombocitopenia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('plt'),
    parametros: ['plt'],
  });

  if (esAlto('plt')) agregar({
    nombre: alt.trombocitosis.nombre,
    descripcion: alt.trombocitosis.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('plt'),
    parametros: ['plt'],
  });

  // Hígado

  if (esAlto('alt') && esAlto('ast')) agregar({
    nombre: alt.dano_hepatocelular.nombre,
    descripcion: alt.dano_hepatocelular.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('alt', 'ast'),
    parametros: ['alt', 'ast'].filter(presente),
  });
  else if (esAlto('alt')) agregar({
    nombre: alt.alt_aislada.nombre,
    descripcion: alt.alt_aislada.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('alt'),
    parametros: ['alt'],
  });

  if (esAlto('fal')) agregar({
    nombre: alt.patron_colestasico.nombre,
    descripcion: alt.patron_colestasico.descripcion[especie] ?? alt.patron_colestasico.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('fal'),
    parametros: ['fal'],
  });

  if (esAlto('bili')) agregar({
    nombre: alt.hiperbilirrubinemia.nombre,
    descripcion: alt.hiperbilirrubinemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('bili'),
    parametros: ['bili'],
  });

  // Riñón

  if (esAlto('bun') && esAlto('creat')) agregar({
    nombre: alt.azotemia.nombre,
    descripcion: alt.azotemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('creat', 'bun'),
    parametros: ['bun', 'creat'].filter(presente),
  });
  else if (esAlto('bun')) agregar({
    nombre: alt.hiperuremia_bun.nombre,
    descripcion: alt.hiperuremia_bun.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('bun'),
    parametros: ['bun'],
  });
  else if (esAlto('creat')) agregar({
    nombre: alt.creatinina_aislada.nombre,
    descripcion: alt.creatinina_aislada.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('creat'),
    parametros: ['creat'],
  });

  // Estadiaje IRIS. Se emite como patrón aparte de la azotemia porque responde a otra
  // pregunta: la azotemia dice QUÉ está alterado, el estadio dice CUÁNTO y guía el manejo.
  const estadio = estadificarIris(valor('creat'), valor('sdma'), valor('upc'), especie, ajustes);
  if (estadio) agregar({
    nombre: `${alt.erc_iris.nombre} — estadio ${estadio.estadio}${estadio.subestadio ? `, ${estadio.subestadio}` : ''}`,
    descripcion: `${alt.erc_iris.descripcion} ${estadio.nota}`,
    gravedad: estadio.estadio >= 4 ? 'grave' : estadio.estadio === 3 ? 'moderado' : 'leve',
    parametros: ['creat', 'sdma', 'upc'].filter(presente),
  });

  if (esBajo('bun')) agregar({
    nombre: alt.bun_disminuido.nombre,
    descripcion: alt.bun_disminuido.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('bun'),
    parametros: ['bun'],
  });

  // Glucosa

  if (esAlto('gluc')) agregar({
    nombre: alt.hiperglucemia.nombre,
    descripcion: alt.hiperglucemia.descripcion[especie] ?? alt.hiperglucemia.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('gluc'),
    parametros: ['gluc'],
  });

  if (esBajo('gluc')) agregar({
    nombre: alt.hipoglucemia.nombre,
    descripcion: alt.hipoglucemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('gluc'),
    parametros: ['gluc'],
  });

  // Proteínas

  if (esAlto('prot')) agregar({
    nombre: alt.hiperproteinemia.nombre,
    descripcion: alt.hiperproteinemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('prot'),
    parametros: ['prot'],
  });

  if (esBajo('alb')) {
    const hipoproteinemia = esBajo('prot');
    const claveAlteracion = hipoproteinemia ? 'hipoproteinemia_hipoalbuminemia' : 'hipoalbuminemia';
    agregar({
      nombre: alt[claveAlteracion].nombre,
      descripcion: alt[claveAlteracion].descripcion,
      gravedad: gravedadDe('alb'),
      parametros: ['alb', ...(hipoproteinemia ? ['prot'] : [])].filter(presente),
    });
  }

  // Electrolitos

  const valSodio = valor('sodio');
  const valPotasio = valor('potasio');

