vishnu-vizz's picture
Upload folder using huggingface_hub
5cffa0b verified
Raw
History Blame Contribute Delete
133 kB
[
{
"summarization_id": "248",
"url": "https://www.urupang.com/6-ngut-kiba-ioh-pang-khlam-covid-ha-laitkor-leit-ai-mynsiem-u-myntri/",
"file_name": "6_ngut_kiba_ioh_pang_khlam_Covid_ha_Laitkor_leit_ai_mynsiem_Done.txt",
"original_text": "U Myntri ba dei peit ia ka tnad ka Koit ka Khiah, u Bah AL Hek, ha ryngkat u Director ka tnad ka koit ka khiah u Dr Aman War bad u MLA & MDC ka Nongkrem Constituency, u Bah Lambor Malngiang uba dei ruh u Chairman ka State Planning Board ka Sorkar Jylla, ki la leit ha ka jaka ba la pynhap  Containment Zone ha shnong Laitkor ban leit jurip bniah bad ai mynsiem ia ki paidbah nongshong ba kin iakhun ia ka jingpang COVID-19 da ka jingsngewthuh bad jingshemphang. Ki la don 6 ngut ki nongshong shnong kane ka shnong kiba la ngat ha ka jingpang COVID-19, ha ka sngi Ba-ar bad ki jaka ha kane ka shnong ki la shah pynhap kum ki Containment Zone khnang ba kin lah ban iada na ka  jing saphriang kane ka khlam kaba la nangkiew ha ka Jylla khamtam ha nongbah Shillong. U Bah Hek, haba ai jingkren ha kane ka sngi u la ong ba ka ba donkam mynta ban iakhun pyrshah ia ka khlam ka long ban pyrkhat  ialade bad ia kiwei ruh bad ha kum kane ka por ka donkam ban iakhun ia kane ka jingpang ym dei da ka jingtiengm hynrei da ka jingsngewthuh bad jingshemphang. “Ngi donkam ban bud pyrkhing ia ki kyndon ban deng mask, sait kti bad pynjngai iwei na iwei pat. Ngi donkam ban burom iwei ia iwei bad u Blei u iarap ia kiba iarap ialade” ong U bah Hek. Na ka liang u Dr Aman Warr, u la ong, “Man ka sngi ngi mih sha khmat ban leit pynshai sha ki paidbah ha ki jaka ba don kiba la ïoh ia ka jingpang COVID-19 ryngkat u Myntri. Ngi la kren ba ki paidbah kim dei ban pynkhuslai jingmut bad tieng tang shu tip ba don ba ïoh jingpang COVID-19 hynrei dei ban pyrkhat da ka jingsngewthuh kumno ban iada. Ngi hap shim ia kane ka jingpang COVID-19 kum ka jingpang baiongkhlieh bad lada ngi tieng ka mut ngi la rem lypa ha ka jingïaleh jong ngi pyrshah ia kane ka khlam”. U bah Lambor Malngiang haba kren kum u MLA u la pynpaw ba kum u nongmihkhmat, u don ka jingkitkhlieh ban iarap ia ki longïing kiba hap shong quarantine na ka daw ba ki la ia kynduh ia kine kiba la ïoh pang COVID-19. U la kyntu ia ka tnad ka koit ka khiah ban pynkloi ia ki report jong kiba la dep shim nongmuna. “Kan bha shibun lada test naphang ia ki nongshong shnong ha kane ka shnong, khnang ban pynthikna ia ka jingpang COVID-19”, la kyntu u Bah Lambor Malngiang. Kiwei kiba la ia donlang ha ka jingialang ki kynthup ia u Bah L Arun Mawrie, Chairman ka Laitkor Dorbar Pyllun, uba la pyniaid ia ka jingialang, u Bah Peter T Passah, BDO ka Mylliem Block, u Dr B Syiem, In-charge PHC Smit, u OC ka Madanriting PS, ki nongtrei ASHA bad Aganwadi lem kiwei kiwei.",
"summary": "Leit ai mynsiem u Myntri ba dei peit ia ka koit ka khiah, u Bah AL Hek, ryngkat bad U Dr Aman War bad u Bah Lambor Malngiang ha kitei ki jaka ba lah pynhap ha ka Containment Zone Area, ha ka shnong Laitkor.La don 6 ngut ki nongshong shnong jong kane ka shnong kiba la ioh ia ka jingpang Covid-19. U Bah AL Hek u la ong ba kim dei ban tieng haba ioh ia kane ka jingpang hynrei ban iakhun pyrshah ia ka da kaba bud pyrkhing ia ki kyndon ban deng ia ki mask, sait kti bad pyniajngai iwei na iwei pat. Kumjuh ruh u Dr Aman War u la kyntu ia ki paidbah ba kim dei ban sheptieng hynrei ba kin shim ia ki lad jingiada ban lait na kane ka khlam. U Bah Lambor Malngiang, kum u MLA, u la iarap ia ki longiing kiba hap shong quarantine, u la kyntu ia ka tnat ka koit ka khiah ba kan pynmih kloi ia ki report jong kiba lah dep shim nongmuna. U la ong ruh ba kan bha shibun lada test naphang ia ki paidbah nongshong shnong ban tip ia ka jingpur jong ka jingpang COVID-19.Ha kane ka jingialang la don lang u Bah L Arun Mawrie, u Bah Peter T Passah, u Dr. B Syiem, u OC ka Madanriting, ki nongtrei ASHA bad Aganwadi lem bad kiwei kiwei."
},
{
"summarization_id": "249",
"url": "https://mawphor.com/da-ka-dadasaheb-phalke-lifetime-achievement-award-yn-pynkup-burom-ia-ka-waheeda-rehman/",
"file_name": "da-ka-dadasaheb-phalke-lifetime-achievement-award-yn-pynkup-burom-ia-ka-waheeda-rehman.txt",
"original_text": "Da ka Dadasaheb Phalke Lifetime Achievement Award yn pynkup burom ïa ka Waheeda Rehman New Delhi: U Myntri Sorkar Pdeng u Anurag Thakur mynta ka sngi u la pynbna ba ka khlur akphlim ba pawnam ka Waheeda Rehman kan shah pynkup burom da ka khusnam Dadasaheb Phalke Lifetime Achievement Award na ka bynta u snem 2021. Haba ai jingtip halor kane ka rai, u Myntri u la ong ba u dap da ka jingkmen kaba khraw bad sngew burom ban pynbna ïa kane ka khusnam na ka bynta ka jingnohsynniang jong kane ka khlur akphlim sha ki kam ak phlim jong ka ri.U Myntri u la ong ba ka Rehman ka la shah ïaroh bha ha ki bynta jong ka ha ki phlim Hindi, kiba kham paw napdeng kine kilong ka Pyaasa, Kaagaz ke Phool, Chaudhavi Ka Chand, Saheb Biwi Aur Ghulam, Guide, Khamoshi bad shibun kiwei kiwei. Halor ka jingtbit jong ka ha ka kam, u Myntri u la ong ba “ha ka kam ak phlim jong ka kaba la palat sanphew snem, ka la pyni ïa la ka jingtbit jong ka ha ki kam ba ka trei, kaba la ïalam sha ka jingïoh ïa ka National Film Award ha ka bynta jong ka ha ka phlim Reshman bad Shera. Ka nongjop ïa ka khusnam Padma Shri bad Padma Bhushan, ka Waheeda ji ka la pyni ïa ka nuksa jong ka jingaiti, jingkut jingmut bad ka bor jong ka Bharatiya Nari ba lah ban ban kot sha ki kliar jong ka jingtbit lyngba ka jingtrei shitom jong ka.”Da kaba kdew ba ka khusnam sha kane ka actress ba pawnam ka wan mar syn ïoh jingmynjur ïa ka Nari Shakti Vandan Adhiniyam, u Myntri u la ong ba “ha ka por ba la mynjur ïa ka Nari Shakti Vandan Adhiniyam ha Parliament, ka jingïoh khusnam lifetime achievement award jong ka, kadei ka jingai jingithuh ïa kawei na ki longkmie kiba tbit tam jong ka India ha ki kam ak phlim bad ka longkmie kaba la aiti ïa la ka jingim ha ki kam ak phlim na ka bynta ka jingïarap ïa kiwei bad ka bha ka miat jong ka imlang sahlang.”Yn sam ïa ka khusnam ha ka jingrakhe ïa ka 69th National Film awards.Ki dkhot harum kidei kiba don ha ka Dadasaheb Phalke Award Selection Committee:1. Ka Asha Parekh2. U Chiranjeevi3. U Paresh Rawal4. U Prosenjit Chatterjee5. U Shekhar KapurKatba dang ïaid ki snem, kane ka nongak phlim ka la ïoh ïa ki jingjop ba kiwei kiwei ki longkmie kiba ak phlim na kato ka juk kim pat ïoh. Lyngba ka jingtbit jong ka ha ka kam, ka Waheeda Rehman ka la jop shibun ki khusnam. Ka la jop ïa ka khusnam Filmfare Best Actress Award na ka bynta ka Guide (1965) bad Neel Kamal (1968). Kane ka actress ka la jop ruh ïa ka National Award for Best actress (1971) bad ka la shah pynkup burom da ka khusnam Padma Shri ha ka Sorkar India ha u snem 1972, hadien ka la ïohpdiang ruh ïa ka khusnam Padma Bhushan ha u snem 2011. Ka Waheeda Rehman ka la ak ha palat 90 tylli ki phlim, ha palat san phew snem bad ka la shah ïaroh bha.",
"summary": "U Myntri Sorkar pdeng u Anurag Thakur mynta ka sngi ula pynbna ba ka khlur Ak phlim ba pawnam ka Waheeda Rehman kan shah pynkup burom da ka khusnam Dadasahep Phalke Lifetime Achievement Award na ka bynta u snem 2021. Ka Waheeda Rehman ka long kaba tbit ban Ak phlim bad ki phlim kiba kham paw ki long ka Pyaasa, Khaagaz Ke phool, Chaudhari ka Chand,Saheb Biwi Aur Ghulam,Guide, Khamoshi bad kiwei kiwei. Kala ioh ruh shibun tylli ki khusnam kum ka National Film Award na ka phlim Reshman bad Shera, Filmfare Best Actress Award na ka bynta ka phlim Guide(1965) bad Neel Kamal(1968) bad ka National Award for Best Actress (1972). Ka la shah pynkup burom da ka khusnam Padma Shriha ka sorkar India ha u snem 1972 bad kumjuh ruh da ka padma Bhushan ha u snem 2011. Ka kam Ak phlim phlim jong ka ka la palat sanphew snem bad kala ka palat 90 tylli ki phlim. U Myntri u la iathuh ba ka khusnam Lifetime Achievement Award jong ka kila ai jingmut ha ka Nari Shakti Vandan Adhiniyam ha parliament. ki la sam ia ka khusnam ha ka jingrakhe ia ka 69th National Film Award bad ki dkhot kiba don ha ka Dadasahep Phalke Award Selection Committee ki long ka Asha Parekh, U Chinjeevi, U Pares Rawal, U Prosenjit Chatterjee bad U Shekhan kapur."
},
{
"summarization_id": "250",
"url": "https://mawphor.com/ka-elekshon-mdc-kan-long-ha-u-rymphang-lada-ym-rah-ia-ka-ishu-khyrnit-ba-hynriew-ha-parliament/",
"file_name": "ka-elekshon-mdc-kan-long-ha-u-rymphang-lada-ym-rah-ia-ka-ishu-khyrnit-ba-hynriew-ha-parliament.txt",
"original_text": "Ka elekshon MDC kan long ha u Rymphang, lada ym rah ïa ka ishu Khyrnit ba Hynriew ha Parliament Shillong, Naiwieng 02 : Ka elekshon MDC ha Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC) kumjuh ha Jaiñtia Hills Autonomous District Council (JHADC) ka lah ban long noh ha u Rymphang jong u snem ban wan lada jia ba ka sorkar India kam rah shuh ïa ka jingpynkylla thymmai ïa ka Khyrnit ba Hynriew ha Parliament, ong u Deputy Chief Executive Member ka KHADC, Bah Pynshngaiñ N Syiem.Haba kren bad ki lad pathai khubor u Bah Pynshngaiñ uba dei ruh u MDC ka Mawkhar – Pynthorumkhrah u la ong, “Kumba ka paw hi i kumba ka sorkar India kam da kyrkieh than ban wanrah ïa ka jingpynkylla thymmai ïa ka Khyrnit kaba Hynriew ha Parliament. Tangba ym lah pat ban tip ba ïoh ki wanrah kyndit kyndit kumba ki leh ïa ka Women’s Reservation Bill ha Parliament.”Nalorkata, u ong ruh ba kim lah satia ban batai lypa la kin pynjlan biang neem ïa ka samoi treikam jong ki Council lada jia ba ki wanrah ïa ka jingpynkylla ha Parliament. “Hynrei halor kane ka bynta ruh ka shong ha ka sorkar India ban shim ïa ka rai ba khatduhU Bah PN Syiem uba dei ruh u Deputy Chief Executive Member ha KHADC u la pynpaw ba ka jingpynjlan biang ïa ka ilekshon leh-se kan nym don shuh wat lada ka Sorkar India ka rah ïa ka amendment ha Parliament, hynrei ka shong ha ka rai ba khatduh pat jong ka Sorkar India.“Mynta ka shong ha ka sorkar pdeng kumno kan rai ba kan leh na ka bynta kito ki District Council kiba ka samoi treikam ka la kut,” u la bynrap biang.Katkum ka jingong jong u, lada jia ba ka elekshon MDC ka long noh ruh kim pat lah ban tip la kin dang bteng da ki constituency ba rim ne kin treikam noh da kaba yn phiah thymmai shwa.Kumban shu pynkynmaw, ka kynhun jong ki district council ba don ha ka thaiñ shatei lam-mihngi jong ka ri ki la dep ban dawa na ka sorkar India ban wanrah noh ïa ka jingpynkylla ïa ka Khyrnit kaba Hynriew. Kane ka kynhun ki CEM jong ki ADC na kane ka thaiñ ki la dep ban wan kynduh ruh wat ïa u Myntri Kampohiing ka Ri, u Amit Shah ha nongbah Delhi ban kyrpad ba un wanrah noh ïa katei ka jingpynkylla ha ka Dorbar Tlang jong ka Parliament kaban long ha u Nohprah mynta u snem.Dang shen ki riewshemphang halor ka elekshon ki ïathuh ba lada jia ba lada ka jingwanrah ïa ka Khyrnit kaba Hynriew ha Parliament ka ïaid shakhmat khlem artatien kan don biang ka jingpynjlan ïa ka samoi treikam jong kitei ki Council la kumno kumno sa shisnem.Kane ka jingpynjlan ka long ban ailad pat na ka bynta ka jingpynkhreh thymmai ïa ki constituency namar ha KHADC na ka 30 ngut kaba don mynta ki MDC ba shu jied kan kiew sha ka 37 ngut katba ha JHADC pat na ka 30 ngut kaba don mynta kan kiew sha ka 32 ngut.Lah ruh ban kdew hangne ba ka samoi treikam jong kine ki council kin kut ha u Lber jong u snem 2025 hadien ba la pynjlan arsien ïa ka samoi treikam jong ki na ka daw ka jingpynbeit thymmai ïa ki constituency.",
"summary": "U MDC ka Mawkhar-Pynthorumkhrah uba long ruh u Chief Executive Member ka KHADC u bah P .N Syiem u la pynpaw ba ka jingpynjlan iaka elekshon lehse kan nym don shuh wat lada ka sorkar ka rah iaka khyrnit ba Hynriew (Amendment) ha Parliament hynrei,ka shong haka rai ba khatduh Jong ka sorkar pdeng na ka bynta ki District Council kiba ka samoi treikam kala kut bad ym pat lah ban tip ka elekshon MDC kan dang bteng da ki constituency barim ne ki phiah shwa ruh. Lyngba ka ki CEM jong ka ADCna kane ka thaiñ kila leit kynduh ia u Myntri Kampohiing ka Ri u Amit Shah sha Delhi halor ka jing pyntreikam noh iaka khyrnit ba Hynriew ha u Nohprah mynta u snem.Kane ka jingpynjlan kan ailad iaka jingpynkhreh iaki constituency ha KHADCbad kan kiew na ka 30 sha ka 37 ngut ki MDC bad na ka 30 sha ka 32 ngut ha JHADC."
},
{
"summarization_id": "251",
"url": "https://mawphor.com/5-lak-duhnong-ki-longiing-trei-job-card-hap-pyntrei-hi-u-bdo-ia-ki-kam-pynroi-ha-rngibah/",
"file_name": "5-lak-duhnong-ki-longiing-trei-job-card-hap-pyntrei-hi-u-bdo-ia-ki-kam-pynroi-ha-rngibah.txt",
"original_text": "5 lak duhnong ki longïing trei Job Card, hap pyntrei hi u BDO ïa ki kam pynroi ha Rngibah Shillong, Naiwieng, 17: Ka shnong Rngibah kaba hap hapoh ka Mawkynrew C&RD Block ka dei ka shnong kaba dang donkam shibun bun ki kam pynroi la ka long ha ka lynti ka syngkien, ka umbam umdih, ka bording bad ka koit ka khiah. Kane ka shnong ka dei kaba ladep ban rakhe ïa ka jingdap 100 spah snem bad bun na ki nongshong shnong ki dei kiba dang donkam ïa ki song pynroi namarba haduh mynta ka shnong ka dei kaba don hapdeng ka kynrum kynram ha ki kam synshar khadar. Ka KSU, Mawkynrew Unit ka dei ka kynhun kaba ju ïarap ban tynrong lem ïa ki jingeh jong ki nongshong shnong na ka por sha ka por. Ha kaba ïadei ka rep ka riang kaba dei u budlum jong ka trei ka ktah ba manla ka sngi ka shnong Rngibah ka la ïakynduh jingeh namar bym biang shuh ka kit ka bah ïa ki mar rep ban pynpoi sha surok. Ka shnong Rngibah ka dei napdeng ki shnong ba don ha shiteng riat jong ka thaiñ Mawkynrew ha kaba ki briew ki im da ka rep ka riang. Hynin ka sngi Saitjaiñ, u Block Development Ophisar (BDO) ka Mawkynrew C&RD Block u Bah G. Dhar ryngkat ka jingsynran lang jong ki nongïalam ka KSU Mawkynrew Unit ki la hiar sha ka shnong Rngibah ban leit jngoh ïa ki jingdonkam jong ki nongshong shnong. Kane ka jingleit jurip jong u BDO ïa ka shnong Rngibah ka long hadien ar snem ba u la ïohi ki jingduna jong ka shnong. Ka jingbym biang ha ka synshar khadar ka la pyndkoh lut ki kam pynroi ha ki 20 snem ba la leit noh bad ki longiing longsem ki la duhnong lut ha kaba ïadei bad ka jingïoh pdiang ïa ki song jingïarap na ka Sorkar khamtam ki skhim ka Sorkar India kum ka kam NREGS. Ha ki 20 snem ka la long ka jinglyniar ïa ki paidbah kiba kwah ïa ki kam pynroi kum ki lynti ïaid kjat, ki lad jingïarap na ki tnad Sorkar baroh. Palat 60 hajar, shisnem ki longiing ki duhnong na kaba ki dei ban ïoh trei ïa ki kam na ka skhim MGNREGS. Ka shnong Rngibah don 150 tylli ki longiing lada kheiñ kyllum kawei ka longiing kaba ïoh trei Job Card bad ki duhnong T. 5 lak shisnem tang ka bynta kaba ka Sorkar ka ai ïa kaba ki trei. Hynrei mynta ha kane ka shnong ka la sdang wan ka jingshai bad jingshemphang hadien ba ki paidbah kiba kwah trei ïa ki kam na ka skhim MGNREGS ki la ïohlad ban trei biang hadien ba u BDO u la shim hi ha ka kti lajong ban pyntyllun ïa ka kam. Ka 16 tarik, Naiwieng, kan long ka sngi kaba ban sah jingsah jingkynmaw ïa ka shnong haba ki paid nongshong shong ki la tih ïa ka madan phutbol khlem da pyndonkam ïa ka puhshilum. Ha jingtur jong u BDO ha ka shnong Rngibah u la lum da ka jingïalang ïa ki paid nongshong shnong ban ïoh jingshai kaei kaba ki paidbah ki donkam bad paidbah ruh ki la ïohlad ban buh jingkylli hakhmat u BDO ban ïoh jingpynshai.",
"summary": "Ka shnong Rngibah ka don ha ka thain Mawkynrew bad ki briew ki im ha ka rep ka riang ha kata ka jaka. Ka la don kumba 150 tylli ki longing kiba ioh trei jobcard bad ka duhnong T5 lak bad palat kumba 60 hajar eiei ha ka shisnem na kiba trei na ka skim MGNREGS. Ha ki 20 snem ba la leit noh ka la long ka jinglynniar ia ki paidbah baroh ha ka jingdkoh ka synshar khadar bad ba kim lah ban pyniad shaphrang ia ki kam pynroi. Hadien ba u BDO u (BLOCK DEVELOPMENT OFFICER) ka mawkynrew C&RD Block u Bah G. Dhar ryngkat ka KSU mawkynrew ki la leit jurip sha kane ka jaka ka long 2 snem ba u la iohi ia ka jingduna. Kane ka shnong ka la ioh jingshai bad jingshemphang hadien ba ki paidbah ki la iohlad ban trei biang da ka jingshimti hi noh u BDO ban pynyllun ia ka kam. Ka 16 tarik, Naiwwieng, ka dei ka sngi sahkynmaw ki paidbah ha ka jingshna madan phutbol khlem pyndomkam ia ka puhshilum."
