[ { "summarization_id": "1072", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11862", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_30/1/25", "original_text": "Mizorama khaw ṭhen­khatin Krismas leh Kumthar hmang tura an khaw mi hmun danga awmte haw hun an bituk a, an hun bituk hnua haw phal lo khua an awm a, an hun bituk hnua hawte in khung hrang tura ti an awm bakah, an khuaa Covid-19 hri a darh lohna tura an khaw bil tana ruahmanna siam an awm bawk.Village Level Task Force-te hi Covid-19 dona kawnga thawkrim leh tha thawh nasa an ni a, anni hian an khua an hriat chian ber avangin an khaw tana dan an siam hi tawngpawng sawisel vak a remchang lo mai thei a, chutih rualin khaw tinin mahni khaw bil ṭheuh dan an siam erawh chuan district thuneitute tan a luhaithlak hle ang tih a chiang.Tunah hian thingtlang khaw ṭhenkhat chuan khawpuia awm an khaw mite chu Krismas hmang tura haw an phalsak lo a, ṭhenkhatin hun bituk an nei a, Krismas hma kar hnih hnua haw lote haw phalsak loh thlengin ro an rel.Hei hian mahni khuaa haw tum thing­tlang mite mai a tibuai lo a, khawpuia an hnathawhnate'n an buai phah hle tawh zawk a; Krismas hma buai hun vanglai takin hna­thawktute'n an khua an pan a ṭul phah ta a ni.Hei hi DC lam­in ngun taka an bawhzui ngei a ṭul hmel a, sub division lamah SDO pawhin rang taka an huam chhung an zir chian a, ruahmanna an siam a ṭha hle ang. Sorkar dan siam sa piah lama mahni khaw dan zel hman a nih chuan mipuiin an tuar thei a, 'kan khaw dan' tih lam aia sorkar dan ngai pawimawh tur leh zawm tura ṭan lak ran a ṭul khawp mai. Mizorama khaw ṭhen­khatin Krismas leh Kumthar hmang tura an khaw mi hmun danga awmte haw hun an bituk a, an hun bituk hnua haw phal lo khua an awm a, an hun bituk hnua hawte in khung hrang tura ti an awm bakah, an khuaa Covid-19 hri a darh lohna tura an khaw bil tana ruahmanna siam an awm bawk.Village Level Task Force-te hi Covid-19 dona kawnga thawkrim leh tha thawh nasa an ni a, anni hian an khua an hriat chian ber avangin an khaw tana dan an siam hi tawngpawng sawisel vak a remchang lo mai thei a, chutih rualin khaw tinin mahni khaw bil ṭheuh dan an siam erawh chuan district thuneitute tan a luhaithlak hle ang tih a chiang.Tunah hian thingtlang khaw ṭhenkhat chuan khawpuia awm an khaw mite chu Krismas hmang tura haw an phalsak lo a, ṭhenkhatin hun bituk an nei a, Krismas hma kar hnih hnua haw lote haw phalsak loh thlengin ro an rel.Hei hian mahni khuaa haw tum thing­tlang mite mai a tibuai lo a, khawpuia an hnathawhnate'n an buai phah hle tawh zawk a; Krismas hma buai hun vanglai takin hna­thawktute'n an khua an pan a ṭul phah ta a ni.Hei hi DC lam­in ngun taka an bawhzui ngei a ṭul hmel a, sub division lamah SDO pawhin rang taka an huam chhung an zir chian a, ruahmanna an siam a ṭha hle ang. Sorkar dan siam sa piah lama mahni khaw dan zel hman a nih chuan mipuiin an tuar thei a, 'kan khaw dan' tih lam aia sorkar dan ngai pawimawh tur leh zawm tura ṭan lak ran a ṭul khawp mai. Mizorama khaw ṭhen­khatin Krismas leh Kumthar hmang tura an khaw mi hmun danga awmte haw hun an bituk a, an hun bituk hnua haw phal lo khua an awm a, an hun bituk hnua hawte in khung hrang tura ti an awm bakah, an khuaa Covid-19 hri a darh lohna tura an khaw bil tana ruahmanna siam an awm bawk. Village Level Task Force-te hi Covid-19 dona kawnga thawkrim leh tha thawh nasa an ni a, anni hian an khua an hriat chian ber avangin an khaw tana dan an siam hi tawngpawng sawisel vak a remchang lo mai thei a, chutih rualin khaw tinin mahni khaw bil ṭheuh dan an siam erawh chuan district thuneitute tan a luhaithlak hle ang tih a chiang. Tunah hian thingtlang khaw ṭhenkhat chuan khawpuia awm an khaw mite chu Krismas hmang tura haw an phalsak lo a, ṭhenkhatin hun bituk an nei a, Krismas hma kar hnih hnua haw lote haw phalsak loh thlengin ro an rel. Hei hian mahni khuaa haw tum thing­tlang mite mai a tibuai lo a, khawpuia an hnathawhnate'n an buai phah hle tawh zawk a; Krismas hma buai hun vanglai takin hna­thawktute'n an khua an pan a ṭul phah ta a ni. Hei hi DC lam­in ngun taka an bawhzui ngei a ṭul hmel a, sub division lamah SDO pawhin rang taka an huam chhung an zir chian a, ruahmanna an siam a ṭha hle ang. Sorkar dan siam sa piah lama mahni khaw dan zel hman a nih chuan mipuiin an tuar thei a, 'kan khaw dan' tih lam aia sorkar dan ngai pawimawh tur leh zawm tura ṭan lak ran a ṭul khawp mai.", "summary": "Mizorama khaw ṭhen­khatin Covid-19 hri a darh loh nan Krismas leh Kumthar hmang tura an khaw mi hmun danga awmte haw hun an bituk a,inkhung hrang tura tih an ni bawk.Village Level Task Force-te hi Covid-19 dona kawnga thawkrim leh tha thawh nasa tak an nih rual hian khaw tina mahni khaw bil ṭheuh dan an siam erawh District thuneitute tan a luhaithlak hle.Thingtlang khaw ṭhenkhat chuan Krismas hma kar hnih hnua hawlote haw phalsakloh thlengin an rel a,mahni khuaa haw tum thing­tlang mite bakah Krismas hma buai hunlai taka haw a ngaih avangin khawpuia an hnathawhnate pawn an buai phah hle.Hei hi DC leh Sub Division lamah SDO pawhin rang taka an huam chhung an zir chian a,Sorkar dan siam sa piah lama mahni khaw dan zel hman a nih chuan mipuiin an tuar thei tih hriaa Sorkar dan ngai pawimawh tur leh zawm tura ṭan lak ran a ṭul khawp mai." }, { "summarization_id": "1073", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Doctor pahnih kutthlak thu ah Doctor te an lungawi lo Indian Medical Association (IMA), Mizoram State Branch chuan Inrinni zana an Doctor pui Synod Hospital Durtlang-a thawk mek, Dr. Laldinliana Sailo leh Dr. Rinngheta Renthlei ten sawisak rawn an tawk chu an lungawiloh thu sawiin, a titute na taka hrem an phut. Thuchuah siama an tarlan danin Sept. ni 21 zan-ah Synod Hospital Durtlang a thawk mek Dr. Laldinliana Sailo leh Dr. Rinngheta Renthlei ten khawih rawn tawkin damdawi In-a dahluh hial ngaia sawisak an tawk chu an lungawi lo hle tih an sawi a, Magisterial Enquiry din turin Sawrkar an phut thu leh an beisei anga hmalakna a awm lo anih chuan IMA in a tul angin hma a lak dawn thu sawiin, Sawrkar chu a rang thei ang bera hma la ngei turin an phut tih an sawi bawk. Police thuchhuah tarlan danin an hliam tawh dan chu Synod Hospital, Durtlang-ah uluk taka endik niin Dr. Laldinliana Sailo leh Dr. Rinngheta Renthlei-te chuan hliam na tak an tuar a, Lalthlamuana erawhin vanneihthlak takin hliam na tak a tuar lo thung a. Investigating Officer hmalakna chak tak avangin he thubuaia thil tisualtu a puh mi paruk Lalmalsawma Zote (25) Ramhlun North; Mark Zairemmawia (24) Ram-hlun North; Lalvenpuia (22) Ramhlun North; Sailianpuia Sailo (28) Venghlui; Vanlalpekhlua (23) Ramhlun North leh K. Vanlaltharzela (23) Ramhlun North te chu September 23 khan man nghal an ni a, an lakah thubuai ziahluh nghal a ni a. An thil tihsual hi in-bail theih a nih angin an vai hian bail in chhuah lailawk an ni leh tawh a ni. Police thuchhuah tarlan danin thil tisualtu a puh zinga pakhat Sailianpuia Sailo hi Police tanglai, tuna Aizawl DEF hnuaia Sairang Police Stationa thawk mek a ni a, a chungchangah Disciplinary Proceeding kalpui nghal a ni a, Superintendent of Police, Aizawl District thupek angin a hna atanga chawlh lailawk tir nghal a ni bawk.", "summary": "Doctor pahnih kutthlak thu ah Doctor te an lungawi lo IMA Mizoram State Branch chuan an Doctor puiten sawisak rawn an tawk chu an lungawi loh thu sawiin, a titute na taka hrem an phut. Thuchhuah siamin Sept. Ni 21 zana Synod Hospital Durtlanga thawk Dr. Laldinliana Sailo leh Dr. Rinngheta Renthlei ten khawih rawn tawkin damdawi in-a dah hial ngaia an sawisa chu an lungawi lo hle a, Megisterial Enquiry din turin Sawrkar an phut thu leh hmalak a awm lo a nih chuan IMA in hma an lak zel tur thu an sawi. Police thuchhuah chuan Investigating Officer hmalakna chak tak avangin thil tisualtu a puh mi paruk chu September 23 khan an man nghal a, thubuai ziah sak an ni. An vai hian bail niin an zinga pakhat hi Police a tang lai a ni a, a hna atanga chawlh lailawk tir nghal a ni." }, { "summarization_id": "1074", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4326", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_19/2/25", "original_text": "Commerce & Industries director kaihhruaiin tun hnai khan Aizawla thlai thar man to lutuk chungchang sawiho a ni a; Commerce & Industries leh Horticulture department hotute bakah, Mizoram Consumers Union (MCU) hruaitute leh thlai thar khâr chhâwngtute an tel.He sawihonaah hian thlai zuartute leh khâr chhâwngtute chuan, diesel/ petrol vàn avangin lirthei hman man a to thu leh, thlai thartute'n tito bik lo se an duh thu an sawi a; thlai tharte mumal zawka a hralh dan tur enpui turin Horticulture leh Commerce & Indus­tries hotute leh MCU hruaitute an ruat.Tun hma aṭang tawhin Mizoramah hian kawng chhiat leh harsatna dang avanga phai lam thil a luh theih lohin Mizoram chhunga thil awm sa tam tak hi a man an chhiar to vak ṭhin a, dawrkaite leh thlai thar khar chhawngtute hi langsar taka dem kai an ni ṭhin. Kuminah Covid-19 avangin hun rei tak chhung Mizoramin harsatna a tawk a. Ramri buaina avanga harsatna thleng zui leh bawk nen Aizawl khawpuiah thil man a to uchuak ta hle a, Mizoram hmun dangah pawh nitin mamawh harsatna sawi tur a awm ṭan mek.Thlai man to chungchanga a phurhna senso sang tih hi chhuanlam tling ni bawk mah se, tuna thlai man to chak dan nen chuan thil inzawm a ni thei lo a, thlai man to chak dan leh thlai thar phurhna man san dan hi a inthlau hle ang. State pawn aṭanga kan lakluh pawh ni lo, Mizoram chhunga kan thar chhuah ngeite vawi leh khata uchuak taka a to ṭhin hi a fel lo takzet a, dem tur tam tak an awm chungin sorkar hi huaisen takin inrawlh ngam ṭhin se tun aiin kan ziaawm ngei ang.Thlai thar zuar chhawngtute pawh hah leh rim taka thlai thar chhuaktute aia hlawk zawka an awm fo avangin a tawpa a tuar bertu chu miretheite an ni. Retheite retheihna belhchhahtu thil man to tur ven (control) hi sorkar mawhphurhna a ni. Miin an thlai thar zawrhte an duh zat zat an chhiar a, an duh ang anga an kalpui phal a nih chhung chu mamawhna (demand) a san apiangin a man a to leh thut zel ang tih hi thil chiang sa a ni.Tun hmaa ngai­mawh hlawh tak, kawng a pin apianga dawrkai ṭhenkhatin thil man an tihto ṭhin zingah state pawn aṭanga bungraw phurhna man zat (printed price) inziakte erawh tun hnaiah chuan an tito thut hran lo a, mumal taka thil man inziak hian dawrkaite pawh a phuar niin a lang.Kan thlai tharte pawh hi a theih chin chinah mumal taka bûkin an lakna man zat hriat theih ni se, a khar chhawngtute lakna zat hriat a nih chuan an hralh lehnaah a âwm tawkin thlai man a bithliah theih ang.Mizoram sorkar hian huaisen taka thlai thar zawrh leh hralh hi a enpui ngam a ngai a, thil harsa deuh niin lang mah se a harsat avanga enpui loh leh khuahkhirhna awm miah lo tuar mektu chu miretheite an ni. Commerce & Industries director kaihhruaiin tun hnai khan Aizawla thlai thar man to lutuk chungchang sawiho a ni a; Commerce & Industries leh Horticulture department hotute bakah, Mizoram Consumers Union (MCU) hruaitute leh thlai thar khâr chhâwngtute an tel.He sawihonaah hian thlai zuartute leh khâr chhâwngtute chuan, diesel/ petrol vàn avangin lirthei hman man a to thu leh, thlai thartute'n tito bik lo se an duh thu an sawi a; thlai tharte mumal zawka a hralh dan tur enpui turin Horticulture leh Commerce & Indus­tries hotute leh MCU hruaitute an ruat.Tun hma aṭang tawhin Mizoramah hian kawng chhiat leh harsatna dang avanga phai lam thil a luh theih lohin Mizoram chhunga thil awm sa tam tak hi a man an chhiar to vak ṭhin a, dawrkaite leh thlai thar khar chhawngtute hi langsar taka dem kai an ni ṭhin. Kuminah Covid-19 avangin hun rei tak chhung Mizoramin harsatna a tawk a. Ramri buaina avanga harsatna thleng zui leh bawk nen Aizawl khawpuiah thil man a to uchuak ta hle a, Mizoram hmun dangah pawh nitin mamawh harsatna sawi tur a awm ṭan mek.Thlai man to chungchanga a phurhna senso sang tih hi chhuanlam tling ni bawk mah se, tuna thlai man to chak dan nen chuan thil inzawm a ni thei lo a, thlai man to chak dan leh thlai thar phurhna man san dan hi a inthlau hle ang. State pawn aṭanga kan lakluh pawh ni lo, Mizoram chhunga kan thar chhuah ngeite vawi leh khata uchuak taka a to ṭhin hi a fel lo takzet a, dem tur tam tak an awm chungin sorkar hi huaisen takin inrawlh ngam ṭhin se tun aiin kan ziaawm ngei ang.Thlai thar zuar chhawngtute pawh hah leh rim taka thlai thar chhuaktute aia hlawk zawka an awm fo avangin a tawpa a tuar bertu chu miretheite an ni. Retheite retheihna belhchhahtu thil man to tur ven (control) hi sorkar mawhphurhna a ni. Miin an thlai thar zawrhte an duh zat zat an chhiar a, an duh ang anga an kalpui phal a nih chhung chu mamawhna (demand) a san apiangin a man a to leh thut zel ang tih hi thil chiang sa a ni.Tun hmaa ngai­mawh hlawh tak, kawng a pin apianga dawrkai ṭhenkhatin thil man an tihto ṭhin zingah state pawn aṭanga bungraw phurhna man zat (printed price) inziakte erawh tun hnaiah chuan an tito thut hran lo a, mumal taka thil man inziak hian dawrkaite pawh a phuar niin a lang.Kan thlai tharte pawh hi a theih chin chinah mumal taka bûkin an lakna man zat hriat theih ni se, a khar chhawngtute lakna zat hriat a nih chuan an hralh lehnaah a âwm tawkin thlai man a bithliah theih ang.Mizoram sorkar hian huaisen taka thlai thar zawrh leh hralh hi a enpui ngam a ngai a, thil harsa deuh niin lang mah se a harsat avanga enpui loh leh khuahkhirhna awm miah lo tuar mektu chu miretheite an ni. Commerce & Industries director kaihhruaiin tun hnai khan Aizawla thlai thar man to lutuk chungchang sawiho a ni a; Commerce & Industries leh Horticulture department hotute bakah, Mizoram Consumers Union (MCU) hruaitute leh thlai thar khâr chhâwngtute an tel. He sawihonaah hian thlai zuartute leh khâr chhâwngtute chuan, diesel/ petrol vàn avangin lirthei hman man a to thu leh, thlai thartute'n tito bik lo se an duh thu an sawi a; thlai tharte mumal zawka a hralh dan tur enpui turin Horticulture leh Commerce & Indus­tries hotute leh MCU hruaitute an ruat. Tun hma aṭang tawhin Mizoramah hian kawng chhiat leh harsatna dang avanga phai lam thil a luh theih lohin Mizoram chhunga thil awm sa tam tak hi a man an chhiar to vak ṭhin a, dawrkaite leh thlai thar khar chhawngtute hi langsar taka dem kai an ni ṭhin. Kuminah Covid-19 avangin hun rei tak chhung Mizoramin harsatna a tawk a. Ramri buaina avanga harsatna thleng zui leh bawk nen Aizawl khawpuiah thil man a to uchuak ta hle a, Mizoram hmun dangah pawh nitin mamawh harsatna sawi tur a awm ṭan mek. Thlai man to chungchanga a phurhna senso sang tih hi chhuanlam tling ni bawk mah se, tuna thlai man to chak dan nen chuan thil inzawm a ni thei lo a, thlai man to chak dan leh thlai thar phurhna man san dan hi a inthlau hle ang. State pawn aṭanga kan lakluh pawh ni lo, Mizoram chhunga kan thar chhuah ngeite vawi leh khata uchuak taka a to ṭhin hi a fel lo takzet a, dem tur tam tak an awm chungin sorkar hi huaisen takin inrawlh ngam ṭhin se tun aiin kan ziaawm ngei ang. Thlai thar zuar chhawngtute pawh hah leh rim taka thlai thar chhuaktute aia hlawk zawka an awm fo avangin a tawpa a tuar bertu chu miretheite an ni. Retheite retheihna belhchhahtu thil man to tur ven (control) hi sorkar mawhphurhna a ni. Miin an thlai thar zawrhte an duh zat zat an chhiar a, an duh ang anga an kalpui phal a nih chhung chu mamawhna (demand) a san apiangin a man a to leh thut zel ang tih hi thil chiang sa a ni. Tun hmaa ngai­mawh hlawh tak, kawng a pin apianga dawrkai ṭhenkhatin thil man an tihto ṭhin zingah state pawn aṭanga bungraw phurhna man zat (printed price) inziakte erawh tun hnaiah chuan an tito thut hran lo a, mumal taka thil man inziak hian dawrkaite pawh a phuar niin a lang. Kan thlai tharte pawh hi a theih chin chinah mumal taka bûkin an lakna man zat hriat theih ni se, a khar chhawngtute lakna zat hriat a nih chuan an hralh lehnaah a âwm tawkin thlai man a bithliah theih ang. Mizoram sorkar hian huaisen taka thlai thar zawrh leh hralh hi a enpui ngam a ngai a, thil harsa deuh niin lang mah se a harsat avanga enpui loh leh khuahkhirhna awm miah lo tuar mektu chu miretheite an ni.", "summary": "Commerce & Industries Director kaihhruaiin Aizawla thlai thar man to lutuk chungchang sawiho a ni a; Horticulture department hotute bakah, Mizoram Consumers Union(MCU) hruaitute leh thlai thar khâr chhâwngtute an tel. Thlai zuartute leh khâr chhâwngtute chuan, diesel/petrol vàn avangin lirthei hman man a to thu leh, thlai thartute'n tito biklo se an duh thu an sawi a, Mizoramah hian kawng chhiat leh harsatna dang avanga phai lam thil a luh theihlohin Mizoram chhunga thil awm sa tam tak a man an chhiar to vak thin a, kuminah Covid-19 leh ramri buai avangin Aizawlah thil man a to uchuak hle. Thlai man to chungchanga a phurhna senso sang tih hi chhuanlam tling ni bawk mah se, thlai man to chak dan leh thlai thar phurhna man san dan hi a inthlau hle. Thlai thar zuar chhawngtute pawh hah leh rim taka thlai thar chhuaktute aia hlawk zawka an awm fo avangin a tawpa a tuar bertu chu miretheite an ni. Retheite retheihna belhchhahtu thil man to tur ven hi Sorkar mawhphurhna a ni a,huaisen takin thlai thar zawrh leh hralh hi a enpui ngam se, thil harsa deuh niin lang mah se a harsat avanga enpuiloh leh khuahkhirhna awm miahlo tuar mektu chu miretheite an ni." }, { "summarization_id": "1075", "url": "https://theaizawlpost.org/pakistan-ah-chiang-la-awm-lo/", "file_name": "Ruatpuia_29.1.25", "original_text": "Pakistan chuan inthlanpui result puan a nih hnu ni li liamah pawh tu nge sorkar siam dawn tih a la hre thei lo va. Prime Minister hlui Imran Khan lung in a khunga a party Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) independent candidate te chu mipui ten an duh zia lantirin National Assembly seat 93 lai an la a, party zinga seat la hnem ber an ni. Mahse, simple majority nei thei turin seat 169 hmuh ngai thung a ni. PM hlui tho Nawaz Sharif kaihhruai Pakistan Muslim League Nawaz (PML-N) te chuan seat 75 la in pahnihna an ni thung a. Sharif party te hi Pakistan a thiltithei em em sipai tena an thlawp niin chak tura ngaihsa zawk an ni a, mahse, rin angin thil a kal ta lo a ni. Pakistan People’s Party (PPP) Bilawal Bhutto Zardari kaihhruai chu pathumna niin seat 54 an la thung a. Constitution chuan political party te chuan inthlan atanga karthum chhung 29 February hma in sorkar an siam tur a ni a ti a. National Assembly ah seat 336 awmin chuta tanga 266 chu inchuh a ni a, 70 chu reserved seat niin 60 chu hmeichhia te tan niin 10 chu non-Muslim te tana dah a ni a, heng reserved seat te hi chu assembly a party te chak tam dan a zira siamrem thin a ni. Tun tum inthlanah tu party mahin simple majority an nei thei lo va, chuvang chuan sorkar siam tur chuan coalition sorkar din ngei ngai a ni dawn a ni. PTI leh PML-N te chuan an chak thu an sawi ve ve chungin coalition sorkar an siam dun theih miah loh hmel bawk a. Hetihlai hian independent candidate chak lo te chuan vote-rigging a awm tiin court ah an zualko ve bawk a. PTI thlawptute pawhin Election Commission office pawnah lungawilohna an lantir bawk. -- Advertisement -- Sharif PML-N leh Bhutto PPP te thawkho thei? Thil thleng theia sawi chu PML-N te chuan PPP te leh party tenau dang te nena sorkar intawm siam a ni tiin Prof Samina Yameen, University of Western Austrlia chuan a sawi a. Party pahnih te hian kum 2022 khan Imran Khan petchhuah nan an lo thawk dun tawh bawk. “Buaina lai tak tur zawk chu tu nge prime minister ni ang tih a ni a, president dinhmun turah pawh harsatna awm thei a ni a, province hrang hranga an inmillohna te pawh chinfel ngai tur a ni” tiin a sawi a. PML-N te chuan social liberal Muttahida Qaumi Movement (MQM) te seat 17 nei te pawh an rim mek a, heng bakah hian independent candidate dang te pawh an rim bawk. Zardari leh PML-N delegation Sharif unaupa Sehbaz kaihhruai te chu Lahore ah Pathianni khan an inbe tawh bawk a, mahse, PPP te chuan inngaihtuah rih an duh tia sawi a ni. PPP ten Khan a PTI nen inzawmna nei thei? Senior PPP leader Sherry Rehman chuan party kawngka chu party dang te tan a inhawng reng tiin a sawi a. Mahse, Imran Khan media advisor Zulfi Bukhari chuan PTI te chuan coalition sorkar siam ai chuan opposition nih an thlang zawk tiin a sawi thung a. Chu chu kum 14 lung in tang tura tih mek Imran Khan tanna pawh niin kum 2018 daih tawh khan Pakistan chuan sorkar ngelnghet leh chak a mamawh tia sawiin mahse tichung chuan khatihlai khan MQM te nen sorkar intawm an siam tho thung. PML-N ten PTI leh party tenau dang te thawhpui thei PML-N senior leader Azam Nazeer Tarar chan party tin te tel theihna ‘participatory coalition sorkar’ a siam theih tiin a sawi a, chutiang a nih chuan an hmelma ber PTI te chu namnul theih an ni miah dawn lo tihna a ni. “Imran Khan vote miah lo te pawhin Pakistan army tena amah leh a party tun hnai kum hnih chhunga an sawisak dan chu dik lo an ti tho ang” tiin Georgetown University a thawk Uday Chandra chuan a sawi a, “Democratic fairness tih ang te chu bawhchhiatin a awm tlat a ni” a ti bawk a. “Pakistani voters ten party aia independent candidate te an thlang zawk tlat chu Army te tan chuan inngaihtuah chianna tham niin civilian democracy dingchang se an duhna a ni” tiin a sawi bawk. PTI thlawp independent ten party tenau zawkte nen Thil la awm thei bawk chu PTI thlawp independent te chuan party tenau zawk te thurualpiin coalition sorkar an siam thei bawk a. Independent te chua party tenau zawk te zawmin combine seat an neih hmangin National Assembly a reserve seat 60 leh hmeichhe seat awm te chu remchangah an la thei bawk. Political party te chuan seat 3.5 an lak zelah women reservation seat khat zel an hauh thei a. Mahse chu chu independent candidate te chuan an chang ve thei lo thung. Chumai bakah inthlan result chhuah atang ni 72 chhungin party an zawm dawn nge independent parliamentarian an ni dawn tih an tihchuan a ngai bawk. Mahse Asma Faiz, Lahore University of Management Science chuan PTI chuan coalition sorkar a siam theih ring chuang lovin party tenau dang te nen inzawm pawh ni se majority an la phak chuang lo ang a ti thung.", "summary": "Pakistan chuan inthlanpui result puan a nih hnu ni li liamah pawh tu nge sorkar siam dawn tih a la hre thei lo va. PM hlui lung ina khung chu mipuiten an la duh hle tih a hriat. A party mi independent candidate chu National Assembly seat 93 lai lain party zinga seat la hnem ber a ni. Mahse, simple majority nei thei turin seat 169 hmuh a ngai thung. PM hlui tho kaihhruai PML-N chu pahnihna niin seat 75 an la bawk. PPP chu pathumn niin seat 54 an la bawk. Constitution chuan political party te chuan inthlan atanga karthum chhungin sorkar an siam tur a ni a ti a. National Assembly ah hian seat 336 awmin chuta 266 chu inchuh a ni a, 70 reserved awmin 60 chu hmeichhe tan a ni a, 10 chu non-Muslim tan a ni. Tun tum inthlanah tuman simple Majority an nei thei lo va, coliation sorkar din ngei a ngai a ni. PTI leh PML-N chuan an chak thu sawi ve ve chungin coliation sorkar an siam dun thei lo a. Independent candidate te chuan vote-rigging a awm tiin court ah an zualko ve bawk. PTI thlawptute pawhin Election Commision office pawnah lungawi lohna an lantir bawk. PPP leh PML-N te chu thawk dun tura sawi a awm a, buaina lak tak tur chu tunge PM ang tih a ni. PML-N te chuan MQM seat 17 nei an rim mek a, independent candidate dangte pawh an rim bawk. PPP leader chuan party kawngka chu party dangte tan a inhawng reng tiin a sawi a. PTI chuan coaliation sawrkar ai chuan opposition nih an thlan thu an sawi. Chu chu kum 14 lung in tang tura tih Imran Khan tanna pawh a ni. PTI thlawp independent ten party tenau zawkte nen Thil la awm thei bawk chu PTI thlawp independent te chuan party tenau zawk te thurualpuiin coalition sorkar an siam thei bawk a. Independent te chua party tenau zawk te zawmin combine seat an neih hmangin National Assembly a reserve seat 60 leh hmeichhe seat awm te chu remchangah an la thei bawk. Mahse chu chu independent candidate te chuan an chang ve thei lo thung." }, { "summarization_id": "1076", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26470", "file_name": "F_Mizo_Sum_19_27/1/25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan sorkarin State Day-a chawlh a puang chunga a puala hun hman a awm ṭhin lo chu dik loa a hriat ṭhin thu a sawi a, \"Kuminah State Day puala hun hman turin rawtna ka siam a, hun hman a ni ta a. India ram pawhin Independence Day leh Republic Day ropui takin a lawm ṭhin a, kan Independence Day leh Republic Day ni kawp hi ropui takin lawm a ni dawn lo'm ni? Kum dangah pawh ropui zawka lawm dan ngaihtuah a ngai,\" a ti.Mizoramin kan state puala ni pawimawh kan neih pahnih - Remna Ni leh State Day-te hi tlem lai deuh aṭang tawh khan politics nen kan chawm pawlh a, a ni a hlut tehlul nen kan zavaiin inthurualin kan lawm hleithei lo. Political party-a kan awmna azirin kan sawi mawiin kan sawi mawi lo a, kan sawi duh dan pawh a inang lo hle.Heti taka mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo emaw, ngai pawimawh duh lo lui kan ni ṭhin hi a vanduaithlak hle a ni. Tunah chief  minister-in kan state ni pawimawh ngai pawimawh tura rawtna a siam hi a lawmawm a, Mizorama chengte tan State Day hi a pawimawh a, lawm a phu a, sorkar pawhin he ni hi chawlh satliah ang maia hmang loin a puala hun bik neih hi inhmeh hle a ni.State Day hi kan la hmang leh zel dawn a, sorkarin he ni hi tun aiin ngai pawimawh se, mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo kan ni palh ang e. Mizoram chief minister chuan sorkarin State Day-a chawlh a puang chunga a puala hun hman a awm ṭhin lo chu dik loa a hriat ṭhin thu a sawi a, \"Kuminah State Day puala hun hman turin rawtna ka siam a, hun hman a ni ta a. India ram pawhin Independence Day leh Republic Day ropui takin a lawm ṭhin a, kan Independence Day leh Republic Day ni kawp hi ropui takin lawm a ni dawn lo'm ni? Kum dangah pawh ropui zawka lawm dan ngaihtuah a ngai,\" a ti.Mizoramin kan state puala ni pawimawh kan neih pahnih - Remna Ni leh State Day-te hi tlem lai deuh aṭang tawh khan politics nen kan chawm pawlh a, a ni a hlut tehlul nen kan zavaiin inthurualin kan lawm hleithei lo. Political party-a kan awmna azirin kan sawi mawiin kan sawi mawi lo a, kan sawi duh dan pawh a inang lo hle.Heti taka mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo emaw, ngai pawimawh duh lo lui kan ni ṭhin hi a vanduaithlak hle a ni. Tunah chief  minister-in kan state ni pawimawh ngai pawimawh tura rawtna a siam hi a lawmawm a, Mizorama chengte tan State Day hi a pawimawh a, lawm a phu a, sorkar pawhin he ni hi chawlh satliah ang maia hmang loin a puala hun bik neih hi inhmeh hle a ni.State Day hi kan la hmang leh zel dawn a, sorkarin he ni hi tun aiin ngai pawimawh se, mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo kan ni palh ang e. Mizoram chief minister chuan sorkarin State Day-a chawlh a puang chunga a puala hun hman a awm ṭhin lo chu dik loa a hriat ṭhin thu a sawi a, \"Kuminah State Day puala hun hman turin rawtna ka siam a, hun hman a ni ta a. India ram pawhin Independence Day leh Republic Day ropui takin a lawm ṭhin a, kan Independence Day leh Republic Day ni kawp hi ropui takin lawm a ni dawn lo'm ni? Kum dangah pawh ropui zawka lawm dan ngaihtuah a ngai,\" a ti. Mizoramin kan state puala ni pawimawh kan neih pahnih - Remna Ni leh State Day-te hi tlem lai deuh aṭang tawh khan politics nen kan chawm pawlh a, a ni a hlut tehlul nen kan zavaiin inthurualin kan lawm hleithei lo. Political party-a kan awmna azirin kan sawi mawiin kan sawi mawi lo a, kan sawi duh dan pawh a inang lo hle. Heti taka mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo emaw, ngai pawimawh duh lo lui kan ni ṭhin hi a vanduaithlak hle a ni. Tunah chief  minister-in kan state ni pawimawh ngai pawimawh tura rawtna a siam hi a lawmawm a, Mizorama chengte tan State Day hi a pawimawh a, lawm a phu a, sorkar pawhin he ni hi chawlh satliah ang maia hmang loin a puala hun bik neih hi inhmeh hle a ni. State Day hi kan la hmang leh zel dawn a, sorkarin he ni hi tun aiin ngai pawimawh se, mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo kan ni palh ang e.", "summary": "Mizoram Chief Minister chuan Sorkarin State Day-a chawlh a puang chunga a puala hun hman a awm ṭhinlo hi dikloa a hriat thu a sawi.State Day hi kan Independence Day leh Republic Day ni kawp a nih vangin ropui taka lawm a phu.Mizoramah Remna Ni leh State Day-te hi tlem lai deuh aṭang khan politics nen kan chawm pawlh a,a hlut ang aiin inthurualin kan lawm hleithei tawhlo. Mizorama chengte tan State Day hi a pawimawh a,lawm a phu a,Sorkar pawhin chawlh satliah ang maia hmang loin a puala hun bik neih hi a inhmeh hle,mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hrelo kan ni palh ang e." }, { "summarization_id": "1077", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7261", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_10/2/25", "original_text": "Mizoramah a ni telin Covid-19 vei hmuh chhuah belh zel an ni a, tun hnaia hmuh chhuahte hi state pawn aṭanga rawn haw tharte vek an ni. Sorkar thuchhuah tarlan danin an zavai hian quarantine lai an ni hlawm.\"Covid-19 hi a rem dawn tawh lo a, a chenpui dan i zir tawh zawk ang u,\" tia infuihna leh inzirtirna kalpui ni bawk mah se, mipui leh sorkar pawhin an duh ber chu Covid-19 tel lo a nun hi a ni. Covid-19 a lo luh lohna tur leh he hripui laka kan fihlim theihna tur hian mahni inhremin, mahni insengsoin lockdown khauh tak kan paltlang tawh a, a hlawhtlinna pawh kan hmuin hun rei tak chhung chu Covid-19 hian min tibuai lo angin a sawi theih ang.Tunah erawh chuan state pawn aṭanga rawn hawte'n he hri hi an rawn luhpui ta si a, hei hi mipui nawpuia a darh lohna tura inven a pawimawh ta takzet a ni. Kha chen kha kan inhremin kan inkhuahkhirh thei a, tuna state pawn aṭanga rawn hawte khung hran (quarantine) hun chhung pawh sei emaw, a ṭul a nih chuan kar hnih-thum khauh zawka inkharkhip kalpui leh hi a ṭha mai lo maw?He hri hi van­tlangah ṭai darh lo se kan duh tak tak a nih chuan, a hlawm liana haw thar an awm vanglai leh an inkhunghran hun (quarantine period) a zawh hma hi chuan khauh deuh zawka inenkawl ngam hi kan himna a ni thei a; mipui vantlanga a ṭai darh palh chuan he state hian a dawl lo ang tih hlauhawm tak a ni.In vengthawng ṭut ṭut leh mi zawng zawng tihlawm tumna hian hripui hi a ṭai darhtir ang tih a hlauhawm a; min luhchilhtu Covid-19 hripui hi kan rama a ṭai darh lohna turin thutlukna huaisen neih ngam a ṭul. Mizoramah a ni telin Covid-19 vei hmuh chhuah belh zel an ni a, tun hnaia hmuh chhuahte hi state pawn aṭanga rawn haw tharte vek an ni. Sorkar thuchhuah tarlan danin an zavai hian quarantine lai an ni hlawm.\"Covid-19 hi a rem dawn tawh lo a, a chenpui dan i zir tawh zawk ang u,\" tia infuihna leh inzirtirna kalpui ni bawk mah se, mipui leh sorkar pawhin an duh ber chu Covid-19 tel lo a nun hi a ni. Covid-19 a lo luh lohna tur leh he hripui laka kan fihlim theihna tur hian mahni inhremin, mahni insengsoin lockdown khauh tak kan paltlang tawh a, a hlawhtlinna pawh kan hmuin hun rei tak chhung chu Covid-19 hian min tibuai lo angin a sawi theih ang.Tunah erawh chuan state pawn aṭanga rawn hawte'n he hri hi an rawn luhpui ta si a, hei hi mipui nawpuia a darh lohna tura inven a pawimawh ta takzet a ni. Kha chen kha kan inhremin kan inkhuahkhirh thei a, tuna state pawn aṭanga rawn hawte khung hran (quarantine) hun chhung pawh sei emaw, a ṭul a nih chuan kar hnih-thum khauh zawka inkharkhip kalpui leh hi a ṭha mai lo maw?He hri hi van­tlangah ṭai darh lo se kan duh tak tak a nih chuan, a hlawm liana haw thar an awm vanglai leh an inkhunghran hun (quarantine period) a zawh hma hi chuan khauh deuh zawka inenkawl ngam hi kan himna a ni thei a; mipui vantlanga a ṭai darh palh chuan he state hian a dawl lo ang tih hlauhawm tak a ni.In vengthawng ṭut ṭut leh mi zawng zawng tihlawm tumna hian hripui hi a ṭai darhtir ang tih a hlauhawm a; min luhchilhtu Covid-19 hripui hi kan rama a ṭai darh lohna turin thutlukna huaisen neih ngam a ṭul. Mizoramah a ni telin Covid-19 vei hmuh chhuah belh zel an ni a, tun hnaia hmuh chhuahte hi state pawn aṭanga rawn haw tharte vek an ni. Sorkar thuchhuah tarlan danin an zavai hian quarantine lai an ni hlawm. \"Covid-19 hi a rem dawn tawh lo a, a chenpui dan i zir tawh zawk ang u,\" tia infuihna leh inzirtirna kalpui ni bawk mah se, mipui leh sorkar pawhin an duh ber chu Covid-19 tel lo a nun hi a ni. Covid-19 a lo luh lohna tur leh he hripui laka kan fihlim theihna tur hian mahni inhremin, mahni insengsoin lockdown khauh tak kan paltlang tawh a, a hlawhtlinna pawh kan hmuin hun rei tak chhung chu Covid-19 hian min tibuai lo angin a sawi theih ang. Tunah erawh chuan state pawn aṭanga rawn hawte'n he hri hi an rawn luhpui ta si a, hei hi mipui nawpuia a darh lohna tura inven a pawimawh ta takzet a ni. Kha chen kha kan inhremin kan inkhuahkhirh thei a, tuna state pawn aṭanga rawn hawte khung hran (quarantine) hun chhung pawh sei emaw, a ṭul a nih chuan kar hnih-thum khauh zawka inkharkhip kalpui leh hi a ṭha mai lo maw? He hri hi van­tlangah ṭai darh lo se kan duh tak tak a nih chuan, a hlawm liana haw thar an awm vanglai leh an inkhunghran hun (quarantine period) a zawh hma hi chuan khauh deuh zawka inenkawl ngam hi kan himna a ni thei a; mipui vantlanga a ṭai darh palh chuan he state hian a dawl lo ang tih hlauhawm tak a ni. In vengthawng ṭut ṭut leh mi zawng zawng tihlawm tumna hian hripui hi a ṭai darhtir ang tih a hlauhawm a; min luhchilhtu Covid-19 hripui hi kan rama a ṭai darh lohna turin thutlukna huaisen neih ngam a ṭul.", "summary": "Mizoramah a ni telin Covid-19 vei hmuh chhuah belh zel niin State pawn aṭanga rawn haw tharte vek an ni. Covid-19 a lo luhlohna tur leh he hripui laka kan fihlim theih nan mahni inhremin, mahni insengsoin lockdown khauh tak kan paltlang tawh a, tunah State pawn aṭanga rawn hawte'n he hri hi an rawn luhpui tak avang hian mipui nawlpuia a darhlohna tura inven a pawimawh takzet a ni. He hri hi van­tlangah ṭai darhlo tur chuan, a hlawm liana haw thar an awm vanglai leh an inkhunghran hun(quarantine period) a zawh hma chuan khauh deuh zawka inenkawl ngam hi kan himna a ni, mipui vantlanga a ṭai darh palh chuan he State hian a dawllo ang tih a hlauhawm avangin min luhchilhtu Covid-19 hripui hi kan rama a ṭai darhlohna turin thutlukna huaisen neih ngam a ṭul." }, { "summarization_id": "1078", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24473", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "BJP, Mizoram Pradesh president chuan, The Citi­zenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) chu an duh lo tih sawiin, Parliament-ah pass a nih loh nana ṭawngṭai turin kohhrante an ngen a; a ṭul a nih chuan BJP aṭanga bân an hreh loh thu a sawi.CAB hi Mizoram mai ni lo India hmar­chhak state hrang hrangten an duh loh thu an sawi tawh. CAB pass tumtu chu BJP (NDA) an ni a, Home minister-in Lok Sabha-ah a put lut tawh a, an pass tawh a ni. Rajya Sabha lamah sawiho tur zingah tel rih lo mah se, Parliament joint session-ah CAB hi sawiho a nih rin a ni a, chuti a nih chuan Mizote duh loh em em CAB hi pass a ni tho mai thei a ni.Engpawhnise Mizorama political party-te chu CAB chungchangah hian ‘a thu chuan’ an ṭangho vek niin a lang. Eptu lamin an duh loh thu na takin an sawi tawh a, ZPM leh Congress-in an duh loh thu an sawi piah lamah a pu luttu BJP (NDA) an dem thu vawi tam an sawi chhuak tawh.Sorkarna vawn fung chelhtu MNF pawhin CAB hi an duh lo a, CAB dodalna total bandh pawh an thlawp a, CAB hi an pass a nih chuan ‘a ṭul chuan’ NDAaṭanga inhnuhdawh thlang an inhuam tih an president-in a sawi tawh. Tunah Mizoram BJP president ber pawhin ‘a ṭul a nih chuan’ BJP aṭanga bân an hreh loh thu a sawi.CAB kan duh lo ṭheuh a, a pass tumtu pawh hi kan duh lo tel tur a nih hmel. CAB hi amaha lo awm mai a ni lo a, tute’n emaw an siam chawp, Parliament in hniha pass tuma an beih mek a ni. CAB hi kan duh lo tak tak a nih chuan a pass tumtu lam hi kan duh lo tel ngam tur a ni a, ‘a ṭul chuan’ tih kha tun hi a ṭul hun chu a ni ta ta mai lo maw? BJP, Mizoram Pradesh president chuan, The Citi­zenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) chu an duh lo tih sawiin, Parliament-ah pass a nih loh nana ṭawngṭai turin kohhrante an ngen a; a ṭul a nih chuan BJP aṭanga bân an hreh loh thu a sawi.CAB hi Mizoram mai ni lo India hmar­chhak state hrang hrangten an duh loh thu an sawi tawh. CAB pass tumtu chu BJP (NDA) an ni a, Home minister-in Lok Sabha-ah a put lut tawh a, an pass tawh a ni. Rajya Sabha lamah sawiho tur zingah tel rih lo mah se, Parliament joint session-ah CAB hi sawiho a nih rin a ni a, chuti a nih chuan Mizote duh loh em em CAB hi pass a ni tho mai thei a ni.Engpawhnise Mizorama political party-te chu CAB chungchangah hian ‘a thu chuan’ an ṭangho vek niin a lang. Eptu lamin an duh loh thu na takin an sawi tawh a, ZPM leh Congress-in an duh loh thu an sawi piah lamah a pu luttu BJP (NDA) an dem thu vawi tam an sawi chhuak tawh.Sorkarna vawn fung chelhtu MNF pawhin CAB hi an duh lo a, CAB dodalna total bandh pawh an thlawp a, CAB hi an pass a nih chuan ‘a ṭul chuan’ NDAaṭanga inhnuhdawh thlang an inhuam tih an president-in a sawi tawh. Tunah Mizoram BJP president ber pawhin ‘a ṭul a nih chuan’ BJP aṭanga bân an hreh loh thu a sawi.CAB kan duh lo ṭheuh a, a pass tumtu pawh hi kan duh lo tel tur a nih hmel. CAB hi amaha lo awm mai a ni lo a, tute’n emaw an siam chawp, Parliament in hniha pass tuma an beih mek a ni. CAB hi kan duh lo tak tak a nih chuan a pass tumtu lam hi kan duh lo tel ngam tur a ni a, ‘a ṭul chuan’ tih kha tun hi a ṭul hun chu a ni ta ta mai lo maw? BJP, Mizoram Pradesh president chuan, The Citi­zenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) chu an duh lo tih sawiin, Parliament-ah pass a nih loh nana ṭawngṭai turin kohhrante an ngen a; a ṭul a nih chuan BJP aṭanga bân an hreh loh thu a sawi. CAB hi Mizoram mai ni lo India hmar­chhak state hrang hrangten an duh loh thu an sawi tawh. CAB pass tumtu chu BJP (NDA) an ni a, Home minister-in Lok Sabha-ah a put lut tawh a, an pass tawh a ni. Rajya Sabha lamah sawiho tur zingah tel rih lo mah se, Parliament joint session-ah CAB hi sawiho a nih rin a ni a, chuti a nih chuan Mizote duh loh em em CAB hi pass a ni tho mai thei a ni. Engpawhnise Mizorama political party-te chu CAB chungchangah hian ‘a thu chuan’ an ṭangho vek niin a lang. Eptu lamin an duh loh thu na takin an sawi tawh a, ZPM leh Congress-in an duh loh thu an sawi piah lamah a pu luttu BJP (NDA) an dem thu vawi tam an sawi chhuak tawh. Sorkarna vawn fung chelhtu MNF pawhin CAB hi an duh lo a, CAB dodalna total bandh pawh an thlawp a, CAB hi an pass a nih chuan ‘a ṭul chuan’ NDA aṭanga inhnuhdawh thlang an inhuam tih an president-in a sawi tawh. Tunah Mizoram BJP president ber pawhin ‘a ṭul a nih chuan’ BJP aṭanga bân an hreh loh thu a sawi. CAB kan duh lo ṭheuh a, a pass tumtu pawh hi kan duh lo tel tur a nih hmel. CAB hi amaha lo awm mai a ni lo a, tute’n emaw an siam chawp, Parliament in hniha pass tuma an beih mek a ni. CAB hi kan duh lo tak tak a nih chuan a pass tumtu lam hi kan duh lo tel ngam tur a ni a, ‘a ṭul chuan’ tih kha tun hi a ṭul hun chu a ni ta ta mai lo maw?", "summary": "BJP, Mizoram Pradesh president chuan, The Citi­zenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) chu an duh lo tih sawiin, Parliament-ah pass a nih loh nana ṭawngṭai turin kohhrante an ngen a; a ṭul