  // Ratio Na/K < 27 es sugestivo de hipoadrenocorticismo; la gravedad aumenta a menor ratio
  if (valSodio !== null && valPotasio !== null && valPotasio > 0) {
    const ratioNaK = valSodio / valPotasio;
    if (ratioNaK < 27) agregar({
      nombre: alt.ratio_nak.nombre,
      descripcion: alt.ratio_nak.descripcion.replace('{ratio}', ratioNaK.toFixed(1)),
      gravedad: ratioNaK < 20 ? 'grave' : ratioNaK < 24 ? 'moderado' : 'leve',
      parametros: ['sodio', 'potasio'].filter(presente),
    });
  }

  if (esAlto('sodio')) agregar({
    nombre: alt.hipernatremia.nombre,
    descripcion: alt.hipernatremia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('sodio'),
    parametros: ['sodio'],
  });

  if (esBajo('sodio')) agregar({
    nombre: alt.hiponatremia.nombre,
    descripcion: alt.hiponatremia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('sodio'),
    parametros: ['sodio'],
  });

  // El fosforo es EL discriminador de la hipercalcemia, y sin el se devuelve una lista de
  // diferenciales que no discrimina nada. Thrall 3.a ed., p. 586 y p. 997: con calcio alto y
  // fosforo normal o bajo solo quedan dos diagnosticos probables —hipercalcemia maligna
  // (linfoma el tumor mas frecuente, luego adenocarcinoma de sacos anales) e hiperparatiroidismo
  // primario—, mientras que hipoadrenocorticismo, fallo renal, toxicidad por vitamina D y
  // enfermedad granulomatosa cursan habitualmente con el fosforo ALTO.
  if (esAlto('calc')) {
    // Solo se matiza cuando el fosforo aparece como hallazgo: un fosforo dentro de rango y uno
    // no medido son indistinguibles aqui (a detectarPatrones solo llegan los valores alterados).
    const matizPorFosforo = esBajo('fosf')
      ? ' Con el fósforo bajo, los dos diferenciales probables son hipercalcemia maligna '
        + '(linfoma, adenocarcinoma de sacos anales) e hiperparatiroidismo primario.'
      : esAlto('fosf')
        ? ' Con el fósforo alto, priorizar fallo renal, hipoadrenocorticismo, toxicidad por '
          + 'vitamina D y enfermedad granulomatosa.'
        : '';
    agregar({
      nombre: alt.hipercalcemia.nombre,
      descripcion: alt.hipercalcemia.descripcion + matizPorFosforo,
      gravedad: gravedadDe('calc'),
      parametros: ['calc', ...(presente('fosf') ? ['fosf'] : [])],
    });
  }

  if (esBajo('calc')) agregar({
    nombre: alt.hipocalcemia.nombre,
    descripcion: alt.hipocalcemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('calc'),
    parametros: ['calc'],
  });

  if (esBajo('potasio')) agregar({
    nombre: alt.hipopotasemia.nombre,
    descripcion: alt.hipopotasemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('potasio'),
    parametros: ['potasio'],
  });

  if (esAlto('potasio')) agregar({
    nombre: alt.hiperpotasemia.nombre,
    descripcion: alt.hiperpotasemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('potasio'),
    parametros: ['potasio'],
  });

  if (esAlto('fosf')) agregar({
    nombre: alt.hiperfosforemia.nombre,
    descripcion: alt.hiperfosforemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('fosf'),
    parametros: ['fosf'],
  });

  // Urianálisis

  // Corte de hiposteinuria en 1,007, no en 1,008: la isosteinuria es 1,007-1,013 en perro y
  // gato (Thrall 3.a ed., Tabla 24.8; Fundamentals 3.a ed., p. 565, que la describe como
  // "similar to the often-used 1.008-1.012"). Con 1,008 un USG de 1,0075 se etiquetaba como
  // hiposteinuria cuando la literatura lo considera isosteinurico.
  const valUsg = valor('usg');
  if (valUsg !== null && valUsg < 1.007) agregar({
    nombre: alt.hiposthenuria.nombre,
    descripcion: alt.hiposthenuria.descripcion,
    gravedad: valUsg < 1.005 ? 'grave' : 'moderado',
    parametros: ['usg'],
  });
  else if (valUsg !== null && valUsg < 1.013) agregar({
    nombre: alt.isosthenuria.nombre,
    descripcion: alt.isosthenuria.descripcion,
    gravedad: 'leve',
    parametros: ['usg'],
  });