},
{
"summarization_id": "252",
"url": "https://mawphor.com/dei-ban-pyntreikam-da-ka-jingai-kamai-mar-kylliang-ong-ka-akmtta/",
"file_name": "dei-ban-pyntreikam-da-ka-jingai-kamai-mar-kylliang-ong-ka-akmtta.txt",
"original_text": "Dei ban pyntreikam da ka jingai kamai mar kylliang, ong ka AKMTTA Shillong, Risaw, 18: Ka All Khasi Hills Tourist Taxi Association (AKMTTA) ha ka sngi Thohdieng ka la ai jingmut ïa ka Sorkar Jylla ba kadei ban pyntreikam noh da ka Reciprocal Transport Agreement (RTA) lane ka jingai kamai mar kylliang ïa ki kali kamai tourist hapdeng ka Meghalaya bad Assam.La ong ba ïa kane ka jingtyrwa la wanrah ha ka jingïalang kaba la pynlong da ka Committee ba la thung da ka Sorkar bad ki seng ka kynhun ñiah kali kamai Tourist.Kane ka jingdawa ka AMKTTA ban pyntreikam da ka Reciprocal Transport Agreement (RTA) ka dei ban pynsuk ïa ka leit ka wan jong ki nongjngohkai pyrthei hapdeng ka Jylla Meghalaya bad Assam.Ha kaba ïadei bad kane haba kren shaki lad pathai khubor hadien ka jingïalang, u Bah Balajied Jyrwa, u Secretary ka AKMTTA, u la pynpaw ba ka seng ka la wad ïa ki lad lynti ban pynrung ïa ka Jylla Meghalaya ha ka RTA bad ka Jylla Assam ban pynthikna ba ka leit ka wan sha shilliang pud kan long kaba suk.“Ha ka jingïalang, ngi la shim ïa ka rai ban pynbor ïa ka Sorkar Jylla ba kan pyntreikam ïa ki RTA ha ka jylla jong ngi. Kane kan ïarap ban pynsuk ïa ka leit ka wan jong ki kali Tourist hapdeng ka Assam bad Meghalaya,” ong u Bah Balajied.U Bah Balajied u la kam ba kiwei ki jylla kum ka Odisha, Haryana, Jharkhand bad Delhi ki pyntreikam ïa ka RTA ban pynïaid ïa ki kali kamai hapdeng ki Jylla marjan.Shuh shuh ha kaba iadei bad kane ha kawei pat ka liang ka AKMTTA ka la pynpaw ïa ka jingbynniaw halor ka jingai jingbit shipor ne ka Temporary Permit ïa ki kali kamai Tourist.Ula ïathuh ba ka ha ka jingïalang, ka AKMTTA ka la buh jingkylli ïa ka tnat Tourism halor ka jingtreikam bad jinglong aiñ ki jingai jingbit shipor ne Temporary Permit ïa ki kali kamai Tourist bad kumno ki nongñiah ba dei hok ban ïoh kamai, ki lah ban ïoh jingmyntoi na ka tnat Tourism.“Hakhmat u Director ka tnat Tourism, ngi la dawa ban kynthup ïa ki kynhun ñiah kali kamai Tourist kiba don hapoh ka AKMTTA hapoh ka App jong ka tnat Tourism ka Sorkar Jylla khnang ba kin lah ban pynïaid bad kit ïa ki nongleit, nongwan jngohkai pyrthei sha kylleng ka Jylla,” u la ong.",
"summary": "Hadien ka jingialang ba la pynlong da ka Committee bala thung daka sorkar ryngkat ka jingiadonlang ki kynhun nongñiah kali kamai tourist haka sngi thohdieng u bah Balajied Jyrwa, u Secretary ka AKMTTA u la pynpaw ba ka seng kan pyntreikam noh da ka Reciprocal Transport Agreement (RTA) lane ka jingai kamai markylliang hapdeng ki nongniah kali tourist jong ka Meghalaya bad Assam khnang ban pynsuk iaka leit kawan sha shiliang pud. U bah Balajied u la kam ba ki jylla kum ka Odisha, Haryana, Jharkhand bad Delhi ki pyntrei daka RTA ban pyniaid kali kamai hapoh jylla ba marjan. Ka AKMTTA kala pynpaw ka jingbynniaw halor ka jingai jingbit shipor ne Temporary permit iaki kali kamai Tourist bad ka la dawa na u Director ka tnat Tourism ban kynthup iaka kynhun ñiah kali kamai tourist hapoh ka AKMTTA App jong ka tnat Tourist ka sorkar jylla khnang ba ka lah ban pyniaid bad kit iaki nongleit nongwan jngohkai pyrthei sha kylleng ka Jylla."
},
{
"summarization_id": "253",
"url": "https://mawphor.com/lai-sngi-lynter-trei-mon-sngewbha-ki-dkhot-nss-ka-don-bosco-college-byndihati/",
"file_name": "lai-sngi-lynter-trei-mon-sngewbha-ki-dkhot-nss-ka-don-bosco-college-byndihati.txt",
"original_text": "Lai sngi lynter trei mon sngewbha ki dkhot NSS ka Don Bosco College, Byndihati Khliehriat, Risaw, 29: Ka NSS Unit jong ka Don Bosco College Byndihati East Jaiñtia Hills District kaba hapoh ka jingïalam jong u NSS Programme Officer, Don Bosco College Byndihati, u Prof. Seven Dar Dkhar, ka la shimbynta shit rhem ha ki kam ba bha kum ka jingnoh syniang lang ha ka imlang ka sahlang bad kane ka dei ruh kum shi bynta kaba long ka jingïa don kti lang bad ka ri India hi baroh kawei ka “Diwali with My Bharat”, ïa kane ka jingnohsyniang, ka NSS jong ka college ka la sdang ïa ki kam trei mon sngewbha kaba lai sngi lynter kata naduh hynnin ka sngi ka 28 tarik risaw bad yn pynkut pat lashai ka sngi ka 30 tarik u risaw.Hynnin ka sngi ki khynnah NSS jong ka Don Bosco College Byndihati, ki la pynkhuid ïa ki jaboh ki jakhlia ha ïew Khliehriat bad kane ka dei ruh ka jingnoh syniang lang ha kane ka jingrakhe “Diwali with My Bharat” ba la dep pyllait paidbah da u Myntri rangbah ka ri, u Narendra Modi naduh ka 31 tarik u bnai risaw 2023.U Prof. Seven Dar Dkhar u la ong ba ka thong jong ka NSS Don Bosco College, ka long ban ai mynsiem ïa ki paidbah bad ruh kum ka jingpynshlur ïa kiwei ban don ka jingkitkhlieh ha kaba kyntiew ïa ka khuid ka suba khamtam ha kaba kum kane ka por jong ka jingrakhe ïa ka jingleh niam Diwali ba donkam ruh ban ri khuid ïa ka mariang sawdong ha ka thaiñ “Ka long ka burom ïa ka East Jaiñtia Hills District ruh ha kane ka jingiashim bynta ka NSS Don Bosco College bad ka ri baroh kawei, ngi kyrmen ruh ba ngin lah ban kyntiew ïa ki riti ki dustur da kaba ai lem ïa ka por bad ka imlang ka sahlang” la bynrap u Prof . S.Dkhar.Ha kaba iadei bad kaba mynta ka sngi, ka 29 tarik u risaw, ka kynhun NSS Don Bosco College, ka la leit pynkhuid ïa ka hospital bad ki sawdong sawkun jong ka Khliehriat Civil Hospital bad iarap kam ruh ïa ki nongpang kiba thiah pang ha katei ka hospital, kane pat ka long ruh hapoh ka jingpeit jong u Medical Officer, u Dr. S.T.S. Momin bad ka Matron, ka Bernitha A. Sangma bad ong ruh ba ka long kaba donkam ban kyntiew shuh shuh ïa ka khuid ka suba ha ki jaka ai jingsumar.Na ka liang ka Bernitha.A.Sangma ka la ong ba kane ka kam pynkhuid ba la tyrwa da ki khynnah NSS ka long shisha kaei kaei kaba dei ban ai jingiaroh ïa ki kumjuh ruh ïa ki nongtrei jong ka hospital kiba ju shim khia bha ha kaba kyntiew ïa ka khuid ka suba bad kane ka jingwan shim bynta ki khynnah NSS mynta ka pynsting kam ïa ki nongtrei bad ruh ka pynpaw ïa kata ka jingiatiplem bad ka jingdon ka mynsiem ka jingkitkhlieh jong ki samla ha kaba kyntiew shuh shuh ïa ka khuid ka suba”La ong ba ha ka 30 tarik u risaw pat ka kynhun NSS kan sa bteng biang ïa ka jingnoh syniang ha ka imlang ka sahlang da kaba kin iarap lem ïa ki pulit pyniaid kali ha sorbah Khliehriat.",
"summary": "Ka NSS Unit jong ka Don Bosco College Byndihati East Jaiñtia Hills District kaba hapoh ka jingïalam jong u NSS Programme Officer, u Prof. Seven Dar Dkhar, ka la shimbynta shit rhem ha kum ka jingnoh syniang lang ha ka imlang ka sahlang kaba la sdang naduh hynnin ka sngi ka 28 tarik risaw bad yn pynkut pat lashai ka sngi ka 30 tarik u risaw, kane ka dei ruh shi bynta ha ka jingïadonkti lang bad ka ri India hi baroh kawei ka “Diwali with My Bharat”. Hynnin ka sngi ki khynnah ki la pynkhuid ïa ki jaboh ki jakhlia ha ïew Khliehriat ha ka jingrakhe “Diwali with My Bharat” ba la dep pyllait paidbah da u Myntri rangbah ka ri, u Narendra Modi naduh ka 31 tarik u bnai risaw 2023. U Prof. Seven Dar Dkhar u la ong ba ka thong jong ka NSS Don Bosco College, ka long ban ai mynsiem bad pynshlur ïa ki paidbah ban don ka jingkitkhlieh ban kyntiew ïa ka khuid ka suba ban ri khuid ïa ka mariang sawdong khamtam ha kaba kum kane ka por jong ka jingrakhe ïa ka jingleh niam Diwali bad ruh ban kyntiew ia ki riti dustur. Mynta ka sngi, ka 29 tarik u risaw, ka kynhun ka la leit pynkhuid ïa ki sawdong sawkun jong ka Khliehriat Civil Hospital bad iarap ruh ïa ki nongpang kiba thiah pang, kane ka long hapoh ka jingpeit jong u Medical Officer, u Dr. S.T.S. Momin bad ka Matron, ka Bernitha A. Sangma. Ka Bernitha A. Sangma ka la ai jingiaroh ïa ka jingiatiplem bad ka jingdon ka mynsiem ka jingkitkhlieh jong ki khynnah. La ong ruh ba ha ka 30 tarik u risaw ka kynhun NSS kan iarap lem ïa ki pulit pyniaid kali ha sorbah Khliehriat."
},
{
"summarization_id": "254",
"url": "https://mawphor.com/da-ka-sem-ap-kali-ai-sngewbha-khristmas-ka-fkjgp-ia-ka-shnong-sohkhwai/",
"file_name": "da-ka-sem-ap-kali-ai-sngewbha-khristmas-ka-fkjgp-ia-ka-shnong-sohkhwai.txt",
"original_text": "Da ka sem ap kali ai sngewbha khristmas ka FKJGP ïa ka shnong Sohkhwai Nongpoh, Nohprah 07: Ka FKJGP Sohkhwai-Umdu Unit kaba dang shu pynskhem ha u snem 2017, mynta ka sngi da ka jingkmen ka la ioh ban plie paidbah noh ïa ka sem ap kali na ka bynta ki paidbah jong ka shnong Sohkhwai kum ka jingai sngewbha khristmas ha kaba kum ki dkhot katei ka Unit ki la trei shitom ban nohsynñiang bad trei pyndep hi ïa katei ka sem ap kali ban lait na ka sngi u slap.Ïa katei ka sem ap kali la wan ban plie paidbah da u Bah Eldie Newton Lyngdoh General Secretary ka FKJGP sengkmie, haka jingdonlang u Bah Luistar Lyngdoh President ka FKJGP North Khasi Hills District, ki dkhot na ka sengkmie bad North Khasi Hills District, ki nongïalam shnong bad kiwei kiwei.Ha katei ka juh ka sngi na ka liang ki nongïalam ki la ioh ruh ban pynskhem ïa ki nongïalam ba thymmai jong ka FKJGP Sohkhwai-Umdu Unit hadien ba ka samoi treikam jong ki nongïalam ba rim ka la kut ba la pynskhem syndon da u Bah Eldie Newton Lyngdoh.Haba kren ha katei ka sngi hadien ka jingdep ban plie ïa katei ka sem ap kali bad ka jingpynbam smai ïa ki nongïalam ba thymmai, u Bah Eldie Newton Lyngdoh u la kyntu ïa kitei ki nongïalam ba thymmai haba ki leh ïa kano kano ka kam ba bha ki dei ban sdang shuwa nala iing bad katei ka jingleh bha jong ki ïa ka shnong Sohkhwai da kaba tei ïa katei ka sem ap kali kan long ka jingmyntoi bad ka jingkyrkhu kaba khraw ïa ki nongshong shnong jong katei ka shnong.U la ong ruh ba ka FKJGP ka ieng na ka bynta u duk u suk, kiba shem jingeh bad ka ju hikai ruh ïa ki dkhot ban ïaid ha ka lynti kaba beit khlem da pynthohbria lane leh kino kino ki kam kiba pynjah burom ïa ka seng, khamtam ban ïatreilang ha shnong ha thaw naduh ki nongïalam shnong, ki longkmie longkpa ban kyntiew ïa ka jaitbynriew shalor.",
"summary": "Ka FKJGP Sohkwai-Umdu Unit kaba dang Shu pynskhem ha u snem 2017, mynta ka sngi ka la ai sngewbha khristmas da kaba pynshna da ka sem ap kali na ka bynta ka shnong Sohkwai bad la plie paidbah ia kane ka sem da u Bah Eldie Newton Lyngdoh General Secretary ka FKJGP sengkmie ha ryngkat u Bah Luistar Lyngdoh President ka FKJGP North Khasi Hills District lem bad kiwei de ki nongialam shnong."
},
{
"summarization_id": "255",
"url": "https://mawphor.com/la-jan-ka-samoi-kular-la-poi-ka-por-lum-ia-ki-paidbah/",
"file_name": "la-jan-ka-samoi-kular-la-poi-ka-por-lum-ia-ki-paidbah.txt",
"original_text": "La jan ka samoi kular, la poi ka por lum ïa ki paidbah Ka elekshon MLA ha baroh ki 60 tylli ki constituency ka sah sa tang hynnniew bnai tam ei ei bad kane hi kadei ka por ïa ki nongthep vote ban phai dien aiu ki la ïoh na u ne ka nongmihkhmat jong ki ha kine ki saw snem tam bad kaei kaba u ne ka la wanrah ha ki shnong ki thaw jong ki ha kine ki snem baroh.Dei ruh ha kum kane ka por ba ki nongthep vote ki pynap shibun ki jingkylli na bynta u/ka MLA ha shwa ba kin leit biang ban jied ïa u/ka MLA ba thymmai ha u 2023. Dei ruh ha kum kane ka samoi ba ki paidbah ki ïoh ban pyrkhat bad bishar bniah namar bun kiwei pat ki kyrtong kin wan ban pynshai ne ban kular ha khmat jong ki ïa ka thong kaba ki kwah ban trei lada ki jop kum u ne ka MLA jong ki.Bunsien hi ka jingrem noh jong ki MLA tang hadien shi samoi ba ki jop kadei namar ka jingkular jong ki bad ka kam kaba ki trei kam ïahap satia. Don ruh ki MLA kiba la mad noh ïa ka jingshah rem tang namar ba ynda ki la jop ki la kiar wat ban kynduh ïa ki nongthep vote khamtam eh ïa ki nongkyrshan la jong. Ka daw kaba hakhmat kaba ju long ka daw rem ïa ki kadei ba kaei kaba ki kular ha shwa ka elekshon kam ïahap wat tang shi pawa na kaba ki pyndep. Ka jingmih jong ki nongïalam ban leit kyrshan sha kiwei pat ki kyrtong ba thymmai ynda la jan ka elekshon ruh kadei ka dawbah kaba pynrem ïa ki.Hynrei ha kawei pat ka liang, don ki nongmihkhmat kiba trei shisha na ka bynta ki paidbah nongthep vote hynrei tang namar ki klet noh ban burom ïa ki nongïalam, ynda la dei ka por ban jied biang ïa ki nongmihkhmat, bun ki shah pynbiej noh ha kiwei ki kyrtong. Ym lah ban len ba ki don ki nongïalam kiba lah ban pynkohnguh ïa ki spah ngut ki nongkyrshan ruh ha ka por elekshon bad kane hi kadei kaba ktah bha ïa ki kyrtong lada jia ba kim lah ban pynhun ne pynbiang ïa kum kitei ki nongïalam.Ka saiñpyrthei hi ha Meghalaya ka pher bha bad la ju ïohi ruh ba man ka san snem kumba 20 haduh 30 ngut ki MLA ki ju shah rem bad mih bujli da kiba thymmai. Katkum ka jingïohi kane ka lah ban dei ruh na ka rukom sam ne pynpoi ïa ki skim kam pynroi sha ki shnong ki thaw ne ki ïing ki sem. Ki nongïalam jong ki unit bapher bapher kim dei satia ban shaniah tylli tang ha iwei ne ar tylli ki nongïalam hynrei ban da don ki briew kiba peit pyrman man la ki unit khnang ba ki kam pynroi kin ym poi tang ha ki ba haïing jong ki nongkitkam jong ki unit. Kane ka ju jia beit ha man la ki constituency bad kane hi kadei ka daw kaba hakhmat eh kaba u ne ka MLA kim ju tip ei ei ïa kaei kaba ki nongkitkam ki leh hynrei ha kaba khatduh dei ma ki ba mad ïa ka jingshah rem.Ka por mynta ka la ih bha ruh na ka bynta ki kynhun kiba ju wad jingtip lyngba ka RTI ban tih ïa ki kam pynroi kiba poi ha ki shnong ki thaw. Kito ki kynhun kiba smat ban wad ïa kum kitei ki jingtip ki dei ruh ban da wad bniah hato kiba ïoh ïa kitei ki skim kam pynroi na ki nongmihkhmat ki dei kiba dei hok shisha ban ïoh ne dei pynban da ki ba haïing suda jong ki nongkitkam ha ki shnong ki thaw. Lada ki lap ba kadei pynban ka skim tang na ka bynta ki ba haïing ki dei ban pynshai paidbah khnang ba kiba bun balang kin tip bad kin ïoh ruh ban rai ha ka por thep vote.Ki paidbah ki dei ruh ban husiar ba ha ka por thep vote kim dei satia ban shah pynngop noh shi khyllipmat tang ha ki tyngka pliah hynrei ban ïeng beit ha ka nongrim. Lada ki don tang kumba mar shiteng na ki nongshong shnong kiba sngewthuh ïa kane, ka jingshah thied ha ka por elekshon kan ym treikam shuh bad ka constituency hi kan sa ïoh da u ne ka nongmihkhmat kiba paka.",
"summary": "Ka elekshon MLA ha baroh ki 60 tylli ki constituency ka sah sa tang hynnniew bnai tam ei ei bad kane kadei ka por ïa ki nongthep vote ba kin phai dien aiu ki la ïoh na u ne ka nongmihkhmat jong ki ha kine ki saw snem tam bad kaei kaba u ne ka la wanrah ha ki shnong ki thaw jong ki. Dei ha kum kane ka por ba ki nongthep vote ki hap ban pyrkhat bad bishar bniah bha shuwa ban jied ïa u/ka nongmihkhmat bathymmai."
