| [ |
| { |
| "summarization_id": "279", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2023/02/20/kynnoh-ka-tmc-bym-biang-ka-synshar-khadar-kam-ba-tang-ma-ka-ba-lah-wanrah-jingkylla/", |
| "file_name": "Kynnoh_ka_TMC_bym_biang_ka_synshar-khadar_kam_ba_tang_ma_ka_ba_lah_wanrah_jingkylla.txt", |
| "original_text": "Ka TMC kaba la ther pyrshah ïa ka sorkar jyllaTura Rymphang 19:Ka TMC ha ka Sngi U Blei ka la ban jur halor ka jingkynnoh bym biang ha ka synshar-khadar jong ka Sorkar MDA hapoh ka jingïalam ka NPP bad ka jingsniewdur ha ki liang bapher-bapher ha South Tura (kaba long ruh ka konstitwensi u Myntri Rangbah) bad kam ba dei tang ma ka, ka seng kaba lah ban wanrah jingkylla kaba ki paidbah ki dei hok ban ïoh.“Ngi la sakhi ba dei tang ka TMC kaba lah ban ïakhun pyrshah ïa ka BJP. Naduh ka jingpynsngew ïa ki mat ki jura jong ki jaidbynriew jong ngi haduh ban dawa na bynta ka jingpynrung ïa ka Ktien Khasi bad Garo ha ka Khyrnit ba 8 ka Riti Synshar ka Ri, ki nongïalam jong ngi na ka por sha ka por ki la pynsngew ïa ka sur jong ki na bynta ki nongshong shnong ka Jylla. Ki briew ki long kiba stad bad ki ap kmang ïa ka 27 tarik u Rymphang,” la ong u kyrtong ka TMC na South Tura, u Richard Marak haba kren sha ki lad pathai khubor.Ha kane ka sngi la ïadonlang ruh kiwei-kiwei ki nongïalam ka seng ba kynthup ïa u Sapford N. Sangma, West G.H District Coordinator; Ajay Marak, South Tura Block President, Chenny Tasha D. Marak, General Secretary bad Stephen Sangma, Joint Secretary na bynta ka South Tura.Haba kdew ïa ki jaka ba thylli ha ka pule-puthi bad ka jinglong-jingman jong ki skul ha Tura, utei u kyrtong u la ong, “Kane ka Sorkar ka la buh hakhmat eh ïa ka pule-puthi ha ki mat ilekshon jong ka ha u 2018 bad ka la pan ïa ki ‘vote’. Hynrei ngi lah ban ïohi ïa ka jinglong ki skul ha South Tura, ka konstitwensi u Myntri Rangbah. Bun na kine ki skul ki la jot rathai. Ki khynnah kin hap ban pule ïa ki jingpule ba shakhmat jong ki ha ki ïing Community Center ha Dobasipara.”Kitei ki nongïalam haba pan jubab na ka NPP halor ka jingbym biang ka roi ka par ha South Tura, North Tura, bad Raksamgre, ki la buh jingkylli halor ka jingbym biang ki bos.Haba kynnoh ba ka don ka bamsap haba shyrkhei ha kine ki 5 snem ba la dep, u Marak u la ong ba lada hap ban pynpaw pyrthei ïa kiei-kiei baroh, kan shim por da ki bnai.“Ha man la ki tnad treikam, ki don ki jingbym biang bad ki jingkynnoh bamsap bad ka TMC ka la pynsngew na kawei ka mat sha kawei pat namar ngi sngewkhia ïa ki briew lajong. Ha ki mat ilekshon jong ngi, ki don 10 kular bad ngin pyntreikam ïa baroh kine na bynta ki briew jong ngi,” la ong u Marak.", |
| "summary": "Ka TMC ka la ther tyngeh ïa ka sorkar MDA ba la ïalam da ka NPP halor ka jingsniew ka jingsynshar, bad ïa ka jingbamsap ha South Tura, ka constituency jong u Myntri Rangbah ka Jylla. U kyrtong ka TMC South Tura u bah Richard Marak u la pynpaw ia ka jingtrei shitom jong ka seng ha kaba rah ia ki mat ba kongsan, kum ka jingpynrung ia ka ktien Khasi bad Garo ha ka khyrnit ba 8 bad ban ïasaid na ka bynta ka pule puthi. U la pynpaw ia ka jingsngewdiaw halor ka jinglong jingman jong ki skul bad ka jingbym don bos ha South Tura, bad kynnoh ba ka sorkar ka leh klet ïa ka roi ka par. Ka TMC ka don 10 tylli ki jingkular kiba ka thmu na ka bynta ka jingbha jingmiat jong ki paidbah." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "280", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2024/04/05/kyllon-ka-kmie-bad-u-kpa-ha-madan-mar-shu-wanrah-ia-u-khun-ha-mawiongrim/", |
| "file_name": "Kyllon_ka_kmie_bad_u_kpa_ha_madan_mar_shu_wanrah_ïa_u_khun_ha_Mawïongrim.txt", |
| "original_text": "Ïaïong 04Ka kmie bad u kpa jong ki khynnah kiba ngam jyllop kim tip briew shuh haba ki la ïam lynñiar hadien ba ki pulit jong ka Thanat Mawlai bad ka kynhun Search and Rescue Team (SRT) ki la ïoh ban wanrah ïa ka met jong ki na Wah Umshing sha madan phutbol mawïongrim ha ka por 6:30 janmiet.Kitei ar ngut khynnah ki la duh ei la ka jingim hadien ba ki la ngam jyllop ha ka Wah Umsning kaba don ha Mawlai Mawïongrim kaba don harum ka surok Mawlai Bypass lada ïaid na jaka ïeng bos Inter State Bus Terminal kaba la jia ha ka 4 tarik Ïaïong 2024.Kine kiba la khlad la tip kyrteng kum ka Laritngen Nongsiej, 11 snem bad u Bison Nongsiej, 18 snem ka rta.Katkum ka jingïa-thuh ki bahaïing la ong ba kine ki khynnah ki dei shipara arkmie na Mawïongrim Block-4. Ki don 6 ngut kiba leit lang tang shi bahaïing suda kata 4 ngut ki kynthei bad 2 ngut ki shynrang.La ïathuh ba kine ki khynnah ki la mih na ïing ha ka por 10:00 baje mynstep ban leit sha katei ka wah kaba riat bha ban leit jngi.Haba ki la ïa jngi, kawei ka khynnah kaba dang rit ka la ngam ha um bad ka khynnah kynthei kaba dang 11 snem ka rta ka la leit ïarap ban pyllait im ïa ka para katba ïalade ka la ngam jyllop. Ha mar kumta une u shynrang ba dang 18 snem ka rta u la leit ban ïarap bad mar kumta ki la ngam jyllop baroh ar ngut.Kumta, kine ki saw ngut kiba la lait im ki la wan mareh sha shnong ha ka por 2:00 baje nohphai sngi ban pyntip sha ki bahaïing bad hadien ba la wan pyntip sha ki nongïalam shnong la pyntip sha ki pulit ka thanat Mawlai bad ka Search and Rescue Team ban leit sei.Haba ki pulit ki la poi sha katei ka wah ka shimpor da ki kynta ban wanrah sha shnong namar ka jaka ka long kaba riat bad dei ha ka por 6:30 janmiet la wanrah ïa ka metïap jong baroh ar ngut sha madan phutbol ka shnong Mawïongrim.Kumta mar sien wan poi ka met la ïohi ba ka kmie bad u kpa jong une u khynnah shynrang ki la ïam lynñiar bad kyllon ha madan, katba ka kmie jong kane ka khynnah kynthei kam pat tip namar ka dang leit bylla bad u kpa ruh u leit bylla sha jngai.Haba ïakren bad u Rangbah Shnong Mawïongrim, Bah Sorbar Lyngdoh Nongpyiur, u la ai khublei ïa ki samla shnong, ki pulit kiba la ïoh ban sei ïa ka metïap jong kine ki khynnah kiba ngam jyllop ha Wah Umshing.Haba u nongthoh khubor u la poi sha Mawïongrim, la ïohi katba ki pulit ki dang leit sei ïa ka metïap, ki paramarjan bad ki bahaïing ki la leit ban pyntngen ïa ka kmie kaba dang ap ha madan phutbol namar kam pat ngeit ba u khun jong ka u la khlad.", |
| "summary": "Arngut ki khynnah, ka Laritngen Nongsiej (11 snem) bad u Bison Nongsiej (18) ki la ngam jyllop ha ka um katba ki dang jngi ha ryngkat saw ngut ki bahaïng ha Wah Umshing. Ki la mih dang step na la ïng bad katba ki dang jngi, iwei na ki i la ngam jyllop. Kine ki ar ngut ki la leit ïarap ïa ite i khyllung hynrei ka um ka la tan ia ki baroh ar. La pyntip sha ka shnong ha ka por 2:00 baje janmiet, bad ka la shim por katto katne kynta ïa ka rescue team ban sei ia ki met iap na katei ka wah. Ki kmie ki kpa jong utei u khynnah ki la kyllon haba iohi ia ka met jong u, katba ki kmie-kpa jong katei ka khynnah kim pat ïoh jingtip namar ki leit trei sha jngai. Ki para marjan bad ki bahaïng ki la leit ban pyntngen ia kitei ki longïng." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "281", |
| "url": "https://mawphor.com/7-tarik-yn-pynlong-jingialang-ka-hspdp-nongstoin/", |
| "file_name": "7-tarik-yn-pynlong-jingialang-ka-hspdp-nongstoin.txt", |
| "original_text": "7 tarik yn pynlong jingïalang ka HSPDP Nongstoiñ Nongstoiñ, Nohprah 04: Kum ka jingpynkhreh na ka bynta ka Election MDC ka ban sa long ha u snem ban wan, ka Hill State People Democratic Party Nongstoiñ area unit, kan pynlong ïa ka general meeting ha ka 7 tarik mynta u bnai kaba dei ka sngi saitjaiñ ha Upper New Nongstoiñ L.P skul ha ka por 10.30 baje mynstep.Ha u kyrwoh ba la pyllait mynta ka sngi da u bah B.Thongni secretary ka HSPDP Nongstoiñ area unit, u la kyrpad ïa baroh ki nongkitkam kum ki president bad secretary bad ki nongkyrshan na baroh ki primary unit, kin ïaleh shitom ban pyllait por khnang ha katei ka sngi bad ban pynpoi sha ka jingïalang.Nalor kata u la kyrpad ruh ïa kito ki bym shym la ïoh pdiang ïa ki jingpyntip lyngba ki notice, lada ki ïoh jingtip na ki para shnong ne ki para marjan kin wan ha katei ka sngi, khnang ba ka jingïalang kan ïoh ban ïapyrkhat bad ïatai sani ha kaba ïadei bad ka jingpynkhreh na ka bynta ka Election MDC ka ban sa wan. Ha katei ka sngi u bah K.P.Pangñiang president rangbah ka party un ïadon ryngkat ha ka jingïalang.", |
| "summary": "U kyrwoh ba la pyllait da u Bah B.Thongni Secretary ka HSPDP Nongstoin area unit na ka bynta ka elekshon MDC kaban sa wan. Ka Hillstate People Democratic Party Nongstoin Area unit ryngkat ka jingiadonlang u President Rangbah ka party u Bah K. P. Pangñiang kan pynlong ia ka General Meeting ha ka 7 tarik u bnai ha Upper New Nongstoiñ L.P skul ha ka por 10.30 baje mynstep. U Secretary u la kyrpad ia baroh ki nongkitkam kum u President, Secretary bad nongkyrshan baroh jong ki primary Unit ba kin ialeh shitom khnang ban pynpoisha katei ka jingialang." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "282", |
| "url": "https://mawphor.com/ka-jingbym-lah-ban-treikam-bha-ki-psu-ne-ki-corporation/", |
| "file_name": "ka-jingbym-lah-ban-treikam-bha-ki-psu-ne-ki-corporation.txt", |
| "original_text": "Ka jingbym lah ban treikam bha ki PSU ne ki Corporation Ka jingbthah ka ophis u Comptroller and Auditor General of India (CAGI) ïa ka Sorkar Jylla ba kan khang khyrdep noh ïa ka Meghalaya Electronics Development Corporation Limited (MEDCL), kaba long ka Public Sector Enterprise (PSE) namar ka jingbym treikam shuh jong kane PSE naduh u snem 2006 ka long kaei kaei kaba pynduh mynsiem ïa ka jingtreikam ki Kompeni paidbah ha kane ka jylla.Katkum ka kaiphod na ka CAG la ong ba ki don ki Arrear jong ki saw tylli ki Account (2018-19 haduh 2021-22) kat haduh ka 30tarik, Nailur, 2022 ha kaba ïadei bad ka jingbym die eiei jong ka PSE (Meghalaya Electronics Development Corporation Limited), kaba lam sha ka jingbym treikam naduh u snem 2006 bad kaba dang sahteng ban pynkut noh syndon naduh u Jylliew, 2011.Ka Committee of Public Undertakings (CoPU) ha ka kaiphod bashiphew (Tenth Report) ïa kaba la rah hapoh ka Iingdorbare Thawaiñ ha ka 5 tarik, Naiwieng 2020 ka la ai jingmut ban pynkut noh mardor ïa ki PSE ki bym treikam, hapoh hynriew bnai.Ka kaiphod ai jingkheiñ jingdiah jong ki kompeni ki dei ban pynkhreh noh mar mar hapoh hynriew bnai hadien ba la kut ka Financial Year, kata, ha kaba kut jong u Nailur kaba long ruh katkum ka kyndon jong ka Section 96 (1) jong ka Companies Act, 2013.Lada jia ba ym lah ban leh eiei, kan ngat ha ki kyndon shaiñ kuna hapoh ka Section 99 jong ka Aiñ.Ha kajuh ka rukom, lada jia ba don kino kino ki corporation ba la ithuh, ïa ki Accounts dei ban pyndep noh, ban ai jingkheiñ bad ban rah ha ka Iingdorbar katkum ki kyndon jong ki Aiñ.Kat haduh ka 30 tarik, Naiwieng,2022, haduh 35 tylli ki Accounts jong ki 20 tylli ki PSE kiba treikam ki dang sahteng ban ïoh ïa ka jingsiew na ka bynta shi snem haduh hynriew snem, ong ka kaiphod u CAG.Na ki 35 tylli ki Accounts kiba dang dei ban ïoh ïa ka jingsiew Arrear na ka bynta u snem 2021-22, ki long ka Meghalaya Transport Corporation (MTC) bad ka Forest Development Corporation of Meghalaya Ltd kiba don bun ki Accounts na ka bynta shi snem haduh san snem, ong ka kaiphod.Ha ka jingshisha ym dei tang ha Meghalaya ba ki PSE kiba kum kine ki don, hynrei kidon ha kylleng ki jylla jong ka ri India bad kiba bun hi ki treikam bha. Hynrei balei pat ha ka jylla Meghalaya kim treikam. Kiba bun ki PSE ne kita ki Corporation, ym tang ka MEEDCL, hynrei ka MTC, ka MGCC, ka MTDC bad kiwei kiwei, kiba bun hi ki la kylla long ki Sick Unit, kiba la kylla long pynban ki hati kit kulai. Ka jingdon jong kine ki Corporation kan ïarap shibun ïa ki jingïoh kam ïh jam ki Samla bad kan kyntiew ruh ïa ka ïoh ka kot ka jylla, lada ki treikam bha. Kum ka nuksa ka Assam State Transport Corporation kadei ka Kompeni kaba treikam bha ha kaba wat ki ki kali private ruh ki kamai kit briew ruh hapoh ka ASTC bad kane ka kyntiew shibun ïa ka sorkar Assam.Nangta ka MCCL kaba dei ka PSU kaba la rim bad kawei na ka Karkhana dewbilat ba nyngkong eh ha ka jylla ka la long ka lad ïoh kam ïoh jam ïa ki spah ngut ki briew khamtam ïa ki nong Sohra bad ka jingim ja bad kamai kajih ki briew da ka jingdon jong ka, ka la long ka jingkyrkhu kaba khraw ïa ki paidbah.Hynrei katba nang mih ki snem la ïohi ba kawei hadien kaei ki la nang khyllem bad ki la long pynban ka jingbankhia ïa ka sorkar namar ka hap beit tyngka ïa ki. Kadei ban don ka jingwad bniah ne ka study halor kine ki sick unit ban lap ïa ka daw balei ba kim lah ban treikam bha bad balei ba ki long pynban ka jingduhnong, namar ba lada ki lah ban treikam bha, kan ïarap shibun ïa ka unemployment problem ne ka jingeh na ka jingkyrduh kam. Nangta kan long ruh ka jingplie lad ïa ki briew ha ka liang ka ïoh kam ïoh jam haba ki kam sorkar ki la jynjar bad shitom shibun ban ïoh.", |
| "summary": "Katkum ka kaiphod na ka Comptroller and Auditor General of India (CAGI) la ong ba ki don ki area jong 4 tylli ki Account (2018-19 haduh 2012-22) kat haduh ka 30tarik , Nailur 2022 haka ba iadei ba ka jingbymdie eiei jong ka Meghalaya Electronics Development Corporation Limited (MEDCL) kaba long ka Public Sector Enterprise (PSE) kaba lam sha ka jingbymtreikam shuh naduh u snem 2006 bad kaba dang shateng ban pynkut naduh u Jylliew 2011. Ka Committee of Public Undertakings (CoPU) ha ka kaiphod ba shiphew iaka ba la rah ha ka iingbishar thawaiñ ha ka 5 tarik, Naiwieng 2020 ka la ai jingmut ban pynkutnoh iaki PSE kibym treikam hapoh 6bnai .ka kompeni ka dei ban pynkhreh noh mardor 6bnai hadien ka Financial year haba kut jong u Nailur kaba long katkum ka kyndon jong ka section 96(1) jong ka Companies Act 2013 bad lada kam lah leh eiei yn shaiñ kuna hapoh ka section 99 jong ka Aiñ .Na ki 35 tylli ki Accounts kiba dei ban ioh jingsiew area na bynta u snem 2021-22 ki long ka Meghalaya Transport Corporation (MTC) bad ka Forest Development Corporation of Meghalaya Ltd.Iakine ki 35 tylli ki Accounts la dei ban ioh jingsiew kat haduh 30 tarik, Naiwieng 2022.Ki don bun ki PSE ne ki Corporation ym tang ka MEEDCL,hynrei ka MTC, MGCC, MDC bad kiwei kiwei kiba la kylla sick unit. Ka jingbymtreikam shuh ki Corporation kala wanrah ka jingduhnong ia ki khun samla haka ba kim ioh shuh ka lad ban kyntiew iaka ioh ka kot ha ka Jylla ." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "283", |
| "url": "https://mawphor.com/ka-building-bye-law-sha-ki-shnong-nongkyndong/", |
| "file_name": "ka-building-bye-law-sha-ki-shnong-nongkyndong.txt", |