a nih chuan BJP aṭanga bân an hreh loh thu a sawi.CAB hi Mizoram mai ni lo India hmar­chhak state hrang hrangten an duh loh thu an sawi tawh. CAB pass tumtu chu BJP (NDA) an ni a, Home minister-in Lok Sabha-ah a put lut tawh a, an pass tawh a ni. Rajya Sabha lamah sawiho tur zingah tel rih lo mah se, Parliament joint session-ah CAB hi sawiho rin a ni. Chuti a nih chuan CAB hi pass a ni tho mai thei a ni. Mizorama political party te chu CAB ah hi chuan an tangho vek niin a lang. Thnah Mizoram BJP president ber pawhin a tul a nih chuan BJP atanga ban a hreh loh thu a sawi. Kan duh loh theuh hi amaha lo awm a ni lo a, turen emaw an siam chawp a ni. CAB kan duh lo tak tak a nih chuan a pass tuntu kan hi kan duh lo tel ngam tur a ni." }, { "summarization_id": "1079", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21479", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Social Welfare minister chuan India rama ruihhlo ngaite enkawlna lian ber nei tura hmalak mek a nih thu a sawi a, India rama ruihhlo ngaite enkawlna lian ber neih chu thil chhuanawm a nih loh thu sawiin, \"Kan ramin a mamawh avangin nei turin sorkarin SEDP hnuaiah hma a la mek. A thawh khatna atan mi 490 dah theihna tur siam tum a ni a, sub-com­mittee hrang hrang indinin hmalak mek a ni,\" a ti.Chief minister pawhin India rama ruihhlo ngaite en­kawlna hmun lian ber siam a nih tur thu hi a lo sawi tawh a, kan rama ruihhlo ngaite enkawlna hmun ṭha zawk siam a ni tur hi a lawmawm hle. Kan duh emaw duh lo emaw, kan ram dinhmunin a zir tawh lo a, kan ṭhalaite zingah ruihhlo ngai an pung zel si a, a enkawlna ṭha siam hi tih makmawh a ni ta a ni.Hetihlai hian, ‘ruihhlo ngai enkawlna ṭha tak’ siam tum a nih thu hi kan ram hruaitute hian sawi ta mai se a mawi zawk hmel a, a hmun len lamte leh a mihring enkawl tur zat danglam si lo hian a sawi chhuah dan mawi zawk thlan thiam ni se a duhawm hle. A sawi chhuaktu hmasa kan CM ber khan ‘India rama lian ber’ siam tum a nih thu a sawi a, tunah Social Welfare department minister-in chu bawk chu a sawi leh ta a - chutih rualin a sawi chhuaktu ngei pawhin thil chhuan­awm a nih loh thu a sawi tel ta thung.Engpawhnise kan ram dinhmunin a zir tawh lo a, ruihhlo ngaite enkawlna ṭha leh changtlung neih hi chu kan mamawh tawh takzet a; sorkarin ruihhlo ngaite hma ngaia an enkawlna tur hmun ṭha zawk siam a tum hi thil lawmawm tak a ni. Social Welfare minister chuan India rama ruihhlo ngaite enkawlna lian ber nei tura hmalak mek a nih thu a sawi a, India rama ruihhlo ngaite enkawlna lian ber neih chu thil chhuanawm a nih loh thu sawiin, \"Kan ramin a mamawh avangin nei turin sorkarin SEDP hnuaiah hma a la mek. A thawh khatna atan mi 490 dah theihna tur siam tum a ni a, sub-com­mittee hrang hrang indinin hmalak mek a ni,\" a ti.Chief minister pawhin India rama ruihhlo ngaite en­kawlna hmun lian ber siam a nih tur thu hi a lo sawi tawh a, kan rama ruihhlo ngaite enkawlna hmun ṭha zawk siam a ni tur hi a lawmawm hle. Kan duh emaw duh lo emaw, kan ram dinhmunin a zir tawh lo a, kan ṭhalaite zingah ruihhlo ngai an pung zel si a, a enkawlna ṭha siam hi tih makmawh a ni ta a ni.Hetihlai hian, ‘ruihhlo ngai enkawlna ṭha tak’ siam tum a nih thu hi kan ram hruaitute hian sawi ta mai se a mawi zawk hmel a, a hmun len lamte leh a mihring enkawl tur zat danglam si lo hian a sawi chhuah dan mawi zawk thlan thiam ni se a duhawm hle. A sawi chhuaktu hmasa kan CM ber khan ‘India rama lian ber’ siam tum a nih thu a sawi a, tunah Social Welfare department minister-in chu bawk chu a sawi leh ta a - chutih rualin a sawi chhuaktu ngei pawhin thil chhuan­awm a nih loh thu a sawi tel ta thung.Engpawhnise kan ram dinhmunin a zir tawh lo a, ruihhlo ngaite enkawlna ṭha leh changtlung neih hi chu kan mamawh tawh takzet a; sorkarin ruihhlo ngaite hma ngaia an enkawlna tur hmun ṭha zawk siam a tum hi thil lawmawm tak a ni. Social Welfare minister chuan India rama ruihhlo ngaite enkawlna lian ber nei tura hmalak mek a nih thu a sawi a, India rama ruihhlo ngaite enkawlna lian ber neih chu thil chhuanawm a nih loh thu sawiin, \"Kan ramin a mamawh avangin nei turin sorkarin SEDP hnuaiah hma a la mek. A thawh khatna atan mi 490 dah theihna tur siam tum a ni a, sub-com­mittee hrang hrang indinin hmalak mek a ni,\" a ti. Chief minister pawhin India rama ruihhlo ngaite en­kawlna hmun lian ber siam a nih tur thu hi a lo sawi tawh a, kan rama ruihhlo ngaite enkawlna hmun ṭha zawk siam a ni tur hi a lawmawm hle. Kan duh emaw duh lo emaw, kan ram dinhmunin a zir tawh lo a, kan ṭhalaite zingah ruihhlo ngai an pung zel si a, a enkawlna ṭha siam hi tih makmawh a ni ta a ni. Hetihlai hian, ‘ruihhlo ngai enkawlna ṭha tak’ siam tum a nih thu hi kan ram hruaitute hian sawi ta mai se a mawi zawk hmel a, a hmun len lamte leh a mihring enkawl tur zat danglam si lo hian a sawi chhuah dan mawi zawk thlan thiam ni se a duhawm hle. A sawi chhuaktu hmasa kan CM ber khan ‘India rama lian ber’ siam tum a nih thu a sawi a, tunah Social Welfare department minister-in chu bawk chu a sawi leh ta a - chutih rualin a sawi chhuaktu ngei pawhin thil chhuan­awm a nih loh thu a sawi tel ta thung. Engpawhnise kan ram dinhmunin a zir tawh lo a, ruihhlo ngaite enkawlna ṭha leh changtlung neih hi chu kan mamawh tawh takzet a; sorkarin ruihhlo ngaite hma ngaia an enkawlna tur hmun ṭha zawk siam a tum hi thil lawmawm tak a ni.", "summary": "Social Welfare minister chuan India rama ruihhlo ngaite enkawlna lian ber nei tura hmalak mek a nih thu a sawi a, India rama ruihhlo ngaite enkawlna lian ber neih chu thil chhuanawm a nih loh thu sawiin, \"Kan ramin a mamawh avangin nei turin sorkarin SEDP hnuaiah hma a la mek. A thawh khatna atan mi 490 dah theihna tur siam tum a ni a, sub-com­mittee hrang hrang indinin hmalak mek a ni,\" a ti. CM pawhin a lo sawi tawh a, kan rama hetiang siam a ni tur hi a lawmawm hle. Kan duh emaw duh lo emaw, kan dinhmunin a zir tawh lo a, ruihhlo ngai an pung zel si a, enkawlna tha siam hi a ngai a ni. Hetihlai hian, 'ruihhlo ngai enkawlna tha tak' siam tum hi a tawk mai a, a len lam sawi hi a ngai hran lo. CM lahin 'India rama lian ber' a tikher a, a sawi chhuaktu ngei pawhin thil chhuanawm a nih loh thu a sawi thung. Engpawhnise ruihhlo ngaite enkawlna tha neih chu kan mamawh a, sorkarin he lama hma a la hi a lawmawm takzet." }, { "summarization_id": "1080", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/129951", "file_name": "H-127-03/02/2025-thlawhtheihna leh Mizoram", "original_text": "Development of North Eastern Region (DoNER) minister Dr. Jitendra Singh chuan, Lengpui Airport leh Delhi inkarah thlawhtheihna service a awm theihna atan theihtawp a chhuah tih sawiin, Lengpui-Delhi direct flight a awm theih ngei a beisei.Mizoramin airport a neih dawn khan sawiselna a tam hle mai a, ṭhenkhatin politics zawngin thil an la kawi a, mi ṭhenkhatin mi hausate chauhin an hman tur ang maiin an sawi. A takah thlawhtheihna ṭum hmun kan nei ta a, a ṭangkaizia hretu chu Mizo mi­puite kan ni a, a chhawrtute pawh mi hausa chauh ni loin mipui nawlpui pawhin an chhawr hle. Tun hnaiah rel kawng sial sawi rik a ni a, sawi rik a nih ṭan aṭangin sawiseltu an awm a, rel lo lut hi inchimralna tur a nih thu lo sawi tawk an awm bawk a; an sawi ang hi chu a ni vek kher awm lo e.Thlawhtheihna service hi a tir lamah chuan a tam tawk lo a, tunah hi chuan Lengpui leh Kolkata inkar bakah Lengpui leh Guwahati inkarah nitin thlawhtheihna vawi hnih thlawk ziah ang a ni ta. Hunpui leh sikul/college chawlh vanglai chuan a chuang tur an tam vanga ticket chan loh châng a awm a, thawl taka a thlawh chang pawh a awm bawk.Hmun hla zawka zin chhuak tur tan Aizawl leh Kolkata inkar lirthei leh rel-a kal man, kalkawnga ei leh in mana senso leh riahna mante nen phei chuan thlawhtheihnaa kal mai hi a hlawk zawk chang a awm a, hei vang hian thlawhtheihna hi kan hmang nasa ta hle. Tunah DoNER minister-in India khawpui Delhi thlenga kal theihna tur neih a rawt hi thil lawmawm a ni a, hei hi hmasawnna kawng pawimawh a ni a, sum leh hun tam tak hum theihna tur a nih hmel.Mizoram sorkar mi pawimawhte zinna tam ber hi Delhi a nih tawh hmel a, anni bakah zirlai, damlo, sumdawng leh zin khawthawng duhte pawhin Mizoram ṭangin Delhi an tlawh nasa hle. Hei vang hian Lengpui aṭanga Delhi thlawhtheihna service awm tur hian Mizote hun paih ṭhin tam tak a hum ang a, sum senna tam tak pawh a su hêk thei dawnin a lang a; Lengpui-Delhi inkara thlawhtheihna thawk tura ruahmanna awm hi tihlawhtling ngei rawh se. Development of North Eastern Region (DoNER) minister Dr. Jitendra Singh chuan, Lengpui Airport leh Delhi inkarah thlawhtheihna service a awm theihna atan theihtawp a chhuah tih sawiin, Lengpui-Delhi direct flight a awm theih ngei a beisei.Mizoramin airport a neih dawn khan sawiselna a tam hle mai a, ṭhenkhatin politics zawngin thil an la kawi a, mi ṭhenkhatin mi hausate chauhin an hman tur ang maiin an sawi. A takah thlawhtheihna ṭum hmun kan nei ta a, a ṭangkaizia hretu chu Mizo mi­puite kan ni a, a chhawrtute pawh mi hausa chauh ni loin mipui nawlpui pawhin an chhawr hle. Tun hnaiah rel kawng sial sawi rik a ni a, sawi rik a nih ṭan aṭangin sawiseltu an awm a, rel lo lut hi inchimralna tur a nih thu lo sawi tawk an awm bawk a; an sawi ang hi chu a ni vek kher awm lo e.Thlawhtheihna service hi a tir lamah chuan a tam tawk lo a, tunah hi chuan Lengpui leh Kolkata inkar bakah Lengpui leh Guwahati inkarah nitin thlawhtheihna vawi hnih thlawk ziah ang a ni ta. Hunpui leh sikul/college chawlh vanglai chuan a chuang tur an tam vanga ticket chan loh châng a awm a, thawl taka a thlawh chang pawh a awm bawk.Hmun hla zawka zin chhuak tur tan Aizawl leh Kolkata inkar lirthei leh rel-a kal man, kalkawnga ei leh in mana senso leh riahna mante nen phei chuan thlawhtheihnaa kal mai hi a hlawk zawk chang a awm a, hei vang hian thlawhtheihna hi kan hmang nasa ta hle. Tunah DoNER minister-in India khawpui Delhi thlenga kal theihna tur neih a rawt hi thil lawmawm a ni a, hei hi hmasawnna kawng pawimawh a ni a, sum leh hun tam tak hum theihna tur a nih hmel.Mizoram sorkar mi pawimawhte zinna tam ber hi Delhi a nih tawh hmel a, anni bakah zirlai, damlo, sumdawng leh zin khawthawng duhte pawhin Mizoram ṭangin Delhi an tlawh nasa hle. Hei vang hian Lengpui aṭanga Delhi thlawhtheihna service awm tur hian Mizote hun paih ṭhin tam tak a hum ang a, sum senna tam tak pawh a su hêk thei dawnin a lang a; Lengpui-Delhi inkara thlawhtheihna thawk tura ruahmanna awm hi tihlawhtling ngei rawh se.", "summary": "18th April,2015 Development of North Eastern Region Minister Dr.Jitendra Singh chuan Lengpui-Delhi direct flight a nih theih nan theihtawp a chhuah tih a sawi. Mizoramah airport siam ṭan tirh a nih dawn khan sawiselna a tam hle a,peihfel a nih meuh chuan Mizote hian kan hmang ṭangkai ta hle.DoNER Ministerin India khawpui Delhi thlenga kal theihna tur rawtna a neih pawh hi thil lawmawm a ni a,sum leh hun tam tak hum theihna tur a nih avang hian a hlawhtlinna hmel pawh hmuh thuai kan beisei hle." }, { "summarization_id": "1081", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/116513", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_2/2/25", "original_text": "Sumdawnna lirthei neitu intelkhawm, Commercial Vehicle Joint Action Committee (CVJAC) chuan sorkar laka lungawi lohna lantirin sum-dawnna lirthei zawng zawng an tlan lo a, mipui tan harsatna lian tak a thlen.India ram state dangah hian sorkar emaw municipal corporation-in emaw public transport system ṭha tak hi a nei ṭhin a, tun hnaia sumdawng lirthei tlan loin mipui tana harsatna an thlen dan ngaihtuah hian, sorkar hian ruahmanna thar siam se, khawpuiah bik chuan municipal corporation lam an harh a ngai tih a lang.Puiblic transport system hi tun aia ṭha leh rintlak zawk neih a hun tawh a, tute emaw lungawi loh avanga mipui nawlpui tawrhna a thleng nawn fo hi a pawi khawp mai. Khawpuiah bik hi chuan municipal corporation lam hian ṭan la thar se, state danga an kalpui dante zir chiangin khawpuia bus service tir dante duang chhuak se a ṭha khawp mai. Tuna kan kalphungah hi chuan lirthei chuan man leh chhiah chawi danah emaw harsatna a awm apiangin mipui nghawng dawt khawpin thil a kal zel a, mipuiin chhan an ngai takzet a ni.Mizoram sorkar hian thil thui tak thlirin Mizoram State Transport a neihte pawh a kal zel dan tur ngaihtuah se, hlawkna nei khawpa liana a din a nih loh chuan tihtawp hial emaw, tuna a kal dan ang lo deuha a kal a hun ta. Mizoram pum tuama hlawk tuma a beih tak tak chuan sorkar tan tih theih loh a awm lo a, tuna a kalphungah hi chuan mipui tana rin ngam tak tak si lo, sorkar tana hlawkna nei tam mang si loin a kal a ni ber mai.Public transport system ṭhatna hi khawpui leh ram nuam a ni zel a, hemi kawngah hian Mizoram hi a la hnufual hle. Tuna sumdawng lirthei nuar hian sorkar leh Aizawl Municipal Corporation-te hi tiharh se, mipui vantlang tana tun aia ṭangkaia chhawr theih tur, man tlawm zawk leh rintlak zawk vantlang mipuite veivahna tur hi duang chhuak thei se a ṭha ngawt mai. Sumdawnna lirthei neitu intelkhawm, Commercial Vehicle Joint Action Committee (CVJAC) chuan sorkar laka lungawi lohna lantirin sum-dawnna lirthei zawng zawng an tlan lo a, mipui tan harsatna lian tak a thlen.India ram state dangah hian sorkar emaw municipal corporation-in emaw public transport system ṭha tak hi a nei ṭhin a, tun hnaia sumdawng lirthei tlan loin mipui tana harsatna an thlen dan ngaihtuah hian, sorkar hian ruahmanna thar siam se, khawpuiah bik chuan municipal corporation lam an harh a ngai tih a lang.Puiblic transport system hi tun aia ṭha leh rintlak zawk neih a hun tawh a, tute emaw lungawi loh avanga mipui nawlpui tawrhna a thleng nawn fo hi a pawi khawp mai. Khawpuiah bik hi chuan municipal corporation lam hian ṭan la thar se, state danga an kalpui dante zir chiangin khawpuia bus service tir dante duang chhuak se a ṭha khawp mai. Tuna kan kalphungah hi chuan lirthei chuan man leh chhiah chawi danah emaw harsatna a awm apiangin mipui nghawng dawt khawpin thil a kal zel a, mipuiin chhan an ngai takzet a ni.Mizoram sorkar hian thil thui tak thlirin Mizoram State Transport a neihte pawh a kal zel dan tur ngaihtuah se, hlawkna nei khawpa liana a din a nih loh chuan tihtawp hial emaw, tuna a kal dan ang lo deuha a kal a hun ta. Mizoram pum tuama hlawk tuma a beih tak tak chuan sorkar tan tih theih loh a awm lo a, tuna a kalphungah hi chuan mipui tana rin ngam tak tak si lo, sorkar tana hlawkna nei tam mang si loin a kal a ni ber mai.Public transport system ṭhatna hi khawpui leh ram nuam a ni zel a, hemi kawngah hian Mizoram hi a la hnufual hle. Tuna sumdawng lirthei nuar hian sorkar leh Aizawl Municipal Corporation-te hi tiharh se, mipui vantlang tana tun aia ṭangkaia chhawr theih tur, man tlawm zawk leh rintlak zawk vantlang mipuite veivahna tur hi duang chhuak thei se a ṭha ngawt mai.", "summary": "Sumdawnna lirthei neitu intelkhawm, Commercial Vehicle Joint Action Committee(CVJAC) chuan sorkar laka lungawi lohna lantirin sumdawnna lirthei zawng zawng an tlanlo a,mipui tan harsatna lian tak a thlen. Tute emaw lungawiloh avanga mipui nawlpui tawrhna a thlen nawn foloh nan Sorkar hian Public Transport System hi tun aia ṭha leh rintlak zawk nei turin ruahmanna thar siam se, khawpuiah bik chuan Municipal Corporation lam hian ṭan la thar se, tuna kan kalphungah hi chuan lirthei chuan man leh chhiah chawi danah emaw harsatna a awm apiangin mipui nghawng dawt khawpin thil a kal zel a, mipuiin chhan an ngai takzet a ni. Public Transport System ṭhatna hi khawpui leh ram nuam a ni zel a, tuna sumdawng lirthei nuar hian Sorkar leh Aizawl Municipal Corporation-te hi tiharh se, mipui vantlang tana tun aia ṭangkaia chhawr theih tur, man tlawm zawk leh rintlak zawk vantlang mipuite veivahna tur hi duang chhuak thei se a ṭha ngawt mai." }, { "summarization_id": "1082", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7219", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_29/1/25", "original_text": "Chief minister chuan tun hnai khan Zoram Medical College (ZMC) a tlawh a; Covid-19 donaa mamawhte a ṭul anga pek zel a nih thu a sawi a, \"Covid-19 do letna atana mamawh hrang hrang chu sorkarin ui loin a ṭul angin a pe zel. Mipui pawh ṭangrualin, Covid fund-ah puih ngaite puihna turin an thawh khawm a ni,\" a ti.Chief minister-in Covid-19 hri len hnua Covid-19 hri kaite enkawlna tura damdawiin bîk a tlawh ta hi a lawmawm takzet a, minister dang leh sorkar official-ten tlawh fo tawh mah se, chief minister meuhin a tlawh hi chuan awmzia a nei ngei ang.Tunah hian ZMC hian mamawh tam tak a neih zinga langsar tâk nia lang chu Covid-19 hri kai leh kai lo enna tur RT-PCR a nih hmel a; state pawn aṭanga lo haw an awm belh zel bawk nen hri vei leh vei lo enna hi chu neih belh zel theih ni se a lawmawm khawp ang.Kan ramin Covid-19 hri vei kan neih belh zel dâwn nge dâwn lo a sawi theih loh a, tuna kan mamawh chu mi tam zawk endik theihna tur hi a ni. Kan mithiam zawkten khawl rintlak an sawi hi chu sorkar pawhin lei turin ṭan la se, sum indaih lohna karah pawh sum senna tur dik a ni awm e.Mizoram chief minister-in ZMC a tlawh hi a lawmawm a, mamawh ang zela sum pek zel a nih thu a sawi hi a thlamuanthlak takzet a ni. Chief minister chuan tun hnai khan Zoram Medical College (ZMC) a tlawh a; Covid-19 donaa mamawhte a ṭul anga pek zel a nih thu a sawi a, \"Covid-19 do letna atana mamawh hrang hrang chu sorkarin ui loin a ṭul angin a pe zel. Mipui pawh ṭangrualin, Covid fund-ah puih ngaite puihna turin an thawh khawm a ni,\" a ti.Chief minister-in Covid-19 hri len hnua Covid-19 hri kaite enkawlna tura damdawiin bîk a tlawh ta hi a lawmawm takzet a, minister dang leh sorkar official-ten tlawh fo tawh mah se, chief minister meuhin a tlawh hi chuan awmzia a nei ngei ang.Tunah hian ZMC hian mamawh tam tak a neih zinga langsar tâk nia lang chu Covid-19 hri kai leh kai lo enna tur RT-PCR a nih hmel a; state pawn aṭanga lo haw an awm belh zel bawk nen hri vei leh vei lo enna hi chu neih belh zel theih ni se a lawmawm khawp ang.Kan ramin Covid-19 hri vei kan neih belh zel dâwn nge dâwn lo a sawi theih loh a, tuna kan mamawh chu mi tam zawk endik theihna tur hi a ni. Kan mithiam zawkten khawl rintlak an sawi hi chu sorkar pawhin lei turin ṭan la se, sum indaih lohna karah pawh sum senna tur dik a ni awm e.Mizoram chief minister-in ZMC a tlawh hi a lawmawm a, mamawh ang zela sum pek zel a nih thu a sawi hi a thlamuanthlak takzet a ni. Chief minister chuan tun hnai khan Zoram Medical College (ZMC) a tlawh a; Covid-19 donaa mamawhte a ṭul anga pek zel a nih thu a sawi a, \"Covid-19 do letna atana mamawh hrang hrang chu sorkarin ui loin a ṭul angin a pe zel. Mipui pawh ṭangrualin, Covid fund-ah puih ngaite puihna turin an thawh khawm a ni,\" a ti. Chief minister-in Covid-19 hri len hnua Covid-19 hri kaite enkawlna tura damdawiin bîk a tlawh ta hi a lawmawm takzet a, minister dang leh sorkar official-ten tlawh fo tawh mah se, chief minister meuhin a tlawh hi chuan awmzia a nei ngei ang. Tunah hian ZMC hian mamawh tam tak a neih zinga langsar tâk nia lang chu Covid-19 hri kai leh kai lo enna tur RT-PCR a nih hmel a; state pawn aṭanga lo haw an awm belh zel bawk nen hri vei leh vei lo enna hi chu neih belh zel theih ni se a lawmawm khawp ang. Kan ramin Covid-19 hri vei kan neih belh zel dâwn nge dâwn lo a sawi theih loh a, tuna kan mamawh chu mi tam zawk endik theihna tur hi a ni. Kan mithiam zawkten khawl rintlak an sawi hi chu sorkar pawhin lei turin ṭan la se, sum indaih lohna karah pawh sum senna tur dik a ni awm e. Mizoram chief minister-in ZMC a tlawh hi a lawmawm a, mamawh ang zela sum pek zel a nih thu a sawi hi a thlamuanthlak takzet a ni.", "summary": "Chief Minister-in Covid-19 hri kaite enkawlna tura damdawiin bîk,Zoram Medical College(ZMC) tlawhin Covid-19 donaa mamawhte a ṭul anga pek zel a nih thu leh mipuite pawn ṭangruala Covid fund-a pawisa an thawhkhawm thu a sawi.ZMC mamawh zinga langsar tâk chu Covid-19 hri kai leh kai lo enna tur RT-PCR a ni,kan ramin Covid-19 hri vei kan neih belh zel dâwn nge dâwn lo a sawi theih loh avangin RT-PCR hi neih belh zel theih ni se,sum indaih lohna karah pawh sum senna tur dik a ni awm e.Mizoram Chief Minister-in ZMC mamawh ang zela sum pek zel a nih thu a sawi hi a thlamuanthlak takzet." }, { "summarization_id": "1083", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_26.1.25", "original_text": "Mizoram-a Skill Training kalpui chungchang sawipui Labour, Employment, Skill Development and Entrepreneurship (LESDE) Department changtu Minister Lalnghinglova Hmar chuan nimin khan National Skill Development Corporation-International (NSDCI) hotute kawmin Mizoram thalaite tan Mizoram ngeia Skill Training lian tham kalpui dan tur an sawiho. New Delhi-a Mizoram House Chanakyapuri-a an inkawmna ah hian NSDCI Advisor Dr. Dnyaneshwar Mulay leh Head of International Business Sudhanshu Aggarwal te telin LESDE Minister Lalnghinglova Hmar chuan Central Sawrkar hnuaia Skill Training Project-ah Mizoram nena inmil zawk leh Mizo thalaite thiam zawng Job Role neih a pawi-mawh thu a hrilh a. Mizoram thalaite tan kut themthiam zirna, Skill Centre lian tham din tura hmalak dan turte an sawiho a ni. He hunah hian kut themthiam training bakah, training chhuakte support zui chungchang sawiho a ni a. A bikin rampawna hna hmute chu an kal dan leh thawhzui dan chungchangah dan ang thlapa kalpui a pawimawh thu tarlan a ni. A hma thei angin NSDCI aiawhte’n Mizoram tlawh a, Aizawl-ah Meeting neih leh thuai nise tih a ni. Sports Minister ni bawk Lalnghinglova Hmar hian nimin vêk khan Ministry of Finance, Department of Economic Affairs hotute kawmin, Asian Development Bank hnuaia Mizoram Sawrkar Sports Project tang thenkhatte a sawipui bawk a ni.", "summary": "Mizoram-a Skill Training kalpui chungchang sawipui LESDE Department changtu Lalnghinglova Hmar chuan nimin khan NSDCI hotute kawmin Mizoram ngeia Skill Training lian than kalpui dan tur an sawi ho. He inkawmnaah hian NSDCI Advisor leh Head of International Business te an tel. A hma thei angin NSDCI aiawhten Mizoram tlawh a, Meeting neih leh thuai ni se tih a ni. Nimin vek hian Ministry of Finance, Department of Economic Affairs hotute chu kawmin Asian Development Bank hnuaia Mizoram Sawrkar Sports Project tang thenkhat a sawipui bawk." }, { "summarization_id": "1084", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23768", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Mizoram Chief minister chuan tun hnai khan Union Agriculture & Farmers Welfare leh Rural Development changtu minister a kawm a, rua chungchanga a hmachhawpte a hrilh a; rua hmanga Mizoram mai ni lo, India hmarchhak bial pum leh ṭhenawm ramte thlenga an ṭhatpui theih dan tur te, chutiang atana a hmachhawpte leh hmalak dante a hrilh. Scheme awm sa aṭang mai ni loin, scheme thar, project thar leh special package hial pawh ruahman a ngaih tur thu a sawi.Mizoram Chief Minister hian rua hi an flagship programme a nih thu a lo sawi tawh a, hemi hmanga hlawhtlin ngei a tum ruh hle tih a chiang. Rua chungchang a fakna lamah IAS hna bansana buaipui tham a nih thu te, hmar chhaka helna tihreh theihna hmanrua a nih thute a sawi tawh a. Hei hi raw ṭhatzia leh din chhuahpui theih a nihzia a sawina a nih hmel.Tunah kan state hotupa ber chuan Union Agriculture minister a hmu a, chutah chuan rua chu Mizoramin a ṭhatpui theih dan tur sawipui mai a duhtawk lo a, India hmar chhak bial pumin a ṭhatpui dan tur a sawi a, chutah chuan tawp mai ni loin India ram pawn pawh sawi kêpin ṭhenawm ramte thlenga an ṭhatpui dan tur a sawi.Engpawhnise kan CM hian ama remhriatna leh ṭhahnemngaihna aṭanga sawi chhuak mai a ni lo ang tih a rin theih a, kan ramin a hlawkpui dan mai piah lama kan ṭhenawm state-te leh kan ṭhenawm ramte hialin a ṭhatpui dan turte thlengin a sawi thei a, mithiamte nen an sawiho tawh ngei ang tih a rin theih.Tunah chuan Mizoram mipui pawhin mau leh rua hi a dinchhuahpui theih ang tih hi kan hre tlang tawh a, a taka thawha sorkarin a kalpui hlan hi mipuiin an nghakhlel a ni. Kan state hotupa sawi angin keimahni, kan ram, kan ṭhenawm state leh ṭhenawm ramte thlengin a ṭhatpui hun hi a nghahhlelhawm khawp mai. Mizoram Chief minister chuan tun hnai khan Union Agriculture & Farmers Welfare leh Rural Development changtu minister a kawm a, rua chungchanga a hmachhawpte a hrilh a; rua hmanga Mizoram mai ni lo, India hmarchhak bial pum leh ṭhenawm ramte thlenga an ṭhatpui theih dan tur te, chutiang atana a hmachhawpte leh hmalak dante a hrilh. Scheme awm sa aṭang mai ni loin, scheme thar, project thar leh special package hial pawh ruahman a ngaih tur thu a sawi.Mizoram Chief Minister hian rua hi an flagship programme a nih thu a lo sawi tawh a, hemi hmanga hlawhtlin ngei a tum ruh hle tih a chiang. Rua chungchang a fakna lamah IAS hna bansana buaipui tham a nih thu te, hmar chhaka helna tihreh theihna hmanrua a nih thute a sawi tawh a. Hei hi raw ṭhatzia leh din chhuahpui theih a nihzia a sawina a nih hmel.Tunah kan state hotupa ber chuan Union Agriculture minister a hmu a, chutah chuan rua chu Mizoramin a ṭhatpui theih dan tur sawipui mai a duhtawk lo a, India hmar chhak bial pumin a ṭhatpui dan tur a sawi a, chutah chuan tawp mai ni loin India ram pawn pawh sawi kêpin ṭhenawm ramte thlenga an ṭhatpui dan tur a sawi.Engpawhnise kan CM hian ama remhriatna leh ṭhahnemngaihna aṭanga sawi chhuak mai a ni lo ang tih a rin theih a, kan ramin a hlawkpui dan mai piah lama kan ṭhenawm state-te leh kan ṭhenawm ramte hialin a ṭhatpui dan turte thlengin a sawi thei a, mithiamte nen an sawiho tawh ngei ang tih a rin theih.Tunah chuan Mizoram mipui pawhin mau leh rua hi a dinchhuahpui theih ang tih hi kan hre tlang tawh a, a taka thawha sorkarin a kalpui hlan hi mipuiin an nghakhlel a ni. Kan state hotupa sawi angin keimahni, kan ram, kan ṭhenawm state leh ṭhenawm ramte thlengin a ṭhatpui hun hi a nghahhlelhawm khawp mai. Mizoram Chief minister chuan tun hnai khan Union Agriculture & Farmers Welfare leh Rural Development changtu minister a kawm a, rua chungchanga a hmachhawpte a hrilh a; rua hmanga Mizoram mai ni lo, India hmarchhak bial pum leh ṭhenawm ramte thlenga an ṭhatpui theih dan tur te, chutiang atana a hmachhawpte leh hmalak dante a hrilh. Scheme awm sa aṭang mai ni loin, scheme thar, project thar leh special package hial pawh ruahman a ngaih tur thu a sawi. Mizoram Chief Minister hian rua hi an flagship programme a nih thu a lo sawi tawh a, hemi hmanga hlawhtlin ngei a tum ruh hle tih a chiang. Rua chungchang a fakna lamah IAS hna bansana buaipui tham a nih thu te, hmar chhaka helna tihreh theihna hmanrua a nih thute a sawi tawh a. Hei hi raw ṭhatzia leh din chhuahpui theih a nihzia a sawina a nih hmel. Tunah kan state hotupa ber chuan Union Agriculture minister a hmu a, chutah chuan rua chu Mizoramin a ṭhatpui theih dan tur sawipui mai a duhtawk lo a, India hmar chhak bial pumin a ṭhatpui dan tur a sawi a, chutah chuan tawp mai ni loin India ram pawn pawh sawi kêpin ṭhenawm ramte thlenga an ṭhatpui dan tur a sawi. Engpawhnise kan CM hian ama remhriatna leh ṭhahnemngaihna aṭanga sawi chhuak mai a ni lo ang tih a rin theih a, kan ramin a hlawkpui dan mai piah lama kan ṭhenawm state-te leh kan ṭhenawm ramte hialin a ṭhatpui dan turte thlengin a sawi thei a, mithiamte nen an sawiho tawh ngei ang tih a rin theih. Tunah chuan Mizoram mipui pawhin mau leh rua hi a dinchhuahpui theih ang tih hi kan hre tlang tawh a, a taka thawha sorkarin a kalpui hlan hi mipuiin an nghakhlel a ni. Kan state hotupa sawi angin keimahni, kan ram, kan ṭhenawm state leh ṭhenawm ramte thlengin a ṭhatpui hun hi a nghahhlelhawm khawp mai.", "summary": "Mizoram Chief minister chuan tun hnai khan Union Agriculture & Farmers Welfare leh Rural Development changtu minister a kawm a, rua chungchanga a hmachhawpte a hrilh a, rua hmanga Mizoram mai ni lo, India hmarchhak bial pum leh ṭhenawm ramte thlenga an ṭhatpui theih dan tur te, chutiang atana a hmachhawpte leh hmalak dante a hrilh. Scheme awm sa mai ni lo, project thar leh package hial pawh ruahman a ngai tur thi a sawi. CM hian mau hmanga hlawhtlin ngei a tum ruh tih a chiang a, rua a faknaah IAS hna basan phah tih te, hmar chhak helna tih reh tihte a sawi tawh a, tunah India hmar chhak bial pumin a thatpui dan tur a sawi a, duh tawk mai lokn India ram pawn pawh sawi kepin thenawm ramte thlenga an thatpui dan tur a sawi. Engpawhnise, CM hian sawi chhan tha tak a nei ang tih a rin theih a, mi thiamte nen an sawiho tawh ngei ang tih a rin theih. Mipuiin kan hre tawh a, a taka sorkarin a kalpui kan nghakhlel a ni." }, { "summarization_id": "1085", "url": "https://theaizawlpost.org/afghanistan-ah-hmeichhia-ten-university-rap-thei-lo/", "file_name": "SMizo_9_13-02", "original_text": "Thlasik chawlh zawh hnuah Afghan university te chu hawn a ni leh tan ta a, mahse, hmeichhia te tan chuan lungchhiat thlak niin an tel ve phal loh zui a ni zel ta thung. Nikum khan higher education ministry chuan hmeichhe zirlaite chu class an kal ve phalsak an nih tawh dawn loh thu a puang a, kum 2021 a Taliban tena Kabul an lak hnua hmeichhe zirlai te kal zel an phalna chu an chawk chhia a ni. “Tunah chuan engmah lo mai ka ni ta” tiin fourth-year computer science zirlai chuan a sawi a. “Ka tum chu university zawh a, master tihzui leh a, chumi hnuah PHD tihzui leh a ni a Ram tan, kan ram mi te tan theihtawpa thawh ve tum ka ni a, tunah chuan engmah tihtheih ka nei dawn ta lo,” tiin a sawi. A hma lawk thla kalta kha chuan amah leh a thiante chuan graduation hun atana inpuahchahna te an sawikhawm hlawm a nia. Hmeichhia tam tak te chu an tap hawm hawm a, an unaupa leh thian mipa tena zirlai an chhunzawma class an kal lai chu rilru na takin an thlir liam hlawm. Kum 19 leka upa hmeichhia Atefa chu Herat khawpuia computer science student a ni a, university entrance exam paltlang hlimhlawl niin website developer nih tum a ni a, mahse, tunah chuan engkim a tawp vek. “Exam a hlawhtling ngei turin ka thiante nen theihtawp tak meuh meuh kan chhuah a, mahse, kan tum leh chak kan ni thei dawn ta lo, a tawp ta,” tiin a sawi. Taliban te chuan thuneihna an chan hnuah hmeichhiate dik leh chanvo leh zalenna te chu a tahtawlin an hmet tawm nasa tial tial a. Nikum khan secondary school-ah hmeichhiate an kal an remti tawh lo bawk a, tunah university an kal a remti lo leh a ni. Taliban te chuan sawifiahna an neihah dress code bawhchiatna tih te, fund tam tawk lo tihte syllabus te chu Islamic nena inmila zawka siamrem phawt ngai tihte chu chhuanlama an hman tlanglawn a ni. Mahse, thil chiang tak awm nia sawi chu Muslim puithiam Taliban supreme leader Hibatullah Akhundzada thrawn petu ber ber te chuan hmeichhiate hnathawh leh zirna an kalpui chu remti lo bur tura an tih vang tia sawi a ni. A hma pawhin university te chuan mipa leh hmeichhia te chu thuthran tir mai piah lamah a hranin class an pe sa tawh a. “Hijab khum ru an tih chuan, lawm takin kan khum mai a. Class hrangin nei rawh u an tih pawhinlawm takin kan zawm leh mai a, kan zir theihna a nih chuan engkim lawm takin kan zawm mai,” tiin Kabul university-a hmeichhe zirlai pakhat chuan a sawi a. Mipa te pawhin hrehawm an ti tho va, university kal leh chu hmeichhe tel lo chuan mithi vui ang mai an nih thu sawiin, “mipa te hmang chauhin ram i siam thei lo” tiin zirlai mipa pakhat chuana sawi a, “Rit phur inchhawk turin hmeichhia te nena thawhhona tha kan mamawh a ni,” a ti bawk. Lungawilohna chhete te lantir a ni a, mahse, lianthama kalpui ngam an awm lo. Taliban te chu Quran ah hmeichhia te zirna an kalpui khapna inziahna hrilh hre tura cho te pawh an awm bawk a. Mahse, langsar taka ti ngam an awm chuang lo.", "summary": "Thlasik chawlh hnuah Afghan University e chu hawn a ni leh tan ta a, mahse hmeichhia e chu an tel ve phal loh zui zel a ni thung. Kum 2021 a Taliban ten Kabul an lak hnu a kalzel an phalna chu an titawp a, hmeichhe tamtak lehkha zir tur a dream sang tak nei te an chu an duhthusam an tihtawp sak a, an hmakhua an lo suangtuah ve zawng zawng te, theihtawp an chhuah na te pawh an tihchhiat sak vek a, hmeichhia te chuan rilru na takin mipa te zirna in a an kal lai chu an lo thlir a ni. Mipa te pawhin hmeichhia te tel lo a sikul kal chu nuam an tih bik loh thu an sawi. Hetia an tih nachhan ni a an sawi chu dress code bawhchhiat, fund tam tawk lo, syllabus siamthat phawt ngai tih te ani a. Heihi hmeichhia te chuan pawm lo in, mipa leh hmeichhia te chu class hran an pe tawh a, hijab khum tur a an tih leh an khum bawk a, an hotupa ber hian hmeichhia te hnathawh leh zirna in kalpui hi a remtihloh bur vang zawk ani an ti." }, { "summarization_id": "1086", "url": "https://theaizawlpost.org/palestinian-ten-sum-tam-zawk-ngiat/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "Sum thahnem tak dollar million tel tehmeuh bakah West Bank-a ram zau zawk an thuhnuaia dah chu Palestinian tena ram pathum US, Saudi Arabia leh Israel te nena inremna a awm theih nana ngiat an neih zingah a tel. Palestinian Authority (PA) officials te chuan Riyadh-ah Saudi official te nen inbiakna an nei a, he mi hnu hian US official te nena inbiakna an nei leh ang. Americans te chuan Israel-Saudi inzawmna tha a awm theih nana inremna chhinchhiahtlak a awm theih nan hma a la mek zel bawk a. Washington-in a hming ziah hna tur niin inremna kaihhnawih zingah Saudi-in a duh ngawih ngawih US nena security deal liantham pawh zawrh tel zingah a tel a. Mahse, inremna siam tum chuan harstana hrang hrang paltlang tur a nei nghal teuh thung. “Awlsam takin hun rei lo te chhungin inremna siam nghal theih a nih kan ring lo,” tiin White House National Security Adviser Jake Sullivan chuan a sawi a. Mahse, tun hnaia Middle East a inzawmna hrang hrang siamthat mek karah Americans te hmalakna kal zelah inremna siam theih beiseina a lian hle a. American official te chuan Riyadh mai bakah Ammman leh Jerusalem te pawh tun hnaiah an tlawh a ni. US President Joe Biden chuan Saudi-Israel deal chu nakum lawka inthlan hmachhawn turah voters te laka a foreign policy hlawhtlinna tia a sawi theih tur a ni bawk a. Saudi Arabia chu Arab leh Islamic world leader a ni a. Mahse, kum 1948 a Israel state a pian hnuah official-in pawmna a la nei hauh lo thung. Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu chuan inremna a awm ngei theih beiseiin thla kalta pawh khan, “History a thil thleng pawimawh kan tawng dawn a ni,” tiin a lo sawi tawh bawk. Israel chu ram anga official-a a pawm a nih chuan Saudi Arabia chuan US lakah advanced weapons phutin hei mai bakah hain civil nuclear programme kalpui a phut bawk thung. Inremna siam a nih chuan Israel chuan hlawkna chang dawn thungin Gulf superpower nen sumdawnna leh defence lama thawh dunna nei thei dawnin helai bial velah inhriatthiamna tha zawk a thleng thei dawn bawka ngaih a ni. “Inremna siam tumte hi security leh trade agreements te a ni deuh ber a. Kum 2023 chhung ngei hian Saudi chuan telve ngei a duh tih kan hmu tawh a ni,” tiin Diana Buttu, Palestinian negotiating team a legal adviser chuan a sawi. Mahse, inremna tak tak a awm theih dawn chuan Israeli te chuan Palestinians te lakah thil phalna an lantir ngei a ngai thung dawna ngaih a ni a. Chu mai bakah Saudi Crown prince Mohammed bin Salman, kingdom fe facto ruler chuan a mipuite tun hma atanga Israel teithei lo leh Palestinian cause ngaihven te chu a hmin a ngai ang tih a ni bawk. Chumai bakah President Biden pawhin Palestinians tena hlawkna an chan remtih theih nan a Democratic party chhungah thlawpna a mamawh dawn bawk a. Party chhungah tam tak chuan Saudis te human rights record chhe lutuk avangin leh Yemen indona aa chetdan an duh loh avangin sawiselna an nei nasa thung. Chumai bakah tuna Israel sorkjar mek extreme nationalist te chu West Bank a buaina tipunluntu angah leh Israel ngei pawh tingelnghet lotu nia an ngaih an ni bawk. Riyadh a inbiakna neihah hian Palestinian top officials te President Mahmoud Abbas hnimhnai ber ber PA’s intelligence chief, Majed Faraj, leh Hussein al-Sheikh, secretary-general of the Palestine Liberation Organisation te an tel a ni. Saudi in tuna rawtna a siam angah chuan – West Bank a hmun thenkhata tuna Israel thuuna awm mek 1990 chova Oslo peace accord in Area C a tih te chu Palestinian Authority te kuta dah te, West Bank a Israel in settlement a siam zel tihtawp te, kum 2016 atanga Palestinian Authority te sum lama puihna tihtlem tana kum thum kaltaa tihtawpsak vek tawh chhunzawm te leh kum khatah tanpuina $200 million tal pek te, East Jerusalem a US consulate Donald Trump hunlaia khar tawh dinthar leh te, Israel leh Palestinian te inbiakna kum 2014 a tihtawp tawh chunzawm leh te a tel. Inremna a awm theih nan hian Saudi kaihhruai in kum 2002 khan Arab Peace Initiative kalpui a lo ni tawh bawk a. Chumi hnuaiah chuan Arab world ten Israel pawmin, Israel te chuan Palestinian state West Babnk leh Gaza an awmpna chhuahsanin East Jerusalem chu Palestinian capital ah an pawm tur a ni tih a ni. Kum 2020 khan Arab ram pathum – UAE, Bahrain leh Morcocco te chuan Israel te nen US kaihhruaina hnuaiah President Trump hunlaiin inremna an lo siam tawh bawk a. Hetih lai hian Palestinians te thil ngiat chu Netanyahu coalition sorkar a ultranationalists te chuan an hnawl ngei dawna ngaihna a awm thung.", "summary": "Sum thahnem tak dollar million tel tehmeuh bakah West Bank-a ram zau zawk an thuhnuaia dah chu Palestinian tena ram pathum US, Saudi Arabia leh Israel te nena inremna a awm theih nana ngiat an neih zingah a tel. Palestinian Authority(PA) Officials te chuab Riyadh-ah Saudi te nen inbiakna an nei a, hemi hnu hian US Officials te nena inbiakna an nei leh ang. Americans te chuan Isarael-Sadi inzawmna tha a awm theih nana inremna a awm theih nan hma an la mek zel bawk. Washington-in a hming ziah hna tur niin inremna kaihhnawih zingah Saudi-in a duh ngawih ngawih US nena security deal liantham pawh zawrh tel zingah a tel a. Mahse, inremna siam tum chuan harstana hrang hrang paltlang tur a nei nghal teuh thung. “Awlsam takin hun rei lo te chhungin inremna siam nghal theih a nih kan ring lo,” tiin White House National Security Adviser Jake Sullivan chuan a sawi a. Mahse, tun hnaia Middle East a inzawmna hrang hrang siamthat mek karah Americans te hmalakna kal zelah inremna siam theih beiseina a lian hle a. US President chuab Saudi-Israel deal chh nakum lawka inthlan hmachhawn turah voters te laka a foreign policy hlawhtlinna tia a sawi theih tur a ni. Saudi chu Arab leh Islamic world leader a ni. Israel PM chuan inremna a awm ngei theih beiseiin inremna a awm chuan Israel chuan hlawkna a chang dawn a ni. Mahse inremna tak tak a awm dawn chuan Israeli te chuan Palestinians te lakah thil phalna an lantir ngei a ngai thung. Biden pawhin Palestinians tena hlawkna an chan remtih theih nan a party chhungah thlawpna a mamawh dawn bawk. Chumai bakah tuna Israel sorkar mek nationalist te chh West Bank a buaina tipunluntu angah leh Israel ngei pawh tingelnghet lotu nia ngaih an ni bawk. Inremna a awm theih nan hian Saudi kaihhruaiin kum 2002 khan Arab Peace initiative kalpui a lo ni tawh a, chumi hnuaiah chuan Arab World ten Israel pawmin, Israel te chuan Palestinian state leh Gaza an awpna chhuahsanin East Jerusalem chu Palestinian capital ah an pawm tur a ni tih a ni. Palestinians te thil ngiat chu Netanyahu coliation sorkar a ultranationalist te chuan an hnawl ngei dawna ngaihna a awm thung." }, { "summarization_id": "1087", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6122", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25.15", "original_text": "Lunglei Thalaiin lungawi lohna lantir tum Mizoram NewsLunglei Thalaiin lungawi lohna lantir tum admin 03-Nov-2024 02:57 PM Lunglei Thalai Pawl hruaitute chuan nimin (2.11.2024) khan Lunglei Press Club-ah press conference neiin, NH 302, Lunglei leh Tlabung inkar kawng siam hnathawh a muan lutuk avangin lunglawi lohna lan tir an tum thu sawiin, 'A tul a nih chuan hnathawktute pisa khar sak thlenga hmalak tum a ni,' an ti. Lunglei Thalai Pawl hruaitute chuan Lunglei leh Tlabung inkar kawng sial hna chu NHIDCL hnuaiah BRN company-ten an thawh mek thu sawiin, 'Duhthusama hna an thawh loh avangin a ruaitu leh contractor-te chungah lungawi lohna lantir kan tum. Pawl hrang hrang aiawhten he kawng sial hna thawh hi thahnemngai takin vil thin mahse hmasawnna duhawm zawk emaw lungawithlak zawk hmuh tur an nei ngai lo,' tiin NHIDCL leh an hnuaia contractor-te chuan he kawngpui sial that hna hi an vei tak tak lo nia a lan thu an sawi. NH 302 sial hnathawh muang lutuk avang hian mipuiten kum li chhung chu harsatna nasa tak an lo tawk tawh nia sawiin Lunglei Thalai Pawl hruaitute chuan, 'Fur lo thlen leh hunah pawh kan buai chhunzawm leh dawn/ Phairuang Lei leh Tuichawng Leite hi tun dinhmunah hmalak na awm miah lo ang a la ni. Lunglei Municipal Council huam chhungah pawh hmalakna a la tlem hle,' an ti. Lunglei Thalai Pawl hruaitute chuan ngun taka an zirchian hnuah NHIDCL leh BRN Company-te chuan anmahni pualin khawl leh hnathawktu ruai loin, inthlahdah takin a remchang apiang hnathawk turte pawtkhawma an namnul mai mai nia an hriat thu an sawi a, kawngpui rotling, a nih dan tur ang a siam a nih ngei theih nan theihtawp chhuah thar leh an tum thu sawiin, an hmalaknaah hian, Lunglei mipui, khawthlang lam khua zawng zawngte leh Zoram mipuite thlawpna an ngen.", "summary": "Lunglei Thalaiin lungawi lohna lantir tum. Lunglei Thalai Pawl hruaitute chuan nimin (2.11.2024) khan Lunglei Press Club-ah press conference neiin, NH 302, Lunglei leh Tlabung inkar kawng siam hnathawh a muan lutuk avangin lunglawi lohna lan tir an tum thu sawiin, 'A tul a nih chuan hnathawktute pisa khar sak thlenga hmalak tum a ni,' an ti. NHIDCL leh a hnuaia contractor te chuan he kawngpui sial ṭhat hna hi an vei tak tak loh thu sawiin an hnathawh muan avangin mipuiten harsatna an tawk an ti. Lunglei Municipal Council huam chhung pawh an hmalakna a muan thu sawiin Lunglei Mipui, Khawthlang lam khua zawng zawng thlawpna an ngen." }, { "summarization_id": "1088", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "C&I Minister in hmanpui Federation of Industries in North Eastern Region (FINER) bultumin nimin khan ‘International Conference on MSMEs in North East’ chu nimin khan Aizawl-a I&PR Auditorium-ah neih a ni. He Conference hi Commerce & Industries changtu Minister F. Rodingliana chuan hmanpuiin Mizoram chu Agro-based leh Horticulture based industries tan theihna (Potential) nasa tak neih ni mahse haichhuah loh a la nih thu a sawi a, hei vang hian sawrkar kal mek chuan chutiang haichhuah nan leh mi taima te dinchhuah veh nan ‘Bana kaih’ (Hand holding) policy a duangchhuak ta tih a sawi a. MSME te tan sawrkar chu anmahni puih turin a ding reng dawn tih sawiin, tunah pawh hian sumchang thlai (cash crop); Aieng, Sawh-thing leh Hmarcha chingtu te tan ruahmanna felfai tak siam niin, anmahni dawmkanna tur sum pawh budget dah a ni tih a sawi a bawk. C&I Minister chuan Mizoram chu tlangram a nih thu leh inkalpawhna kawngpui te a tha tawk lovin kum khatah ni 100 chuang te ruah a sur bawk nen, industry din leh project han kalpui nan sum sen pawh sang deuhvin, MSME Policy leh Guidelines pawh State dang leh hmun danga an hman ang te hi hman ve diak diak thei loh chin a awm thu a sawi a, amaherawh chu India rama state ralmuang ber, lehkhathiam tamna leh Sakhaw khat leh Culture khat vuan kan nihna hian thiltih a ti awlsam a. Mizoram Sawrkar pawh MSME te tan a inhawng zau em em a, anmahni tanpuina tur leh dawmkanna tur policy tha tak tak a nei bawk a ni, tiin India ram state dang leh India ram pawn lama MSME te chu Mizorama lo kal a, industry lo din a, tualchhung mi MSME te leh sawrkar nena thawkho turin a sawm a ni. He Conference-ah hian Mizoram chhung leh pawn lama Entrepreneur te bakah Entrepreneurship lama tui zirlai naupang MZU leh College hrang hrang 5 atanga telin thupui pawimawh tak tak zirho a ni.", "summary": "C&I Minister in hmanpui FINER bul tumin 'International Conference on MSMEs in North East' chu Aizawl ah neih a ni. Conference-ah hian Commerce & Industries Minister chuan hmanpuiin Mizoram chu Agro-based leh Horticulture based industries tan theihna nasa tak nei mahse haichhuah loh a la nih thu a sawi a, hei vang hian 'Bana kaih' policy a awm thu a sawi. MSME te tan sawrkar chu a awm reng thu a sawi bawk. C&I Minister chuan an harsatnate sawiin an duh anga policy pawh hman vek a nih theih loh thu a sawi a, mahse Sakhaw khat leh Culture khat kan nih avangin thil tih a awlsam thu a sawi bawk. He Conference ah hian Mizoram chhung leh pawn lama Entrepreneur te bakah hetiang zirlai MZU leh College 5 atanga telin thupui pawimawh zirho a ni." }, { "summarization_id": "1089", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103989", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "PHE Minister chuan engineer-te fuihin, mipui tana hnathawka hlawh la an ni tih hre reng turin a fuih a; hlawh phu loa in leh lo nei ṭha an nih vanga mipuiin an hnung lama an nuih leh nuih loh inen lêt turin a chah.Mizoramah hian engineer-te awmna sorkar department changtu minister-te hian engineer-te hi an fuih a nih pawhin ṭawngkam tluang pangngaiin an fuih mai ṭhin a, tun ṭuma PHE minister hi chuan a ruh langin engkim a sawi a, siam ṭhat duhna vang a nih ngei hmel e.Engineer zingah mahni hnaa rinawm leh thawk ṭha em em ṭhahnem tak an awm a, heng mite hian fak an phu a, an phu ang fakna erawh an dawng lo fo. A chhan nia lang chu mipui hian engineer hi kan phek en a, engineer zingah mahni hlawh phu loa hausa an tam a, hnathawk ṭha tawk lo eng emaw zat an awm avangin a thawk ṭha chhunte pawhin fak an hlawh lo fo a, hei hi chu a pawi khawp mai.Chutih rualin PHE minister fuihna thu hi engineer lam hian huatah la loin inen letna atan hmang se a ṭha khawp mai a, mipuiin engineer an hmuh dante pawh hi thlak a ngai a, chumi thlak theitu tur chu a engineer-te bawk hi an ni. Mipui nawlpuiin sorkar hnathawk hlawh zat inangah engineer-te hausa tura an ngai ngawt maite hi a fel lo a, he ngaihdan her remtir theitu chu engineer-te hi an ni.Mizoram sorkar hnathawk zinga hnathawk nasa ber pawl chu engineer-te tho hi an nih hmel a, chuti chunga engineer-te'n sawisel an tawh leh chhan ni ṭhin hi chu engineer ṭhenkhatte vang a nih hmel. Sorkar sum eiruk hreh miah lo, hnathawh ṭha hmuh tur awm bawk si lo engineer hi an awm a, sorkar hna dik taka thawha neih phak loh tur in leh thil dang an nei bawk a, mipui tan chuan sawisel an nuam hle ṭhin.Minister-in engi-neer-te a fuihnaṭawngkam hi huata lak theih khawpin a chiang fek fawk a; nimahsela hei hiṭhahnemngaihna au hla niin a lang a, engineer-te tlawn ṭhin minister a nih loh hmel a, hei pawh hi hmasawnna anga chhiar theih a ni awm e. A pawimawh ber erawh chu engineer rualte hian minister ṭhahnemngaihna hi a takin bawhzui se, Mizoram hmasawnna ruhrel duangtu leh a taka hnathawktu chu engineer-te an ni si a. PHE Minister chuan engineer-te fuihin, mipui tana hnathawka hlawh la an ni tih hre reng turin a fuih a; hlawh phu loa in leh lo nei ṭha an nih vanga mipuiin an hnung lama an nuih leh nuih loh inen lêt turin a chah.Mizoramah hian engineer-te awmna sorkar department changtu minister-te hian engineer-te hi an fuih a nih pawhin ṭawngkam tluang pangngaiin an fuih mai ṭhin a, tun ṭuma PHE minister hi chuan a ruh langin engkim a sawi a, siam ṭhat duhna vang a nih ngei hmel e.Engineer zingah mahni hnaa rinawm leh thawk ṭha em em ṭhahnem tak an awm a, heng mite hian fak an phu a, an phu ang fakna erawh an dawng lo fo. A chhan nia lang chu mipui hian engineer hi kan phek en a, engineer zingah mahni hlawh phu loa hausa an tam a, hnathawk ṭha tawk lo eng emaw zat an awm avangin a thawk ṭha chhunte pawhin fak an hlawh lo fo a, hei hi chu a pawi khawp mai.Chutih rualin PHE minister fuihna thu hi engineer lam hian huatah la loin inen letna atan hmang se a ṭha khawp mai a, mipuiin engineer an hmuh dante pawh hi thlak a ngai a, chumi thlak theitu tur chu a engineer-te bawk hi an ni. Mipui nawlpuiin sorkar hnathawk hlawh zat inangah engineer-te hausa tura an ngai ngawt maite hi a fel lo a, he ngaihdan her remtir theitu chu engineer-te hi an ni.Mizoram sorkar hnathawk zinga hnathawk nasa ber pawl chu engineer-te tho hi an nih hmel a, chuti chunga engineer-te'n sawisel an tawh leh chhan ni ṭhin hi chu engineer ṭhenkhatte vang a nih hmel. Sorkar sum eiruk hreh miah lo, hnathawh ṭha hmuh tur awm bawk si lo engineer hi an awm a, sorkar hna dik taka thawha neih phak loh tur in leh thil dang an nei bawk a, mipui tan chuan sawisel an nuam hle ṭhin.Minister-in engi-neer-te a fuihnaṭawngkam hi huata lak theih khawpin a chiang fek fawk a; nimahsela hei hiṭhahnemngaihna au hla niin a lang a, engineer-te tlawn ṭhin minister a nih loh hmel a, hei pawh hi hmasawnna anga chhiar theih a ni awm e. A pawimawh ber erawh chu engineer rualte hian minister ṭhahnemngaihna hi a takin bawhzui se, Mizoram hmasawnna ruhrel duangtu leh a taka hnathawktu chu engineer-te an ni si a.", "summary": "PHE Minister chuan engineer-te fuihin, mipui tana hnathawka hlawh la an ni tih hre reng turin a fuih a; hlawh phu loa in leh lo nei ṭha an nih vanga mipuiin an hnung lama an nuih leh nuih loh inen lêt turin a chah. Engineer zingah mahni hnaa rinawm fak phu tak tak an awm a, an phu ang fakna erawh an hmu lo. A chhan nia lang chu mipui hian engineer hi kan phek en a, an zingah mahni phu loa hausa an tam a, heng mite vang hian fak phu te'n fak an hlawh loh phah. Chutih rualin PHE minister fuihna thu hi engineer lam hian insiamthat nan hmang se a tha khawp mai. Tichuan mipui pawhin engineer kan en dan a dang deuh ang. Mizoram sorkar hnathawk zinga thawk nasa ber pawl an ni a, sawisel pawh an hlawh hma." }, { "summarization_id": "1090", "url": "https://theaizawlpost.org/candidate-ah-piyush-goyal-hausa-ber/", "file_name": "SMizo_15_17-02", "original_text": "Thawhtannia Lok Sabha inthlan thawh ngana neih zawh takah khan candidate 695 an awm a, canddiate tin te sum neihzat chawhrual chu Rs 3.65 crore niin candidate langsar tak zingah Rahul Gandhi, Smriti Irani, Karan Bhushan Singh leh Chirag Paswan te pawh an tel a ni. Candidate 695 zinga 227 (33%) chu crorepatis an ni a. Candidate 86 te chuan asset Rs 5 crore chunglam an nei a, candidate 73 te chuan Rs 2 crore leh Rs 5 crore inkar an nei a, candidate 162 te chuan Rs 50 lakh atanga 2 crore an nei a, candidate 175 te chuan asset Rs 10 lakh atanga Rs 50 lakh nei thungin candidate 199 te chuan Rs 10 lakh hnuai lam an nei thung. Maharashtra-in candidate ngah berin 126 a nei a, Crorepati pawh ngah berin 87 an awm bawk a, constituency 13 huam chhunga mi an ni hlawm. Uttar Pradesh-in dawtin candidate 144 an awm a, crorepati 53 awmin constituency 14 huam chhung a ni thung. West Bengal-in candidate 88 neiin crorepati 20 a nei a, constituency 7 huamchhung a ni thung a. Bihar pawhin candidate 89 neiin crorepati 27 an awm a, constituency 5 huamchhung a ni a, Jharkhand-in candidate 54 neiin crorepati 21 awmin constituency 3 huamchung a ni a, Odisha in candidate 40 neiin crorepati 13 leh constituency 5 huamchhung a ni thung a. Jammu and Kashmir in candidate 22 neiin crorepati 4 an awm a, constituency khat chauh a ni thung a, Ladakah pawhin candidate 3 a nei a, pahnih chu crorepati niin constituency khat a ni bawk. Independent candiate 291 awmin chuta tanga 48 lai chu crorepati an ni a. Party ang chuan Bhjaratiya Janata Party (BJP) te chuan candiddate 40 neiin chung zinga 36 te chu crorepati an ni a. Bahujan Samaj Party (BSP) ten 46 candidates an neihah 20 chu crorepati an ni a, Congress ten candidate 18 neiin 15 chu crorepati an ni thung a, Samajwadi Party (SP) ten candidate 10 neiin crorepati vek an ni thung, Shiv Sena (UBT) ten candidate 8 an neihah 7 chu crorepati an ni bawk a, Vanchit Bahujan Agadi (VBA) ten 10 neiin 7 crorepati an ni a, Shiv Sena ten paruk an neihah an vaiin crorepati an ni vek a, TMC ten 7 an neihah 6 crorepati an ni bawk a, RJD ten 4 an neihah an 4 in crorepati an ni a, BJD ten 5 an enihah 4 chu crorepati an ni bawk. Lok Sabha inthlan thawh ngana a candidate zingah BJP candidate Anurag Sharma UP a Jhansi a ding leh Managing Director, Shree Baidyanath Ayurved Bhawan Pvt Ltd ni bawk chu hausa berin Rs 212 crore a nei a. Maharashtra a independent a ding Bhiwandi Nilesh Bhagwan Sambare chu pahnihna niin Rs 116 crore a nei a. Piyush Goyal chu hausa ber pathumna niin Rs 110 crore a nei bawk. Goyal hi Union Minister of Commerce, Industry, Consumer Affairs and Food and Public Distribution ni lai mek niin Mumbai North ah a ding a ni. Candidate rethei zual zingah Jammu and Kashmir a Baramulla seat chuhtu independent candidate Mohammad Sultan Ganaie chuan Rs 67 a nei a, Bihar a Muzaffarpur a independent a ding Mukesh Kumar pawhin asset Rs 700 a nei bawk a, West bengal Hoohly seat chuhtu independent Surajit Hembram chuan Rs 5,427 a nei a, Baramulla seat a independent candduate Mehraj Uddin Najar pawhin Rs 10,000 a nei bawk a, hengte hi a rethei zualte an ni.", "summary": "Lok Sabha inthlan thawh ngana neih zawh takah khan candidate 675 an awm a, an sum neih zat chawhrual hi Rs3.65 crore niin chung zinga 227 chu crorepatis an ni. Candidate langsar tak zingah Rahul Gandhi, Smriti Irani te an tel a. Maharastra-in candidate ngah berin 126 an nei a constituency 13 huam chhung ami an ni, Uttar Pradesh-in dawtin 144 an awm a, constituency 14 huam chhung a ni thung. Independent candidate 291 an awm a, chung zing 48 lai chu crorepati an ni. Lok Sabha inthlan thawh ngana neih zawh tak ah BJP candidate Anurag Sharma chu hausa berin Rs 212 crore a nei a, Nilesh Bhagwan Independent a ding chu pahnihna niin Rs 116 crore a nei a, Piyush Goyal hi pathumna niin Rs 110 crore a nei a ni." }, { "summarization_id": "1091", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5830", "file_name": "SMizo14_24-01", "original_text": "Zan lama kumtling lo len tha ti lo Mizoram NewsZan lama kumtling lo len tha ti lo admin 24-Sep-2024 03:56 PM Young Mizo Association, Sub-Headquarters, Lunglei chuan an huam chhunga branch leh group YMA hruaitute hnenah lehkhathawnin, zan lama naupang kum tling lo leng chhuak an tam lohna atan a theih ang anga duty insiam turin an ngen. YMA. Sub. Hqrs, Lunglei chuan, 'Central YMA atanga ngenna kan hmuh angin, tun laiin khawpui leh thingtlang lamah, zan lama naupang khaw laia leng vâk hmuh tur an thahnem hle. Naupang kum tling lo, zan lama khaw laia tei vel mai maiteah hian ruihhlo leh sual danga inhnam hnawihna kawngka a inhawng zau hle. A huhova insual rawn leh pawi khawihnate pawh a thleng fo thin rêng a ni,' an ti. YMA group leh branch-te mahni huam chhung theuhah, tulna avang ni loa naupang kum tling lo, zan lama leng chhuak tam lo tura inzirtirna kalpui theuh tura ngenin YMA. Sub. Hqrs, Lunglei chuan, 'Branch chanchinbu leh thil dang remchang hmanga inzirtirna hi uar taka kalpui nise,' tiin a theih ang anga zan lam pawh duty insiama hma la turin an ngen. YMA. Sub. Hqrs, Lunglei chuan heng naupangte hi nakina kan ram leh hnamin a mamawh tur leh a chhawr tur an nih thu tarlangin, 'Kan la thlamuanpui turte an nih avangin, tun atanga an himna kan ngaihtuahpui a, an hun kal zel tur atana hma thlir êng kan neihpui hi a tul tak zet tawh. kan inngenna hi tihlawhtling hram turin kan inngen a ni e,' an ti.", "summary": "Young Mizo Association, Sub Headquarters, Lunglei chuan an huam chhunga branch leh group YMA hruaitute hnenah lehkha thawnin, zan lam a naupang kum tling lo leng chhuak an tam lohna atan a theih ang anga duty insiam turin an ngen. Zan lama khawlaia leng vak te zingah hian ruihhlo leh sual danga inhnamhnawih na kawngka a zau hle a, heng naupangte hi nakin a kan ram leh hnam hruaitu tur te an nih avangin hum sual an dai loh nan Branch tin te chu a remchang apiangah inziritirna tam thei ang ber kalpui theuh turin a hriattir." }, { "summarization_id": "1092", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Serchhip District-a VC by-election neihna turah Draft Electoral Roll tarchhuah a ni Serchhip District-a Village Council pahnih, Serchhip Chhim Veng leh New Serchhip North VC-a by-election neih tur inbuatsaihna atan nimin khan Draft Electoral Roll tarchuah niin inthlanna neih hun tur erawh State Election Commission (SEC) Mizoram in a hranin a la rawn ruahman dawn a ni. Serchhip Chhim Veng Village Council leh New Serchhip North Village Council-a by-election neih tur inbuatsaihna atana Draft Electoral Roll hi nimin khan Serchhip District Bawrhsap leh District Election Officer Paul L. Khuma chuan Serchhip DC Meeting Hall-ah tlangzarhin, Serchhip District-a Village Council pahnih-ah by-election hi neih a nih dawn thu leh heng VC pahnih te hi VC dinglai an boral avanga Seat ruak a ni tih a sawi a. Electoral Roll ennawn hna thawh tur leh by-election neih tura mawhphurhna nei te chu mahni hna theuh ah theihtawp chhuah turin a chah bawk a ni. District Bawrhsap chuan Draft Roll tarchhuah tak dinhmun tlangpui sawiin, Chhim Veng Village Council leh New Serchhip North Village Council-ah hian Seat 5 ve ve awmin General Seat 4 leh Reserve Seat pakhat an nei a. Heng VC pahnih ah hian General Seat pakhat ve ve ruakin heng Seat ruak pakhat hnawhkhahna atan hian By-election hi neih a ni dawn a. Draft Electoral Roll tarchhuah atanga a lan danin Chhim Veng Village Council huamchhungah hian In 257 awmin Vote nei mipa 422 leh hmeichhia 432, an vaiin 854 an awm a, Polling Station pakhat awmin New Serchhip North Village Council-ah hian In 479 awmin Vote nei mipa 778 leh hmeichhia 835, an vaiin 1613 an awm bawk a, Polling Station pathum a awm thung a ni. Serchhip Election Officer Gaston Vanlalhriatpuia chuan kumin July 1-a kum 18 tling chin (July 1, 2006 leh a hmalam a piang) te tan hming thun belh theih a nih dawn bakah hming paih leh siamthat ngai te tan Form 3, 4 leh 5 hmanga dil tur a nih thu a sawi a. Dilna hi Serchhip Chhim Veng leh New Serchhip North-a VLO hnen atangin Vawiin, July 25, 2024 atanga July 31, 2024 thlengin lachhuaka thehluh theih a ni anga, heng dilna te hi August 1, 2024 atanga August 8, 2024 chhungin ERO leh AERO ten chingfelin August 13, 2024-ah Final Electoral Roll chu tarchhuah a ni anga, State Election Commission in inthlanna neih hun tur chu ala rawn ruahman tur thu a sawi bawk a ni. Serchhip District-ah hian tun dinhmunah Village Council 54 awmin 26-Serchhip (ST) AC-ah VC 20; 27-Tuikum (ST) AC-ah VC 18 leh 28-Hrangturzo (ST) AC-ah VC 16 te an ni a. Serchhip District chhunga VC Seat tamna ber chu Thenzawl East VC niin Seat 9 a awm a, Vote nei thei 3189 an awm a, VC Area pakhat a Vote nei tlemna ber chu Vanchengte VC neiin Vote nei mi 86 an awm a, VC Seat 3 an nei bawk a ni.", "summary": "Serchhip District-a VC by-election neihna turah Draft Electoral Roll tarchhuah a ni. Inthlan hun tur erawh SEC Mizoram in a hranin a ruahman ang. Draft Electoral Roll chu Paul L.Khuma chuan tlangzarhin VC dinglai boral avanga Seat ruak a ni tih a sawi. Inthlana mawhphurtute chu theihtawp chhuah turin a chah bawk. Bawrhsap chuan Draft Roll tarchuah tak dinhmun tlangpui sawiin heng VC pahnih ah hian seat 5 ve ve awmin seat khat ve ve hnawh khah tur a ni. Chhim Veng VC huam chhungah hian in 257 awmin vote 854 a awm a, Pollins Station pakhat a awm. New Serchhip Nort ah hian In 479 awmin vote 1613 a awm a, Polling Station pathum a awm thung. July 1-a kum 18 tling chinte tan hming thun belh theih a nih dawn bakah hming paih leh siamthat ngai te tan Form 3, 4 leh 5 hmanga dil tur a ni. Dilna hi Serchhip Chhim Veng leh New Serchhip North-a VLO hnen atangin Vawiin, July 25, 2024 atanga July 31, 2024 thlengin lachhuaka thehluh theih a ni ang. Serchhip District ah hian tun dinhmunah Village Council 54 a awm." }, { "summarization_id": "1093", "url": "https://theaizawlpost.org/assembly-hnalak-cancel-tum-lo-cancel-phutin-punkhawm-tum/", "file_name": "SMizo_1_15-02", "original_text": "Mizoram Legislative Assembly Secretariat hotute chuan tunhnaia an hnalak chu dan dik thlapa kalpui a nih avangin cancel leh chi ah an ngai lo tih an sawi a. He hnalak cancel leh phuttu zirlai pawl pawh an dinna ngaiah dingin July 7 hian Assembly House kawtah punkhawm an tum.Mizoram Legislative Assembly Secretariat chuan an hnuaia hna hrang hrang – assistant, translator, UDC leh LDC lak hi ‘The Mizoram Legislative Assembly Secretariat (Recruitment and Conditions of Service) Rules 1995 as amended’ ang thlapa lak a ni tih a sawi a. Hnalakna atan hian dan angin chanchinbu – Mizo Aw leh Dingdi ah 2023 January 25 & 26 ah advertisement chhuah a ni a, form thehluh hun tawp atan February 24 bituk niin, LDC bik hi a tirah post 8 a ruah laiin sum inrenchemna avangin post 5 lak tura tih a ni a, sum dinhmun a ziaawm hnu leh, a bikin Assembly Committee hrang hrang an active chhoh tak avangin post 8 lak zawk nise, tia rel leh a ni a. Corrigendum siamin February 22 khan Mizo Aw leh Dingdi ah vek advertisement chhuah leh a ni, tiin a sawi. Application form thehluh hun tawp hi March 20 thleng pawhsei a ni a, post 8 lakna atana application thehluh hun tawp chhuah a tlai tak chhan hi Budget Session lai a nih bakah Session zawhah Session kaihhnawih hna tam tak a awm avangin, chu lamah chuan ni engemawzat an inburbun a, advertisement chhuah leh hi a tlai ta hret tih Secretariat hotute hian an sawi. Heti chung hian mi 2369 in dilna an thehlut a, extension chhuah tlai leh hian hna diltu zat lamah nghawng a nei lo nia a lan thu an sawi bawk. Hna hrang hrangah hetiang hian form la chhuak zat leh exam tur ang exam zo (complete) chu – translator: 827 -159, assistant: 2540 – 453, UDC: 1610 – 310, LDC: 3055 – 712 a ni tih sawiin, Mizoram Legislative Assembly Secretariat hi Indian Constitution Article 187 hnuaiah secretarial staff hrang nei tura tih a ni a, recruitment rules leh service condition pawh he Article hnuai veka thuneihna nei a nih angin, tha a tih angin a kalpui thin tih a sawi a ni. ‘Mizoram Legislative Assembly Secretariat-a hnalak chungchanga pawl thenkhatin hma an la hi thil tha duhna a nih avangin lawmawm kan ti a. Nimahse, an duh dan anga appointment hi cancel leh a nih chuan dan ang thlapa lak an nih avangin court-ah kal se Secretariat lam hian kan hneh dawn lo reng reng a. Hei vang hian cancel leh chi ah kan ngai lo,’ Assembly Secretariat hian a ti. Exam-a marks leh mahni answer paper-te pawh a duh tan RTI hmanga dil theih reng a ni tih a sawi. Assembly Secretariat lam insawifiah hnu, July 5 chawhnu khan Mizo Zirlai Pawl, Mizo Students’ Union, Hnampual Zirlai Pawl leh Aizawl City College Students’ Union chu thukhawmin, Mizoram Legislative Assembly Secretariat hnalakah chhungkhat laina induhsak bikna a awm avanga cancel tura ngenna in awmzia a neih loh chuan July 7 zing dar 8.30 hian Mizoram Assembly House kawtah punkhawm nise, an ti a. Mizo zirlai zawng zawng leh thalai hna zawng mekte tel vek turin an sawm a ni.", "summary": "Mizoram Legislative Assembly Secretariat hotute chuan an hnuaia hna hrang hrang- Assistant, Translator, UDC leh LDC lak hi dan ang thlapa lak ani tih a sawi a, chuvang chuan cancel leh chi ah a ngai lo tih an sawi a. He hna lak cancel leh tur a phuttu zirlai pawl pawh an dinna ngaiah dingin Assembly House kawt ah an pungkhawm. Hnalakna atan hian dan angin chanchinbu-Mizo Aw leh Dingdi ah adverstisement chhuah a ni a, LDC post 8 dilna form thehluh hun tawp atan February 24 a bituk phawt a, a hnu ah an thu thlak leh in Budget Session lai anih avangin form thehluh hun tawp hi March 20-ah an sawn leh a ni. Heti chung hian mi 2369 in dilna an thehlut a exam pawh recruiment rules leh service conditon ang thlap a kalpui a nih avangin an appointment hi cancel leh chi anih tawh loh thu a sawi. Exam-a mahni marks leh answer paper-te pawh a duh tan RTI hmanga ddil theih reng ani tih a sawi. Hetiang a an insawifiah hnu pawh hian zirlai pawl hrang hrang te chu chhungkhat laina induhsak bikna a awm ngei ni a an la hriat avangin July 7 khan Assembly House ah duhlohna lantir nan an pungkhawm a ni." }, { "summarization_id": "1094", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_17_summarization", "original_text": "Common Services Center (CSC) kum 15-na lawm Mizoram-a Common Services Center (CSC) te chuan nimin khan Aizawl-a I&PR Auditorium-ah an din champha kum 15-na an lawm. CSC dincham lawmna hunah hian chawhma lamah Village Level Entrepreneur (VLE) titha te pahnih C Lalrindika, Kolasib District leh Lalramdinmawia Hringngen, Aizawl District te chawimawina hun hman a ni a. Chawhnu lamah State Guest House-ah CSC-te leh India Oil Corporation Ltd-a Distributor ten Mou Sign runpui neiin IOC hnuaia LPG distributor te leh CSC mi 30 vel ten inremna thuthlung an ziak a. He inremna thuthlungin a tum ber chu LPG distributor awm lohna khuaah CSC ten mipui te awlsam zawk nan LPG an lo sem thei tawh dawn a. CSC pakhat in Distributor hnen atangin vawikhat lakah bur 7 zel a lak theih bakah New Gas Connection leh Booking te pawh a tih sak nghal thei dawn a ni. CSC te hi Ministry of Information and Communication Technology (MietY) hnuaiah kum 2009 atang khan mipui ten awlsam zawka sawrkar an dawr theih nan a din a ni a. CSC te hian service hrang hrang Sawrkar Service Tribal, Income, Residential Certificate, Aadhaar, Banking,Digipay, Mini ATM, Pan Card, Mobile recharge, Insurance hrang hrang, PM Welfare scheme, Agriculture, Health, Education leh Skill, Legal, Grameen e-store, Tours & travels te leh a dang te mipui hnenah service an pe a, Mizoram-ah CSC 1126 awm mekin nikum Financial Year chhungin CSC ten service hrang hrang atangin pawisafai cheng vbc. 69 chuang an thawkchhuak a ni.", "summary": "Common Services Center (CSC) kum 15-na lawm Mizoram-a Common Services Center (CSC) te chuan nimin khan Aizawl-a I&PR Auditorium-ah an din champha kum 15-na an lawm a, Village Level Entrepreneur (VLE) titha C Lalrindika, Kolasib District leh Lalramdinmawia Hringngen, Aizawl District te an chawimawi. Chawhnu lamah State Guest House-ah CSC-te leh India Oil Corporation Ltd-a Distributor ten Mou Sign runpui neiin inremna thuthlung an ziakin he inremna ina tum ber LPG distributor awm lohna khuaah CSC kaltlang in LPG an sem thei dawn ni, chu mai bakah CSC pakhat in Distributor hnen atangin vawikhat lakah bur 7 zel a lak theih bakah New Gas Connection leh Booking te pawh an thei dawn a ni. CSC te hian service hrang hrang Tribal, Income, Residential Certificate, Aadhaar, Banking,Digipay, Mini ATM, Pan Card, Mobile recharge, Insurance hrang hrang, PM Welfare scheme, Agriculture, Health, Education leh Skill, Legal, Grameen e-store, Tours & travels te leh a dang te service an pe thin a Mizoram-ah CSC 1126 awm mekin nikum Financial Year chhungin CSC ten service hrang hrang atangin pawisafai cheng vbc. 69 chuang an thawkchhuak a ni." }, { "summarization_id": "1095", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4972", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_9/2/25", "original_text": "Sorkar laipui chuan Covid-19 hri lêng avanga inkharkhip hun chhung chu kar hnih atan a pawtsei leh ta. Hetihlai hian ruahmanna tharte siamin a hlauhawm dana zirin a inthlah dul hret hret a, Mizo­ram pawh Green Zone-ah awmin lockdown avanga inkhuahkhirhna tam tak chu thlah dul a ni ta.Mizoram sorkar pawhin lockdown kalpui chhunzawm zel dan tur a duang ve nghal bawk a, a hma ai chuan mipui an zalen tawh dâwn tih a chiang. Lirthei veivak a tam sawt ang a, khawlaiah mipui an vak chhuak ṭan ang a; state pawn lama tangkhangte an lo haw ve chiah nen, tun hi inven uluk a ṭul hun a ni awm e.Inkharkhipa inkhung reng theih a ni lo a, sorkar hnathawkte anga thawh loh pawha hlawh la reng thei lo hi mi tam zawk an ni. Eizawnnaah an kal chhuah a ngai a, hnathawka an tei chhuah a ṭul tawh a; nimahsela a hmaa kan hlauh leh ṭih em em mai Covid-19 hri hi a hlauhawm ngaiin a la hlauhawm reng tih leh, kan ṭhenawm ram leh state-ah a la lêng mêk zel tih kan hriat tel a ṭha hle.Sorkar chuan kan dam khawchhuahna a ngaihtuah a ngai a, economy lam vên a ṭul bawk si avangin hreh tak chungin loh theih lohna avangin lockdown hi a thlah dul hret hret a, hei hi zalenna dár a vaw ta tihna a ni lo a, kha leh chen kan insûm tawhna leh thu kan awih tawhna kha a thlawn a chan mai lohna turin, fimkhur takin hun i hmang chhunzawm zel ang u. Sorkar laipui chuan Covid-19 hri lêng avanga inkharkhip hun chhung chu kar hnih atan a pawtsei leh ta. Hetihlai hian ruahmanna tharte siamin a hlauhawm dana zirin a inthlah dul hret hret a, Mizo­ram pawh Green Zone-ah awmin lockdown avanga inkhuahkhirhna tam tak chu thlah dul a ni ta.Mizoram sorkar pawhin lockdown kalpui chhunzawm zel dan tur a duang ve nghal bawk a, a hma ai chuan mipui an zalen tawh dâwn tih a chiang. Lirthei veivak a tam sawt ang a, khawlaiah mipui an vak chhuak ṭan ang a; state pawn lama tangkhangte an lo haw ve chiah nen, tun hi inven uluk a ṭul hun a ni awm e.Inkharkhipa inkhung reng theih a ni lo a, sorkar hnathawkte anga thawh loh pawha hlawh la reng thei lo hi mi tam zawk an ni. Eizawnnaah an kal chhuah a ngai a, hnathawka an tei chhuah a ṭul tawh a; nimahsela a hmaa kan hlauh leh ṭih em em mai Covid-19 hri hi a hlauhawm ngaiin a la hlauhawm reng tih leh, kan ṭhenawm ram leh state-ah a la lêng mêk zel tih kan hriat tel a ṭha hle.Sorkar chuan kan dam khawchhuahna a ngaihtuah a ngai a, economy lam vên a ṭul bawk si avangin hreh tak chungin loh theih lohna avangin lockdown hi a thlah dul hret hret a, hei hi zalenna dár a vaw ta tihna a ni lo a, kha leh chen kan insûm tawhna leh thu kan awih tawhna kha a thlawn a chan mai lohna turin, fimkhur takin hun i hmang chhunzawm zel ang u. Sorkar laipui chuan Covid-19 hri lêng avanga inkharkhip hun chhung chu kar hnih atan a pawtsei leh ta. Hetihlai hian ruahmanna tharte siamin a hlauhawm dana zirin a inthlah dul hret hret a, Mizo­ram pawh Green Zone-ah awmin lockdown avanga inkhuahkhirhna tam tak chu thlah dul a ni ta. Mizoram sorkar pawhin lockdown kalpui chhunzawm zel dan tur a duang ve nghal bawk a, a hma ai chuan mipui an zalen tawh dâwn tih a chiang. Lirthei veivak a tam sawt ang a, khawlaiah mipui an vak chhuak ṭan ang a; state pawn lama tangkhangte an lo haw ve chiah nen, tun hi inven uluk a ṭul hun a ni awm e. Inkharkhipa inkhung reng theih a ni lo a, sorkar hnathawkte anga thawh loh pawha hlawh la reng thei lo hi mi tam zawk an ni. Eizawnnaah an kal chhuah a ngai a, hnathawka an tei chhuah a ṭul tawh a; nimahsela a hmaa kan hlauh leh ṭih em em mai Covid-19 hri hi a hlauhawm ngaiin a la hlauhawm reng tih leh, kan ṭhenawm ram leh state-ah a la lêng mêk zel tih kan hriat tel a ṭha hle. Sorkar chuan kan dam khawchhuahna a ngaihtuah a ngai a, economy lam vên a ṭul bawk si avangin hreh tak chungin loh theih lohna avangin lockdown hi a thlah dul hret hret a, hei hi zalenna dár a vaw ta tihna a ni lo a, kha leh chen kan insûm tawhna leh thu kan awih tawhna kha a thlawn a chan mai lohna turin, fimkhur takin hun i hmang chhunzawm zel ang u.", "summary": "Sorkar laipui chuan Covid-19 hri lêng avanga inkharkhip hun chhung chu kar hnih atan a pawtsei leh niin Mizoram pawh Green Zone-ah a awm avangin inkhuahkhirhna tam tak thlah dul a ni. Chutihrualin lirthei veivak leh khawlaiah mipui kal chhuak an tam sawt ang a, state pawn lama tangkhangte an lo haw ve chiah nen, tun hi inven uluk a ṭul hun chiah a ni. Sorkar hnathawkte anga thawhloh pawha hlawh la reng theilo mi tam zawk an nih avangin eizawnnaah an kal chhuah a ngai a;mahse a hmaa kan hlauh leh ṭih em em Covid-19 hri hi a hlauhawm ngaiin a la hlauhawm reng tih kan hriat tel a ṭha hle. Sorkar chuan kan dam khawchhuahna a ngaihtuah a ngai a, economy lam vên a ṭul bawk si avangin hreh tak chungin loh theihlohna avangin lockdown hi a thlah dul hret hret a, kha leh chen kan insûm tawhna leh thu kan awih tawhna kha a thlawn a chan mailohna turin,fimkhur takin hun i hmang chhunzawm zel ang u." }, { "summarization_id": "1096", "url": "https://theaizawlpost.org/alabama-ah-nitrogen-gas-hmangin-tihlum/", "file_name": "SMizo_7_13-02", "original_text": "US State Alabama chuan tualthattu Kenneth Eugene Smith chu nitrogen gas hmangin an tihlum a, capital punishment atana nitrogen gas hman hmasak ber a ni. Kum 58-a upa Smith chuan Supreme Court-ah tum hnih appeal a siam chu a hlawhchhampui ve ve hnuah tihhlum a ni ta a ni. Kum 2022 khan Alabama chuan Smith hi lethal injection hmanga tihhlum a lo tum tawh a, a hlawhchham hlauh thung. Smith hi kum 1989-a preacher nupui Elizabeth Sennett a that a ni. Death Penalty Information Center chuan Smith chu khawvel puma pure nitrogen gas hmanga tihhlum hmasak ber tiin a sawi a. Alabama leh US state pahnih dangte chuan misual uchuakte tihhlum nana lethal injection te hmuh tur a van tak zel avangin a aiah nitrogen hypoxia chu hman an rem ti a ni. Tihhlum a nih lai entir hian media member panga te chu Holman Correctional Facility, Atmore-ah hriatpuitu ni tura phurh an ni a. Nitrogen gas chu a mask-ah tihluh a nih hnuah Smith chu nui sakin a chhungte amah en rengtute lam chu enin a bu nghauh a ‘Ka hmangaih che u’ tih a lantir zui a. Mita hmutute chuan minute hnih atanga minute li vel chu a vial a, chumi hnuah minute nga vel chhung thawk la hawk hawka a awm hnuah a thi zui tiin an sawi. Nitrogen gas te oxygen tel lova hip luh chuan taksaa cell te tithi nghalin thihna a thlen zui nghal thei a ni. Alabama Governor Kay Ivvey chuan Smith thih thu a puang zui a. “Kum 30 chuang zet system game a khelhpui hnuah Smith chuan a thiltihsual rapthlak tak chhanna a hmu ta” tiin a sawi a. “Elizabeth Sennett family te chu kum tam tak hnuah leh channa nasa tak an neih hnuah an hahdam thei tawh ang,” tiin a sawi bawk. Attorney General Steve Marshall chuan nitrogen gas hman chu ‘tha leh intihhlum nana remchang zawk’ tiin a sawi a, ‘Justice lantir a ni’ tiin a sawi zui bawk. Alabama thuneitute chuan court filing an neihnaah Smith chuan second rei lo teah hriatrengna a hloh thu sawiin minute rei lo te hnuah a thi zui tiin an ziak lang a ni. Smith kha March 1998-a Sennett dollar 1,000 hlawha tihhlumnaa inhnamhnawih pahnih zinga pakhat a ni a. Smith chuan Sennett kha inchhunga meichhemna bulah a awmah leh nghawngah vitin a thih hnuah pawh inrawk tum tena an tih ang takin a kalsan a ni. Sennett that tura ruaitu chu a pasal Charles Sennett niin leiba ngah lutuk Pathian thusawi niin a nupui thihna atangin insurance money lak theih a inbeisei vang a ni a. Charles Sennett chu a hnuah a nupui thihna investigation neih laiin amah a intihlum a ni. Smith a thurualpui John Forrest Parker chu kum 2010 khan tihhlum a lo ni tawh a. Trial neihnaah Smith chuan Sennett an thah laiin a hmunah a awm ve thu leh mahse kutthlaktu a ni lo a inti tlat thung. Sennett fapa Charles Sennett Jr chuan media interview a neihnaah Smith chu khawngaihna a neih bik loh thu a sawi a. “Mi thenkhat ten amah tihhlum ve kher a ngai hleinem an ti a” tia sawiin, “Ka nu kha tawrh dan tur a zawt bik lo. An that tawp mai a, tum tam an vit a ni” tiin a sawi.", "summary": "US State Alabama chuan kum 1989-a thusawitu nupui thattu Kenneth Eugene Smith chu nitrogen gas hmangin an tihlim, heihi capital punishment atana nitrogen gas hman hmasak ber a ni. Kum 2022 khan Smith hi lethal injection hmanga thihlum an lo tum tawh a an hlawhchham a ni. Alabama Governor chuan Smith-a thih thu hi puang in, mit a hmutute sawi dan chuan minute 4 vel a vial a, minute nga vel a thawk hawk hawk hnu ah a thi zui an ti. Nitrogen gas te oxygen tello a hip luh anih chuan taksa a cell te a tithi nghal a, reilo te ah an thin zui a ni. Governor chu a tihsual tuartu te chhungkua chu an hahdam thei tawh dawn thu a sawi. He tualthahna inhnamhnawih te hi mi pathum an ni a, pakhat hi amah a inti hlum a, pakhat hi 2010 khan tihhlum alo ni tawh a ni. A victim te chhungkua chuan an nu ber an thah dawn lai khan an khawngaihna an neih miah loh avangin hetia tihhlum an ni hi an khawngaih bik loh thu an sawi a ni." }, { "summarization_id": "1097", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "CM-in Champhai Tlangsam-a Winery a tlawh Chief Minister Lalduhoma chuan nimin khan Champhai Tlangsam hmuna Champhai Grape Growers Society te Winery tlawhin Society hotute a kawm nghal bawk. Champhai Grape Growers Society hotute hian Chief Minister hnenah hian Grape Wine an tharchhuahte hlawk zawk leh zau zawka an hralhchhuah theih nan sawrkar hmalakpuina an lo ngen a. Grape Wine chu Food Item a nih anga zalen taka hralh theih an duh thu leh License-Vendor System pawh mumal zawka kalpui an duh thu an lo thlen bawk a ni. Chief Minister Lalduhoma chuan Grape Growers Society te chu an Grape leh Wine dehchhuah hralhna kawngah sawrkarin thahnem a ngaihpui hle a ni tih hre tura chahin, an thilsiamte awmze nei leh hlawk zawka an hralh theih nan hma an lak dawn thu leh Grape chauh ni lovin thlai dang atanga siamchhuah thilte pawh an ngaihtuah tel dawn tih a hrilh a. Mizoram sawrkar chuan Flagship Programme - ‘Bana kaih - Hand Holding Policy’ hmangin kuthnathawktute khaichhuah a tum mek tih sawiin, he Policy hnuaia hamthatna te pawhin an mamawh dan a zirin an dil thei tih a hrilh bawk a ni. Chief Minister hian nimin khan Champhai hi thlengin MZP Assembly a hmanpui hnuah Champhai Grape Growers Society te Winery hi a tlawh a, nizan khan Champhai-ah hian riakin Vawiin hian Serchhip a rawn pan leh dawn a ni.", "summary": "CM-in Champhai Tlangsam-a Winery a tlawh CM chuan Champhai Grape Growers Society te Winery tlawhkn Society hotute a kawm nghal bawk. Anni chuan Sawrkar hmalak puina an lo ngen a, Grape Wine chu Food Item a nih anga zalen taka hralh theihna License- Vendor System mumal zawka kalpui an duh thu an thlen bawk. CM chuan sawrkarin thahnem a ngaihpuizia hrilhin 'Hand Holding Policy' chungchang pawh sawihmuhin an mamawh dan azirin an dil theih thu a hrilh." }, { "summarization_id": "1098", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Serchhip-ah Central CIC lo kal Central Chief Information Commissioner (CIC) Heeralal Samariya chuan niminpiah khan Serchhip rawn tlawhin Serchhip District chhunga SPIO leh SAPIO zawng zawngte nen inkawmna hun an hmang. Serchhip DC Pisapui Hall-ah inkawmna ah hian Serchhip District chhunga RTI kalpui dan thlirletna neiin Danin a phut anga RTI zawhnate a hun taka chhanna pek a nih theihna tura hma an lak dan leh harsatna an tawh sutkian dan turte ngaihtuah a ni a. CIC chuan sawrkar hnathawh danah langtlang taka thil tih a pawimawh thu leh mipuiten thil thleng engkim an hriat theihna tur dikna an neih thu te, chu an dikna chanvo an chan theihna tura SPIO leh SAPIO-te mawhphurhna pawimawh zia te a sawi a. He huna tel te chu vantlang mipui zinga RTI zirtirna kawngah hma la uar tura chahin, RTI chhanna tihkhawtlaia a awm loh nan sawrkar Department hrang hrangte thawhhona leh inpawhna tha zawk neih a tul thu a sawi bawk a. “Right to Information Act hi mipui sawrkar siamna hmanraw pawimawh tak a ni a, Official-ten hei hi kan hriat a, dan leh inkaihhruaina uluk taka kan zawm a tul a ni,” a ti bawk. He hun hi Mizoram Information Commission-a Secretary H. Dolianabuaia chuan kaihruaiin Mizoram CIC John Neihlaia pawhin mawh-phurhna nei thuneihna hmangtu chuan a thil tih ah mawh a