},
{
"summarization_id": "256",
"url": "https://unongsainhima.com/2023/08/25/kwah-ki-5-tylli-ki-shnong-kiba-don-hapoh-ka-thain-tarabari-ban-shah-kynthup-shapoh-ka-jylla-meghalaya/",
"file_name": "Kwah_ki_5_tylli_ki_shnong_kiba_don_hapoh_ka_thaiñ_Tarabari_ban_shah_kynthup_shapoh_ka_jylla_Meghalaya.txt.txt",
"original_text": "Nailar 24Ki khlieh nongsynshar shnong jong ki 5 tylli ki shnong kiba don hapoh ka thaiñ Tarabari kiba kynthup ïa ka Namtarabari, ka Watre Rongchong, ka Bolsum, ka Damrangkona bad ka Garojan kiba don markhap bad ka West Khasi Hills, Meghalaya bad kiba dei ki shnong kiba hap hapdeng ka jingïakajia pud hapdeng ka jylla Assam bad ka jylla Meghalaya ha ka sngi Palei ki la leit ban aiti da ka dorkhas hakhmat u Myntri Rangbah ka jylla, u Conrad K Sangma ban kynthup ïa kitei ki 5 tylli ki shnong shapoh ka jylla Meghalaya.Haba kren sha ki lad pathai khubor, na ka liang kitei ki nongsynshar shnong jong kitei ki 5 tylli ki shnong ki la pynpaw ba hadien ka jingïamynjur da ki arngut ki Myntri Rangbah jong ki artylli ki jylla ba kito ki shnong kiba don hapdeng ka jingïakajia khappud ki lah ban rai sha kano ka jylla kaba ki kwah ban leit. Kumta na ka liang jong ki paid nongshong shnong jong kitei ki 5 tylli ki shnong jong ka thaiñ Tarabari hadien ki jingïalang bapher bapher ba ki la ïashong, ki la shim ïa ka rai ban pynïasnoh bad ka jylla Meghalaya bad la ïai ap khmih lynti da ka jingangnud ban shah kynthup noh shapoh ka jylla Meghalaya.Na ka liang u Gupta J Sangma, President ka Tarabari Sector, u la ong ba hadien ka jingïasoi ïa ka Memorandum of Understanding (MoU) hapdeng ka jylla Assam bad ka jylla Meghalaya kitei ki 5 tylli ki shnong ki la shah ïehbeiñ ha baroh artylli ki jylla. Kumta u la ong ba kum ki paid nongshong shnong jong kitei ki 5 tylli ki shnong ki kwah ban don hapoh ka jylla Meghalaya.Na ka liang u Myntri Rangbah u la ong ba un sa khmih biang halor ka jingshim rai kaba khadduh halor kane ka jingkynthup ïa kitei ki 5 tylli shnong shapoh ka jylla Meghalaya.“Ka jingeh ka jingshitom ïa ka jingim jong ngi kaba ym lah ban kren bad ki khynnah skul kim ïoh ban leit skul namar ba kim biang ïa ki kot ki sla kiba donkam, baroh ki jingdonkam ka sorkar Assam kam ai bad sorkar Meghalaya ruh ka khlem shim bad kam ai ïa ngi kaba pynlong ïa ngi ba ngin jynjar ban im ban sah”, la ong u Gupta Sangma.Nalor nangta, u Gupta u la ong ba ha ki por kiba la leit, kitei ki 5 tylli ki shnong ki don shapoh ka jylla Assam hynrei ha ka jingïalang jong ka jylla Assam bad ka jylla Meghalaya kaba la long ha ka 12 tarik u Naiwieng 2021 ha Upper Tarabari, ki la shim ïa ka rai bad ki la pynpaw ïa ka jingkwah ban don bad ka jylla Meghalaya.“Ka sorkar Assam ka la pyllait ïa ngi bad ka khlem shim shuh hynrei ka sorkar Meghalaya ka dang donkam ban shim ïa ngi hynrei ka khlem shim”, la ong u Gupta.Na ka liang ka Somith K Sangma, President ka Tarabari Regional Unit Border, ka la ong ba kitei ki 5 tylli ki shnong kiba don hapdeng ka jingïakajia khappud ki kwah ban don bad ka jylla Meghalaya. Hynrei hadien ka jingsoi ïa ka MOU hapdeng ki artylli ki jylla, baroh ka roi ka par bad ki jingdonkam la pynsangeh ban ai sha ki kaba la wanrah ka jingjynjar ïa ki khun ki kti bad ïa ka ïing ka sem jong kitei ki nongshong shnong.",
"summary": "Ki khlieh nongsynshar shnong jong ki 5 tylli ki shnong ka thaiñ Tarabari – Namtarabari, Watre Rongchong, Bolsum, Damrangkona, bad Garojan – ki la leit aiti da ka dorkhas hakhmat u Myntri Rangbah ka Meghalaya, u Conrad K Sangma, ban kynthup ïa ki shnong sha ka jylla Meghalaya. U Gupta J Sangma, President ka Tarabari Sector, u la ong ba ki shnong ki la shah ïehbeiñ ha ki jylla baroh, bad ki kwah ban don hapoh ka Meghalaya. U Myntri Rangbah ka Jylla Meghalaya, u Conrad k Sangma, u la ong ba un sa khmih biang halor ka rai kaba khadduh. U Gupta u la pynpaw ïa ki jingeh ki nongshong shnong bad ka jingbym ïoh leit skul ki khynnah, kiba la jynjar namar ka jingshah iehbein ha ka sorkar Assam bad Meghalaya. Ka Somith K Sangma, President ka Tarabari Regional Unit Border, ka la pynpaw ia ka jingthrang ban pyniasoh bad ka Meghalaya namar hadien ba la soi ia ka MoU, ki la duh ïa ka roi ka par kaba la pynjynjar ïa ki nongshong shnong."
},
{
"summarization_id": "257",
"url": "https://mawphor.com/1-tarik-ka-sngi-tyrkhong-kiad/",
"file_name": "1-tarik-ka-sngi-tyrkhong-kiad.txt",
"original_text": "1 tarik ka sngi tyrkhong kiad Shillong, Risaw 28: Ka ophis Deputy Commissioner (Excise), East Khasi Hills District ka la pynbna ia ka 1 tarik u Naiwieng 2024 kum ka sngi tyrkhong kiad ha baroh kawei ka District jong ka East Khasi Hills ha kaba ïadei bad ka jingrakhe ïa ka tamasa Diwali. La ong ba baroh ki bonded warehouses, ki dukan IMFL ‘OFF’ bad ‘ON’, home-made wine licensees, wine bad beer licensees, home delivery licensees, canteens bad ki outstills ki dei ban khang ha kane ka 1 tarik u Naiwieng 2024.",
"summary": "Ka ophis Deputy Commissioner (Excise), East Khasi Hills District ka la pynbna ia ka 1 tarik u Naiwieng 2024 kum ka sngi tyrkhong kiad ha baroh kawei ka district bad ba baroh ki bonded warehouses, ki dukan IMFL ‘OFF’ bad ‘ON’, home-made wine licensees, wine bad beer licensees, home delivery licensees, canteens bad ki outstills ki dei ban khang ha katei ka sngi."
},
{
"summarization_id": "258",
"url": "https://www.urupang.com/19-tarik-yn-wan-u-steve-ha-shillong-hadien-ba-jop-ia-ka-ibd-ban-pynkupburom-un-sa-ai-jingshad-ruh-ha-polo/",
"file_name": "19_tarik_Yn_wan_u_Steve_ha_Shillong_hadien_ba_jop_ia_ka_IBD_ban_pynkupburom_un_sa_ai_jingshad_ruh_ha_Polo.txtdone.txt",
"original_text": "Shillong 16 Naiwieng: U samla Steve jyrwa uba la jop ha ka Indian Best Dancer Season-4 ka ba la long ha Mumbai, un sa wan ban iuhkjat ha Nongbah Shillong ha ka 19 tarik u Naiwieng 2024, ka ba dei ka sngi baar.Ia kane la pyntip da u bah kitbok Thabah uba dei u president ka All Meghalaya Dancer Association (AMDA) ha ka jingiadonlang ruh ki bahaiing hasem jong u Steve. U bah kitbok Thabah ha ba iakren bad ki lad pathai khubor mynta ka sngi saitjain ka 16 tarik ula iathuh, ba u Steve un wan ha kapor mynstep ha ka 19 tarik bad ban pynkupburom ha Polo Grounds, Shillong, ha kaba ha katei ka sngi kan don ka jingpynlupburom kyrpang ia u Steve uba la wanrah nam ia ka jylla baroh kawei bad kan don ruh ka jingshad kyrpang na u Steve.Ka jingwan jong u Steve kalong kum ka dak ban ai khublei ia baroh ki paidbah jong ka jylla ki ba la ai ka jingkyrshan ba pura naduh ka ba sdang ban vote ia u, haduh ba un da rah syndon ia kane ka namjop ha ka Indian Best Dancer. U bah kitbok Thabah ula pyntip ruh, ba u Steve u hap ban leit phai biang sha Mumbai ha katei hi kajuh ka sngi ka 19 tarik bad unwan tang kumba 2 ne 3 kynta eiei ha Shillong, namar u hap ban shad biang sa kawei ka jingshad ka ba ula shah jied, ia kaba la tip kyrteng ka “Super Dancer”. Ki paidbah ka jylla ki la kwah bha ban iohi bad ban ai khublei ia u Steve Jyrwa uba la jop ha katei ka jingiakop shad ka ba heh jong ka Ri, ha kaba ki paidbah ki la kyrshan bha ia u Steve, kumta nakaliang ka kmie u Steve bad ki bahaiing ki la ioh ban iakren ia ki nongpyniaid ba kin sngewbha ban ailad shisngi ba un wan sha Shillong, ban ai khublei ia ki paidbah, la bynrap u bahut Kitbok Thabah.Ha katei ka sngi kandon ka jingpynkup burom ia u Steve ha madan Polo, bad u bah AL. Hek ruh uniadon ryngkat, ki ohisar ka department jong ka Arts and Culture ruh kin don ryngkat bad ka AMDA ka la phah ruh ia ka shithi sha u bah Paul Lyngdoh, u bah Sniawbhalang Dhar bad sha u Myntri rangbah ka Jylla u Conrad K. Sangma ba kin iadonlang ha katei ka sngi pynkupburom ia u Steve. “Nakaliang  ka kong B. Jyrwa ka ba dei ka meisan jong u Steve kala pynpaw ka jingkmen hadien ba u Steve ula jop ha kane ka jingiakop shad bad ruh ka la ai khublei sha ki paidbah ki ba la kyrshan naduh basdang ia u Steve”. Shuh ka la iathuh ruh, ba ha kapor ba shad u Steve ki donlang ha Mumbai bad ki nongpyniaid jong ka Indian Best Dancer ki la iapbiej tang ia ka jingshad jong u Steve namar u long una tbit bha bam shad napdeng kiwei pat ki para ba iashadlang.",
"summary": "U Bah Kitbok Thabah u lah pyntip ba ha ka 19 tarik u Naiwieng 2024, ha madan Polo, yn pynkup burom ïa u Steve Jyrwa, u samla uba la jop ha ka Indian Best Dancer Season-4 kaba la long ha Mumbai.La ong ba baroh ki nongïapeitkai ha Mumbai ki la shohbiej ïa ka jingtbit jong u ban shad.U Bah AL. Hek, ki ophisar ka department jong ka Arts and Culture kin ïadon ryngkat ha katei ka sngi pynkupburom ia u Steve.Ka AMDA ka la phah ruh ïa ka shithi sha u Bah Paul Lyngdoh, u Bah Sniawbhalang Dhar bad sha u Myntri rangbah ka Jylla u Conrad K. Sangma ba kin ïadonlang ha katei ka sngi.Ka jingwan jong u kan long kum ka jingaikhublei ïa baroh ki paitbah jong ka jylla bad kin ïoh ruh ia ka jingshad ba kyrpang na u.Ka kong B Jyrwa, ka meisan jong u Steve, ka la ai khublei ïa ki paitbah ba ki la ïa kyrshan ïa u.Shuh shuh, U Steve u lah shah jied ban leit shad sa ha ka Super Dancer."
},
{
"summarization_id": "259",
"url": "https://unongsainhima.com/2023/09/18/kynmaw-burom-ka-apsta-ia-ka-sngi-khlad-ba-174-u-rev-thomas-bad-jingdap-181-snem-ka-jingdon-ka-lower-primary-school/",
"file_name": "Kynmaw_burom_ka_APSTA_ïa_ka_sngi_khlad_ba_174_u_Rev_Thomasbad_jingdap_181_snem_ka_jingdon_ka_Lower_Primary_School.txt",
"original_text": "Nailur 17Ka synjuk ki nonghikai jong ka All Primary School Teachers’ Association (APSTA) ka la pynlong ïa ka jingkynmaw burom ïa ka lyngkhuh sngi khlad kaba 174 jong u Thomas Jones ïa uba la tip kum u kpa ki dak thoh Khasi, bad ïa ka jingdap 181 snem jong ka jingdon ka Lower Primary School (LPS) ha Rilum Khasi Jaiñtia.Ïa kane ka jingrakhe la pynlong ha Umkor Urksew Stadium, Pynursla ha kaba palat 1,200 ngut ki nonghikai skul Primary Government bad Deficit Lower Primary ki la wan ban ïashimbynta lang na kylleng ka Ri Khasi.Ha katei ka sngi, u Symbud Myntri Rangbah u Bah Prestone Tynsong u la long kum u kongsan bad u Myntri ka tnat pule puthi, u Rakam A.Sangma kum u Symbud kongsan, nalor u General Secretary ka AMPSTA u Bah F.C Shullai bad kiwei kiwei.U Bah Tynsong haba ai jingkren ha kane ka sngi u la pynkynmaw ba ki nonghikai Primary ki long ki nongsaiñdur jong u namar u ong ba u long kumne kumba u long mynta, dei na ka jingai mynsiem ki nonghikai jong u ha ka Primary Level.  U Bah Tynsong u la kular ruh ba ka Sorkar kan pyllait noh ïa ka arrear 25% kaba dangsah jong ki nonghikai skul deficit shwa ka shuti Khristmas.Na ka liang u Myntri ka tnat pule puthi, u Rakkam A Sangma u la ïaroh ïa ki sap bapher bapher ba ki nonghikai primary ki don bad u la ong ba ki nonghikai primary ki long ki nongsaiñdur jong ka Jylla, ka ri bad ka jaitbynriew.Katba u Rakkam u la pynpaw ka jingsngewkmen ba ma u kum u khun jong ki nonghikai skul primary un long u Myntri ka tnat pule puthi.U la ïaroh ruh ïa ki matti jong u (L) Rev Thomas Jones-I na bynta ka jaitbynriew Khasi Jaiñtia, ha kaba u la ong ba u Thomas Jones bad ki missionary na shiliang duriaw ki wan ym tang ban wanrah ïa ka jingngeit Khristan, hynrei ban pynlong ïa ki nong Meghalaya ki briew kiba khambha.U Rakkam u la kular ban pynurlong ïa ki jingdawa bapher bapher jong ka synjuk kiba la buh hakhmat jong u lyngba u General Secretary.Ha katei ka sngi la don ruh ka jingpynkup burom ïa u Babu F.C Shullai General Secretary ka synjuk halor ka jingshahjied jong u kum u dkhot jong ka State Education Commission.Ka la don ruh ka jingpynkup burom ïa ki nonghikai kiba la shongthait jong ka synjuk. Ha katei ka sngi ka APSTA ka la kner ruh ka kti ai jingïarap T.5000 sha ka R&I Khasi Channel, Khristmas makeover 2023, sha ka jaka ri khunswet NEIMA bad sha ka Parish Pynursla mar T.50,000.",
"summary": "Ka All Primary School Teachers’ Association ka la kynmaw burom ia ka lyngkhuh sngi ïap ba 174 jong u Thomas Jones, u kpa jong ki dak thoh Khasi bad ka jingdap 181 snem jong ka Lower Primary School ha Pynurla. Palat 1,200 ngut ki nonghikai na ki skul bapher bapher ki la ïashim bynta ha kane ka sngi ha kaba ki nongkren ba kongsan kiba kynthup ia u Bah Tynsong bad u Rakkam A. Sangma, ki la ïaroh ia ka jingnoh synniang jong ki nonghikai primary bad u Thomas Jones. Ha kane ka jingïalang la pynkup burom ruh ïa u Babu FC Shullai uba la shah jied sha ka State Education Commission bad ïa ki nonghikai kiba la shongthait. Ka seng ka la ai jingiarap sha ki katto katne ki kam, kynthup ïa ka R&I Khasi Channel bad ka NEIMA Children’s Home."
},
{
"summarization_id": "260",
"url": "https://mawphor.com/lada-ki-samla-khasi-ki-kiew-ym-donkam-shuh-ia-kiba-nabar-ban-trei-shane-ong-i-kong-silbi/",
"file_name": "lada-ki-samla-khasi-ki-kiew-ym-donkam-shuh-ia-kiba-nabar-ban-trei-shane-ong-i-kong-silbi.txt",
"original_text": "Lada ki samla Khasi ki kiew ym donkam shuh ïa kiba nabar ban trei shane, ong i kong Silbi Shillong, Risaw 13: “Kane kan dei ka sngi sah kynmaw ïa ki khynnah pule ba kumno kin ïaid ha ka jingim jong ki bad nga ai khublei kyrpang ïa i kong Careen E G Marbaniang Assistant Teacher ka Mawkhar Christian Higher Secondary School iba la ïoh ïa ka State Award 2024 kum ka dak ka jingithuh ïa ki kam shakri, ka jingaiti halor ki kam pule puthi,” ong i kong Silbi Passah, Padma Shri Award iba la long kum i kongsan ha ka jingpynkup burom ka Seng Kynthei Mawkhar Welfare Organisation ïa ki samla kiba pass bha ha ki jingpule, nangta ha ki kam ïalehkai bad kumjuh ruh ïa i Dr, Careen.I la ong ba ka seng kynthei ka la trei shitom bad pynlut ka por ban kyntiew ha baroh ki liang ban wad ïa ki kam pynroi. “U Williamson Sangma 22.02.1975 la ithuh ïa ki seng longkmie na ka bynta ka bha ka miat ka imlang sahlang. Haba phai sha ka jingïoh khusnam ka dei ka ban ïarap ban kyntiew ïa ki, lada ki jingeh ki wan ha ki jingpule dei ban shim ïa ki bad bteng ban minot, bad lada phi biang ka jingstad kan long ka lad ban aireng ïa kiwei pat ki jaitbynriew. Lada lah biang nalade ym donkam shuh ïa kiwei ki jaitbynriew ban wan sha kane ka jylla ban trei naba lah biang hi ki briew napoh jylla, kumta dei ban im tip briew tip Blei, burom ïa kiwei, ïaid shaphrang da ka jingtip sngi ban burom ruh ïa ki kmie ki kpa bad kiba halor naduh ki nonghikai,” ong i kong Silbi Passah.Katba i President ka seng kynthei Mawkhar i kong S N War i la ong ba ka seng kynthei ka la pawnam ha kylleng ki jaka halor ki kam babha ba la leh ha kiba bun ki liang. I la ïathuh ba ha u snem 2004 ka dei ka snem ban sah jingkynmaw ba ki kynthei ka shnong ki la pynlong ka jingïakynduh ha kaba la seng ïa kane ka seng kynthei. Hapoh ka seng ki longkmie baroh kidei ki dkhot bad ka don ruh la ki jong ki EC member. Kane ka EC ka la trei borbah ki kam ba ratbah ba ka la leh, kum ka jingpynduh ïa ka kiad, kiba ïeng bad dih kiad ha surok. ka seng ka ju leit pahara ha shnong, ka ïarap ïa ki longïing kiba duk kiba kyrduh.“Ha ka 2005 kane ka seng ka la register ïalade hapoh ka society ha ka 22.11.2005 bad la ïoh ka jingithuh. Ka la don la ki kyndon bad ka la ai jingmyntoi shibun ïa ka seng. Ki longkmie na ka bynta ka jingbha ka seng ki shait ïatreilang ha kiba bun ki liang la ka long ha ka sngewsih ne sngewbha. Ka seng ka kynthup ïa ki longkmie kiba stad kiba tbit ban pynïaid ïa ki kam. Ban pynmih pisa ka pynlong ïa ki carnival, fate, food fest bad kiwei kiwei kum ka jingdonkam ban pynlut ha kum kine ki prokram pynkupburom. Ka seng ka la pynmih ïa ka skul Lasara bad ka siew tulop na ka seng lyngba ka jingïarap ka dorbar shnong. Ka ju leit ai jingïarap ïa kito ki longïing kiba pang ba shitom bad ka seng ka wanrah ïa ka jingïatylli ki longkmie ha ka shnong bad ka dorbar shnong hi baroh kawei,” ong i kong War.Katba na ka liang u Assistant Rangbah Shnong ka Dorbar Shnong Mawkhar u Bah Ransom Sutnga ha ka jingkren u la pynpaw ïa ka jingsngewkmen ba ka shnong ka don ïa i DC napoh ka shnong ba dei ruh i dkhot ka Seng kynthei. “Watla ki duna kiba wan napoh ka EC member ka shnong ha kane ka prokram, na ka seng samla bad kiwei, hynrei ka Dorbar shnong hi kan ym ieh ïa ka seng kynthei jong ka shnong. Nga kynmaw ba ha u snem 1979 ha ka por ba nga dang shong class 3, ka skul ka ju ai ki award ïa ki khynnah pule hapoh ka Upper Primary, ka Lower Primary bad ha kane ka jingai khusnam baroh shi shnong ki ïa mih bad kane ka ai mynsiem ïa ngi kiba ïoh khusnam, bad dei da kane ka jingai mynsiem kaba nga la ïoh ban leit pule engineering namar kadei ha kato ka Sngi ba ïoh ka jingpynshlur. U nongpule ba nyngkong eh ba rung hapoh IIM dei na shnong Mawkhar namar ba la pynshlur lyngba ka jingai khusnam. Nga kmen shibun eh ba ka seng kynthei ka pynlong ïa kane ka jingai khusnam naba kane kan pynshlur ïa khynnah pule, bad kumjuh ruh kiba smat ha ki kam ïalehkai. Aiba kane ka khusnam kan ai mynsiem ruh ïa kiwei ki khynnah na kiwei ki shnong ba kin lah ban lehbha ïa ki jingpule jong ki,” ong u Assistant Rangbah shnong.Na ka liang i Dr. Careen E G Marbaniang ha ka jingkren ila ai mynsiem ïa ki khynnah pule ba kin long kiba trei shitom bad ba kin pdiang ïa ki jingpynthymmai ki ban sa wanrah da ka sorkar khnang ba ka jylla kan ym sahdien.Ha kane ka sngi ka Seng Kynthei ka sam khusnam ïa 5 ngut ki samla pule kiba la pass bha, ba kynthup ïa uwei uba la ïoh Gold Medalist ha ka 30th Inter School Karate Tournament 2024 ba la pynlong da ka AMKA u Samla Nathaniel Jasper.Katba kiwei pat ki dei ka samla Celina E Diengdoh 1st Division 90% tam ha ka Msc Clinical Psychology na ka Assam Down Town University, ka Samla Jolene V Diengdoh 1st Division 77% shaneng ha ka BA Examination Polsc na NEHU, u Samla Ebenezer A Lyngdoh 1st Division 82% shaneng ha ka ICSE Clas X, ka Samla Ashley M Lyngdoh 1st Division 75% shaneng ha ka ICSE class X, u Samla Pynmanbha Syiemïong ba ïoh 1st Division 87% MBOSE Science stream, u Samla Aimebankiew Tariang 1st Division 87% shaneng ha ka MBOSE Class XII Arts Stream bad ïa i Dr. Careen E G Marbaniang i nonghikai iba la ïoh ka State Award.La pynïaid ïa ka jingïalang da i kong M Nongrum, la ai jingrwai da u samla Haniel War bad la ai khublei da i secretary kong H D Lymba bad la pynbyrnia ïa kane ka sngi da i Aida C War, bad ha kane ka sngi na ka liang Deputy Commissioner ka East Khasi Hills i kong R M Kurbah i la ïarap sam khusnam sha u Bah Kyrshan Kharnaïor bad Emon kiba ju ïarap bha ïa ka seng Kynthei ka Shnong.",
"summary": "I Kong Silbi Passah i ba la ioh ia ka Padma Shri Award, iba long i kongsan ha ka jingpynkup burom ka Seng Kynthei Mawkhar Welfare Organisation ïa ki samla kiba pass bha ha ki jingpule, ha ki kam ïalehkai bad kumjuh ruh ïa i Dr, Careen E G Marbaniang, Assistant Teacher ka Mawkhar Christian Higher Secondary School iba la ïoh ïa ka State Award 2024, i la ong ba kane kan dei ka sngi sah kynmaw ïa ki khynnah pule ba kumno kin ïaid ha ka jingim jong ki bad i la ai khublei kyrpang ïa i kong Careen E G Marbaniang kum ka dak ka jingithuh ïa ki kam shakri, ka jingaiti halor ki kam pule puthi. I la ong ruh ba lada lah biang ka jingstad nalade yn ym donkam shuh ïa kiwei ki jaitbynriew na kawei ka jylla ban wan trei kumta dei ban im tip briew tip Blei, burom ïa kiwei, ïaid shaphrang da ka jingtipsngi, ban burom ruh ïa ki kmie ki kpa bad kiba halor naduh ki nonghikai. Katba i President ka seng kynthei Mawkhar i kong S N War iba la pawnam ha kylleng ka jaka na ka bynta ki kam babha ba i la leh, i la ong ba u snem 2004 u dei ka snem ban sah jingkynmaw namar la seng ïa kane ka seng kynthei ba hapoh ka seng ki longkmie baroh kidei ki dkhot bad ka don ruh la ki jong ki EC member kiba ju trei radbah ban pynduh ia ka kiad bad ban iarap ia ki longing baduk bad ban pynmih pisa da kaba pynlong ïa ki carnival, fate, food fest bad kiwei kiwei ki prokram. Ka seng ka la pynmih ïa ka skul Lasara bad ka siew tulop na ka seng lyngba ka jingïarap ka dorbar shnong. Ha u 2005 kane ka seng ka la register ïalade hapoh ka society ha ka 22.11.2005 bad la ïoh ka jingithuh. Na ka liang u Assistant Rangbah Shnong ka Dorbar Shnong Mawkhar u Bah Ransom Sutnga u la pynpaw ïa ka jingsngewkmen ba ka shnong ka don ïa i DC napoh ka shnong iba dei ruh i dkhot ka Seng kynthei. Ha kane ka sngi ka Seng Kynthei ka sam khusnam ïa 5 ngut ki samla pule kiba la pass bha, ba kynthup ïa uwei uba la ïoh Gold Medalist ha ka 30th Inter School Karate Tournament 2024 ba la pynlong da ka AMKA u Samla Nathaniel Jasper. Katba kiwei pat ki dei ka samla Celina E Diengdoh 1st Division 90% tam ha ka Msc Clinical Psychology na ka Assam Down Town University, ka Samla Jolene V Diengdoh 1st Division 77% shaneng ha ka BA Examination Polsc na NEHU, u Samla Ebenezer A Lyngdoh 1st Division 82% shaneng ha ka ICSE Clas X, ka Samla Ashley M Lyngdoh 1st Division 75% shaneng ha ka ICSE class X, u Samla Pynmanbha Syiemïong ba ïoh 1st Division 87% MBOSE Science stream, u Samla Aimebankiew Tariang 1st Division 87% shaneng ha ka MBOSE Class XII Arts Stream bad ïa i Dr. Careen E G Marbaniang i nonghikai iba la ïoh ka State Award.La pynïaid ïa ka jingïalang da i kong M Nongrum, la ai jingrwai da u samla Haniel War bad la ai khublei da i secretary kong H D Lymba bad la pynbyrnia ïa kane ka sngi da i Aida C War, bad ha kane ka sngi na ka liang Deputy Commissioner ka East Khasi Hills i kong R M Kurbah i la ïarap sam khusnam sha u Bah Kyrshan Kharnaïor bad Emon kiba ju ïarap bha ïa ka seng Kynthei ka Shnong."