| "original_text": "Ka Building Bye Law sha ki shnong nongkyndong K a jingwanrah jong ka Sorkar ïa ka ain ban pyrkhing ïa ka jingshna iing kaba la tip kum ka Meghalaya Building Bye Law ka long tang ha ki jaka sor bad la pynjlan sa sha ki khap sor. Hynrei ha ka jingtyllun ka shalyntem ki por, la i donkam ban pynjlan ïa kane ka aiñ namarba ki District Headquarter mynta ki la nang mih ki ing mala kiba heh. Ki paidbah kiba shong basah sha ki District bapher bapher ka jylla kim dei ban sngew khohñïoh lada ka Sorkar ka pyntreikam ïa kane ka aiñ wat sha ki shnong ba kyndong ka jylla namarba ki dei ban sngewthuh bha ba ka Jylla Meghalaya ka dei ka lynti ïaid jong u jumai kaba hap ha ka Seismic Zone-V bad ka jingkhynñiuh u jumai ka ju jia khah khah.Ha u snem 1897 ka Jylla Meghalaya ka la mad ïa ka jingjulor kaba khraw bha hadien ka jingkhie u jumai uba jur 8.7 magnitude. Shwa kane, u jumai uba jur 8.5 magnitude u la jia ruh ha u snem 1950 ha kaba ka la wanrah ïa ka jingduh ei ki mynsiem briew bad ka jingjulor ki ing ki sem.Watla shipah snem tam mynshwa ka jingkhynñiuh u jumai ka jingjulor bad ka jingïap lehse ka lah ban duna hynrei ki paidbah ki la dei ban pyrkhat bha da ki hajar sien bad ban puson bha ba la donkam ïa ka aiñ kaba pyrkhing ban shna iing bun mala namarba ka jingbun briew ha kane ka jylla ka la nang kharoi.Ka jingtyrwa jong ki Autonomous District Council ïa ka tnat District Council Affairs (DCA) jong ka Sorkar Jylla ban pynjlan ïa ka ain shna ing sha ki nongkyndong ka jylla ka long ba ki la ïohi ïa ka jingmih jong ki ing mala ha kaba ki paidbah ki la sdang ban shna ïa ki iing ki sem kiba kham bha bad lehse ha ka jingïohi jong ki Autonomous District Council la i dei ban don da ka ain kaba lah ban tehlakam ïa ka jingshna iing mala.Da ka jingshimkhia jong u Symbud Myntri Rangbah ka Jylla uba khmih ïa ka tnat District Council Affairs u Bah Prestone Tynsong u la lum ïa ka jingïalang jong ki Autonomous District Council ban ïathir ïatai bad ban pyrkhat sani bha halor ki jingeh kiba lah ban ktah ïa ka jylla ha ki shnong bapher bapher jong ki 12 tylli ki district ka jylla.Haoid, ki jaka kiba hap hapoh ka Municipal ka Meghalaya Urban Development Authority (MUDA) ka tehlakam ïa ka jingshna iing bun mala hynrei ka jingbym pat pyntreikam ïa ka Building Bye Laws sha ki nongkyndong ka Jylla ka dei kawei pat kaba pynpyrkhat ïa ka District Council ban pyntreikam noh da kane khnang ban ïada lypa ïa kino kino ki jingjia kaba la ban wanrah ïa ka jingduhei ki mynsiem bakordor lada jia ba wan ki bor lynshop jong ka mariang ha ka por ka bym poi pyrkhat.Mynta ka shong sa ha ka Komiti kaba la thaw da ka District Council Affairs kumno ban pyrkhat ïa kane ka jingai jingmut jong ki Autonomous District Council (ADC) ban pyntreikam ïa ka Meghalaya Building Bye Laws sha ki shnong nongkyndong jong ka Jylla la ka sngewdei neem ban pdiang ïa kane ka jingai jingmut bad ka shong ruh sa ha ki paidbah ban phah ïa ki jingai jingmut sha ka Sorkar Jylla ban pynjanai ïa kane ka aiñ khnang ba kane ka aiñ kan ym ktah pat ïa ki paidbah nongkyndong kiba dang duna ka ïoh ka kot watla khyndiat eh ki dei kiba bit ba biang ha ka ïoh ka kot.Lada ka Building Bye Laws ka la treikam sha ki nongkyndong kam dei ban ktah pat ïa ka ïoh ka kot jong ki paidbah nongkyndong namarba ka jingpyrshah jong ki paidbah ha ki snem ba la leit noh ban pyntreikam ïa kane ka aiñ ba pyrkhing da ka MUDA ha kito ki por ka dei namarba ki sngewthuh ba kin hap ban siew da ka dor kaba rem hynrei hadien ba ka Sorkar Jylla ka la aiti sha ka Autonomous District Council ban pyntreikam tang ha ki Scheduled Area kiba bun ki Dorbar Shnong ki la pdiang sngewbha ïa kane ka aiñ.", |
| "summary": "U Symbud Myntri Rangbah ka jylla uba dei khmih ia ka tnat Council, Affairs u bah Prestone Tynsong, u la lum jingialang Jong ka Autonomous District Council (ADC) ban iathir iatai bad pyrkhat sani bha halor ka jingeh kaba ktah ia ki 12 tylli ki district ka jylla, naka daw ka jingshna iing bun mala ha sor, khamtam ha ki Seismic Zone-V, kaba wanrah iaka jingkhynniuh jumai haka snem 1897 uba jur haduh 8.7 magnitude bad ha u snem 1950 pat u la jur haduh 8.5 magnitude. Ka Municipal ka Meghalaya Urban Development Authority (MUDA) ka la tehlakam iaka jingshna bun mala katba ka ADC ka la ai jingmut ba dei ban pyndonkam noh daka Meghalaya Building Bye Law ha nongkyndong, bad ba kim dei pat ban ktah iaka ioh ka kot jong ki ." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "284", |
| "url": "https://mawphor.com/da-ka-ain-yn-pyrkhing-ka-khadc-ia-ki-jingiakob-khwai-dohkha/", |
| "file_name": "da-ka-ain-yn-pyrkhing-ka-khadc-ia-ki-jingiakob-khwai-dohkha.txt", |
| "original_text": "Da ka aiñ yn pyrkhing ka KHADC ïa ki jingïakob khwai dohkha Shillong, Risaw 24 : Ka Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC) hadien ba ka la ïoh ïa ka muhor na u Lat ka Jylla ïa ka aiñ-rew United Khasi Jaintia Hills Distirct Fisheries (Amendment) Bill 2023, ka la donbor ba kan tuklar lang na ka bynta ban pynneh pynsah ïa ki dohum dohwah kynthup wat ïa ki jingïakob khwai dohkha.Ïa kane la ïathuh da u CEM ka KHADC, Bah Pynïaid Sing Syiem haba kren bad ki lad pathai khubor hadien ba u Lat ka Jylla u CH Vijayashankar u la ai ka jingmynjur ïa katei ka aiñ-rew ba kan long aiñ noh nalor ki san tylli kiwei pat ki aiñ-rew.“Kane ka Fisheries Act kaba la don lypa bad mynta dang shen ngi la wanrah ïa ka jingpynkylla ha ki katto katne ki bynta bad kane ruh la ïoh ïa ka jingmynjur. Ka jingmyntoi na kane ka Bill ka long ba ka Principal Act ka la aibor ïa ka District Council ban peit bad ban khmih ïa ki wah kiba rit bad ki wah kiba heh ha Ri khasi na ka bynta ban ïada ïa ki dohum dohwah bad ki dohkha doh pnat.Shuh shuh u ong ruh ba da ka jingïatrei lang bad ka jingsngewthuh jingmut bad ki bor distrik, na ka liang ka KHADC ka lah ban tuklar lang wat ïa ki jingïakob khwai ban pyrkhing da ka ain haba ai ïa kano kano ka jingbit ban pynlong ïa kum kitei ki jingïakob khwai dohkha ha u pud u sam jong ka.", |
| "summary": "Ka Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC) hadien baka ka ïoh ïa ka muhor na u Lat ka jylla, U CH Vijayashankar ïa ka aiñ-rew United Khasi Jaiñtia Hills Districts Fisheries (Amendment) Bill 2023, kala donbor ba kan tuklar lang na ka bynta ban pynneh pynsah ïa ki dohum dohwah bad kynthup ruh ïa ka jingïakob khwai dohkha. U CEM ka KHADC, Bah Pynïaid Sing Syiem, ula ïathuh ba lyngba kane ka bill ka District Council kan pyndonkam da ki aiñ ban ïada ïa ki dohum dohwah kumjuh ruh ïa ka jingïakob khwai dohkha." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "285", |
| "url": "https://www.urupang.com/3bnai-duh-khaw-reshon-ki-400ngut-ha-musniang/", |
| "file_name": "3bnai_duh_khaw_reshon_ki_400ngut_ha_Musniang.txt_done.txt", |
| "original_text": "Ki nongshong shnong jong ka shnong Musniang, kaba hap hapoh ka shnong Wahlang khyndai kyntoit mynta ka sngi ki la wan ban pynpaw ia ka jingeh jong ki ha ka ba iadei bad ka jingbym ioh khaw rashon la 3 bnai.Kane ka shnong kaba don palat 400 ngut ki nongshong shnong ki la mad ia ka jongeh ka ba khraw hadien ba kumba 3 bnai kynthih ka shnong ka khlem ioh ia u Khaw Rashon namar ki kam pynsah teng jong u BDO, la iathuh da u dkhot ka Executive Member kane ka shnong u bah W.Rani.U bah W Rani u la ong ba naduh u bnai Nohprah 2020 haduh mynta ka shnong Musniang ka khlem ioh ia u khaw Rashon, namar ba u BDO u khlem soi bad khlem pynthymmai ia ki kot na bynta ban ioh ia u khaw Rashon. U bah Rani u la ong, “Ngi la leit iakynduh ia u BDO u bah Sungoh hynrei la aidaw ba don ba wan khang tangba ngim tip mano ba khang bad u la shu pynslem kai ia ka por bad shu kular ba un sa shim khia.” U Secretary ka shnong u bah D Kharmyndai, ula kynnoh, “U BDO um shym la treh ban soi ia ka jingpynthymmai ia ka rashon khaw bad ngim tip ia kaei ka daw sha lyndet jong u bad u la shu phah ap namar ba don ba pynwit bad u la pynslem ia ka por.” U bah Kharmyndai, u la ong “Kat kum ka jingiathuh u BDO, u Rangbah shnong barim u la wan kam ba u dang dei u Rangbah shnong u la wan ban khang ia u khaw Rashon hynrei ngim iohi ruh kawei ka jingthoh ba u Rangbah shnong barim un wan tuklar ia ka kam shnong. Kane ka paw ba don eiei sha lyndet jong u BDO.” “Ha ka jingshisha ha ka Dorbar shnong ba long ha ka 12 tarik Nohprah 2020 ngi la jied ia u bah D Rani kum u Rangbah shnong ba thymmai bad u Rangbah shnong barim ruh u la soi lang ha ka rejistar ban mynjur ba ngi la weng ia u na ka kam kum u Rangbah shnong,” ong u bah Kharmyndai.Kum ki nongialam shnong ngi sngewkhia namar ba ki paidbah ki la wan ud ba ki khlem ioh khaw ha shnong Musniang namar ba haduh mynta ha katei ka shnong don tang kawei ka nongsam khaw Rashon. Ki nongialam shnong Musiang ki la byrngem ruh ba lada ha une u bnai Lber lada u BDO um lah ban pynpoi noh ia u khaw rashon bad ka sharak kim banse ban leit tur paidbah sha ka karma treikam jong ka ophis jong u BDO.“Ngi la dawa na u BDO ba u dei ban soi ban pdiang noh ia u khaw lym kumta kin leit tur paidbah sha ka kamra treikam jong u BDO,” ong u bah Kharmyndai.Katba u Sordar ka Wahlang Khyndai kyntoit u bah S Khasain, u la kynnoh “Baroh kawei ka Wahlang Khyndai kyntoit ka iaid beit ka jingioh khaw hynrei ia ka shnong Musniang u khlem pynthymmai bad ngim tip kaei ka daw ba u BDO u pynslem”. Kine ki nongialam shnong, ki la leit ban pan jingshai ruh na ophis jong District Commissioner hynrei na ka liang jong DC la ong ba lada ym pdiang hi da u BDO kan eh ban ai khaw.", |
| "summary": "U Bah W. Rani, u dkhot ka Executive Member jong ka shnong Musniang, Wahlang khyndai kyntoit, u la ong ba kane ka shnong kaba don palat 400 ngut ki nongshong shnong ka khlem ïoh khaw Rashon haduh 3 bnai kynthih. Ka daw baroh kadei ba u BDO um shim khia ban soi bad ban pynthymmai ïa ki kot ki sla. U Bah D Kharmyndai, u la ong ba u BDO u la kynnoh ba dei u Rangbah Shnong barim jong ka shnong, uba la khang ia u khaw Rashon. Kane ka jingong jong U BDO ka long ka bym don nongrim namar ka Dorbar shnong ka la jied ïa u Bah D Rani kum u Rangbah shnong ba thymmai, ha ka 12 tarik u Nohprah 2020.Ha kane ka jingjied la don ka jingsoi lang ha ka rejistar, kum ka jingïamynjur lang ba ki la weng ïa u na ka kam. Ki nongïalam ki la pynpaw ïa ka jingeh jong ka shnong Musniang namar ba dang don tang kawei ka nongsam khaw. Ki nongïalam ki la byrngem ba kin ïa leit tur paitbah ha ophis jong U BDO lada kim ïoh noh ïa u khaw rashon ha U bnai Lber. Khnang ban ïoh ka jingsngewthuh ba bniah ki nongïalam ki la leit kylli na ka ophis jong ka District Commissioner bad na DC ki la ong ba ym lah ban ai khlaw khlem da pdiang hi da u BDO." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "286", |
| "url": "https://mawphor.com/da-ka-khusnam-ai-burom-ka-rcdc-ia-ki-samla-pule-bad-ia-ki-nongialehkai-sports/", |
| "file_name": "da-ka-khusnam-ai-burom-ka-rcdc-ia-ki-samla-pule-bad-ia-ki-nongialehkai-sports.txt", |
| "original_text": "Da ka khusnam ai burom ka RCDC ïa ki samla pule bad ïa ki nongïalehkai sports Shillong, Naiwieng, 23: Ka Ranikor Constituency Development Committee (RCDC) ha ka sngi Saitjaiñ ka la pynshlur da kaba ai khusnam ïa ki samla pule bad ïa ki nongïalehkai sports kiba long ki nongshong shnong hapoh ka jylli jong ka Ranikor Constituency ba kin nang ïai trei shitom shuh shuh ha ka jingïaid lynti jong ki khnang ba kin dup kynjoh sha ki mawjam jong ka nam.Ha ka jingïalang pynkup burom kaba la long ophis treikam jong ka UDP ha nongbah Shillong ki don 71 ngut ki samla pule kiba pas bha ha ka kyrdan Master Degree, Bachelor Degree, HSSLC bad SSLC kiba la ïoh pdiang ïa ka khusnam da ka song pisa bad da ka jingthoh buh sah jingkynmaw.Ïa ki khusnam, la sam da u Myntri ka Sorkar Jylla u Bah Paul Lyngdoh uba la long kum u Kongsan ryngkat ka jingdonlang jong u MLA ka Ranikor Constituency u Bah Pius Marwein uba la long kum u symbud Kongsan, u Bah GG Bung Snaitang, u Bah Bahunlang Sanglein, ki samla pule bad ki kmie ki kpa.Nalor ki samla pule, ka Committee ka la ai khusnam ruh ïa ki 19 ngut ki nongïalehkai sports kiba la wanrah burom ïa ka jylla Meghalaya bad hapoh ka South West Khasi Hills District.Haba kren kum u Kongsan u Bah Paul u la pynkynmaw ïa ki samla pule bad ïa ki nongïalehkai sports ba kin bud ïa ki nuksa jong ki riewkhraw jong ka pyrthei kiba la trei shitom haduh ba kin da poi sha ka thong ban ïoh ïa ka jingithuh na ka imlang ka sahlang bad ban pynsah nam sah kyrteng ïalade wat hadien ba ki la khladnoh na kane ka sla pyrthei.U la ong ruh ba ka lynti ïaid ban poi sha ki kliar jong ka nam ka dei ka jinglen lade bad ka jingtrei shitom kaba wanrah ïa u soh uba thiang.U Bah Pius haba kren kum u symbud Kongsan u la ong ba ka ka jingpynlong ïa kane ka jingpynkup burom ha nongbah Shillong ka long namarba bun na ki samla pule jong ka Ranikor Constituency ki dei kiba shong ba sah ha nongbah Shillong.U la pynshlur shuh shuh ïa ki samla pule ba kin nang ïai minot ha ka jingpule kot khnang ba ka Ranikor Constituency kan nang sei shuh shuh ïa ki nongshong shnong kiba la nang la stad kiba lah ban long ki nongïalam ha ka shnong ka thaw bad ha ki kyrdan bapher bapher.", |
| "summary": "Ka Ranikor constituency Development Committee (RCDC) ha ka sngi saitjaiñ hapoh ka ophis trei kam jong ka UDP ha nongbah Shillong ka la ai ki khusnam ia 71 ngut ngut ki samla pule kiba pass bha ha ki kyrdan Master degree, Bachelor degree, HSSLC, bad SSLC bad kumjuh ruh ia 19 ngut ki nongïalehkai sports ki ba long ki nongshong shnong jong ka Ranikor constituency ba kila wanrah ïa ka nam bad ka burom ïa ka jylla Meghalaya bad hapoh ka South West khasi Hills District. La sam da u Myntri ka sorkar jylla u bah Paul Lyngdoh ha ryngkat ka jingdonlang u MLA ka Ranikor constituency u Bah Pius Marweiñ, u Bah GG Bung Snaitang, u bah Bahunlang Sanglein, ki samla pule bad ki kmie ki kpa. Da kane ka khusnam ki nang pynshlur ïa ki samla ba kin nang trei shitom shuh shuh bad ba kin poi sha ka thong." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "287", |
| "url": "https://mawphor.com/lait-im-u-khun-ba-duna-dkhot-met-na-ka-jingpluh-ka-iing-ha-nongkohlew/", |
| "file_name": "lait-im-u-khun-ba-duna-dkhot-met-na-ka-jingpluh-ka-iing-ha-nongkohlew.txt", |
| "original_text": "Lait im u khun ba duna dkhot met na ka jingpluh ka ïing ha Nongkohlew Shillong, Naiwieng, 04: Ki thylliej ding ba rhem ha ka lah Sngi u Blei ki la pynkylla dpei ïa ka ïing jong u Bah Nishon Thabah bad ka Kong Phirda Kharthangmaw ha ka por kumba 12 baje mynsngi ha ka shnong Nongkohlew Dong Mission.Katkum ka jingïathuh jong ka Kong Phirda ha ka khyllipmat ba kane ka la pluh, ma ka bad u kurim jong ka, ki dang don sha lyngkha bad u don tang uwei u khun ha ïing uba don jingduna dkhot met hynrei katkum ka jingïathuh jong ki paramarjan ha ka por ba ka ïing ka la pluh, une u khun um shym la don shuh hapoh ïing bad u la lait thaw na ka jingjia basngewsih.Ha kane ka jingjia baroh ki jingdon jingem hapoh ka ïing ki la kylla dpei tang ha ki shikhyllipmat.U Bah Noson Nengnong bad u Bah John Kharwanniang kiba dei ki trai jaka ki la rai ban ai jaka sah shipor ïa u Bah Nishon Thabah bad ka Kong Phirda Kharthangmaw katba kim pat dep shna ïa ka ïing kaba thymmai.Na ka liang jong u President jong ka Mawlai Block Congress Commitee u Bah Wanseng Jyrwa ryngkat bad u General Secretary u Freddystar Thabah, bad kiwei kiwei ki nongkitkam ki la leit ban ai jingïarap ïa kane ka longïing bad ha kajuh ka por u Bah Wanseng u la kular ban sa ai jingïarap lai ban ki tin sop ïing sha u Bah Nishon Thabah bad ka Kong Phirda Kharthangmaw ynda ki la shna ïa ka ïing kaba thymmai.", |
| "summary": "Ha ka lah Sngi u Blei, Ki thylliej ding ba rhem ka la bam duh ïa ka ïing bad ïa ki jingdon jingem baroh jong u Bah Nishon Thabah bad ka Kong Phirda Kharthangmaw ha ka por kumba 12 baje mynsngi ha ka shnong Nongkohlew Dong Mission. Ka Kong Phirda ka la ïathuh ba ha ka por ba pluh, ma ka bad u kurim jong ka, ki don sha lyngkha bad tang uwei u khun uba don jingduna dkhot met u don haïing. Hynrei ki paramarjan ki la ïathuh ba ha ka por ba pluh, une u khun um shym la don hapoh ïing bad u la lait thaw na ka jingjia basngewsih. U Bah Noson Nengnong bad u Bah John Kharwanniang kiba dei ki trai jaka ki la rai ban ai jaka sah shipor ïa u Bah Nishon Thabah bad ka Kong Phirda Kharthangmaw katba kim pat dep shna ïa ka ïing kaba thymmai bad na ka liang u President jong ka Mawlai Block Congress Commitee u Bah Wanseng Jyrwa ryngkat bad u General Secretary u Freddystar Thabah, bad kiwei kiwei ki nongkitkam ki la leit ban ai jingïarap ïa kane ka longïing bad u Bah Wanseng u la kular ban sa ai jingïarap lai ban ki tin sop ïing sha u Bah Nishon Thabah bad ka Kong Phirda Kharthangmaw ynda ki la shna ïa ka ïing kaba thymmai." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "288", |
| "url": "https://mawphor.com/ka-election-lok-sabha-ha-ri-india/", |
| "file_name": "ka-election-lok-sabha-ha-ri-india.txt", |