  // Tiroides

  if (especie === 'canino' && esBajo('t4_total')) agregar({
    nombre: alt.hipotiroidismo.nombre,
    descripcion: alt.hipotiroidismo.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('t4_total'),
    parametros: ['t4_total'].filter(presente),
  });

  if (esAlto('t4_total')) agregar({
    nombre: alt.hipertiroidismo.nombre,
    descripcion: alt.hipertiroidismo.descripcion[especie] ?? alt.hipertiroidismo.descripcion.felino,
    gravedad: gravedadDe('t4_total'),
    parametros: ['t4_total'].filter(presente),
  });

  // Suprarrenal / Cortisol

  if (esAlto('cortisol_acth')) agregar({
    nombre: alt.hiperadrenocorticismo.nombre,
    descripcion: alt.hiperadrenocorticismo.descripcion[especie] ?? alt.hiperadrenocorticismo.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('cortisol_acth'),
    parametros: ['cortisol_acth', ...(presente('cortisol_bas') ? ['cortisol_bas'] : [])],
  });

  if (esBajo('cortisol_acth')) agregar({
    nombre: alt.hipoadrenocorticismo_cortisol.nombre,
    descripcion: alt.hipoadrenocorticismo_cortisol.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('cortisol_acth'),
    parametros: ['cortisol_acth', ...(presente('cortisol_bas') ? ['cortisol_bas'] : [])],
  });

  if (esBajo('cortisol_bas') && !presente('cortisol_acth')) agregar({
    nombre: alt.cortisol_basal_bajo.nombre,
    descripcion: alt.cortisol_basal_bajo.descripcion,
    gravedad: 'moderado',
    parametros: ['cortisol_bas'],
  });

  // Insulina

  if (esBajo('insulina') && esAlto('gluc')) agregar({
    nombre: alt.deficit_insulina.nombre,
    descripcion: alt.deficit_insulina.descripcion,
    gravedad: 'moderado',
    parametros: ['insulina', 'gluc'].filter(presente),
  });

  // Páncreas exocrino (PLI)

  if (esAlto('pli')) agregar({
    nombre: alt.pancreatitis.nombre,
    descripcion: alt.pancreatitis.descripcion[especie] ?? alt.pancreatitis.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('pli'),
    parametros: ['pli', ...(presente('lipasa') ? ['lipasa'] : []), ...(presente('amylasa') ? ['amylasa'] : [])].filter(presente),
  });

  if (esAlto('amylasa') && !presente('pli')) agregar({
    nombre: alt.hiperamylasemia.nombre,
    descripcion: alt.hiperamylasemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('amylasa'),
    parametros: ['amylasa'],
  });

  // Tiroides — TSH

  if (esAlto('tsh')) agregar({
    nombre: alt.tsh_elevado.nombre,
    descripcion: alt.tsh_elevado.descripcion[especie] ?? alt.tsh_elevado.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('tsh'),
    parametros: ['tsh', ...(presente('t4_total') ? ['t4_total'] : []), ...(presente('t4_libre') ? ['t4_libre'] : [])].filter(presente),
  });

  if (esBajo('tsh')) agregar({
    nombre: alt.tsh_suprimido.nombre,
    descripcion: alt.tsh_suprimido.descripcion[especie] ?? alt.tsh_suprimido.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('tsh'),
    parametros: ['tsh', ...(presente('t4_total') ? ['t4_total'] : [])].filter(presente),
  });

  if (esBajo('t4_libre') && !presente('tsh')) agregar({
    nombre: alt.t4_libre_baja.nombre,
    descripcion: alt.t4_libre_baja.descripcion[especie] ?? alt.t4_libre_baja.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('t4_libre'),
    parametros: ['t4_libre', ...(presente('t4_total') ? ['t4_total'] : [])].filter(presente),
  });