},
{
"summarization_id": "261",
"url": "https://mawphor.com/ka-jingbun-bad-duna-ka-cholesterol-ka-ktah-ia-ka-jingkhiah-u-klongsnam-bad-ki-thiedsnam/",
"file_name": "ka-jingbun-bad-duna-ka-cholesterol-ka-ktah-ia-ka-jingkhiah-u-klongsnam-bad-ki-thiedsnam.txt",
"original_text": "Ka jingbun bad duna ka Cholesterol ka ktah ïa ka jingkhiah u klongsnam bad ki thiedsnam Ka jingjur ban don ka Cholesterol ka dei kaba lah ban ktah ïa ka jingkhiah krad u klongsnam bad ïa ka jingtuid jylli ka snam ha ki thied snam namar ka pynsuki bad khanglad ïa ka jingiaid beit ka snam ha ki theid snam kum ka jinglang ki thied snam.Ka jingduna palat ka ka cholesterol ruh ka lah ban buh jingma jingma ïa ka koit ka khiah u klongsnam. Ka jingjur palat ka Cholesterol ruh ka long kaba sniewbha ïa u klongsnam bad ka wallam ka jingkhanglad ïa ka jingtuid jylli ka snam ha ki thiedsnam bad jinglang ki tiedsnam. Ka jinglang tylli ki thiedsnam ka ktah bad khanglad jinglah ban tuidbha ka snam bad pynlong ïa u klongsnam ban tlor bor na bynta ban kynshait ka snam sha ki kynta jong ka met. Namarkata, ka jingjur palat bad jingduna ka Cholesterol ka don jingïadei bad ka jingma bad jingkhiah u klongsnam bad ki thied snam.Ki jingbam batei bad ka rukom im kaba tei ïa ka koit ka khiah ki dei kiba lah ban ïarap halor ka jingpynbiang halor ka jingdon ka Cholesterol. Ka jingkilan met manla ka por ka dei kaba lah ban pynbiang ka jingdon ka Cholesterol. Ki jingbam ruh ki don ka bynta kaba kongsan kaba lah ban pynbiang ïa ka Cholesterol ha ka met.Ka jingkynthup bun ka fibre ha ki jingbam ka dei kaba kongsan ka jingmyntoi ha ka liang ka koit ka khiah na bynta u klongsnam bad ki thied snam da ka jingpynbiang ban don ka Cholesterol. Ka jingkhiah u klongsnam ka dei ban don ïa ka Cholesterol ba kynthup ki jingbam ba bun ka ba fibre ne ki jhur.Ka omega-3 fatty acid ka dei kawei pat kaba ai jingmynto bad jingkhiah na ka bynta u klongsnam. Ka Omega-3 kam ktah satia halor ka jingdon ka Cholesterol hynrei ka kyntiew bad aibor ïa ka jingkhlaiñ u klongsnam. Ki jait jingbam ba bun bha ka omega-3 ki kynthup naduh dohkha, ki symbai shyieng bad walnut.Ki don ki jait dawai kynbat kiba donkan bad ba kongsan ka jingdon ka Colesterol kiba ngi ju pyndonkam ruh ha kaba shet jingshet ha ka liang ka koit ka khiah kum u shynrai, syieng bad rynsun, kine ki lah ban tehlakam halor ka jingdon kiew lane jingbun ka Cholesterol. U rynsun, sla lung jyrngam ba bamim, ki pudina ki long napdeng ki kynbat kiba lah ban tehlakam halor ka jingdon bun ka Cholesterol.",
"summary": "Ka jingjur bad jingduna ka Cholesterol ka don ka jingiadei bad ka jingma bad ka jingkhiah u klongsnam bad ki thiedsnam. Ka jingjur palat ka Cholesterol ka sniewbha ïa u klongsnam bad ka wallam ka jingkhanglad iaka jingtuid jylli ka snam bad ki thiedsnam. Ki jingbam ba dei ban bam na ka bynta ban tehlakam ïaka jingbun ki Cholesterol ki long ki jingbam ba bun fibre ne ki jhur,ka Omega-3 fatty acid, ki dohkha, ki symbai shyieng, walnut, shynrai, sying, rynsun, slalung jyrngam ba im, ki pudina bad ki dawai kynbat."
},
{
"summarization_id": "262",
"url": "https://mawphor.com/jot-ka-surok-nongjri-maheshkhola-phah-maramot-biang-ka-nhidcl-ia-ka-dhar-company/",
"file_name": "jot-ka-surok-nongjri-maheshkhola-phah-maramot-biang-ka-nhidcl-ia-ka-dhar-company.txt",
"original_text": "Jot ka surok Nongjri-Maheshkhola, phah maramot biang ka NHIDCL ïa ka Dhar Company Shillong, Naiwieng, 22: Ka National Highways and Infrastructure Development Corporation Limited (NHIDCL) ka la bthah ïa ka M/s Dhar Company kaba pyntrei ïa ka surok Nongjri-Maheshkhola ban maramot biang ïa kane ka surok hadien ba ka Khasi Students Union (KSU) dang shen ha ka jingjurip ka la lap ba kane ka surok ka la jot tang hadien katto katne ba ladep pyntrei.Ha ka jingïakren bad ki lad pathai khubor ha ka sngi Thohdieng u Bah Disparsing Rani uba long u nongwad RTI u la ïathuh ha ka 26 tarik, Risaw, 2024 hadien ka jingjurip jong ka KSU ka la lap ba ka surok Nongjri-Maheshkhola ka la sniew tang hapoh lai bnai.“Ka jubab RTI ba la ïoh na ka NHIDCL ka la pyntip ba ka la hukum ïa ka M/s Dhar Company ban maramot biang ïa ka surok ba la sniew,” u la ong.Katkum ka jubab RTI, la pyntip ba ka jingsiew bai lutksan ïa ka jingshim jaka ban shna ïa ka surok naduh 18 Mer sha Nongjri ka long T.37,85,92,396 klur. “Phin kyndit ban tip ba ki trai khyndew kiba hap hapoh ka Hima Maharam, ki nongshong shnong kim dei ki trai khyndew hynrei ka khyndew ka dei jong ka Hima bad ka dei ka khyndew jong ka Kur Nongjri bad ka kur Syiemiong,” la ïathuh u Bah Rani.“Ka pisa bai khyndew la siew sha ka Management Board Law Lyngngam Tilla and Pyndengtanglieh. Kane ka dei kaba pynïaid ïa ka pisa. Ki 400 ngut ki nongshong shnong kim dei ki trai jaka. Ka pisa ka ïoh beit ka Hima bad ka Kur.Ha kaba ïadei bad ka jingthmu jong ka Sorkar ban maramot ïa ki surok ha kylleng ka sor Shillong kaba la mang pisa T. 6,95,38, 296 klur u la ïoh ïa ka jingujor na ki nongniah kali Roller bad ki nongtrei kontrak kim shym la ïoh jingsiew satia la 6 bnai eiei.U la ïathuh, tang hadien ba la pan ïa ka RTI, ka tnat PWD (Roads) ka la khot biang ïa kine ki nongtrei kontrak ban trei ïa ka kam.Nalor kata, u la ïathuh ba u la pan jingtip ruh ïa ka kyrteng jong ki kontraktor kiba pyntrei ïa ki surok hadien ba la mih ka jingkynnoh ba ki don ki kontraktor kiba ïoh ïa ka “blind bill”.“Nangne shakhmat ngan wad thik pa thik ban lap, la ka don neem kum kata ka jingkynnoh khnang ban ïoh ïa ka jingtip kaba bniah kumno la pyntreikam ïa ka pisa ba la mang hynniew klur duna ban maramot ïa ki surok,” la ong u Bah Rani.",
"summary": "U bah Disparsing Rani, uba long u nongwad RTI ula iathuh ba ha ka 26 tarik Risaw 2024 hadien ka jingleit jurip ka KSU kala lap ba ka surok Nongjri Maheshkhola ka la sniew tang hapoh laibnai, bad ka NHIDCL ka la bthah iaka M/s Dhar Company ban maramot biang ia kane ka surok. Ka jubab RTI kalong ba ka jingsiew iaka jingshim jaka naduh 18 mer sha Nongjri ka long T.37,85,92,396klur ,haka baki hap ban siew sha ka Management Board Law Lyngngam and Pyndengtanglieh, kata ka mut sha ka hima lane ka kur ( kur Nongjri bad kurSyiemiong). Ka Sorkar la bthah ban maramot ia kylleng ka sor Shillong hakaba kala mang pisa kumba T. 6,95,38,296klur Bala ioh jingujor na ki nongniah Kali Roller bad ki nongtrei kontrak. Ka tnad PWD(Roads) kala pyntrei biang iaka surok ha ka jingkhmih bniah ioh don ki kontraktor kiba pyndonkam da ka blind bill."
},
{
"summarization_id": "263",
"url": "https://unongsainhima.com/2024/10/15/kylla-politics-pynban-ka-exam-matrik-ne-sslc-exam/",
"file_name": "Kylla_Politics_pynban_ka_Exam_Matrik_ne_SSLC_Exam.txt",
"original_text": "Babu Kular KhongjiremKa jingthmu jong ka Sorkar MDA-II ha Meghalaya hapoh ka jingïalam jong ka NPP ban pynmih ïa ka kot ïarap (guide/help books) ban ïarap ïa ki khynnah pule kiban ïaleh ïa ka Exam SSLC 2025 ïa kaba la tip kum ka ‘CM Impact, A Guide Book For SSLC Examination 2025 ‘ ka la kylla long pynban mynta kum ka rynsan jong ka kam saiñ hima sima (political issues) jong kane ka sorkar MDA-II. Ym tang katta, ka seng liang pyrshah, ka VPP ka la kynther tyngeh ïa kane ka rukom ïalap politic barieh (hidden political agendas) jong ka NPP.Ki don bun bah ki mat ba ki paidbah ki dei ban tip, ban shai bha bad ki dei ruh ban da peit mat syndon bha kdar ïa ki buit siañti jong kane ka sorkar MDA-II hapoh ka jinglam khmat jong ka NPP namar la plan ïa ka da kita ki ‘riewstad, ki ‘riew shemphang ba tbit bha kiba la thung khnang ka sorkar (consultants) khnang ba ki ‘riew paidbah kin ym tip ne sngewthuh eh hynrei kin shu ngop beit bad ngat ldui-ldui ha ka jingriam (political trap) ba stad jong ki. Kane ka la dei ruh kajuh ka plan ba ki la leh ha ka sorkar pdeng (central govt.) jong ka NDA ha Delhi. Ka sorkar NDA ha Delhi ka la leh ïa baroh ki scheme, ki kam pynroi bad kam leh bha ïa ki paidbah ha ka kyrteng Prime Minister lut.Hangne ruh ki la sdang leh hi kumjuh da kaba ai kyrteng lut Chief Minister. Hynrei hangne pat, ka shap jong ka NPP ka dei ka Kot (Book) bad la plan lypa ruh ba ki khynnah pule SSLC 2025 kin sa dap 18 snem ha u snem 2028, kumta, kin sa ïa thep ruh ïa ki vote jong ki ha ka dur Kot ka NPP ha u snem 2028.Ka kot Guide Book kaba donlang ka dur u Chief Minister ha kane ka Guide Book ka lam lynti imat shata. Hynrei, ka rukom sam pat ïa kine ki Guide Book sha ki nonghikai jong ki skul kim long satia kiba ryntih (not uniform and unfair). Kito ki skul kiba pynlong kum ki centre jong ka Private SSLC Selection Test ki ïoh ïa kane ka Guide Book katba kito pat ki bym dei centre Private Selection Test kim ïoh satia, la shu phah peit hi na website jong ka MBOSE. Kane ka mut ba ka sorkar ka sam ïa kine ki Guide Book tang kumba shi pawa na ki skul kiba don ha ka Jylla katba lai pawa pat kim ïoh Guide Book satia. Lada ka sorkar kam lah ban sam lut sha baroh ki skul, kaba kum kata ka sorkar ka long ka sorkar kaba leh shiliang khmat.Kawei pat kaba kham shyrkhei bad ima ka long, ba kane ka sorkar MDA-II ka la sdang ban mushlia (political interferences) ïa ki bor pynïaid Exam jong ka MBOSE kaba long ka bor pynïaid Exam ba laitluid (autonomous body) naduh ki por mynshwa. Hynrei mynta pat, imat ka MBOSE ka la kylla long pynban tang kum ka ñiangkohnguh (political agency) jong ka sorkar. Lada ka long ha kane ka rukom, kan don ka jingma kaba shyrkhei bha ïa ki nongïakhun ïa ka eksam SSLC/HSSLC hadien- habud. Lada shah mushlia ha ka Sorkar (political interference), kan sa poi ka por ba kito ki khynnah kiba ïajan ne ithuh ïa ki politicians kin pass bha beit ïa ka Exam SSLC/HSSLC katba kito pat ki bym ïadei ne ïajan bad ki politician kin shu pheil ei wat lada ki leh bha ha ki Exam kumba long ka Exam applai (apply) kam sorkar ha kine ki por.Hynrei kaba kham ma bad kham shyrkhei shuh shuh ka long ba ïoh mih sa ka pyndam sia lieh (white ink) ha ki mark jong ki khynnah SSLC/HSSLC lada ailad ïa ki politician ban korbar ne tuklar ïa ka kam Exam. Lada u/ka khynnah ka ïoh 08, ki bor ba halor kin phah pyndam sia lieh noh ban pynlong ïa 08 mark sha ka 80 mark kumba jia ïa ka kam thung nonghikai skul ha kito ki snem kiba la dep. Ki paidbah ki dei ban husiar bha ïoh ka jia shisha kane ka apot ïoh ba ym myntoi shuh ban ïa babe hadien.",
"summary": "Ka sorkar MDA-II ha Meghalaya hapoh ka jingialam jong ka NPP ka la wanrah ia ka kot jingbthah kaba la ai kyrteng \"CM Impact, A Guide Book for SSLC Examination 2025\" ban iarap ia ki samla pule kiba pynkhreh ia ki eksamin SSLC. Hynrei ka seng pyrshah VPP ka la kynnoh ia ka NPP ba ka pyndonkam ia katei ka kot jingpyniaid ban pyniaid shakhmat ia ki buit sianti sain pyrthei jong ki, da kaba bud ia ki rukom ka sorkar pdeng. Ka VPP ka kynnoh ba ka sorkar ka pyrshang ban pynngop ia ki samla thep vote khamtam ia kito kiba dap 18 snem ha u snem 2028 lyngba ka jingsam ia ki kot. Shuh shuh, la kynthoh ba ka jingsam ia ki kot kam long kaba iaryngkat, ha kaba ki centre Private SSLC Selection Test ki ioh kham bun ki kopi, katba kiwei pat ki skul kim ioh satia. Ka VPP ka la pynpaw ruh ia ka jingsngewkhia halor ka jingwan mushlia jong ki sain pyrthei ha ka MBOSE, ka kynhun bor pyniaid Exam ba laitluid. Kane ka lah ban wanrah ia ka jingleh shilliang ha ki eksamin ki ban sa wan ha kaba kito kiba don jingiadei bad ka sain pyrthei kin ioh jingmyntoi, kumta ka lah ban pynthut ia ka jinglong hok jong ki eksamin SSLC/HSSLC."