phur ngam tur a ni, tiin “Accountabilty leh transparency a awm chuan corruption a lo tlem dawn a ni,” a ti a. “He dan tha tak hi hmanraw tha tak a ni a, hman a ngai a, hman loh chuan tangkaina a nei lo,” a ti a. A hmang tangkaitu tur chu mipuite an nih thu pawh sawiin, mamawh nei an awm chuan thawktuten tha taka lo tih sak te pawh a tul thu leh huntiam chhunga chhan ngei thin tur a nih thu a sawi a, VCP te chu SPIO-ah leh Public Authority-ah puan an nih tawh thu a sawi bawk. He hunah hian Information Commissioner Mangjangam Touthang pawhin thu sawiin, zawhna leh chhanna hun hman a ni bawk.", "summary": "Serchhip-ah Central CIC lo kal CIC Commissioner Heeralal Samariya chuan Serchhip rawn tlawhin Serchhip District chhunga SPIO leh SAPIO zawng zawngte nen inkawmna hun an hmang. He inkawmnaah hian District chhunga RTI kalpui dan thlirletna neiin hmalak dan leh harsatna an tawh sutkian dan turte sawiho a ni. CIC chuan sawrkar hnathawh langtlang a pawimawhzia te, mipuiten an dikna chanvo an chan theihna tura SPIO leh SAPIO pawimawhna te a sawi. RTI zirtirna hma la uar tura chahin Department dang nena thawhhona pawimawhzia a sawi. He hun hi MIC a Secretary in kaihruaiin Mizoram CIC pawhin thu a sawi. \"Accountability leh transparency a awm chuan corruption a lo tlem dawn a ni\" tiin he dan pawimawhna a sawi a, VCP te chu SPIO-ah leh Public Authority ah puan an nih tawh thu a sawi bawk. He hunah hian zawhna leh chhanna hun hman a ni bawk." }, { "summarization_id": "1099", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_20_summarization", "original_text": "Darlawn-ah In 4 a kang Zirtawpni zan dar 11:50 vel khan Darlawn Lungverhkawn-ah kangmei chhuakin chenna In pali a kang a, vanneihthlak takin mihring thi leh hliam an awm lo. He vanduaina thlenga In kang hi Assam Type pahnih leh Concrete building pahnih a ni a, kangmei hi Zadailova In (Assam Type), a hnuai lam mi pakhat luahlai atanga intan nia hriat ni a, he In luahtu hi a awm loh avangin kangmei chhuah chhan hi chiang taka hriat a ni lo bawk. Darlawn Lungverhkawn hi Darlawn khawchhung laili a awm a ni a, In sak pawh a in hnaih hlawm avangin kangmei chhuak hian a man chak hle a, darkar khat hnu velah In dang kang kai tur dangin an thelh mit a, bungrua cheng nuai 91.7 hu vel a kangchhia nia chhut a ni.", "summary": "Darlawn Lungverhkawnah kangmei chhuakin chenna In pali a kang a, vanneihthlak takin mihring thi leh hliam an awm lo. He vanduaina thlenga In kang hi Assam Type pahnih leh Concrete building pahnih a ni a, kangmei hi Zadailova In (Assam Type), a hnuai lam mi pakhat luahlai atanga intan nia hriat ni a, bungrua cheng nuai 91.7 hu vel a kangchhia nia chhut a ni." }, { "summarization_id": "1100", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6150", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25", "original_text": "Kuhva rah leh heroin an man Mizoram NewsKuhva rah leh heroin an man admin 05-Nov-2024 06:13 PM Assam Rifles chuan Excise & Narcotics Department, Customs Preventive Force, Champhai leh Special Narcotics Police Station, CID (Crime), Aizawl tangkawp chuan nimin (4.11.2024) khan heroin leh kuhva rah eng emaw zat an man. Excise & Narcotics Department leh Assam Rifles tangkawp chuan heroin grams 56, cheng nuai 39.20 an man a, a kaihhnawihah Lalrinawma (43) leh Rohlupuii (35), Champhai nia inchhalte an man tel. Thubuai siam sak an ni. Customs Preventive Force, Champhai leh Assam Rifles tangkawp chuan Champhai Zoteah dan loa kuhva rah lakluh kgs. 5,600 manin, a kaihhnawiha mihring man an nei lo. Special Narcotics Police Station, CID (Crime) leh Assam Rifles tangkawp chuan Zembawk Kawnveng, Aizawlah heroin grams 27.790, cheng nuai 19.45 hua chhut an man a, a kaihhnawihah Zoramchhawna (54), Champhai khua nia inchhal an man tel. Zoramchhawna lakah hian thubuai ziahluh a ni.", "summary": "Kuhva rah leh heroin an man Assam Rifles chuan nimin (4.11.2024) khan heroin leh kuhva rah eng emaw zat an man. Excise & Narcotics Department leh Assam Rilfles ṭangkawp chuan heroin grams 56, cheng nuai 39.20 an man a, a kaihhnawihah mi pahnih man telin thubuai siam sak an ni. Champhai Zoteah dan lova kuhva rah lakluh kgs. 5,600 an man bawk. Zemabawk Kawnvengah heroin gram 27.790 leh a kaihhnawihah mi pakhat manin thubuai siam sak a ni." }, { "summarization_id": "1101", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6271", "file_name": "H-26-27/01/2025-.Bawngkawnah_kawng_an_khar_dawntxt.txt", "original_text": "Bawngkawnah kawng an khar dawn Mizoram NewsBawngkawnah kawng an khar dawn admin 16-Nov-2024 07:38 AM PWD National Highway Division-I te chuan NH-54 Bawngkawn - Durtlang peng traffic point leh Sairang peng traffic point inkar kawng siamthat hna an thawh dawn avangin ni 17.11.2024 (Pathianni) zing dar 7:00 atanga tlai dar 5:00 thleng helai kawng hi khar a ni dawn. Sorkar thuchhuah tarlan danin, Bawngkawn - Durtlang peng traffic point leh Sairang peng traffic point inkar kawng levelling dik loh avanga ruahtui/tuihawk inpaih chak tawk loin kumtin kawngpui tichhia a; mipui tana harsatna nasa tak a thlen fo thin. Hei hi sut kian ngei tumin helai kawng hi road engineering tha zawk nena siam that tum a ni. Kawngpui hi 'peg' khenga uluk taka thuah hnih (two layer)-a resurfacing hna thawh tur a ni. Road levelling uluk leh fimkhur taka tih a ngaih avangin ni 17.11.2024 zing dar 7:00 atanga tlai dar 5:00 thleng kawng siam hna hi thawh tur a ni a, lirthei engmah (emergency/ambulance damlo phur leh rikrum thila veivak te tiam loin) kaltlang theih lohva khar/block a ni ang. Hei hian lirthei leh mipui veivak tan rokhawlhna nasa tak a thlen theih dawn avangin helai kawngpui hmangtu zawng zawngte a theih anga lo inhmakhua turin hriattir an ni a, hnathawhna huamchhungah bungrua/lirthei engmah dah phal a ni lo. Sairang road atanga Ramhlun/Chaltlang lam kaltur leh Thuampui atanga Durtlang lama kalturte tan traffic point hel loin tlan theih a ni ang. Tin, Durtlang, Thuampui leh Zemabawk lama kal turte tan Ramthar Veng, Chite Veng, Bethlehem Veng leh ITI Veng leh Salem Veng lam atangin kal theih a ni.", "summary": "PWD National Highway Division-I te chuan Durtlang peng traffic point leh Sairang peng traffic point inkar kawng levelling dik loh avanga ruahtui/tuihawk inpaih chak tawk loin kumtin kawngpui tichhia a, mipui tana harsatna nasa tak a thlen fo avangin siam that hna thawh a nih dawn avangin, ni 17.11.2024 zing dar 7:00 atanga tlai dar 5:00 thleng helai kawng hi khar a ni dawn.Sairang road atanga Ramhlun/Chaltlang lam kaltur leh Thuampui atanga Durtlang lama kalturte tan traffic point hel loin tlan theih a ni ang. Tin, Durtlang, Thuampui leh Zemabawk lama kal turte tan Ramthar Veng, Chite Veng, Bethlehem Veng leh ITI Veng leh Salem Veng lam atangin kal theih a ni." }, { "summarization_id": "1102", "url": "https://theaizawlpost.org/pahnihnaah-liverpool/", "file_name": "SMizo_21_20-02", "original_text": "Pathianni zan khan English Premier League khelh chhunzawm a ni a, EPL leh Europa league lamah result tha lo an neih zawn hnuin Liverpool in result tha an nei ve leh ta a, Craven Cottage-a an khingpui Fulham chu 3-1 in an hneh. Liverpool rual hian Aston Villa pawhin hnehna an chang ve bawk. Craven Cottage-a lenglut Liverpool hian hnehna chan ngei tumin tan an khawh a, inkhel tan phat atangin an khingpuite na takin an nawr nghal. Goal thun tumin hlauhawm siam thin mah se beisei angin goal an thun hma lo thung. An hun tha an hlah zawn hnuin Reds hian free kick an hmu a, Trent Alexander-Arnold chuan top corner-ah mawi zetin a pet lut a, minute 32-naah hmahruaina goal a thun. Liverpool hian Arnold goal thun hi chawlhlawk hmain an venghim thei bik lova, chawlhlawk dawn tep-ah goal an chhuah. Fulham tan hian minute 45+2-ah vanneihthlak ang reng takin a pet goal a, an si phurh a sut. Chawlhlawk hnu lamah inkhel a hmuhnawm chhunzawm a, Liverpool in goal hnih an thun belh. Second half tantir minute 53-naah Ryan Gravenberch chuan Elliott hnen atanga ball a hmuh a khalh rem hnuin box atangin fuh zetin a pet kual lut a, hma an hruai nawn lehna goal a thun. An mualah an hnufual nawn leh hnuin Fulham hian an si phurh sut tumin tan an khawh nasa viau naa an hlawhtling zo tawh l An si phurh an sut thei lo a ni mai lova, goal an chhuah belh leh ta zawk. Diogo Jota chuan fuh taka ball a khalh luh hnuin a pet goal a, minute 72-naa goal thunin an hmahruaina a tizau. Jota goal thun hnu hian goal dang a luh belh thei tawh lova, Liverpool chuan 3-1 in hnehna an chang zui ta a ni. Fulham laka chak Liverpool hian khelh 33 atangin point 74 an hmu a, hmahruaitu Arsenal nen an point hmuh a inzat mek a, goal diference-a an chhiat zawk vangin Reds hi pahnihnaah an awm. Pathumnaa awm mek Manchester City chu Arsenal leh Liverpool te aiin an khel tlem zawk a. Point khata hmahruai thei dinhmun ah an ding mek. EPL-ah hian champion thei team pathum an awm mek a, champion tuma inum boruak a ngaihnawm hle a ni. Liverpool an chak rual hian palinaa awm mek Aston Villa chu an mikhual AFC Bournemouth lakah 3-1 in an chak a, palinaah an insawh nghet. Aston Villa hian Villa Park-a an mikhual Bournemouth lakah goal an chhuah hmasa a, Dominic Solanke chuan minute 31-naah penalty atangin mikhual team hmahruaina goal a thun. Goal chhuah hmasa zawkah tang mah se Morgan Rogers chuan chawlhlawk hmain an si phurh a sut a, chawlhlawk hnu lamah Moussa Diaby leh Leon Bailey ten Villa tan goal an thun leh a, an mualah 3-1 a hnehna changin, point thum hlu tak an hmu a, UCL an hnaih deuh deuh zel. Pathianni zana inkhel dangah him hram tuma tan khawh pahnih; Everton leh Nottingham Forrest te an inkhel a, Everton in an mualah si hnih faiin hnehna an chang. Everton tan hian Idrissa Gueye leh Dwight McNeil ten goal an thun a, an mualah point thum hlu tak an hmu a, him an hnaih zel. Pathianni zan hian Crystal Palace in West Ham chu 5-2 in an lo hneh ve bawk.", "summary": "Pathianni zan khan English Premiere League khelh chhunzawm a ni a, EPL leh Europa League lamah result tha lo an neih zawh hnuin Liverpool-in result tha an nei ve leh ta a, Craven Cottage-a an khingpui Fulham chu 3-1 in an hneh. Liverpool rual hian Aston Villa pawhin hnehna an chang ve bawk. Liverpool hian hnehna chan ngei tumin a tir atangin tan an khawh a, mahse beisei angin goal an thun hma lo thung. Chawlhlawk hma hian goa khat ve ve an khung a, chawlhlawk hnuah Reds hian goal hnih khungin hnehna an chang ta a ni. Liverpool hian khelh 33 atangin point 74-an hmu a, hmahruaitu Arsenal nen an point hmuh a inzat mek a, goal difference-a an chhiat zawk avangin Reds hi pahnihna ah an awm. Pathumnaa awm mek Manchester City chu Arsenal leh Liverpool te aiin an khel tlem zawk a, point khat a hmahruai thei dinhmun ah an ding mek, EPL-ah hian champion thei team pathum an awm mek a, an boruak a ngaihnawm hle a ni." }, { "summarization_id": "1103", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/117351", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_3/2/25", "original_text": "Tun hnai khan Serchhip sub-headquarters YMA leh Police-te ṭangkawp chuan Serchhip leh a chhehvela hnam dang awmte Inner Line Permit neihte an endik a, ILP nei lo, hmang dik lo leh ILP thi tawh mi 50 an hmu chhuak.Mizoramah ILP hman a ni a, ILP tel loin state pawna hnam dangte tan Mizoram chhunga luh leh hnathawh phal a ni lo. ILP nei tur hian hnam dangin anmahni maiin tih theih an nei lo a, Mizoram chhunga mite'n an sponsor a ngai a, Mizorama hnam dang ILP neite hi Mizorama miin an sponsor vek an ni.ILP hi a lem a awm niin an sawi ṭhin a, hmun ṭhenkhat aṭangin awlsam taka lei chhuah theih nia sawi a awm bawk. Hetihlai hian ILP lem leh ILP hralh hi man chhuah tak erawh an awm lo a ni mai thei a; nimahsela Mizoramah hian dan dik tak anga ILP pek chhuah pawh hi a tam tham hle a ni.Hnam dang hnena ILP pek an nih dawn hian a sponsor-tuin a hnathawh turte fel takin an tihsak ṭhin a, chutianga an thawk zui lo a nih chuan hnam dang mi man mai hi a tawk lo a, a sponsor-tu lam pawh hriattir a ṭha khawp mai. Hnam dangte ILP siamsak zung zung a, an khawsak zui dan ngaihsak leh loh phei chu thil fel lo tak a ni a, hnam tana thil pawi tak thlentirtu an ni thei tih an inhriat a ṭha khawp mai.Serchhip lama ILP endik a ni ang hian Mizoram hmun hrang hrangah ILP hi endik a ṭha hle mai a, police lam an indaih lo deuh a nih pawhin police-te kaihhruaina hnuaiah tlawmngai pawlte pawh an thawk chhuak thei zel a; dan anga ILP endik theite'n phungbawmah midangte sawmin Mizoram puma hnam dangte ILP neih hi endik ni se, ILP hman dik loh tam lutuk hi ngaimawh a hun takzet a ni. Tun hnai khan Serchhip sub-headquarters YMA leh Police-te ṭangkawp chuan Serchhip leh a chhehvela hnam dang awmte Inner Line Permit neihte an endik a, ILP nei lo, hmang dik lo leh ILP thi tawh mi 50 an hmu chhuak.Mizoramah ILP hman a ni a, ILP tel loin state pawna hnam dangte tan Mizoram chhunga luh leh hnathawh phal a ni lo. ILP nei tur hian hnam dangin anmahni maiin tih theih an nei lo a, Mizoram chhunga mite'n an sponsor a ngai a, Mizorama hnam dang ILP neite hi Mizorama miin an sponsor vek an ni.ILP hi a lem a awm niin an sawi ṭhin a, hmun ṭhenkhat aṭangin awlsam taka lei chhuah theih nia sawi a awm bawk. Hetihlai hian ILP lem leh ILP hralh hi man chhuah tak erawh an awm lo a ni mai thei a; nimahsela Mizoramah hian dan dik tak anga ILP pek chhuah pawh hi a tam tham hle a ni.Hnam dang hnena ILP pek an nih dawn hian a sponsor-tuin a hnathawh turte fel takin an tihsak ṭhin a, chutianga an thawk zui lo a nih chuan hnam dang mi man mai hi a tawk lo a, a sponsor-tu lam pawh hriattir a ṭha khawp mai. Hnam dangte ILP siamsak zung zung a, an khawsak zui dan ngaihsak leh loh phei chu thil fel lo tak a ni a, hnam tana thil pawi tak thlentirtu an ni thei tih an inhriat a ṭha khawp mai.Serchhip lama ILP endik a ni ang hian Mizoram hmun hrang hrangah ILP hi endik a ṭha hle mai a, police lam an indaih lo deuh a nih pawhin police-te kaihhruaina hnuaiah tlawmngai pawlte pawh an thawk chhuak thei zel a; dan anga ILP endik theite'n phungbawmah midangte sawmin Mizoram puma hnam dangte ILP neih hi endik ni se, ILP hman dik loh tam lutuk hi ngaimawh a hun takzet a ni.", "summary": "Tun hnaia Serchhip sub-headquarters YMA leh Police-te ṭangkawpin Serchhip leh a chhehvela hnam dang awmte Inner Line Permit neihte an endikah ILP neilo, hmang diklo leh ILP thi tawh mi 50 an hmu chhuak.Mizoramah ILP telloin state pawna hnam dangte tan Mizoram chhunga luh leh hnathawh phal a nilo a,ILP nei tur hian Mizoram chhunga mite'n an sponsor a ngai a, a sponsor-tuin a hnathawh turte fel takin an tihsak ṭhin a, chutianga an thawk zuilo a nih chuan hnam dang mi man mai duhtawklo a, a sponsor-tu lam pawh hriattir a ṭha khawp mai. Hnam dangte ILP siamsak zung zung a, an khawsak zui dan ngaihsak zuiloh hi thil fello tak a ni a, hnam tana thil pawi tak thlentirtu an ni thei tih an inhriat a ṭha khawp mai.Serchhip lama ILP endik a ni ang hian Mizoram hmun hrang hrangah ILP hi endik a ṭha hle mai a, police lam an indaih lo deuh a nih pawhin police-te kaihhruaina hnuaiah tlawmngai pawlten thawk chhuak se,ILP hman dikloh tam lutuk hi ngaimawh a hun takzet a ni." }, { "summarization_id": "1104", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9794", "file_name": "H-231-15/02/2025-mipui sum CMRF hmanna awm leh awm lo", "original_text": "MPCC chuan Chief Minister's Relief Fund (CMRF) aṭangin a thlàwna swab sample test kalpui an phût tih an puang a, \"CMRF for Covid-19-ah, Covid-19 vanga harsatna tâwkte ṭanpui nan cheng vbc. 20.90 zet chhûn luh a ni tawh,\" tiin a mamawhte a thlawna test tihsak an duh thu an sawi. Hetihlai hian CMRF zinga nuai 600 chuang chu sorkar sum zawk hmanna àwm takah hman a nih thu a sawi.Mizo mipuite'n sorkarin hripui a dona atan pawisa ṭhahnem tak CMRF-ah an chhung khawm a, Mizo ṭhalai zinga thiamna bik nei ṭhahnem tak hlawh nei loa hri dona atana thawk turin an inpe a, khawtlang mipuite 'Task Force' tih hming invuahin mahni inthâpin a thlawnin hna an thawk a, he hripui dona atan hian mipui­in an thawh hlawk hle a ni.Hetihlai hian hripui kai mek quarantine centre-a awmte RT-PCR test tih nan Rs. 2,500 leh TrueNat hmanga test atan Rs. 1,500  sorkarin a chawitir a nih chuan a fel lo hle a ni. Mi tumahin mahni duhthuin he hri hi an vei lo a, hri dona atan mipui pawisa thawh khawmin a la daih em em laia a vanduai bikte insengso tur zawnga sorkarin ruahmanna a siam a nih chuan thil fuh lo tak a ni.Hei bakah hian 'relief fund' hmanna âwm lo tak khawl leina atan leh thil dang atan sorkar hian sum a seng nual a, hei pawh hi ennawn a ṭha khawp mai. Sorkar damdawi-ina hman tur khawl leina atan mipui thawh khawm sum hman hi a inhmeh lo a, mipui thawhkhawm sum hmang hian hri vei mekte hi enkawl ni zawk se, sorkar hian a damdawi-in mamawh khawl leina tur hi chu a pawisa neih sain lei rawh se.Mizoram sorkar hian a pawisa neih sa sênna tur ni awm takah mipui sum thawh khawm CMRF aṭangin sum a theh chhuak a: Micro PCR Machine -  Rs. 3,19,83,830; RAT kit - Rs. 1,40,29,000; Directorate of Hos­pital & Medical Education, Aizawl leh Kolasib DC-te hman atan - Rs. 1,40,42,000 a theh chhuak a; sorkar sum hmanna âwm takah cheng nuai 600 vel zet mipui sum thawhkhawm zawk a hmang hlauh a, mipui zinga hripui veite chuan anmahni inenkawlna sum an chawi a ngai leh ta lawi si a ni.Sorkar hian a duhna zawnah chuan sum hi a nei lo hauh lo a, tunah hian mamawhna anga hman ṭhen theih SEDP hnuaiah ringawt pawh cheng nuai sang tam a la awm a, tuna a kal danah hi chuan hri vei mekte vanduaina belchhah turin inenkawlna senso a tumtir a ni ber a, a zialo ngawt mai. MPCC chuan Chief Minister's Relief Fund (CMRF) aṭangin a thlàwna swab sample test kalpui an phût tih an puang a, \"CMRF for Covid-19-ah, Covid-19 vanga harsatna tâwkte ṭanpui nan cheng vbc. 20.90 zet chhûn luh a ni tawh,\" tiin a mamawhte a thlawna test tihsak an duh thu an sawi. Hetihlai hian CMRF zinga nuai 600 chuang chu sorkar sum zawk hmanna àwm takah hman a nih thu a sawi.Mizo mipuite'n sorkarin hripui a dona atan pawisa ṭhahnem tak CMRF-ah an chhung khawm a, Mizo ṭhalai zinga thiamna bik nei ṭhahnem tak hlawh nei loa hri dona atana thawk turin an inpe a, khawtlang mipuite 'Task Force' tih hming invuahin mahni inthâpin a thlawnin hna an thawk a, he hripui dona atan hian mipui­in an thawh hlawk hle a ni.Hetihlai hian hripui kai mek quarantine centre-a awmte RT-PCR test tih nan Rs. 2,500 leh TrueNat hmanga test atan Rs. 1,500  sorkarin a chawitir a nih chuan a fel lo hle a ni. Mi tumahin mahni duhthuin he hri hi an vei lo a, hri dona atan mipui pawisa thawh khawmin a la daih em em laia a vanduai bikte insengso tur zawnga sorkarin ruahmanna a siam a nih chuan thil fuh lo tak a ni.Hei bakah hian 'relief fund' hmanna âwm lo tak khawl leina atan leh thil dang atan sorkar hian sum a seng nual a, hei pawh hi ennawn a ṭha khawp mai. Sorkar damdawi-ina hman tur khawl leina atan mipui thawh khawm sum hman hi a inhmeh lo a, mipui thawhkhawm sum hmang hian hri vei mekte hi enkawl ni zawk se, sorkar hian a damdawi-in mamawh khawl leina tur hi chu a pawisa neih sain lei rawh se.Mizoram sorkar hian a pawisa neih sa sênna tur ni awm takah mipui sum thawh khawm CMRF aṭangin sum a theh chhuak a: Micro PCR Machine -  Rs. 3,19,83,830; RAT kit - Rs. 1,40,29,000; Directorate of Hos­pital & Medical Education, Aizawl leh Kolasib DC-te hman atan - Rs. 1,40,42,000 a theh chhuak a; sorkar sum hmanna âwm takah cheng nuai 600 vel zet mipui sum thawhkhawm zawk a hmang hlauh a, mipui zinga hripui veite chuan anmahni inenkawlna sum an chawi a ngai leh ta lawi si a ni.Sorkar hian a duhna zawnah chuan sum hi a nei lo hauh lo a, tunah hian mamawhna anga hman ṭhen theih SEDP hnuaiah ringawt pawh cheng nuai sang tam a la awm a, tuna a kal danah hi chuan hri vei mekte vanduaina belchhah turin inenkawlna senso a tumtir a ni ber a, a zialo ngawt mai. MPCC chuan Chief Minister's Relief Fund (CMRF) aṭangin a thlàwna swab sample test kalpui an phût tih an puang a, \"CMRF for Covid-19-ah, Covid-19 vanga harsatna tâwkte ṭanpui nan cheng vbc. 20.90 zet chhûn luh a ni tawh,\" tiin a mamawhte a thlawna test tihsak an duh thu an sawi. Hetihlai hian CMRF zinga nuai 600 chuang chu sorkar sum zawk hmanna àwm takah hman a nih thu a sawi. Mizo mipuite'n sorkarin hripui a dona atan pawisa ṭhahnem tak CMRF-ah an chhung khawm a, Mizo ṭhalai zinga thiamna bik nei ṭhahnem tak hlawh nei loa hri dona atana thawk turin an inpe a, khawtlang mipuite 'Task Force' tih hming invuahin mahni inthâpin a thlawnin hna an thawk a, he hripui dona atan hian mipui­in an thawh hlawk hle a ni. Hetihlai hian hripui kai mek quarantine centre-a awmte RT-PCR test tih nan Rs. 2,500 leh TrueNat hmanga test atan Rs. 1,500  sorkarin a chawitir a nih chuan a fel lo hle a ni. Mi tumahin mahni duhthuin he hri hi an vei lo a, hri dona atan mipui pawisa thawh khawmin a la daih em em laia a vanduai bikte insengso tur zawnga sorkarin ruahmanna a siam a nih chuan thil fuh lo tak a ni. Hei bakah hian 'relief fund' hmanna âwm lo tak khawl leina atan leh thil dang atan sorkar hian sum a seng nual a, hei pawh hi ennawn a ṭha khawp mai. Sorkar damdawi-ina hman tur khawl leina atan mipui thawh khawm sum hman hi a inhmeh lo a, mipui thawhkhawm sum hmang hian hri vei mekte hi enkawl ni zawk se, sorkar hian a damdawi-in mamawh khawl leina tur hi chu a pawisa neih sain lei rawh se. Mizoram sorkar hian a pawisa neih sa sênna tur ni awm takah mipui sum thawh khawm CMRF aṭangin sum a theh chhuak a: Micro PCR Machine -  Rs. 3,19,83,830; RAT kit - Rs. 1,40,29,000; Directorate of Hos­pital & Medical Education, Aizawl leh Kolasib DC-te hman atan - Rs. 1,40,42,000 a theh chhuak a; sorkar sum hmanna âwm takah cheng nuai 600 vel zet mipui sum thawhkhawm zawk a hmang hlauh a, mipui zinga hripui veite chuan anmahni inenkawlna sum an chawi a ngai leh ta lawi si a ni. Sorkar hian a duhna zawnah chuan sum hi a nei lo hauh lo a, tunah hian mamawhna anga hman ṭhen theih SEDP hnuaiah ringawt pawh cheng nuai sang tam a la awm a, tuna a kal danah hi chuan hri vei mekte vanduaina belchhah turin inenkawlna senso a tumtir a ni ber a, a zialo ngawt mai.", "summary": "12th September,2020 MPCC chuan Chief Minister's Relief Fund (CMRF) aṭangin a thlàwna swab sample test kalpui an phût tih an puang a, \"CMRF for Covid-19-ah, Covid-19 vanga harsatna tâwkte ṭanpui nan cheng vbc. 20.90 zet chhûn luh a ni tawh\". Mizo mipuiten sawrkarin hripui a dona atan pawisa ṭhahnem tak CMRF-ah an chhung khawm a,Mizo ṭhalaite leh mi tlawmngai tam takte chuan hlawh nei loin hri do nan an feh chhuak bawk.Hetiangte a nih lai karah sawrkarin a pawisa neih sa sênna tur ni awm takah mipui sum thawh khawmsa cheng nuai 600 vel zet CMRF aṭangin damdawi in mamawh khâwl leina tur sum a theh chhuak. Hetihlai hian mipui sum thawh zawktuten anmahni inenkawlna sum an chawi a ngai a,quarantine centre-a awmte RT-PCR test tih nan Rs.2,500 leh TrueNAT hmanga test atan Rs.1,500 sawrkarin mipuite chawitir a tum a nih chuan a fuh lo hle." }, { "summarization_id": "1105", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/119846", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_4/2/25", "original_text": "MPC president chuan, tun hnaiah political party ṭhenkhatin policy leh programme an duan thar chu an policy tihhlawhtlin tum lam aiin, a thar duan chhuah hmanga mipui hîp tuma intlansiakna a nih thu a sawi. Hetihlai hian Congress party chuan thuchhuah siamin, MNF party chu policy mumal pawh nei lo, inthlan a hnaih apianga policy hming leh kalphung thlakah an puh.Political party-te hian policy an nei ṭhin a, chung zingah chuan Congress party-in flagship policy ang hiala an kalpui NLUP hi a langsar ber a ni awm e. NLUP hi a taka kalpui a ni ta a, rah ṭha tak tak a neih rualin hlawhchhamna ruam leh a kalpuitute tana mualpho phahna ang hialte pawh a keng tel. NLUP hi an sawi vul tehlul nen, a duang chhuaktu lamin an term hnihna an hman zawh hmain New Economic Development policy (NEDP) an sawi thar leh ta a, NLUP chu a duangtute ngeiin an duh khawp lo niin a puh theih.MNF khan Mizoram Intodelh Project (MIP) an kalpui a, an hlawhtlinpui lem lo tih hi mipui tam zawk ngaihdan a ni ang. Tunah hian MNF-in kut hnathawktute an hlawhtlin ngei theihna turin suma ṭanpuina (financial support) pek an tum thu a sawi a, Socio Economic Development Programme (SEDP) tia an vuah chu a kalpui dan tur pawh an ruahman fel vek tawh thu an sawi.Mizoram political party lian deuh pahnihte policy hmelhriat dan leh kalpui an tum dan en hian, a taka intodelna lam aiin mipui tihlawma an luta pawisa daha an vote neih an tum ber niin a puh theih. Political party-in mipui hnena a zawrh hi mipuite hnena sum pek let tumna lam hawi deuh vek a ni a, tun ang zela kan kal chuan Mizoram hian hma a sawn mawh hle ang tih a rin theih.Ramin policy a neih ṭhata a bawhzui ṭhat bawk chuan hma a sawn ṭhin a, India ram chhungah pawh policy nei ṭha state chu nasa takin a ṭhang. Mizorama pawisa lo lut zan en hian, a chhunga cheng mi nuai 10 bawr vel ṭha taka enkawlna khawp sum hi a lo lut a, hengte hi policy ṭha tak bawhzuina atan hman ni se, heti mai hi chu kan ni lo ang. Hmasawn tur chuan policy neih ṭhat a pawimawh a, mipui tihlawm tumna leh vote zawnna policy anga puh theih thil zawrh hi i sim tawh ang u. MPC president chuan, tun hnaiah political party ṭhenkhatin policy leh programme an duan thar chu an policy tihhlawhtlin tum lam aiin, a thar duan chhuah hmanga mipui hîp tuma intlansiakna a nih thu a sawi. Hetihlai hian Congress party chuan thuchhuah siamin, MNF party chu policy mumal pawh nei lo, inthlan a hnaih apianga policy hming leh kalphung thlakah an puh.Political party-te hian policy an nei ṭhin a, chung zingah chuan Congress party-in flagship policy ang hiala an kalpui NLUP hi a langsar ber a ni awm e. NLUP hi a taka kalpui a ni ta a, rah ṭha tak tak a neih rualin hlawhchhamna ruam leh a kalpuitute tana mualpho phahna ang hialte pawh a keng tel. NLUP hi an sawi vul tehlul nen, a duang chhuaktu lamin an term hnihna an hman zawh hmain New Economic Development policy (NEDP) an sawi thar leh ta a, NLUP chu a duangtute ngeiin an duh khawp lo niin a puh theih.MNF khan Mizoram Intodelh Project (MIP) an kalpui a, an hlawhtlinpui lem lo tih hi mipui tam zawk ngaihdan a ni ang. Tunah hian MNF-in kut hnathawktute an hlawhtlin ngei theihna turin suma ṭanpuina (financial support) pek an tum thu a sawi a, Socio Economic Development Programme (SEDP) tia an vuah chu a kalpui dan tur pawh an ruahman fel vek tawh thu an sawi.Mizoram political party lian deuh pahnihte policy hmelhriat dan leh kalpui an tum dan en hian, a taka intodelna lam aiin mipui tihlawma an luta pawisa daha an vote neih an tum ber niin a puh theih. Political party-in mipui hnena a zawrh hi mipuite hnena sum pek let tumna lam hawi deuh vek a ni a, tun ang zela kan kal chuan Mizoram hian hma a sawn mawh hle ang tih a rin theih.Ramin policy a neih ṭhata a bawhzui ṭhat bawk chuan hma a sawn ṭhin a, India ram chhungah pawh policy nei ṭha state chu nasa takin a ṭhang. Mizorama pawisa lo lut zan en hian, a chhunga cheng mi nuai 10 bawr vel ṭha taka enkawlna khawp sum hi a lo lut a, hengte hi policy ṭha tak bawhzuina atan hman ni se, heti mai hi chu kan ni lo ang. Hmasawn tur chuan policy neih ṭhat a pawimawh a, mipui tihlawm tumna leh vote zawnna policy anga puh theih thil zawrh hi i sim tawh ang u.", "summary": "MPC President chuan Political Party ṭhenkhatin policy leh programme an duan thar hi an Policy tihhlawhtlin tum lam aiin, a thar duan chhuah hmanga mipui hîp tuma intlansiakna a nih thu a sawi a,MNF party chu policy mumal pawh neilo, inthlan a hnaih apianga policy hming leh kalphung thlakah an puh. Congress Party pawhin NLUP a kalpui mekin a duang chhuaktu lamin an term hnihna an hman zawh hmain New Economic Development policy(NEDP) an sawi thar leh a, NLUP chu a duangtute ngeiin an duh khawplo niin a puh theih. MNF pawn Mizoram Intodelh Project(MIP) an kalpui a, kuthnathawktute suma ṭanpuina(financial support) pek an tum sawiin, Socio Economic Development Programme(SEDP) kalpui dan tur pawh an ruahman fel vek tawh thu an sawi, an policy en hian a taka intodelhna lam aiin mipui tihlawma an vote neih an tum ber niin a puh theih. Ramin policy a neih ṭhata a bawhzui ṭhat bawk chuan hma a sawn ṭhin a,Mizorama pawisa lo lut te hi policy ṭha tak bawhzuina atan hman ni se, mipui tihlawm tumna leh vote zawnna policy anga puh theih thil zawrh hi i sim tawh ang u." }, { "summarization_id": "1106", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_28.1.25", "original_text": "Zofate Insuihkhawm leh nan hmalak zel tum Zo Re-Unification Organisation (ZORO) buatsaiha Zofate inrawnkhawmna hunah Zofate (Chin-Kuki-Mizo) insuihkhawmleh nan hmalak zel nise tih a ni. Inrinni khan Aizawl-a MZP Conference Hall-ah he inrawnkhawmn hi neih a ni a, he hunah hian kalkhawmte chuan resolution siamin, Chin-Kuki-Mizo chu thlahtu thuhmun, tawng khat hmang, nunphung thuhmun, Serh leh sang inkhawih pawlh, beiseina thuhmun vuana dam leh tlang khatah, thih leh ruam khatah ti thin unau an ni a, Unau an nih angin inthen thei an ni lo tih an sawi a ni. Hei bakah hian ZORO in Zofate India, Bangladesh leh Myanmar a awmte insuihlehna tura hma a lo lak tawhna leh United Nations Organisation (UNO) a dawr lehna tur reng reng chu ZORO hminga thlen thin tawh nise an ti a, Zofate India, Bangladesh leh Burma ram hrang hranga thendarha awm te insuihkhawm leh theihna turin UNO-ah Memorandum thehluh nise an ti bawk a ni. He inrawnkhawmnaah hian, Myanmar, Bangladesh, Manipur, Tripura, Assam leh Mizoram atangin palai an kal a. Zo hnam chi peng hrang hrang 27 atangin palai an tel bakah Myanmar Zofa MP leh MLA 7 an tel bawk a ni. He huna thusawitu ZORO President R. Sangkawia chuan, Zoram chu Zofate ta a ni a, Zofate chenna tura Pathian pek a ni a, a neitu dik tak an ni tih a sawi a, kum tam tak intlawhpawh tawn loh avangin unau inhriat loh chang pawh a awm a, chenna a hran avangin inunauna a bo chuang lova, thisen a inzawm tlat avangin a bo chuang thei lo, tiin “Zofate thendarhtu ten India, Burma leh Bangladesh-ah te thendarh mahse la thlahtu thuhmun, nunphung thuhmun, serh leh sang inkhawihpawlh, thih leh ruam khatah ti thin unau dik tak an ni,” a ti bawk. Ani bakah hian ZORO General Secretary L. Ramdinliana Renthlei pawhin thu sawiin, ZORO Western Zone President Lalnunfela Chawngthu chuan UNO-a an kal chungchang report a pe bawk a ni.", "summary": "Zofate Insuihkhawm leh nan hmalak zel tum Zo Re-Unification Organisation buatsaiha Zofate inrawnkhawmna hunah insuihkhawmleh nan hmalak zel ni se tih a ni. He hunah hian kalkhawmte chuan resolution siamin, Chin, Kuki-Mizk chu thlahtu thuhmun, tawng khat hmang, unau an nih anga inthen thei lo an nih sawiin hei bakah ZORO in Zofate India, Bangladesh leh Myanmar a awmte insuihkhawm lehna tura hma a lak tawh reng reng chu ZORO hminga thlen nj thun tawh se an ti. UNO-ah Memorandum thehluh nise an ti bawk. Zo hnam chi peng hrang hrang 27 atangin palai an tel bakah Zofa MP leh MLA 7 an tel bawk. ZORO President chuan thu sawiin Zofate chu thisena inzawn in unau kan nihzia a sawi. Hei bakah hian ZORO General Secretary in thu sawiin Lalnunfela Chawngthu in Report a pe bawk." }, { "summarization_id": "1107", "url": "https://theaizawlpost.org/typhoon-yagi-avangin-mi-64-thi/", "file_name": "SMizo_9_19-02", "original_text": "Thawhtanni (September 9, 2024) a lei chim hnuah tuilianin bus hnawlin typhoon tleh avanga leimin, power awm lo te leh harsatna hrang hrang avanga southeast Asian rama nunna chan chuan mi 64 tling tawhin sumdawnna leh factory tam tak te chu kalpui theih loha siamin a awm mek bawk. “Sptember 8-a Typhoon Yagi in Vietnam a landfall a neih hnuah mi pakuain nunna chan phah zuiin a kaihhnawiha leimin leh tuilian avangin mi 50 chuangin nunna an chan phah bawk” tiin state media VN Express chuan a tarlang a. Northern Vietnam a lui tui tam tak te chu hlauhawm chhinchhiahna chungah an la luang vek bawk. Passenger 20 phur bus chu Cao Bang province ah tuilianin a len bawk a, chhanchhuahna kalpui tur pawhin leimin in kawngpui a danchah tlat avangin chak taka kalpui theih a ni hek lo. Kum 50-a upa Pham Truong chuan a mototrcycle-a lei a zawh mek laiin thil ri ring tak a hriat thu a sawi a. Thil awm dan a hriatfiah thiam tak tak hmain a hnuaia luiah a tla thla hman der tiin a sawi a. “Lui chhiat ka thleng hman hialin ka hria” tia sawiin Son chuan vanneihthlak takin balhla kung tuiin a len chu manfuhin engtin tin emaw vaukam lamah a hleuhkai thei hlauh tiin a sawi. “Haipong province ah chuan tuilian leh leimin nasa avangin sumdawnna te kalui hleihtheihlohin a awm” tiin Lao Dong newspaper chuan a tarlang bawk a. Typhoon in factory tam tak chung a lak avang leh industrial unit tam tak chu tuilianin a chim vangin bungrua leh thil siamchhuah tawh te tihchhiat a nei ngah hle bawk a. Company tam takin electricity la nei thei lovin production a pangngaia a kal leh theih nan chuan thla khat tal a ngai dawn an ti bawk. Electric ban te a tluk nasat avangin Haiphong leh Quang Nih province te chuan power an la nei thei lo va. Heng province pahnihte hi Vietnam-ah pawh industrial hub niin ram danga thawnchhuah bungrua hrang hrang siamna niin chung zingah chuan EV maker VinFast leh Apple supplier Pegatrong leh USI te pawh an tel a ni. Thuneitute chuan khuarel chhiatna in a khawih pawi te enfiahna nei mekin enterprise 100 chuang in an tuar nasa hle a, bungrua an chan hlutna chu dollar million tel a ni tia sawi a ni bawk. Prime Minister Pham Minh Chinh chuan Haiphong city tlawh zui nghalin port city chhawmdawl nan $4.6 million a thehchhuak nghal bawk a. Typhoon Yagi kha kum sawm chang fe chhunga Vietnam nuaitu typhoon hlauhawm ber niin thli 149 kmph a chak a keng tel a. Thli mai ni lo ruah nasa tak a ken tel chuan tuilian leh leimin a siam nasa hle bawk. Typhoon Yagi khan Vietnam a nuai hma in Philippines nuai hmasa in mi 20-in nunna an chan phah a, a hmain southern China a nuainaah mi paliin nunna an chanphah bawk. Chinese thuneitute chuan Typhoon Yagi in Hainan island province a nuai avanga tihchhiat a neih hlut zawng chu $102 million tia sawiin chenna in 57,000 chuang a tichhe bawk a, power leh water outage siamin thingkung tam tak titlu in kawngpui a tichhe nasa hle bawk a. Chu chuan harsatna a thlen nasa zual a ni.", "summary": "a Vietnam a Typhoon Yagi avangin mi pakua in nunna chanin a kaihhnawiha leimin leh tuilian avangin mi 50 chuangin nunna an chan phak bawk. Tuilian in bus a hnawl te, leimin leh power awm lo te leh harsatna hrang hrang vangin mi 64-in nunna an chan bawk. North Vietnam a lui tui tam tak te chu hlauhawm chhinchhiahna chungah an luang vek bawk a. Kum 50-a upa Pham Truong chuan a motocycle-a lei a zawh laiina chim a, vanneihthlak takin balhla kung tuiin a len chu manfuhin a hleuhkai thei hlawh a ni. Typhoon hian eizawnna lam ah harsatna tam tak a thlen a, industrial unit tam tak ah bungrua tihchhiat a ngah hle bawk a, bungrua an chan hlutna chu dollar million tel a ni tiin an sawi. Haiphong leh Quang province ah pawh electric ban tlu a tam avangin power an la nei thei lo a ni. Prime Minister chuan heng mite chhawmdawl nan $4.6 million a thehchhuak nghal bawk. Typhoon Yagi kha kum sawm chuang fe chhunga Vietnam nuaitu hlauhawm ber niin thli 149 kmph a chak a ni a, ruah nasa tak a kengtel bawk a, tuilian, leimin, power leh water outage siamin kawngpui a tichhe nasa hle bawk a ni." }, { "summarization_id": "1108", "url": "https://theaizawlpost.org/pm-modi-moscow-zinin-ngaihven-hlawh/", "file_name": "SMizo_18_20-02", "original_text": "Prime Minister Narendra Modi-an Moscow a tlawh chuan ngaihven hlawh hle in, July 8-a Russian President Putin nena an inpawm chuan Washington leh Kyi-ah ngaihthatlohna thlenin mahse India chuan Russia nena an inzawmnaah hlauhthawn tur a awm lo a ti ve thung. “India chuan UN charter te, territorial integrity leh sovereignty zahsak te a ngai pawimawh reng a ni” tiin Indian official te chuan an sawi nghal a. Modi chuan Putin hnenah ‘indona tualzawlah solution a awm lo’ tia hrilhin ‘dialogue leh diplomacy’ chauh chu hma lam pana kaltirna thlen thei a ni a ti tiin Indian government official te chuan an sawi. Ukrainian President Volodymyr Zelensky chuan Putin leh Modi te inhmuh hun takah ngaihthatlohna a nei a, Russia in Ukraine missile 40 chuang hmanga beia mi 37 lai in nunna an chanphah lai taka neih a ni a. Modi-Putin meeting leh India-Russia Annual summit Kremlin a neih lai chu NATO leader leh western allies te Washington a Zelensky pawh tela an inhmuhkhawm lai tak a ni bawk. Social media platform-a Russia missile strike-in a tihchhiat leh pawi a khawihte a post naah Zelensky chuan Putin leh Modi inhmuhna chu hrilhhaithlak a tih thu a sawi a. “Khawvela democracy ram lian ber (India) leader-in khawvela misual thisenchhuahtu turu ber (Putin) a kuah hi hrilhhaithlak tak leh remna a awm theih nana hmalakna tithuanawp thei a ni” tiin Zelensky chuan a sawi. Zelensky hian Prime Minister Narendra Modi chu Italy a G-7 outreach neihnaah thla kalta lawk khan lo hmu tawhin inremna a awm theih nana hmalakna lamah inrawlh turin a lo ngen tawh a ni. Mahse, Switzerland a a summit neih zuiah India chuan official delegation a tir chungin mahse statement siamah a inhnamhnawih duh lo thung a. Russia leh Ukraine te chuan dawhkan kil dunin inremna siam se a ti hlauh thung. Modi-an Moscow a tlawh hi khawthlang ram te chuan langsar takin an duhlohna an lantir bawk a. Kum 2022 a Ukraine indona awm atanga Modi an Moscow a tlawh hmasak ber a ni bawk. July 8 khan President Putin chuan Modi chu lo dawngsawngin a hnua video tihchhuahah ram pahnih hruaitu te chuan golfcart ah te chuang dunin, Moscow daifema Novo-Ogaryovo a estate te dangin sakawr chaw an pe lai leh zan lam hun an hman laite tihchhuah a ni. July 9 zing khan Indian community te hmaa thusawina a neihah Modi chuan President Putin chu ‘Kum sawm hnih chuang Russia a kaihhruai tawhnaah leh India-Russia inzawmna tihngheh a nihna zelah’ a fak a ni. Hetih lai hian Washington-ah thung chuan President Joe Biden chuan NATO leader leh Ukraine president Volodymyr Zelensky te chu special summit atan a mikhual thung a. State Department thupuang chuan US -in India leh Russia inlaichinna chu an ngaihven reng tiin a sawi a. Zawhna tam tak zawh a nih zingah Modi-an Russia a tlawh mek chungchang chu spokesperson Mathew Miller chuan US chuan India chu Ukraine buaina chinfelna turah UN charter, Ukraine territorial integrity leh sovereignty te chu zah a ni ngei tur a ni tih a tichiang tur a ni tiin a sawi.", "summary": "Prime Minister Narendra Modi chuan Moscow a tlawh a Russia President Modi nen an inkuah chuan ngaihven a hlawh hle a, Washington leh Kyi-ah ngaihthatlohna a thlen. India ve thung chuan UN charter te, territorial integrity leh sovereignty zahsak te hi a ngaipawimawh a ni ati. Modi chuan Putin hnenah indona tualzawl ah solution a awm lo tiin dialogue leh diplomacy a pawimawh a ti Ukraine President Zelensky chuan Putin leh Modi inhmu hi ngaihthatlohna a nei a, Russia-in Ukraine missile a a beih lai tak anih vang te, leh NATO leader leh western allies te Washington-a Zelensky pawh tela an inhmuhkhawm lai tak a ni bawk chu a ni. Khawvela democracy ram lian ber leader-in khawvela thisenchhuahtu turu ber a kuah hi hrilhhaithlak a ti a ni. Zelensky chuan Modi chu Italy G-7 outreach neihnaah thla kalta lawk khan lo hmu tawhin inremna a awm theihnan hmala turin alo ngen tawh a ni. Modi leh Putin hun hman dan hi video ah te hmuh tur a awm a, Modi hian Putin-hi an ram a kaihhruai dan ah a fak hle a ni, heihi khawthlang ram te chuan langsar takin an duhlohna an lantir bawk a ni." }, { "summarization_id": "1109", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/03/chief-minister-in-tlabung-rd-block-pian.