  // Biomarcadores cardíacos

  if (esAlto('ctni')) agregar({
    nombre: alt.dano_miocardico.nombre,
    descripcion: alt.dano_miocardico.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('ctni'),
    parametros: ['ctni', ...(presente('nt_probnp') ? ['nt_probnp'] : [])].filter(presente),
  });

  if (esAlto('nt_probnp')) agregar({
    nombre: alt.cardiopatia_bnp.nombre,
    descripcion: alt.cardiopatia_bnp.descripcion[especie] ?? alt.cardiopatia_bnp.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('nt_probnp'),
    parametros: ['nt_probnp', ...(presente('ctni') ? ['ctni'] : [])].filter(presente),
  });

  // Proteínas de fase aguda

  if (esAlto('crp') || esAlto('saa')) agregar({
    nombre: alt.inflamacion_aguda.nombre,
    descripcion: alt.inflamacion_aguda.descripcion[especie] ?? alt.inflamacion_aguda.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('crp', 'saa'),
    parametros: ['crp', 'saa'].filter(presente),
  });

  // Progesterona

  if (esAlto('progesterona')) agregar({
    nombre: alt.progesterona_elevada.nombre,
    descripcion: alt.progesterona_elevada.descripcion[especie] ?? alt.progesterona_elevada.descripcion.canino,
    gravedad: gravedadDe('progesterona'),
    parametros: ['progesterona'],
  });

  // Magnesio

  if (esBajo('magnesio')) agregar({
    nombre: alt.hipomagnesemia.nombre,
    descripcion: alt.hipomagnesemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('magnesio'),
    parametros: ['magnesio'],
  });

  if (esAlto('magnesio')) agregar({
    nombre: alt.hipermagnesemia.nombre,
    descripcion: alt.hipermagnesemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('magnesio'),
    parametros: ['magnesio'],
  });

  // Hierro

  if (esBajo('hierro')) agregar({
    nombre: alt.ferropenia_hierro.nombre,
    descripcion: alt.ferropenia_hierro.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('hierro'),
    parametros: ['hierro'],
  });

  // Ácido úrico

  if (esAlto('ac_urico')) agregar({
    nombre: alt.ac_urico_elevado.nombre,
    descripcion: alt.ac_urico_elevado.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('ac_urico'),
    parametros: ['ac_urico'],
  });

  // LDH

  if (esAlto('ldh')) agregar({
    nombre: alt.ldh_elevada.nombre,
    descripcion: alt.ldh_elevada.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('ldh'),
    parametros: ['ldh'],
  });

  // Monitorización de fármacos (TDM)

  if (esBajo('fenobarbital')) agregar({
    nombre: alt.fenobarbital_subterapeutico.nombre,
    descripcion: alt.fenobarbital_subterapeutico.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('fenobarbital'),
    parametros: ['fenobarbital'],
  });

  if (esAlto('fenobarbital')) agregar({
    nombre: alt.fenobarbital_toxico.nombre,
    descripcion: alt.fenobarbital_toxico.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('fenobarbital'),
    parametros: ['fenobarbital'],
  });

  if (esBajo('ciclosporina')) agregar({
    nombre: alt.ciclosporina_subterapeutica.nombre,
    descripcion: alt.ciclosporina_subterapeutica.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('ciclosporina'),
    parametros: ['ciclosporina'],
  });

  if (esAlto('ciclosporina')) agregar({
    nombre: alt.ciclosporina_toxica.nombre,
    descripcion: alt.ciclosporina_toxica.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('ciclosporina'),
    parametros: ['ciclosporina'],
  });