},
{
"summarization_id": "264",
"url": "https://mawphor.com/ka-jingbamsap-bad-ka-jingsahdien-ka-jylla/",
"file_name": "ka-jingbamsap-bad-ka-jingsahdien-ka-jylla.txt",
"original_text": "Ka jingbamsap bad ka jingsahdien ka jylla K atno ngut kita kiba sngewthuh iaka jingmut jongka kam bamsap la ka long ha ka jylla ne ha ka ri? Bunsien la ju ioh sngew ba ki paidbah na ka por sha ka por ki ju ïakren shaphang kata ka kam bamsap bampong la ka long ha ki shnong ki thaw, ha ki District ne wat ha ka jylla ne ka ri, hynrei bunsien ka jingïakren ka la shu kut tang ha ka lyer bad kim sngewthuh pat ïa ka jingmut ba shisha jong ka kam bamsap.Haba kren shaphang ka kam bamsap bunsien ruh ka ju mih kata ka jingkynnoh tang ïa ki nongmihkhmat (MLA &MDC) bad ïa ki ophisar sorkar, hynrei haba bishar bniah pat ïa kane ka kam bamsap mynta ka la rung lut ha baroh ki bynta kata naduh ki kam shnongkam thaw, ki kam ïing kam sem, kam seng, kam niam, kam Balang bad kiwei kiwei, kaba la pyntroiñ shisha ïa longbriew manbriew ha ka jylla bad ka thaiñ hi baroh kawei.Katei ka jingsahdien hi kadei namar ka don ka daw tynrai, kata ka bamsap ha ki bun rukom, da ka pisa, da ki kam, da ki jingïa pyrshah bad kiwei kiwei kiba long thik kum ki thliem kiba kjit bad bam klop ia ka hok jong u paidbah ba ka sorkar jylla ne sorkar pdeng ka la ju ïarap kyrpang lyngba ki kam pynroi jong u paidbah.Sngew sangsot ban phai sha ki jaka nongkyndong kiba hap mad tang da ki jingeh suda ha ka jingim kata naduh ka jingduna ki umbam umdih, ki lynti ki synkien, ka koit ka khiah bad kiwei kiwei pat ki kam pynroi ha kaba la ju ïa kynnoh ba dei namar ba don kata ka jingbamsap ïa ka hok u paidbah.Ha kawei ka bynta, ka jingkren ba sahdien ki kam pynroi ka dei na ka daw ka jingdon jong ka kam bamsap ka long kaba don nongrim, hynrei ban ong pat ba ka dei 100 persen tang na ka daw ka bamsap ka dei ka kam ka bym lah ban pdiang namar bunsien wat ki paidbah ruh ki ngop ha ka kam bamsap ha kaba kim ju pyrkhat ïa lade ba ki bamsap hynrei ki kloi ban kdew pat ia ki nongmihkmat bad ki ophisar sorkar.Lah ruh ban kdew shai hangne ba ka kam bamsap mynta ka la rung ha man la uwei pa uwei u briew khamtam ha ka por elekshon ba ki paidbah ki ju biej ïa ki sbai rupa kaba ki ju ïoh tang ha ka shi khyllipmat jong ka por elekshon hynrei ynda la kut katei ka aïom ksiar pat ki ju lynñiar ba duna kane katai kaba dei na ka jingleh bakla khlem da bishar bniah shuwa ban kner ïa ki Kti.Hap ruh ban kynnoh ba ka kam bam sap mynta ka la rung ha man la uwei pa uwei u briew kaba ngim da donkam ban shu kynnoh ne ban pynkitpap tang ïa kiwei bad lada ki paidbah ki sngewthuhshisha ba ka kam bam sap ka ktah ïa ka imlang ka sahlang bad ka roi ka par upaidbah ka la dei ka por ba ki hap ban ia pyrkhat arsien na ka bynta ban shim ia ka jingkitkhlieh hynrei ki dei ban pyrkhat ba ïa katei ka kam donkam ban rat dyngkhong shuwa ïa lade shimet bad nangta sa peit ïa kiwei.Kumba ong ka ktien riewstad, “wat peit ïa u thngiat kiwei, hynrei peit shuwa ïa u khung…..” bad dei hangta ngin sa lah ban pynduh pyndam bad ban pynduh jait ïa ka kam bamsap bampong ha ka imlang ka sahlang, ha ka ri ka raid bad ha ka jylla bad ka ri hi baroh kawei.Ym lah ruh ban len ba wat ha kane ka juk jong ka jingbamsap, hynrei dang don pat kiba khuid bad kiba kwah shisha banpynduh jait ïa ka kam bamsap ha kaba la donkam ban ai ruh ban ai ïa kajingïaroh. Ka jingkylli pat ka dang mih shuh shuh ba la jin ba man la uwei pa uwei u nongshong shnong u khuid ka mynsiem bad u don ïa ka jingïohi jngai na ka bynta ka bha ka miat, ka roi ka par jong ki paidbah, kam don jingeh satia ban pynduh jait ïa ki kam bamsap kiba long ki kruiñ kiba ktah ïa ka kam ïap kam im jong ki paidbah.Lada ngi kwah ba ka imlang ka sahlang kan long kaba khuid to ngin ïa phai khmat khyndiat kiei ki jingjot ba wan rah ha ka imlang ka sahlang da ka jingdon ka kam bamsap. Khlempep ka jingjot kaba wanrah na ka jingbam sap ka ktah lut ba baroh ki bynta jong ka imlang ka sahlang ha kaba lada phai sha kino kino ki bynta ruh ngi la long lypa kita kiba shah knieh jubor ne knieh jyndat ïa ka hok kaba ngi dei ban ïoh. Bad dei namar kata ba ki shnong ki thaw, ki ri ki Raid bad ka jylla ka dang sahdien ha baroh ki liang kiba dei ki daw tynrai ba mih na ka jingdon ka jingbamsap bam phong.Namarkata, shim ïa ka jingkitkhlieh ïalade shimet bad manla u nongshong shnong na ka bynta ban pynduh jait ïa ka ka kam bamsap kaba long ka tynrai ban wan rah ïa ka jingsahdien ha ka jylla bad ka ri.",
"summary": "Haba kren shaphang ka kam bamsap bunsien la ju mih ka jingkynnoh tang ia ki nongmihkhmat ( MLA&MDC) bad ki ophisar sorkar hynrei, haba bishar bniah pat iakane ka kam bamsap ka la rung lut ha baroh ki bynta kata ha ka shnong ka thaw, ka iing ka sem, ka Niam ka balang bad kiwei kiwei ha ka liang ka pisa, ki kam bangi leh, bad jingiapyrshah kiba pyntroiñ shisha iaka longbriew manbriew haka jylla bad ka thaiñ hi baroh kawei. Ka don ka jingong ki riewstad, \"wat peit ia u thngiat kiwei hynrei, peit shwa ia u khung\", bad dei lyngba ka jingkitkhlieh ban rat dyngkhong iaka bamsap nalade shwa bad sa peit ia kiwei. Don ruh ki paidbah kiba dang khuid kiba kwah ba ka imlang sahlang kan lait na ka jingjot. Namarkata, ki nongshongshnong baroh ki dei ban pynduh jait iaka bamsap kaba long ka tynrai ban wanrah iaka jingsahdien ha ka Jylla bad ka ri."
},
{
"summarization_id": "265",
"url": "https://mawphor.com/da-ka-kam-khalai-ban-pyndap-ia-ka-jingdonkam/",
"file_name": "da-ka-kam-khalai-ban-pyndap-ia-ka-jingdonkam.txt",
"original_text": "Da ka kam khalai ban pyndap ïa ka jingdonkam! Ka jingthmu jong ka sorkar jylla ban shah ne ban wanrah ïa kata ka ktem khalai ba la tip kum ka ‘Casino’ ha Khanapara, Ri Bhoi District ka la wanrah ïa ka jingkhih win ha ka jylla baroh kawei. Wat la officially ym lah ban ong ba ka Jylla Meghalaya dei ka jylla Khristan ne ka Christian State namar ba ka ri India hi baroh kawei ka dei ka ri ba laitluid ki jait niam ne Secular Country, hynrei la ju tip ieit ïa kane ka jylla kum ka Christian State. Kumta ka jingthmu jong ka sorkar ban wanrah ïa katei ka ktem khalai ha katei ka jaka jong ka jylla ka ktah haduh katta katta ïa ka jingsngew jong kiba bun ki khristan khamtam ïa ki nongialam jong ki balang bapher bapher. Kat kum ka jingïatwad jingmut na kiba bun ki nongshnong shnong ka jylla hi ki kubur bad ka jingwanrah ïa ka ktem khalai ka long ka jingtim ia ki longïing kiban ngat ha ka, kumba u khasi wat ïa ka saitkhnam ruh haba la pynlong khalai ïa ka u khot da ka Tim.Yn baroh u dap u thap uba tip bad shemphang haduh katno kata ka ktem Khalai Casino kan ktah ïa ka imlang sahlang, hynrei tang kawei ka jingshisha kaba ki paidbah ki donkam ban tip ka long ba ka nongbah Las Vegas ha America ka dei kawei na ki ktem Khalai Casino kaba heh tam ha ka pyrthei lah ban ong bad la jutip ïa kane ka Nongbah kum ka Sin City ne kata ka nongbah jong ka Pop. Ha ryngkat katei ka Ktem Khalai Casino sa kiei dei ki jingsniew ki ban dang rieh kat haduh ban jer ïa katei ka nongbah da ka nongbah jong ka Pop. Dei na kata ka daw ba ki balang khristan ki sngewkha haduh katta katta ban tip ba kum katei ka ktem kan ïoh ban phrung khlieh ha kane ka jylla baieit jong ki briew kiba dang lait na kiba bun ki jingsniew kiba shyrkhei ban ïa nujor bad kiwei pat ki nongbah wat tang hapoh ka ri India hi ruh.Ki don ki briew kiba ong kan leh aiu da wan kata ka Casino ruh namar hangne ha ri Khasi ka khalai ka la long lypa kaba jubor khmatam lei ha kaba phai sha ka Tim ! Ñiuma wat ka Tim hi ruh ka la pynjot ïa kiba bun ki longïing tang kiba mad ki tip ia kata, hynrei haba bishar ïa kane ka tim ka dang long tang i ei i ei i barit ban ïanujor bad kat kata ka Casino kaba yn pynkhalai khlem sangeh bad katno kan long ka jingbrai kaba shyrkhei ia kito kiba ïakyrsum ha kane ka jyrsieh. Ka tim la kumno kumno ruh tang shi sien shi sngi kata ha ki 2 tylli ki round bad katta ruh ka ïaid ryngkat ryngkat bad ka rangbiria u Khasi kaba long kawei na ki rukom im jong ki riew rim.Hooid naka bynta jong ka sorkar kam don kaei kaei kaba sniew la da la ithuh ïa ka da ki bor ka aiñ , namar ba ka jingthmu jong ka sorkar hi ka long beit kumno ban kyntiew ïa ka jingïoh lum khajna lyngba jong katei ka ktem khalai. Hynrei ym lah ban len ïa kiei kiba rieh sha lyndet lada kan dei ban sdang ïa katei ka kam naduh nyngkong eh ka jingmyntoi shimet kan trei borbah bad kito ki briew kiba ïadonbynta ha kaban kyrshan ba ka kam ka dei ban urlong, naduh ki riew shimet haduh ki sengbhalang, ki bor shnong bor thaw bad kiwei kiwei. Ka jingïoh jingmyntoi kan pynlong ïa kiba bun ban iatreilang ban pynpoi ïa ka kam sha ka jingthmu.Ka la don ka jingong ba ka sorkar ka kyrduh pisa dei na kata ka daw ka donkam ban thaw ïa ki lad ki lynti kumno ban wanrah ïa ka khajna kaba heh. Ki don ruh ki jingpynshalai ba hana yn lah ban peit ïa ka jingeh jong ki nonghikai lyngba ka khajna ban ïoh lum nangtei. Hooid kan lah ban long kumta hynrei kin don shibun kiwei pat ki jingsniew ki ban kha roi hadien ba katei ka ktem kan ïoh ban pyiar bad suhthied bad kan poi ka por ba kum ka jaidbynriew kaba dang tip ïa ka akor ka burom kin ym lah leh ei ei shuh wat lada kin babe ruh.Ka long kaba i don jingkyrmen ban ïohi ïa ka jingmih jong ka Ri Bhoi Dorbar bad ki sengbhalang ban pyrshah ïa katei ka rai jong ka sorkar ban ïaid shaphrang ban tei ïa katei ka ktem pynkhalai Casino ha katei ka bynta jong ka Ri Bhoi District. Kyrmen ba yn lah ban khang syndon ïa katei ka jingthmu ban lam sha ka jingpynjot ïa kiba bun.",
"summary": "Ka sorkar jylla kala thmu ban wanrah ia ka Casino ne ka ktem khalai ha khanapara, ri bhoi district. Ka jingthmu jong ka sorkar ban wanrah ia katei ka ktem khalai ha katei ka jaka kala ktah shibun ia kiba bun ki kristan bad ki nongialam niam bapher bapher jongka balang namar ka sorkar ka thmu beit kumno ban kyntiew ia ka jingiohlum khajna lyngba jong katei ka kam khalai. Ka jingioh jingmyntoi kam pynlong sha kiba bun ban pyntreikam ban pynpoi ia kam sha ka jingthmu. Kumta ka sorkar ka thaw ki lad ki lynti kumno ban wanrah ia ka khajna kaba heh namar ka daw ka long ba ka kyrduh Pisa ba lyngba katei ka khajna ba la iohlum ka lah ban peit ia ki jingeh jong ki nonghikai."
},
{
"summarization_id": "266",
"url": "https://mawphor.com/ka-ishu-block-i-bad-block-ii-ki-sohkyrdot-ia-ka-sorkar-mda-2/",
"file_name": "ka-ishu-block-i-bad-block-ii-ki-sohkyrdot-ia-ka-sorkar-mda-2.txt",
"original_text": "Ka ishu Block-I bad Block-II ki sohkyrdot ïa ka Sorkar MDA Ka jingïapynbeit pud hapdeng ka Meghalaya bad ka Jylla Assam na ka bynta ki hynriew tylli ki jaka kiba don hapdeng ka jingïakajia pud ki la long u sohkyrdot uba jyrwit jyrwat haduh katta katta ïa ka Sorkar Meghalaya bad ïa ka Sorkar Assam. Kine ki ar tylli ki jylla ki la ïakynduh mawsiang ha kane ka jingïapynbeit pud naba ki don ki shnong kiba ju don naduh hyndai hynthai ha ka jyllla Assam kim kwah ban leit sha ka jylla Meghalaya bad ki don pat ki shnong na ka jylla Meghalaya kim kwah satia ban shah khynñiat sha ka jylla Assam.Une u sohkyrdot uba la thaiñ sohkyrdot la san phew snem kynthih u buh jingeh ïa ki shnong kiba don ha ki shnong khappud kiba la ïakynduh mawsiang na ka daw ka jingbym ïabeit bad ïasngewthuh jingmut. Haba bishar ïa ka jingïakajia ha khappud la shem ba ka Sorkar Assam kaba kham leh hymmen ka la kyntur pud na ka por sha ka por. Ka jingshah pynngat jong ki shnong kiba don ha ka Block-I bad ki shnong kiba don ha Block-II ka dei na ka daw ka jingleh ka Sorkar Assam. Ka jingïai kyntur pud ka Assam sha kine ki shnong kiba don ha khappud ka la wanrah ïa ka jingeh jong ki paidbah ha kane ka jingïapynbeit pud. Kliaw! ka Assam ka ap kmang ban ïoh klun lut ïa ki jaka kiba ladep kyntur jubor ha kine ki san phew snem kiba la leit noh.Ka nuksa kaba la paw tyngkreiñ ha ka jingïapynbeit pud ka paw shai ba ki paidbah kim hun satia. Ki paidbah jong ki shnong khappud kiba shong basah ha Khappud bad ka Jylla Assam kiba mad ïa kane ka jingsyrtok bad kiba im syier mynsiem ki shu duwai miet la bad sngi ban lait na ka jingshah khynniat sha ka Jylla Assam namarba kim tip satia aiu u Myntri Rangbah ka Jylla Meghalaya u Conrad Kongkal Sangma bad u Myntri Rangbah jong ka Sorkar Assam u Himanta Biswa Sarma ki ïasoi ha ka Dulir jingïasngewthuh jingmut lane ka Memorandum of Understanding hakhmat u Myntri ka tnat Kam Pohing ka ri u Amit Shah ha New Delhi.Kaba sah mynta ka long ba kine ki shnong khappud kin shu ap sa tang ïa ka rai kaba mih na ka Parliament jong ka ri India ka ban ai jingmynjur halor kane ka jingïapynbeit pud bad ynda ka tnat Survey of India ka la leit sorjamin ïa ki shnong ha khappud khnang ban dro ïa u laiñ jong ka Map kaba thymmai ka ban pynïakhlad ïa ka jylla Meghalaya bad ka Jylla Assam.Ki nongïalam jong ki shnong kiba shong ha Block-I bad ha Block-II da ka jingsyier mynsiem thot thoh ïoh ba ka jingïakren pynbeit pud ha ka kyllla kaba ar (Phase-II) kan kylla khongpong da kumwei pat, kim banse ban leit tied ïa ka jingkhang jong ka Sorkar Jylla haduh tyngkong jong ka Secretariat khnang ban pynkynmaw lypa ïoh ba ka jingangnud jong ki ban ïaineh bad ïasah ha Meghalaya kan jia long markhongpong.Ka West Jaiñtia Hills bad ka Ribhoi District ki dei ki ar tylli ki District ha ka Jylla kaba mad jingeh bha na ka jingleh donbor ka Jylla Assam namar ka ïohi ba ka Sorkar Meghalaya ka shah jem baroh shikatta ki snem. Lada ka Meghalaya ka dei kaba la ïoh la don ïa u pud u sam uba biang bad uba thikna, ki khun ki hajar bad ki paidbah nongshong shnong kin ym mad ïa ki jingshah pyndik wat haduh u pud ban kin shah dkhat jubor ka jingim ha ki Pulit ka Sorkar Assam bad ha ki mynder ri Nepali kiba wan buhai shnong ha ki shnong khappud ka Meghalaya bad Assam. U paidbah nongshong shnong ka Jylla, um pat klet ïa ka jingsynreit kuli ki pulit Assam ïa ki paidbah ha Iew Langpih, West Khasi Hills District ha kaba saw ngut ki rangbah Khasi ki la duhei ïa la ka jong ka jingim bad ïa ki jingshah thombor jong ki paidbah Khasi Pnar ha Khappud.Ki paidbah kiba shong basah ha ki bynta khappud ki sngewthuh shai ba ka Sorkar Assam kam burom satia ïa ka Status Quo ba la ïasoi bad ka Sorkar Meghalaya. Ka jingshah jem bad ka jingaimon ka Sorkar Meghalaya ka pynlong ïa ka Sorkar Assam ban phah pyntieng pynsmiej da ki shipai ki swar ban pynkbum da ki ktang suloi khnang ba ki paidbah Khasi kiba shong ha ki shnong khappud kin kohnguh bad kin pyndem hakhmat ka Sorkar Assam.Lada phai sha Block-I, ki shnong kiba ïatakhuh bad ka Jylla Assam ki mad ïa kajuh ka jingshah pyndik namar ki paid Khasi Pnar ki la mad teng ïa ka jingkylla phetwir ha la ka jong ka ri tang namarba ki sheptieng ïa ki ktang suloi jong ki Pulit Assam kiba pyntieng pynsmiej ïa ki paidbah thik kum ki lehnoh.Haba bishar ïa ki High Level Meeting hapdeng ki heh ophisar ka Sorkar Meghalaya bad Assam ki shu long tang kum ki jingïalang dih sha dih coffee ba pyngngad jabieng namar ynda la kut ka jingïalang, ki paidbah ki ïai mad hi ïa kajuh ka jingeh.Lada ka Sorkar MDA ba la ïalam da ka NPP ka don shisha ïa ka jingsngewkhia ïa ka jingim jong ki paidbah kiba shong basah ha khappud ka ladei ban im sngi ban wad ïa ki lad ki lynti ban pynkut noh ïa kane ka jingshah klun ha ka Sorkar Assam khamtam ha ka jingïapynbeit pud jong ka kylla kaba ar (Phase-II ka ban sa long la kumno kumno ha u bnai Jylliew lane Naitung mynta u snem 2022.",
"summary": "Ka Ishu Block 1 bad Block 2 kadei ha West Jaintia Hills bad ha Ri _Bhoi District bad la don u sohkyrdot iaka sorkar MDA uba la thaiñ la 50 snem kynthih halor ka jingia leh donbor ki jylla Assam. Ka sorkar Assam ka la shu kyntur pud haka ba ka la pyntieng pynsmiej iaki paidbah kiba shong ha kine ki khappud, namar ba Kim tip aiu u Myntri Rangbah ka jylla Meghalaya u Conrad .K.Sangma bad u Myntri Rangbah ka jylla Asaam u Himanta Biswa Sarma ki iasoi ha ka Dulir jingiasngewthuh jingmut lane ka Memorandum of Understanding bad u Myntri ka tnat Kam pohing u Amit Shah ha New Delhi. Ka ba sah kalong ban shu ap iaka Rai naka Parliament ban dro noh ia u laiñ jong ka Map ba thymmai haka jingpynbeit pud haka phase 2 kaban sa long la kumno kumno ha u bani Jylliew ne Naitung. Ka sorkar MDA kadei ban shimkhia noh na bynta ban pynkutnoh iaka jingiakajia pud hapdeng ka jylla Meghalaya bad jylla Assam."