| "original_text": "Ka Election Lok Sabha ha ri India Sa shisien pat ka ri India ka la thnam da ka jingpynbna ïa ki tarik na ka bynta ka General Election na ka bynta ban jied ïa ki nongmihkhmats ha Lok Sabha. Kane kadei ka elekshon ka ban rai na ka bynta ka sorkar kaban synshar ïa ka ri India ha kine ki san snem ban wan, kata naduh u 2024 haduh 2029.U Chief Election Commissioner ka Election Commission of India u Rajiv Kumar u la pynbna ba ka election ha ka ri sha Lok Sabha na bynta ka samoi ba 18 ka ïingdorbar ne 18th term ka Lok Sabha kaban long ha ki 7 tylli ki phase ha kaba ka elekshon ha ka jylla kan thep vote ha ka phase ba nynkong kata ha ka 19 tarik Iaiong 2024.Ka jingthep vote ha ka Second phase kan dei 26 ïaong, ka Third phase 7 Jymmang, 4 phase 13 Jymmang, 5 phase 20 Jymmang, 6 phase 25 Jymmang bad ka 7 phase kan dei ha ka 1 Jylliew bad ka tarik ban niew vote ia la elekshon MP kan dei ha ka 4 tarik u Jylliew 2024.Haba kren sha ki lad pathai khubor u CEC u la iathuh ba kin don 96.8 klur ngut ki paidbah kiba la don la hok ban jied ia ki MP bad na kine ki don 49.7 klur ki shynrang bad 47.1 klur ki kynthei. U la iathuh ruh na napdeng kine ki don 19.74 klur ki nonthep vote kiba hapdeng ka rta 21 haduh 29 snem.Ha kane ka sngi u CEC u la pynbna ruh ia ka election sha ki iing dorbar thaw aiñ ki jylla ba khynthup ia ka Arunachal Pradesh, Sikkim, Odisha, Andra Pradesh kiban long lang ha ka juh ka por bad ka election MP.Lada phai ka jylla Meghalaya u Chief Electoral Officer jong ka Jylla u DR. BDR Tiwari ha ka 16 tarik u Lber, 2024 u la pyntip ba ki nongthep vote ha Meghalaya haduh une u snem 2024 ki don 22, 17,100 lak ngut ban rai ïa ka lawei san snem jong ki kyrtong na Shillong bad na Tura ha ka eleshon Lok Sabha ka ban sa long ha ka 19 tarik Ïaiong, 2024.Ki nongthep vote shynrang ki don 10,94, 947 ngut, ki kynthei ki don 11,22,150 ngut bad 3 ngut ki Third Gender. Ha ka jingïalang bad ki lad pathai khubor tang hapoh khyndiat kynta ba ka Election Commision of India ka la pynbna ïa ka tarik ban pynlong ïa ka elekshon Lok Sabha, u Tiwari u la ong, ka jingkiew ki nongthep vote na u snem 2023 haduh kaba sdang jong ki ar bnai jong u snem 2024 ka long 55, 971 ngut.Ki nongthep vote ba dang shu pynrung kyrteng thymmai ha ka Electoral Roll, 2024 ki long, 56,909 ngut, ki Service Voter ki don 3835 ngut, ki nongthep vote ba duna dkhotmet ki don 11179 ngut, ki nongthep vote ba la kynjoh 80 snem ka rta shaneng ki don 23, 793 ngut bad 5 ngut ki Non Resident Indian (NRI).Ki Polling Station ki don 3512 tylli, ba kynthup 326 tylli ha ki jaka sor bad 3186 tylli sha ki jaka nongkyndong.Haba ai jingkheiñ ïa ka jingpoi ki paidbah kiba thep vote ha Shillong bad Tura ha ki elekshon Lok Sabha ba la long ha u snem 2014 ki long 63.28 percent ha Shillong bad 79.14 ha Tura. Ha u snem 2019, ki nongthep ki long 65.48 percent ha Shillong bad 81.38 percent ha Tura. U CEO u la ïathuh ruh ba ka tnat Election ka la ïakren bad ki bor shipai BSF ba kin peitngor ïa ka khappud katba ka ri ka dang pynkhreh ïa ka elekshon.Ha Meghalaya hi ka elekshon MP kam dei ka elekshon kaba shongshit kumba long ha ka elekshon MLA ne MDC ruh. Kadei ka elekshon kaba jar jar bad kaba bobarabor hi ka jingwan ki nongthep vote ruh ka duna bha. Hynrei mynta u snem ka shu i shongshit da ka jingleit ka Seng VPP kylleng kylleng ki jaka jong ka Ri Khasi bad Jaiñtia na ka bynta ban pynshai ïa ki nongrim bad ki mat treikam ka Seng kaba la sdang naduh ba ladep ka elekshon MLA jong u snem 2023. Hynrei namar ba ka Party ka la pynbna lypa ïa u Kyrtong MP da kaba pynieng ïa u Dr. Ricky AJ Syngkon, kane ka jingleit ka la kylla long ruh syndon ka jingïalap na ka bynta ka elekshon MP. Katba nang jan ki sngi sha ka jingpynbna ia ka elekshon MP, ka jingialap ruh ka la nang shongshit kat haduh kaba la pynlong ruh ia kiwei pat ki Party ban ther beit ia ka Party VPP bad bun ki la klet noh ïa ki mat ne ki ishu kiba kidei ban kren.Te ka por ka sah sha shi bnai na ka bynta ki artylli ki Parliamentary Constituency, kata ka Shillong bad ka Tura na ka bynta ka jingpynshai bad ka jingkhroh briew. Te kan shong ha ki nongialam bad ki nongtrei jong baroh ki Party na ka bynta ban pynurlong ia ki jingthmu jong ki.", |
| "summary": "U Chief Election Commisioner of India u Rajiv Kumar u la pynbna ba kan don ka elekshon na ka bynta ka samoi ba 18 ka iing dorbar thawaiñ kan long ha ki 7 tylli ki phase, kaba nyngkong ka long haka 19 tarik Iaiong, 2024, kaba second phase ka long haka 26, Iaiong, kaba third phase kalong haka 7, Jymmang, kaba 4 phase kalong haka 13, Jymmang, ka 5 phase kalong haka 20, Jymmang,kaba 6 phase kalong haka 25 Jymmang ,kaba 7 phase kalong haka 1 Jylliew ba yn niew iaka vote MP haka 4 tarik Jylliew 2024.U CEO u la iathuh ba la don 96.8 klur ngut ki paidbah ba don hok ban jied MP, ( 49.7 klur ki shynrang bad 47.1 ki kynthei). Napdeng kine 19.74klur ki nongthep vote kiba don hapdeng 21-29snem, U la ong ruh ba ka Arunachal Pradesh,Sikkim ,Odisha , Andra Pradesh,kiban long haka juh ka por bad ka election MP. U CEO u DR. BDR Tiwari ha ka 16 tarik, Lber, 2024 u la pyntip ba ki nongthep vote ha Meghalaya ki don 22,17,100 lak ngut (Shillong bad Tura)kaban long haka 19tarik, Iaiong, 2024 (10,94,947ki shynrang bad 11,22,150kk kynthei )bad 3ngut ki Third Gender. U Tiwari u la batai ruh ba arbnai jong u snem 2024 ka jingkiew ki nongthep vote ka long 55,971 ngut,ki Electoral vote ki don 56,909 ngut, Service voter ki don 38,35 ngut kiba duna dkhot met ki don11,179 ngut kiba dap 80 snem tam ki don 23,793 bad ki Non Resident ,Indian ki don 5ngut.Ki polling station ki don 3512tylli kynthup ia 326 tylli ki jaka sor bad 3,186 ki jaka nongkyndong. Ka jongpoi ki paidbah ha u snem 2014 ban thep vote ki long 63.28% ha Shillong bad 79.14% ha Tura. Ha u snem 2019 pat ki long 65.48% ha Shillong bad 81.38% ha Tura . U la iathuh ruh ba ki bor shipai BSF ki la peitngor bha ha ki khappud Meghalaya namar ka jingshingshit ka jing ialap elekshon MP hadien baka seng VPP ka la pynieng ia u Dr . Ricky.A.J Syngkon ban ieng Kum u kyrtong jong ki." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "289", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2023/09/02/kut-ka-jingai-por-ba-5-sngi-shen-yn-pynher-jingthoh-ka-nehuta-sha-delhi/", |
| "file_name": "Kut_ka_jingai_por_ba_5_sngi_shen_yn_pynher_jingthoh_ka_NEHUTA_sha_Delhi.txt", |
| "original_text": "Nailur 01Ka North Eastern Hill University Teachers’ Association (NEHUTA) ka la rai ban phah jingthoh sha ka President ka Ri, kaba long ruh ka nongwan jngoh jong ka skulbah, ophis u Myntri Rangbahduh ka ri nalor kiwei-kiwei pyrshah ïa u Vice-Chancellor (VC) ka skulbah, Prof. P.S. Shukla halor ka jingpynkheiñ jong u ïa ka aiñ ka NEHU, ki ‘Statute’ lem bad ki ‘Ordinance’.Kane ka la wan ruh hadien ka jingkut noh ka jingai por ba 5 sngi jong ka seng ïa u VC ban weng noh ïa ka shithi kaba la pynmih ha ka 12 tarik u Naitung, 2023 haba ïadei bad ka jingpyntreikam ïa ka National Education Policy (NEP) 2020, na bynta ka samoi pule 2023-24.Ka shithi kaba la kdew da ka NEHUTA ka dei kaba la phah da u Officer on Special Duty (OSD), u Debashih Chowdhury sha ki Principal jong ki kolej kiba pynïasoh bad ka skulbah ban ïaid shakhmat bad ka jingpyntreikam ïa ka NEP lyngba ka ‘Four-Year Undergraduate Programme’ (FYUP) naduh ka jingsdang jong ka samoi pule 2023-24 – kaba ka seng ka sngew ba ka ïalam bakla bad kam ïahap.“Ngi la ïaid shakhmat bad ka jingpynkhreh bad shen ngin phah noh da ka jingthoh sha Delhi ba kynthup sha ka President ka India, kaba dei ruh ka nongwan jngoh jong ka skulbah, ka Droupadi Murmu, ophis u Myntri Rangbahduh ka ri, Myntri ka tnad pule-puthi ka Sorkar Pdeng, u Dharmendra Pradhan, Myntri ka tnad pla tyngka ka Sorkar Pdeng, ka Nirmala Sitharaman, Lat ka Jylla, u Phagu Chauhan, uba dei u Chief Rector ka skulbah, Myntri Rangbah ka Jylla, Conrad K. Sangma bad kiwei-kiwei,” la ong u President ka NEHUTA, Prof. Lakhon Kma ha ka Sngi Thohdieng.U la ong ruh ba ka seng nangne shakhmat kan ym ïashim bynta shuh ha ki jingïalang jong ka Academic Council (AC) bad kan ym don bynta eiei ha ka ban pynkhreh ïa ki jingkylli na bynta ki sobjek pule jong ka ‘1st Semester’ katkum ka ‘Syllabus’ ka NEP.Katkum ka jingïathuh u Prof. Kma, baroh ki dkhot ka NEHUTA ki la kiar ban pynkhreh ïa ki jingkylli jong ka ‘1st Semester’ hapoh ka jingpyntreikam be-aiñ ïa ka NEP ha ka kyrdan pule ‘Undergraduate’ (UG) na bynta ki sobjek bapher-bapher kumba la rai da ka ‘General Body Meeting’ (GBM) jong ka seng.U la kdew ruh ba na ka liang ka AC haduh mynta kam pat rai haba ïadei bad ka mat jong ki ‘Model Question Paper’ (MQP) hapoh ka NEP na bynta ka kyrdan pule UG kaba long kaba donkam katkum ka ‘Ordinance’ ka NEHU khnang ba kan don ka jingïaid beit ïaid ryntih ha ka rukom pynkhreh jingkylli ha baroh ki sobjek.“Ha ka jingbym don ki MQP, ym don nonghikai ba lah ban pynkhreh ïa ki jingkylli bad kumta ym lah ban ïaid shakhmat. Khlem kine ki kyndon, ki eksamin ha ka kyrdan UG na bynta ka ‘1st Semester’ katkum ka NEP kin ym treikam katkum ka aiñ,” u la ong.Ha kajuh ka por, u la pynsngew ba kane ka long sa kawei ka nuksa jong ka jinglong kyrkieh ka NEHU ban pyntreikam be-aiñ ïa ka NEP naba kam pat long kaba la khreh ban pyntreikam pura ïa ka (NEP) namar ka jingbym don ka jingïamir jingmut halor ka MQP ha ka AC, ‘Syllabus’ jong baroh ki sobjek naduh ka 3rd haduh 8th ‘Semester’ kaba hap pynkhreh, ïamir jingmut bad mynjur da ki ‘Board of Studies’ jong ki tnad pule bapher-bapher bad ki ‘School Board’ bad ïakren ne mynjur ha ka AC.“Ka long ka lynti kaba jrong…kumta phim lah ban pyntreikam kyrkieh bad be-aiñ ïa ka NEP. Baroh kine ki long kiba donkam katkum ki ‘Statute’ bad ‘Ordinance’ ka NEHU. Khlem kine ki kyndon ba donkam, ka NEP ha ka kyrdan pule UG ha ki kolej ba la pynïasoh kan ym treikam, bad ktah ïa ka lawei jong ki samla pule ‘1st Semester’,” la ong u President.", |
| "summary": "Ka North Eastern Hill University Teachers’ Associatio ka la rai ban phah jingthoh sha ka President ka Ri, u Myntri Rangbahduh ka ri, nalor kiwei-kiwei, pyrshah ïa u VC ka NEHU, Prof. P.S. Shukla, halor ka jingpynkheiñ ïa ka aiñ ka skulbah. Ka rai ka la wan hadien ba la kut noh ka jingai por 5 sngi ïa u VC ban weng ïa ka shithi kaba la pynmih ha ka 12 tarik Naitung, 2023, ha kaba ïadei bad ka National Education Policy (NEP) 2020. Ka shithi kadei ban pynïaid ïa ka jingpynkhreh ïa ka NEP lyngba ka Four-Year Undergraduate Programme naduh ka samoi pule 2023-24, kaba ka seng kam sngew iahap kumta kan phah ia ki shithi sha ki bor ba halor. U Prof. Lakhon Kma, President ka seng u la ïathuh ba ka seng kan ym ïashim bynta shuh ha ki jingïalang jong ka Academic Council ha kaba iadei bad ka kyrdan UG. Kila kiar ban pynkhreh ia ki jingkylli jong ka 1st semester hapoh ka jingpyntreikam beain ia ka NEP. U la pynsngew ba ka NEHU kam pat long la khreh ban pyntreikam pura ia ka NEP kumta kan ktah ia ka lawei jong ki khynnah." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "290", |
| "url": "https://mawphor.com/2-tarik-nohprah-yn-pynlong-jingialang-ka-ajmrwlu/", |
| "file_name": "2-tarik-nohprah-yn-pynlong-jingialang-ka-ajmrwlu.txt", |
| "original_text": "2 tarik, Nohprah yn pynlong jingïalang ka AJMRW&LU Jowai, Naiwieng, 30: Ka All Jaiñtia Muster Roll Workers & Labour Union (AJMRW&LU) ka la kyrpad ïa baroh nongtrei Muster Roll/Casual wage/ ki dkhot ka MBOCWB Labour Department bad baroh kiba don bynta lang bad ka Seng ba kin poi sha ka General Meeting ka ban long ha ka 2 tarik, Nohprah ha ïing Dorbar ka Tpep Pale, Jowai ha ka por 10:30 baje mynstep. Ki mat kiba kongsan ban ïakren ha kane ka sngi ki long halor ka jingpynslem ka Sorkar Jylla ban pynkiew ïa ka bai bylla sngi (VDA) kaba dei ban pyntreikam naduh ka 1 tarik, Risaw, 2024 bad ka jingbymsiew ka Sorkar ïa ka bai bylla sngi kaba dei hok ban pynkiew shisien san snem (Basic Floor Rates) naduh ka 1 tarik, Risaw, 2023 katkum ka Aiñ Minimum Wage Act 1958.Da ka jingbym patiaw ka Sorkar Jylla ban pyntreikam ïa kine ki kam kiba dei hok ban ïoh, khamtam ki jingkiew dor lut ki marbam ha ïew ha dukan, ka bai bording, ka bai kot bai pule ki khun ki kti bad kiwei kiwei kiba la ktah ïa ki rukom im ba manla ka sngi jong ki nongtrei bylla sngi. Ka Seng ka la kyrpad ban ïa poi sha ka jingïalang ban ïakren ïa ki kam ïap kam im jong ki nongbylla sngi, kiba la im ja na ka jingsiew bainong sngi ka Sorkar. Ha kane ka jingïalang u Founder bad Adviser ka Seng u Bah Khroo L Pariat un sa ïadon lang ban ai jingkren bad ban batai bniah ïa ki mat ba donkam, la ong u kyrwoh na ka seng.", |
| "summary": "Ka All Jaiñtia Muster Roll Workers & Labour Union (AJMRW&LU) ka la kyrpad ïa baroh ki Muster Roll/Casual wage/ ki dkhot ka MBOCWB Labour Department ba kin iapoi lang sha ka General Meeting ha ka 2 tarik, Nohprah ha ïing Dorbar ka Tpep Pale, Jowai ha ka por 10:30 baje mynstep ban iakren halor ka jingslem jong ka Sorkar Jylla ban pynkiew ïa ka bai bylla sngi (VDA) kaba dei ban pyntreikam naduh ka 1 tarik, Risaw, 2024 bad ka jingbymsiew ka Sorkar ïa ka bai bylla sngi kaba dei hok ban pynkiew shisien san snem (Basic Floor Rates) naduh ka 1 tarik, Risaw, 2023 katkum ka Aiñ Minimum Wage Act 1958. U Bah Khroo L Pariat, u Founder bad Adviser ka Seng un don lang ban ai jingkren bad ban batai bniah ïa ki phang ba donkam." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "291", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2023/07/06/kynnoh-ka-russia-ba-donkti-ka-us-bad-nato-ha-ka-thma-ukraine/", |
| "file_name": "Kynnoh_ka_Russia_ba_donkti_ka_US_bad_NATO_ha_ka_thma_Ukraine.txt", |
| "original_text": "Moscow, Naitung:Ka Russia ha ka Sngi Balang ka la kynnoh ba ka jingleit thombor ki drone ka Ukraine hapoh u pud- u sam jong ka Russia, ka dei lyngba ka jingkynshoit bad jingai mynsiem jong ka United States bad ka NATO bad ka long ruh tang hadien shi sngi ba la pynbna ba ka la ioh ban siat pynhap ia 5 tylli ki drone hajan katei ka nongbah ha ka Sngi Ba-ar.Ha kajuh ruh ka por, ka Ukraine ka la pyntip ba 43 ngut ki briew, kiba kynthup ia 12 ngut ki khynnah, ki la ngat bad mynsaw jur ha ka jingther ‘namding jong ka Russia hapoh ka shnong Pervomaisky kaba don sha ka phang East jong ka nongbah Kharkiv.La ong ruh ba, ka Russia, na ka por- sha ka por hi ka ju kynnoh ba ka dei ka West baroh kawei kaba ju aibor bad ai jingkyrshan ia ki kam thombor jong ka Ukraine da ki drone bad ka Russia ka ju khot ruh ia ka Ukraine kum ka ri lehnoh.Ka tnat kam bar ri jong ka Russia ha ka Sngi Balang, ka la ong ba ki kam thombor jong ka Ukraine kin ym lah ban iaid shakhmat khlem ka jingkyrshan jong kiwei pat ki ri na ka thaiñ West.Kane ka jingkynnoh jong ka Russia ka kynthup ia ki jingleit thombor jong ka Ukraine lyngba ki drone sha Kremlin bad kumjuh ruh ha kiwei de ki shnong jong ka Russia kiba mar khap bad ka Ukraine.Ka tnat shipai Russia ha ka Sngi Ba-ar ka la pyntip ba la ioh ban siat pynhap ia 5 tylli ki drone jong ka Ukraine, kiba thmu ban leit thombor ia ka Russia ha katei ka sngi.Ka Russia ka la iathuh ba ia kawei na kitei ki drone la ioh ban siat pynhap hapoh Kubinka, kumba 40 kilometre na Vnukovo International Airport.La ong ba ha u Jymmang ba la leit, ka Russia ka la ioh siat pynhap ia 2 tylli ki drone kiba leit rung sha ka nongbah Kremlin bad ha utei hi ujuh u bnai, ki la don shibun tylli ki jingjia thombor da ki drone kiba ka Russia ka lait-im bad ioh siat pynhap ia ki.Na ka liang jong ka Ukraine pat, ha ka Sngi Ba-ar, ka la iathuh ba ka Russia ka la phah thombor sha Ukraine da ki 22 tylli ki drone ‘Shahed’ jong ka Iran bad kumjuh ruh 3 tylli ki ‘namding ka Russia ka la ther hapoh Sumy, Donetsk bad ha Zaporizhzhia ha katei ka sngi, ha kaba ki shipai ka Ukraine ki la ioh siat pynhap noh haduh 16 tylli ki drone.Kawei na ki jingther ‘namding jong ka Russia hapoh ka nongbah Kharkiv jong ka Ukraine, ka la leit jia hapoh ka jaka pynieng kali hajan ka ïingmala ba sah briew ha Pervomaisky, kaba long ka shnong ia 28,000 ngut ki paid nongshong shnong.U heh ka nongbah Kyiv, u la pyllait ia ki dur hapoh Social Media ban pyni ia ki jingkem ding bad jing julor na katei ka jingther ‘namding dusmon jong ka Russia ha katei ka shnong.", |