  // Coagulación

  if (esAlto('pt') && !esAlto('aptt')) agregar({
    nombre: alt.coagulopatia_extrinseca.nombre,
    descripcion: alt.coagulopatia_extrinseca.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('pt'),
    parametros: ['pt'],
  });

  if (esAlto('aptt') && !esAlto('pt')) agregar({
    nombre: alt.coagulopatia_intrinseca.nombre,
    descripcion: alt.coagulopatia_intrinseca.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('aptt'),
    parametros: ['aptt'],
  });

  if (esAlto('pt') && esAlto('aptt')) agregar({
    nombre: alt.coagulopatia_mixta.nombre,
    descripcion: alt.coagulopatia_mixta.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('pt', 'aptt', 'act'),
    parametros: ['pt', 'aptt', ...(presente('act') ? ['act'] : [])].filter(presente),
  });

  if ((esAlto('ddimeros') || esAlto('fdp')) && esBajo('fibrinogeno')) agregar({
    nombre: alt.cid.nombre,
    descripcion: alt.cid.descripcion,
    gravedad: 'grave',
    parametros: ['ddimeros', 'fdp', 'fibrinogeno', 'plt'].filter(presente),
  });

  if (esAlto('fibrinogeno') && !esAlto('ddimeros') && !esAlto('fdp')) agregar({
    nombre: alt.hiperfibrinogenemia.nombre,
    descripcion: alt.hiperfibrinogenemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('fibrinogeno'),
    parametros: ['fibrinogeno'],
  });

  if (esBajo('fibrinogeno') && !esAlto('ddimeros') && !esAlto('fdp')) agregar({
    nombre: alt.hipofibrinogenemia.nombre,
    descripcion: alt.hipofibrinogenemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('fibrinogeno'),
    parametros: ['fibrinogeno'],
  });

  if (esBajo('vwf')) agregar({
    nombre: alt.deficit_vwf.nombre,
    descripcion: alt.deficit_vwf.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('vwf'),
    parametros: ['vwf', ...(presente('aptt') ? ['aptt'] : [])].filter(presente),
  });

  if (esBajo('antitrombina')) agregar({
    nombre: alt.antitrombina_baja.nombre,
    descripcion: alt.antitrombina_baja.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('antitrombina'),
    parametros: ['antitrombina'],
  });

  // Urianálisis — sedimento / UPC

  if (esAlto('rbc_uri')) agregar({
    nombre: alt.hematuria_uri.nombre,
    descripcion: alt.hematuria_uri.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('rbc_uri'),
    parametros: ['rbc_uri'],
  });

  if (esAlto('wbc_uri')) agregar({
    nombre: alt.piuria.nombre,
    descripcion: alt.piuria.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('wbc_uri'),
    parametros: ['wbc_uri'],
  });

  if (esAlto('upc')) agregar({
    nombre: alt.proteinuria_upc.nombre,
    descripcion: alt.proteinuria_upc.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('upc'),
    parametros: ['upc'],
  });

  // Gasometría — ácido-base

  if (presente('ph_sangre')) {
    const phBajo = esBajo('ph_sangre');
    const phAlto = esAlto('ph_sangre');
    const hipercarbia = esAlto('pco2');
    const hipocarbia = esBajo('pco2');
    const componenteAcidMet = esBajo('hco3') || esBajo('exceso_base');
    const componenteAlcalMet = esAlto('hco3') || esAlto('exceso_base');

    if (phBajo) {
      if (hipercarbia && componenteAcidMet) {
        agregar({
          nombre: alt.acidosis_respiratoria.nombre + ' + ' + alt.acidosis_metabolica.nombre,
          descripcion: alt.acidosis_metabolica.descripcion,
          gravedad: 'grave',
          parametros: ['ph_sangre', 'pco2', 'hco3', 'exceso_base'].filter(presente),
        });
      } else if (hipercarbia) {
        agregar({
          nombre: alt.acidosis_respiratoria.nombre,
          descripcion: alt.acidosis_respiratoria.descripcion,
          gravedad: gravedadDe('ph_sangre', 'pco2'),
          parametros: ['ph_sangre', 'pco2'].filter(presente),
        });
      } else if (componenteAcidMet) {
        agregar({
          nombre: alt.acidosis_metabolica.nombre,
          descripcion: alt.acidosis_metabolica.descripcion,
          gravedad: gravedadDe('ph_sangre', 'hco3', 'exceso_base'),
          parametros: ['ph_sangre', 'hco3', 'exceso_base', 'anion_gap'].filter(presente),
        });
      }
    }