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Aizawl the 30th March, 2022 : Chief Minister Pu Zoramthanga chuan cabinet thutlukna angin Tlabung RD block a pian thu a puang a. Tlabung RD Block puanna inkhawm hi Licheng mualah buatsaih niin, Rural Development Minister Pu Lalruatkima, Lunglei HPC Vice-Chairman Pu Lawmawma Tochhawng leh bialtu MLA Pu Nihar Kanti Chakma te an tel bawk.Chief Minister Pu Zoramthanga chuan Tlabung RD Block chu a takin, a nih tur ang taka a kal theih nan bawhzui ngai turte bawhzui thuai a, RD department leh a kaihhnawih department dangte nen sawiho a, chak taka hmalak zui zel a nih tur thu a sawi a. Kumin chhung ngeia RD office function tir tum a nih thu a sawi. Tlabung hi lawngchawlhna hmun pawimawh, ramri dep khaw pawimawh tak a nih avangin leh la thang chauh tur a nih avangin department office hrang hrang pawh a la awm belh zel tur thu a sawi a. Tuna RD Block a puan a ni hi malsawmna nasa zawk an hmuh zel theihna tura bul tanna nise tiin duhsakna a hlan a ni.Chief Minister chuan Special Assistance to States for Capital Expenditure hnuaiah sawrkar laipui atangin tanpuina sanction state in a hmuh atangin cheng nuai 200 Tlabung bial tan pek a nih thu sawiiin, a dang pawh pek belh tum a nih thu a sawi bawk.RD Minister Pu Lalruatkima chuan Tlabung chu state tan hmun pawimawh tak a nih thu te, chen zelna atan humhalh a, mipui hmasawnna tur atan RD block a dah sawrkarin pawimawh a tih thu leh, chumi atana hmalak a nih chhoh dan a sawi a. Bawhzui ngai dangte theihtawpa bawhzui zel a nih tur thu a sawi bawk.Vawiin inkhawm hi Pu Lawmawma Tochhawng, HPC Vice Chairman chuan a kaihruai a. Pu Nihar Kanti Chakma pawhin RD Block puanna programme ah hian bialtu MLA a nih angin a lawm thu a sawi a ni.Lunglei DC Pu Kulothungan A. pawhin he hunah hian thu a sawi bawk. Rural Development Department hotute leh Lunglei district hotu engemawzat he hunah hian an tel a ni.Chief Minister hian tukin khan Kawrpuichhuah tlawhin mipui nen inkawmna hun tawi an hmang bawk a. Kawrpuichhuah chu Mizoram tan hmun pawimawh tak a nih thu te, bungraw thlenna hmunpui, sumdawnna hmun pawimawh a nih zel theih nan khawthlang lam ami te nen inkalpawhna tur lei dawh te leh hmasawnna ruhrel pawimawh din tura ruahmanna siam a nih thu a sawi a. Hripui leng avanga hun engemawchen chhung chu duh anga hmasawnna hna thawh theih loh phah mahse tunah hri pawhin ziaawm lam a pan avangin chak zawka hna thawh theih ngei a beisei thu a sawi.Chief Minister hian PWD EE hmunhma vawiin hian a tlawh nghal bawk a ni.- DIPR", "summary": "Chief Minister chuan cabinet thutlukna angin Tlabung RD block a pian thu a puang a. Tlabung RD Block puanna inkhawm hi Licheng mualah buatsaih niin, Rural Development Minister, Lunglei HPC Vice-Chairman leh bialtu MLA te an tel bawk. CM chuan a takin, a nih tur ang taka a nih theih nan bawhzui ngai tur bawhzui thuai a, chak taka hmalak zel a nih tur thu a sawi. Kumin chhung ngeia RD office function tir tum a nih thu a sawi. CM chuan sorkar laipui atangin tanpuina sanction state in a hmuh atangin cheng nuai 200 Tlabung bial tan pek belh tum a nih thu a sawi bawk. RD minister chuan Tlabung chu state tan hmun pawimawh a nih thu a sawi. RD Block puanna programme ah hian bialtu MLA in a lawm thu a sawi a. Lunglei DC pawhin he hunah hian thu a sawi bawk. Rural Development Department hotute leh Lunglei district hotu engemawzat he hunah hian an tel a ni. Chief Minister hian tukin khan Kawrpuichhuah tlawhin mipui nen inkawmna hun tawi an hmang bawk a. Kawrpuichhuah chu Mizoram tan hmun pawimawh tak a ni thu a sawi bawk. CM hian PWD EE hmunhma vawiin hian a tlawh nghal bawk a ni." }, { "summarization_id": "1110", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6137", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_21", "original_text": "AR sawn chhuah kan dinna - Tawnluia Mizoram NewsAR sawn chhuah kan dinna - Tawnluia admin 04-Nov-2024 06:37 PM MNF chuan vawiin (4.11.2024) khan an office-ah chhung inkhawm an hmang a, thusawitu MNF NCC Member Tawnluia, Ex. Dy. Chief Minister chuan Assam Rifles sawn chhuah chu an dinna a nih thu a sawi. Tawnluia chuan, kum 1986 a remna thuthlung ziah a nih khan Laldenga'n a ngaih pawimawh hmasak ber zing a mi chu AR sawnchhuah a nih thu sawiin, 'Zokhawsang a AR ram tura kan pek pawh Pu Denga CM lai, Revenue Minister ka nihlai a ni. A tirah kan leng lo e, tiin an rawn report-a, survey neih nawn leh niin, mimal ramte dilin cheng vaibelchhe 92 lai compensate-ah sen phah a ni. Tichuan a ram zau zawng chu 1296 acre niin ni May 31, 1988-ah Zokhawsanga an awmna tur hi tihfel sak an ni a, AR sawnchhuahna tura hmalatu chu Pu Laldenga a ni,' a ti. AR Biak In hmun chungchang sawiin Dy. CM hlui chuan, 'Tuna Chief Minister-in MoU draft lo awm tawhah AR neih hlen tur anga a sawi kha thudik lo hulhual a ni. AR lamin draft rawn siam mah se, kan pawmpui lo. Kan sorkarah khan Quarter Guard leh Loch House te pawh hi Mizoram Sorkarah an hlan ngei ngei tur a ni tih kha kan thu hnuhnung a ni. AR Biak In hi Zokhawsanga an insawn hunah church building leh a compound te hi Mizoram Synod hnenah hlan a ni ang, tih a nih angin kum 1987-ah kan pe a ni. Pu Denga hunah khan kan party office turin tuna Aizawl Dak Inpui te leh AR Biak In hi min kawhhmuh a, Pu Denga erawh chuan kohhran biak in hi kan khawih thiang lo a ni,' tiin AR Biak In hi chu chhuhsak loin an humhalh zawk niin a sawi. Tawnluia chuan, kum 2002 ah khan AR chhuahsan tur ram awl hi vangtlang (public purpose) ah hman ni rawh se, tih hi dan an siam a, an passed tih sawiin, 'AR lam pawhin kan insawn dawn chuan tia tihfel ni rawh se, an tih zawng zawng pawh tihfel vek a ni. Pu Denga hun atang tawhin 'AR hian an ram luahte hi avaiin an chhuahsan tur a ni' tih hi kan dinna nghet tak a ni. AR sawnchhuahna tur chungchanga lehkha pawimawh leh hmalakna awm zawng zawng hi kan tih vek a ni, kan hmalaknate kha chhui theihin a awm vek,' a ti.", "summary": "AR sawn chhuah kan dinna - Tawnluia Tawnluia Ex. Dy. Chief Minister chuan MNF Chhung inkhawmnaah Assam Rifles sawn chhuah chu an dinna a nih thu a sawi. Laldenga pawh khan a ngaih pawimawhzia sawiin Zokhawsang a AR ram tura an pek pawh Pu Denga CM lai, Minister a nihlai a nih thu a sawi. AR Biak In hmun chungchang pawh a sawi tel. AR sawnchhuahna tur chungchanga lehkha pawimawh leh hmalakna awm zawng zawng hi kan tih vek a ni, kan hmalaknate kha chhui theihin a awm vek,' a ti." }, { "summarization_id": "1111", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124865", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_4/2/25", "original_text": "July 1 kha Doctors' Day a ni a, Mizoramah Indian Medical Association (IMA), Mizoram State Branch huaihawtin lawm a ni. Aizawlah hrisel nan kea kal tam a ṭha tih mipuiin an hriat theih nan Walkathon an buatsaih a, doctor 86 an tel.Mizoramah hriselna ngaih pawimawh nachang kan hre tawk lo a, hnam hrisel lo tak kan ni mek. Ram pum huap pawhin natna ṭhenkhatah chuan a hluarna ber kan ni hial a, mipui nawlpui hian hriselna hi kan dah pawimawh tawk lo.Kan nun dan (lifestyle) ṭhenkhat hi a hrisel lo a, kan ei leh inah kan fimkhur tawk lo a, zuk leh hmuam kan tinasa bawk nen, Mizorama mipui cheng kan tlem aiin hriselna kawngah kan dinhmun a chhe hle a ni. Tun ang zela kan kal a, insum ṭulnaa kan insum loh a, hrisel tura tihngaite kan ngaihthah chuan kan ram hmalam hun hi a eng lo hle a ni.Hetihlai hian hriselna pawi-mawhzia hria a, a awmzia hre chiang ber tura ngaih kan doctor leh damdawi lam thiamte zingah meuh pawh hian hriselna ngai pawimawh lo a, nun dan (lifestyle) hrisel lo taka nung tlat hi mi tam tak an awm a, anni tal hian midang tihhmuh turin an nun hi vawng uluk thei se a ṭha ngawt mai.Mihring pianpui leh hriat loh vanga kan kai natna hi a awm ngei a, chutih rualin kan awm danin azir loh vanga natna kan kai hi a awm bawk. Hengte hi chu damdawi lam chinchang hre deuhte hi chu inthiarfihlim thei se, chu chu midang-te tan entawn tur ṭha tak a ni ang.Doctor-te berin kea kal pawimawhzia a taka lantirin mipui an zirtir hi a lawmawm a, hei hi an ni bik denchhena ti ni loin a takin nunpui zui se a ṭha khawp mai. Hriselna kawnga kan la hniam avang hian entawn turin doctor-te hian ke pen hmasa ngham se, mipui hi chuan entawn tur ṭha an hmuh chuan an entawn maiin a rinawm tlat a ni. July 1 kha Doctors' Day a ni a, Mizoramah Indian Medical Association (IMA), Mizoram State Branch huaihawtin lawm a ni. Aizawlah hrisel nan kea kal tam a ṭha tih mipuiin an hriat theih nan Walkathon an buatsaih a, doctor 86 an tel.Mizoramah hriselna ngaih pawimawh nachang kan hre tawk lo a, hnam hrisel lo tak kan ni mek. Ram pum huap pawhin natna ṭhenkhatah chuan a hluarna ber kan ni hial a, mipui nawlpui hian hriselna hi kan dah pawimawh tawk lo.Kan nun dan (lifestyle) ṭhenkhat hi a hrisel lo a, kan ei leh inah kan fimkhur tawk lo a, zuk leh hmuam kan tinasa bawk nen, Mizorama mipui cheng kan tlem aiin hriselna kawngah kan dinhmun a chhe hle a ni. Tun ang zela kan kal a, insum ṭulnaa kan insum loh a, hrisel tura tihngaite kan ngaihthah chuan kan ram hmalam hun hi a eng lo hle a ni.Hetihlai hian hriselna pawi-mawhzia hria a, a awmzia hre chiang ber tura ngaih kan doctor leh damdawi lam thiamte zingah meuh pawh hian hriselna ngai pawimawh lo a, nun dan (lifestyle) hrisel lo taka nung tlat hi mi tam tak an awm a, anni tal hian midang tihhmuh turin an nun hi vawng uluk thei se a ṭha ngawt mai.Mihring pianpui leh hriat loh vanga kan kai natna hi a awm ngei a, chutih rualin kan awm danin azir loh vanga natna kan kai hi a awm bawk. Hengte hi chu damdawi lam chinchang hre deuhte hi chu inthiarfihlim thei se, chu chu midang-te tan entawn tur ṭha tak a ni ang.Doctor-te berin kea kal pawimawhzia a taka lantirin mipui an zirtir hi a lawmawm a, hei hi an ni bik denchhena ti ni loin a takin nunpui zui se a ṭha khawp mai. Hriselna kawnga kan la hniam avang hian entawn turin doctor-te hian ke pen hmasa ngham se, mipui hi chuan entawn tur ṭha an hmuh chuan an entawn maiin a rinawm tlat a ni.", "summary": "Doctors' Day chu Mizoramah Indian Medical Association (IMA), Mizoram State Branch huaihawtin lawm a ni. Hrisel nan kea kal tam a ṭha tih mipuiin an hriat theih nan Walkathon an buatsaih a, doctor 86 an tel.Mizoramah hriselna ngaih pawimawh nachang kan hriat tawkloh avangin hnam hrisello tak kan ni mek. Kan nun dan(lifestyle) ṭhenkhat hi a hrisello a, kan ei leh inah kan fimkhurloin, zuk leh hmuam kan tinasa bawk a, tun ang zela kan kal a, insum ṭulnaa kan insumloh chuan kan ram hmalam hun a englo hle a ni. Hetihlai hian kan doctor leh damdawi lam thiamte zingah ngei pawh hriselna ngai pawimawhlo a,nun dan(lifestyle) hrisello taka nung tlat tam tak an awm a,anni tal hian midang tihhmuh turin an nun hi vawng uluk thei se a ṭha hle ang. Hriselna kawnga kan la hniam avang hian entawn turin doctor-te hian ke pen hmasa ngam se, mipui hi chuan entawn tur ṭha an hmuh chuan an entawn maiin a rinawm tlat a ni." }, { "summarization_id": "1112", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/128669", "file_name": "H-129-03/02/2025-village council inthlan", "original_text": "State Election Commissioner chuan Mizoram district paruka village council inthlan leh Aizawla local council inthlan tur hriattirna a chhuah a, April 30, 2015-ah inthlan tur a ni. Village council leh local council term hi kum thum ni tawh loin kum nga a ni tawh ang.Mizoramah hian politics inkhaidiat dan hi a awm chho thliah a, chuta ngaih­thah hlawh ber nia lang chu a bul ṭhuta awm village council/ local council hi a ni awm e. Village level-a politics-a inawpnain ngaih pawimawh a hlawh loh dan en hian MLA inthlana kan bei ta chiam mai pawh hi a mak lo a, village council-te'n thuneihna (power) leh mawhphurhna (responsibility) an neih tlem avangin a bul ṭhuta kan inawpna hi a fel tawk lo hle reng a ni.Veng leh khua hre chiangtu zawk kan VC leh LC-ten thu­neihna an nei sang lo a, an kuta pawisa hman tur awm phei chu a beitham hle a ni. Hetihlai hian khawtlang hre chiang lotu zawk MLA-te kutah engkim deuhthaw a awm a, khawpuiah chuan Municipal Council lam councilor-te an awm ve leh bawk. Heng kan MLA leh Councilor-te hian an hriat chian tawk loh hmunah ro an rel a, a bul ṭhut aṭanga an hriat chian loh avangin an rorelna pawh a fing tawk lo a, mipuiin an chhawr tur angin an chhawr phak lo ṭhin a ni.Tuna VC leh LC kan kalpui dan hi vawi lehkhata thlak thut theih a nih loh avangin, 'Engtin nge VC ṭha leh LC ṭha kan neih theih ang?' tih hi ngaihtuah thiam pawh a harsa hle. Thuneihna an neih tam miau loh avangin VC leh LC tan ti ve mai maia term khat hman tluan theih a ni a; chutih rual chuan tih tak taka khawtlang rawngbawl duh tan erawh VC leh LC nih hi hmanraw pawimawh tak a tling a, khawtlang hmel thlak danglamtu pawh an ni thei.Inthlan puan a ni ta a, political party tinin VC leh LC candidate tur an dap ṭan dawn. Hetih hunah hian party politics dahṭha a, khawtlang tana ṭangkai tur candidate thlan chhuah thiam a pawimawh dawn a, mi ṭha tan chuan VC leh LC nih hi khawtlang siamṭhatna pawimawh tak a ni thei a, mi ṭha vak lo kan thlan erawh chuan tih nei mang loin kum nga chhung an awm dawn ta a ang hle. State Election Commissioner chuan Mizoram district paruka village council inthlan leh Aizawla local council inthlan tur hriattirna a chhuah a, April 30, 2015-ah inthlan tur a ni. Village council leh local council term hi kum thum ni tawh loin kum nga a ni tawh ang.Mizoramah hian politics inkhaidiat dan hi a awm chho thliah a, chuta ngaih­thah hlawh ber nia lang chu a bul ṭhuta awm village council/ local council hi a ni awm e. Village level-a politics-a inawpnain ngaih pawimawh a hlawh loh dan en hian MLA inthlana kan bei ta chiam mai pawh hi a mak lo a, village council-te'n thuneihna (power) leh mawhphurhna (responsibility) an neih tlem avangin a bul ṭhuta kan inawpna hi a fel tawk lo hle reng a ni.Veng leh khua hre chiangtu zawk kan VC leh LC-ten thu­neihna an nei sang lo a, an kuta pawisa hman tur awm phei chu a beitham hle a ni. Hetihlai hian khawtlang hre chiang lotu zawk MLA-te kutah engkim deuhthaw a awm a, khawpuiah chuan Municipal Council lam councilor-te an awm ve leh bawk. Heng kan MLA leh Councilor-te hian an hriat chian tawk loh hmunah ro an rel a, a bul ṭhut aṭanga an hriat chian loh avangin an rorelna pawh a fing tawk lo a, mipuiin an chhawr tur angin an chhawr phak lo ṭhin a ni.Tuna VC leh LC kan kalpui dan hi vawi lehkhata thlak thut theih a nih loh avangin, 'Engtin nge VC ṭha leh LC ṭha kan neih theih ang?' tih hi ngaihtuah thiam pawh a harsa hle. Thuneihna an neih tam miau loh avangin VC leh LC tan ti ve mai maia term khat hman tluan theih a ni a; chutih rual chuan tih tak taka khawtlang rawngbawl duh tan erawh VC leh LC nih hi hmanraw pawimawh tak a tling a, khawtlang hmel thlak danglamtu pawh an ni thei.Inthlan puan a ni ta a, political party tinin VC leh LC candidate tur an dap ṭan dawn. Hetih hunah hian party politics dahṭha a, khawtlang tana ṭangkai tur candidate thlan chhuah thiam a pawimawh dawn a, mi ṭha tan chuan VC leh LC nih hi khawtlang siamṭhatna pawimawh tak a ni thei a, mi ṭha vak lo kan thlan erawh chuan tih nei mang loin kum nga chhung an awm dawn ta a ang hle.", "summary": "4th April,2015 Mizoram district paruka village council leh Aizawla local council inthlan tur hriattirna chu State Election Commissioner-in chhuahin,April ni 30,2015-ah inthlan tur a ni. Village Council leh Local Council term hi kum thum ni tawh loin kum nga a ni tawh ang. Veng leh khua hre chiangtu zawk VC leh LC-te hian thuneihna an nei sang loin,an kuta pawisa awm phei chu a beitham hle.Khawtlang hre chiang lotu zawk MLA-te kutah engkim deuh thaw a awm avang hian mipuiin an chhawr tur angin an chhawr tangkai lo ṭhin. VC leh LC hi thlan fimkhur a nih loh chuan kum nga chhungin tih nei mang lo hruaitu kan kawl thei a,mahni veng hmangaihtu kan thlan thiam a ṭul hle." }, { "summarization_id": "1113", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "AMVMSA Golden Jubilee lawmna Minister in hmanpui All Mizo Veterinary Medical Students' Association (AMVMSA) chuan Inrinni kalta, August 24, 2024 khan an dinchamphaphak vawi 50-na, Golden Jubilee lawmin AH&Vety Minister C. Lalsawivunga chuan a hmanpui a ni. College of Veterinary Sciences & Animal Husbandry (CVSc&A. H) Auditorium, Selesih-a he hun hman ah hian AH&Vety Minister chuan Veterinary Doctor zirlai intelkhawm AMVMSA in kum 50-na hmel a hmu chu a lawmpui thu sawiin, an thlen chinah duh tawk mai lova tun aia hmasawnna nasa zawk thlen thei tura theihtawp chhuaha lehkha zir turin a fuih a. AH & Vety Department hmasawnna tur leh zirlaite hmakhua ngaia hmalak a nih thu sawiin, Sawrkarin Vety Doctor 10 leh VFA 9 a la dawn a, mamawh dangte pawh ngaihtuah zui zel tum a ni, a ti a. Vawk hrileng ASF beihlet kawnga Department thawktute inpekna fakawm a tih thu sawiin, State pawn leh ram dang atanga vawk, vawksa leh vawksa atanga thil siamte lakluh khap mek a ni a, sawrkar laipuiah hripui leng avanga harsatna thleng chhawmdawlna tur project thehluh a nih thu leh theihtawp chhuaha umzui zel a nih thu a sawi bawk. AH & Vety Minister chuan dikna, taimakna, rinawmna leh thawhrimna nena hna thawk tura he huna kalkhawmte chu chahin, Project hluihlawn avanga sawrkarin sum leh pai leh tha tam tak a sengral thin chu pawi a tih thu a sawi a. Ban-a Kaih policy hnuaiah erawh Project chhawrnahawm, hlawhtling tura ngaihte leh a ti tak takte chauh puih tum a ni, a ti a. AH & Vety. Department hnuaia hmalaknate chu mipuite nitin ei leh bar innghahna a nih avangin khawtlang nun leh sum dinhmun chawikan kawnga theihtawp chhuahpuiah Veterinarian-te a sawm nghal bawk. He hunah hian khual zahawm AH&Vety Department Director Dr. C. Lalrintluanga chuan ASF hrileng laka hmalak kawngah Minister hovin theihtawp chhuah a nih thu leh Line Department dangte nen lungrual taka hmalak a nih thu sawiin, kumin January thla atanga August ni 23 thlengin Vawk 10739 an thih tawh thu leh hrikai 18978 te suat an nih tawh thu a sawi bawk. All Mizo Veterinary Medical Students' Association (AMVMSA) hi October ni 25, 1974 khan din niin, thupui atan 'To Empower And Encourage Fellow Veterinarians' tih an hmang a, tun dinhmunah active member 118 nei mekin, heng zinga 83 te hi CVSc & A. H Selesih, Mizorama zirlaite niin, CVSc & A. H Khanapara, Assam-a zirlai 17 leh CVSc & A. H Jalukie, Nagaland-a zirlai 18 te an awm bawk a. Golden Jubilee lawmna hun hi AMVMSA Gen. Hqrs. Khanapara, Assam-a President C. Lalhlimpuia chuan kaihruaiin 'Socio-Economic Development through Animal Husbandry in Mizoram' tih chu thupui-ah hman a ni.", "summary": "AMVMSA Golden Jubilee lawmna Minister in hmanpui Minister chuan Veterinary Doctor zirlai intelkhawm AMVMSA in kum 50-na hmel a hmu chu a lawmpui thu sawiin, an thlen chinah duh tawk mai lova tun aia hmasawnna nasa zawk thlen thei tura theihtawp chhuaha lehkha zir turin a fuih. Sawrkarin Vety Dictor 10 leh VFA 9 a la dawn a, mamawh dang pawh ngaihtuah zel tum a ni a ti. Vawk hrileng ASF beihlet kawngah fakin Project hluihlawn avanga sawrkar hmasain sum leh lai tam tak a senral chu lawk a tih thu a sawi. An policy-ah erawh Project chhawrnaawm a tiam. He hunah hian Khual zahawm AH & Vety Department Director chuan ASF hrileng laka hmalak kawngah Minister hovin theih tawp an chhuah chu lawmawm a tih thu sawiin Vawk 10739 an thih tawh thu leh hrikai 18978 te suat an nih thu a sawi. AMVMSA hi ni 25, October 1974 khan din niin, thupui a tan 'To Empower And Encourage Fellow Veterinarians' tih an hmang a, member hi 118 an awm mek." }, { "summarization_id": "1114", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "UNNATI 2024 tlangzarh a ni India hmarchhak State ah Industry hmanga economy hmasawnna chak zawk a thlen theih nana hmalakna, Uttar Poorva Transformative Industrialization Scheme (UNNATI) 2024 chu nimin khan Mizoram tan Commerce & Industries Minister F. Rodingliana chuan a tlangzarh. UNNATI 2024 tlangzarhna hun McCabe Hall, Aijal Club-a neih a nih rual hian hemi chungchang zirhona hi neih nghal a ni a, he hunah hian Minister F. Rodingliana chuan sawrkar laipui Scheme tha tak tlangzarh a ni chu lawmawm a tih thu sawiin, State sawrkar in Handholding Policy a kalpui mek leh tunhnai lawka Strategic Investment Plan hnuaia MSME Elevate Mizoram (MEMiz) Scheme a siam leh hmalakna dangte nen a remchan dan ang zela inzarzawm in, Industry neitute tan hmasawnna tha tak a thlen a beisei thu a sawi bawk. Minister chuan tunhma lamah Mizoram a Industry neitute zingah an eizawnna bultan leh tihhmasawnna tur Loan an puk te chu a nihna tur a hmang lo te, rul thalo te an lo awm thin thu leh chu chuan Industry thanna tur a tihthuanawp thu a sawi a. Tunhnuah chuan hmasawn a hlawhtling tak tak duhte tan sawrkar chuan theihtawp a chhuah tur thu sawiin, Handholding Policy hmanga industry tihhmasawn a nih dan tur te a sawifiah a ni. Nimin-a he hun hman ah hian Dr. Karampaul Singh, Nodal Officer for NER chuan he Scheme thar chungchang hi a sawifiah bawk a ni.", "summary": "UNNATI 2024 tlangzarh a ni India Hmarchhak State ah Industry hmanga economy hmasawnna a thlen theih nana hmalakna Utzar Poorva Transaformative Industrialiazation Scheme (UNNATI) 2024 chu Commerce & Industries Minister F.Rodingliana chuan a tlangzarh. He hunah hian UNNATI chungchang zirho nghal niin Handholding Policy leh MSME Elevate Scheme te nen a remchan anga inzarzawm in, Industry neitute tan hmasawnna a thlen a beisei thu a sawi bawk. Industry neitute zingah Loan puk a nih loh anga hmang lo leh rul tha lo an awm thin thu sawiin chung chuan hmasawnna an dal thu a sawi. He hun hi Dr. karampaul Singh chuan hmanpuiin he scheme thar chungchang hi a sawifiah bawk." }, { "summarization_id": "1115", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5973", "file_name": "SMizo 41_10-02", "original_text": "Hnam lam thiam ber Chanmari West Mizoram NewsHnam lam thiam ber Chanmari West admin 19-Oct-2024 05:58 PM Art & Culture Department leh Central YMA-te tangkawpin an buatsaih Chief Minister's Running Trophy vawi 13 na - hnam lam intihsiak kharna hun vawiin (19.10.2024) chhun khan Dawrpui Multipurpose Centre-ah buatsaih a ni a, Chief Minister Lalduhoma leh Art & Culture Minister C Lalsawivungate'n an hman pui. Hnam lam intihsiakah hian Chanmari West Branch YMA-te pakhatna an ni. Chief Minister chuan hnamdangte laka hnamdang min nihtirtu chu kan zia, kan tawng, kan zai leh lam, kan nunphung leh kan tihdan hrang hrangte hi an nih thu sawiin, 'Chu chu Pathian min pek a ni. Mihring hi awm reng mahila kan hnam ziate hi a bo si chuan, hnam bo kan ni mai ang. Chuvang chuan kan tihdan tha tinrengte hi kan chhawm nung zel tur a ni a, kan zahpui tur a ni lo. Kristianna hian kan hnam zia tam tak min thlaksak tawh. Tunhma deuh chuan Mizo irawm chhuak hlate biak inah kan sa duh meuh lo a, khuang lakluh takngial pawh kan rem ti lo. Mizo incheiin kan inchei lut ngam mang lo. Vawiinah erawh chuan chung te chu a lo bo ta tial tial,' a ti. Kan Kristiannaah kan hnamzia a lo leng chho tial tial ta tih sawiin Lalduhoma chuan, 'A nihna takah chuan Seki leh Tingtangte nena Pathian fakte hi Pathian thu nen pawh a inrem thlap a, Kristianna leh kan culture hi rem takin a kaldun thei ni. Tin, khawvel huapin Kristianna hi thlir ila, hnam ze mila Kristianna an kalpuina hmun apiangah kohhran hi a nghet a, member pawh an pung chak thin. Kan culture hian kan hnukah min man tlat a, kan ngaina theuh a ni,' tiin kan culture hi Kristianna nen inmil takin kalpui tlat tha a tih thu a sawi. C Lalsawivunga pawhin thu sawiin, \"Hnam changkangten hmasawnna leh an hnamzia an kal kawptir thiam a, hmasawnna ke pen nghet an nei thin. Kan Kristianna leh kan hnam ze thate keng tlat chungin hma kan sawn tur a ni a, chu chu hmasawnna dik chu a ni, tiin hnam zia ngaihhlut tlat a tul. Chief Minister tirhin hman ni lawk khan Istanbul-ah Cheraw zuk entir a ni a, hnam dangten hmuhnawm an ti a, an ngaihlu em em a ni. Kan hnam ziarangte hi an chhuanawm a ni tih hrereng ang u,' tiin YMA member te a chah a ni. Hnam lam intihsiaknaah hian Branch YMA 42 ten Khuallam leh Cheraw ahte inelna an nei a, Chief Minister Running Trophy (pakhatna) dawngtu chu Chanmari Branch YMA an ni a, Vaivakawn Branch YMA chu pahnihna an ni. Intihsiakna mala lawmman an lak dan chu - Cherawah hian pakhatna Chanmari West Branch YMA, pahnihna Lamka Branch YMA leh pathumna Ramthar Branch YMA. Khuallamah pakhatna Vaivakawn Branch YMA, pahnihna Chanmari West Branch YMA leh pathumna Pawlrang Branch YMA an ni.", "summary": "Art & Culture Department leh Central YMA-te tangkawpin an buatsaih Chief Minister's Trophy vawi 13-na hnam lam intihsiakna kharna hun chu Dawrpui Multipurpose Centre-ah buatsaih ani a, Chief Minister leh Art & Culture Minister-te'n an hmanpui. He intihsiak naah hian YMA Branch 42 ten Khuallam leh Cheraw ah te inelna an nei a, Chanmari West Branch YMA-te pakhatna an ni a, Vaivakawn Branch-te chu pahnihna an ni. Minister te hian thusawiin kan hnam ziate hi humhalh a tul zia te sawiin a bo mai a hlauhawm thu te an sawi a, hnam changkang apiangin hmasawnna leh hnam zia an kalkawp tir thiam ani an ti a, kan hnam lam leh zaite ngaihlu zel turin YMA member te an chah." }, { "summarization_id": "1116", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5561", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_10/2/25", "original_text": "Home minister chuan, state pawna tangkhang Mizorama rawn haw tur sing khat dáwn an awm thu a sawi a; rawn hawte chu ni 14 chhung khung hran an nih chhungin mi pakhat tan ni tin ei leh in manah sorkarin Rs. 300 a séng dawn a, an mutbu leh mamawh ṭhenkhat - hrûkpuan, ha nawhna, ha hlo leh a dangte pawh a thlawna pek an nih tur thu a sawi. Home minister chuan, \"Tangkhang lo hawte enkawlna atan sorkarin sum a sên belh hnem dawn... mi tlawmngai leh thilphalte zarah eng emaw chen harsatna tâwk loin kan la awm thei a ni,\" a ti.Covid-19 hri a len hnua state pawna tangkhangte chu tunlaiin Mizoramah an rawn haw mek a, eng emaw zat rawn thleng tawhin kalkawnga awm mek leh rawn haw tur ṭhahnem tak an la awm. Heng mite hi an chenna ina haw tlang ngawt a thiang lo a, sorkarin quarantine-na tur hmun a buatsaih bikah an awm a ngai a; home quarantine remchang zawkte chu sorkar leh local level task force lam hriatpuinain mahni inah khung hran an ni bawk ang.Tangkhangte avanga sorkar insensona hi a tam tham hle mai a, a la insengso dawn chauh niin a lang. An kalna senso chungchangah mahni intum mai tura tih an ni chu ṭhenkhatin an hrethiam lo a, an ei leh in lo sawisel tawkte an awm bawk. Engpawhnise heng hi lo tawngpawng dem ngawt tur a ni lo a, sorkar an hmuh dan leh an ngaihdanah sum leh paia harsatna nei lo, tangkhangte mamawh ang tumsak thei tura an hmuh vang pawh a ni thei ang.Kan ram sum leh pai enkawltu lamin harsa tak chunga kal hram hram kan nihzia lam an la sawi lo a, mipuiin kan theihna anga sorkar ṭanpui leh puih lêt a hun tawh thu leh sorkar a mangan thute han sawi chhuak se chu, mipui lam hian sorkar hi beisei chin tawk an thiam ngeiin a rinawm.Home minister thusawiah hian kan dinhmun niawm tak chu a hmuh theih ta ruak a, \"Mi tlawmngai leh thilphalte zarah eng emaw chen harsatna tâwk loin kan la awm thei a ni,\" a tih hian kan state sum leh pai dinhmun hi aṭha lo tiin ngaihdan a siam theih ang. Hei hi state pawna tangkhang lo haw tawh, lo haw mek leh lo la haw turte pawhin vawng reng se, sorkar hi beisei dan chin tawk thiam a ngai a; Finance minister-in sum leh pai harsatna leh a manganthlak thu sawi lem lo mah se, sorkar hian tangkhangte mamawh leh duh ang zawng zawng pe thei turin sum leh pai a nei lo niin a ngaih theih. Home minister chuan, state pawna tangkhang Mizorama rawn haw tur sing khat dáwn an awm thu a sawi a; rawn hawte chu ni 14 chhung khung hran an nih chhungin mi pakhat tan ni tin ei leh in manah sorkarin Rs. 300 a séng dawn a, an mutbu leh mamawh ṭhenkhat - hrûkpuan, ha nawhna, ha hlo leh a dangte pawh a thlawna pek an nih tur thu a sawi. Home minister chuan, \"Tangkhang lo hawte enkawlna atan sorkarin sum a sên belh hnem dawn... mi tlawmngai leh thilphalte zarah eng emaw chen harsatna tâwk loin kan la awm thei a ni,\" a ti.Covid-19 hri a len hnua state pawna tangkhangte chu tunlaiin Mizoramah an rawn haw mek a, eng emaw zat rawn thleng tawhin kalkawnga awm mek leh rawn haw tur ṭhahnem tak an la awm. Heng mite hi an chenna ina haw tlang ngawt a thiang lo a, sorkarin quarantine-na tur hmun a buatsaih bikah an awm a ngai a; home quarantine remchang zawkte chu sorkar leh local level task force lam hriatpuinain mahni inah khung hran an ni bawk ang.Tangkhangte avanga sorkar insensona hi a tam tham hle mai a, a la insengso dawn chauh niin a lang. An kalna senso chungchangah mahni intum mai tura tih an ni chu ṭhenkhatin an hrethiam lo a, an ei leh in lo sawisel tawkte an awm bawk. Engpawhnise heng hi lo tawngpawng dem ngawt tur a ni lo a, sorkar an hmuh dan leh an ngaihdanah sum leh paia harsatna nei lo, tangkhangte mamawh ang tumsak thei tura an hmuh vang pawh a ni thei ang.Kan ram sum leh pai enkawltu lamin harsa tak chunga kal hram hram kan nihzia lam an la sawi lo a, mipuiin kan theihna anga sorkar ṭanpui leh puih lêt a hun tawh thu leh sorkar a mangan thute han sawi chhuak se chu, mipui lam hian sorkar hi beisei chin tawk an thiam ngeiin a rinawm.Home minister thusawiah hian kan dinhmun niawm tak chu a hmuh theih ta ruak a, \"Mi tlawmngai leh thilphalte zarah eng emaw chen harsatna tâwk loin kan la awm thei a ni,\" a tih hian kan state sum leh pai dinhmun hi aṭha lo tiin ngaihdan a siam theih ang. Hei hi state pawna tangkhang lo haw tawh, lo haw mek leh lo la haw turte pawhin vawng reng se, sorkar hi beisei dan chin tawk thiam a ngai a; Finance minister-in sum leh pai harsatna leh a manganthlak thu sawi lem lo mah se, sorkar hian tangkhangte mamawh leh duh ang zawng zawng pe thei turin sum leh pai a nei lo niin a ngaih theih. Home minister chuan, state pawna tangkhang Mizorama rawn haw tur sing khat dáwn an awm thu a sawi a; rawn hawte chu ni 14 chhung khung hran an nih chhungin mi pakhat tan ni tin ei leh in manah sorkarin Rs. 300 a séng dawn a, an mutbu leh mamawh ṭhenkhat - hrûkpuan, ha nawhna, ha hlo leh a dangte pawh a thlawna pek an nih tur thu a sawi. Home minister chuan, \"Tangkhang lo hawte enkawlna atan sorkarin sum a sên belh hnem dawn... mi tlawmngai leh thilphalte zarah eng emaw chen harsatna tâwk loin kan la awm thei a ni,\" a ti. Covid-19 hri a len hnua state pawna tangkhangte chu tunlaiin Mizoramah an rawn haw mek a, eng emaw zat rawn thleng tawhin kalkawnga awm mek leh rawn haw tur ṭhahnem tak an la awm. Heng mite hi an chenna ina haw tlang ngawt a thiang lo a, sorkarin quarantine-na tur hmun a buatsaih bikah an awm a ngai a; home quarantine remchang zawkte chu sorkar leh local level task force lam hriatpuinain mahni inah khung hran an ni bawk ang. Tangkhangte avanga sorkar insensona hi a tam tham hle mai a, a la insengso dawn chauh niin a lang. An kalna senso chungchangah mahni intum mai tura tih an ni chu ṭhenkhatin an hrethiam lo a, an ei leh in lo sawisel tawkte an awm bawk. Engpawhnise heng hi lo tawngpawng dem ngawt tur a ni lo a, sorkar an hmuh dan leh an ngaihdanah sum leh paia harsatna nei lo, tangkhangte mamawh ang tumsak thei tura an hmuh vang pawh a ni thei ang. Kan ram sum leh pai enkawltu lamin harsa tak chunga kal hram hram kan nihzia lam an la sawi lo a, mipuiin kan theihna anga sorkar ṭanpui leh puih lêt a hun tawh thu leh sorkar a mangan thute han sawi chhuak se chu, mipui lam hian sorkar hi beisei chin tawk an thiam ngeiin a rinawm. Home minister thusawiah hian kan dinhmun niawm tak chu a hmuh theih ta ruak a, \"Mi tlawmngai leh thilphalte zarah eng emaw chen harsatna tâwk loin kan la awm thei a ni,\" a tih hian kan state sum leh pai dinhmun hi a ṭha lo tiin ngaihdan a siam theih ang. Hei hi state pawna tangkhang lo haw tawh, lo haw mek leh lo la haw turte pawhin vawng reng se, sorkar hi beisei dan chin tawk thiam a ngai a; Finance minister-in sum leh pai harsatna leh a manganthlak thu sawi lem lo mah se, sorkar hian tangkhangte mamawh leh duh ang zawng zawng pe thei turin sum leh pai a nei lo niin a ngaih theih.", "summary": "Home Minister chuan, state pawna tangkhang Mizorama rawn haw tur sing khat dáwn an awm thu sawiin,rawn hawte chu ni 14 chhung khung hran an nih chhungin mi pakhat tan ni tin ei leh in manah Sorkarin Rs. 300 a séng dawn a, an nitin mamawh(basic needs) a thlawna pek an nih tur thu a sawi. Covid-19 hri a len hnua state pawna tangkhang lo haw mekte hi an chenna ina haw tlang a thianloh avangin Sorkarin quarantine-na tur hmun a buatsaih bikah an awm a ngai a; home quarantine-te pawh Sorkar leh local level task force lam hriatpuinain mahni inah khung hran an ni bawk.Tangkhangte avanga Sorkar insensona hi a tam hle a, an kalna senso chungchangah mahni intum mai tura tih an ni chu ṭhenkhatin an hrethiamlo a, an ei leh in lo sawisel tawkte an awm bawk. Engpawhnise hengho hian Sorkar chu sum leh paia harsatna neilo, tangkhangte mamawh ang tumsak thei tura an hmuh vang pawh a ni thei ang, kan ram sum leh pai enkawltu lamin harsa tak chunga kal hram hram kan nihzia lam an la sawilo a, Sorkar lam hian tanpui a ngaih thu sawi chhuak se chu, mipui lam hian Sorkar hi beisei chin tawk an thiam ngeiin a rinawm. Home minister erawhin mi tlawmngai leh thilphalte zarah eng emaw chen harsatna tâwkloin kan la awm theih thu a sawi atang hian kan state sum leh pai dinhmun hi a ṭhalo tiin ngaihdan a siam theih ang. State pawn atanga lo haw tawh, lo haw mek leh lo la haw turte pawhin Sorkar hi beisei dan chin tawk thiam se, Finance Minister-in sum leh pai harsatna leh a manganthlak thu sawi lemlo mah se, Sorkar hian tangkhangte mamawh leh duh ang zawng zawng pe thei turin sum leh pai a neilo niin a ngaih theih." }, { "summarization_id": "1117", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124535", "file_name": "H-80-31/01/2025-Band_neih_chhan", "original_text": "MNF chuan tun hnaiah Mizoram pumah total bandh an buatsaih a, total bandh an neih chhan hi sorkarin mipuite phurrit siama thil man hrang hrang a tihto vang leh chhiah a tihpun duh loh lantirna a ni.Total bandh neih hrim hrim hian nghawng lian tak a neih avangin pumpelh theih a ṭha ber a, chutihlaiin politics-a eptu pawl lam chuan sorkar thiltih dan hi a lutuka hriain total bandh neihna thamah an ngai a ni. Politics thil a nih tawh hi chuan lai taka thil thlir hi a harsa a, total bandh huaihawtna chhan tlingah an ngai a, sokar thil tihte an dem a ni.Sorkar hian tun hnaiah leiman leh Zoram chhiah a tipung a, buhfai man a tisang a, tui leh kawlphetha hman man a tihsan bakah thisen sawngbawlna man a la thar bawk. Heng thilte hi tawngpawng dodal ngawt tur chu a ni lo mai thei a; nimahsela mipui dinhmun thlira vawi lehkhata mipui pawisa hekna tur thil a thleng tam lutuk hi chu ngaihtuah nawn a ṭha khawp mai.Mizote hian chhiah kan pek tam loh avangin chhiah pek hi kan hrethiam hleithei lo a, kan do ngawt zel a, chhiah pek hrim hrim hi chu do tur a ni lo. Chutihlaiin mipui tana phurrit tling tham loa chhiah leh thil dang man tihsan theih ni se a ṭha hle mai a, vawi leh khata mipuiin sorkara an chhûn luh tur chi a pung ta vak mai hian mipui a tibuai a, mi tam tak tan harsatna a thlen niin a ngaih theih.Sorkar pawhin eptu lam tih a nih vangin hre lo der kher lo se, mipui mar dek chungin eng chinah nge mipuite chhawk zangkhai theih an nih tih thlir reng se a ṭha khawp mai. MNF chuan tun hnaiah Mizoram pumah total bandh an buatsaih a, total bandh an neih chhan hi sorkarin mipuite phurrit siama thil man hrang hrang a tihto vang leh chhiah a tihpun duh loh lantirna a ni.Total bandh neih hrim hrim hian nghawng lian tak a neih avangin pumpelh theih a ṭha ber a, chutihlaiin politics-a eptu pawl lam chuan sorkar thiltih dan hi a lutuka hriain total bandh neihna thamah an ngai a ni. Politics thil a nih tawh hi chuan lai taka thil thlir hi a harsa a, total bandh huaihawtna chhan tlingah an ngai a, sokar thil tihte an dem a ni.Sorkar hian tun hnaiah leiman leh Zoram chhiah a tipung a, buhfai man a tisang a, tui leh kawlphetha hman man a tihsan bakah thisen sawngbawlna man a la thar bawk. Heng thilte hi tawngpawng dodal ngawt tur chu a ni lo mai thei a; nimahsela mipui dinhmun thlira vawi lehkhata mipui pawisa hekna tur thil a thleng tam lutuk hi chu ngaihtuah nawn a ṭha khawp mai.Mizote hian chhiah kan pek tam loh avangin chhiah pek hi kan hrethiam hleithei lo a, kan do ngawt zel a, chhiah pek hrim hrim hi chu do tur a ni lo. Chutihlaiin mipui tana phurrit tling tham loa chhiah leh thil dang man tihsan theih ni se a ṭha hle mai a, vawi leh khata mipuiin sorkara an chhûn luh tur chi a pung ta vak mai hian mipui a tibuai a, mi tam tak tan harsatna a thlen niin a ngaih theih.Sorkar pawhin eptu lam tih a nih vangin hre lo der kher lo se, mipui mar dek chungin eng chinah nge mipuite chhawk zangkhai theih an nih tih thlir reng se a ṭha khawp mai.", "summary": "27th February,2015 ZPM sawrkarin leiman leh Zoram chhiah a tipung a,buhfai man a tisang a,tui leh kawlpetha hman man a tihsan bakah thisen sawngbawlna man a la thar bawk. Mipui tana phurrit tling thei a nih avangin MNF chuan Mizoram pumah total band an buatsaih.Total band hian nghawng lian tak a neih theih avang hian pumpelh theih a tha hle a.Chutihrualin,eptu lam hian sawrkar thiltih hi a lutuka hriain total band huaihawtna chhan tlingah an ngai.Mipui mar dek chungin eng chinah nge mipuite chhawk zangkhai theih an nih thlir thiam turin sawrkar chu an ngen a ni." }, { "summarization_id": "1118", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6275", "file_name": "H-35-27/01/2025-Kuhva_chingtute_an_inhmukhawm.txt", "original_text": "Kuhva chingtute an inhmukhawm Mizoram NewsKuhva chingtute an inhmukhawm admin 16-Nov-2024 06:32 PM Kuhva (Assam variety) lawh hun leh hralh hun a nih tan avangin nimin (15. 11. 2024) khan Mizoram Kuhva Chingtu Pawl (MKCP) General Headquarters hruaitute chuan Mamit District-a kuhva chingtute an tlawh. MKCP hruaitute leh Hachhek Bial Kuhva Chingtu Pawl (HBKCP) hruaitute nen VC House Kawrthah North-ah inkawmin, MKCP President C Laldina chuan an pawl lo din chhoh dan sawiin, 'Mizoram kuhva chingtute hi thawkhoa, hmasawnna zel tur kan ni,' tiin kuhva chingtu member la ni lote pawh member lo ni zel turin a sawm. C Laldina chuan kuhva chin leh hralhna kawngah pawh zau zawka hmalak an tum thu sawiin, 'South India lam a, All India Arecanut Growers Association leh state danga kuhva processing unit hrang hrangte pawh biakpawh a, hmalak zel tum a ni,' tiin MKCP chu Kuhva chinga ei zawngtute tan an din tlat tur thu a sawi. HBKCP Secretary Lalvenhima sawi danin, Hachhek Bialah hian kum 2023 khan kuhva metric ton 7520.95, Rs 37,60,47, 650 man an thar a, tunlaiin kuhva tamhri vanga an kuhva a thih nasat vangin harsatna an tawk nasa. Kuhva tamte department-in nasa tak a buaipui se an duh. Tunlai hian kuhva an hralh a, a rate a that loh avangin market tha zawka awm theih nan sorkarin hma chaktakin la se an duh bawk. Mamit District Kuhva Chingtu Pawl President Lalthanzuala pawhin thu sawiin, 'Ram puma kuhva chingtu inzawmkhawm leh thawhhona tha tak neih a pawimawh. MKCP hruaitute hmalakna a tha kan tiin, kan thlawp tlat,' tiin kuhva chingtute zaikhata luan pawimawh a tih thu a sawi. MKCP Secretary Vanlalruata chuan an hmalak tawh dan hrang hrang leh an pawl hmalak tum dante tarlangin, 'Kuhva chin kawngah hian thil pali pawimawh tak tak a awm. Kuhva chi kuitiak (chara) tu te, kuhva huan siamtute kuhva phun atanga a puitling thleng, leh a tawp berah kuhva rah hralhnate an ni,' a ti. Vanlalruata chuan tun dinhmunah Myanmar atanga kuuhva lo lutin ramleilung fate kuhva thar chhuah hralhna kawng a harsatna nasa tak an tawh phah chu pawi an tih thu sawiin, sorkarin kuhva rah hralh hunlai chuan nasa leh zuala hma a lak an phut thu a sawi.", "summary": "Kuhva (Assam variety) lawh hun leh hralh hun a nih tan avangin ni 15. 