| "summary": "Ka Russia, ka kynnoh ïa ka Ukraine ba ka la pynlong ïa ki jinghiar thma da ki drone ha ki jaka jong ka da ka jingkyrshan jong ka U.S. bad ka NATO, hadien ba la mih ki khubor ba ki don phra tylli ki drone hajan kawei ka nongbah. Ha kajuh ka por, ka jingsiat bom jong ki Russia ha Pervomaisky, kaba don hajan Kharkiv, ka la pynmynsaw ia 12 ngut ki khynnah rit. Ka Russia ka la kam ba ka jinghiar thma jong ka Ukraine ka dei na kadaw ka jingkyrshan jong ki ri Sepngi. Ka la iathuh ba la pynhap ia ka drone hajan Kubinka, kaba jngai 40 km na Vnukovo kad liengsuin. Kum ka jingsiew kylliang, ka Ukraine ka ong ba ka Russia, ka la siat 22 tylli ki Shahed drone bad 3 tylli ki Iran Su drone, ha kaba uwei u namding, u la siat ia kawei ka jaka ieng kali ha Kharkiv, kaba la wanrah ia ka jingpluh bad jingjulor hajan kawei ka iing shong briew." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "292", |
| "url": "https://mawphor.com/lada-treikam-hok-shisha-ki-skhim-sorkar-kan-long-ka-jingkyrkhu-ia-ki-paidbah/", |
| "file_name": "lada-treikam-hok-shisha-ki-skhim-sorkar-kan-long-ka-jingkyrkhu-ia-ki-paidbah.txt", |
| "original_text": "Lada treikam hok shisha ki skhim sorkar kan long ka jingkyrkhu ïa ki paidbah U Myntri Rangbah ka jylla, u Conrad Sangma, dang shen u la pyllait paidbah ïa ka skhim kaba la ai kyrteng CM Elevate, kaba dei ka skhim kaba ai ryngkat bad ka Subsidy na ka skhim jingïarap pisa lang na ka sorkar bad kaba sei hi nalade ban leh ïa kino ki kam ban ïeng ha la ki jong ki kjat. Ka subsidy ka long haduh 75%, nangta kiba 50% bad don ruh kiba 35%.Kane ka skhim ka long ban treikam ha kiba bun ki bynta jong ka jingtreikam, naduh ki kam tourism, kam seng karkhana, ri jing ri, seng dukan bad kiwei kiwei de. Kiba bun ki briew ki la dap da ka jingkmen bad shim ïa aaplication form na ka bynta ban aplai ban ïoh ïa kine ki lad jingïarap na ka sorkar da ka jingkhmih lynti ba kin ïoh jingïarap lyngba kane ka skhim na ka sorkar jylla. Ka long ruh ka jingshisha ba lada kine ki shkim kiba la pynbna da ka sorkar ki treikam bha bad kiba aplai ïa kine ki skhim ki ïoh baroh kiba dei hok ban ïoh, kan jin da la long ka jingkyrkhu kaba khraw ïa ki paidbah jong ka jylla, khamtam lei lei na ka bynta kito kiba thmu shisha ban ïeng ha la ki jong ki kjat.Hynrei kiba bun ki la pynpaw ruh ka jingsngew artatien, la kane ka skhim kan treikam bha ne em, ne kiba aplai ban ïoh ïa kane ka skhim kin ïoh ne em katkum ka jingkwah bad ka jingangnud jong ki.Kiba bun ki paidbah kiba la ïoh ban ïakren ki la pynpaw ïa ka daw balei ba ki artatien ïa kane ka skhim. Ka daw kaba ki la ai kadei da kaba ai nuksa ïa ka skhim FOCUS bad FOCUS + ne ka FOCUS PLUS.Ka Skhim FOCUS kadei ka skim kaba la pynmih da ka sorkar jylla ha ka snem 2021 ha kaba la mang ban ai sha ki nongrep lyngba kita ki Producer’s Group kiba dei ki kynhun ba la thaw da ki nongrep. Ka jingmang ka sorkar ka long ban ai jingïarap mar san hajar tyngka iwei iwei i dkhot jong ki Producer’s Group. Ha ka snem 2022 shi snem shuwa ka elekshon MLA, u Myntri Rangbah u la pynbna sa ïa ka FOCUS +, kaba long ka jingbteng ïa ka FOCUS.Hynrei kiba bun ki dkhot jong kine ki Group ki la ïathuh ba ki la seng ïa ki Group jong ki naduh u 2021 bad la pynbiang lut ïa ki jingdonkam,pynban kim shym la ïoh satia ïa kata ka san hajar tyngka wat haduh mynta. Kane ka skhim ka la wanrah ruh ka jingkawang ktieh hapdeng ka Seng UDP bad ka Seng NPP, ha kaba ki don ki nongïalam ka UDP kiba la kynnoh ba ka NPP ka la pyndonkam ïa kane ka skhim kum ka jingpynbieit elekshon jong ka ïa ki paidbah da kaba pan ïa ki Passbook, ki EPIC na ka bynta ban pynrung kyrteng bad phah pisa ha ki jingkynshew pisa jong ki ha ki Bank. Hynrei ki Minister ka UDP ki la kam pat ba kadei ka skhim kaba la dang lang da ka sorkar, ym dei tang jong ka NPP. Ka Seng BJP ruh ka la ther tyngeh da kaba ong ba kadei ka skhim jong ka NPP bad sam ruh tang sha ki nongkyrshan jong ka NPP ha ka elekshon baladep. Ka BJP lei lei ka la kynnoh ba kane kam dei ka skhim, hynrei ka ram ïa kaba ki paidbah kin hap ban siew hadien.Ym tang ka skhim Producer’s Group, kiba bun ruh ki la pynpaw ba wat ka YESS Scheme ruh kaba la ai da ka tnad Sports and Youth Affairs, kiba bun kiba la aplai hynrei kim shym la ïoh satia. Kane ka skhim kadei kaba la mang haduh 1 lak tyngka na ka bynta ki Sports Club, ki Youth Club ba kin pynlong ki prokram bapher bapher kiba ïadei bad ki Samla. Pynban kiba bun kiba aplai ki la ïathuh ba kim shym la ïoh satia.Dei namar kane ka daw ba kiba bun mynta ki la pynpaw ka jingartatien ïa kane ka skhim CM Elevate ruh, khamtam haba la pynbna ne pyntreikam satang khyndiat bnai shuwa ban long ka elekshon, la ka long ka elekshon jied MDC ne ka elekshon jied MP sha Lok Sabha.Hynrei na ka bynta u paidbah hi um tip mao ba sdang mano ba donkti ban wanrah ne pyntreikam ïa ki skhim pynroi, hynrei kaei kaba u kwah ka long ba ka skhim kadei ban treikam beit ha ka lynti kaba khuid kaba suba kaba khlem da ïashah shiliang ïano ïano ruh, hynrei kadei ban treikam beit na ka bynta u paidbah salondar jong ka jylla uba angnud ban seng kam seng jam lyngba ki skhim bapher bapher ba la wanrah da ki bor sorkar.", |
| "summary": "U Myntri Rangbah ka jylla, u Conrad Sangma, dang shen u la pyllait paidbah ïa ka skhim kaba la ai kyrteng CM Elevate, ka skhim kaba ai ryngkat bad ka Subsidy na ka skhim jingïarap pisa lang na ka sorkar bad kaba sei hi nalade ban leh ïa kino kino ki kam ban ïeng ha la ki jong ki kjat. Ka subsidy ka long haduh 75%, nangta kiba 50% bad don ruh kiba 35%. Kine ka skhim lada ki treikam bha bad kiba aplai ïa kine ki skhim ki ïoh baroh kiba dei hok ban ïoh, kan jin da la long ka jingkyrkhu kaba khraw ïa ki paidbah jong ka jylla. Kumban ai nuksa ïa ka skhim FOCUS bad FOCUS +. Ka Skhim FOCUS kadei ka skim kaba la pynmih da ka sorkar jylla ha ka snem 2021, kaba la mang ban ai sha ki nongrep lyngba ki Producer’s Group kiba dei ki kynhun ba la thaw da ki nongrep ha kaba ka sorkar ka la mang ban ai jingiarap mar san hajar tyngka ia ki dkhot jong ki Producer’s Group. Ha ka snem 2022 shi snem shuwa ka elekshon MLA, u Myntri Rangbah u la pynbna sa ïa ka FOCUS +, kaba long ka jingbteng ïa ka FOCUS. Hynrei kiba bun ki dkhot jong kine ki Group ki la ïathuh ba ki la seng ïa ki Group jong ki naduh u 2021 bad la pynbiang lut ïa ki jingdonkam,pynban kim shym la ïoh satia ïa kata ka san hajar tyngka wat haduh mynta bad kane ka skhim ka la wanrah ruh ka jingkawang ktieh hapdeng ka Seng UDP bad ka Seng NPP." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "293", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2023/02/28/kynnoh-u-kyrtong-shimet-ba-suba-sam-pisa-hakhmat-jaka-thep-vote-ha-oakland/", |
| "file_name": "Kynnoh_u_kyrtong_shimet_ba_suba_sam_pisa_hakhmat_jaka_thep_vote_ha_Oakland.txt", |
| "original_text": "Rymphang 27:U kyrtong shimet na North-Shillong konstitwensi, Bah Michael Kharsyntiew ha ka Lah Sngi U Blei u la kynnoh ba ka don ka jingsuba sam pisa hakhmat jong ka jaka thep ‘vote’ ha Oakland da ki nongïalam jong kawei ka seng saiñ pyrthei.Katkum ka jingïathuh u Bah Kharsyntiew, katei ka jingjia ka la jia ha ka por mynsngi hapdeng ki kynta katba dang ïaid ka jingthep ‘vote’.“Ngi la ïoh pdiang ïa ki ‘phone call’ na kiba bun ki ‘volunteer’ halor ka jingdon jong ki briew kiba la ïalum ha kane ka jaka thep ‘vote’. Mar syn ïohsngew ïa kane, nga la wan sha kane ka jaka, hynrei ngi la sahkut kali namar kata ka jingbun briew,” la ong utei u kyrtong uba la ïadonlang ha katei ka jaka lem bad u khun jong u kyrtong ka VPP na North-Shillong, Bah Adelbert Nongrum ban pynsngew halor kaei kaba la jia.U la ïathuh ruh ba ki don kumba 200 ngut ki briew kiba la ïalum ha ryngkat ka jingdon jong kawei ka kali kaba la ïeng ha katei ka jaka.U la ong ba hapoh kata ka kali, don ka President Mahila jong kawei ka seng saiñ pyrthei ha ryngkat u State General Secretary jong kawei pat ka seng saiñ pyrthei watla ym shym la don uwei ruh u pulit pahara ha katei ka jaka.“Ngi la wan, ngi la beh lut ïa ki briew…ngi la ring dur, hadien kane, la wan mih 2-3 ngut ki pulit na kyndong bad ki ong bym don briew hangne, hynrei haba ngi pyni ïa ka ‘video’ kaba ngi la ringdur, ki ong pynban ba ngi duna briew,” la ong u Bah Kharsyntiew.Haba kdew ba ka jaka ba ïalum kitei ki briew kam duna ïa ka 200 mitar na ka jaka thep ‘vote’, u la buh jingkylli ba ki ïaleh aïu hakhmat phalor jong katei ka jaka thep ‘vote’ bad ka kali jong kata President Mahila ka wan ïeng leh aïu ha katei ka jaka.“Haba ngi kylli na uwei u nongpeit pyrman ka ilekshon ba balei kane ka briew ka don hangne watla kam dei na North-Shillong, u la ong pynban ‘yn leh aïu’. Haba la don ka jingkynnoh, ha ka jingshisha ki la dei ban pynsangeh ïa ka kali bad talasi bad lehse ki lah ban lap eiei naba bun ngut ki briew ki ïalum ha kata ka kali,” u la ong.Na ka liang jong u, u kyrpad ruh na ka tnad pynïaid ilekshon ban pynsangeh noh shuwa ïa ka jingthep ‘vote’ ha katei ka jaka.Shuh shuh u la bynrap, “Shi kynta ha shuwa, baroh ki ‘volunteer’ jong ki seng saiñ pyrthei ki la shah beh noh nangne bad kane ka long kaba dei…kumba la leh ha kiwei-kiwei ki jaka…ym shah ïeng ïano-ïano lait noh ki ‘volunteer’, ki beh lut ïa baroh, hynrei kumno na bynta 2-3 kynta, ki briew ki la shu ïalum hangne, kumno la shah, kata ruh ym duna ïa ka 200 mitar na ka jaka thep ‘vote’.”Nalor kane, u la ong, “U DC u la wan bad u la leit noh…u nongpeit pyrman ka ilekshon u la wan bad leit noh, u la ong pynban ‘yn leh aïu’.”U kyrtong ka VPP na North-Shillong ruh u la wan poi lang ha katei ka jaka hadien katto-katne por.", |
| "summary": "U kyrtong shimet u Bah Michael Kharsyntiew na North-Shillong u la kren halor ka jingsuba ba don ka jingsam pisa shabar jong kawei ka jaka thep vote ha Oakland ha ka sngi thohdieng. U la iathuh ba la phone ia u da ki nongtrei mon sngewbha u la leit sha katei ka jingialang kaba heh hajan ka steshon. U la iohi ia kawei ka kali kaba don u President Mahila jong kawei ka seng bad u State General Secretary jong kawei pa. U bah Michael u la buh jingkylli ia ka jinglum lang hajan ka jaka thep vote bad balei ki pulit kim sym la leh eiei. U la kdew ruh ba la beh noh ia ki nongtrei mon sngewbha jong ki seng sain pyrthei, hynrei ki briew ki dang ia lum lang da ki kynta. U DC bad u chairman elekshon ruh ki la wan poi sha katei ka jaka hynrei kim shym la leh eiei, kaba la pynlong ia u Kharsyntiew ban sngewsih ia ka jinglong jingman." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "294", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2023/05/03/kyntait-ki-2-ngut-ki-mla-ban-iathuh-ia-ka-rai-jong-ka-cec/", |
| "file_name": "Kyntait_ki_2_ngut_ki_MLA_ban_ïathuh_ïa_ka_rai_jong_ka_CEC.txt", |
| "original_text": "Jymmang 02:Ki ar ngut ki MLA ka People’s Democratic Front (PDF) ki la kyntait ban ïathuh ne kren eiei halor ka rai ba la shim ha ka jingïalang jong ka Central Executive Committee (CEC) kaba ïadei bad ka khubor ba kin leit ban pynïasoh pura noh bad ka National People’s Party (NPP).Ka PDF ha ka Sngi Ba-ar ka la shong ïa ka jingïalang jong ka CEC ban ïakren halor kiba bun ki mat, hynrei ka la kyntait ban kren eiei halor ka rai ba la shim ha kane ka jingïalang, khamtam halor ka khubor ban don lang noh bad ka National People’s Party (NPP).Na ka liang u President bad u Working President ka PDF, u Bah Gavin Mylliem bad u Bah Banteidor Lyngdoh ki la kyntait ban ïathuh halor ki rai ba la shim ha ka CEC, hynrei ki la pynpaw ba kin sa pyntip beit ha ka por kaba biang.Katkum ka khubor ba la ïoh, hadien kane ka CEC kaba la long ha ka Sngi Ba-ar, na ka liang jong ki nongïalam ka PDF kin sa khot ruh ïa ka General Council ha ka 4 tarik ha shwa ban rai khylliap lama noh ïa ka PDF bad ban pynïasoh pura noh sha ka NPP.Wat la ki nongïalam ka PDF kim shym la ïathuh eiei halor ka rai jong ka CEC, hynrei ka khubor kaba tikna ba la lah ban ïoh lum ka la pynpaw shai ba baroh 2 ngut ki MLA ryngkat bad ki nongkitkam ka PDF kin don noh sha ka NPP da kaba pynïasoh pura ha ka 6 tarik mynta u bnai.Ha kawei pat ka liang ka National People’s Party (NPP) ka ap mynta sa tang ïa ka People’s Democratic Front (PDF) ban shim rai halor ka jingwan ïasoh pura noh bad ka seng.Haba pyntip ïa kane ha ka Sngi Ba-ar, u National President ka NPP u Conrad K Sangma uba dei ruh u Myntri Rangbah ka Jylla u la ong, “Ngi la ïakren bad ki nongïalam ka PDF bad ngi la ïakren ruh bad ki halor ka lynti ban wan synrop lang noh bad ngi.”“La pyntip sha nga ba ka PDF ka dang ap ïa ka jingïalang jong ka Central Executive Committee katba ngi dang ïakren bad hadien kane kin sa pynlong sa ïa ka jingïalang General Council, bad namar kata, nga tharai ki nongïalam ka PDF kin dei kiba biang eh ban ïathuh ïa phi ïa kaei ka rai ba ki la shim,” u la ong.Haba kylli la ka don ka jingkular shuki Myntri ïa ki MLA ka PDF, u Conrad u la ong, “Ïa mynta hi ngi dang ïakren tang ïa kane ka kam. Kumta ngin ïa ap shuwa ïa ka rai ba kin shim bad ngin sa shim rai pat kumno ba ngin jam shakhmat.”Ka PDF ka don ïa arngut ki MLA, kita u Bah Banteidor Lyngdoh na Mawkynrew bad u Bah Gavin M Mylliem na Sohra.Shuwa kane, u Bah Banteidor uba dei u Working President ka PDF u la ong ba ka seng kan sa shim ïa ka rai halor kane ka kam ynda la poi ka por.", |
| "summary": "Ki arngut ki MLA jong ka PDF kim kwah ban kren eiei halor ka rai jong ka seng ban leit rung pura noh sha ka NPP hadien ka jingïalang jong ka Central Executive Committee. Ki nongialam ka PDF kiba kynthup ia u President Bah Gavin Mylliem bad u Working President Bah Banteidor Lyngdoh ruh ki la kiar na kaba kren eiei halor ki rai jong ka CEC. Ka PDF ka thmu ban khot ia ka jingialang jong ka General Council ha ka 4 tarik shwa ban rai la kan khylliap lama bad pyniasoh noh ia ka NPP. Ka NPP ka dang ap ia ka rai ba khatduh jong ka PDF, kiba la ong ba ki paidbah kin sa tip ha ka por kaba biang. U nongialam ka NPP, u Conrad Sangma, u la kdew ba ka jingiakren ka dang iaid ha kaba ia dei bad ka jingthung myntri ia kitei ki MLA jong ki constitwensi Sohra bad Mawkynrew" |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "295", |
| "url": "https://mawphor.com/3-sngi-lynter-naduh-ka-lehniam-lukhmie-ki-khun-ki-hajar-ka-raid-marngar-kim-bit-ban-ot-kba-bad-rong-kham/", |
| "file_name": "3-sngi-lynter-naduh-ka-lehniam-lukhmie-ki-khun-ki-hajar-ka-raid-marngar-kim-bit-ban-ot-kba-bad-rong-kham.txt", |