},
{
"summarization_id": "267",
"url": "https://unongsainhima.com/2023/07/26/kyntait-ka-kurim-ia-ka-jingkam-ki-pulit-ba-donkti-u-richard-ban-pynshit/",
"file_name": "Kyntait_ka_kurim_ïa_ka_jingkam_ki_pulit_ba_donkti_u_Richard_ban_pynshit.txt",
"original_text": "Tura, Naitung 25:U nongïalam seng samla ka TMC, u Richard Marak, uba la ïakhun pyrshah ïa u Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma, na South Tura konstitwensi (na ka tiket TMC) u la shah kem halor ka jingkynnoh ba u la sam pisa sha ki paidbah, kiba la shah kynnoh donkti ha ka jingkulmar kaba la jia ha ka Lah Sngi U Blei ha Tura.Ki pulit ka WGH ki la kem kumba 22 ngut ki briew naduh hynnin janmiet ba kynthup ïa u nongïalam ka TMC.Ha ka jingïakren jong u DGP bad ki lad pathai khubor ha Shillong, ka daw halor ka jingshah kem u Marak la kam ba ka dei namar ba u la pynshit bad sam pisa sha ki nongïakhih ban ïaid shakhmat bad katei ka jingkulmar.Kumba ka long, u Richard dang shen u la don jingshitom ha u klongsnam bad u la koit dang ha kane ka shi bnai ba la dep.Haba kren halor ka jingshah kem, ka kurim jong utei u nongïalam ka TMC, ka Jigame Marak, ka la kam ba u Richard um don bynta eiei ha katei ka jingjia naba u don beit bad ka baroh shi sngi ha ka 24 tarik mynta u bnai.“U Richard um don bynta eiei naba u don beit ha ïing bad nga. Um shym la mih na ïing bad ïa kane lah ban pynshisha da baroh ba kynthup ïa ki paramarjan jong ngi. Ka daw jong ka jingpyntikna jong nga ba um don bynta ka dei namarba nga la shah puid (gall bladder operation) bad la pyllait ïa nga na Mission Hospital, Tura ha ka por 1 baje hynnin mynsngi. U la don beit bad nga naduh ba ngi poi ha ïing, te hangno kata ka jingïadon bynta jong u,” buh jingkylli ka Jigame.Ka Jigame ka la pyntikna ruh ba lada ka jingshah kem jong u ka long tang haba ïadei bad ka jingjia kaba la jia hynnin ka sngi, kata kam don jingkylli hi ruh ba u don bynta.“Nga la thiah aspatal ha ka Sngi Thohdieng, shah puid ha ka Sngi Saitjaiñ bad la pyllait ïa nga ha ka Lah Sngi U Blei. U la don beit bad nga bad kiba don sawdong jong ngi, ki lah ban pynshisha ïa kane,” ka la ong.Halor ka jingïakhih shah thngan, ka la ong ba ïa kane la leh na bynta jong ka jaidbynriew baroh kawei bad ym na bynta kano-kano ka seng saiñ pyrthei. Mano-mano ruh ki lah ban ïashim bynta bad kumta kam don jingkylli ban ong ba man la kawei-pa-kawei ka seng jong ka Jylla ka la shim bynta. Ki la leit namar ka jingkwah jong ki.Ka Jigame ka la bynrap ba hadien ba la kem ïa u Richard, ym shym la ïathuh ruh sha ka ïa ka daw halor ka jingshah kem jong u.“Haba nga la leit sha thanat, nga la ïohi ba la set ïa u bad kylli na ki ïa ka daw. Ki la ong ba kim don jingtip namar ïa ka mukotduma la khmih hi da u SP. Ym shym la kem ïa u hynrei la shu set ïa u. Nga la lah ban ïakynduh ïa u tang hadien ba la pynbor namar ngi kum ki bahaïing hasem ngi don hok ban tip balei,” ka la ong.Haba ïathuh halor ka jingwan kem, ka Jigame ka la ong ba baroh ki la don lut ha ïing bad ki dang ïa dih sha, ha kaba kumba 30 ngut ki pulit ki la wan ban ker tawiar ïa ka ïingsah jong ki.“Ki la wan i kumba u dei u nongleh kam sniew ba snar bad phah ïa u ban wan bad ki. Haba u Richard u la buh jingkylli balei bad la ki don ‘warrant’ ne em ba ïadei bad ki kot ki sla, uta uba dei peit, u la tan bad ïalam noh ïa u,” ka la bynrap.",
"summary": "U Richard Marak, nongialam seng samla ka TMC, uba iakhun pyrshah ia u myntri rangbah ka jylla u Conrad K. Sangma na South Tura Konstitwensi u la shah kem, ha ryngkat 22 kiwei pat, halor ka jingkynnoh ba u sam pisa bad pynshit ia ki paidbah ban iakhih bad wanrah jingkulmar ha WGH. U DGP u la pynpaw ba u Richard u la pynkhih bad bei tyngka ïa katei ka jingïakynad. Hynrei ka tnga jong u Marak, ka Jigame Marak, ka la kyntait ïa katei ka jingkynnoh, da kaba kam ba u Richard, u la don lang bad ka ha ïing baroh shisngi ha ka 24 tarik u bnai. Ka la kdew ba ka la shah sumar bad dang shu pyllait ia ka na hospital. ka Jigame ka la ong ruh ba ka jingshah thngan kaba u Richard u la iashim bynta ka dei na ka bynta ka jaitbynriew, ym na ka bynta kano kano ka seng sain pyrthei. Ka la pynpaw ia ka jingsngewsih halor ka jingbym shai ka jingshah kem jong u, namar ba ki pulit kim shym la ai daw da kaba ong ba katei ka kam ka dang don hapoh ka jingtohkit jong u SP."
},
{
"summarization_id": "268",
"url": "https://mawphor.com/lada-kiew-ka-kam-jngohkai-pyrthei-kiew-ka-ioh-kam-ioh-jam-ki-samla/",
"file_name": "lada-kiew-ka-kam-jngohkai-pyrthei-kiew-ka-ioh-kam-ioh-jam-ki-samla.txt",
"original_text": "Lada kiew ka kam jngohkai pyrthei kiew ka ïoh kam ïoh jam ki samla Ka kam jngoh kai pyrthei kadei kawei na ki kam ba ka sorkar ka ju ïai pynbna na ka por sha ka por ba kan shim khia ban pynkylla ïa ka kum ka kam karkhana ban pynioh kam ïoh jam ïa ki samla hapoh ka jylla ba kin nym shaniah tang ha ki kam sorkar hynrei ba kin lah ban ïeng ha la ki jong ki kjat da katei ka kam. Hooid ym lah ban len ki la don bun shisha kiba ïoh jingmyntoi na kane ka kam hynrei kaei kaba donkam ka long ba ka sorkar jylla lyngba ka tnad kam jngohkai pyrthei (Tourism) ka dang donkam shuh shuh ban dang pynbha bad pynjanai ïa kane ka kam bad jaka jngohkai kiba don ha kane ka jylla.Ka jingpynbha ïa ki jaka jngohkai kam dei eh ban leh tang shisien leh la biang hynrei ban peit bad maramot bad pynbit pynbiang ïa ki kat kum ki jingdonkam bad dawa jongka por. Ban kyntiew ïa kane ka kam ka donkam ka jingiatrei lang ruh jong kiwei kiwei ki tnad jong ka sorkar bad ka tnad kam jngohkai.Kata kum ka tnad PWD, PHE, Power, Industries and Commerce , Arts and Culture bad kiwei kiwei de ki tnad. Balei ba donkam ka jingiatrei lang namar ban leit sha ki jaka jngohkai donkam ban don ki surok bad ki lynti ki syngkieng kiba bha. Ha kito ki jaka ba don ki dam ring um dih kum ha Mawphlang lada pyni tynnad shuh shuh kan long kum kawei na ki jaka jngoh kai ba ithiang tam. Nalor kata kum ha Umiam, ka Nehru Park, lada don ka jingiatrei lang ka tnad pynmih bor ding bad ka tnad kam jngohkai lah ban shna ïa ki jingpyni tynnad shuh shuh ia katei ka park da kaba buh sa ia ki light bapher bapher ki ban khring ïa ki nongwan jngohkai. Nalor kane kum ka tnad kam karkhana ki don bun ki tnad shna jingshna kiba don hapoh jongka kiba lah ban die sha ki nongwan jngohkai kumjuh ruh ka tnad art anc culture ka don ka bynta kaba khraw namar ym tang ban pyni ia ka kolshor sha kiwei hynrei lah ruh ban leh shibun ki kam ban kyntiew ïa ka tynrai jong ngi.Ka sorkar ka dei ban shim khia bha halor kane namar ka donkam ban don noh da ka kynja committee kaba heh ka ban khmih ka jingiatrei lang jong baroh ki tnad sorkar ban kyntiew ïa ka kam jngoh kai hapoh ka jylla. Ym lah ban len lada la lah da shisha ban kyntiew ïa kane ka kam kan long ka jingmyntoi kaba khraw ïa ka jylla namar ka jingioh lum khajna ruh kan long da ki klur bad phew klur ha ka shisnem tang na kane ka kam. Nalor kata lada shim khia hi ka sorkar ban kyntiew ïa ki briew jong ngi ka pisa kan neh hapoh ka jylla bad kan ym tuid satia shawei namar ym lah ban len kat haduh mynta ka pisa ka dang tuid beit shabar ka jylla.Lada ai nuksa wat tang ki kali kiba wan kit ïa ki nongwan jngohkai sha kane ka jylla ruh kiba bun ki dei beit na Assam. Nalor kata ki don ki nongwan jngohkai ki bym don ki jaka sah kiba biang kumta ki hap ban leit phai bad sah sha Assam ne sha Guwahati. Kumta tang na kine ruh ka jylla ka dang duh nong bun bah ha ka shisnem shisnem.Kumta kaba kongsan hi ia ka sorkar ka long ban shim khia bha ban bishar bad jurip kumno ban kyntiew da shisha ïa kane ka kam kaba dei ka kam ba riewspah tam ha ka jylla namar lada kane ka kam ka kiew ki khun samla kim donkam shuh ban phai sha ki kam sorkar namar ki la ïoh ïa ki kam bapher bapher na kane ka kam jngohkai pyrthei. Lada ka sorkar ka shim khia da shisha ïa kane ka tnad ka la dei ban pynlong kum kawei na ki tnad ba heh hapoh ka sorkar khnang ba ki myntri ne ki ophisar kiba dei peit ïa kane ka tnad ruh kin shim khia bha namar kumba long mynta kam pat da don kata ka jingshim khia kaba haduh katta katta ban kyntiew da shisha ïa kane ka kam jngohkai ha ka jylla.",
"summary": "Ka kam jngoh kai pyrthei (Tourism) kadei kawei na ki kam ba ka sorkar ka ju ïai pynbna na ka por sha ka por ba kan shim khia ban pynkylla ïa ka kum ka kam karkhana ban pynioh kam ïoh jam ïa ki samla hapoh ka jylla ba kin nym shaniah tang ha ki kam sorkar hynrei ba kin lah ban ïeng ha la ki jong ki kjat da katei ka kam. Hooid ka la iarap shibun hynrei ka sorkar jylla ka dang donkam ban pynjanai bad pynbit pynbiang ïa ki kat kum ki jingdonkam bad dawa jongka por bad ruh ban ïatrei lang bad kiwei ki tnad jong ka sorkar kata kum ka tnad PWD, PHE, Power, Industries and Commerce , Arts and Culture bad kiwei kiwei de ki tnad namar kin ioh shibun ki jingmyntoi lada ki trei lang bad ki."
},
{
"summarization_id": "269",
"url": "https://mawphor.com/3-lak-ngut-ki-nongdih-drok-ha-meghalaya-ap-ka-lawei-badum/",
"file_name": "3-lak-ngut-ki-nongdih-drok-ha-meghalaya-ap-ka-lawei-badum.txt",
"original_text": "3 lak ngut ki nongdih drok ha Meghalaya, ap ka lawei badum U Myntri ka tnat Social Welfare ka Sorkar Jylla u Bah Paul Lyngdoh ha ka sngi Baar u la ai jingtip ha ka Dorbar Synrai jong ka Ingdorbar Thawaiñ ka Jylla ba ki don kumba 3 lak ngut ki nongdih drok ha ka jylla. Kane ka jingai jingkhein jong u Myntri ka Sorkar Jylla ka la pynieng skhor ïa kiba bun ki longing longsem khamtam eh ïa kito ki kmie ki kpa kiba la ngat ha khohsiew lajong ba ki khun ki la ngop ha u drok uba la pynswai ïa ka jingim jong ki. Shaei ka lawei jong ki khun samla ha ka kane ka jylla Meghalaya? Kane ka jingai jingkhein jong u Myntri ka tnat Social Welfare ka la pynsuhjer ïa ki paidbah nongshong shnong namarba ka lawei jong kito kiba la im kyrni ban dih ïa u drok ka la long ka lawei kaba dum bad ka bym don shuh ïa ka jingkyrmen. Toi, watla katta, ki dang don ruh ki khun samla kiba kwah ban lait noh na ki kynjri ba la shah teh mraw ha u drok. Ki paidbah ki sakhi ïa ka jingkhynra jong ki sengbhalang khamtam eh ka Hynñiewtrep Youths Council kaba la trei borbah ban ïakhun thma pyrshah ïa ka jingjyllei jong ki nongdih drok da kaba khynra ha kiba bun ki jaka ha kylleng ka sor Shillong. Ym tang ban shu kem ïa ki nongdih drok hynrei kum ka seng kaba don ruh ïa ka jingkitkhlieh ïa ka imlang ka sahlang, ka ai mynsiem ïa ki samla kiba la ngop ha ka jingim kyrni ha u drok da kaba ïasyllok lang bad ki kmie ki kpa bad ki bahaing hasem ban phah sha ki Rehabilitation Centre khnang ba ki khun samla kin ïoh biang ïa ka jingim kaba thymmai. Haduh mynta, ka Sorkar kam pat lah satia ban tei ïa ki Rehabilitation Centre ban sumar ïa ki briew kiba la ngop ha ka jingkyrni ban dih ïa u drok. Na ki jingïoh bat jong ki kynhun sengbhalang ïa ki briew kiba la ngop ha u drok la shem ba ki dei ki briew kiba wan na ki longing kiba duk. Lada ym don ki Rehabilitation Centre ba la pynïaid da ka Sorkar kiba lah ban ai jingsumar ha ka jingsiew kaba kham duna, kan buh jingeh ïa ki khun samla kiba la ngop ha u drok namarba ki Rehabilitation Centre ba la pynïaid da ki kynhun bapher bapher hapoh ka jylla ki am ïa ka dor kaba rem. Ka jingshah ujor ejahar jong u Secretary Shnong ka Nongsohphoh ha kawei ka kynthei bar jylla ba la kynnoh ba ka dei ka snar nongkhaii drok ka la pynieng skhor ïa ki Dorbar Shnong. Ki nongkitkam jong ka Dorbar Shnong Nongsohphoh, ka Dorbar Shnong Them Mawbah ryngkat bad ki nongïalam ka FKJGP bad KSU Mawprem Circle kiba la thaw ïa ka Joint Action Committee ki la kren diaw ïa ka jingtlot bad ka jingluiñ ki bniat jong ka aiñ haba ki nongpynbha ïa ka imlang ka sahlang ki shah khot hajir sha thanat katba ki snar nongkhaii drok kiba la don dak ïong ha manla ki thanat ki ïaid sahuh khlem salia. Ka jingkylli kaba mih mynta ka long, hato ka jingbuh thong jong ka Sorkar Jylla ban ïakhun thma pyrshah ïa u drok ka long da kano ka lynti haba ïa ki nongkhaii drok kiba la shah kem ki shah set along tang shi miet ar miet ne shi hat shitaiew?Ka jingkyrduh kam, kam dei satia ka daw ba kin wan kum kine ki jingjia kiba biah phongrai ïa ka imlang ka sahlang hynrei dei ka jingdon jong ki nongkam bymman kiba kwah ban kamai spah da ka kam bymman ban pyntroiñ ïa ka imlang ka sahlang. Ka long kaei kaei kaba sngewsih ban shem katba ki bor jong ka aiñ ki ïohkem ïa ki snar khaii drok, katta ruh u drok u la nang jyllei bad mynta leilei la ïohi syndon ba ki nongkhaïi ki la shalak haduh katta katta ha kaba ki pyrshang ban shu leit pynpoi ïa u mar ha thliew iing (online delivery) jong u nongthied. Katkum ki jinglap bad ki jingshem, ki khun samla kiba ngop ha ka jingdih drok ka dei na ka jingshah pynngop ha la ki jong ki paralok. Ynda la kyrni, la eh ba kin bthat ia u kynjri uba teh sohkyrdot ia ka jingim. Ki kmie ki kpa, kim dei ban aili than ia ki hun ki kti tang namarba ki kwah ban pynsngewbha ia la ki khun ki kti hynrei ki dei ban pyndonkam ruh ia u dieng sympat bad ka sneng ka khraw khnang ba ki khun ki kti kin dup tip ban jied ia ki paralok ha ka jingim ka jong ki khnang ba kin lait na ka jingtim ha ki sngi ki ban sa wan. Lada ki seng samla shnong, ki seng kynthei bad ki dorbar shnong kim peitngor bha ïa kine ki nongkhaii drok kiba ïaid laitlan bad ïaid sahuh khlem pep ki khun ki kti jong kiba bun ki longiing longsem kin sa kylla kum ki Zombie kiba don jingim bym treikam shuh ka jabieng.",
"summary": "Ha ka Dorbar Synrai jong ka Ingdorbar Thawaiñ ka jylla, U Myntri ka tnat Social Welfare u Bah Paul Lyngdoh u la ai jingtip ba la don kumba 3 lak ngut ki nongdihdrok. Kane ka jingkren jong u ka la pynsuhjer ia ki paidbah baroh. Don ki Sengbhalang Kum ka Hynñiewtrep Youths Council kaba la iakhun ban pynlait ia ki khun samla na ka jingkyrni drok, ka la iarap ruh ia ki khun samla ba kin leit sha Ki Rehabilitation Centre khnang ban ioh ia ka jingsumar.Ka jingshah ujor ehajar u Secretary Shnong Ka Nongsohphoh ha kawei ka kynthei bar jylla la kynnoh ba ka dei ka snar nongkhaii drok. Ka la pynieng shkor ia ka Dorbar Shnong Nongsohphoh, Dorbar Shnong Mawbah ryngkat ki nongialam ka FKJGP bad KSU Mawprem Circle kiba la thaw ia ka Joint Action Committee ki la sngew diaw ia ka jingluiñ ki bniat jong ka aiñ bad jingtlot jong ka. Ka jingdihdrok ka dei ruh na ki paralok, nakata ka daw ngi dei ban nang ban jied ia ki paralok ha ka jingim jong ngi."
},
{
"summarization_id": "270",
"url": "https://mawphor.com/beh-shnong-ki-paidbah-ia-ka-kong-morias-rani-na-ka-shnong-belahari/",
"file_name": "beh-shnong-ki-paidbah-ia-ka-kong-morias-rani-na-ka-shnong-belahari.txt",
"original_text": "Beh shnong ki paidbah ïa ka Kong Morias Rani na ka shnong Belahari Nongpoh, Naiwieng, 24: Ki paidbah nongshong shnong jong ka shnong Belehari kaba hap hapoh ka Hima Nongkhlaw, Ri Bhoi District ki la shim da ka rai batyngeh ban beh shnong noh ïa ka Kong Morias Rani da kaba kynnoh ba ka dei kaba ju long nongpyrshah bad ka nongpynthud ïa ka shongsuk shongsaiñ ki paidbah hapoh ka shnong ka thaw bad halor ki kam leh donbor ban knieh jubor ïa ki khlaw shnong da kaba shu rejistar tuh sha ka ophis jong u Deputy Commissioner ka Ri Bhoi District.Ka Dorbar shnong bad ki paidbah nongshong shnong ki la mad ïa kane ka jingeh naduh u snem 2011 ba ka Kong Morias Rani ka la rejistar tuh ïa ka khlaw shnong da kaba kam nongkynti syndon ïa ka khlaw shnong.La ïathuh ba ki don ruh san ngut ki nongshong shnong kiba la leh ïa kane ka kam da kaba rejistar tuh ïa ka khlaw shnong bad ka khyndew, hynrei hadien ba la ïa pynbeit bad ka Dorbar Shnong ki la kohnguh ban pynduh noh ïa ka Registration jong ka khlaw, hynrei dei tang ka Kong Morias Rani kaba la ïaleh pyrshah ïa ka Dorbar Shnong da kaba ujor sha ki bor ba dei peit jong ka Sorkar khlem da sngap shuh ïa ka jingïapynbeit jong ka shnong.Ha ka sngi Saitjain ka shnong Belahari ka la lum da ka Dorbar ban ïa kren sani halor kane ka kam da kaba phah ïa ka jingthoh sha ka Kong Morias Rani ba kan don lang na ka bynta ba ïa kren pynbeit ïa ka kam bad ym tang katta nalor ka shithi ba ki la khot ïakren ïa ka, ki la phah khot ruh da ki briew ba la aibor da ka Dorbar Shnong ba kan wan sha ka Dorbar, hynrei kaba pynbitar ïa ka Dorbar Shnong bad ïa ki paidbah nongshong shnong ka long halor ka jingïaleh pyrshah pynban jong ka Kong Rani ka bym shym la leit mih hi tdot sha ka Dorbar.Haba kren sha ki lad pathai khubor hadien ka Dorbar paidbah, u Rangbah Shnong jong ka shnong Belahari u Bah Peter Stone Syngkli bad u Secretary Shnong u Bah Khrawpyrkhat Rani, ki la ïathuh ba na kane ka Dorbar ki paidbah ba la ïashim bynta naduh ki samla, ki longkmie bad ki rangbah ki la rai ban ym shah shuh ïa ka kong Morias Rani ban shong ban sah hapoh u pud u sam jong ka shnong namar ka jingïaleh pyrshah ïa ka shnong bad ruh kiwei ki kam kiba ka la leh ban pynjynjar ïa ki paidbah da kaba kam jubor ïa ka khlaw shnong ban rejister tuh ïa ka khlaw.Ki la kynnoh ruh ym tang ba ka la rejistar tuh ïa ka khlaw shnong ban kam trai ne kam nongkynti, hynrei ka ju leh ruh ïa kiwei ki kam kiba pynjynjar shisha ïa ki paidbah da kaba ka ju pynkem ïa ki nongshong shnong kiba rep bad kiba pom dieng katkum ka jingdonkam ha ïing ha sem ba ka khlaw ka dei ka khlaw shnong bad phewse ki mad pynban ïa ka jingjynjar ba kane ka loongkmie ka ju ujor sha ki bor jong ka Sorkar Assam watla ka khlaw ka dei kaba dang hap ha u pud u sam jong ka shnong Belahari hapoh ka jylla Meghalaya.Ki ki nongïalam shnong, ki la ïathuh ruh ba kaba pynsat bad kaba pynbitar ïa ki paidbah ka dei ka jingleh donbor jong ka Kong Rani ha kaba ki paidbah kim ju don jingsuk ha shnong ha thaw, ha kaba wat ïa ka jingpynbha ïa ka surok ruh ba ki tih ïa ki maw ban pynbha ïa ka surok na ka bynta ka jingbit jingbiang ki paidbah ha ka leit ka wan, hynrei ka Kong Rani ka ujor sha ki bor ka Sorkar Assam kaba la pynjynjar ïa ki paidbah.Ki la ïathuh ba ym tangba ka la pyrshah ban pynbha ïa ka surok hynrei ka la ujor ruh ban pynkem ïa ki paidbah kiba pom dieng ne rep da kaba ïaleh pyrshah ïa ka shnong tang na ka daw ba ka shnong ka khnang pyrshah halor ka khlaw ba ka la rejistar tuh sha ka ophis u Deputy Commissioner, Ri Bhoi.Ki paidbah jong ka shnong ki la aipor tang san sngi ba ka Kong Rani ka dei ban mih noh napoh ka shnong bad ki la rai ba ka bor shnong kan ym pdiang shuh ba kan long kum ka nongshong shnong jong ka shnong Belahari halor ki kam ïaleh pyrshah ïa ki paidbah bad ïa ka Dorbar Shnong.",
"summary": "Ka Dorbar shnong ,ki paidbah ryngkat ka jingiadonlang u rangbah shnong u bah Peter stone Syngkli bad u Secretary shnong u bah Khrawpyrkhat Rani jong ka shnong Belahari hapoh hima Nongkhlaw Ri_ Bhoi District ki la mad iaka jingeh naduh u snem 2011 ba ka kong Morias Rani ryngkat ki San night kiwei pat kiba la rejistar tuh ia ka khlaw shnong da kaba ki kam nongkynti syndon ia ki khlaw shnong . Hadien Bala pynbeit daka Dorbar shnong ki San ngut ki la kohnguh ban pynduh noh ia ka Registration jong ka khlaw ,hnrei tang ka kong Morias Rani kaba ialeh pyrshah ia ka Dorbar shnong da kaba ka ujor sha ki bor ba dei peit jong ka Sorkar , hadien kane ki paidbah ki la ujor lang ba tang San sngi ki buh por ia ka kong Morias Rani ba kan mih noh na shnong ha ka Rai ba ki lah beh shnong noh iaka."