11. 2024 khan Mizoram Kuhva Chingtu Pawl (MKCP) General Headquarters hruaitute chuan Mamit District-a kuhva chingtute an tlawh.HBKCP Secretary Lalvenhima chuan,Hachhek Bialah hian kum 2023 khan kuhva metric ton 7520.95, Rs 37,60,47,650 man an thar. MKCP Secretary Vanlalruata chuan,\"Kuhva chin kawngah hian kuhva chi kuitiak tu te,kuhva huan siam tute,kuhva phun atanga a puitling thleng leh kuhva rah hralhna hi a pawimawh hlawm em em a ni,\" tiin,Myanmar ram atanga kuhva lo lutin a ramleilung fate kuhva hralhna lamah harsatna nasa tak a thlen theih avangin kuhva hralh hun lai chuan sawrkarin chak zawkin hma la thei se an duh hle thu a sawi." }, { "summarization_id": "1119", "url": "https://theaizawlpost.org/sudan-atangin-us-in-a-khua-leh-tuite-lachhuak/", "file_name": "SMizo_19_19-02", "original_text": "US military te chuan American diplomats leh an chhungte chu Khartoum atangin him takin a sawn chhuak tiin President Joe Biden chuan a sawi. “Ka thupek angin United States military te chuan Khartoum atangin US sorkar mi leh sate an thiar chhuak” tiin thuchhuah a siamah a sawi a. US official te chuan Pathianni khan mi 100 dawn chu Chinook helicopter hmangin Khartoum atang hian him takin an thiar chhuah thu an sawi a. Hetih lai hian Khartoum-ah chuan army pawl pahnihte inbeihna nasa zual zelin Sudan regular army leh paramilitary force Rapid Supports Forces (RSF) te inbeihna chu a nasa rih hle a. US Lt Gen Douglas Sims chan Navy Seals leh Army Sepcial Forces 100 chuang te chuan Djouti atangin Ethiopia-ah chutah Sudan an lut a, Sudan leilungah darkar khat pawh tling lo hun an hmang a ti a. “Rang leh chak takin operation neih zawh a ni” tiin a sawi a. Biden chuan Djoutbi, Ethiopia leh Saudi Arabia te chu operation hlawhtling taka an neih theih nana an puihnaah lawmthu a sawi bawk a. Khartoum a US embassy chu khar a ni zui a ni. US sorkar chuan Sudan khua leh tui te tana consular service a pek chu a titawp rih a, US private khua leh tui te lachhuak turin a him rih lo tiin a sawi bawk a. Kar kalta Inrinni khan mi 150 vel te, diplomats leh international officials te chu tuipui lamah Saudi Arabian port Jeddah lamah thiarchhuah an lo ni tawh bawk a. Heng mite hi Egypt, Pakistan leh Canada khua leh tui te an ni deuh ber. Pathinani vek khan French ministry of foreign affairs chuan an khua leh tui leh diplomats te chu an thiarchhuah tur thu a sawi bawk a. Sudan-ah hian inkahhaina awm tir tuma hmalakna a awm rualin a beiseiawm rih lova ngaih a ni. Joe Biden chuan thuchhuah a siamah inkahhai a awm ngei theih nan sipai pawl pahnihte hnenah ngenna a siam a. Chu mai bakah humanitarian assistance a awm ngei remti tur leh Sudan mipuite zah turin ngenna a siam bawk. UK pawhin a khua leh tuite lachhuak tura ruahmanna siamin a khua leh tuite chu Foreign Office ah in-report turin a ngen a. Canada sorkar pawhin a khua leh tuite chu hmun him lama awm hram tur leh an phone te charged-a a him a nih chuan Sudan chhuahsan turin ngenna a siam bawk. Khartoum khawpuia cheng mi maktaduai 6 vel zingah hian African ram dang, Asia leh Middle East ram mi leh sate foreign student thahnem tak an awma ngaih a ni a. Khartoum khawpuiah hian Sudanese army chief Abdel Fattah al-Burhan laka rinawm lehan elpui ber RSF te chu nasa takin an inbei mek a ni. Khartoum khawpuia inbeihna nasa avang hian electricity te pawh tihtawp niin ei leh bar lamah harsatna a awm tawh tia sawi a ni bawk. Muslim holiday Eid al-Fitr puala nithum chhung inkahhai tir awm tura ruahmanna pawhin zawm a hlawh tak tak chuang lo tia sawi a ni bawk. World Health Organization chuan mi 400 chuangin nunna an chan phah tawh a, mi sang chuangin hliam an tuar mek niin a sawi a, hei ai daih hian a tak takah chuan nunna chan leh hliam an tam zawka rin a ni bawk.", "summary": "US military te chuan Sudan atangin mi 100 dawn Chinook helicopter hmangin Khartuom atangin an thiar chhuak tih Presiden Joe Biden-an a sawi. Hetih lai hian Khartuom-a army pawl pahnih Sudan regular army leh paramilitary force te inbeihna chu a nasa rih hle a. US Lt Gen Douglas chuan Navy Seals leh Army Forces 100 chuang te chuan Sudan ah darkar chanve tling lo operation hi an nei a ni. Khartuom a US embassy chu khar zui a ni a, Sudan khua leh tui tana consular service a pek chu a titawp rih bawk. Kar kalta khan mi 150 vel chu tuipui lamah thiarchhuah an lo ni tawh bawk a, French, Canada leh UK te pawhin an khua leh tuite an thiarchhuah tur thu a sawi bawk. Inbeihna nasa tak avangin electricity leh ei leh bar ah harsatna an tawk nasa hle a, WHO chuan mi 400 chuangin nunna an chan tawh a, mi tamtak in hliam an tuar mek bawk a ti." }, { "summarization_id": "1120", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26097", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan tun hnaia Mizo Hnam Rûna inkhawmah thu a sawi a; ramri buai chu a chinfel dan tur strategy felfai tak an nei a, mahse, puanzar mai chi a ni lo tih sawiin, \"Ramri hi a sawia sawi fel chi a ni lo a, a tiha tihfel chi a ni,\" a ti.Tun hnaiah bawk Home minister chuan ramri buai chu tharum hmanga chinfel chi a nih loh thu a sawi tawh a, all party, all NGO-te nen thu khat vuaa kal a ṭul thu leh ramri chu Mizo leh Mizo inbeihna hmanruaa hman ṭha a tih loh thu a sawi.Ramri buai hi kan sawi nasa ta hle mai a, kan ṭhenawm state nen hian 'ramri' tia kan pawm chin a inan loh vang a ni. MNF leh India inremnaa Mizoram ramri nia ziah hnan leh tun hnaia Mizoram sorkarin ramria a pawm thar tak pawh a inang lo a, ramri chinfel hi thil huphurhawm tak a ni.Hei vang hi a ni mai thei, Mizoram Home minister chuan ramri chu tharum hmanga chinfel chi a nih loh thu a sawi bakah Mizo zawng zawngin inlungrual taka ke pen a ṭul thu a sawi a, sorkarna siam tawhten an hunlai ṭheuha ramri buai chinfelah harsatna an tawh vek thu a sawi.Chief Minister ve thung chuan ramri chinfel dan ṭha tak a hriat thu a sawi rualin chu chu tuna puanzar chi a la ni lo tih a sawi a; ramri chingfel turin 'a tiha tih' a ṭul thu a sawi tel bawk avangin CM thil hriat hi hriat chian a chak­awm tawlh tawlh mai.Engpawhnise tun hnaiah kan ram hruaitu pawimawh pahnihin ramri chinfel dan tur an sawi tawh a, an thusawi ki a inang lo hle. A pawimawh ber chu ramri buai kan neih chinfel a, a dawih zawk leh a tawlh zawka kan ṭan zel tawh loh a, kan ram chin kan humhalh hi a ni. Mizoram chief minister chuan tun hnaia Mizo Hnam Rûna inkhawmah thu a sawi a; ramri buai chu a chinfel dan tur strategy felfai tak an nei a, mahse, puanzar mai chi a ni lo tih sawiin, \"Ramri hi a sawia sawi fel chi a ni lo a, a tiha tihfel chi a ni,\" a ti.Tun hnaiah bawk Home minister chuan ramri buai chu tharum hmanga chinfel chi a nih loh thu a sawi tawh a, all party, all NGO-te nen thu khat vuaa kal a ṭul thu leh ramri chu Mizo leh Mizo inbeihna hmanruaa hman ṭha a tih loh thu a sawi.Ramri buai hi kan sawi nasa ta hle mai a, kan ṭhenawm state nen hian 'ramri' tia kan pawm chin a inan loh vang a ni. MNF leh India inremnaa Mizoram ramri nia ziah hnan leh tun hnaia Mizoram sorkarin ramria a pawm thar tak pawh a inang lo a, ramri chinfel hi thil huphurhawm tak a ni.Hei vang hi a ni mai thei, Mizoram Home minister chuan ramri chu tharum hmanga chinfel chi a nih loh thu a sawi bakah Mizo zawng zawngin inlungrual taka ke pen a ṭul thu a sawi a, sorkarna siam tawhten an hunlai ṭheuha ramri buai chinfelah harsatna an tawh vek thu a sawi.Chief Minister ve thung chuan ramri chinfel dan ṭha tak a hriat thu a sawi rualin chu chu tuna puanzar chi a la ni lo tih a sawi a; ramri chingfel turin 'a tiha tih' a ṭul thu a sawi tel bawk avangin CM thil hriat hi hriat chian a chak­awm tawlh tawlh mai.Engpawhnise tun hnaiah kan ram hruaitu pawimawh pahnihin ramri chinfel dan tur an sawi tawh a, an thusawi ki a inang lo hle. A pawimawh ber chu ramri buai kan neih chinfel a, a dawih zawk leh a tawlh zawka kan ṭan zel tawh loh a, kan ram chin kan humhalh hi a ni. Mizoram chief minister chuan tun hnaia Mizo Hnam Rûna inkhawmah thu a sawi a; ramri buai chu a chinfel dan tur strategy felfai tak an nei a, mahse, puanzar mai chi a ni lo tih sawiin, \"Ramri hi a sawia sawi fel chi a ni lo a, a tiha tihfel chi a ni,\" a ti. Tun hnaiah bawk Home minister chuan ramri buai chu tharum hmanga chinfel chi a nih loh thu a sawi tawh a, all party, all NGO-te nen thu khat vuaa kal a ṭul thu leh ramri chu Mizo leh Mizo inbeihna hmanruaa hman ṭha a tih loh thu a sawi. Ramri buai hi kan sawi nasa ta hle mai a, kan ṭhenawm state nen hian 'ramri' tia kan pawm chin a inan loh vang a ni. MNF leh India inremnaa Mizoram ramri nia ziah hnan leh tun hnaia Mizoram sorkarin ramria a pawm thar tak pawh a inang lo a, ramri chinfel hi thil huphurhawm tak a ni. Hei vang hi a ni mai thei, Mizoram Home minister chuan ramri chu tharum hmanga chinfel chi a nih loh thu a sawi bakah Mizo zawng zawngin inlungrual taka ke pen a ṭul thu a sawi a, sorkarna siam tawhten an hunlai ṭheuha ramri buai chinfelah harsatna an tawh vek thu a sawi. Chief Minister ve thung chuan ramri chinfel dan ṭha tak a hriat thu a sawi rualin chu chu tuna puanzar chi a la ni lo tih a sawi a; ramri chingfel turin 'a tiha tih' a ṭul thu a sawi tel bawk avangin CM thil hriat hi hriat chian a chak­awm tawlh tawlh mai. Engpawhnise tun hnaiah kan ram hruaitu pawimawh pahnihin ramri chinfel dan tur an sawi tawh a, an thusawi ki a inang lo hle. A pawimawh ber chu ramri buai kan neih chinfel a, a dawih zawk leh a tawlh zawka kan ṭan zel tawh loh a, kan ram chin kan humhalh hi a ni.", "summary": "Mizoram chief minister chuan tun hnaia Mizo Hnam Rûna inkhawmah thu a sawi a; ramri buai chu a chinfel dan tur strategy felfai tak an nei a, mahse, puanzar mai chi a ni lo tih sawiin, \"Ramri hi a sawia sawi fel chi a ni lo a, a tiha tihfel chi a ni,\" a ti. Home minister pawhin ramri buai chu tharum hmanga chinfel chi a nih loh thu a sawi tawh. Ramri buai hi kan sawi nasa a, thenawm state nen ramri tia kan pawm chin inan loh vang a ni. CM in ramri chinfel dan a hriat hi hriat a chakawm a, engpawhnise ram hruaitu pahnihin ramri chinfel dan tur an sawi tawh a, an sawi dan ki a inang lo a, a pawimawh ber chu a dawih zawk leh a tawlh zawka kan tan zel tawh loh hi a ni a, kan ram chin hi kan humhalh a ngai a ni." }, { "summarization_id": "1121", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26132", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Mizoram Public Service Commission (MPSC)-in Mizoram sorkara thawk tur group B (non gazetted) post lak hna a buaipui laklawhte chu MPSC-in an khawih chhunzawm tur thu chief minister chuan a sawi. MPSC hna lak kal mek titawp tura sorkarin a tih loh thu leh, MPSC-in an hna lak kal mek interview neih tur an tihtawp chu sorkarin a hriatpui loh thu a sawi.Hetih lai hian, MPSC chairman chuan, sorkar thu an zah avangin sorkar hna group B (non gazetted) lâk a tihtawp thu a sawi a; sorkarin MPSC khawih tur a nih tawh lohna notification tihchhuah a nih tawh avangin khawih chhunzawm thei an ni tawh lo tih a sawi a, \"Kei ni tan chuan lo khawih luih zel chu sorkar thupek pawisak lohnate pawh a ni thei. Order kan hmuh reng laia hna lo lak chhunzawm zel chu a inthlahrunawm a ni,\" a ti.CM thusawi aṭanga a lan danin sorkar hian MPSC hna lak kal mek hi tihbuai an tum lo a, MPSC lamin written exam a buatsaih tawh, personal interview chiah la hmabakte kal tlangtir an rem tih bakah exam tura form fill-up tawh zawng zawngte pawh MPSC-in an buaipui zui dawn a ni.Hetihlai hian sorkarin June 21-a notification a chhuahah chuan sorkara thawk tur group B (non gazetted) post leh a hnuai lam chu MPSC-in buaipui tawh dawn lo, tih a inziak a; nimahsela MPSC chairman sawi danin he notification hi MPSC-in a copy an la dawng lo niawm tak a ni. Sorkarin Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) din tur thu an rel tawh a, group B (non gazetted) leh a hnuai lam hi chu MSSSB-in an khawih tawh ang.He thila lang chiang tak chu Mizoram sorkar hian MPSC hi a ngaihsak tawk loin an thuchhuah copy pawh an pe lo a, chutihlaiin MPSC-in sorkar thuchhuah an hmuh zulzuia hna lak kallai an tihtawp avanga sawiselna chu ngaingam loin MPSC chu hnathawk chhunzawm turin an ti niin a lang. Hei lah hi zirlai pawlten CM an kawmnaa a sawi tih zawng hi mipui hriat dan chu a la ni. Mizoram sorkar leh MPSC inkar hi chinfel a ngai tih chu tlang hriat a ni ta e. Mizoram Public Service Commission (MPSC)-in Mizoram sorkara thawk tur group B (non gazetted) post lak hna a buaipui laklawhte chu MPSC-in an khawih chhunzawm tur thu chief minister chuan a sawi. MPSC hna lak kal mek titawp tura sorkarin a tih loh thu leh, MPSC-in an hna lak kal mek interview neih tur an tihtawp chu sorkarin a hriatpui loh thu a sawi.Hetih lai hian, MPSC chairman chuan, sorkar thu an zah avangin sorkar hna group B (non gazetted) lâk a tihtawp thu a sawi a; sorkarin MPSC khawih tur a nih tawh lohna notification tihchhuah a nih tawh avangin khawih chhunzawm thei an ni tawh lo tih a sawi a, \"Kei ni tan chuan lo khawih luih zel chu sorkar thupek pawisak lohnate pawh a ni thei. Order kan hmuh reng laia hna lo lak chhunzawm zel chu a inthlahrunawm a ni,\" a ti.CM thusawi aṭanga a lan danin sorkar hian MPSC hna lak kal mek hi tihbuai an tum lo a, MPSC lamin written exam a buatsaih tawh, personal interview chiah la hmabakte kal tlangtir an rem tih bakah exam tura form fill-up tawh zawng zawngte pawh MPSC-in an buaipui zui dawn a ni.Hetihlai hian sorkarin June 21-a notification a chhuahah chuan sorkara thawk tur group B (non gazetted) post leh a hnuai lam chu MPSC-in buaipui tawh dawn lo, tih a inziak a; nimahsela MPSC chairman sawi danin he notification hi MPSC-in a copy an la dawng lo niawm tak a ni. Sorkarin Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) din tur thu an rel tawh a, group B (non gazetted) leh a hnuai lam hi chu MSSSB-in an khawih tawh ang.He thila lang chiang tak chu Mizoram sorkar hian MPSC hi a ngaihsak tawk loin an thuchhuah copy pawh an pe lo a, chutihlaiin MPSC-in sorkar thuchhuah an hmuh zulzuia hna lak kallai an tihtawp avanga sawiselna chu ngaingam loin MPSC chu hnathawk chhunzawm turin an ti niin a lang. Hei lah hi zirlai pawlten CM an kawmnaa a sawi tih zawng hi mipui hriat dan chu a la ni. Mizoram sorkar leh MPSC inkar hi chinfel a ngai tih chu tlang hriat a ni ta e. Mizoram Public Service Commission (MPSC)-in Mizoram sorkara thawk tur group B (non gazetted) post lak hna a buaipui laklawhte chu MPSC-in an khawih chhunzawm tur thu chief minister chuan a sawi. MPSC hna lak kal mek titawp tura sorkarin a tih loh thu leh, MPSC-in an hna lak kal mek interview neih tur an tihtawp chu sorkarin a hriatpui loh thu a sawi. Hetih lai hian, MPSC chairman chuan, sorkar thu an zah avangin sorkar hna group B (non gazetted) lâk a tihtawp thu a sawi a; sorkarin MPSC khawih tur a nih tawh lohna notification tihchhuah a nih tawh avangin khawih chhunzawm thei an ni tawh lo tih a sawi a, \"Kei ni tan chuan lo khawih luih zel chu sorkar thupek pawisak lohnate pawh a ni thei. Order kan hmuh reng laia hna lo lak chhunzawm zel chu a inthlahrunawm a ni,\" a ti. CM thusawi aṭanga a lan danin sorkar hian MPSC hna lak kal mek hi tihbuai an tum lo a, MPSC lamin written exam a buatsaih tawh, personal interview chiah la hmabakte kal tlangtir an rem tih bakah exam tura form fill-up tawh zawng zawngte pawh MPSC-in an buaipui zui dawn a ni. Hetihlai hian sorkarin June 21-a notification a chhuahah chuan sorkara thawk tur group B (non gazetted) post leh a hnuai lam chu MPSC-in buaipui tawh dawn lo, tih a inziak a; nimahsela MPSC chairman sawi danin he notification hi MPSC-in a copy an la dawng lo niawm tak a ni. Sorkarin Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) din tur thu an rel tawh a, group B (non gazetted) leh a hnuai lam hi chu MSSSB-in an khawih tawh ang. He thila lang chiang tak chu Mizoram sorkar hian MPSC hi a ngaihsak tawk loin an thuchhuah copy pawh an pe lo a, chutihlaiin MPSC-in sorkar thuchhuah an hmuh zulzuia hna lak kallai an tihtawp avanga sawiselna chu ngaingam loin MPSC chu hnathawk chhunzawm turin an ti niin a lang. Hei lah hi zirlai pawlten CM an kawmnaa a sawi tih zawng hi mipui hriat dan chu a la ni. Mizoram sorkar leh MPSC inkar hi chinfel a ngai tih chu tlang hriat a ni ta e.", "summary": "MPSC-in Mizoram sorkara thawk tur group B (non gazetted) post lak hna a buaipui laklawhte chu MPSC-in an khawih chhunzawm tur thu chief minister chuan a sawi. MPSC hna lak kal mek titawp tura sorkarin a tih loh thu leh, MPSC-in an hna lak kal mek interview neih tur an tihtawp chu sorkarin a hriatpui loh thu a sawi. MPSC chairman chuan sorkar thu an zah avangin sorkar hna group B lâk tihtawp thu a sawi. CM thusawi atanga a lan danin sorkar hian MPSC hna lak kal mek hi tih buai an tim lo a, MPSC lamin written exam a buatsaih tawh, personal interview chiah la hmabakte kal tlangtir an rem tih bakah exam form fill-up tawh zawng zawngte pawh MPSC in an buaipui zui dawn a ni. Sorkarin MSSSB din tur thu a rel tawh a, group B leh a hnuai lam hi chu MSSSB in an khawih tawh ang. He thila lang chiang rak chu MPSC hi sorkar hian a ngaihsak tawk loin an thuchhuah copy pawh an oe lo a ni. Mizoram sorkar leh MPSC inkar hi chinfel a ngai tih chu tlang hriat a ni ta." }, { "summarization_id": "1122", "url": "https://theaizawlpost.org/manipur-boruak-sawi-phal-lo-madc-session-ah-eptute-chhuak/", "file_name": "SMizo_7_22-02", "original_text": "Mara Autonomous District Council Fur Thutkhawm ni hnihnaah eptu lamin Manipur Zohnahthlakte harsatna chungchang House-a sawiho an dilna chairman-in a hnawlsak avangin House an chhuahsan a, an tel lo hian thutkhawm hi neih zawh a ni. MADC hotute sawi danin, Nilaini khan Fur Thutkhawm hi MADC Session Hall ah neih chhunzawm a ni a, Session kaihruaitu, chairman N Viakhu chuan eptu lam atanga Manipura Zohnahthlakte harsatna thleng chungchang sawihona motion a luh thu sawiin, CCB Rules-ah session tan hma ni hnih hmalamah motion hi putluh tur a nih avangin hnawl a ni tih a sawi. Eptu lamte hian chairman thuneihna a ni, tiin, sawiho phalsak ngei turin an phut a. Chairman-in a remtih loh avangin eptu lam – Congress leh MNF MDC te chu lungawiloin House an chhuahsan a. Zawhna leh chhanna pawh hmang loin chawhma dar 10.45 khan chawhma session tihtawp a ni. Chawhnu dar 2.00 ah session hi chhunzawm a ni a, eptu member-te an tel tak loh avangin ruling lam hian Thawhlehnia Bill leh Rules putluh chu an pass a, chairman hian chawhnu dar 2.25 ah tiamchin awm loin Session hi a titawp Eptu MDC-te hian Siaha-a thuthar thehdarhtute hnenah House atanga an chhuah chhan leh an tel zui tak loh chhan an sawi a. BJP sawrkar MADC hotuten BJP sawrkarna thil sawichhuah tum chu an huphurh avanga motion putluh pawh hi pawm duh lo leh remtih sak lo nia an ngaih thu an sawi. MNF MDC Legislature Party leader Nahlo Solo chuan Manipur-ah Zohnahthlak mipuiten nasa taka an tawrh lai leh in leh lo chan a, biak in tam tak tihchhiat leh rawng taka inthah leh sawisaka an awm mek lai leh, Mizoram pumah kan unaute tawrhpuina kawngzawh neih a nih laiin, MADC Session lai nen a innang a, Manipur chungchang hi reilote, darkar chanve lek kan unaute tawrhrpuina thu sawiho phuta motion an putluh chairman-in a hnawl ta mai chu an hrethiam lo tih a sawi. An motion putluh hi CCB Rules 34-na behchhana siam, chairman thuneihna liau liau a ni, “List of bussiness-ah a tel lo, tih leh, session tan hma ni hnih talah a luh hman a ngai, tia chhuanlam siamin motion hi hnawl a ni a. List of business chu Business Advisory Committee siam a ni a, motion erawh englai pawha lut thei, chairman thuneihna, pawma pawm loh theih a ni a. Manipur hi BJP sawrkar a nih avang leh central-ah BJP a sawrkar bawk avangin MADC BJP sawrkar hian he motion hi sawiho an duh ta lo nia kan ngai,” Nahlo Solo hian a ti. Congress MDC James Riatha bakah MDC dangte pawhin motion an putluh chhante sawifiahin, Manipur-a Zohnahthlakte tawrhpuina thu House-a sawiho chu Zohnahthlakte leh MADC tan pawh thil tha tak a nih avanga rawt an ni a, bussiness dang pawh tibuai loa session tha taka kal chhunzawm mai tura an beisei lai a, sawiho an phal loh avangin Session-ah Bill leh Rules an thehluh pawh sawiho pui tlakah an ngai bik loa, an chhuahsan ta, tiin an sawi a ni. Session chhung hian ziaka chhan chi zawhna pali chu House dawhkanah dah a ni a, kaa chhan chi zawhna 8 chhan a ni. Official Bill pahnih leh Official Rules 5 pawm a ni.", "summary": "Nilaini khan fur thutkhawm nihnihna hi MADC Session Hall-ah neih chhunzawm a ni a, kaihruaitu N Viakhu chuan eptu lam atanga Manipura Zohnahthlakte harsatna thleng chungchang sawihona motion eptu lam atanga a luh thu sawiin, CCB Rules-ah session tan hma ni hnih hmaamah motion hi putluh tur a nih avangin a hnawl a, Congress leh MNF MDC te chu lungawiloin House an chhuahsan a, an tel lo hian thutkhawm hi neih zawh a ni. Eptu lam chuan Manipur-ah Zahnahthlakte'n nasa taka an tawrh lai a an pual a darkar chanve lek pawh an phal lo chu an hrethiam lo tih an sawi a, Session-a bill leh rules an theuhluh pawh sawiho pui lakah an ngai bik lo a an chhuahsan ta a ni an ti. An thu put luh hi chairman thuneihna liau liau zing a mi tiin an sawi a, Manipur hi BJP sorkar anih avangin leh central-ah an sorkar bawk avangin MADC BJP hian he motion hi sawiho a duh lo ni ah an ngai." }, { "summarization_id": "1123", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/08/school-education-leh-ddk-in-thawhhona.html", "file_name": "School_Education_leh_DDK_in_thawhhona_thuthlung_ziak.txt", "original_text": "Aizawl, the 31st August, 2023 :Vawiin khan School Education Department leh Doordarshan Kendra Aizawl-ten School Education Secretary Office Chamber-ah DD Mizoram channel-a Educational TV Programme chhunzawm nan inremna an ziak. He inremna ziah thar lehah hian School Education Department aiawhin Secretary Dr Lalzirmawia Chhangte chuan a ziak a, Doordarshan Kendra Aizawl aiawhin Head of Programme Pu C.Vanlalsiama’n a ziak bawk.Dr Lalzirmawia Chhangte chuan he hunah hian thusawiin kum 2015-a bul tan Educational TV Programme chhunzawm zel a ni chu lawmawm a tih thu a sawi a. tunlai khawvelah classroom teaching ringawt hi zirna atan a tawk tawh lova, tunlai technology hmanga zirtirna kalpui hi a pawimawh a ni a ti a. DD Mizoram hi thlirtu an tam a, Zoram chhung mai bakah state dang leh ram thenawm atangin an thlir thei a, a hlawkna teltu an tam thei hi a hlu hle a ni a ti. Nitina zirna belhchhahtu Educational TV Programme kan nei hi a tangkai a, thingtlang naupangte pawhin hriatna belhchhah thei tur programme tha kan neih phah a, tangkai leh zual zawka hman dan ngaihtuah zel ni se, programme tha zawk siam dan te pawh ngaihtuah ni se tul a tih thu a sawi.DDK Head of Programme Pu C.Vanlalsiama chuan School Education Department nen thawhdunna an ziak leh thei ta chu lawmawm a tih thu a sawi a, hripui len lai programme pangngai chhuah theih loh laia Tutorial video tihchhuah a ni te kha zirlaite tan a hlu a, zirna khaihlak lovin a kal theih phah a, mamawhtute chhanna a ni a ti a. Zirlaiten an hlawkpui zel theih nan leh zirlai tam zawkin an chhawr theih nan thlirtu tihpun dan te pawh dap tul a tih thu a sawi bawk.Pu Lalsangliana Director School Education chuan kum 2015 atanga thawhdunna neih tawh dan report pein Educational TV Programme chu School Education, SCERT leh MBSE te tanghova programme siam thin a nih thu a sawi a, September 2023 atangin kum khat chhungin chawlhkar tin Ningani apiangin tlai dar 5:55 - 6:25pm inkarah programme tihchhuah chhunzawm a ni dawn a, TV programme atana tul pawimawh chu Programme Advisory Committee-ten an umzui dawn a ni a ti. TV Programme hi Media Cell, School Education Department leh SCERT ten an siam leh dawn tih a report bawk.School Education Department leh DDK Aizawl ten Educational TV Programme tihchhuah chhunzawmna atana thawhdunna tur thuthlung ziahna Pu R.Lalbiakzuala Joint Secretary School Education kaihhruaiah hian School Education Department Secretary leh Director bakah SCERT Director Pi Zohmingliani te, MBSE, Samagra leh DDK hotute te an tel a ni.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "chool Education Department leh Doordarshan Kendra Aizawl-ten School Education Secretary Office Chamber-ah DD Mizoram channel-a Educational TV Programme chhunzawm nan inremna an ziak. Educational TV Programme hi a tangkai tak leh hmasawn nan hman a tul a ni. Programme chu School Education, SCERT leh MBSE te tanghova programme siam thin niin TV programme atana tul pawimawh chu Programme Advisory Committee-ten an umzui dawn a ni. Inremna hi School Education Department aiawhin Secretary Dr Lalzirmawia Chhangte chuan a ziak a, Doordarshan Kendra Aizawl aiawhin Head of Programme Pu C.Vanlalsiama’n a ziak bawk." }, { "summarization_id": "1124", "url": "https://theaizawlpost.org/naupang-ha/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "Dr. Lalchhuanawma -- Advertisement -- Naupang ha, ha-hlam hi pian hma, nu pum chhunga kan la awm laia insiam tan a ni a. Chuvangin naupang ha hriselna atan naupai mek nu hriselna a pawimawh em em a ni. Chaw tha ei tur a ni a. Calcium tamna thlai leh theirah te, sangha te ei tam tur a ni. Ha nawh hi tan hma a ngai. An len hnu-ah chauh ha hi nawhtir tur a ni lo va. Ha nawh an thiam hma atangin tihfai sak thin tur a ni. Nausen chu thlaruk emaw a aia hma hret emaw tlai hretah emaw a hahmai a lo to tan a. He tih hun lai atang hian puanthem fai taka hrukfaisak thin tur a ni a. Hetia kan tih hian anmahnia ha nawh zirtir an nuam bik a, ha nawh an hreh lo bik thin a ni. Nu leh pain ha nawhsak a, puitling ha nawh paha nawhtir ve te a tha a. Naupang thenkhat ha nawt hreh em em an awm fo a, hei hi nu leh pa zirtir that tawk loh vang te, zirtir dan dik tawk loh vang te a ni. Nuam ti taka an nawh theihna turin mahniin nuam ti taka naupang hmuha nawh tur a ni. Ha nawh hun Ha hi ni tin vawi hnih nawh tur a ni a. Zan mut dawnah leh zingah nawh a tha hle a. He hunah hian an nawt thei lo a nih pawhin a remchang dangah tal tum hnih an nawt tur a ni. Zan mut dawna ha nawh hi tih ngei ngei turah ngaiin thanhnan se a tha hle mai. Chhuna a men lai chuan tuisik a in zawng te, a chil a lem zawng te, thil a eizawng te hian a ka chhung kha eng emaw chen a lo inhru faiin a lo intleuh fai ve a. A mutthilh hlan erawh chuan a ka chhung kha a awm ngaiin a awm reng a ni mai a. A lo bal a nih pawhin zankhuain balin a chiah a. Ha nget a insiam hma bik hle a ni. Ha nawh dan Ha nawh hi uluk taka hlen chhuah tur a ni a. Uluk leh dim takin, minute hnih vel tal an nawt tur a ni. Chutiang taka nawt tur chuan nu leh paten dawhthei taka zirtir an ngai fo thin. Naupang thenkhat chuan an hahmai leh a bul vel, nawh awlsam lai an nawt puat puat a, an duh tawk mai a. Mahse hahmai aiin hapui a ngêt hma zawk si a, an hapui a lo ngêt a. Nu leh pa ten, “A ha a nâwt peih hle si a, mahse a ngêt tho” tiin ha nawh a sawt lo emaw kan tih phah thin a. An nawh dan a dik tawk lo va, a tha tawk lo bawk tihna a ni. Na taka nawh tur a ni lo. Dim tak, mahse uluk tak si a khuih fai hlarh tur a ni. Ha nawh zawhah lei leh hahni te pawh khuih fai leh tur a ni. Toothbrush Naupang chuan toothbrush lian tak a hmang thei lo tih hriat tur a ni a. A ka chhung a te a, puitling hman chi toothbrush a hman chuan a hawl kim tawk lo vang a, a fai tur angin a fai thei lo vang. Chuvangin toothbrush te, naupang hman tura siam hi hmang se a tha ber a. Tin, toothbrush hi khauh tak hmantir loh tur, a hmul nem chi, a lu bawk te deuh hmang se a tha ber a ni. Toothbrush hmul sei aiin a hmul tawi deuh hi hman a nuam a, nawhfai pawh a awl zawl. Toothpaste Toothpaste chi hrang hrang a awm a. A bik taka naupang tana siam te pawh a awm a. Heng hi hman atha viau a. Kan hmang thei lo a nih pawhin company rintlak siam toothpaste pangngai talin uluk takin nawt thin se a tha. Toothpaste thenkhatah chuan ha nget vengtu tha tak mai Fluoride an telh thin a. Hetiang hi toothpaste dang aiin a tha zawk a. Amaherawhchu naupang chuan a lem tur a ni lo. Ha nawh chauh hi a tawk lo va, thil dangah pawh enkawlna an mamawh a 1. Thil thlum an eiin an kam thuah zui nghal zel se a tha. 2. Khawl nuai eitur hmawmsawm hi khuarela awm sa aiin hain a haw zawk tih hriat a ngai a. Entirnan Fu feh aiin chini bar hi hain a haw zawk. Chuvangin thil thlum rau rauvah, khawl nuai hnu company siam aiin a kung atanga lawh, thei thlum te hi an ha atan an hrisel zawk a, taksa pawhin a ngeih zawk a. Naupangin khawlnuai hmawmsawm ei lova, khuarel awm sa a ei mai hi a hriselna pumpui atan pawh a tha zawk a ni. 3. Naupang chu a dam lo fo thei a. Damdawi, naupang ei atana a tui chi a siam te hi damdawi bakah a ei tinuam turin thlum takin an siam thin a. Hetiang hi a nih avangin a lo ban deuh chap nghe nghe a. Chuvangin naupangin damdawi tui, eng chi pawh, antibiotics a ni emaw, vitamins a ni emaw, a tui chi reng reng a ei chuan, a ei zawh veleh tui tlem te tal in se la, a nih loh pawhin kam thuah zel se la, ha nget lakah nasa takin a veng thei ang. 4. Thil zuma ha leh hahni khertir miah loh tur a ni a. Chutianga a lo ti thin a nih pawhin ti tawh lo tura zirtir tur a ni. Ha kher hian ha leh ha inkarah te, hahni chhung lamah te bawlhhlawh an nawr lut thin a. Tin, ha hni an tihliam thei bawk a. An kher laklawh chuan ha leh ha inkar awng a lo zau a, bawlhhlawh a tâng nasa thei bik a. Chu chuan hahni natna a thlen a; hahni vung te, ka chhung rimchhia te a siam thin. 5. Nu hnute aiin hnute siam chawpa bottle nena pek hi hain a haw zawk a; hetiang nausen hi an ha a nget hma hle a ni. Hnute siam chawp kan pek hian anmahni awihmut nan hman kan ching a; hei hian ha a tichhe hma bik a. Hnute siam chawp kan pek hian, an puar veleh an ha hrukfai sak tur a ni.", "summary": "Naupang ha, ha-hlam hi pian hma, nu pum chhunga kan la awm laia insiam tan a ni a. Chuvangin naupang ha hriselna atan naupai mek nu hriselna a pawimawh em em a ni. Calcium tamna thlai leh theirah te, sangha te eitam tur a ni.Nausen chu thlaruk emaw velah a hahmai a lo to tan a, hetih hun lai atang hian puanthem faia hruksak thin tur a ni. Naupangin ha nawh an tum nan puitlingin tihhmuh fo tur a ni. Ha hi nitin vawi hnih nawh tur a ni a, zan mut dawnah leh zingah nawh a tha hle. Zan mut dawna ha nawh hi tih ngei ngei tur a ni. Ha nawh hian uluk taka nawh chhuah vek tur a ni a, dim taka nawh tur a ni. Hapui hi a nget hma avangin uluk zual tur a ni a, a nget duh em em. Toothbrush hi naupang chuan puitling hman ang ni lo, a te a hmang tur a ni a, a hmul nem chi hmantir tur a ni. Toothpaste chi hrang hrang a awm a, a bik taka naupang tana siam hman tir a tha viau. Ha nawh piah lamah hian ha enkawlna tha dangte. 1. Thil thlum eiin kam tuah zel tur 2. Khawl nuai eitur hi hain a haw bik 3. Damdawi thlum ei zawhin tui in tur. 4. Thil zuma ha khertir loh tur. 5. Hnute tui ni lo, siam chawp pek hian hrukfai sak zel tur a ni" }, { "summarization_id": "1125", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8880", "file_name": "H-209/13/02/2025-mau/raw chi supply tute hi", "original_text": "Mizorama mau/ raw chi supply-tu tur tender chhángtu awm chhun chu Growmore Biotech Ltd., Tamil Nadu an ni a, an director chu Dr N Barathi a ni a; RTI Act hmanga zawhna sorkarin a chhan danin Growmore Biotech Ltd. hian Mizoramah mau/ rua tihchanna hmun (second hardening nursery) an nei.Mizo mipuiin an ngaihven em em mai chu sorkar lai MNF party-in 'flagship programme' atana an hman mek, SEDP hnuaia mau/raw chi supply-tu chungchang hi a ni. Sorkarin hri leng karah a chi supply-tu tur zawngin tender a chhuah a, chhangtu pakhat chiah a awm a, hei hi mipuiin mak an tih thu an sawi nasa tawh hle.A chhangtute hi hriat a ni lo a, RTI Act hmanga zawh a nih hnuah sorkar lamin an chhang chiang ta a, Tamil Nadu lama awm Growmore Biotech Ltd an ni. Anni hi an website lama a inziah dan chuan an hotupa ber chu Agricultural Scientist Dr. N Barathi a ni a, kum 37 zet tissue culture lama tawnhriat lo nei tawh a ni a, mau bikah hian kum 18 chhung tissue culture a lo buaipui tawh a ni. Ani hi tuna kan chief minister ni tain MLA inthlan dawna media hmaa a sawi ṭhin nen khan a hming leh a nihna hi a inang chiah a, mi thuhmun ngei an niin a lang.RTI Act chhanna aṭanga a lan danin anni hian Mizoramah hian authorised distributor F Lalhriatpuii an nei a; nimahsela thil danglam tak chu Growmore Biotech-in earnest money cheng nuai 25 an thehluh cheque chu F Lalropuia hmingin a ni a, ani hi Mizoram sorkar hotu lian nena inhre hnai tak nia sawi a ni. Growmore Biotech Ltd hian an company nihna leh an hnathawhte chiang takin an website-ah an ziak lang a; nimahsela Mizorama mau/raw chi supply thu hi chu an la tarlang tel lo a, hei mai hi ni loin Mizoramah authorised distributor an neih thu pawh hi an website-ah hian hmuh tur a awm lo a; Growmore Biotech Ltd website-a an chanchinthar 'news' tih section-ah pawh helam thil hi an la tarlang lo.Engpawhnise dan ang thlapa tender chhuah a nih a, dan ang thlapa miin an chhang a, sorkarin dan ang thlapa supply phalna an pe a nih chuan sawisel hleihtheih pawh a ni lo a; nimahsela dan ang thlapa thil kal ni si mipuiin an sawi zui neuh neuh tura thil inthup a awm a nih si chuan khuareiah a lang chhuak leh ngei ang. Tuna mipui zawhna lian tak chu, \"Growmore Biotech Ltd.-in Mizorama hmun an lo nei ve reng mai hi eng tik aṭanga hmalakna inṭan nge a nih a, eng vanga Mizoramah teh daih hmunhma neia hma lo la ngam nge an nih a, eng ti teh miala sorkarin tender a chhuah tur mau/ raw chi ber kher lo kui ṭiak 'fuh chat' nge an nih?' tih hi a ni awm e.Mau/raw hmanga sum kan hai luh hmain tuten emaw a chi supply-in sum an lo tuak palh ang tih hi mipui hlauhthawn ruk a ni. Tuna mau/raw chi supply tura thlante hian kan ram intodelhna tur leh miretheite din chhuahna tham mau/raw chi ṭha tak supply thei se a duhawm khawp mai. Mizorama mau/ raw chi supply-tu tur tender chhángtu awm chhun chu Growmore Biotech Ltd., Tamil Nadu an ni a, an director chu Dr N Barathi a ni a; RTI Act hmanga zawhna sorkarin a chhan danin Growmore Biotech Ltd. hian Mizoramah mau/ rua tihchanna hmun (second hardening nursery) an nei.Mizo mipuiin an ngaihven em em mai chu sorkar lai MNF party-in 'flagship programme' atana an hman mek, SEDP hnuaia mau/raw chi supply-tu chungchang hi a ni. Sorkarin hri leng karah a chi supply-tu tur zawngin tender a chhuah a, chhangtu pakhat chiah a awm a, hei hi mipuiin mak an tih thu an sawi nasa tawh hle.A chhangtute hi hriat a ni lo a, RTI Act hmanga zawh a nih hnuah sorkar lamin an chhang chiang ta a, Tamil Nadu lama awm Growmore Biotech Ltd an ni. Anni hi an website lama a inziah dan chuan an hotupa ber chu Agricultural Scientist Dr. N Barathi a ni a, kum 37 zet tissue culture lama tawnhriat lo nei tawh a ni a, mau bikah hian kum 18 chhung tissue culture a lo buaipui tawh a ni. Ani hi tuna kan chief minister ni tain MLA inthlan dawna media hmaa a sawi ṭhin nen khan a hming leh a nihna hi a inang chiah a, mi thuhmun ngei an niin a lang.RTI Act chhanna aṭanga a lan danin anni hian Mizoramah hian authorised distributor F Lalhriatpuii an nei a; nimahsela thil danglam tak chu Growmore Biotech-in earnest money cheng nuai 25 an thehluh cheque chu F Lalropuia hmingin a ni a, ani hi Mizoram sorkar hotu lian nena inhre hnai tak nia sawi a ni. Growmore Biotech Ltd hian an company nihna leh an hnathawhte chiang takin an website-ah an ziak lang a; nimahsela Mizorama mau/raw chi supply thu hi chu an la tarlang tel lo a, hei mai hi ni loin Mizoramah authorised distributor an neih thu pawh hi an website-ah hian hmuh tur a awm lo a; Growmore Biotech Ltd website-a an chanchinthar 'news' tih section-ah pawh helam thil hi an la tarlang lo.Engpawhnise dan ang thlapa tender chhuah a nih a, dan ang thlapa miin an chhang a, sorkarin dan ang thlapa supply phalna an pe a nih chuan sawisel hleihtheih pawh a ni lo a; nimahsela dan ang thlapa thil kal ni si mipuiin an sawi zui neuh neuh tura thil inthup a awm a nih si chuan khuareiah a lang chhuak leh ngei ang. Tuna mipui zawhna lian tak chu, \"Growmore Biotech Ltd.-in Mizorama hmun an lo nei ve reng mai hi eng tik aṭanga hmalakna inṭan nge a nih a, eng vanga Mizoramah teh daih hmunhma neia hma lo la ngam nge an nih a, eng ti teh miala sorkarin tender a chhuah tur mau/ raw chi ber kher lo kui ṭiak 'fuh chat' nge an nih?' tih hi a ni awm e.Mau/raw hmanga sum kan hai luh hmain tuten emaw a chi supply-in sum an lo tuak palh ang tih hi mipui hlauhthawn ruk a ni. Tuna mau/raw chi supply tura thlante hian kan ram intodelhna tur leh miretheite din chhuahna tham mau/raw chi ṭha tak supply thei se a duhawm khawp mai. Mizorama mau/ raw chi supply-tu tur tender chhángtu awm chhun chu Growmore Biotech Ltd., Tamil Nadu an ni a, an director chu Dr N Barathi a ni a; RTI Act hmanga zawhna sorkarin a chhan danin Growmore Biotech Ltd. hian Mizoramah mau/ rua tihchanna hmun (second hardening nursery) an nei. Mizo mipuiin an ngaihven em em mai chu sorkar lai MNF party-in 'flagship programme' atana an hman mek, SEDP hnuaia mau/raw chi supply-tu chungchang hi a ni. Sorkarin hri leng karah a chi supply-tu tur zawngin tender a chhuah a, chhangtu pakhat chiah a awm a, hei hi mipuiin mak an tih thu an sawi nasa tawh hle. A chhangtute hi hriat a ni lo a, RTI Act hmanga zawh a nih hnuah sorkar lamin an chhang chiang ta a, Tamil Nadu lama awm Growmore Biotech Ltd an ni. Anni hi an website lama a inziah dan chuan an hotupa ber chu Agricultural Scientist Dr. N Barathi a ni a, kum 37 zet tissue culture lama tawnhriat lo nei tawh a ni a, mau bikah hian kum 18 chhung tissue culture a lo buaipui tawh a ni. Ani hi tuna kan chief minister ni tain MLA inthlan dawna media hmaa a sawi ṭhin nen khan a hming leh a nihna hi a inang chiah a, mi thuhmun ngei an niin a lang. RTI Act chhanna aṭanga a lan danin anni hian Mizoramah hian authorised distributor F Lalhriatpuii an nei a; nimahsela thil danglam tak chu Growmore Biotech-in earnest money cheng nuai 25 an thehluh cheque chu F Lalropuia hmingin a ni a, ani hi Mizoram sorkar hotu lian nena inhre hnai tak nia sawi a ni. Growmore Biotech Ltd hian an company nihna leh an hnathawhte chiang takin an website-ah an ziak lang a; nimahsela Mizorama mau/raw chi supply thu hi chu an la tarlang tel lo a, hei mai hi ni loin Mizoramah authorised distributor an neih thu pawh hi an website-ah hian hmuh tur a awm lo a; Growmore Biotech Ltd website-a an chanchinthar 'news' tih section-ah pawh helam thil hi an la tarlang lo. Engpawhnise dan ang thlapa tender chhuah a nih a, dan ang thlapa miin an chhang a, sorkarin dan ang thlapa supply phalna an pe a nih chuan sawisel hleihtheih pawh a ni lo a; nimahsela dan ang thlapa thil kal ni si mipuiin an sawi zui neuh neuh tura thil inthup a awm a nih si chuan khuareiah a lang chhuak leh ngei ang. Tuna mipui zawhna lian tak chu, \"Growmore Biotech Ltd.