    if (phAlto) {
      if (hipocarbia && componenteAlcalMet) {
        agregar({
          nombre: alt.alcalosis_respiratoria.nombre + ' + ' + alt.alcalosis_metabolica.nombre,
          descripcion: alt.alcalosis_metabolica.descripcion,
          gravedad: 'grave',
          parametros: ['ph_sangre', 'pco2', 'hco3', 'exceso_base'].filter(presente),
        });
      } else if (hipocarbia) {
        agregar({
          nombre: alt.alcalosis_respiratoria.nombre,
          descripcion: alt.alcalosis_respiratoria.descripcion,
          gravedad: gravedadDe('ph_sangre', 'pco2'),
          parametros: ['ph_sangre', 'pco2'].filter(presente),
        });
      } else if (componenteAlcalMet) {
        agregar({
          nombre: alt.alcalosis_metabolica.nombre,
          descripcion: alt.alcalosis_metabolica.descripcion,
          gravedad: gravedadDe('ph_sangre', 'hco3', 'exceso_base'),
          parametros: ['ph_sangre', 'hco3', 'exceso_base'].filter(presente),
        });
      }
    }
  }

  if (esBajo('po2')) agregar({
    nombre: alt.hipoxemia.nombre,
    descripcion: alt.hipoxemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('po2', 'so2'),
    parametros: ['po2', ...(presente('so2') ? ['so2'] : [])].filter(presente),
  });

  if (esAlto('lactato')) agregar({
    nombre: alt.hiperlactatemia.nombre,
    descripcion: alt.hiperlactatemia.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('lactato'),
    parametros: ['lactato'],
  });

  if (esBajo('ca_ion')) agregar({
    nombre: alt.ca_ionizado_bajo.nombre,
    descripcion: alt.ca_ionizado_bajo.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('ca_ion'),
    parametros: ['ca_ion'],
  });

  if (esAlto('ca_ion')) agregar({
    nombre: alt.ca_ionizado_alto.nombre,
    descripcion: alt.ca_ionizado_alto.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('ca_ion'),
    parametros: ['ca_ion'],
  });

  if (esAlto('anion_gap')) agregar({
    nombre: alt.anion_gap_elevado.nombre,
    descripcion: alt.anion_gap_elevado.descripcion,
    gravedad: gravedadDe('anion_gap'),
    parametros: ['anion_gap', ...(presente('lactato') ? ['lactato'] : [])].filter(presente),
  });

  return patrones;
};

// Exportación principal

export const analizarResultados = (
  valoresInput: ValoresFormulario,
  paciente: Paciente,
  referencias: Referencias,
  alteraciones: Alteraciones,
  ajustes: AjustesClinicos,
): ResultadoAnalisis => {
  const especie = paciente.especie;
  const refsEspecie = especie ? referencias[especie] : undefined;
  if (!refsEspecie || !especie) return { hallazgos: [], patrones: [] };

  // Ajusta los rangos segun edad, raza y sexo antes de comparar
  const refsAjustadas = ajustarReferencias(refsEspecie, paciente, ajustes);
  const hallazgos: Hallazgo[] = [];

  for (const [clave, ref] of Object.entries(refsAjustadas)) {
    const crudo = valoresInput[clave];
    if (crudo === null || crudo === undefined || crudo === '') continue;

    const valorNum = typeof crudo === 'number' ? crudo : parseFloat(crudo);
    if (isNaN(valorNum)) continue;

    if (valorNum > ref.superior) {
      hallazgos.push({
        clave, nombre: ref.nombre, valor: valorNum, unidad: ref.unidad,
        direccion: 'alto', gravedad: clasificarGravedad(valorNum, ref, ajustes, clave, especie),
      });
    } else if (valorNum < ref.inferior) {
      hallazgos.push({
        clave, nombre: ref.nombre, valor: valorNum, unidad: ref.unidad,
        direccion: 'bajo', gravedad: clasificarGravedad(valorNum, ref, ajustes, clave, especie),
      });
    }
  }

  return { hallazgos, patrones: detectarPatrones(hallazgos, especie, alteraciones, ajustes) };
};

// Exportado para pruebas unitarias del cálculo de gravedad de forma aislada.
export const _internos = { clasificarGravedad, categorizarEdad, ajustarReferencias };