| "original_text": "3 sngi lynter naduh ka lehñiam Lukhmie, ki khun ki hajar ka Raid Marngar kim bit ban ot kba bad rong kham Nongpoh, Naiwieng 18: Ka Jinglehñiam Lukhmie ba shisien 5 snem jong ka Raid Marngar kaba hap hapoh ka Mylliem Syiemship ka dei shisha kawei naki jinglehñiam kaba kham pher bad pawnam hapoh ka Raid bad ka Hima, ban ainguh aidem ïa u Blei nongbuh nongthaw shuwa ba kin hiar sha ki pynthor ban ot ïa u kba, u soh jong ka jingtrei shitom jong ki baroh shisnem nalor ka duwai ka phirat ban bit ban biang haki saw samoi, ban pahuh pahai ka bam ka dih, ban koit ban khiah krat bad khamtam ba u Blei nongbuh nongthaw un ïada na kino kino ki jingshah lyngshop. Kum ban shu kdew hangne ba ïa katei ka jinglehñiam la pynlong hynnin ka sngi u Blei, shisien haka 5 snem ban pyndep ïaka ñiam ka rukom, ka ainguh aidem bad ka kñia ka khriam ha shuwa ba ki khun ki hajar kin ot ïa u kba, kumta haduh lai sngi lynter ki khun ki hajar kim ju bit ban ot u kba na ki pynthor ne ban kit ban rong kham, kata ka long naduh ka sngi u Blei bala pynlong ka jinglehñiam, ka sngi nyngkong bad sngi ba ar, ha sngi balang pat ki la lah ban ot ïa u kba u khaw lajong. Katkum ka jingngeit hapoh ka Raid naduh kulong kumah, ka sngi nyngkong hadien ka jinglehñiam ka dei ka sngi ban pyndep ka kñia ka khriam ha man la ki thliew ïing, ha ka sngi ba ar pat ka dei ka sngi ba shong thait ka Blei Lukhmie Lukhimai, Lukhimon, kum ka dak ban burom, hadien ba lah dep ïa ka ñiam ka rukom ban ai nguh ai dem ïa u Blei trai kynrad, u nongbuh nongthaw u ba la wan kit wan bah ïa ka Blei Lukhmie Lukhimai namarba ka blei Lukhmie ka la rung ha ki man la ki thliew iing da ka jingsuk jingkmen bad poi suk poi saiñ ha man la ki thliew ïing. Shuh shuh lada don kiba ïaleh pyrshah ïa kitei ki sngi ba lah kdew haneng, bad ki riti ki dustur bala buh da u mynbarim, ki longshuwa manshuwa, u Syiem bad ka Dorbar Raid ka daiñ kuna ïa kito ki briew kiba ïaleh pyrshah bad kiba bym burom ïa ka riti ka dustur katkum ka kyndon Raid ba la buh, kata ka long kawei ka sñiang, ka pisa, u klong u skaw bad u kwai tympew. Kane ka rukom lehñiam ka dei ruh kaba bun naki briew ki ïaroh khamtam ka jinglah ban tyngkai bad pynneh pynsah ïaka riti ka dustur ka kolshor tynrai bala buh bad hikai da ki longshuwa manshuwa namar kumba long mynta bun naki Raid kila sdang ban klet noh ïala ki riti dustur, ki kolshor tynrai namar ka jingkylla jong ka juk bad ki briew, hynrei ka long kaba kongsan ban pynim bad hikai ïaki longdien ba kin tip ïala ka tynrai ba ka tynrai bad ka riti dustur kin neh kin sah.", |
| "summary": "Ka Jinglehñiam Lukhmie ba shisien 5 snem jong ka Raid Marngar hapoh ka Mylliem Syiemship ka long kaba pawnam bha hapoh ka Raid ban ainguh aidem ia u Nongbuh Nongthaw, shuwa ba kin leit ot ia u kba, u soh na ka jingtrei jong ki baroh shisnem. Kane ka jingleh jong ki la ong ba kim bit ban ot kba lane ban kit rong khaw na pynthor hynrei, ki dei ban da duwai da phirat bad ainguh shuwa ia u Blei. Kane ka jingleh niam jong ki ka la sdang naduh sngi u Blei, sngi nyngkong bad sngi ba ar. Ha ka sngi balai pat ki lah ban leit ot ia u kba u khaw lajong. Ka rukom jong u Syiem Hyndai lada don kiba pynkhein ia kaba la buh kyndon la ong, ba la ju dain kuna ia ki kum da ki sniang, ki pisa bad kiwei de. Kane ka jinglehniam ka Raid Marngar ka hikai ruh ia kiwei pat kiba bun ki Raid ba ki dei ban kynmaw ban pynim ia la kajong ka riti dustur tynrai." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "296", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2023/05/27/kyntait-u-bah-ardent-ia-ka-jingkyntu-ka-myntri-ban-sangeh-jingshah-thngan/", |
| "file_name": "Kyntait_u_Bah_Ardent_ïa_ka_jingkyntu_ka_Myntri_ban_sangeh_jingshah_thngan.txt", |
| "original_text": "U Bah Ardent bad ka Kong Ampareen katba ki dang ïakrenShillong, Jymmang 26:U President ka seng VPP, u Bah Ardent Miller Basaïaw -moit ha ka Sngi Thoh-dieng u la ong ba u Myntri ka tnta pule puthi, u Rakkam A Sangma, u dei ban batai shai balei u kren ïa ki kyntien ban ong ba ka VPP ka ïalehkai ïa ka ding bad ba kan sa pyning ïa baroh.Haba ïakren bad u Bah Ardent katba u dang shong shah thngan kaba la ïaid la saw sngi hakhmat Additional Secretariat u la ong ba ma u ryngkat ka seng ka dang dawa ban pynthymmai ïa ka bhah thungkam thungjam, hynrei u Rakkam u la kynthoh pynban ba ka VPP ka ialehkai bad ka ding.“Nga kwah ba une u Myntri ka sorkar jylla u dei ban batai shai balei u kren kumne namar kane ka long kumba pyntieng ne pynsmiej ïa ki paidbah ka jylla,” u la ong.U la ong ba ka jingkren u Rakkam ka dei ka jingmut kaba sniew sha lyndet katba kum ka seng ka dang ïakhih kaba jai jai.Lah ban kdew ba ha ka Sngi Palei, u Rakkam u la maham ba ka VPP ka ïalehkai bad ka ding ka ban sa pyn ing ïa baroh.U Rakkam, haba kyntu ïa u Bah Ardent, u la ong ba un kiar na ka jingpynbteng ïa ka jingshong shah thngan ba khlem pud namar kane ka lah ban wanrah ïa ka jingktah kaba jur bha.“Ngi ïalehkai bad ka ding mynta bad kan sa pynpdung ding ïa baroh, kynthup ïa ka VPP. Kan sa pynjot ïa ka lawei jong ki khun samla jong ngi,” ong u Rakkam halor ka jingïakhih u Bah Ardent.Haba ther ïa ka VPP, u Rakkam u la ong, kum kane ka jingleh politik bad ka drama kan sa buh ïa ka jylla ha ka jingeh kaba khraw. “Ngi ïalehkai bad ka ding bad kan sa pyning ïa baroh,” la ong u Myntri.Shuh shuh u Bah Ardent u la ong ba ka jingwan tuid ki paidbah ban wan ai mynsiem ïa u ha kine ki saw sngi ka long shisha kaba ai mynsiem ïa u ban shong shah thngan ha kane hi ka jaka.“Haduh mynta ym pat don ki MLA ne ki seng saiñpyrthei ba kin kyrshan ban pynthymmai biang ïa ka bhah thungkam namar kine ki pdiang ïa ka jingwanrah ka sorkar ïa kata ka Roster System,” u la ong.Halor ka jingwan ka Myntri sorkar, ka Kong Ampareen Lyngdoh, u Bah Ardent u la ong ba ka la wan ban kyrpad ban sangeh noh ïa ka jingshah thngan bad ban wan ïakren bad ka sorkar. Hynrei u la ong ba u la kyntait mardor namar ka seng ka la rai ba kan ïaid beit shakhmat tad haduh ba ka sorkar kan pynthymmai ïa ka bhah thungkam thungjam.Ha ka juh ka por u la ong ba lada ka Kong Ampareen ka wan kum ka riew shimet kam lah ban khot sha ka miej ka jingïakren.Katba ka Kong Ampareen ka la pynpaw ba ka jingwan ka jong ka ha kane ka jaka ka long kum ka nongshong shnong kaba sngewkhia halor ka jingshah thngan u Bah Ardent bad ban kyrpad ïa u ban sangeh noh ban wan sha ka miej ka jingïakren bad ka sorkar.Ha ka por mynsngi u Myntri ka sorkar jylla u Bah AL Hek u la wan ban jngoh ïa u Bah Ardent namar u shim ba u dei u paralok naduh ba u ïatreilang bad u ha ka seng FKJGP bad haduh ba un da long kum u MLA.Ha ka juh ka por u Bah Hek u la ong ba kano kano ka bynta kaba leh na ka bynta ka jingmyntoi u paidbah ka dei kaba bha.Haba ïakren bad u Bah Ardent u la ïathuh ba u Bah Hek u la wan jngoh ïa u kum u riew paidbah ym kum u Myntri sorkar namar u khlem kren eiei halor ka bhah thungkam thungjam.U la kyntu ïa ki para MLA ne ki Myntri sorkar haba ki wan ban peit ïa u ki dei ban ai jingkyrshan ïa kane ka jingdawa ban pynthymmai ïa ka bhah thungkam thungjam.", |
| "summary": "U Bah Ardent Miller Basaiawmoit, President ka VPP, u la dawa na u myntri ka tnad pule puthi, u Rakkam A. Sangma ba un pynshai ia ki jingkynnoh jong u ba ka VPP ka \"ialehkai ia ka ding\" ha kaba iadei bad ka jingdawa jong ki ban pynkylla ia ka bhah thungkam. U Rakkam u la kynthoh ba ki kam jong ka VPP ki lah ban pynmynsaw ia baroh, kynthup ia ka seng hi, bad pynjot ia ka lawei jong ki samla ha ka jylla. Hynrei u Ardent, uba la shong shah thngan la saw sngi, u la pynpaw ba ka jingkyrshan jong ki paidbah ha ka por ba pynlong ia ka jingiakhih ka la ai mynsiem ia u ban dang bteng. U la kyntait ia ka jingkyrpad jong ka Myntri Ampareen Lyngdoh ban pynkut noh ia ka jingiakhih, da kaba ban jur ba ka jingiakhih kan iai bteng haduh ba ka sorkar kan pynbeit ia kane ka bhah. U Myntri AL Hek ruh u la leit jngoh ia u bah Ardent kum u paralok uba la ju ia trei lang mynshwa ha ka seng FKJGP, um shym la pynkhih ia ka rai jong u Ardent ban bteng ia ka jingiakhih tad haduh ban da pynbeit ia katei ka mat." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "297", |
| "url": "https://www.urupang.com/ktah-kti-ki-bsf-ia-u-khynnah-skul-uba-na-huroi-ong-ka-ksu/", |
| "file_name": "Ktah_kti_ki_BSF_ia_u_khynnah_skul_uba_na_Huroi_ong_ka_KSU.txt", |
| "original_text": "Ka Khasi Students’ Union (KSU) Huroi Unit lyngba kane ka kyrwoh, ka dawa na ka sorkar bad na ki bor ba dei peit District ba kin pynkynriah noh mardor ia ki Border Security Force (B.S.F) kiba shong beaiñ ha ka jingkieng Sonapyrdi ha lad jong ka surok ban leit sha ki shnong khappud Lejri, Lahaleiñ,Huroi bad Hingaria namar ka jingleh donbor jong ki kaba sha palat ia ki paitbah nongleit nongwan ka thaiñ jong ngi. Kum ban shu pynkynmaw ba ha u snem ba la leit noh, kata ha u snem 2020, kine ki shipai ba shong beaiñ ha kane ka jaka ki la shoh pynmynsaw ia uwei u Rangbah na ka shnong Huroi u ba la tip kyrteng u ma Dibus ksiar, da kaba ki kyrdem na ka krung jong u bad ki lehdon bor ia u haduh katta katta bad kumjuh ruh kine ki juh ki shipai (BSF) kiba shong ap pahara ha kane ka juh jaka; ki la leh bonbor shaduh ba palat ha kine ki khyndiat sngi, ha kaba ki la pynher syrngiew lut ia ki paitbah kiba shong kali bad ia ki nongñiah kali kane ka thaiñ, kiba iaid ha kane ka surok, khamtam ia ki ‘riew kynthei briew. Kumta, ka KSU Huroi unit ka la dawa mardor ba ka sorkar bad ki bor ba dei peit district ba kin pynkynriah noh, namar ka seng kam lah ban shu peit sah ia kaei kaba kine ki briew jong ka sorkar ki la leh riewkhlaw na ka por sha ka por. Lah ban pynkynmaw ruh ba dang ha kine ki khyndiat snem ka shnong Sonapyrdi lem bad ka KSU Sonapyrdi unit, ki la pyrshang shim shisien ia kane ka juh ka mat ban pynkynriah ia kitei ki BSF, hynrei ym lah ban tip na kaei ka daw ba ka sorkar kam lah ban leh. Ka seng ka la maham tyngeh ruh ba lada ki bor ba dei peit, kim lah leh eiei halor kane ka jingleh donbor kine ki shipai,ka seng kam banse ban shim da kiwei pat ki lad ban ia pyni bor bad kine ki briew kiba pynthut ia ka leit ka wan ki paradoh parasnam jong ngi kiba iaid ha kane ka lynti.Halor kane ka jingjia ka KSU huroi unit lem bad ki dkhot jong ka seng ki la pynrem jur halor kane ka jingleh bonbor bad leh riewkhlaw kine ki shipai kaba long na ka por sha ka por. Dang ha kine ki khyndiat sngi uwei u khynnah skul na ka shnong Huroi uba leit skul sha Nongtalang West Jaiñtia u la shah ktah kti ha kine ki juh ki BSF. Na ka liang jong u nongialam ka KSU huroi unit u Samla Wallam Lamin Gadew u la buh jingkylli, ia ki bor ba buh ia kane ka ktem shipai ha kato ka jaka,”Ba balei donkam ban buh ktem B.S.F ha ki jaka bym dei khappud (Border) bad balei ym buh sha ki thaiñ khappud ia kine ki shipai”. U la sangah tyngeh ruh ia ki bor ba dei peit ia kine ki shipai, ba ki dei ban pynkynriah noh mardor ia kitei ki briew kiba shong beaiñ ha katei ka jaka bad u la maham ruh ba lada ka sorkar bad ki bor ba halor kim shimkhia halor kane ka kam, ka seng kam banse wat da ka bor met ban ia pyni bor bad kine ki shipai jong ka sorkar ha kitei ki jaka khnang ba ki paradoh parasnam, kin shngaiñ ha la ka jong ka khyndew.", |
| "summary": "Ka Khasi Students' Union (KSU), Huroi unit ka la dawa na ka sorkar ba ka dei ban pynkynriah noh ïa ki Border Security Force kiba shong beaiñ ha ka jingkieng Sonapyrdi namar ka jingleh donbor jong ki ïa ki briew jong katei ka thaiñ.Ha u snem 2020 kine ki shipai ki la shoh ïa uwei u Rangbah uba kyrteng u Ma Dibus Ksiar na Huroi.Shuh shuh, ha kine ki khyndiat sngi, kine ki shipai ki la leh donbor sha palat pud haduh ka la wanrah ka jingtieng ha ki nongñiah kali bad ruh ki riew kynthei briew.Ka KSU jong ka Sonapyrdi unit ka la pyrshang ban dawa na ka sorkar ban pynkynriah ïa kine ki shipai hynrei ka sorkar ka khlem lah leh eiei.Uwei u khynnah na Huroi uba leit skul sha Nongtalang West Jaiñtia u la shah ktah kti ha kine ki juh ki BSF. U samla Wallam Lamin Gadew u la buh jingkylli ïa ki bor halor ba na ka daw aïu ba ki buh ïa kine ki shipai ha ka jaka bym dei khappud.Ki la ong ba lada ka sorkar kam lah ban leh eiei, ka seng kam banse ban ïa pyni bor bad kine ki shipai jong ka sorkar ha kitei ki thaiñ." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "298", |
| "url": "https://www.urupang.com/kum-u-riewshimet-wan-iakynduh-u-conrad-ia-ki-samla-pule-ba-shah-thngan-ha-nehu-diaw-mynsiem-ki-samla-pule/", |
| "file_name": "Kum_u_riewshimet_wan_iakynduh_u_Conrad_ia_ki_samla_pule_ba_shah_thngan_ha_NEHU_diaw_mynsiem_ki_samla_pule.txtdone", |
| "original_text": "Shillong 15 Naiwieng: U Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K. Sangma ha ka sngi thohdieng ka 15 tarik Naiweing 2024, ka ba dei ruh ka sngi ba 11 jong ka jingshong shah thngan ki samla pule ka North Eastern Hills University (NEHU), kum u riewshimet ula leit ban iakynduh ia ki samla pule jong katei ka skulbah. U samla Kevin uba dei u secretary KSU NEHU Unit haba iakren mynta ka sngi ula iathuh, ba u Conrad K. Sangma um shem la wan kum uta u Myntri rangbah ka jylla ban peit ia ka eh ka shon ki samla hynrei u wan beit kum u riewpaidbah.Ki samla pule ki la kmen bad khmihlynti haba la wan kat u myntri rangbah ka jylla ban ioh ka khubor babha, hynrei pynban ka jingwan jongu ka pyndiaw mynsiem kylla iangi ki samla pule, la Ong u samla Kevin. U samla Kevin ula Ong ruh, ba “Nakaliang u Myntri ula dei ban tynruh beit shapoh ka Central Government ha kaba iadei bad kane ka kam, hynrei nakaliang jongu um shem la don kata ka develop bad u wan beit kum u riewshimet, ha kaba mynta kala dei ka sngi ba 11 ka jingshong shah thngan”. Ha kine ki sngi kat u Myntri Rangbah ka jylla udei ban don kata ka iktiar, ba ki paidbah ki la jied ia u, ban long uba ha khliehduh ban rah ia ka sur sha Nongbah Delhi hynrei haduh mynta ki samla pule kim shem la pat iohi ia kiei kiei ki ba uleh, ha kaba baroh ki samla mar shu iohi ba wan u Myntri Rangbah ki khmih lynti ia ka babha pynban u shu wan da kaba Ong, ba ngi sngewthuh ia ka jingeh ki samla pule, hynrei u khlem ai kano kano ka jingkular, la bynrap ubah Kevin. Ula Ong ruh, ba lada u Myntri Rangbah ka jylla umlah ban leh eiei nakabynta ki samla pule bad ban tynruh sha central government iano kein ngin khmihlynti, ha kaba u la bynrap, ba mynta ka la dei ka sngi ba 11 ba ki samla ki la shong shah thngan bad bun ki ba la shah rah sha jaka sumar, sa katno sngi kin ap, imat ka sorkar ka ap satang ka sngi ba iap tyrsaw ki samla. Ki samla pule ka skulbah NEHU baroh ki pynpaw ka jingsngewsih, halor ka jingwan u Myntri Rangbah ka jylla, bym shwl la ai kano kano ka jingkular ka ba biang katkum ka jingdawa jongki, bad ba ki ngeit ba u Conrad K. Sangma um lah ban ang ka shyntur ban rah ia kane ka mad sha Nongbah Delhi, ban pynurlong noh ia kane ka jingdawa. Ngi buh ruh ka jingkylli ia u Myntri Rangbah ka jylla u Conrad. K. Sangma, ba shaei ujah ha kine ki 10 sngi ba ki samla pule ki la shong shah thngan, hynrei uwan pat ha ka sngi ba 11, la Ong u samla Kevin.U samla Kevin ula iathuh, ba nakaliang u Myntri Rangbah ka jylla, ula shu ai tang ka jingkyrmen ia kaba bha bad ba un sa iarap katba ulah ei ban pynbeit noh ia kane ka kam ban iakren sha kibor ba halor, khnang ba ki samla pule kin sangeh noh ka shongshah thngan. Kum ban pynkynmaw hangne, ba ki smala pule la skulbah NEHU ki la iakhih ban dawa wengkam mardor ia u Registrar bad Deputy registrar ka NEHU ki bym shem la long kiba bit ban bat ia kakam ba la kynnoh ba ka shu thungkam beain bad ruh ban dawa ia u Vice Chancellor ka NEHU ba udei ban hiar shuki noh.", |
| "summary": "Ki samla pule jong ka skulbah NEHU ki la dawa ban weng kam noh ïa ki Registrar bad Deputy registrar ha ka nongrim ba la shu thungkam beaiñ bad kim long kiba bit ïa ka kam.Ki la dawa ïa U Vice Chancellor ba udei ban hiar shuki noh.Kane ka jingïakhih bad shah thngan jong ki samla pule ka la poi haduh ka sngi ba 11.Ha kane ka sngi, kaba dei ka 15 u Naiwieng 2024, u Myntri Rangbah, u Conrad K. Sangma, u la wan ïakynduh ïa ki kum u riewshimet.U Secretary ka KSU, u samla Kevin u la pynpaw ïa ka jingsngewsih ryngkat bad ki samla pule kiba la khmih lynti ba U Conrad K. Sangma un leh eiei na ka bynta kane bad kum u Myntri Rangbah ka jylla ba un leit tynruh sha ka Sorkar Pdeng.U Conrad K. Sangma khlem kular eiei na ka bynta ban ïarap hynrei u shu ai tang ki jingkyrmen ïa kaba bha.U la ong ba un ïarap katba lah ban ïakren ïa ki bor ba halor kane ka jingong jong u ka dei tang ban kin sahngeh noh na ka jingshah thngan bad jingïakhih." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "299", |
| "url": "https://mawphor.com/1-68853-lak-kiew-ka-jingdon-ki-nongthep-vote-ki-4-constituency-ka-west-jaintia-hills/", |
| "file_name": "1-68853-lak-kiew-ka-jingdon-ki-nongthep-vote-ki-4-constituency-ka-west-jaintia-hills.txt", |