-in Mizorama hmun an lo nei ve reng mai hi eng tik aṭanga hmalakna inṭan nge a nih a, eng vanga Mizoramah teh daih hmunhma neia hma lo la ngam nge an nih a, eng ti teh miala sorkarin tender a chhuah tur mau/ raw chi ber kher lo kui ṭiak 'fuh chat' nge an nih?' tih hi a ni awm e. Mau/raw hmanga sum kan hai luh hmain tuten emaw a chi supply-in sum an lo tuak palh ang tih hi mipui hlauhthawn ruk a ni. Tuna mau/raw chi supply tura thlante hian kan ram intodelhna tur leh miretheite din chhuahna tham mau/raw chi ṭha tak supply thei se a duhawm khawp mai.", "summary": "3rd August,2020 Mizo mipuiin an ngaihven rawn chu sawrkar lai MNF party-in 'flagship programme' atana an hman mek,SEDP hnuaia mau/raw chi supply tu chungchang a ni.Sawrkarin hri leng karah mau/raw chi supply tu tur zawngin tender a chhuah a.A chhangtu awm chhun chu Growmore Biotech Ltd.Tamil Nadu an ni a,an director chu Dr N.Barathi a ni.A tirah chuan a chhangtu hi sawrkarin an puangzar mai loa,mipui mak tih pawh a hlawh hle.RTI Act hmanga zawh a nih hnuah sawrkar lamin an chhang chiang chauh a ni. Dr.N.Barathi hian kum 37 zet tissue culture lam hawi tawnhriat neiin,mau bikah kum 18 chhung tissue culture a buaipui tawh a.RTI Act atanga a lan danin anni hian Mizoramah hian authorised distributor F.Lalhriatpuii an nei a.Mahse,Growmore Biotech-in earnest money cheng nuai 25 an thehluh cheque chu F.Lalropuia hmingin a ni thung. Growmore Biotech Ltd. hian an company nihna leh an hnathawhte an websiteah an tarlang a.Mizorama mau/raw chi supply thu erawh an tarlang tel lo a,Mizoramah authorised distributor an neih thu leh an chanchinthar sectionah pawh helam thil an tarlang lo a ni. Mau/raw hmanga sum kan hai luh hmain tuten emaw a chi supply in sum an lo tuak palh ang tih hi mipui hlauhthawn ruk a ni a,Growmore Biotech Ltd. in Mizorama hmun an neih hi engtik aṭanga inṭan nge a nih a,sawrkar tender chhuah tur ber hi engti tiha mau/raw chi lo kui ṭiak fuh chat nge an nih tih hi mipui zawhna lian tak a ni bawk." }, { "summarization_id": "1126", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125725", "file_name": "H-99-02/02/2025-chhiah leh a petu", "original_text": "Chief minister Lal Thanhawla chuan, Mizoram sorkarin mumal taka kal turin kum tin cheng vbc. 5000-6000 vel a mamawh tih sawiin, \"Chhiah lamah ram tan thâ kan thawh ve a ngai a ni,\" a ti a; state dang nena khaikhin chuan Mizote hi chhiah pe tlem ber zinga mi kan ni,\" a ti a; chhiah tihsan chu mipuite pawhin an hriatthiam a beisei thu a sawi.Tun hnaia Mizorama chanchin nei lian tak chu sorkarin kawng hrang hranga chhiah a la khawm hi a ni. Sorkarin sum leh paiah harsatna an tawh mek avangin sum tam zawk lakluh theih dan a ngaihtuah a, chhiah a tipung nasa hle. Sorkar lam chuan sum leh pai dinhmun siam ṭhat a, ramin awmze neia ke a pen theihna turin mipui hnen aṭanga kawng hrang hranga pawisa khawn khawm hi a ṭul niin an sawi.Mizo mipui nawlpui hi chuan sorkar hi thil min petu tur angin an en a, a thlawna dawnna tur angin an hmu tlat a, chhiah pek hi an hreh hle. Mi tam tak chu nei reng chunga chhiah pek hreh ngawih ngawih an ni a, mi ṭhenkhat ve thung chu pek tur pawh nei mang lo khawpa rethei an ni. Political party-te hian inthlana tlin an duh luatah sorkar sum harsat dan tur an hriatreng chu an hre lo der a, sorkar hnathawk hlawh sang zawk an tiam a, sorkar behchhana sum sem an tiam a, hei hi tunah ramin a tuar mek a ni.Khawvel ram dangte leh India rama state ṭhenkhatah chuan mipuiin chhiah pek hi nâ an ti vak lo a, a chhan chu an chhiah pek kal zel danah an chiang a, thil ṭangkai taka hman lêt a nih dan a hmu thei. Mizoramah erawh chuan mipui nawlpui hian sorkar leh sorkar hnathawkahte hian rinna an nghat ngam lo a, sorkar kut a thlen tawh chuan dik mang lo turah an ngai emaw tih mai tur a ni.Mizoram sorkarin chhiah a khawn a, a petu tur mipui lam hian loh theih loha ngaiin hreh tak chungin an pe a, chhiah petute hian an pek khawmna sorkarah hian rinna an nghat thui lo hle niin a lang. Chief minister-in chhiah lamah ram tan thâ kan thawh ve a ngaih thu a sawi a, mipui sum thawh khawm hi dik tak leh ṭangkai taka hman ni se, sorkar official pamhamte leh political party worker-te insem tur mai mai ni suh se. Mipuiin phal taka chhiah an pek theih nana pawimawh chu sorkar rintlak, mipuiin an rin ngam sorkar neih hi a ni e. Chief minister Lal Thanhawla chuan, Mizoram sorkarin mumal taka kal turin kum tin cheng vbc. 5000-6000 vel a mamawh tih sawiin, \"Chhiah lamah ram tan thâ kan thawh ve a ngai a ni,\" a ti a; state dang nena khaikhin chuan Mizote hi chhiah pe tlem ber zinga mi kan ni,\" a ti a; chhiah tihsan chu mipuite pawhin an hriatthiam a beisei thu a sawi.Tun hnaia Mizorama chanchin nei lian tak chu sorkarin kawng hrang hranga chhiah a la khawm hi a ni. Sorkarin sum leh paiah harsatna an tawh mek avangin sum tam zawk lakluh theih dan a ngaihtuah a, chhiah a tipung nasa hle. Sorkar lam chuan sum leh pai dinhmun siam ṭhat a, ramin awmze neia ke a pen theihna turin mipui hnen aṭanga kawng hrang hranga pawisa khawn khawm hi a ṭul niin an sawi.Mizo mipui nawlpui hi chuan sorkar hi thil min petu tur angin an en a, a thlawna dawnna tur angin an hmu tlat a, chhiah pek hi an hreh hle. Mi tam tak chu nei reng chunga chhiah pek hreh ngawih ngawih an ni a, mi ṭhenkhat ve thung chu pek tur pawh nei mang lo khawpa rethei an ni. Political party-te hian inthlana tlin an duh luatah sorkar sum harsat dan tur an hriatreng chu an hre lo der a, sorkar hnathawk hlawh sang zawk an tiam a, sorkar behchhana sum sem an tiam a, hei hi tunah ramin a tuar mek a ni.Khawvel ram dangte leh India rama state ṭhenkhatah chuan mipuiin chhiah pek hi nâ an ti vak lo a, a chhan chu an chhiah pek kal zel danah an chiang a, thil ṭangkai taka hman lêt a nih dan a hmu thei. Mizoramah erawh chuan mipui nawlpui hian sorkar leh sorkar hnathawkahte hian rinna an nghat ngam lo a, sorkar kut a thlen tawh chuan dik mang lo turah an ngai emaw tih mai tur a ni.Mizoram sorkarin chhiah a khawn a, a petu tur mipui lam hian loh theih loha ngaiin hreh tak chungin an pe a, chhiah petute hian an pek khawmna sorkarah hian rinna an nghat thui lo hle niin a lang. Chief minister-in chhiah lamah ram tan thâ kan thawh ve a ngaih thu a sawi a, mipui sum thawh khawm hi dik tak leh ṭangkai taka hman ni se, sorkar official pamhamte leh political party worker-te insem tur mai mai ni suh se. Mipuiin phal taka chhiah an pek theih nana pawimawh chu sorkar rintlak, mipuiin an rin ngam sorkar neih hi a ni e.", "summary": "9th March,2015 Chief Minister Lal Thanhawla chuan,Mizoram sawrkarin mumal taka kal turin kumtin cheng vbc.5000-6000 vel a mamawh tih sawiin,\"Chhiah lamah ram tan thâ kan thawh ve a ngai a ni,\" a ti. Sawrkar lam chuan sum leh pai dinhmun siam that a,ramin awmze neia ke a pen theihna turin mipui hnen atanga kawng hrang hranga pawisa khawn khawm hi a tul niin an sawi.Khawvel ram dangte leh state dangte chuan chhiah pek an hreh ngai loa,an sawrkar rintlak vang a ni.Mizoramah ve thung chuan kan hotute kutah rinna kan nghat ngam lo a,mipuite pawhin chhiah pek an harsat thin.Chutihrualin,nei reng chung pawha pe hreh ngawih ngawih an awm laiin;pek tur pawh nei mang loa rethei an awm bawk.Chuvang chuan,sawrkar rintlak,mipuiin an rinngam sawrkar neih a ngai a ni." }, { "summarization_id": "1127", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6250", "file_name": "H-22-26/01/2025-CYMA_CCC_an_thukhawm.txt", "original_text": "CYMA CCC an thukhawm Mizoram NewsCYMA CCC an thukhawm admin 13-Nov-2024 03:49 PM Vawiin 13.11.2024 chuan Central Co-Ordination Committee vawi - 101 chu Central YMA Hall, Tuikhuahtlangah neih a ni a, he hun hi Central YMA President Lalhmachhuana'n a kaihruai. CCC-ah hian ni 24.10.2024 - a YMA Rorel inkhawm neih zawh taka thurel hrang hrang bawhzui dan tur hetiang hian a rel a ni. A. YMA KHAWIH :1. Faina leh thianghlimna kawnga hma kan sawn theih nan bawlhhlawh paih dan inzirtirna neih ni rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.2. Plastic bur/bottle-in kan ram a tihchhiat nasat avangin, a hman tlem dan inzirtir leh thil danga hman tangkai dan kawng zawn ni rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.3. Kumtin a furpui a lo thlen dawnin hemi ken tel chhiatna hrang hrang laka lo inven lawkna turin ‘Fimkhurna Hapta/Thla’ ram pumah hman thin ni rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.4. Mizoram chhunga kawngpui kan neih te hi a vil kawngah YMA-in hma la rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.5. Ruihhlo Do kawngah YMA-in tun aia chak zawkin hma la rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.6. Mizo tawng humhalh kawnga YMA hmalak mekna hi chak zawka kalpui ni rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.7. YMA Inkhawmpui Lian neih loh kumah Sub-Hqrs. YMA Inkhawmpui neih ni rawh se tih chu hemi mil tur hian tuna Sub. Hqrs hruaitute term kal lai hi pawh sei nise tih a ni.8. Company/Corporate ten Mizoram chhungah CSR tam zawk an hman theih nan Central YMA-in hma la rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni. B. SAWRKAR KHAWIH :1. Mizorama raltlante awmna hmun tur, enkawl dan tur leh kaihhruaina mumal tak Sawrkar-in siamin, khauh takin kengkawh zui rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.2. Mizoram Lokayukta hian thubuai chhuitu tur Investigation Agency hranpa a neih theih nan hmalak ni rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.3. Tunlai a School thenkhatin Pawl 4 thlenga Mizo subject an la zir mumal lo hi Sawrkar-in hma la rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.4. Mizoram Education (Establishment & Management of Private School) Rules hrang hrang te (Elementary - Higher Secondary School) hi a tul anga siam tha-in, ennawn ni rawh se tih chu CEC bawhzui turin dah a ni.", "summary": "Ni 13.11.2024 khan Central Co-Ordination Committee vawi - 101 chu Central YMA Hall, Tuikhuahtlangah neih a ni a, he hun hi Central YMA President Lalhmachhuana'n a kaihruai. CCC-ah hian ni 24.10.2024 - a YMA Rorel inkhawm neih zawh taka thurel hrang hrang bawhzui dan tur hetiang hian rel a ni.YMA KHAWIH- i) Faina leh thianghlimna kawnga hma kan sawn nan leh bawlhhlawh paih dan inzirtir. ii) Plastic bur/bottle hman tlem dan inzirtir leh thil danga hman tangkai dan kawng zawn.iii) Kum tina furpui lo thleng turah chhiatna lakah inven lawkna tura 'Fimkhurna Hapta' hman.iv) Mizorama kawngpui kan neih vil. v) Ruihhlo do kawnga hma lak.vi)Mizo tawng humhalh.vii) YMA inkhawmoui Lian neih loh kumah Sub.Hqrs.YMA inkhawmpui neih.viii) Company/Corporate'n lo Mizoram chhungah CSR tam zawk an hman theih nan. SAWRKAR KHAWIH- i)Mizorama raltlante awmna hmun tur, enkawl dan tur leh kaihhruai dan tur mumal taka siam. ii)Mizoram Lokayukta hian thubuai chhuitu tur Investigation Agency hranpa a neih theihna tura hmalak. iii) Pawl 4 thlenga Mizo subject zir mumal a nih theihna tura hmalak. iv)Mizoram Education (Establishment & Management of Private School) Rules hrang hrang te (Elementary - Higher Secondary School) a tul anga siam that." }, { "summarization_id": "1128", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7303", "file_name": "H-172-10/02/2025-mau chi supply", "original_text": "Horticulture department chuan thuchhuah siamin, mau chi supply-tu tur zawnna atana tender an chhuah chungchang an sawifiah a, \"Mau chi leina turin Covid-19 dona tur pawisa a tibuai lo,\" an ti a; dan dik takin advertisement chhuah a nih thu an sawi.Mau chi supply hi tuna tih thar thut a ni lo a, hun rei tak chhung lo inbuatsaih tawh a nih bakah hunbi neia kalpui ṭul a ni a, phun hunbi nei a nih bawk avangin hmanhmawh taka kalpui tur a nih hmel. Model Bamboo Plantation program hnuaiah chhungkaw thlan bikten mau chin hi an kalpui mek tawh zawk a ni.Hei vang hian sorkar insawi­fiahna hi mipui pawhin pawm thiam ila, rem leh rem loa tu emaw hmeh bela sawisel tur zawng ang maia kawh rawn luai luai a hun lo ang. Sorkarin thil a lo kalpui ṭan tawh a, a zuzi mai lohna tura mau chi supply-tu tur zawn pawh hi thil âwm tak a ni.Mipuiin an chân ṭhup tur zawk erawh chu, \"Tunge mau chi hi supply ang?\" tih hi a ni awm e.  Kan rorelna in säng ber Assembly House-ah ngei pawh mau chi supply hian sawi a hlawh tawh a, rorelna vawnfung chelhtu party lamin an flagship programme-ah mau (rua) an thlan bawk avangin ngaihven a hlawh lo thei lo.Mi ṭhenkhat chuan hri lenlai leh pawisa awm lohlaia mau/ raw chi supply-tu tur thlan hi hun loah an ngai ang a; mi ṭhenkhat ngaihven zawk tur erawh chu, \"Tunge mau/raw chi hi supply ang?\" tih hi a nih hmel. Horticulture department chuan thuchhuah siamin, mau chi supply-tu tur zawnna atana tender an chhuah chungchang an sawifiah a, \"Mau chi leina turin Covid-19 dona tur pawisa a tibuai lo,\" an ti a; dan dik takin advertisement chhuah a nih thu an sawi.Mau chi supply hi tuna tih thar thut a ni lo a, hun rei tak chhung lo inbuatsaih tawh a nih bakah hunbi neia kalpui ṭul a ni a, phun hunbi nei a nih bawk avangin hmanhmawh taka kalpui tur a nih hmel. Model Bamboo Plantation program hnuaiah chhungkaw thlan bikten mau chin hi an kalpui mek tawh zawk a ni.Hei vang hian sorkar insawi­fiahna hi mipui pawhin pawm thiam ila, rem leh rem loa tu emaw hmeh bela sawisel tur zawng ang maia kawh rawn luai luai a hun lo ang. Sorkarin thil a lo kalpui ṭan tawh a, a zuzi mai lohna tura mau chi supply-tu tur zawn pawh hi thil âwm tak a ni.Mipuiin an chân ṭhup tur zawk erawh chu, \"Tunge mau chi hi supply ang?\" tih hi a ni awm e.  Kan rorelna in säng ber Assembly House-ah ngei pawh mau chi supply hian sawi a hlawh tawh a, rorelna vawnfung chelhtu party lamin an flagship programme-ah mau (rua) an thlan bawk avangin ngaihven a hlawh lo thei lo.Mi ṭhenkhat chuan hri lenlai leh pawisa awm lohlaia mau/ raw chi supply-tu tur thlan hi hun loah an ngai ang a; mi ṭhenkhat ngaihven zawk tur erawh chu, \"Tunge mau/raw chi hi supply ang?\" tih hi a nih hmel. Horticulture department chuan thuchhuah siamin, mau chi supply-tu tur zawnna atana tender an chhuah chungchang an sawifiah a, \"Mau chi leina turin Covid-19 dona tur pawisa a tibuai lo,\" an ti a; dan dik takin advertisement chhuah a nih thu an sawi. Mau chi supply hi tuna tih thar thut a ni lo a, hun rei tak chhung lo inbuatsaih tawh a nih bakah hunbi neia kalpui ṭul a ni a, phun hunbi nei a nih bawk avangin hmanhmawh taka kalpui tur a nih hmel. Model Bamboo Plantation program hnuaiah chhungkaw thlan bikten mau chin hi an kalpui mek tawh zawk a ni. Hei vang hian sorkar insawi­fiahna hi mipui pawhin pawm thiam ila, rem leh rem loa tu emaw hmeh bela sawisel tur zawng ang maia kawh rawn luai luai a hun lo ang. Sorkarin thil a lo kalpui ṭan tawh a, a zuzi mai lohna tura mau chi supply-tu tur zawn pawh hi thil âwm tak a ni. Mipuiin an chân ṭhup tur zawk erawh chu, \"Tunge mau chi hi supply ang?\" tih hi a ni awm e.  Kan rorelna in säng ber Assembly House-ah ngei pawh mau chi supply hian sawi a hlawh tawh a, rorelna vawnfung chelhtu party lamin an flagship programme-ah mau (rua) an thlan bawk avangin ngaihven a hlawh lo thei lo. Mi ṭhenkhat chuan hri lenlai leh pawisa awm lohlaia mau/ raw chi supply-tu tur thlan hi hun loah an ngai ang a; mi ṭhenkhat ngaihven zawk tur erawh chu, \"Tunge mau/raw chi hi supply ang?\" tih hi a nih hmel.", "summary": "15th June,2020 Horticulture Department chuan thuchhuah siamin,mau chi supply-tu tur zawnna atana tender an chhuah chungchang an sawifiah a,\"Mau chi leina turin Covid-19 dona tur pawisa a tibuai lo,\" an ti a,dan dik takin advertisememt chhuah a nih thu an sawi. Model Bamboo Plantation Program hnuaiah chhungkaw thlan bikten mau chin hi an kalpui mek tawh a,sawrkarin bul aṭan tawh hi a zuzi mai lohna tura mau chi supply-tu tur zawn pawh hi thil awm tak a ni. Assembly Houseah ngei pawh mau chi supply hian sawi a hlawh a,rorelna vawnfung chelhtu party lamin an flagship programme-ah mau an thlan avangin ngaihven a hlawh lo thei lo.Chutihrualin,mi ṭhenkhat ngaihven ber erawh \"Tu nge mau/raw chi supply ang?\" Tih a nih hmel." }, { "summarization_id": "1129", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21932", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Sorkar laipuiin lo neitute tana pension scheme a duan Farmers' Pension Scheme, Pradhan Mantri Kisan Maandhan Yojana (PMKMY) chu tun hnai khan Mizorama hman ṭan theih turin Agriculture minister-in a hawng.Loneitute kum 60 an tlin hnua pawisa an lakluh theihna tura scheme siam hi a lawmawm takzet a, ngaihsak hlawh vak ngai lo loneitute tan a hlu dawn hle a ni. Thlai leh thei thar chhuah danahte ṭanpuina tur sum ruahmanna tam tak awm ṭhin mah se, a taka loneituten an mamawh chu an kuta sum lut hi a ni. An eizawnna piah lamah intunnunna tur sum an mamawh a, he PMKMY hnuaia sum hi ṭhahnem viau lo mah se ngaihsak an nih avang hian an lawm hle ang tih a chiang.Tun hmaa sorkar hna­thawkte an hlut zual chhan chu pension an neih leh medical reimbursement an nei thei ṭhin kha a ni a, sorkar hnathawk leh thawk ve lote inkar a zau hle ṭhin. Tun hnaiah sorkara thawk ve lote tan pawh pension lâk theih dan hrang hrang a lo piang ve zel a, chumi piah lamah health care scheme hrang hrang hmanga invenna tur a awm ta nual mai. Hengte hi Mi­zoramah hian kan ngaihsak tawk lo ṭhin a, sorkar hnathawk kher lo pawhin an dawn theih dan hi hai chhuah tur a awm nual mai.Sorkar laipui hma­laknaa PMKMY hnuaia loneituten pension an nei tur hi an lawmpuiawm takzet a, hemi entawn hian sorkar hnathawk ni lo midangte pawhin pension an neih theih dan ruahmanna hi sorkar hian ngaihtuah chhuak thiam se. Sorkar hna kan inchuh nasa lutuk hi tlemin a ziaawm deuh ang a, loneitute pension scheme thar hian state sorkar pawh ngaihtuahna thui zawk seng turin kaihruai thei se a duhawm khawp mai. Sorkar laipuiin lo neitute tana pension scheme a duan Farmers' Pension Scheme, Pradhan Mantri Kisan Maandhan Yojana (PMKMY) chu tun hnai khan Mizorama hman ṭan theih turin Agriculture minister-in a hawng.Loneitute kum 60 an tlin hnua pawisa an lakluh theihna tura scheme siam hi a lawmawm takzet a, ngaihsak hlawh vak ngai lo loneitute tan a hlu dawn hle a ni. Thlai leh thei thar chhuah danahte ṭanpuina tur sum ruahmanna tam tak awm ṭhin mah se, a taka loneituten an mamawh chu an kuta sum lut hi a ni. An eizawnna piah lamah intunnunna tur sum an mamawh a, he PMKMY hnuaia sum hi ṭhahnem viau lo mah se ngaihsak an nih avang hian an lawm hle ang tih a chiang.Tun hmaa sorkar hna­thawkte an hlut zual chhan chu pension an neih leh medical reimbursement an nei thei ṭhin kha a ni a, sorkar hnathawk leh thawk ve lote inkar a zau hle ṭhin. Tun hnaiah sorkara thawk ve lote tan pawh pension lâk theih dan hrang hrang a lo piang ve zel a, chumi piah lamah health care scheme hrang hrang hmanga invenna tur a awm ta nual mai. Hengte hi Mi­zoramah hian kan ngaihsak tawk lo ṭhin a, sorkar hnathawk kher lo pawhin an dawn theih dan hi hai chhuah tur a awm nual mai.Sorkar laipui hma­laknaa PMKMY hnuaia loneituten pension an nei tur hi an lawmpuiawm takzet a, hemi entawn hian sorkar hnathawk ni lo midangte pawhin pension an neih theih dan ruahmanna hi sorkar hian ngaihtuah chhuak thiam se. Sorkar hna kan inchuh nasa lutuk hi tlemin a ziaawm deuh ang a, loneitute pension scheme thar hian state sorkar pawh ngaihtuahna thui zawk seng turin kaihruai thei se a duhawm khawp mai. Sorkar laipuiin lo neitute tana pension scheme a duan Farmers' Pension Scheme, Pradhan Mantri Kisan Maandhan Yojana (PMKMY) chu tun hnai khan Mizorama hman ṭan theih turin Agriculture minister-in a hawng. Loneitute kum 60 an tlin hnua pawisa an lakluh theihna tura scheme siam hi a lawmawm takzet a, ngaihsak hlawh vak ngai lo loneitute tan a hlu dawn hle a ni. Thlai leh thei thar chhuah danahte ṭanpuina tur sum ruahmanna tam tak awm ṭhin mah se, a taka loneituten an mamawh chu an kuta sum lut hi a ni. An eizawnna piah lamah intunnunna tur sum an mamawh a, he PMKMY hnuaia sum hi ṭhahnem viau lo mah se ngaihsak an nih avang hian an lawm hle ang tih a chiang. Tun hmaa sorkar hna­thawkte an hlut zual chhan chu pension an neih leh medical reimbursement an nei thei ṭhin kha a ni a, sorkar hnathawk leh thawk ve lote inkar a zau hle ṭhin. Tun hnaiah sorkara thawk ve lote tan pawh pension lâk theih dan hrang hrang a lo piang ve zel a, chumi piah lamah health care scheme hrang hrang hmanga invenna tur a awm ta nual mai. Hengte hi Mi­zoramah hian kan ngaihsak tawk lo ṭhin a, sorkar hnathawk kher lo pawhin an dawn theih dan hi hai chhuah tur a awm nual mai. Sorkar laipui hma­laknaa PMKMY hnuaia loneituten pension an nei tur hi an lawmpuiawm takzet a, hemi entawn hian sorkar hnathawk ni lo midangte pawhin pension an neih theih dan ruahmanna hi sorkar hian ngaihtuah chhuak thiam se. Sorkar hna kan inchuh nasa lutuk hi tlemin a ziaawm deuh ang a, loneitute pension scheme thar hian state sorkar pawh ngaihtuahna thui zawk seng turin kaihruai thei se a duhawm khawp mai.", "summary": "Sorkar laipuiin lo neitute tana pension scheme a duan Farmers' Pension Scheme, Pradhan Mantri Kisan Maandhan Yojana chu tun hnai khan Mizorama hman ṭan theih turin Agriculture minister-in a hawng. Loneitute kum 60 an tlin hnua pawisa an lakluh theihna tura scheme siam hi a lawmawm takzet a, ngaihsak hlawh vak ngai lo loneitute tan a hlu dawn hle a ni. Thlai leh thei thar chhuah danahte tanpuina tur sum ruahmanna awm thin mah se, a taka loneituten an mamawh chu an kuta sum lut hi a ni. He scheme hian ngaihven a hlawh hle ang. Sorkar hnathawkte an hlutna chhan pakhat pension neih a ni thin a, tunah sorkar hnathawk ve lote pawhin pension lak dan a lo piang hi a lawmawm a, Mizote hian kan ngaihven lo zawk a, scheme tha tak tak a awm a ni. Sorkar hna kan inchuh nasa lutukte hi a ziaawm phah ngei a rinawm. State sorkar oawhin ngaihtuahna tui zawk seng se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "1130", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23933", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_30/1/25", "original_text": "Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan ni a lo ni ta a, kum nga chhung Aizawl khawpui enkawltu tur an ni dâwn a; tun hi AMC in­thlan vawi thumna tur a ni ang.AMC huam chhunga awm vote nei zawng zawngte chuan vote thlak ṭheuh ni se, kan vote a pawimawh a ni tih hi kan hriat a pawimawh. Mi ṭhenkhat chuan MLA inthlan a nih loh chuan vote thlak loh mai kan ching a, democracy ramah chuan inthlan hi a pawimawh em em vek a, democracy laimu pakhat chu duhthlanna thiang tak hmanga zalen taka vote thlak theih hi a ni.Vote pawimawh bîk leh pawimawh lo bîk a awm lo a, mi tinin vote khat ṭheuh kan neih tling khawm hian khawpui hruaitu tur a hril dâwn a ni. Chuvangin, inthlanah hian mi tin mai kan pawimawh dan a inchen a tih theih ang.Kumina AMC inthlang tur hi kil thum lian tak takin an inchuh dâwn niin a lang a, a tute pawh hi tling se an din chhan Aizawl khawpui leh a chhunga chengte enkawl hna hi uluk takin thawk se. State dangin municipal corporation an hmang ṭangkai a, khawpuiin hma a sawn phah angin AMC hian Aizawl khawpui hmel hmang hi thlak danglam ve tawh rawh se.AMC inthlanah hian Aizawl khawpui huam chhunga vote nei zawng zawngin vote thlak ṭheuh ni rawh se. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan ni a lo ni ta a, kum nga chhung Aizawl khawpui enkawltu tur an ni dâwn a; tun hi AMC in­thlan vawi thumna tur a ni ang.AMC huam chhunga awm vote nei zawng zawngte chuan vote thlak ṭheuh ni se, kan vote a pawimawh a ni tih hi kan hriat a pawimawh. Mi ṭhenkhat chuan MLA inthlan a nih loh chuan vote thlak loh mai kan ching a, democracy ramah chuan inthlan hi a pawimawh em em vek a, democracy laimu pakhat chu duhthlanna thiang tak hmanga zalen taka vote thlak theih hi a ni.Vote pawimawh bîk leh pawimawh lo bîk a awm lo a, mi tinin vote khat ṭheuh kan neih tling khawm hian khawpui hruaitu tur a hril dâwn a ni. Chuvangin, inthlanah hian mi tin mai kan pawimawh dan a inchen a tih theih ang.Kumina AMC inthlang tur hi kil thum lian tak takin an inchuh dâwn niin a lang a, a tute pawh hi tling se an din chhan Aizawl khawpui leh a chhunga chengte enkawl hna hi uluk takin thawk se. State dangin municipal corporation an hmang ṭangkai a, khawpuiin hma a sawn phah angin AMC hian Aizawl khawpui hmel hmang hi thlak danglam ve tawh rawh se.AMC inthlanah hian Aizawl khawpui huam chhunga vote nei zawng zawngin vote thlak ṭheuh ni rawh se. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan ni a lo ni ta a, kum nga chhung Aizawl khawpui enkawltu tur an ni dâwn a; tun hi AMC in­thlan vawi thumna tur a ni ang. AMC huam chhunga awm vote nei zawng zawngte chuan vote thlak ṭheuh ni se, kan vote a pawimawh a ni tih hi kan hriat a pawimawh. Mi ṭhenkhat chuan MLA inthlan a nih loh chuan vote thlak loh mai kan ching a, democracy ramah chuan inthlan hi a pawimawh em em vek a, democracy laimu pakhat chu duhthlanna thiang tak hmanga zalen taka vote thlak theih hi a ni. Vote pawimawh bîk leh pawimawh lo bîk a awm lo a, mi tinin vote khat ṭheuh kan neih tling khawm hian khawpui hruaitu tur a hril dâwn a ni. Chuvangin, inthlanah hian mi tin mai kan pawimawh dan a inchen a tih theih ang. Kumina AMC inthlang tur hi kil thum lian tak takin an inchuh dâwn niin a lang a, a tute pawh hi tling se an din chhan Aizawl khawpui leh a chhunga chengte enkawl hna hi uluk takin thawk se. State dangin municipal corporation an hmang ṭangkai a, khawpuiin hma a sawn phah angin AMC hian Aizawl khawpui hmel hmang hi thlak danglam ve tawh rawh se. AMC inthlanah hian Aizawl khawpui huam chhunga vote nei zawng zawngin vote thlak ṭheuh ni rawh se.", "summary": "Aizawl khawpui enkawltu,Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan vawi thumna niah hian vote nei zawng zawngte chuan vote thlak ṭheuh ni se,kum nga chhunga hruaitu tur an nih avangin kan vote a pawimawh a ni tih hriat a pawimawh. Democracy ram kan nih angin democracy laimu pakhat chu duhthlanna thiang tak hmanga zalen taka vote thlak theih hi a ni a,MLA inthlan a nihloh avanga vote thlaklo mai lova mi tinin vote khat ṭheuh kan neih tling khawmin khawpui hruaitu tur a hril dâwn a ni tih hriain vote thlak theuh i tum ang u.Kumina AMC inthlang turah hian tute pawh tling se an din chhan Aizawl khawpui leh a chhunga chengte enkawl hna hi uluk takin thawk se. State dangah Municipal Corporation avanga khawpuiin hma a sawn phah angin AMC hian Aizawl khawpui hmel hmang hi thlak danglam ve tawh rawh se." }, { "summarization_id": "1131", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/33989", "file_name": "SMizo_69_11-02", "original_text": "Aizawl khawpui chhunga MLA-te leh AMC councillor-te chu tun hnai khan Health Minister hoin an inhmukhawm a, Aizawl khawpuia Covid-19 hri darh mek chungchang an sawi a; Aizawlah hri vei an pun chak em avangin 'Save Aizawl City' tih thupuia hman a hun tawh thu Health Minister chuan a sawi.Tun hnaia total lockdown kalpui a nih hma aṭang tawh khan Aizawlah hian hun rei tak chhung chu zan curfew kalpui a ni tawh a, heng hunahte hian Police lam leh Traffic Police lamin an ven chu lirthei kal chhuak tur a ni deuh ber.Tunah total lock­­down kalpui a nih hnuah pawh hian kawngpuiah mihring veivak hmuh tur an la awm leh ṭhin a, phalna nei lo pawh eng emaw zat an awm ngei ang. Police duty lam hi chuan lirthei veivak tur hi chu uluk takin an vil reng a, phalna nei lote chu dan angin pawisa an chawitir zel a; nimahsela mihring erawh lirthei angin an veng uluk lo deuh niin a lang.Covid-19 hri hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avangin ke-a kala leng chhuak turte ven hi a pawimawh em em a, ṭhianhoa len chhuah te hi in­kaidarh awlsamna a ni. Heti zawng hian sawi ta ila - lirtheia phurh neih loha chhuah aiin kea kala inzui hian hri kai darh a awl zawk a, mahni in chhuahsan loa tawm theih ni se a ṭha ngawt mai.Police tan kea chhuak tur inven sen a ni lo a, anni lamin lirtheite ngun taka an vil lai hian, khawpuia LLTF lamin mahni huam chhungah mihring veivak tur hi uluk zawkin vil se, tun aia khauh deuha leng chhuak tur an ven theih chuan hri dona kawngah pawh a sawt ngeiin a rinawm. Aizawl khawpui chhunga MLA-te leh AMC councillor-te chu tun hnai khan Health Minister hoin an inhmukhawm a, Aizawl khawpuia Covid-19 hri darh mek chungchang an sawi a; Aizawlah hri vei an pun chak em avangin 'Save Aizawl City' tih thupuia hman a hun tawh thu Health Minister chuan a sawi.Tun hnaia total lockdown kalpui a nih hma aṭang tawh khan Aizawlah hian hun rei tak chhung chu zan curfew kalpui a ni tawh a, heng hunahte hian Police lam leh Traffic Police lamin an ven chu lirthei kal chhuak tur a ni deuh ber.Tunah total lock­­down kalpui a nih hnuah pawh hian kawngpuiah mihring veivak hmuh tur an la awm leh ṭhin a, phalna nei lo pawh eng emaw zat an awm ngei ang. Police duty lam hi chuan lirthei veivak tur hi chu uluk takin an vil reng a, phalna nei lote chu dan angin pawisa an chawitir zel a; nimahsela mihring erawh lirthei angin an veng uluk lo deuh niin a lang.Covid-19 hri hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avangin ke-a kala leng chhuak turte ven hi a pawimawh em em a, ṭhianhoa len chhuah te hi in­kaidarh awlsamna a ni. Heti zawng hian sawi ta ila - lirtheia phurh neih loha chhuah aiin kea kala inzui hian hri kai darh a awl zawk a, mahni in chhuahsan loa tawm theih ni se a ṭha ngawt mai.Police tan kea chhuak tur inven sen a ni lo a, anni lamin lirtheite ngun taka an vil lai hian, khawpuia LLTF lamin mahni huam chhungah mihring veivak tur hi uluk zawkin vil se, tun aia khauh deuha leng chhuak tur an ven theih chuan hri dona kawngah pawh a sawt ngeiin a rinawm.", "summary": "Aizawl khawpui chhunga MLA leh AMC Councillor-te chu Health Minister ho in an inhmukhawma, Aizawl khawpuia Covid-19 hri darh mek chungchang an sawiho. Health Minister chuan curfew laiin police-ten motor veivak an veng chu duhtawk loin mipui phalna neilo a chhuak te pawh vil pah se a duh tih a sawi. Covid-19 hri hi mihring leh mihringa inkaidarh awlsam tak a nih avangin lirthei a chhuah ai mahin kea chhuak tur inven nasat a ngai zawk ati a, khawpuia LLTF-ten mahni huam chhung theuhah uluk zawk in hma lo la se a ti ani." }, { "summarization_id": "1132", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7269", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_29/1/25", "original_text": "Mizoram sorkar hruaitute, doctor lam aiawh te, tlawmngai pawl hruaitute leh mi pawimawh­te kal khawm chuan Mizoramah lockdown khauh zawka kalpui thar leh an rawt a, state pawn aṭanga rawn haw quarantine hun hman mek chu ni 14 aṭangin ni 21-ah an pawt sei.Covid-19 boruaka Mizorama thil thleng lawmawm tak chu mipuiin sorkar an thlawp ṭha ṭhin leh, sorkarin mipui thu leh hla a ngaihven hi a ni. Tun hnaiah Mizoramah a ni telin Covid-19 hri kai hmuh chhuah an pung zel a, test an neih zau deuh hunah phei chuan an la pung zel thei mai thei a, hetiang kara mipui lamin fimkhur thua lockdown kalpui duh thu an theihna hmuna an sawi chhuah te, mithiamte ngaihdante leh pawl hrang hrang hruaitute ngaihdan ngaihchan a ni hi a lawmawm hle.India ram state dangte leh khawvel ram ropui zawkah te pawh mipuin sorkar an thlawp ṭha lo a, inkharkhip a hlawhtling lo mai ni loin an bawhchhe lui emaw tih mai tur a ni. Mizoramah erawh chuan mipui hi a rawttuah anṭang a ni mah zawk a, mipuiin an theih angin pawisa an thawh a, khawtlang leh kohhran thlengin an ṭang a, hei hian he hri hlauhawm donaah hian rah ṭha a chhuah ngei a beiseiawm.Hri donaah hian kan zavaiin ṭang tlang zel ila, ṭhahnemngaih luat avangin kan do duh dan inang chiah ṭhin lo mah se kan do a thuhmun a ni tih hre chiang ila, Covid-19 donaah mipuiin sorkar i thlawp zel ang u. Mizoram sorkar hruaitute, doctor lam aiawh te, tlawmngai pawl hruaitute leh mi pawimawh­te kal khawm chuan Mizoramah lockdown khauh zawka kalpui thar leh an rawt a, state pawn aṭanga rawn haw quarantine hun hman mek chu ni 14 aṭangin ni 21-ah an pawt sei.Covid-19 boruaka Mizorama thil thleng lawmawm tak chu mipuiin sorkar an thlawp ṭha ṭhin leh, sorkarin mipui thu leh hla a ngaihven hi a ni. Tun hnaiah Mizoramah a ni telin Covid-19 hri kai hmuh chhuah an pung zel a, test an neih zau deuh hunah phei chuan an la pung zel thei mai thei a, hetiang kara mipui lamin fimkhur thua lockdown kalpui duh thu an theihna hmuna an sawi chhuah te, mithiamte ngaihdante leh pawl hrang hrang hruaitute ngaihdan ngaihchan a ni hi a lawmawm hle.India ram state dangte leh khawvel ram ropui zawkah te pawh mipuin sorkar an thlawp ṭha lo a, inkharkhip a hlawhtling lo mai ni loin an bawhchhe lui emaw tih mai tur a ni. Mizoramah erawh chuan mipui hi a rawttuah anṭang a ni mah zawk a, mipuiin an theih angin pawisa an thawh a, khawtlang leh kohhran thlengin an ṭang a, hei hian he hri hlauhawm donaah hian rah ṭha a chhuah ngei a beiseiawm.Hri donaah hian kan zavaiin ṭang tlang zel ila, ṭhahnemngaih luat avangin kan do duh dan inang chiah ṭhin lo mah se kan do a thuhmun a ni tih hre chiang ila, Covid-19 donaah mipuiin sorkar i thlawp zel ang u. Mizoram sorkar hruaitute, doctor lam aiawh te, tlawmngai pawl hruaitute leh mi pawimawh­te kal khawm chuan Mizoramah lockdown khauh zawka kalpui thar leh an rawt a, state pawn aṭanga rawn haw quarantine hun hman mek chu ni 14 aṭangin ni 21-ah an pawt sei. Covid-19 boruaka Mizorama thil thleng lawmawm tak chu mipuiin sorkar an thlawp ṭha ṭhin leh, sorkarin mipui thu leh hla a ngaihven hi a ni. Tun hnaiah Mizoramah a ni telin Covid-19 hri kai hmuh chhuah an pung zel a, test an neih zau deuh hunah phei chuan an la pung zel thei mai thei a, hetiang kara mipui lamin fimkhur thua lockdown kalpui duh thu an theihna hmuna an sawi chhuah te, mithiamte ngaihdante leh pawl hrang hrang hruaitute ngaihdan ngaihchan a ni hi a lawmawm hle. India ram state dangte leh khawvel ram ropui zawkah te pawh mipuin sorkar an thlawp ṭha lo a, inkharkhip a hlawhtling lo mai ni loin an bawhchhe lui emaw tih mai tur a ni. Mizoramah erawh chuan mipui hi a rawttuah an ṭang a ni mah zawk a, mipuiin an theih angin pawisa an thawh a, khawtlang leh kohhran thlengin an ṭang a, hei hian he hri hlauhawm donaah hian rah ṭha a chhuah ngei a beiseiawm. Hri donaah hian kan zavaiin ṭang tlang zel ila, ṭhahnemngaih luat avangin kan do duh dan inang chiah ṭhin lo mah se kan do a thuhmun a ni tih hre chiang ila, Covid-19 donaah mipuiin sorkar i thlawp zel ang u.", "summary": "Tun hnaiah Mizoramah a ni tela Covid-19 hri kai hmuh chhuah an pun zel avangin Mizoram Sorkar hruaitute, doctor lam aiawh te, tlawmngai pawl hruaitute leh mi pawimawh­te kal khawmin Mizoramah lockdown khauh zawka kalpui thar leh an rawt a,State pawn aṭanga rawn haw quarantine hun pawh ni 14 aṭangin ni 21-ah an pawt sei.Hetiang kara mipuiin Sorkar an thlawp ṭha ṭhin leh,Sorkarin mipui thu leh hla a ngaihven te,mipui lamin fimkhur thua lockdown kalpui duh thu an sawi chhuah te, mithiamte ngaihdante leh hruaitute ngaihdan ngaihchan a ni te,pawisate thawh a khawtlang leh kohhran thlenga an ṭang te hi a lawmawmin Covid-19 donaah rah tha chhuah zel se,kan zavaiin ṭang tlang zelin Covid-19 donaah mipuiin sorkar i thlawp zel ang u." }, { "summarization_id": "1133", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/138084", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Mizoram police-te chuan, tualthah thubuai vanga man Central Jail aṭanga tlanbo chu tun hnai khan an man. Jail tang thlalak leh a mantute'n silaia an tinlai thlalak hi social media-ah a darh nasa hle.Hetianga police-in an mi man thlalak an tihdarh hi a vawi khatna a ni lo a, hel pawl mi leh sa an man pawh thla an lakpui a, an tidarh chiam tawh bawk. Heng thlalakte hi anmahni tana an lak, an tum loh deuha lo darh palh pawh a ni thei a; nimahsela police tiha mawi lo a nih vangin ching chhunzawm tawh lo se a ṭha ang.Mizoram Police-te hi India rama police ṭha ber ang hiala sawi ṭhin an ni a, India rama ṭha ber an nihna lai pawh a la awm ngei ang a; nimahsela anṭhat tawk lohna lam pawh hi sawi chhuah a ṭha a, hei hi anni lam pawhin an mamawh, an insiamṭhatna tur a ni ang.Tun hnaiah Police zingah han en mai pawha taksa fit lo, police a nihna anga chhawr hleihtheih loh tur hmuh tur an awm nual. Zu leh ruihhloa fihlim lo police kan nei ngah hi a vanduaithlak a, ngawlvei emaw tih hial tur khawp kan kawl tlatte hi a pawi hle a ni.Tun ai hian Police hotu lam hian insawizawite hi uar se, Police officer aṭangin physical exercise hi a takin kalpui se, tunah hi chuan Police uni-form an phelh rual ruala civil mi ang leka khawsa zui mai ṭhin Police kan kawl hnem hle a, insiam ṭhat theih a ni ang.Police-te hi mipuite thla-muantu tur an ni a, an tiha mawi leh mawi lo chin hi a awm a, Police tih âwm tak zel hi ti thei se, duhthusama awm chu thil theih loh ni mah se tun aia ṭha zawkin Mizoram Police-te hi an tum chuan an la insiamṭha thei a ni. Mizoram police-te chuan, tualthah thubuai vanga man Central Jail aṭanga tlanbo chu tun hnai khan an man. Jail tang thlalak leh a mantute'n silaia an tinlai thlalak hi social media-ah a darh nasa hle.Hetianga police-in an mi man thlalak an tihdarh hi a vawi khatna a ni lo a, hel pawl mi leh sa an man pawh thla an lakpui a, an tidarh chiam tawh bawk. Heng thlalakte hi anmahni tana an lak, an tum loh deuha lo darh palh pawh a ni thei a; nimahsela police tiha mawi lo a nih vangin ching chhunzawm tawh lo se a ṭha ang.Mizoram Police-te hi India rama police ṭha ber ang hiala sawi ṭhin an ni a, India rama ṭha ber an nihna lai pawh a la awm ngei ang a; nimahsela anṭhat tawk lohna lam pawh hi sawi chhuah a ṭha a, hei hi anni lam pawhin an mamawh, an insiamṭhatna tur a ni ang.Tun hnaiah Police zingah han en mai pawha taksa fit lo, police a nihna anga chhawr hleihtheih loh tur hmuh tur an awm nual. Zu leh ruihhloa fihlim lo police kan nei ngah hi a vanduaithlak a, ngawlvei emaw tih hial tur khawp kan kawl tlatte hi a pawi hle a ni.Tun ai hian Police hotu lam hian insawizawite hi uar se, Police officer aṭangin physical exercise hi a takin kalpui se, tunah hi chuan Police uni-form an phelh rual ruala civil mi ang leka khawsa zui mai ṭhin Police kan kawl hnem hle a, insiam ṭhat theih a ni ang.Police-te hi mipuite thla-muantu tur an ni a, an tiha mawi leh mawi lo chin hi a awm a, Police tih âwm tak zel hi ti thei se, duhthusama awm chu thil theih loh ni mah se tun aia ṭha zawkin Mizoram Police-te hi an tum chuan an la insiamṭha thei a ni.", "summary": "Mizoram police-te chuan, tualthah thubuai vanga man Central Jail aṭanga tlanbo chu tun hnai khan an man. Jail tang thlalak leh a mantute'n silaia an tinlai thlalak hi social media-ah a darh nasa hle. Heng thlalakte hi an tum loh deuha darh pawh a ni thei, mahse police tiha mawi lo a ni. Mizoram Police te hi India rama police tha ber ang hiala sawi thin an ni a, mahse tlin lohna pawh an nei tho. Tun hnaiah Police zingah en mai pawha taksa fit lo, zu leh ruihhloa fihlim lo police an awm nuk. Tun ai hian Police hotu lam hian insawizawlte hi uar se, Police form phelh ruala civil mi anga khawsa mai mai police an tam, insiamthat a ngai a ni. Police te hi an pawimawh a, duhthusam chu ni lo mahse tun aia tha hi chu beisei theih a ni." }, { "summarization_id": "1134", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6158", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Hmasawnna nasa tak kan nei - Lal Thanzara Mizoram NewsHmasawnna nasa tak kan nei - Lal Thanzara admin 06-Nov-2024 01:16 PM MPCC President Lal Thanzara chuan press statement ti chhuakin, Sinlung Hills Council inthlanah an beisei ang result nei pha lo mah se, Congress Party-in hmasawnna nasa tak an nei nia sawiin, 'A lawmawm takzet a ni,' a ti. SHC bial 12 zinga bial 8 chu MNF MLA nilai bial an nih thu sawiin Lal Thanzara chuan, 'A bak bial li hi ZPM MLA nilai bial an ni. ZPM leh HPC thawk dunin