},
{
"summarization_id": "271",
"url": "https://mawphor.com/da-ka-concert-yn-pynmih-pisa-ka-aroha-ia-ka-roberts-hospital/",
"file_name": "da-ka-concert-yn-pynmih-pisa-ka-aroha-ia-ka-roberts-hospital.txt",
"original_text": "Da ka Concert yn pynmih pisa ka Aroha ïa ka Roberts Hospital Shillong, Risaw 14 : Kum shi bynta ban pynmih pisa na ka bynta ka Person to Patient Fund jong ka Dr. H Gordon Robert’s Hospital, ka Aroha Music and Cultural Society da ka jingïatreilang bad ka Dr. H Gordon Robert’s Hospital kan pynlong ïa ka ‘Symphony in Support’ Concert ha Soso Tham Auditorium ha ka 19 tarik Risaw, 2024 naduh ka por 5 baje janmiet.Ha ka jingïakren bad ki lad pathai khubor ha Shillong Press Club, ka nongseng jong ka Aroha Music and Cultural Society ka Kong Pauline Warjri ka la ïathuh ba ka jingpynlong ïa kane ka premmiet ki sur jingrwai ka long ban pynurlong ïa ka jingangnud jong u Kpa jong ka, u Bah AH Scott Lyngdoh uba ju kwah ban noh synñiang sha ka Hospital.“Ngam shym la lah ban leh eiei mynba i Pa i dang im hynrei mynta ba i la khlad ngan hap ban pynurlong ïa ka jingkwah jong i,” la ong ka Kong Warjri.",
"summary": "Ka kong Pauline Warjri kaba dei ka nongseng ïa ka Aroha Music and Cultural Society kan pynglong ïa ka 'Symphony in Support' concert na ka bynta ka Person to patient Fund jong ka Dr.H. Gordon Roberts Hospital ha Soso Tham Auditorium ha ka 19 tarik Risaw 2024. Kane ka jingsynñiang jong ka sha ka hospital ka dei ka jingangnud ong u kpa jong ka, U Bah AH Scott Lyngdoh bad ka kwah ban pynurlong ïa ka jingkwah jong u."
},
{
"summarization_id": "272",
"url": "https://mawphor.com/ka-dwar-jingkhiah-ha-laitmawsiang-ka-jaka-khem-met-khem-phad-da-ki-dawai-kynbat-bad-jingstad-tynrai/",
"file_name": "ka-dwar-jingkhiah-ha-laitmawsiang-ka-jaka-khem-met-khem-phad-da-ki-dawai-kynbat-bad-jingstad-tynrai.txt",
"original_text": "Ka Dwar Jingkhiah ha Laitmawsiang, ka jaka khem met khem phad da ki dawai kynbat bad jingstad tynrai Shillong, Naiwieng 09 : Ka Grass Root Shillong, ka synjuk kaba don ïa ka jingangnud ban kyntiew bad pynneh pynsah ïa ki rukom jingtrei bad jingstad tynrai nalor kiwei pat, ha ka jingïalam ka Kong Mayfreen Ryntathiang, President, ha ka 06 tarik u Naiwieng, 2024, ka la plie paidbah ïa ka jaka khem met khem phad lane ka Khasi Traditional Spa kaba la ai kyrteng ka Dwar Jingkhiah ha ryngkat ka jingstad mynbarim lem ki dawai kynbat ha ka shnong Laitmawsiang kaba hapoh ka Khatarshnong-Laitkroh Community and Rural Development Block, East Khasi Hills District.Ïa kane ka jaka khem met khem phad ban pynjahthait bad pynaram nalor kaba pynkoit na ki jingpang jingshitom ha ka met la plie ha ka jingïadonlang u Bah Pynïaid Sing Syiem, Chief Executive Member ka Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC) kum u Kongsan, u Bhanu Prakash Verma, General Manager, Guwahati Regional Incharge ka SIDBI kaba bei tyngka ïa kane ka projek, u Bah Jiwon Riahtam, Sordar ka shnong Laitmawsiang, ki nongkitkam ka Grass Root Shillong lem ki nongshong shnong.Ka jingthmu ha lyndet ka jingplie ïa kane ka jaka khem met khem phad ka long ban kyntiew ïa kane kam khnang ba kiba don ïa ka sap ne ka jingstad tynrai kin lah ban sam lang ïa ka sha ki khun samla ba kan long pat ka lad ïoh kam ïoh jam ban pynim ja ïalade. Ïa mynta kane ka jaka yn pynïaid da ka Grass Root ha ka jingïatreilang bad kiba tbit ha katei ka kam kiba la ioh jingithuh da ka KHADC kum u Bah Morton Khongjliew bad kiwei pat na katei ka thaiñ.Lah ban kdew hangne ba ka shnong Laitmawsiang ka dei ka shnong kaba khring bha ïa ki nongwan jngohkai pyrthei da ka jingdon ka Park kaba la tip kum ka Bri Ki Synrang ha kaba u don u Mawdohnud nangta ka jaka pynlang um kaba kylla long ka jaka jngohkai nalor kiwei pat bad kumta la khmih lynti ba ki nongwan jngohkai pyrthei kin wan ban phah khem met khem phad ïalade ha katei ka jaka.Haba kren ha ka jingïalang kum u kongsan, u Bah Pynïaid Sing Syiem u la ong ba kane ka sienjam jong ka Grass Root Shillong ka dei kaba ïahap bha bad ka rukom pyrkhat ka Council kata ban pynneh pynsah ïa ka rukom sumar tynrai da ki dawai kynbat. U la ong ba ka jingïatreilang hapdeng ka shnong bad ka Grass Root Shillong kan plie lad ïa ki khun samla ban ioh ka lad ban ieng ha la ki kjat ban pynim ïalade.U la ong ba da ka jingwan ki nongwan jngohkai pyrthei sha kane ka jaka ka lah ban plie ka lad ïa kiba pyntbit ïalade ha ka kam khem met khem phad ba kin lah ban poi sha kiwei pat Jylla bad jaka ban leit sumar ïa kiba donkam. Da kaba pynpaw ka kitbok kitrwiang ïa ka Grass Root, u la ong ba kane ka sienjam kan plie lad plie lynti ïa kiwei pat ha ki bynta bapher bapher ka Ri Lum Khasi.Katba na ka liang u Bah Jiwon Riahtam, Sordar ka shnong u la ong ba ki don bun ngut ki riewrangbah ha katei ka thaiñ kiba sumar khem met khem phad bad da ka jingplie ïa kane ka jaka kan nang pynjanai ïa kane ka kam bad ba ki khun samla kin ioh jinghikai.Na ka liang ka Kong Mayfreen Ryntathiang, President ka Grass Root Shillong, da kaba pynpaw ba kane ka dei ka sienjam ba nyngkong, ka la ong ba kum ka Synjuk ka don ïa ka jingangnud ban pynïar ïa ka jingtreikam ha kylleng ki District ka Jylla.",
"summary": "Iaka jaka khem met khem phad, lane ka Traditional Spa, kaba la ai kyrteng da ka Dwar Jingkhiah ha Laitmawsiang hapoh Khatarshnong- Laitkroh Community and Rural Development Block, East Khasi Hills District la plie haka 6 tarik Naiwieng 2024 da ka jingialam ka President jong ka Grass Root Shillong kong Mayfreen Ryntathiang ryngkat ka jingiadonlang u kongsan u bah Pyniaid Sing Syiem (Chief Executive ka KHADC), u Bhanu Prakash Verma (General Manager, Guwahati Regional Incharge ka SIDBI) kaba bei tyngka iakane ka projek, u Bah Jiwon Riahtam, (sordar shnong Laitmawsiang) ki nongkitkam ka Grass Root da ka jingthmu ban pyniar iaka jingtrei ha kylleng ki district ha ka jylla. Ka Grass Root ka la iatreilang bad u Bah Morton Khongjliew ryngkat kiwei pat iaka rukom sumar tynrai da ki dawai kynbat khnang ban iarap ban plielad iakito ki riewrangbah bad ki samla kiba don sap hakato ka jaka."
},
{
"summarization_id": "273",
"url": "https://mawphor.com/ka-jingbam-bad-ka-koit-ka-khiah-jong-ngi-2/",
"file_name": "ka-jingbam-bad-ka-koit-ka-khiah-jong-ngi-2.txt",
"original_text": "Ka jingbam bad ka koit ka khiah jong ngi ! Ka jingbam ka dei kaba donkam tam ia ka met jong u briew bad khlem ka bam ym don jingim.Ka jingduna jong ka jingbam ha ka met ruh ka wanrah ia ka jingshitom bad ka jingpalat jong ka bam ha ka met ruh ka wanrah jingshitom kumjuh hi. Kumba long kiwei pat ki jingdonkam jong ka jingim u briew ka bam ka dei ban long kaba biang ym ban palat ne duna. Ka jingbam ia ki jingbam kiba bha bad kiba tei ia ka met ka wanrah ia ka jingmyntoi bad ka ai ia ka jingkoit jingkhiah, hynrei ka jingbam ia ki jingbam kiba sniew bunsien ka wanrah jingeh ia ki briew shimet bad bunsien la shem ba ka daw jong ka jingpang jingshitom ka dei na ka daw jong ka jingbam kulmar ia ki jait jingbam kiba ktah ia ka jingkoit jingkhiah jong ka met. Namar kata khnang ban ioh ia ka jingkoit jingkhiah baroh ngi donkam ban nang ban bam ia ki jingbam kiba bha bad ki ban ym pynsniew ia ka met. Ka jingbam hi ka dei ka dawai bah kaba khraw kaba ai ia ka jingkoit jingkhiah lada ngi nang ban bam kat kum ba dei biang naka bynta ka met jong ngi.Bun ki khnium bad kynnoh ba ki jingbam ha kine ki sngi kim long shuh kiba biang bad kiba koit ba khiah namar ba la bun palat ka jingai dawai (chemical) naduh ki jhur, ka doh, ki soh, wat haduh ka umphniang bad kiwei pat ki jingbam ba la song ha ki jingsong bad kiwei kiwei de. Kawei na ka jingshitom kaba kham kynrei eh ha kiba bun ka dei ka jingshitom kpoh bad kane baroh ka dei beit na ka daw jong ka jingbymbiang ha ka rukom bam. Ha kine ki sngi la iohi ba kat shaba leit ki dap tang ki jaka die jingbam ki pynsuk (fast food) na ka bynta ki paidbah, kumta bun ki mlien bha ban bam ia kine ki jait jingbam. 90% na kine ki jingbam fast food la shem ba kim ju salia ia ka jingkoit jingkhiah hynrei ki longbeit kumno ban kamai bad pynbiang ia ka jingdawa ki paidbah. Kum ka nuksa wat ki jhur ba pyndonkam bunsien kim ju sait khuid satia ia ki.Kine ki jingbam bunsien ki dei kiba bun bha ka umphniang bad ka khlein kumta kim da long eh kiba na ka bynta ka koit ka khiah.Ki briew kiba nang bam bam la iohi ba ki long ki briew kiba koit bakhiah bad ka long kaba eh ban shem ia ki briew kiba nang ban sumar ia la ka jongkoit jingkhiah ha kine ki sngi. Bun kim salia satia ia ka jingkoit jingkhiah nalor ba ki jingbam kim long kiba paka shuh, pynban ki briew ki dang bam ia kiwei pat ki jingbam kiba sniew kum kaba dih duma bad bam ia ki khaini, raja bad kiwei. Man ka por ba ki leit ban shah sumar ne iakynduh ia ki doktor ba ju batai ba ka jingkyrni ka jingdih sikret ne duma bad ka jingbam duma ki long kiba sniew bad kiba ktah ia ka koit ka khiah, hynrei kane kam shym la pynphikir satia ia ki paidbah. Ka jingkoit jingkhiah ka don ha ka kti jong u briew shimet shimet ban phikir ia la ka jong ka jingim, palat nangta ka shong ha ka bor jong ka mariang.Ha ka por jong ka jinglong samla ha ba ka bor met ka dang biang bad ba ka bor jong ka jingialeh pyrshah ia ka jingpang ka dang khlain, kam da don jingktah than eh ia ka koit ka khiah, hynrei wat la katta ruh bun ki samla ki ud bad ki mad shibun ki jait jingpang. Ha kine ki sngi namar jong ka rukom long ka rukom im namar jong ka jngkiew ka ioh ka kot, ha kaba wat ki khynnah ki lah ban ioh kat kaba ki kwah namar ba ki kmie ki kpa ki pynbiang ia ki, bun ki khynnah kim kham bang ban bam ia ka ja bad ki jingbam kiba tei met, hynrei ki kham sngewtynnad ban bam da ki jingbam kai kum ki chips, ki shoklet, bad kiweipat. Kumta wat ki khynnah rit ruh ki mad ia ki jingpang kiba ktah khamtam eh ai ka kpoh.Kiwei pat ki jingpang kiba kynrei bha ha kine ki sngi hapdeng jong ki briew kiba la khamsan ki long ka jingpang shini (blood sugar), ka jingpang high blood bad kiwei pat. Kine ki jingpang ki la dkhat ia kiba bun bah ki mynsiem briew, namar ba kiba ngat ia kane ka jingpang ki shem jingeh shibun ban ioh khiah namar ba ki hap ban kiar na ki jingbam. Ki don ki briew kiba ong ym lei lei lada iap halor ka bam, kane ka long kaba bakla shibun eh namar ba hapoh ha lade ym don iwei ruh iba kwah ban iap bad baroh ki bam khnang ban im. Na ka bynta kito kiba dei ban kiar ia ki jingbam kiba ktah ia ka met jong ki, ka jingbam kam iapher satia na ka kyiad bad na u drok namar ba ka pyntroin ia ka met jong ki.Tang kawei ka buit kaba rieh ba kito kiba ngat ha kitei ki jait jingpang ka long ba kin sngewthuh shai kdar ia ka jingmut jong ka jingim bad ka jingbam. Haba kum bam ia ka jingbam kaba ktah ka jingbang ka neh tang da ki minit bad ka jngbabe ka tied man la ka khyllip mat bad ka jingkoit jingkhiah ka nanghiar nanghiar. Kumta kawei ka nuksa ka long, kumba ka bam kaba bang ka pynkmen ia ka mynsiem ka jingkoit jingkhiah ka kham pynkmen da ka spah shah. Ia ka jingkoit jingkhiah lah ban lehkmen bad sngew shilynter jingim katba dang ring mynsiem hynrei ka jingbam bakla ka dap tang ka jingbabe.Namar kata donkam ban nang ban bam bad lehkmen ha ka jingkhiah kran.",
"summary": "Ka jingbam ka dei kaba donkam tam ia ka met Jong u briew bad khlem ka jingbam ym don jingim. Don ki jingbam kiba bha kiba ai jingmyntoi khamtam eh ka jingkoit jingkhiah hakaba ki lah ban iada na ki jait jingpang ba bun jait. Don ruh ki jait jingbam kiba la sniew haba ngi bam kalah ban wanrah ka jingsniew haka met ubriew. Don bun ki paidbah kiba khnium bad kynnoh badei na ka jingai bun palat ki dawai chemical khamtam ha ki jhu, ki soh, ki doh bad ki jingbam ba la dep song ha ki jingsong. Don ki jingpang blood sugar bad high blood pressure kiba ngi dei ban kiar dakaba ngi hap ban bam kumba ki doktor ki la bthah.ka jingpang bakham kyrni eh ka dei ka jingpang kpoh haka ba bun ki khynnah rit kim bam shuh iaka ja ki la bam tang da ki chips ki shoklet, bad ruh 90% naki paidbah bun ki la bam da ki fast food kiba lah ban ktah iaka met. Nakata ka daw ngi dei ban kiar naka jingdih Duma jingdih sikret ,kyaid, khaini, raja bad kiwei kiwei kiba lah ban ktah iaka met."
},
{
"summarization_id": "274",
"url": "https://mawphor.com/la-donkam-ba-ka-sorkar-mda-2-0-kan-pyntreikam-noh-ia-ka-sports-policy-ban-myntoi-ki-samla-donsap/",
"file_name": "la-donkam-ba-ka-sorkar-mda-2-0-kan-pyntreikam-noh-ia-ka-sports-policy-ban-myntoi-ki-samla-donsap.txt",
"original_text": "La donkam ba ka sorkar MDA 2.0 kan pyntreikam noh ïa ka “Sports Policy” ban myntoi ki samla donsap K a jylla katba nang mih ki sngi bad ki snem ka la sdang ban paw ha ki kam ïalehkai la ka long ha ka football, athletic, cricket, boxing, swimming, judo bad kiwei kiwei. Ym lah ban leh ba ka jingkiew ka kam ïalehkai hapoh ka jylla kadei lyngba ka jingtrei shitom ki state asscociation, ki skul, ki college, ki shnong, ki kynhun seng bhalang haduh ki riew shimet kiba la shim khia ban pynlong ïa ki jingïalehkai lyngba ki state level, inter-district, inter-school, inter-dong, knock-out bad kiwei kiwei kaba ïarap na bynta ki samla ba kin pynpaw pyrthei ïa la ki sap ïalehkai.Watla ki samla ki don ka sap ka phong ïalehkai hynrei kiba bun ki kut hajuh tang ha la ka jong ka jylla namar kim don lad don lynti ban jam sha kiwei pat ki kyrdan na ka daw ba ka mei sorkar kam ithuh ban ïarap kyntiew lem na bynta jong ki ban poi sha kiwei pat ki rynsan ïalehkai kiba kham heh kum ha ka national bad wat ha ki international ruh kumjuh. Ka sorkar jylla ka la ïaid lynti mynta ha ki sanphew tylli tam ki snem ka jingïoh la ka jong ka jylla ba pura hynrei haduh mynta mynne kam pat don ki lad ki lynti ban ïarap na bynta ki samla ïalehkai khamtam kito kiba don shisha ka sap bad kiba wan na ki longïing baduk ban kyrshan lem ha ka pule puthi, ha ki kam ba ki trei man ka sngi.Ki don shibun ki samla la ka long ki shynrang bad kynthei kiba don ka sap ïalehkai hynrei namar bym don ka jingïarap ki hap ban kynran dien noh ba ban ka jingduk ha kaba ki hap ban pynlut ka por ha ki jingbylla ban pyndap ïa ka ïing ka sem, ïa ki jingdonkam shimet. La ju sakhi ba ka sorkar lyngba ka tnad ki kam ïalehkai ka ju kren na ka por sha ka por ba ka buh ka thong ban kyntiew ïa ka jingïalehkai hapoh ka jylla da kaba kular ban tei ïa ki stadium, ki jaka ïalehkai naduh na nongkyndong, ban pynbiang ïa ki tiar ïalehkai, hynrei kine ki shu kut tang ha suiñ. Hooid ym lah ban leh ba ka sorkar ka la pyrshang mynta ban pynbiang ïa kitei ki jingdonkam hynrei kaba kham hakhmat eh mynta kadei ban phaikhmat biang sha ka sports polisi ba ka la dep ban pruid dak.Ha u snem 2019 ka sorkar jylla ka la wanrah bad pruid dak halor ka sports policy da ka thong ban ïarap ïa ki samla ïalehkai ka jylla, hynrei haduh mynta mynne ka dang sahkut ha suiñ kut tang ha kaban eksamin. Ha kane ka rukom shaei ka lawei jong ki samla ïalehkai ka jylla kiba don ka mynsiem bad kiba thrang shisha ban kiew ha ki kam ïalehkai. U Myntri barim ka tnad ïalehkai jong ka Sorkar MDA u la kyntu ïa ki skul bad ki college ba kin dang pyntreikam noh ïa ka sports polisi ha ki jaka pule jong ki bad ba ka sorkar kan sa ïarap ïa kiba ki skul bad college kim lah ban pyntreikam. Kane kan long ka jingïarap na ka bynta kito ki samla kiba wanrah nam bad burom kiba khur takma ïa ka jylla na ki jingïalehkai bapher bapher shabar jong ka jylla ba kin ïoh ban ithuh ha ki skul bad ki college ha ki kyrdan pule jong ki.Hynrei wat ka sorkar dalade kam pat lah ban pyntreikam kumno tharai ki skul bad ki college kin pyntreikam, hato ka sorkar ka thmu tang ban pynlut kai ïa ka por, ka bor jong ki nongpynïaid jong ki skul bad college ne ka shu long tang ka jingkren lait jynhaw jong u myntri. Bad lada kane ka urlong shisha kan long ka jingkyrkhu ïa ki samla ïalehkai bad ka burom ruh ïa ka sorkar jylla. Lada ka sorkar ka don shisha ka thong bad lada ka kwah ba ki samla kin kiew ha ka kam ïalehkai bad ba ki samla kin ym kut noh tang shiteng lynti kadei ban pyndep ïa kiei kiei kiba ka la dep ban pruid dak. Kane ka shong satang ha ka sorkar bad khamtam eh hapoh ka jingïalam u Myntri ba mynta badei peit ïa ki ka ïalehkai ban pynkloi noh ban pynurlong ïa ka sports polisi kaba ki paidbah bad khamtam ki samla ki angnud.Ban ap tang na ki state association, ki skul, ki college, ki kynhun seng bhalang, ki riew shimet haduh katno eh kin lah ban ïarap ïa ki samla ban kiew ha ki kam ïalehkai, ynnai ïakren ïa ka ïoh kam ïoh jam, hynrei ka shong eh ha ka sorkar ba kan pynstet ban pynbit pynbiang noh ïa kiei kiei kiba la pruid dak ban ïoh pyntreikam noh ïa ka sports polisi.",
"summary": "Ka jylla ka la nangkiew kat nang mih ki sngi ha ka kam ïalehkai la ka long ha ka football, athletic, cricket, boxing, swimming, judo bad kiwei kiwei. Ka jingkiew ha ka kam ïalehkai kadei lyngba ka jingtrei shitom ki state asscociation, ki skul, ki college, ki shnong, ki kynhun seng bhalang bad ki riew shimet kiba la shim khia ban pynlong ïa ki jingïalehkai lyngba ki state level, inter-district, inter-school, inter-dong, knock-out bad kiwei kiwei kaba ïarap ïa ki samla ba kin pynpaw pyrthei ïa la ki sap ïalehkai. Watla ka jylla ka la ioh sanphew snem tam ha ka jingïoh la ka jong ka jylla ba pura hynrei kam pat shym la lah ban ai jingiarap ia ki khynnah kiba don ka sap khamtam ia kito ki khynnah kiba wan na ka longiing kiba duk. Bun ki khynnah ki kut tang ha la ka jylla namar kim don lad ban jam sha kiwei ki kyrdan kum ka national, international level namar kim shym ioh ia ka jingkyrshan na ka sorkar jylla. Ha u snem 2019 la sakhi ba ka sorkar lyngba ka tnad ki kam ïalehkai ka la sdang ban pruid dak da ka sports policy ban iarap ia ki khynnah ialehkai ka jylla da kaba tei ïa ki stadium, ki jaka ïalehkai naduh na nongkyndong, ban pynbiang ïa ki tiar ïalehkai, hynrei kine ki shu kut tang ha suiñ. U Myntri barim ka tnad ïalehkai jong ka Sorkar MDA u la kyntu ïa ki skul bad ki college ba kin dang pyntreikam noh ïa ka sports polisi ha ki jaka pule jong ki bad ba ka sorkar kan sa ïarap ïa kiba ki skul bad college kim lah ban pyntreikam bad lada ka urlong kan long shisha ka jingiarap ia ki samla samla ïalehkai bad ka burom ruh ïa ka sorkar jylla."