| "original_text": "1, 68,853 lak kiew ka jingdon ki nongthep Vote ki 4 Constituency ka West Jaiñtia Hills Jowai, Risaw, 29: Ïa ki Draft Electoral Roll jong ki saw tylli ki Assembly Constituencies kata ka 1-Nartiang, 2- Jowai, 3- Raliang bad ka 4- Mowkaiaw la sam ïa ki mynta ka sngi sha ki nongmihkhmat jong ki kynhun saiñhima sima bapher bapher, haka jingïalang bala pynlong ha Conference Room jong ka ophis u Deputy Commis-sioner Jowai. Ha kane ka sngi la ïadonlang da ki Additional Deputy Commissioners ba kynthup ïa ka kong HML Kynta, kong B. Blah bad ka kong D V Lyngdoh, lem u Assistant Commissioner ma F. Passah. Haba ai jingkren ka D. V Lyngdoh kala batai ba la dep pynkhreh ïa kane ka Draft Electoral Roll ka long kyrpang na ka bynta ka jingpynrung kyrteng thymmai ïa kito kiba la kot sha ka 18 snem shaneng katkum ka qualifying date 01.01.2024, ka la ong naduh ka 29th October haduh 28th November, 2024 ki nongshong shnong kiba la don kyrteng ki lah ban wan ujor ban pynbeit lada don kino kino ki jingbakla. Ka la pyntip ïa ka Special Camps yn pynlong ha u bnai November jong ka 15, 16, 21 bad 22 tarik November, 2024, na ka liang ki BLOs, AROs, EROs kin sa leit rung sha manla ki Polling Stations ban ïa kynduh ïa ki paidbah. Kan don ruh ki prokram ai jinghikai ïa ki paidbah halor ka Electoral Revision Process bad ban pynsngewthuh ïa ki nongshong shnong halor ka hok thep vote jong ki. Ka jingpdiang ïa ki jingujor ka long haduh ka 24.12.2024 bad ka jingpynmih ïa ka Final jong ka Electoral rolls kan long ha ka 06.01.2025.Shuh shuh ka kong Lyngdoh kala pyntip ba ka jingdon jong ki nongthep vote kaba nang kiew katkum ka Draft Electoral Roll bala pynlait mynta ka sngi, la ïoh jingkheiñ ka jingdon ki nongthep vote hapoh kitei ki saw Constituencies kala kiew sha ka 168,853 na ka 166,728 ïa kaba la dep pyllait haka 05.01.2024La ïathuh ka jingdon ki Polling Stations ha kine ki 3 tylli ki Constituencies ba kynthup ïa ka Jowai, Raliang, Mowkaïaw kin long kumjuh hi 57, 55 bad 55 PS. Katba ha Nartiang Assembly Consti-tuencies la pynmih sa kawei ka Polling Station kaba la kynjoh sha ka 64 tylli ki PS. Na ka liang u ma N Garod, District Housing Officer, Jowai, ma G. Rani, Assistant Director Border Area Development Officer, Jowai, ma Iaidbha Phawa, Assistant Research Officer, Jowai bad ki nongtrei ka Election Branch kila wan ban donlang lang mynta ka sngi. Ha kane ka prokram la aiti ïa kitei ki Draft Electoral Rolls sha ki nongmihkhmat na ki kynhun saiñ hima sima kiba kynthup na ka VPP, NPP, BJP bad UDP.", |
| "summary": "Haka jingïalang bala pynlong ha Conference Room jong ka ophis u Deputy Commissioner Jowai ryngkat ka jingïadonlang jong ki Additional Deputy Commissioners ka kong HML Kynta, kong B. Blah bad ka kong D V Lyngdoh, lem u Assistant Commissioner U ma F. Passah, la sam ïa ki Draft Electoral Roll jong ki saw tylli ki Assembly Constituencies kata ka 1-Nartiang, 2- Jowai, 3- Raliang bad ka 4- Mowkaiaw sha ki nongmihkhmat ki kynhun saiñhima sima na ka VPP, NPP, BJP bad UDP. Ka kong DV Lyngdoh kala batai ba ka Draft Electoral Roll ka long kyrpang ban pynrung kyrteng thymmai ïa kiba la dap 18 snem shaneng katkum ka qualifying date 01.01.2024, naduh ka 29th October haduh 28th November, 2024, bad ruh ban pynbeit ïa kino kino ki jingbakla jong kiba la don kyrteng. Ka la pyntip ruh ba ka Special Camps kan long ha ka 5, 16, 21 bad 22 tarik u bnai November, 2024, bad ki BLOs, AROs, EROs kin sa leit rung sha manla ki Polling Stations ban ïakynduh ïa ki paidbah ban pynsngewthuh halor ka hok thep vote. Ka jingpdiang ïa ki jingujor kan long haduh ka 24.12.2024 bad ka jingpynmih ïa ka Final Electoral rolls kan long ha ka 06.01.2025. Ka jingdon ki nongthep vote ha ki saw tylli ki constituency ka la nang kiew sha ka 168,853 na ka 166,728 hadien ka 05.01.2024. ki jingdon ki polling station ha Jowai, Raliang, Mowkaïaw kin long kumjuh kata 57, 55 bad 55 PS. U N Garod, District Housing Officer, Jowai, U G. Rani, Assistant Director Border Area Development Officer, Jowai, U Iaidbha Phawa, Assistant Research Officer, Jowai bad ki nongtrei ka Election Branch kila donlang ha katei ka sngi." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "300", |
| "url": "https://mawphor.com/lada-kwah-weng-ia-ka-dheng-kali-ha-iewduh-weng-shwa-ia-kiba-sah-ha-them-iewmawlong-fkjgp/", |
| "file_name": "lada-kwah-weng-ia-ka-dheng-kali-ha-iewduh-weng-shwa-ia-kiba-sah-ha-them-iewmawlong-fkjgp.txt", |
| "original_text": "Lada kwah weng ïa ka dheng kali ha Iewduh, weng shwa ïa kiba sah ha Them Iewmawlong: FKJGP Shillong, Naiwieng, 01: Ka Federation of Khasi Jaiñtia and Garo People (FKJGP) Central Body ka la pyrshah jur ïa ka jingthmu jong ka Sorkar Jylla lyngba ka jingpyntip paidbah ba la pymnih na ka ophis jong ka Deputy Commissioner, East Khasi Hills District ha ka 30 tarik Risaw, ba yn plie noh ïa ka surok na Them Iew Mawlong sha Bimola naduh ka 4 tarik Naiwieng 2024.“Kane ka jingleh jong ka Sorkar ka dei tang ka buit ban pynthame ïa ki paidbah nongshong shnong jong ka Bri u Hynñiewtrep ban pynslem shuh shuh ïa ka jingpynkynriah noh ïa ki briew kiba sah be-aiñ ha Them Iew Mawlong. Ki paidbah jong ka Bri u Hynñiewtrep da ki phew snem na ka por sha ka por ki la pynpaw ba la donkam ban pynkynriah noh mardor ïa ki briew kiba sah be-aiñ ha Them Iew Mawlong bad ki la ïai shah ruh haduh hynriew snem kynthih naduh u snem 2018 hadien ba la khangdam ïa ka surok na ka daw ba la mih ka jingïakynad hapdeng ki samla Khasi bad ki poiwir kiba sah kiba sah be-aiñ ha Them Iew Mawlong,’ ong u kyrwoh ba la phah da u Vice President ka FKJGP, Central Body u samla Kitboklang Nongphlang.“Kum ka seng kam lah ban klet ba ki jingjia shah bom shah tied, ki jingshah lute, ka jingshah leh kynshleiñ bad shah leh khlem akor jong ki samla kynthei bad ki longkmie Khasi ha kitei ki jaka kiba ju jia na ka por sha ka por namarba ki briew kiba sah be-aiñ ha katei ka jaka ki ïoh leh thik kum ki khun khatduh jong ka Sorkar Jylla naduh ki por kiba mynshwa ha kaba wat kita ki bor jong aiñ ruh lada don kino kino ki jing jia ha kitei ki jaka ki ju ai jingïada pynban ïa ki poiwir ki bashong basah be-aiñ katba ïa ki trai ri trai muluk kiba dei ki Khasi pat ki kylla long ki langkñia,” ong u kyrwoh na ka seng bad bynrap, “wat hadien ba la khangdam ïa ka surok na Them Iew Mawlong sha Bimola hapdeng kine ki hynriew snem ruh la sakhi ïa kiba bun ki kam bymman kynthup ruh ïa ka jingïoh kem ïa ki nongdih bad ki nongkhaii drok bad kumta ter ter.”Ka jingpynbna paidbah ba la pynmih da ka Sorkar Jylla lyngba ka ophis jong ka Deputy Commissioner, East Khasi Hills District ha ka 30 tarik, Risaw, 2024 ka dei kaba don jingïadei aiu re aiu sha lyndet. Kum ka seng kam lah satia ban pdiang ba ha ka order lane kata ka jingpyntip paidbah ban kdewshai lane ban pyndonkam da ka kyntien ‘Punjabi Lane’ ha ka jaka ban kdew lane thoh ‘Them Iew Mawlong’, la kynthoh ka seng.Ka Seng ka buh ka jing kylli ïa ka Sorkar hato katei ka jingpynmih ïa ka kyntien ka dei pynban ka jingleh khnang ban pynskhem ïa ka jinglong trai jong ki poiwir kiba shong ba sah be-aiñ ha katei ka jaka?Ka seng ka maham jur ïa ka Sorkar Jylla ba ka dei ban shim ïa ka jingkitkhlieh lada mih biang kino kino ki kynrum kynram bad ha kajuh ka por ka seng ka kyntu jur ïa ka Sorkar ba kam dei satia ban pynsngap ïa ki jingpyrshang ban tuklar bad mushlia da ki briew kiba na kiwei pat ki jylla ki bym tip satia ïa ka dang ka duh hynrei ba ka dei ban ïaid beit shakhmat ïa ka jingpynkynriah ïa ki briew kiba shong ba sah be-aiñ ha Them Iew Mawlong.Ka seng hi ka sngew ba ka jingaidaw jong ka Sorkar ban weng ïa ka jingkhapngiah lane kata ka jingdheng kali ka dei tang ka daw ba kim mon satia ban pynkynriah namar lehse ki seng saiñhima ki shim kabu na ka bynta ka jingmyntoi ha ka kam saiñpyrthei.“Lada ka sorkar ka thmu shisha ban pynkylluid ïa ka sor Shillong bad ban weng ïa ka jingdheng kali ha kitei ki jaka pdeng jong ka Iewduh ka la dei ban shim wut wut ïa ki sienjam ban pynkynriah mardor ïa ki briew kiba sah be-aiñ ha Them Iew Mawlong ym ban ai da ki daw kiba khlem nongrim ban shu pynthame kai ïa ki paidbah,” la kyntu ka Seng.‘”Ka FKJGP ka kyntu jur ïa baroh 36 ngut ki MLA jong ka Bri u Hynñiewtrep ban ieng tylli mlon tad haduh ba ka jingangnud jong ki paidbah kaba pun da ki phewsnem kan urlong bad ban weng syndon ïa u shiah uba thar ïa ki para doh para snam jong ka Bri u Hynñiewtrep,” la bynrap shuh shuh u kyrwoh.", |
| "summary": "Ka Federation of Khasi Jaiñtia and Garo People (FKJGP) Central Body ka la pyrshah jur ïa ka jingthmu jong ka Sorkar Jylla lyngba ka jingpyntip paidbah ba la pynmih na ka ophis jong ka Deputy Commissioner, East Khasi Hills District ha ka 30 tarik Risaw, ba yn plie noh ïa ka surok na Them Iew Mawlong sha Bimola naduh ka 4 tarik Naiwieng 2024 naba ki ong ba naduh 2018 hadien ba la khangdam la ong ban pynkynriah noh ïa ki pynban ka long tang kum ka buit ban pynthame ia u paidbah nongshong shnong jong ka Bri u Hynñiewtrep khnang ban pynslem shuh shuh ïa ka jingpynkynriah noh ïa ki briew kiba sah be-aiñ ha Them Iew Mawlong. Katkum u kyrwoh ba la phah da u Vice President ka FKJGP, Central Body u samla Kitboklang Nongphlang la ong ba kum ka seng kin ym klet ia ka jingjia shah bom shah tied, ki jingshah lute, ka jingshah leh kynshleiñ bad shah leh khlem akor jong ki samla kynthei bad ki longkmie Khasi ha kitei ki jaka kiba ju jia na ka por sha ka por. Ka FKJGP ka kyntu jur ïa baroh ki 36 ngut ki MLA jong ka Bri u Hynñiewtrep ban ieng tylli tad haduh ba ka jingangnud jong ki paidbah kan urlong." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "301", |
| "url": "https://mawphor.com/5-bnai-khlem-ioh-tulop-ki-home-guard-volunteer-shu-trei-khlem-ka-shithi-thungkam/", |
| "file_name": "5-bnai-khlem-ioh-tulop-ki-home-guard-volunteer-shu-trei-khlem-ka-shithi-thungkam.txt", |
| "original_text": "5 bnai khlem ïoh tulop ki Home Guard Volunteer, shu trei khlem ka shithi thungkam Shillong, Naiwieng, 26: Ka Khun Hynniewtrep National Awakening Movement (KHNAM) State Youth Wing ha ka sngi Baar ka la kyntu ïa ka Sorkar Jylla ban siew noh ïa ka tulop ba sah pongding jong ki Home Guard Volunteers, kiba ju ïarap ïa ki Pulit ban pynïaid kali ha nongbah Shillong. Ha ka shithi ba la phah sha u Symbud Myntri Rangbah ka Jylla uba khmih ïa ka tnat Kam Pohing Bah Prestone Tynsong, u Working President ka KHNAM SYW Bah J. Pyngrope u la kynnoh ba ki Home Guard kiba ju ïarap ban pynïaid kali ha kylleng ki bynta jong ka sor Shillong ki shym la ïoh tulop satia da ki bnai. “Ka jingbym ïoh tulop ka la buh jingeh ïa kine ki Home Guard Volunteer namarba ki hap ban kyrshan ruh ïa la ka jong ka iing ka sem. Ngi la ïakynduh ïa ki bor ba dei peit jong ka tnat Home Guard bad ïa ki bor ba dei peit jong ka Traffic Police halor kane ka kam bad la sngewthuh ba ka jingpynslem ban siew ïa ka tulop ka dei hi namar ka jingpynslem jong ka Sorkar ban mang ïa ka pisa,” u la ong. “Namarkata, ngi kyntu ïa ka ophis jong phi ban shim ïa ki lad ki lynti kiba pynthikna ba ka pisa bym pat siew ïa ki Home Guard Volunteer dei ban pynkhuid noh kham kloi khnang ba ki bahaing hasem kin dup ïohlad ban rakhe ïa ka lehniam Christmass da ka jingkmen,” u la bynrap. U Bah Pyngrope u la kyntu ruh ba ha ki por ban sa wan, ïa ka tulop jong kine ki Volunteer dei ban siew tisata khnang ba kan ym ktah ïa ka iing ka sem jong ki. “La pyntip ruh ïa ngi ba kine ki Home Guard la shu thung khlem kano kano ka shithi thungkam. Ngi kyrpad ba nangne shakhmat haba thungkam Temporary ne Permanent ruh dei ban sa ai da ka shithi thungkam,” u la bynrap.", |
| "summary": "Ha ka shithi ba la phah sha u Symbud Myntri Rangbah ka Jylla uba khmih ia ka kam pohing Bah Prestone Tynsong, u Working President ka KHNAM SYW Bah J. Pyngrope u la kynnoh ba ki Home Guard kiba ju ïarap ban pynïaid kali ki khlem ioh tulop satia. U la ong ba ka dei hi na ka jingpynslem jong ka sorkar ban mang pisa. Ka kynhun Hynniewtrep National Awakening Movement (KHNAM) ka la kyntu ia ki ophis treikam ba kin siew dep noh, bad siew tista ia ka tulop jong ki volunteer khnang ba kan ym ktah ia ka ing ka sem jong ki. U Bah Pyngrope u la kyrpad ruh ba dei ban da ai da ka shithi thung kam nangne shakhmat lada dei ka permanent ne temporary ruh." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "302", |
| "url": "https://mawphor.com/ban-myntoi-ki-samla-ka-sorkar-ka-la-dei-ban-pyntreikam-noh-ia-ka-sports-policy/", |
| "file_name": "ban-myntoi-ki-samla-ka-sorkar-ka-la-dei-ban-pyntreikam-noh-ia-ka-sports-policy.txt", |
| "original_text": "Ban myntoi ki samla ka Sorkar ka la dei ban pyntreikam noh ïa ka Sports Policy Ka jylla katba nang mih ki sngi bad ki snem ka la sdang ban paw ha ki kam ïalehkai la ka long ha ka football, athletic, cricket, boxing, swimming, judo bad kiwei kiwei. Ym lah ban leh ba ka jingkiew ka kam ïalehkai hapoh ka jylla kadei lyngba ka jingtrei shitom ki state asscociation, ki skul, ki college, ki shnong, ki kynhun seng bhalang haduh ki riew shimet kiba la shim khia ban pynlong ïa ki jingïalehkai lyngba ki state level, inter-district, inter-school, inter-dong, knock-out bad kiwei kiwei kaba ïarap na bynta ki samla ba kin pynpaw pyrthei ïa la ki sap ïalehkai.Watla ki samla ki don ka sap ka phong ïalehkai hynrei kiba bun ki kut hajuh tang ha la ka jong ka jylla namar kim don lad don lynti ban jam sha kiwei pat ki kyrdan na ka daw ba ka mei sorkar kam ithuh ban ïarap kyntiew lem na bynta jong ki ban poi sha kiwei pat ki rynsan ïalehkai kiba kham heh kum ha ka national bad wat ha ki international ruh kumjuh. Ka sorkar jylla ka la ïaid lynti mynta ha ki sanphew tylli ki snem ka jingïoh la ka jong ka jylla ba pura hynrei haduh mynta mynne kam pat don ki lad ki lynti ban ïarap na bynta ki samla ïalehkai khamtam kito kiba don shisha ka sap bad kiba wan na ki longïing baduk ban kyrshan lem ha ka pule puthi, ha ki kam ba ki trei man ka sngi.Ki don shibun ki samla la ka long ki shynrang bad kynthei kiba don ka sap ïalehkai hynrei namar bym don ka jingïarap ki hap ban kynran dien noh ba ban ka jingduk ha kaba ki hap ban pynlut ka por ha ki jingbylla ban pyndap ïa ka ïing ka sem, ïa ki jingdonkam shimet. La ju sakhi ba ka sorkar lyngba ka tnad ki kam ïalehkai ka ju kren na ka por sha ka por ba ka buh ka thong ban kyntiew ïa ka jingïalehkai hapoh ka jylla da kaba kular ban tei ïa ki stadium, ki jaka ïalehkai naduh na nongkyndong, ban pynbiang ïa ki tiar ïalehkai, hynrei kine ki shu kut tang ha suiñ.Ha u snem 2019 ka sorkar jylla ka la wanrah bad pruid dak halor ka Sports Policy da ka thong ban ïarap ïa ki samla ïalehkai ka jylla, hynrei haduh mynta mynne ka dang sahkut ha suiñ kut tang ha kaban eksamin. Ha kane ka rukom shaei ka lawei jong ki samla ïalehkai ka jylla kiba don ka mynsiem bad kiba thrang shisha ban kiew ha ki kam ïalehkai. U Myntri barim jong ka tnad ïalehkai ha u snem ba lah dep u la kyntu ïa ki skul bad ki college ba kin dang pyntreikam noh ïa ka sports polisi ha ki jaka pule jong ki bad ba ka sorkar kan sa ïarap ïa kiba ki skul bad college kim lah ban pyntreikam. Kane kan long ka jingïarap na ka bynta kito ki samla kiba wanrah nam bad burom kiba khur takma ïa ka jylla na ki jingïalehkai bapher bapher shabar jong ka jylla ba kin ïoh ban ithuh ha ki skul bad ki college ha ki kyrdan pule jong ki.Hynrei wat ka sorkar dalade kam pat lah ban pyntreikam kumno tharai ki skul bad ki college kin pyntreikam, hato ka sorkar ka thmu tang ban pynlut kai ïa ka por, ka bor jong ki nongpynïaid jong ki skul bad college ne ka shu long tang ka jingkren lait jynhaw jong u myntri. Bad lada kane ka urlong shisha kan long ka jingkyrkhu ïa ki samla ïalehkai bad ka burom ruh ïa ka sorkar jylla. Lada ka sorkar ka don shisha ka thong bad lada ka kwah ba ki samla kin kiew ha ka kam ïalehkai bad ba ki samla kin ym kut noh tang shiteng lynti kadei ban pyndep ïa kiei kiei kiba ka la dep ban pruid dak.Ban ap tang na ki state association, ki skul, ki college, ki kynhun seng bhalang, ki riew shimet haduh katno eh kin lah ban ïarap ïa ki samla ban kiew ha ki kam ïalehkai, ynnai ïakren ïa ka ïoh kam ïoh jam, hynrei ka shong eh ha ka sorkar ba kan pynstet ban pynbit pynbiang noh ïa kiei kiei kiba la pruid dak ban ïoh pyntreikam noh ïa ka sports polisi.Lada ka Sorkar kam pynurlong noh mardor ïa ka Sports Policy, ka jingjied ïa ki 200 ngut ki samla shynrang bad kynthei kiba don sap ha ki kam ïalehkai sports bapher da ka Meghalaya State Olympic Association (MSOA) bad ka tnat Ïalehkai Sports kin shu bijai ei namarba ka jingwan iuhkjat jong u Ian Campbell ha kane ka jylla ban jied ïa ki khynnah ïalehkai kan shu sep ei tang ha ki shi khyllipmat.", |
| "summary": "Ka jylla katba nang mih ki snem ka la paw bha ha ki jingialehkai laka long ha ka football, athletic, cricket, boxing, judo bad kiwei kiwei . U Myntri barim ka tnad sports ha u snem balah dep u lah kyntu ia ki college ba kin pyntreikam noh daka sports policy ha ki jaka pule khnang ba ka sorkar kan ai jingiarap na bynta ki ba wanrah iaka nam ka burom, kiba khur ia ki takma iaka jylla, bakin ioh ithuh ia ki skul bad ki college ha ki kyrdan pule jong ki. Ka shong ha ka sorkar pat ban pynbit pynbiang noh iaka jingpyndonkam iaka sports policy khnang ba ki association, ki riewshimet, ki skul, ki college ruh ki lah ban iarap nabynta ki samla. Ka sorkar ka dei ban pyllait noh mardor ia ka Sports policy khnang ba ka jingwan jied u Ian Campbell ia ki 200 ngut samla kynthei bad shynrang jingialehkai haki jingialehkai ka Meghalaya, State, Olympics, Association (MSOA)kan ym long kaba shu sepei ." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "303", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2024/01/29/kylla-rong-biang-u-nitish-ha-bihar-bret-ia-u-lalu-ban-iatreilang-bad-ka-bjp/", |
| "file_name": "Kylla_rong_biang_u_Nitish_ha_Bihar_Bret_ïa_u_Lalu_ban_ïatreilang_bad_ka_BJP.txt", |
| "original_text": "Patna, K’Lyngkot 28U Nitish Kumar na ka seng Janata Dal-United (JD-U) u la bam smai kum u Myntri Rangbah ka jylla Bihar ha ka sien kaba khyndai ha ka Sngi U Blei da kaba kynjat ïa ka seng RJD jong u Lalu Yadav, bad ban ïatreilang biang bad ka seng BJP.Ha kane ka sngi, u Kumar, 72 snem ka rta, u la weng lut ïa ki Myntri sorkar kiba dei na ka RJD bad u la thung bujli da kiwei pat kiba dei na ka seng BJP.Nalor u Kumar, la bam smai lang u Samrat Chowdhury bad u Vijay Sinha, na ka BJP, bad kine kin long ki Symbud Myntri Rangbah. Ha kajuh ka por, ki la don sa kiwei pat kiba la ïa bam smai kum ki Myntri.Ïa ka jingïalang pynbam smai la pynlong ha Raj Bhavan ha Patna. Kane ka dei ka sien kaba san ba u Kumar u la bujli ïa ki seng saiñpyrthei kiba don ha ka sorkar jong u.U Kumar u la long Myntri Rangbah ha ka sien banyngkong ha u snem 2000. Ha kato ka por, u la ïakhun pyrshah ïa ka RJD bad ïa u Lalu Yadav uba dei u nongïalam kane ka seng. U la wan phai biang kum u Myntri Rangbah ha u snem 2005, bad baroh shi katto, u la ïatreilang bad ka BJP. Hynrei ha u snem 2013, u la ïa khlad lok noh bad ka BJP bad ha ka ilekshon ha u snem 2015, u la ïatreilang bad ka seng RJD, Congress bad kiwei.Ha u snem 2017, u la ïa khlad lok noh sa bad ka RJD bad u la wanphai sha ka NDA kaba dei ka kynhun synrop jong ki seng saiñpyrthei ba la ïalam da ka BJP. Tangba kam pat kut hangta. Ha u snem 2022, u la ïa khlad lok biang bad ka NDA bad u la shim biang sa ïa ka RJD ban ïatrei ha ka sorkar. Mynta ka sngi pat, u la pyllait biang noh ïa ka RJD bad ïatreilang biang bad ka BJP/NDA.Ka jingiehnoh jong u Kumar ïa ka RJD ka la sdang ban paw naduh ki khyndiat sngi ba la lah. Hynrei dei tad haduh ka step Sngi U Blei ba ka la paw shai ba un ïatreilang biang bad ka BJP hadien ka jingleit ïakynduh ïa u Lat ka jylla Bihar. Hashwa ban bam smai, u Kumar u la leit aiti ïa ka shithi iehnoh kam kum u Myntri Rangbah ha u Lat, bad hadien kata ka la don ka jingïalang jong ki seng saiñpyrthei kiba ïatreilang ha ka NDA. Ha kane ka jingïalang, la jied ïa u Kumar ba un long u nongïalam, bad la ïashim bynta da ki MLA ka JD (U), BJP, bad Hindustani Awam Morcha (HAM). Hadien kata, u Kumar u la leit biang sha u Lat ban pyni ba u don ki MLA ban thaw ïa ka sorkar bathymmai, bad ha kajuh ka sngi hi, u Lat u la khot ïa u ban bam smai kum u Myntri Rangbah.", |
| "summary": "U Nitish Kumar na ka Janata Dal-United u la bam smai kum u Myntri Rangbah ka Bihar ha ka sien kaba hynriew ha ka sngi U Blei. U la thaw ïa ka jingïatehlok kaba thymmai bad ka BJP hadien ba u la mih noh na ka RJD. Kane ka dei ka jingkylla kaba saw jong u ha ki jingiatehlok sain pyrthei. U la long CM ha u snem 2000, ha kaba u la pyrshah ia ka RJD, bad hadien u la iatrei lang bad ka BJP. U la rung sha ka kynhun synrop ka RJD ha u snem 2015, u la rung biang sha ka NDA ha u snem 2017, bad nangta u la ïakhlad noh na ka NDA ha u snem 2022 ban ïasoh biang bad ka RJD. Hadien ba u la ïakynduh ïa u Lat ka Bihar bad ïoh ïa ka jingkyrshan na ki paralok ka NDA, u la shah pynbam smai kum u Myntri Rangbah ka Jylla." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "304", |
| "url": "https://mawphor.com/ka-jingdie-ia-ki-dawai-tb-khlem-da-thoh-ki-doktor-ka-long-kaba-beain/", |
| "file_name": "ka-jingdie-ia-ki-dawai-tb-khlem-da-thoh-ki-doktor-ka-long-kaba-beain.txt", |
| "original_text": "Ka jingdie ïa ki dawai TB khlem da thoh ki doktor ka long kaba beaiñ Shilong, Risaw 19: Ka District TB Office, East Garo Hills District, Meghalaya ka la pynlong ïa ka jingai jinghikai haba ïadei bad ka jingpang TB ha ka jingïalang kaba la pynlong ha East bad North Garo Hills na ka bynta ki jaka sumar ba shimet bad ha kane ka sngi la pyllait ruh ïa ki tiar sumar ïa ka jingpang ne ki TB IEC Assets kaba la ai kyrteng da ka “Do You Know? Campaign”. Na ka liang u Dr. Diganta Thakuria, WHO Consultant u la batai bniah halor ka jingpang Tuberculosis, TB kaba dei kawei na ki jingpang kaba pur lyngba ka lyer.Ha kane ka jingïalang ïalap na ka liang jong u, u la kyrpad ïa ki nongïashim bynta ban pyntip sha ka District Tuberculosis Centre lada don kino kino ki dak ki shin khnang ban ïoh ki lad jingsumar kiba biang. Na ka liang u Bah David F. Rapsang, District Drug Inspector, East Garo Hills District u la kren halor kawei pat ka phang kaba ïadei bad Schedule H1 drug. U la banjur halor ka jingdonkam ban die ïa H1 drug, kaba dei ruh ban long katkum ka jingthoh na ki doktor naba une u dawai u dei uba don ka jingma kaba khraw la sa pyndonkam bakla.Ka jingïadie ïathied kaba long da ka ktien, bad ki Special Sale register ha ryngkat bad ki cash Memo dei ban buh bha. Ka jingdie khlem ka jingthoh da ki doktor bad khlem ka jingdon jong ki pharmacist ka long kaba la pynkheiñ ïa ka Drugs and Cosmetics Act 1940 and Rules 1945 bad kum kine ki jingpynkheiñ ki lah ban khring ïa ka jingshah daiñ kuna da ki bor ba dei peit, ka Suspension ne wat ka Cancellation jong ka License. U la ong ba 90% jong ki anti-TB drugs kidei ki Schedule H1 drugs bad ka jingpyndonkam bakla ka lah ban ïalam sha ka Drugs Resistance. Naba ka jingpang TB ka dei kaba lah ban lam sha ka jingïap ha ka pyrthei, kumta ka jingdie ïa kine ki dawai anti-TB drugs ka dei kaba la khmih bniah bha.Kumta kum ban ïaid shakhmat ka donkam ïa ka jingïatreilang ka jingïasngewthuh jingmut ha kaba ïadei bad kane ka jingpang, ïa kiba pang ruh dei ban ïoh ka jingïasyllok khnang ban lah ban pynduh jait ïa kane ka jingpang TB. Ha kane ka prokram na ka liang u Sengchrang Marak, District Program Coordinator, East Garo Hills District u la ai ruh ka jinghikai halor ka Mother App kaba dei ka TB Notifications App jong ka jylla ba la pynmih da ka Office The Mission Director, National Health Mission, Meghalaya. Kane ka app kan ïarap ban pynrung kyrteng ïa kiba pang TB na ki jaka sumar jong ki riew shimet.La ong ba kane ka dei sngi kaba kyrpang na ka bynta ka ophis District TB naba la lah ban pyllait ïa ka TB IEC asset kaba la khot da ka DO YOU KNOW? Campaign halor ka Private Sector Engagement. Na ka liang Dr. Chrissie Pearly M. Sangma, District TB Officer, East Garo Hills District, Meghalaya la batai lyngkot shaphang kane ka jingïalap khnang ban lah ban wanrah ïa kane jingsumar ïa ka jingpang tuberculosis (TB) kaba long kaba donkam ha ki jaka sumar shimet.Kane ka jingïalap kan ïarap ruh ïa ki nongsumar shimet ha kaba ïadei bad ka jingpang TB kaba ïaid ruh katkum ki kyndon jong ka NTEP ba la buh ruh da ka sorkar kaba long kum ka jingpynsuk ïa kiba pang TB, kaba ïadei ruh bad ka Ni-Kshayportal.Na ka liang ka District Medical & Health Officer, East Garo Hills District, ka Dr. Cruzie Elmina N. Sangma ha ka jingkren jong ka, ka la ong ba ka TB programme ka la ïaid bha ha kine ki snem ba la dep bad ka la pynkynmaw ba ka District ka don ka jingthmu ban pynduh jait noh ïa ka jingpang TB. Katba na ka liang u District Commissioner, ka East Garo Hills District, u Vibhor Aggarwal, IAS u la banjur halor ka bynta bad ki kam ba ki nongsumar shimet ban ïatreilang bad ka National Tuberculosis Elimination Program khnang ban lap ïa kane ka jait jingpang.U la ïaroh ïa ka District TB Office halor ka jinglah jong ki ban pyntreikam ïa kine ki IEC asset kaba dei kawei na ki rynsan ban pynïadei bad ki nongshong shnong. Ka jingtip kaba dei kan long ka jingmyntoi na ka bynta ki nongpang bad kumjuh ruh ïa ki nongshong shnong. U la pynthikna ban kner ki kti ïarap na ka liang ki bor pynïaid district ïa ka District TB Office halor ka jingthmu jong ki ban pynduh jait ïa ka jingpang TB. U la ong ba kane ka IEC Campaign bad Advertisement ka dei ka lynti ban ai jinghikai bad jingpynsngewthuh sha ki paidbah ba bun.", |
| "summary": "Ka district TB office, East Garo Hills District Meghalaya ka la pynlong ka jinghikai haka ba iadei bad ka jingsumar shimet ïaka jingpang TB haka jingïalang ba ka pynlong daka North Garo Hills. Hakane ka jingïalang u Dr.Diganta Thukaria WHO u la batai ba ka jingpang TB ka dei ka jingpang ïabit lyngba ka lyer bad u la kyrpad ïaki nongïashimbynta ban pyntip sha ka District Tuberculosis Centre ban ïoh jingsumar.Naka liang u bah David F. Rapsang District Drugs Inspector, East Garo Hills u la banjur haka ba iadei bad ka Schedule H1 drug, haka ba ïa une u drugs hap ban pyndonkam tang da ka jingbthah ki doktor. ka jingdie khlem ka jingdon ki pharmacist lah ban daiñ kuna da ki bor badei peit ka suspension ne wat ka Cancellation jong ka Licence katkum ka Drugs Cosmetic Acts 1940 and Rules 1945.U la ong ba 90% ki anti TB drugs ki dei ki Schedule H1 drug bad kalong ka ba ma lada pyndonkam bakla kalah ruh ban ïalam sha ka Drugs Resistance. Na ka liang u Sengchrang Marak District Program Coordinator,East Garo Hills District ula ai jinghikai halor ka Mother Apps kaba dei ka TB Notification Apps bala pynmih daka Office The Mission Director, National Health Mission Meghalaya. Ka Dr Chrissie Pearly M.Sangma District TB Officer ka la batai ïaki nongsumar shimet hakaba ïadei bad ka jingpang TB badei ban iaid katkum ka kyndon aiñ NTEP kaba iaid ryngkat bad ka Ni-Kshayportal. Naka liang ka District Medical & Health Office ka Dr Cruizie Elmina N. Sangma ka pyntip ba ka District ka thmu ban pynduhjait iaka jingpang TB, katba naka liang ka District Commissioner ka U Vibhor Aggarwal IAS u la banjur halor ki bynta ïa ki nongsumar shimet iaka jingpang TB ban ïatreilang bad ka National Tuberculosis Elimination Program khnang ban lap ïaka jingpang." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "305", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2024/11/12/kut-ka-jingialap-ilekshon-ha-gambegre-mynta-yn-mih-ki-nongpyniaid-ilekshon-na-tura-ban-leit-sha-ki-jaka-thep-vote/", |
| "file_name": "Kut_ka_jingïalap_ilekshon_ha_Gambegre_mynta_yn_mih_ki_nongpynïaid_ilekshon_na_Tura_ban_leit_sha_ki_jaka_thep_vote.txt.txt", |
| "original_text": "Naiwieng 11Ka jingïalap ilekshon na ka bynta ka ilekshon MLA shiteng samoi ha Gambegre konstitwensi ka la poi sha kaba kut ha ka janmiet jong ka Lah Sngi U Blei hapdeng ka jingjai-jai khlem kino-kino ki kynrum- kynram ne ki jingpynkheiñ kyndon ha ka rukom ïalap ilekshon.Ka por ban ïalap ilekshon ka la kut ha ka 4 baje janmiet kaba long hapoh 48 kynta sha ka sngi thep ‘vote’.Ka jingthep ‘vote’ ha Gambegre konstitwensi ban jied MLA thymmai kan long ha ka 13 tarik kata ha ka Sngi Balang.Haba ïakren bad u Chief Electoral Officer (CEO) ka Jylla, u BDR Tiwari u la ong ba ka jingïalap ilekshon ka long kaba ïaid beit haduh ban da poi ka sngi bakut jong ka jingïalap ilekshon.U la ong ba ym shym la don kano-kano ka jingpynkheiñ ïa ki kyndon pynïaid ilekshon ha ka por ba ïaid ka jingïalap ilekshon kynthup ruh ha ka sngi ba pynkut ïa ka jingïalap ilekshon.Ki nongthep ‘vote’ baroh ki don 33,088 ngut ha kaba 16,881 ngut ki dei ki shynrang bad 16,207 ngut ki dei ki kynthei.Ha kawei pat ka liang, u CEO u la ïathuh ba ki nongpynïaid ïa ka jingthep ‘vote’ ha Gambegre kin mih ha ka Sngi Ba-ar na Tura ban leit sha la ki jong ki jaka thep ‘vote’ kiba don 51 tylli hapoh ka konstitwensi ban pynlong ïa ka jingthep ‘vote’ ha ka Sngi Balang.Ki kynhun kiba leit ban pynlong ïa ka ilekshon kin mih ha ryngkat ki kor thep ‘vote’ ha kaba kin don ruh ki Sector Officer nalor ki Zonal Magistrate.U CEO u la ong ba baroh 51 tylli ki jaka thep ‘vote’ kim don kano-kano ka jingïakynad ne jingma bad ki long kiba jai-jai. Ki pulit ka jylla lem bad shi kynhun ki pulit Central Armed Police Force ki don ban pyndep ïa ka kamram na ka bynta ka jingthep ‘vote’ bad haduh ban pyndep ïa ka jingñiew ‘vote’. U CEO u la kyntu ruh ïa ki paidbah ka Gambegre konstitwensi ban ïashimbynta shitrhem ban thep ïa ka ‘vote’ jong ki ha kane ka ilekshon MLA shiteng samoi. Ïa ka webcasting yn leh lut ha baroh 51 tylli ki jaka thep ‘vote’. Ka jingïakhun kan long hapdeng hynriew ngut ki kyrtong. Ka NPP ka la pynïakhun da ka Dr. Mehtab Chandee A Sangma kum ka kyrtong kaba dei ka kurim u Myntri Rangbah u Conrad K Sangma, katba ka Congress ka la sei da u Jingjang M Marak kum u kyrtong uba dei ruh u briew jong u MP ka Tura.Kiwei pat ki kyrtong ki kynthup ïa ka Sadhiarani Sangma kaba dei ka kyrtong jong ka All India Trinamool Congress (AITC) bad kaba dei ruh ka hep kynsi jong u Dr. Mukul Sangma uba dei u nongïalam ka Liang Pyrshah ha Ïingdorbar Thawaiñ ka Jylla bad ruh u Myntri Rangbah barim ka Jylla, nalor u kyrtong ka BJP u Bernard N Marak uba dei ruh u MDC bad ar ngut ki kyrtong shimet u Sengkrabirth M Marak bad u Jerry A Sangma.", |
| "summary": "Ka jingïalap na ka bynta ka ilekshon MLA shiteng samoi ha Gambegre ka la kut ha ka janmiet jong ka Lah Sngi U Blei. U Chief Electoral Officer ka Jylla, u BDR Tiwari u la ong ba ka la ïaid beit khlem jingpynkheiñ kyndon bad ka jingthep vote kan long ha ka 13 tarik. Ki nongthep vote ki don 33,088 ngut, kiba kynthup ïa 16,881 shynrang bad 16,207 kynthei. Ki nongpyniaid ki leit sha 51 tylli ki jaka thep vote hapoh ka jingpeit ki Sector Officer bad Zonal Magistrate. Ki pulit ka jylla bad ki Central Armed Police Force ki la pynïaid beit ïa ka kamram. Ka jingïakhun kan long hapdeng hynriew ngut ki kyrtong, kynthup ka Dr. Mehtab Chandee A Sangma na ka NPP, u Jingjang M Marak na ka Congress, ka Sadhiarani Sangma na ka AITC, u Bernard N Marak na ka BJP, bad ki kyrtong shimet, u Sengkrabirth M Marak bad u Jerry A Sangma." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "306", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2023/02/28/kut-noh-ka-jingthep-vote-kyrmen-ki-kyrtong-ban-poi-sha-ka-thong-ka-jingjop/", |
| "file_name": "Kut_noh_ka_jingthep_vote_kyrmen_ki_kyrtong_ban_poi_sha_ka_thong_ka_jingjop.txt", |