},
{
"summarization_id": "275",
"url": "https://mawphor.com/ba-dawa-bai-sha-phah-kem-u-cm-ia-u-minister/",
"file_name": "ba-dawa-bai-sha-phah-kem-u-cm-ia-u-minister.txt",
"original_text": "Ba dawa bai sha, phah kem u CM ïa u Minister Punjab, Jymmang, 24: U Myntri Rangbah jong ka jylla Punjab u Bhagwant Mann, u la pyntreikam da ka hukum kaba tyngeh mynta ka sngi Baar pyrshah ïa u Myntri jong ka tnat ka Koit ka Khiah Vijah Singla uba la dawa bai sha shi persen ban pynïoh tender ïa kiba aplai na kane ka tnat.Mar ïa shah sloit na ka shuki Myntri ki Pulit ki la kem ïa u Singla halor kane ka kam bamsap.U Mann u ladep ïoh jingtip halor kane ka jingdawa bai sha jong une u Myntri Sorkar naduh shiphew sngi mynshwa bad kane jingshim rai pyrshah ïa u Singla ka long hadien ba u la wad ïa ka jingtip kaba bniah khnang ban pynthikna halor kane.Kane ka sienjam kaba u Myntri Rangbah ka Jylla Punjab u la shim ka dei hadien ba uwei u shakri Sorkar jong ka tnat ka Koit ka Khiah u la mudui ha u Myntri Rangbah halor katei ka jingjia. Mar kumta, u Bhagwatt Mann ula ïaid beit shakhmat ban pynap shrip ïa u Singla da kaba bthah ban rekod ïa ki jingïakren ha kaba la pynshisha ba une u Myntri u donkti ban dawa ïa ka bai sha kaba shi persen.“Wat tang shi persen ruh yn nym shah satia,” ong u Mann haba kren lyngba ka Video.“U paidbah jong ka jylla Punjab ula jied ïa ka seng Aam Aadmi Party (AAP) da ka jingkhmihlynti ïa kaba bha bad ngi dei ban leh ruh kumta. Haba ka ri India ka la pynmih ïa ki khun jong ka, kum u Arvind Kejriwal bad u shipai kum u Bhagwant Mann kumta ka jingïakhun pyrshah ïa ka bamsap bampong kan ïaid shakhmat,” u la ong.Shuh shuh u Mann u la kam ruh ba u Singla u la phla hi dalade halor ka jingdonkti jong u ban dawa pisa bai sha na ki nongthep Tender.",
"summary": "U Myntri Rangbah jong ka jylla Punjab u Bhagwant Mann, ula pyntreikam da ka hukum kaba tyngeh ia u Myntri ka tnat ka koit ka khiah, hadien ba uwei na ki shakri sorkar u la mudui pyrshah ia u Vijah Singla uba la dawa bai sha shi persen ban pynioh tender ia kiba aplai ha kane ka tnat. Marsyn ioh jingtip u Mann u la iaid beit shakhmat ban pynap shrip ia u Singla da kaba bthah ban rekod ia ki jingiakren ban pynshisha ba une u Myntri u donkti ha kane ka kam. U paid Ka jylla Punjab ula jied ia ka Seng Aam Aadmi Party (AAP) da ka jingkhmih lynti ia kaba bha. Ka ri India Ka pynmih ia u Arvind Kejriwal bad u shipai Bhagwant Mann ban iakhun pyrshah ia kane ka bamsap. U Mann u la iathuh ruh ba u Singla u la phla ba u la donkti ha kane ka kam dawa pisa."
},
{
"summarization_id": "276",
"url": "https://www.urupang.com/7-tylli-ki-number-kiba-mih-ar-sien-bad-shet-u-46-ha-ka-eksamin-jong-ki-nurseanm/",
"file_name": "7_tylli_ki_number_kiba_mih_ar_sien_bad_shet_u_46_ha_ka_eksamin_jong_ki_NurseANM.txt done",
"original_text": "Ka Khasi Students’ Union (KSU) ka la dawa ban pyndam bad kheiñ ïap ïa ka result ba la pynbna dangshen na ka bynta ka eksamin Staff Nurse bad ANM hadien ba mih ki jingujor ba don ki jingleh bym hok bad ka bym long kat kum ka jingkhmih lynti.Ha ka shithi sha ka Myntri ka tnat ka koit ka khiah ka Kong Ampareen Lyngdoh, u Chairman ka Employment Monitoring cell samla Reuben Najiar u la ong, “Ngi kyntu ba ïa ka result ba la pynmih ha ka 28 tarik Nailur, 2024 na ka bynta ki staff nurse bad ANM dei ban pyndam noh bad dei ban tohkit da ka tnat pyrshah ïa u/ki briew kiba donkti ha ka jingpeit bniah bad jingpynmih ïa ka result bad dei ruh ban sospon”. “Ka Union ka kyrpad ruh da ka jingsngewrit ïa phi ba dei ban pynmih paidbah ïa baroh ki mark jong ki kyrtong bad kino kino ki kyrtong kiba sngew ba ki la ïoh duna ïa kaei kaba ki dei ban ïoh, ki lah ban peit ïa ki OMR sheet jong ki bad kumjuh ruh dei ban pynbiang ïa ka kopi sha ki. Kane kan dei ka sienjam kaba kongsan ban wanrah ïa ka jingshaniah bad jingngeit jong ki kyrtong ha ka rukom pynïaid ïa ka thungkam thungjam,” u la ong.La pynbna ïa ka result jong ka written eksam jong ki Staff Nurse bad ANM ba la pynlong da ka Meghalaya Medical Services Recruitment Board (MMSRB) ha ka 28 tarik Nailur. Ka KSU ka la ong ba na ka bynta ka kam staff nurse la kdew ïa ka syllabus ha ka advertisement kaba don 5 (san) tylli ki sobjek ki ban kit 20 mark kawei kawei hynrei ha ka sngi eksamin, ki kyrtong ki la kyndit bad lyngngoh ban lap ba ki don 13 tylli ki jingkylli ki bym ïadei bad ki sobjek kumba la kdew ha ka jingpynbna. Ki kyrtong ki sngew ba ki la shah thok ha ka Recruitment Board kaba la ïaid lait na ka jingpynbna.Ka KSU ka la ong ba ha ka result kaba la pynbna ha ka step jong ka 28 tarik, la ïohi ba ki don artylli ki roll number kiba la paw arsien ha ka thup jong ki kyrtong kiba pass. Ka Board ka la pynmih biang ïa ka result kaba ar ha ka por janmiet da kaba bujli ïa ka result kaba nyngkong. Hadien ba la pynbna ïa ka jingmih kaba ar, ka la plie ïa ka pandora box ha kaba lah ban ïohi ba la pyndap tam ïa u nombor 46 (sawphew hynriew) ha ka result bad ki don ruh haduh 7 (hynñiew) tylli ki roll nombor kiba la paw arsien.Ka jingpynkylla biang ïa ki roll nombor ym lah ban ñiew kum kano kano ka jingbakla type hynrei ka long kaba thikna eh ba la shna thok ïa ka thup. Ka jingpynbna ar tylli ki result ha kajuh ka sngi ka pynmih ruh ïa ka jingbym shai bad ka jingleh thok ïa ki kyrtong kiba dei hok. Lah ruh ban pynpaw ba ka tarik ban leh ïa ka physical verification ïa ki katto katne ki roll nombor la kdew ba kan long ha u snem 2025, 2026, 2028 kaba long kaba sngewsih jur na ka bor thung kam. Kane ka pyni ïa ka jingbym lah ban treikam hapdeng ki bor ba dei peit ban pynbna ïa ki jingmih.",
"summary": "U samla Reuben Najiar,U Chairman ka Employment Monitoring cell, u lah phah ka shiti sha ka kong Ampareen Lyngdoh,ka myntri ba dei peit ïa ka tnat ka koit ka khiah, ban pynduh noh ïa ka result kaba la pynmih ha ka 28 tarik u Nailur 2024, na ka bynta ki staff nurse bad ANM namar ka jingpynmih tuh ïa ki roll number ha ka result kaba la pynmih.Ka Khasi Student Union ka lah kyrpad ba kin pyni ïa ki OMR sheet jong ki nongialeh eksam khnang ban tip ïa ka jingshisha.Ka KSU, ka la kdew ïa ki 13 tylli ki jingkylli jong kane ka eksamin, ki bym ïahap katkum ka sobjek ba la buh. Ka Board ka la pynmih haduh arsien ïa ka result ha ka juh ka sngi, ha kaba nyngkong, lah pynmih arsien ïa ki roll number jong ki ba pass hynrei ha ka sien kaba ar, la pynmih tam ïa u roll number 46 bad haduh 7 tylli ki roll number ki paw arsien ha kane ka result.Kaba sngewsih ka long ba na ka bor thung kam kin leh ia ka physical verification na ka bynta ki kato katne ki roll number haduh u snem 2025,2026 bad 2028."
},
{
"summarization_id": "277",
"url": "https://mawphor.com/bym-suid-niew-u-kontraktor-syrtok-ki-paidbah-ba-sniew-ka-surok-20mer-shakhoikuna/",
"file_name": "bym-suid-niew-u-kontraktor-syrtok-ki-paidbah-ba-sniew-ka-surok-20mer-shakhoikuna.txt",
"original_text": "Bym suid ñiew u kontraktor syrtok ki paidbah ba sniew ka surok 20mer-Shakhoikuna Nongpoh, Naiwieng, 05: Ka Ri-Bhoi Youth Federation (RBYF), Shakhoikuna Unit ha ka Sngi Baar ka la mih shakhmat ban pynrem jur ïa ka jingleh bym suidñiew jong u kontraktor u pyntrei ïa ka surok naduh 20 mer shaduh Shakhoikuna kaba jngai kumba 7km eiei.Haduh mynta ym pat i dak eiei ban sdang ïa ka kam bad kane ka la buh jingeh shikatdei ha ka leit ka wan jong ki paidbah na ki bun tylli ki shnong kiba don ha katei ka thaiñ.U President jong ka RBYF Shakhoikuna Unit u Samla Teilang Maring u la ong ba ka seng bad ki paidbah ki dap da ka jingsngew diaw halor ka jinglong jingman jong ka surok kaba la pynsyrtok ïa ki paidbah ha ka leit ka wan khamtam ban leit sha ki iew ki hat, ki bapang bashitom tang namar ka jingkheiñ sting bad ka jingbym shimkhia jong u kontraktor.U la ïathuh ruh ba ka surok kaba jngai kumba 7 km eiei ym pat lah satia ban shna pyndep. Kane ka la pynjynjar ïa ki paidbah hynrei naduh ba la khlong lut da ka jingthmu ban siang rong thymmai ka la wanrah pynban ka jingsohsat ïa ki paidbah ha ka leit ka wan namarba ka surok la dap sa tang da ki maw kiba la mih shabar bad buh jingeh ïa ki kali kiba ïaid lyngba katei ka surok.Shuh shuh u kontraktor u la kular ruh ban sdang ban trei ïa ka kam naduh u bnai Risaw hynrei haduh mynta ym pat don dak eiei ban sdang ïa ka kam bad kum ki paidbah ki kwah ba ka jingsiang rong ïa ka surok dei ban sdang noh namar tang katno la poi biang ka aiom slap.",
"summary": "Ka Ri-Bhoi Youth Federation (RBYF) Shakhoikuna Unit ha ka sngi Baar kala mih shakhmat ban pynrem jur ïa ka jingleh bym suid ñiew jong u kontraktor uba pyntrei ïa ka surok naduh 20 mer shaduh Shakhoikuna kaba 7 Km eiei. U samla Teilang Mairang uba dei u president ka RBYF Shakhoikuna Unit u la ïathuh ba ka jingleh sting jong u kontraktor ka la buh jingeh ïa ki nongleit nongwan namar ba la sniew palat ki surok bad ki kam ki dang sah shibun."
},
{
"summarization_id": "278",
"url": "https://unongsainhima.com/2023/12/08/kynmaw-burom-ka-ksu-sengkmie-ia-ka-lyngkhuh-sngi-iap-ba-29-snem-jong-u-bah-bull-n-lyngdoh/",
"file_name": "Kynmaw_burom_ka_KSU_Sengkmie_ïa_ka_lyngkhuh_sngi_ïap_ba_29_snem_jong_u_Bah_Bull_N_Lyngdoh.txt",
"original_text": "Nohprah 07Ka Central Executive Committee (CEC) jong ka Khasi Student’s Union (KSU) ha ka Sngi Palei ka 7 tarik Nohprah 2023 ka la kynmaw burom ïa ka lyngkhuh sngi ïap kaba 29 snem jong u (L) Bah Bull N Lyngdoh uba dei u President barim jong ka KSU da kaba leit buh syntiew ha u mot dur jong utei u nongïalam uba don ha Malki.U Bah Bull u dei u President ba saw jong ka KSU bad uba la shimti ïa ka kam President jong ka seng ha u snem 1983 haduh u snem 1990.Ha katei ka sngi kynmaw burom ïa une u nongïalam ka KSU, la don ryngkat lang ruh da ka para trai jong u Bah Bah Bull, ka Kong Hana Lyngdoh bad la pynlong ruh ka jingbuh syntiew na ka ïing ka sem jong u, nangta bud sa ka jingbuh syntiew na ki nongïalam ka KSU, ki Unit bad ki Circle bapher bapher ha utei u mot dur.Haba ai jingkren ha katei ka jingïalang kynmaw burom, u General Secretary ka KSU, u samla Donald V. Thabah, u la ong ba ka jinglen lade, ka jingaiti bad nam jong u Bah Bull Lyngdoh kam kut tang ha u pud u sam jong ka bri u Hynñiewtrep hynrei baroh ka thaiñ shatei lam mihngi ka ri, ki ithuh bad kwah ban long kum u Bah Bull N. Lyngdoh.U samla Thabah u la ong ba kiba bun ki bym dei na ka jaitbynriew, ki la kynthoh laiphew jait laiphew rukom bad ki la kynnoh ym tang ïa u Bah Bull hynrei ki la kynthoh ruh ïa baroh ki nongïalam bad ki dkhot jong ka KSU ba ki la leh donbor bad sngew ïapher jaitbynriew hynrei kum ki trai ri trai muluk kiba don hangne ha la ka jong ka khyndew ka shyiap, ki tip bha kaei ba ka seng ka leh bad kaei ba u Bah Bull u leh.“Kaba sngewsih ka long ba ym dei tang ki bym dei Khasi kiba kynthoh ïa ki nongïalam jong ka KSU bad ïa ka KSU hi baroh kawei hynrei nalor ki nongshun jong ka Jaitbynriew, ki don ki kruiñ jong ka Jaitbynriew kiba la long kita ki nonglilam jong ka Jaitbynriew kiba la pyndonkam ïa ka jinglong jong ka Jaitbynriew jong ngi ban bishni bad ban wohdong bad peit matdong iwei ïa iwei da kaba shna ïa ki khana lamler ban kynnoh laiphew jait laiphew rukom ïa ki nongïalam jong ka KSU”, la ong u Bah Thabah.U Bah Thabah u la ong ba ka KSU ka la shakri ïa ka Jaitbynriew la 45 snem hynrei kam pat ju don ha kano kano ka khep jong ki 45 snem ba kan shet kylla lane kynran dien na ka bynta ka dawbah jong ka ri bad ka Jaitbynriew.“Lada dei ba ka KSU ka long kumta mynshwa, lada dei ba u Bah Bull, u Bah Michael, u Bah Banshan, u Bah Samuel, u Bah Daniel ki bakla mynshwa, ka mut ka KSU ka la duhjait hi naduh mynno”, la ong u Bah Thabah.Shuh shuh u Bah Thabah u la pynkynmaw ruh ïa ki sngi bad ki snem kiba u Bah Bull u la shakri bad ïaleh na ka bynta ka dawbah jong ka Jaitbynriew ha kaba u la khlad noh na ka sla pyrthei ha ka rta kaba 42 snem. Ha shwa ba un khlad, ka jingim jong u ka la long kaba sohsat bha namar ha ka por ba don ka jingïakhih pyrshah ïa ki Nepali ha u snem 1987 bad ka jingïakhih pyrshah ïa ka jingwanrah ïa ka lynti rel hapoh ka jylla ha u snem 1989, u Bah Bull N. Lyngdoh u la shah pynshitom bad u la shah bom shah tied ha ki bor ka aiñ haduh ba ka met jong u ka la khrew bad shitom kaba la pynlong ba un im ïa ka jingim kaba jynjar hynrei um sngeweiei namar katei ka jingleh jong utei u nongïalam ka la wanrah ka jingshngaiñ ïa ka ri bad ka Jaitbynriew.U la pynkynmaw ruh ba kiba bun ki shong bad ki dong jong ki Khasi ki la dei ban kylla long ki shong jong ki Nepali kum ka Mawlai, Mawprem, Nongmensong hynrei dei lyngba ka jingïakhun jong u Bah Bull ba la pynlong ïa ki mynder ri ba kin phet krad napoh ka bri u Hynñiewtrep.U Bah Thabah u la ong ba kam pher lada ka sorkar kam ithuh ïa une u rangbah nongïalam u ba la shakri ïa ka ri bad ka Jaitbynriew hynrei lada u paidbah bad ki paradoh parasnam baroh ki ithuh bad kynmaw ïa kum kitei ki nongïalam, ka mut ba ka Jaitbynriew kam dei kaba ïap hynrei ka dei kaba im bad kaba ïakhun ïa ki jingïaleh.",
"summary": "Ha ka 7 tarik Nohprah 2023, ka Central Executive Committee (CEC) jong ka Khasi Students’ Union (KSU) ka la kynmaw burom ïa ka lyngkhuh sngi ïap ba 29 snem jong u (L) Bah Bull N. Lyngdoh, u President ba saw jong ka KSU, uba la shakri naduh u snem 1983 haduh u snem 1990. U General Secretary ka KSU u bah Donald V. Thabah, ha ka jingialang kynmaw burom ia u bah Bull, u la iaroh ia ka jinglen lade bad ka jingaiti lut jong u Bah Bull. U la kren halor ki jingshah kynthoh ba ki nongialam ka KSU ki iakynduh ym tang ni ki myder ri, hynrei na ki briew lajong ruh kumjuh. U la pynpaw ba ka KSU ka la shakri ïa ka Jaitbynriew la 45 snem khlem shet kylla ia ka jaitbynriew. U la pynkynmaw ruh ia ka jingiakhih pyrshah ia ki Nepali hapoh ka jingialam jong u Bah Bull ha u snem 1987 bad ki jingiakhih pyrshah ia ka lynti rel ha u snem 1989, ha kaba u la shah pynshitom bein ha ki bor synshar. Shuh shuh, u la ialeh pyrshah ia kiba thmu ban pynkylla ia ki shnong Khasi kum ka Mawlai, Mawprem bad Nongmynsong sha ki shnong jong ki Nepali. U la ong ba ka jingburom bad jingkynmaw na ki paidbah ka kham kor ban ia ka jingithuh na ka sorkar, namar ka pyni ba ka jaitbynriew ka dang im."
}
]