| "original_text": "Ka jingthep ‘vote’ na bynta ka ilekshon sha ka Ïingdorbar ThawaiñShillong, Rymphang 27:Ka jingthep ‘vote’ na bynta ka ilekshon sha ka Ïingdorbar Thawaiñ kaba 11 jong ka Jylla ka la kut noh bad baroh ki kyrtong kiba la ïa aireng ha kane ka kynti ki angnud ban poi sha ka thong jong ka jingjop ha ka sngi ñiew ‘vote’ ka ban sa long ha ka 2 tarik u Lber mynta u snem.Haba phai sha ki kyrtong na ki seng saiñ pyrthei bapher-bapher kiba ïa aireng na North-Shillong konstitwensi, ki la pynpaw ïa ka jingkyrmen skhem ban poi sha ka thong hadien ba ki la dep ban thep ïa ka ‘vote’ jong ki ha ka Lah Sngi U Blei.U MLA barim bad kyrtong ka VPP, Bah Adelbert Nongrum haba kren sha ki lad pathai khubor u la ong ba u don ka jingkyrmen skhem ban wanphai biang kum u nongmihkhmat namarba ki paidbah kin sa bishar hi ïa ki kam ba u la leh ha kine ki 5 snem ba la dep na bynta ka roi ka par ha baroh ki liang hapoh konstitwensi.U la ong ruh ba u tikna ba ki paidbah kin ‘vote’ na bynta ka jingkylla khamtam haba phai sha ka jingbym biang ka synshar-khadar jong ka Sorkar MDA hapoh ka jingïalam ka NPP.“Ngi la ïohi ïa shibun kiei-kiei hapoh kane ka Sorkar ba mynta la ka long ka jingkhaïi tuh ïa u dewïong, ka jingaiti ïa ka jaka jong ka Jylla sha Assam nalor kiwei-kiwei,” la ong u Bah Nongrum.Une u kyrtong u la ong ruh ba un ïai bteng ban pynsngew ïa ka mat halor ka bhah thung kam, ka jing-ïa-ka-jia pud hapdeng ka Jylla bad ka Assam lem bad kiwei-kiwei.Ha kajuh ka por, u kyrtong ka BJP na North-Shillong, Bah M. Kharkrang u la ong ba u kyrmen skhem ban poi sha ka thong naba ki paidbah ki kwah ïa ka jingkylla.Haba pynsngew ba ka seng kam kheiñ troiñ ïa kano-kano ka seng saiñ pyrthei u la ong, “Ngi la wanrah ïa ka thup treikam (agenda) jong ngi sha u paidbah bad ki la ïohi ba ka BJP ka la pyni ïa kane.”Ha kawei ka liang, u la pynpaw ïa ka jingsngewsih halor ka jingsaphriang ka jingthoh lamler kaba la kdew ba u la weng noh ïa ka kyrteng jong lajong na ka jinglong kyrtong.U la ong, “Ka don sa kawei ka jingong ba ka BJP kan ym jop na ki konstitwensi ha Shillong. Ka don ka shithi kaba la phah nangne sha Delhi. La pyndonkam ruh ïa kyrteng jong ka BJP ha baroh 2 tylli kine ki shithi lamler.”Na ka liang u kyrtong ka NPP, Bah Ransom Sutnga u la ong ba u don ka jingkyrmen skhem ban jop ha kane ka ilekshon.U la ong ruh ba ki jingkynthoh jong ki seng ’riewlum pyrshah ïa ka NPP ki long kum shi bynta jong ka jingïalap ilekshon.“Ngam ïohi ba kan don jingmyntoi haba ïadei bad ki jingkynthoh na ka liang ki seng ’riewlum pyrshah ïa ka NPP,” la ong u Bah Sutnga.U la ban jur ba ka mat kaba hakhmat eh jong u ka long ban pynleit jingmut ïa ki samla khamtam ha ka ïoh kam ïoh jam.Shuh shuh u kyrtong ka Congress, Bah J.A. Lyngdoh u la bynrap ba ki paidbah ka North-Shillong konstitwensi kin ‘vote’ na bynta ka jingkylla bad u kyrmen ban ïoh ïa ka jingjop.“Lehse ki nongïalam ki la ieh noh ïa ka seng, hynrei kam mut ba ka Congress baroh kawei ka la jah. Ki nongkyrshan ba shisha ki dang don bad ka seng,” u la ong.", |
| "summary": "Ki kyrtong ba la aireng sha ka ing dorbar thawain ki kyrmen ban ioh ia ka jingjop ha ka 2 tarik u Lber, kaba dei ka sngi niew vote. Haba iakren bad ki kyrtong ka North Shillong konstitwensi, u bah Adelbert Nongrum, MLA barim bad kyrtong ka VPP u la kyrmen skhem ban ioh biang ia ka shuki. U la kdew ruh ia ki kam beain ba la leh hapoh ka sorkar MDA ba la ialam da ka NPP, kum ka jingkhaii tuh, ka jingiakajia khappud bad ka bhah thungkam. U Bah M Kharkrang, kyrtong BJP, u kyrmen ban poi sha ka jingjop hadien ka jingwanrah ia ki thup treikam ka seng. U la sngewdiaw ruh ia halor ka jingsaphriang ka shithi lamler ba la phah sha Delhi, ba u la weng kyrteng ialade na ka thup ki kyrtong. U Bah Ransom Sutnga, kyrtong NPP, u la ong ba ki jingkynthoh ki seng ’riewlum pyrshah ïa ka seng ki long kum shi bynta jong ka jingïalap. U kyrtong ka Congress, Bah J.A. Lyngdoh, u la kyntu ïa ki paidbah ban jied ïa ka jingkylla." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "307", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2024/09/09/kwah-ka-bjp-ban-khmih-biang-ia-ki-electoral-roll-katkum-ki-snem-ot-kyrteng/", |
| "file_name": "Kwah_ka_BJP_ban_khmih_biang_ïa_ki_Electoral_Roll_katkum_ki_snem_ot_kyrteng.txt", |
| "original_text": "Tura, Nailur 08Namar ka jingjyllei ka jingwan rung kyrthep kiba nabar sha Ri-Lum Garo, ka BJP ha Tura ka la kyntu ïa ka Sorkar hapoh ka jingïalam ka NPP ban khmih biang ïa ka kyrteng ki nongthep ‘vote’ katkum u snem 1952 kum u snem ot kyrteng (cut off year) na bynta ka GHADC bad 1972 haba phai sha ka ïingdorbar thawaiñ ka Jylla.“Shisien la sdang ïa kane da u W.A. Sangma (Bam Kwai ha Dwar U Blei) ha kaba ïa ki kyrteng jong ki Hindu kiba dei shisha na Tura, Dalu bad Rongram la pyndam noh. Ïa kane kajuh ka rukom yn sa rah sha ka Sorkar hapoh kajingïalam ka NPP bad ka Executive Committee ha GHADC,” ong u MDC ka Tura, u Bernard Marak.U Marak u la kynnoh ba ïa ki kyndon ka Khyrnit ba 6 la ïapeiñ naba ka GHADC hapoh ka jingïalam ka NPP ka la pulom ban peitngor ïa ka jingwan rung kyrthep kiba nabar, kaba katkum ka jingsngewthuh jong u, ka long kaba hap pyrkhat bha katba nang ïaid sha ki jaka thor ka Ri-lum Garo.U la dawa ruh ban buh ïa ka shnat treikam kaba biang ha shuwa ban poi ka jingkieng Dhubri-Pulbari, kaba dang don hapdeng ka jingshna, ynda la plie ïa ka.Katkum ka jingong jong u, ka Sorkar kam pynpaw ïa ka jingdon jong ki bar-jylla ha ki jaka thor naba ka jingshisha ka buh jingma ban hap ban pyrkhat ïa kane.“Ha Ri-lum Garo, ïa ki pata la ai da ki Mondol bad Kananggo kiba dei ki bar-jylla bad ka GHADC ka soi ïa ki ha ka dor kaba rit ha kaba wat ha Tura, ki trai-ri kim ïoh ïa ki ‘Patta’. Kine kiba ïadei bad ka jaka bad ki skhim la ai sha kine ki ‘riew shimet khlem da pynshisha naba kine ki nongwan rung be-aiñ ki kylla long ka ‘vote bank’ jong ka Sorkar ba synshar,” u la kynnoh.“Ki nongkhaïi trai-ri bad ki nongshong shnong bar-jylla kiba dei ki trai Jylla ruh ki shah ktah bad haba phai sha ki trai-ri, ki la iehnoh ïa ki jaka nongtymmen namar ka jingtieng lem bad kiwei-kiwei. Kumta la ïapeiñ ïa ka Khyrnit ba 6 bad man la ki jingpyrshang ban ïada ïa ka bha ka miat jong ki ‘riewlum lyngba ki kyndon (Hill Provision) la shah tap noh da ki kyndon ‘Non Hill Provision’ kaba plie lynti na bynta kiba nabar,” u la bynrap.Haba kdew ba lada ym khmih bniah ïa kine kiei-kiei baroh kan ïalam sha ka jingbun paid jong ki nong Bangladesh ha Ri-lum Garo, u Bernard u la ong ba ka seng jong u (BJP) kan sa kyntu ïa ka Sorkar ban pynshisha biang ïa ki kyrteng ki nongthep ‘vote’ da kaba khmih lang ïa ki snem ot kyrteng.", |
| "summary": "Ka BJP ha Tura, hapoh ka jingïalam u Bernard Marak, ka la kyntu ïa ka Sorkar NPP ban khmih biang ïa ka kyrteng ki nongthep 'vote' katkum u snem 1952 bad 1972. U la kynnoh ba ka GHADC ha ka jingïalam ka NPP kam shym la lah ban peitngor ïa ka jingwan rung kyrthep kiba nabar. U la dawa ruh ban buh shnat treikam ha shuwa ban plie ïa ka jingkieng Dhubri-Pulbari. U la kynnoh ba ka GHADC ka soi patta bad ai skhim ïa ki bar-jylla ha ka dor barit, hynrei ka iehnoh ïa ki trai-ri. ka BJP kan sa kyntu ïa ka Sorkar ban pynshisha biang ïa ka kyrteng ki nongthep 'vote' bad ban ïada ïa ka hok ki trai muluk khnang ba kane ka jingkylla kan nym ïalam sha ka jingbun paid Bangladesh ha Ri-lum Garo." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "308", |
| "url": "https://unongsainhima.com/2023/09/23/kylli-ki-mla-bym-ioh-um-bording-jaka-leit-bar-pisa-ki-anganwadi-centre-bym-don-anganwadi-bun-tylli-ki-shnong/", |
| "file_name": "Kylli_ki_MLA_bym_ïoh_um_bording_jaka_leit_bar_pisa_ki_Anganwadi_Centre_bym_don_Anganwadi_bun_tylli_ki_shnong.txt", |
| "original_text": "Nailur:Ki MLA ki la buh jingkylli ha Ïingdorbar Thawaiñ ïa ka Sorkar halor kiba bun ki jingduna ha ki Anganwadi Centre kynthup ka jingbym don Anganwadi Centre ha bun tylli ki shnong kiba la dei hok ban ïoh ha kylleng ka Jylla. Ki jingkylli na ki MLA khamtam kiba don sha Liang Pyrshah la wanrah ha Ïingdorbar Thawaiñ ha ka sngi ba lai jong ka dorbar synrai ha ka sngi Balang.Ïa kane ka jingkylli la wanrah nyngkong da ka MLA ka TMC na Ampati, ka Miani Dalbot Shira kaba la pan jingkheiñ katno tylli ki don ki shnong ki bym pat don Anganwadi Centre wat lada ki dei kiba biang ka jingbun briew ban ïoh ïa ka Anganwadi Centre bad ka jingbym ïoh pisa ki Anganwadi Centre kiba dei hok ban ïoh.U Myntri ka tnat Social Welfare u Bah Paul Lyngdoh u la ong ba ki don kumba 1500 tylli ki shnong ki bym pat don Anganwadi Centre tangba ki don pat kiba la pynhap lang hapoh ka projek Early Child Development (ECD).Halor ka jingkylli ka Miani, haduh lano ki shnong kin ïoh noh ïa ka Anganwadi Centre namar ki dei kiba donkam bha ban peit ïa ka jingheh jingsan ki khynnah, u Bah Paul u la ong ba ka jingthmu jong ka Sorkar ka long ban pyntikna ba baroh ki shnong kin don ka Anganwadi Centre kiba la biang ïa ki kyndon. U la ïathuh ruh ba ka Sorkar Jylla ka la dep pynsngew ruh sha ka tnat Women and Child Development ka Sorkar Pdeng bad la kumno-kumno ha kine ar snem, yn sa lah ban buh lut ïa ki Anganwadi Centre ha baroh ki shnong kiba la dei ban ïoh. Halor ka jingkylli u MLA ka TMC na Rajabala konstitwensi, u Dr Mizanur Rahman Kazi bym pat siew ïa ka tulop ki nongtrei Anganwadi bad ka kyndon ban don ki Anganwadi Centre, u Bah Paul u la ong ba ïa ka tulop la dep siew lai bnai, bad ka kyndon ban don ki Anganwadi Centre ki kynthup ïa ka jingbun briew kaba long 300 haduh 800 ngut ban buh ïa ka Anganwadi Centre kaba long pdeng, bad 150 haduh 300 ngut ban buh ïa ki Anganwadi Centre barit.U MLA ka Congress na Mawhati, u Bah Charles Marngar u la pan jingshai katno tylli ki don ki Anganwadi Centre kiba la shu nohsynñiang da ki shnong ban maramot, ban shna jaka leit bar bad ban pynbiang ïa ka um. U Bah Paul u la ong ba ha kine ar snem ka Sorkar kan sa maramot ïa ki Anganwadi Centre bad kum u Myntri u la ïoh ruh ban leit jngoh ïa ki Anganwadi Centre ha ki katto katne ki district.Kumta u la ong ba ha u Risaw, un sa lum ïa ka jingïalang ban phaidien biang haba ïadei bad ki Anganwadi Centre kiba la donkam ban maramot. U la ong ruh ba ha kane ka jingïalang yn sa ïakren shibun ki jingduna bad ki lad ban pynbha.U Bah Charles Marngar u la ong ruh ba ki don ki Anganwadi Centre kiba ïoh ka ki khiew shetja da ka ilektrik, hynrei ka bording pat kam don, ha kaba u Myntri u la ong ba yn sa thawlad ban ïoh bording na kiwei pat ki tyllong kynthup na ka sngi.Na ka liang u MLA ka Amlarem, u Bah Lahkmen Rymbui u la ong ba donkam ïa ka jingsngewthuh lang jong ki tnat kum ka Social Welfare, Education bad Health haba pyntreikam ïa ki skhim.U MLA ka Congress na Umsning, u Dr Celestine Lyngdoh u la ong ba ki don ki khyllung kiba wan ïalam sha u da ki kmie ki kpa kiba ud pang pynhiar kpoh namar ba dih dud powdar kaba ki ïoh na Anganwadi Centre bad u kyrpad ïa ka Sorkar ban peit ba ki Anganwadi Centre kin ïoh um lut namar bym tikna wat na ka skhim JJM.U Bah Paul u la ong ba ka jingthung shuh sa 6 ngut ki CDPO kan long ka jingïarap ha ka jingtreikam bad ha ki khyndiat snem yn sa ïohi ïa ka jingïapher.U MLA ka TMC na Nongthymmai, u Bah Charles Pyngrope u la ong ba ki nongtrei Anganwadi ki dei kiba leit sha madan ban lum jingtip haba ïadei bad ki khyllung khynnah bad ïa kine donkam ban ai da ki smart phone ba kin kham suk ban buh jingthoh ryntih. Na ka liang u Bah Paul u la ong ba yn la pynmih ïa ka Expression of Interest (EOI) na ka bynta ban pynïoh ïa ki tiar kiba donkam ha ki Anganwadi Centre bad ki don ki Centre ha kaba ki nongtrei ki la ïoh smart phone.", |
| "summary": "Ki MLA ki la pynpaw ha Ïingdorbar Thawaiñ ïa ka jingsngewkhia halor ki jingduna ha ki Anganwadi Centre ha kylleng ka Jylla. Ka Miani Shira ka la pan jingtip halor ka jingbym don ki centre, ha kaba u myntri ka tnad Social Welfare u Bah Paul Lyngdoh u la jubab ba kumba 1,500 tylli ki shnong kim don centre, watla don kiba la pynhap lang ha ka projek Early Child Development bad ka sorkar ka thmu ban buh ia ki Centre ha baroh ki shnong hapoh ar snem. Halor ka tulop bym pat siew, la kylli da u Dr Mizanur Rahman Kazibad bad u bah Paul u la pynshai ba la dep ban siew na bynta 3 bnai. U Bah Charles Marngar u la buh jingkylli halor ka jingmaramot ia ki aganwadi da ka jingnoh synniang ki shnong. U la kdew ruh ia ka jingbym don bording watla hap pyndonkam da ki tiar bording. U Dr. Celestine Lyngdoh u la ong ruh ba don ki khyllung kiba ioh pynhiar na ka daw jong ka dud powder na kitei ki centre bad ka jingbym thikna ka um. U Bah Paul u la pynpaw ba ka jingthung ïa ki hynriew ngut ki CDPO ba thymmai kan ïarap ban pynbha ïa ka rukom treikam, bad yn sa pynmih ïa ka Expression of Interest ban pynbiang ïa ki tiar ba donkam, kynthup ïa ki smartphone ban buh jingthoh ryntih, katkum ka jingai jingmut u Bah Charles Marngar." |
| }, |
| { |
| "summarization_id": "309", |
| "url": "https://mawphor.com/lai-tylli-ki-skill-lab-yn-buh-ka-sorkar-ha-ki-lai-distrik/", |
| "file_name": "lai-tylli-ki-skill-lab-yn-buh-ka-sorkar-ha-ki-lai-distrik.txt", |
| "original_text": "Lai tylli ki skill lab yn buh ka sorkar ha ki lai distrik Shillong, Nohprah 05 : Ka sorkar jylla ka la pynkhreh mynta ban tei haduh lai tylli ki skill lab ha ka jylla ban ïarap ïa ki samla pule ba kin ïoh shuh shuh ïa ki jingpyntbit nalor ka kam kaba ki la don jingtbit la ka long ha ka nursing, MBBS bad kiwei kiwei.Ïa kine ki skill lab ka sorkar ka thmu ban buh ha Shillong – East Khasi Hills,Tura – West Garo Hills bad ha Nongstoiñ – West Khasi Hills.Haba kren bad ki lad pathai khubor, ka Myntri ka tnad ka Koit ka Khiah ka sorkar jylla, Kong Ampareen Lyngdoh kala ong ba kine ki skill lab mynta ki dei kiba donkam bha na bynta ki samla pule bad ki nongshong shnong ka jylla ban ïoh ïa ki jingtbit khnang ba kin long kiba pyntbit wat ban leit trei shabar ri.“Naduh ka ri Korea, Japan, England bad Singapore ki mad ïa ka jingkyrduh nongtrei, kumta ka skill lab kaba don ha ka jylla kum ha Shillong,Tura bad Nongstoiñ kan ïarap ïa ki samla pule jongngi bad kumjuh ïa ki nongshong shnong ba kin ïoh ïa ka lad ïohkam ha kine ki ri,” la bynrap biang ka Myntri.Shuh shuh ka ong ruh ba ka jingtyrwa mynta ka dang ïaid hynrei ïa ki jaka la dep ban jied ban buh ïa kine ki skill lab.“Ngi la dep ban kren bad u Myntri Rangbah ka Jylla bad nga ngeit ba yn ym don ban kyrngah ba ka skill lab kadei kaba la donkam kyrkieh ha kine ki lai jaka ha ka jylla ban pynkhreh ïa ki nongshong shnong ban ïoh ïa kine ki lad ïohkam,” ka la ong.Nalorkata, ka ong ruh ba lada ki samla kim lah ban ïoh ïa ka lad kamai ha la ka jong ka jylla, ka sorkar kam shong kli kti namar ka sngewkhia ïa ki jingeh kiba bun.", |
| "summary": "Ka sorkar jylla ka la pynkhreh ban tei lai tylli ki skill lab ha ka jylla ban ïarap ïa ki samla pule kin ïoh shuh shuh ïa ki jingpyntbit nalor ka kam kaba ki la don jingtbit la ka long ha ka nursing, MBBS lane kiwei kiwei. Ïa kine ki skill lab ka sorkar ka thmu ban buh ha Shillong-East Khasi Hills, Tura-West Garo Hills bad ha Nongstoiñ-West Khasi Hills. Haba kren bad ki lad pathai khubor, ka Myntri ka tnad ka Koit ka Khiah ka sorkar jylla, Kong Ampareen Lyngdoh kala ong ba ki ri Korea, Japan, England bad Singapore ki mad ïa ka jingkyrduh nongtrei te kine ki skill lab mynta kin ïarap ïa ki samla pule bad ki nongshong shnong ka jylla ban ïohkam bad ban ïoh ïa ki jingtbit khnang ba kin long kiba tbit wat ban leit trei shabar ri. Shuh shuh ka ong ruh ba ka jingtyrwa mynta ka dang ïaid hynrei ïa ki jaka la dep ban jied ban buh ïa kine ki skill lab bad la dep ban kren bad u Myntri Rangbah ka Jylla bad ka ngeit ba yn ym don ban kyrngah namar ka skill lab kadei kaba la donkam kyrkieh ha kine ki lai jaka ha ka jylla." |
| } |
| ] |