MNF leh HPC (R) an thawkho a ni. Hetiang karah thawhpui nei loa Congress kan mal din chunga bial hrang hranga Congress candidate-te vote hmuh 2023 MLA election aia hmasawnna nasa tak lo lang hi a lawmawm hle. He inthlanah hian Congress chuan seat 1 chauh la mah ila, kan vote share a hniam lo hle a, bial thumah pahnihna kan nih bakah vote tlemte in kan tla,' tiin hei hian hma an sawnzia a tarlang tih a sawi. MPCC President chuan an party candidate zawng zawngte hnenah lawmthu sawiin, 'Congress unit, goup, VC, block leh hqrs. a?anga ?hahnemngai taka thawktute, party tana theihtawp chhuaha ke in penna ah lawmthu ka sawi a, in taihmakna nakin atan a thlawn lo ang tih ka ring tlat a, he inthlan hi kan party congress chak zual zel nana rahbi pawimawh tak a ni zawk dawn a ni. SHC MNF Sorkar thar tur ka lawmpui a, duhsakna ka hlan. Official mite inthlan buaipuitute chungah lawmthu ka sawi e,' a ti.", "summary": "Hmasawnna nasa tak kan nei - Lal Thanzara MPCC President Lal Thanzara chuan press statement ti chhuakin, Sinlung Hills Council inthlanah an beisei ang result nei pha lo mah se, Congress Party-in hmasawnna nasa tak an nei nia sawiin, 'A lawmawm takzet a ni,' a ti. Congress chuan seat 1 chauh la mah ila, kan vote share a hniam lo hle a, bial thumah pahnihna kan nih bakah vote tlemte in kan tla,' tiin hei hian hma an sawnzia a tarlang tih a sawi. He inthlan hi congress tan rahbi pawimawh tak a ni tiin SHC inthlanah MNF Sorkar a lawmpui thu leh inthlan buaipuitute chunga a lawm thu a sawi." }, { "summarization_id": "1135", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Mizo Inneih, Inthen leh Rokhawmna Dan ennawntu Committee in thutkhawm an nei Mizo Inneih, Inthen leh Rokhawmna Dan ennawntu, Review Committee chu nimin khan an Chairman Law & Judicial Department-a Addl. Secretary Zahmingthanga Ralte kaihhruaiin Secretary Conference Hall-ah a tum khatna atan an thukhawm. The Mizo Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014 hi Law Commission kutchhuak niin Mizoram Assembly chuan kum 2014 khan lungrual taka pass in February 13, 2015 atang khan hman tan a ni. He Dan hman a nih atang hi chuan Mizo Customary Law kan tihfo kha hman a rem tawh lo a. Kum 10 dawn lai hman a nih hnu hian siamthat ngai leh belh leh paih ngai te a lo awm a, Mimal leh pawl engemawzat atanga rawtna lo lut te enfel turin Mizoram Sawrkar chuan he Review Committee hi kumin September 11 khan a din a, an report hi kum khat chhunga thehlut tura tih a ni. Thutkhawm kaihruaitu Zahmingthanga Ralte chuan Mizoram Kohhran hrang hrang ten inneihna an buatsaihin he Dan hi an an hmang ngei a ni tihlan nan Inneih Certificate-ah an tarlang ngei tur a ni, a ti a. He Dan tlawhchhan lova Inneih te chuan he Dan-in hamthatna hrang hrang a kentel te chu an chang ve thei dawn lo a ni, a ti bawk a. Chuvangin he Dan la hmang ve lo Kohhran an awm chuan hman vat a tul thu a sawi bawk. Hetihrual hian Kohhran hrang hrangin Inneih sawngbawl leh inkaihhruaina an neih te nekbuai lo zawnga he Dan hi siam a ni a, chu chu Sawrkar duhdan reng a ni, a ti bawk. He thutkhawmah hian Mizoram Kohhran Hruaitu aiawh te, Central YMA, MHIP, MUP leh Women Commission aiawh te bakah mithiam sawm bik engemawzat an tel a ni.", "summary": "Mizo Inneih, Inthen leh Rokhawmna Dan ennawntu, Review Committee chu nimin khan an Chairman Zahmingthanga Ralte kaihhruaiin Secretary Conference Hall-ah a tum khatna atan an thukhawm. He dan hi Feb 13, 2015 atanga hman tan a ni a, he dan hman a nih hian Mizo Customary Law kha chu hman a rem tawh lo. Siam that ngai leh midang thurawn te avangin Review Committee din niin an report hi kum khat chhunga thehluh tura tih a ni. Thutkhawm hruaitu chuan Mizoram Kohhran hrang hrangin inneihna an buatsaihin he Dan hi an hmang ngei a ni tih Certificate-ah an tarlang tur a ni a ti. He thutkhawmah hian Mizoram Kohhran Hruaitu aiawh te, Central YMA, MHIP, MUP leh Women Commission aiawh te bakah mithiam sawm bik an tel." }, { "summarization_id": "1136", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23342", "file_name": "F_Mizo_Sum_14_27/1/25", "original_text": "Aizawl DC chuan thupek chhuahin, Aizawl khawpui chhung kawngpui kam hmun eng emaw zata kea kalnaah thil zawrh khap a nih thu a puang. Khapna thupek chhuah chhan hi - kawngpui kama kea kalnaa inzawrhin mipui kal vel a tihharsat bakah, intawhsual a hlauhawm vang a ni.Aizawl khawpui hmun lunlai deuhah hian kea kalna leh vantlang hmuna inzuar hi hmuh tur an tam ta hle a, kawngpui lunlaia hmun zau leh awl remchangahte pawh an inzuar bawk ṭhin. Heng inzuarte hi a tam zawk chu khaw­sak harsa tak takte an ni a, an chhungkaw chawmna tur tuakin kawng kamahte hian an inzuar ṭhin a ni.A mihringte sum mamawhna leh an chhungkaw innghahna a ni tih hriat chuan an lainatawm a, chutihlai chuan kawngpui kama inzawrhte leh kea kalna tura siama inzawrh hi dan phal loh a ni. Hei vang hian dan ang taka kal a, kea kalna tura hmun siam bik leh kawngpui kama inzawrh hi chu khauh taka khap tlat a ṭha hle.Thil ngaihtuah chian ngai erawh chu hmun ṭhenkhatah kea kalna chu sawi loh motor kawngpuite khar meuhin Inrinni tukah inzawrhna hmunhma buatsaih a ni ang lawi a, hengte ngaihtuah hi chuan khawpui enkawltu tura ruatte hian awmze neia inang khat tlanga thil an kalpui a ṭha hle.DC lam an ni emaw, Municipal Corporation an ni emaw, Local Council lam pawh ni se dan inang tlang hmanga thil kalpui hi khawpui ṭhan zelnaah a pawimawh a; kea kalna tur leh kawngpui kam hmun remchanga inzawrh hi dan phal loh a nih avangin tihtawp ni se a ṭha khawp mai. Aizawl DC chuan thupek chhuahin, Aizawl khawpui chhung kawngpui kam hmun eng emaw zata kea kalnaah thil zawrh khap a nih thu a puang. Khapna thupek chhuah chhan hi - kawngpui kama kea kalnaa inzawrhin mipui kal vel a tihharsat bakah, intawhsual a hlauhawm vang a ni.Aizawl khawpui hmun lunlai deuhah hian kea kalna leh vantlang hmuna inzuar hi hmuh tur an tam ta hle a, kawngpui lunlaia hmun zau leh awl remchangahte pawh an inzuar bawk ṭhin. Heng inzuarte hi a tam zawk chu khaw­sak harsa tak takte an ni a, an chhungkaw chawmna tur tuakin kawng kamahte hian an inzuar ṭhin a ni.A mihringte sum mamawhna leh an chhungkaw innghahna a ni tih hriat chuan an lainatawm a, chutihlai chuan kawngpui kama inzawrhte leh kea kalna tura siama inzawrh hi dan phal loh a ni. Hei vang hian dan ang taka kal a, kea kalna tura hmun siam bik leh kawngpui kama inzawrh hi chu khauh taka khap tlat a ṭha hle.Thil ngaihtuah chian ngai erawh chu hmun ṭhenkhatah kea kalna chu sawi loh motor kawngpuite khar meuhin Inrinni tukah inzawrhna hmunhma buatsaih a ni ang lawi a, hengte ngaihtuah hi chuan khawpui enkawltu tura ruatte hian awmze neia inang khat tlanga thil an kalpui a ṭha hle.DC lam an ni emaw, Municipal Corporation an ni emaw, Local Council lam pawh ni se dan inang tlang hmanga thil kalpui hi khawpui ṭhan zelnaah a pawimawh a; kea kalna tur leh kawngpui kam hmun remchanga inzawrh hi dan phal loh a nih avangin tihtawp ni se a ṭha khawp mai. Aizawl DC chuan thupek chhuahin, Aizawl khawpui chhung kawngpui kam hmun eng emaw zata kea kalnaah thil zawrh khap a nih thu a puang. Khapna thupek chhuah chhan hi - kawngpui kama kea kalnaa inzawrhin mipui kal vel a tihharsat bakah, intawhsual a hlauhawm vang a ni. Aizawl khawpui hmun lunlai deuhah hian kea kalna leh vantlang hmuna inzuar hi hmuh tur an tam ta hle a, kawngpui lunlaia hmun zau leh awl remchangahte pawh an inzuar bawk ṭhin. Heng inzuarte hi a tam zawk chu khaw­sak harsa tak takte an ni a, an chhungkaw chawmna tur tuakin kawng kamahte hian an inzuar ṭhin a ni. A mihringte sum mamawhna leh an chhungkaw innghahna a ni tih hriat chuan an lainatawm a, chutihlai chuan kawngpui kama inzawrhte leh kea kalna tura siama inzawrh hi dan phal loh a ni. Hei vang hian dan ang taka kal a, kea kalna tura hmun siam bik leh kawngpui kama inzawrh hi chu khauh taka khap tlat a ṭha hle. Thil ngaihtuah chian ngai erawh chu hmun ṭhenkhatah kea kalna chu sawi loh motor kawngpuite khar meuhin Inrinni tukah inzawrhna hmunhma buatsaih a ni ang lawi a, hengte ngaihtuah hi chuan khawpui enkawltu tura ruatte hian awmze neia inang khat tlanga thil an kalpui a ṭha hle. DC lam an ni emaw, Municipal Corporation an ni emaw, Local Council lam pawh ni se dan inang tlang hmanga thil kalpui hi khawpui ṭhan zelnaah a pawimawh a; kea kalna tur leh kawngpui kam hmun remchanga inzawrh hi dan phal loh a nih avangin tihtawp ni se a ṭha khawp mai.", "summary": "Aizawl khawpui chhung kawngpui kama kea kalnaah thil zawrh khap a nih thu Aizawl DC-in thupek a chhuah,heng inzuarte hian mipui kal vel a tihharsat bakah,intawhsual a hlauhawm vang a ni,an sum mamawhna leh an chhungkaw innghahna a ni tih hriat chuan an lainatawm a,chutihlai chuan kawngpui kam kea kalnaa inzawrh hi dan phal loh a ni.Chutih lainn Inrinni tukah motor kawng khar meuhin inzawrhna hmunhma buatsaih a ni thung a,inang khat tlanga thil kalpui a nih theih nan hotuten ngaihtuah se a tha hle ang.DC lam emaw,Municipal Corporation emaw,Local Council lam emaw pawh ni se dan inang tlang hmanga thil kalpui theih ni se,kea kalna leh kawngpui kam hmun remchanga inzawrh hi dan phal loh a nih avangin tihtawp ni se a ṭha khawp mai." }, { "summarization_id": "1137", "url": "https://theaizawlpost.org/min-humhimtu-peace-accord/", "file_name": "SMizo_4_22-02", "original_text": "ZD Lalvunga Aizawl -- Advertisement -- India sawrkar danpui (constitution) nghawr nghing lawiha, dan thar ziah belh ngai hial khawpa inremna siampui thei India ram state dangah Mizoram tih loh chu an la awm ngai lova, Mizoram chu tun thleng hiàn state ralmuang ber tia sawi kan hlawh zui zel a ni. Mizoram tana zalenna sualtu MNF-te chuan India sawrkar rilru hminin, Mizoram leh Mizote kan inhumhim theihna turin India danpui (Constitution)-ah Article 371(G) hi an ziah belhtir thei tlat a. Heta thu inziak hian Mizoram leh Mizote nasa takin min humhalh a; chuvangin REMNA NI, 30 June, 1986 hi ‘ Kan ram leh hnam leh kan sakhua kan inhumhimna tur India Constitution-ah ziaklut meuha India sawrkar a intiamna Ni’ a ni a, a ropui a, lawm hluah hluahna tur a tling a ni. Mizoram tan MNF-ten zalenna sual ta lo sela, ‘Special Category State’ tia sawi theih hial khawpa Mizoram dinhmun chawisana a awm hi kan la thleng pha bik hauh lovang. Article 371(G) hi MNF leh India inremna (PEACE ACCORD) avang liau liaua ziahluh belh a ni a, hetah hian Mizoram neitu nihna leh ram inhlanchhawnnaah te, India Parliament dan siam pawh ni sela, Mizoram State sawrkar thu lo chuan Mizoramah hman theih a ni lovang tih thu inziakte hi Mizote tan chuan a va hlu em!!! Hei hian min humhalh tlat lo sela chuan Vairengte leh Saiha inkar leh kan khawpui hrang hrangahte hian hnamdangin ram an nei thliah thluah tawh ngei ang, thenawm State-te ang maiin vai sumdawng lianin min chimral titih tawh hial ang. Mizo ni lo hnamdangten Mizoram chhunga in an neih ve te leh ram an neih ve te article 371(G)-ah hian a khap bur tlat a ni. Hei chauh hi a ni lova, Mizoram chhunga hnamdang lo lut turte khuahkhirhna dan (Innerline Regulation) kan lo neih tawh leh neih chhunzawm mek pawh hi Peace Accord hian ‘Mizoram sawrkar rawn lo chuan hlih a ni lovang’ tiin a lo nemnghet chat bawk a ni. Kum 20 chhung MNF-in India a do hnuah, Inremna siama silai an tun tak chhan chu, Mizoram mipui, Kohhran, Zirlai Pawl leh NGO-ten an ngenna an ngaih pawimawh bakah, Mizoram tana India sawrkar intiamna chi hrang hrangte avang a ni a. Parliament dan siam aia lal zawk tura Mizoram State sawrkar thuneihna min pek, ram neitu nihna, kan sakhaw himna, hnam nunphung (culture), Customary law leh hnamdang lo lut turte venna danahte India sawrkar chu Constitution Article 371(G)-ah ziaklut meuhin a intiam tak avangin, ni 30 June, 1986-ah khan Inremna (Peace Accord) chu ‘sign’ a lo ni ta a ni. MNF-in Independence em chu sual chhuak lo mah se, India sawrkar inremna an siampuina (Peace Accord)-ah hian Mizoram leh a chhunga cheng Mizote kan inhumhalhna leh kan inhumhim theihna tur a chuang tha thawkhat hle a; hetiang hi India ram State dangin an nei ve lo. High Court hran te pawh kan la nei zel turah ngai ta ila. MNF-in India sawrkar ‘Peace Accord’ a siampui hian Mizoram leh Mizote min humhalh tha hle a, hman tangkai thiam dan azirin Peace Accord hi Mizoram leh Mizote min humhimtu ber a ni. Ram leh Hnam Tân MNF vul zel rawh se", "summary": "India sawrkar danpui nghawr nghing lawih a, dan thar ziah belh ngai hial khawpa inremna siampui thei India ram state dangah Mizoram tih loh chu an la awm ngai lo. MNF-te chuan India sorkar rilru hminin, Mizoram leh Mizote kan inhumhim theihna turin India danpui ah Article 371(G) hi an ziah belhtir thei tlat a. Heta thu inziak hian Mizoram leh Mizote nasa takin min humhalh a, chuvangin REMNA NI, 30 June, 1986 hi a ropui a, lawm hluah hluahna tur a tling a ni. Mizoram tan MNF-ten zalenna sual ta lo sela 'Special Category State' tia sawi theih hial khawpadinhmun chawisana a awm hi kan la thleng phak bik hauh lovang. Hei hian min humhalh tlat lo sela chuan hnamdangin ram an nei thliah thluah tawh ngei ang a, thenawm State-te ang maiin vai sumdawng lianin min chimral titih tawh hial ang. Mizoram chhunga hnamdang lo lu turte khuahkhirhna dan Innerline Regulation a lo awm lehzel te hi a hlu hle a ni. Kan hman tangkai thiam dan azirin Peace Accord hi min humhimtu ber a ni." }, { "summarization_id": "1138", "url": "https://theaizawlpost.org/us-in-china-balloon-sensor-hmu-tawh/", "file_name": "SMizo_10_18-02", "original_text": "Chinese spy balloon nia hriat Altantic Ocean chung zawna kahthlak atanga sesnsor chu hmuh a nih tawh thu US military te chuan an sawi. Search crews te chan balloon kehthem an zawnna lamah sensor leh electronic bungrua hrang hrangte an chharkhawm tawh tiin US Northern Command chuan a sawi. FBI chuan heng item-te hi an eifah ang a, US chuan balloon te chu China-in US military site te enthlak nan a hmang tiin a puh a. 4 February hnu khan US chuan China balloon nia hriat pathum a kahthlak belh tawh a ni. “Balloon ruangam lian ber hmuh a ni tawh bawk,” tiin US sipaite chuan an sawi a. Balloon antenna array chu 30-40 ft laia sei a nih thu an sawi bawk a. US officials te chuan high-altitude balloon chu China atanga chhuak enthlak nana hman tiin a sawi a, China thung chuan weather-monitoring airship beisei loh lama kal peng tiin a sawi ve thung. American fighter jet te chuan high-altitude balloon dang pathum Alaska, Canada a Yukon territory leh Lake Huron chung zawnah an kahthlak belh tawh a. Lake Huron chunga balloon an kahthlak tum hmasakah missile kahchhuah pakhatna chuan a thelh a, a pahnihna erawhin a fuh thung a. Missile pakhat man hi $400,000 a ni. Officials te chuan heng balloon te hi original balloon te aia te zawk vek niin military pilot te tana kah fuh har tak tiin an sawi a. White House thupuangtu John Kirby chuan heng balloon pathum te hi fimkhur thu hlaah an kap thla tiin a sawi a. Lei lama chengte tan hlauhawm an ni lo tia sawiin mahse kan ram security leh flight safety atana pawi thei a ni, tiin a sawi. South Carolina chung zawna an kahthlak balloon chu Bus pathum tia vel lawih tiin an sawi a. Alaska chungzawna kahthlak erawh car te pangngai tia lek niin Yukon chunga an kahhtlak chu cylindrical niin a palina Michigan-a an kahthlak chu octagonal niin string nena inzam niai a ni thung. -- Advertisement -- China-in sawi nei China foreign ministry chuan US chuan an airspace-ah nikum khan balloon tum 10 chuang a thlawhtir tiin a sawi. “US-in dan kalha ram dangte airspace a luh thin hi thil thar a ni lo,” tia sawiin China foreign ministry thupuangtu Wang Wenbin chuan, “Nikum ringawt khan US balloon te chu China thuneitute phalna la hauh lovin tum 10 chuang China ram chhungah an thlawk lut a ni,” a ti. “US-in a tihmakmawh chu mahni inthianfai phawt sela, inenlet se a, China pawngpaw dem leh puh ngawt hi bansan tawh se,” a ti bawk a. “US high-altitude balloon-in dan kalha China airspace a luh in hriatfiah zual duh chuan US lam zawt mai rawh u,” tiin a sawi bawk. China state media te chuan kar kalta tawp lam khan eng nge tih hriat loh chu an ram khawchhak tuipui kam lamah a thlawk hmuh a nih thu leh China military te chuan kahthlak tuma hma an lak thu a sawi a. Hetih lai hian White House chuan Beijing-in China ram chhunga enthlak nan balloon a hmang tia a puhna chu hnawlin US National Security Council thupuangtu Adrienne Warson chuan ‘dawt’ tiin a sawi.", "summary": "Chinese spy balloon nia hriat Atlantic Ocean chung zawna kahthlak atangin sensor leh electronic bungrua te chu hmuh anih tawh thu US military te chuan an sawi. US chuan balloon-te chu China in US military enthlak nan a hmang tiin a puh a, hemi hnu hian balloon pathum an kahthlak belh tawh a ni. China erawh chuan weather-monitoring airship beisei loh lama kal peng tiin a sawi ve thung. Officials te chuan heng balloon te hi balloon pangai aia te daih niin military pilot-te tana kah fuh har tak niin an sawi. Lei lama chengte tan hlauhawm ani lo a, mahse security leh flight safety atana pawi thei a ni tiin a sawi. China pawhin sawi rawn nei vein nikum lamah US balloon tum 10 chuang a rawn thlawk lut an ti ve bawk a, heihi US National Security Council chuan dawt tiin a sawi a ni." }, { "summarization_id": "1139", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9027", "file_name": "H-203-13/02/2025-kan kawngpuia thil thleng hi", "original_text": "Kolasib district magistrate chuan, NH-54 kawngpui chhiat avanga lirthei tangkhang tamna Hmawngkhawthlir leh Seṭhawn inkar bik chu tlawhpawh phal lohna hmun, containment zone-ah a puang a, helai hmun aṭang hian Covid-19 vei eng emawzat hmuh chhuah an ni.Tun hnaia Kolasib district chhunga thil thleng hi a pawi takzet a, kawng lehlama chhut phei chuan a thinurthlak a ni. Kawngpui a chhiat em avangin lirthei an kal tlang thei lo a, an tangkhang ta a, lirthei tangkhang avangin a khalhtute an inkal pawhin an inkawm a, khawtual mite nena lo inhne hnai (contact) tawk an awm lo thei lo a, Covid-19 lenlaia thil thlengah chuan a pawi hle a ni.Sorkar lam hian kan kawngpui chhiat chhan hi a sawi fiah nual tawh a, contractor lam an mawhpuh zel a, contractor-ah an beng per ta zel a ni ber. Heti a nih chuan kan kawngpui hi contractor thiam loh vangin a chhe mek a, sorkar chuan thiam lohna pawh nei lo angin kan chhuah dawn dawn a; nimahsela heng thil zawng zawng a thlen theih chhanah hian mawhphurtu an awm a nih ngai chuan sorkar kan kawk lo thei lo.Kan ram kilkhawr deuha kawng chhia a ni lo a, kan kawng­pui pawimawh ber, kan nitin mamawhte kan lakluhna kawngpui a ni. He kawngpui hi tu kuta awm pawh ni se fur a lo thleng dawn tih hi sorkarin a hre lawk vek a, furah kawng a chhe zual ṭhin tih pawh a hria. Contractor remchan loh vang leh a siam hmaa thil endik lawk a ngaih vang tih mai maia kan ram pum tana hlauhawm thei dinhmuna kan ding mek hi a vanduaithlak hle a ni.Lirthei tlanna tur kawngpui chu lirthei tlan hleihtheih lohin a chhia a, chutah chuan lirthei an tangkhang a, lirthei khalhtute zingah Covid-19 kai eng emaw zat an lo awm tih hriat hian lungawi a har a - hetiang harsatna a thleng chunga Kolasib DC leh a thawhpuite'n theihtawp an chhuah dan erawh a fakawm takzet a ni. Kolasib district magistrate chuan, NH-54 kawngpui chhiat avanga lirthei tangkhang tamna Hmawngkhawthlir leh Seṭhawn inkar bik chu tlawhpawh phal lohna hmun, containment zone-ah a puang a, helai hmun aṭang hian Covid-19 vei eng emawzat hmuh chhuah an ni.Tun hnaia Kolasib district chhunga thil thleng hi a pawi takzet a, kawng lehlama chhut phei chuan a thinurthlak a ni. Kawngpui a chhiat em avangin lirthei an kal tlang thei lo a, an tangkhang ta a, lirthei tangkhang avangin a khalhtute an inkal pawhin an inkawm a, khawtual mite nena lo inhne hnai (contact) tawk an awm lo thei lo a, Covid-19 lenlaia thil thlengah chuan a pawi hle a ni.Sorkar lam hian kan kawngpui chhiat chhan hi a sawi fiah nual tawh a, contractor lam an mawhpuh zel a, contractor-ah an beng per ta zel a ni ber. Heti a nih chuan kan kawngpui hi contractor thiam loh vangin a chhe mek a, sorkar chuan thiam lohna pawh nei lo angin kan chhuah dawn dawn a; nimahsela heng thil zawng zawng a thlen theih chhanah hian mawhphurtu an awm a nih ngai chuan sorkar kan kawk lo thei lo.Kan ram kilkhawr deuha kawng chhia a ni lo a, kan kawng­pui pawimawh ber, kan nitin mamawhte kan lakluhna kawngpui a ni. He kawngpui hi tu kuta awm pawh ni se fur a lo thleng dawn tih hi sorkarin a hre lawk vek a, furah kawng a chhe zual ṭhin tih pawh a hria. Contractor remchan loh vang leh a siam hmaa thil endik lawk a ngaih vang tih mai maia kan ram pum tana hlauhawm thei dinhmuna kan ding mek hi a vanduaithlak hle a ni.Lirthei tlanna tur kawngpui chu lirthei tlan hleihtheih lohin a chhia a, chutah chuan lirthei an tangkhang a, lirthei khalhtute zingah Covid-19 kai eng emaw zat an lo awm tih hriat hian lungawi a har a - hetiang harsatna a thleng chunga Kolasib DC leh a thawhpuite'n theihtawp an chhuah dan erawh a fakawm takzet a ni. Kolasib district magistrate chuan, NH-54 kawngpui chhiat avanga lirthei tangkhang tamna Hmawngkhawthlir leh Seṭhawn inkar bik chu tlawhpawh phal lohna hmun, containment zone-ah a puang a, helai hmun aṭang hian Covid-19 vei eng emawzat hmuh chhuah an ni. Tun hnaia Kolasib district chhunga thil thleng hi a pawi takzet a, kawng lehlama chhut phei chuan a thinurthlak a ni. Kawngpui a chhiat em avangin lirthei an kal tlang thei lo a, an tangkhang ta a, lirthei tangkhang avangin a khalhtute an inkal pawhin an inkawm a, khawtual mite nena lo inhne hnai (contact) tawk an awm lo thei lo a, Covid-19 lenlaia thil thlengah chuan a pawi hle a ni. Sorkar lam hian kan kawngpui chhiat chhan hi a sawi fiah nual tawh a, contractor lam an mawhpuh zel a, contractor-ah an beng per ta zel a ni ber. Heti a nih chuan kan kawngpui hi contractor thiam loh vangin a chhe mek a, sorkar chuan thiam lohna pawh nei lo angin kan chhuah dawn dawn a; nimahsela heng thil zawng zawng a thlen theih chhanah hian mawhphurtu an awm a nih ngai chuan sorkar kan kawk lo thei lo. Kan ram kilkhawr deuha kawng chhia a ni lo a, kan kawng­pui pawimawh ber, kan nitin mamawhte kan lakluhna kawngpui a ni. He kawngpui hi tu kuta awm pawh ni se fur a lo thleng dawn tih hi sorkarin a hre lawk vek a, furah kawng a chhe zual ṭhin tih pawh a hria. Contractor remchan loh vang leh a siam hmaa thil endik lawk a ngaih vang tih mai maia kan ram pum tana hlauhawm thei dinhmuna kan ding mek hi a vanduaithlak hle a ni. Lirthei tlanna tur kawngpui chu lirthei tlan hleihtheih lohin a chhia a, chutah chuan lirthei an tangkhang a, lirthei khalhtute zingah Covid-19 kai eng emaw zat an lo awm tih hriat hian lungawi a har a - hetiang harsatna a thleng chunga Kolasib DC leh a thawhpuite'n theihtawp an chhuah dan erawh a fakawm takzet a ni.", "summary": "8th August,2020 NH-54 kawngpui chhiat avanga lirthei tangkhang tamna Hmawngkhawthlir leh Seṭhawn inkar bik chu tlawhpawh phal lohna hmun,containment zone-ah Kolasib district magistrate chuan puangin,Covid-19 vei eng emaw zât hmuh chhuah an ni. Kawngpui chhiat avangin lirthei an kal tlang thei lo a,lirthei tam tak tangkhangin a khalhtute leh khawtual mite pawh an inkalpawh lo thei lo a,lirthei khalhtute zinga Covid-19 kai eng emaw zatte chuan Covid-19 an thehdarh a tih theih ang. Kan kawngpui pawimawh ber,kan nitin mamawh lakluhna ber a chhe ta fo mai hi sawrkar lam chuan contractor-te thiam loh niin an puh a.Chutihrualin,he kawngpui hi tu kuta awm pawh ni se fur a la thleng dawn a ni tih sawrkar lam hian an hriat ve vek avang hian a mawhphurtuah sawrkar kan puh lo thei lo." }, { "summarization_id": "1140", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4391", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Covid-19 chungchanga sorkar mi pawimawh, kohhran hruaitute leh NGO hruaitute ṭhukhawm chuan Krismas lo thleng tura Mizoram inbuatsaih dan tur sawiho a ni a; Krismas hunpuiah kohhrante chu inkhawm, zaikhawm leh ruaiṭheh huaihawt lo tura ngen an rél a; hunpui thleng turah tih tur leh tih loh tur kaihhruaina duan chu State Disaster Management Authority hnuaia State Executive Committee kutah an dah.Mizo Kristiante hun pui ber nia sawi theih chu Krismas leh Kumthar hi a ni a, he hunpui hi kum tluana Mizote'n kan nghah ṭhin a ni. Hunpui thleng tur atan hian hun rei tak kan inbuatsaih a, kohhranin ruahmanna a siam a, sorkar leh khawtlang pawh a inbuatsaih a, chhungkua leh mimal pawh a inbuatsaih ṭhin.Covid-19 hripui avangin kumin chhungin khawvel a buai a, Mizoramah pawh kan tih ṭhan tam tak chhunzawm theih a ni lo a, kan tih ngai loh tih thar a ṭul a, kan awm dan nasa taka tihdanglam a ni. Pathiannia inkhawm a remchang lo a, eizawnna tam takin a tlakchhiat phah a; tunah chuan kan hun pui ber pawh kum dang angin kan hmang thei dawn lo tih a chiang ta.Kan duh loh thil mah ni se, kan hun tawnin a zir miau loh avangin lawm takin thuneitute ruahmanna siam hi kan zawm mai a ṭul a, heng hunah tak hian fimkhur a ṭulzia kan hriat chhuah a ṭha awm e. Tun hnaia hri darhna lian tak nia mithiamte sawi chu puipun hut hutna ni lem lo, tlem tham deuha inhmuhkhawmnaah a ni a, hei tak hi kan insum a ṭul dawn.Mi tam tak chuan kum dang anga Krismas leh Kum­thar lawm a remchan loh avangin mahni chhungkaw bil te, ṭhian hnai leh ṭhen­awm khawveng insawm khawma lawm an rawt mai thei a; nimahsela hei hi Covid-19 tidarhtu a ni thei a, kohhran programme pawh duang lo tura kan inngen lai hian remchanna laa hunpuia inhmuhkhawm leh chaw ei khawm lam kan uar palh ang tih a hlauhawm hle.Inkaihhruaina tur duangtute pawhin heng thil thleng thei veng tel thei turin ruahmanna siam se, kan hunpuia kohhran leh khawtlang huapa punkhawm a rem loh lai hian, a huam zim zawka punkhawm kan nei leh sup sup a nih si chuan Krismas leh Kumthar lawm lo tura kan inngen chhan Covid-19 hripui hi kan tidarh chiam palh ang e. Covid-19 chungchanga sorkar mi pawimawh, kohhran hruaitute leh NGO hruaitute ṭhukhawm chuan Krismas lo thleng tura Mizoram inbuatsaih dan tur sawiho a ni a; Krismas hunpuiah kohhrante chu inkhawm, zaikhawm leh ruaiṭheh huaihawt lo tura ngen an rél a; hunpui thleng turah tih tur leh tih loh tur kaihhruaina duan chu State Disaster Management Authority hnuaia State Executive Committee kutah an dah.Mizo Kristiante hun pui ber nia sawi theih chu Krismas leh Kumthar hi a ni a, he hunpui hi kum tluana Mizote'n kan nghah ṭhin a ni. Hunpui thleng tur atan hian hun rei tak kan inbuatsaih a, kohhranin ruahmanna a siam a, sorkar leh khawtlang pawh a inbuatsaih a, chhungkua leh mimal pawh a inbuatsaih ṭhin.Covid-19 hripui avangin kumin chhungin khawvel a buai a, Mizoramah pawh kan tih ṭhan tam tak chhunzawm theih a ni lo a, kan tih ngai loh tih thar a ṭul a, kan awm dan nasa taka tihdanglam a ni. Pathiannia inkhawm a remchang lo a, eizawnna tam takin a tlakchhiat phah a; tunah chuan kan hun pui ber pawh kum dang angin kan hmang thei dawn lo tih a chiang ta.Kan duh loh thil mah ni se, kan hun tawnin a zir miau loh avangin lawm takin thuneitute ruahmanna siam hi kan zawm mai a ṭul a, heng hunah tak hian fimkhur a ṭulzia kan hriat chhuah a ṭha awm e. Tun hnaia hri darhna lian tak nia mithiamte sawi chu puipun hut hutna ni lem lo, tlem tham deuha inhmuhkhawmnaah a ni a, hei tak hi kan insum a ṭul dawn.Mi tam tak chuan kum dang anga Krismas leh Kum­thar lawm a remchan loh avangin mahni chhungkaw bil te, ṭhian hnai leh ṭhen­awm khawveng insawm khawma lawm an rawt mai thei a; nimahsela hei hi Covid-19 tidarhtu a ni thei a, kohhran programme pawh duang lo tura kan inngen lai hian remchanna laa hunpuia inhmuhkhawm leh chaw ei khawm lam kan uar palh ang tih a hlauhawm hle.Inkaihhruaina tur duangtute pawhin heng thil thleng thei veng tel thei turin ruahmanna siam se, kan hunpuia kohhran leh khawtlang huapa punkhawm a rem loh lai hian, a huam zim zawka punkhawm kan nei leh sup sup a nih si chuan Krismas leh Kumthar lawm lo tura kan inngen chhan Covid-19 hripui hi kan tidarh chiam palh ang e. Covid-19 chungchanga sorkar mi pawimawh, kohhran hruaitute leh NGO hruaitute ṭhukhawm chuan Krismas lo thleng tura Mizoram inbuatsaih dan tur sawiho a ni a; Krismas hunpuiah kohhrante chu inkhawm, zaikhawm leh ruaiṭheh huaihawt lo tura ngen an rél a; hunpui thleng turah tih tur leh tih loh tur kaihhruaina duan chu State Disaster Management Authority hnuaia State Executive Committee kutah an dah. Mizo Kristiante hun pui ber nia sawi theih chu Krismas leh Kumthar hi a ni a, he hunpui hi kum tluana Mizote'n kan nghah ṭhin a ni. Hunpui thleng tur atan hian hun rei tak kan inbuatsaih a, kohhranin ruahmanna a siam a, sorkar leh khawtlang pawh a inbuatsaih a, chhungkua leh mimal pawh a inbuatsaih ṭhin. Covid-19 hripui avangin kumin chhungin khawvel a buai a, Mizoramah pawh kan tih ṭhan tam tak chhunzawm theih a ni lo a, kan tih ngai loh tih thar a ṭul a, kan awm dan nasa taka tihdanglam a ni. Pathiannia inkhawm a remchang lo a, eizawnna tam takin a tlakchhiat phah a; tunah chuan kan hun pui ber pawh kum dang angin kan hmang thei dawn lo tih a chiang ta. Kan duh loh thil mah ni se, kan hun tawnin a zir miau loh avangin lawm takin thuneitute ruahmanna siam hi kan zawm mai a ṭul a, heng hunah tak hian fimkhur a ṭulzia kan hriat chhuah a ṭha awm e. Tun hnaia hri darhna lian tak nia mithiamte sawi chu puipun hut hutna ni lem lo, tlem tham deuha inhmuhkhawmnaah a ni a, hei tak hi kan insum a ṭul dawn. Mi tam tak chuan kum dang anga Krismas leh Kum­thar lawm a remchan loh avangin mahni chhungkaw bil te, ṭhian hnai leh ṭhen­awm khawveng insawm khawma lawm an rawt mai thei a; nimahsela hei hi Covid-19 tidarhtu a ni thei a, kohhran programme pawh duang lo tura kan inngen lai hian remchanna laa hunpuia inhmuhkhawm leh chaw ei khawm lam kan uar palh ang tih a hlauhawm hle. Inkaihhruaina tur duangtute pawhin heng thil thleng thei veng tel thei turin ruahmanna siam se, kan hunpuia kohhran leh khawtlang huapa punkhawm a rem loh lai hian, a huam zim zawka punkhawm kan nei leh sup sup a nih si chuan Krismas leh Kumthar lawm lo tura kan inngen chhan Covid-19 hripui hi kan tidarh chiam palh ang e.", "summary": "Covid-19 chungchanga sorkar mi pawimawh, kohhran hruaitute leh NGO hruaitute ṭhukhawm chuan Krismas lo thleng tura Mizoram inbuatsaih dan tur sawiho a ni a; Krismas hunpuiah kohhrante chu inkhawm, zaikhawm leh ruaiṭheh huaihawt lo tura ngen an rél a; hunpui thleng turah tih tur leh tih loh tur kaihhruaina duan chu State Disaster Management Authority hnuaia State Executive Committee kutah an dah. Mizote hunpui ber Krismas leh Kumthar hi mimal, sorkar leh khawtlang, kohhran pawh kan inbuatsaih nasa thin. Covid 19 hripui avangin khawvel a buai a, Mizoramah pawh he hri vang hian hunpui kan hmang thei dawn ta lo. Inkhawm a rem lo a, kan hun tawnin a zir miau loh avangin thuneitute ruahmanna zawm tlan mai hi a tul a ni. Tun hnaia hri darhna lian tak nia mithiamte sawi chu inhmuhkhawmnaah a ni a, hei tak hi kan insum a tul ang. Kan hunpui kohhran leh khawtlang huapa punkhawm a rem loh lai hian a huap zim zawk chhungkua leh lainate nena pun khawm vel pawh a rem chuang lo, Covid hripui hi kan tidarh chiam palh ang tih a hlauhawm." }, { "summarization_id": "1141", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103086", "file_name": "H-152-05/02-2025-ruihhlo hluar buaipui a ngai", "original_text": "Tun hnaiah Mizoramah ruihhlo chi hrang hrang a hluar leh ta hle a, Police, Excise department leh tlawmngai pawl lamin a khat tawkin man tur an nei reng a ni.Ruihhlo hi a hlawma a lian thama man tur a awm ta zauh zauh a, hei hian Mizoram chhungah ruihhlo a tam hle tih a lantir thei ang. Tun hnaiah bik hian ruihhlo hi a zalen thar ta deuh emaw tih tur khawpin a hluar leh ta a, hei hi sorkar hian beng sika a ngaihtuah a ngai a ni.Mizoramah zu khap burna dan hun rei tak hman a ni a, hetih chhung hian zu a rèm lo a, ruihhlo pawh lei tur a awm reng. Tunah zu khapburna dan hlipin sorkarin dan hnuaiah zu a zuar ṭan ta a, zu an zawrh tak avang hian ruihhlo dang zuartute hian sorkar leh khawtlang hi an zuam ta ngawt a nih chuan a fel lo hle ang. Sorkar pawh hian zu a zuar ngam a, zu aṭanga chhiah lut lam ringawt ngaihtuah lo hian zu zawrh hnua ruihhlo lo hluar ta do tur hian thapui a thawh a ngai khawp mai.Central YMA lam chuan ruihhlo do tura a din SRS chu a din chin tura a ruahmanna awm sa a pawtsei a, ramin a mamawh vang a ni. Anni hi awm lo phei se Aizawl khawpui leh a chhehvelah hian ruihhlo hi a zalen lehzual dawn niin a rin theih a, tlawmngai pawl lam hian ram chhanna kawnga an ke pen hi tun aiin uar se; ruihhlo do hi ram leh hnam humhalhna a ni tih hre chungin ṭang zel rawh se.Tun hnaia ruihhlo lo hluar leh ta avang hian nu leh pate pawhin kan fate a la naupang zawk hi kan zirtir ṭhata kan hum an ngai a, a tisual tawhte siamṭhat a harsat avangin inven a ngai. Sikul zirtirtu leh kohhran hruaitute thlenga kan ṭan tlana inzirtirna lam kan uar deuh deuh a ṭha a, a taka ruihhlo dotu lam pawh tun aiin ṭang zual zel rawh se. Tun hnaiah Mizoramah ruihhlo chi hrang hrang a hluar leh ta hle a, Police, Excise department leh tlawmngai pawl lamin a khat tawkin man tur an nei reng a ni.Ruihhlo hi a hlawma a lian thama man tur a awm ta zauh zauh a, hei hian Mizoram chhungah ruihhlo a tam hle tih a lantir thei ang. Tun hnaiah bik hian ruihhlo hi a zalen thar ta deuh emaw tih tur khawpin a hluar leh ta a, hei hi sorkar hian beng sika a ngaihtuah a ngai a ni.Mizoramah zu khap burna dan hun rei tak hman a ni a, hetih chhung hian zu a rèm lo a, ruihhlo pawh lei tur a awm reng. Tunah zu khapburna dan hlipin sorkarin dan hnuaiah zu a zuar ṭan ta a, zu an zawrh tak avang hian ruihhlo dang zuartute hian sorkar leh khawtlang hi an zuam ta ngawt a nih chuan a fel lo hle ang. Sorkar pawh hian zu a zuar ngam a, zu aṭanga chhiah lut lam ringawt ngaihtuah lo hian zu zawrh hnua ruihhlo lo hluar ta do tur hian thapui a thawh a ngai khawp mai.Central YMA lam chuan ruihhlo do tura a din SRS chu a din chin tura a ruahmanna awm sa a pawtsei a, ramin a mamawh vang a ni. Anni hi awm lo phei se Aizawl khawpui leh a chhehvelah hian ruihhlo hi a zalen lehzual dawn niin a rin theih a, tlawmngai pawl lam hian ram chhanna kawnga an ke pen hi tun aiin uar se; ruihhlo do hi ram leh hnam humhalhna a ni tih hre chungin ṭang zel rawh se.Tun hnaia ruihhlo lo hluar leh ta avang hian nu leh pate pawhin kan fate a la naupang zawk hi kan zirtir ṭhata kan hum an ngai a, a tisual tawhte siamṭhat a harsat avangin inven a ngai. Sikul zirtirtu leh kohhran hruaitute thlenga kan ṭan tlana inzirtirna lam kan uar deuh deuh a ṭha a, a taka ruihhlo dotu lam pawh tun aiin ṭang zual zel rawh se.", "summary": "16th February,2016 Mizoramah ruihhlo a hluar leh ta hle a,Police,Excise Department leh tlawmngai pawl lamin a khat tawkin man tur an nei reng a ni.Ruihhlo hi a hlawma a lian thama man tur a awm ta zauh zauh a,Mizoramah ruihhlo a tam hle tih a lantir a tih theih ang. Sawrkarin dân hnuaiah zu a zawrh avanga ruihhlo zuarte'n sawrkar leh khawtlang an zuam a nih chuan sawrkarin hma a lak vat a ngai.Central YMA lamin ruihhlo do tura a din SRS phei chu awm lo se Mizoramah hian ruihhlo a zalen viauin a rinawm.Nu leh pate,zirtirtute leh kohhran hruaitute lam atang pawhin inzirtirna lam kan uar a ṭul takzet a ni." }, { "summarization_id": "1142", "url": "https://lenkawl.khampat.com/2024/07/asf-hri-lenna-hmunah-veng-pahnih-puan.html", "file_name": "ASF_hri_lenna_hmunah_Veng_pahnih_puan_leh_a_ni.txt", "original_text": "Serchhip Dinthar Veng leh Serchhip Kawnpui VC Area te chu African Swine Fever (ASF) hri lenna hmunah puan a ni ve leh ta. Serchhip District AH&Vety Officer Dr. H. Vanlalrawna chuan hemi chungchang ah hian thuchhuah siamin tunhnai khan Serchhip Dinthar leh Serchhip Kawnpui huamchhungah hain Vawk a thih nual thu leh heng Vawk thi te hi African Swine Fever (ASF) vanga thi an ni tih finfiah a nih tawh thu a tarlang a. Hei vang hian July 25, 2024 atangin Serchhip Dinthar leh Serchhip Kawnpui te hi Vawk hri lenna hmun, Infected Area-ah puan a nih thu a tarlang a, hmundang-a Infected Area lo puan tawh angin inkhuahkhirhna pawh kalpui leh tur a ni ang. Heti hian Serchhip District-a Veng leh khua 20 te chu ASF hri lenna hmun ah hian puan a ni tawh a, Vawk hri leng avanga harsatna thleng Veng leh khua 9 te chu hri lenna hmuna puan ala ni ve lo thung a ni. Hetihlai hian nimin khan Serchhip District-a Veng leh khua 9-ah ASF vanga Vawk thi 25 lai a awm belh leh a, heng zinga 13 te chu North Vanlaiphai-a mi niin Chhiahtlang, New Serchhip South, Chanmari leh Chhim Veng-ah pahnih theuh an thi a, Chhingchip, Baktawng, Leng leh Ser-chhip Dinthar-ah Vawk pakhat theuh an thi bawk a, kumin a Serchhip District-a ASF vanga Vawk thi chu 1654 a tling tawh a ni. Nimin vek khan Veng leh khua 9-ah hri leng darh zel tur venna atan Vawk 33 suat leh ni bawkin kumin chhungin Vawk 4252 suat a ni tawh a ni.", "summary": "Serchhip District AH&Vety Officer Dr. H. Vanlalrawna chuan thuchhuah siamin, Serchhip Dinthar Veng leh Serchhip Kawnpui VC Area te chu African Swine Fever (ASF) hri lenna hmunah puan a ni. Serchhip District-a Veng leh khua 20 te chu ASF hri lenna hmun ah hian puan a ni tawh a, Veng leh khua 9-ah ASF vanga Vawk thi 25 lai a awm belh leh a, heng zinga 13 te chu North Vanlaiphai-a mi niin Chhiahtlang, New Serchhip South, Chanmari leh Chhim Veng-ah pahnih theuh an thi a, Chhingchip, Baktawng, Leng leh Ser-chhip Dinthar-ah Vawk pakhat theuh an thi bawk. Hri leng darh zel tur venna atan vawk 33 suat niin kumin chhungin vawk 4252 suat a ni tawh." }, { "summarization_id": "1143", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/787", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_29/1/25", "original_text": "Serchhipa petrol pump pakhata dah tur petrol phurh thlen chu endikna aṭangin a ṭha tâwk lo tih hmuh chhuah a nih avangin thuneituten an finfiah hnuah thawn lêt a ni.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu kan lirtheia petrol leh diesel kan thun tur pawlh dal a ni ṭhin hi a ni. A hre chiang deuhte sawi dan phei chuan lirtheia thun tur petrol leh diesel Mizorama an phurh luh zawng zawng deuhthaw hi an pawlh dal hmasa ṭhin a, hei hi kan lirtheiin nasa takin a tuar mêk a ni.Heti chung hian petrol pawlh dal man chhuah sawi tur hi a tam lo hle a, state dangte aia petrol leh diesel ṭha lo zawk kan hmang reng mai hi tihtawp a hun tawh khawp mai. Kan rama oil phur luttute ngam lo ang maia a sorkar leh mipui zawkin kan tuar tlawk tlawk mai hi a dik lo a, dan dik loa phurh luh oil pawlh dal reng reng hi chu huaisen taka hnawl ngam a hun tawh hle.Kan sorkar official oil pawlh dal vengtute pawh khauh taka oil endik thei tur khawpin invawng se, petrol pump (filling station) neitu lam pawhin petrol pawlh dal zawrh hi mi tam tak lirthei tihchhiatna a nih vangin ram pawisawina a tling tih pawm bawk se, misual inthurualte vanga petrol leh diesel pawlh dal reng mai hi tihtawp ni rawh se.Petrol pawlh dal zawrh hi  ram pawi-sawina a tling tih pawm bawk se, misual in­thurualte vanga petrol leh diesel pawlh dal reng mai hi tihtawp ni rawh se Serchhipa petrol pump pakhata dah tur petrol phurh thlen chu endikna aṭangin a ṭha tâwk lo tih hmuh chhuah a nih avangin thuneituten an finfiah hnuah thawn lêt a ni.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu kan lirtheia petrol leh diesel kan thun tur pawlh dal a ni ṭhin hi a ni. A hre chiang deuhte sawi dan phei chuan lirtheia thun tur petrol leh diesel Mizorama an phurh luh zawng zawng deuhthaw hi an pawlh dal hmasa ṭhin a, hei hi kan lirtheiin nasa takin a tuar mêk a ni.Heti chung hian petrol pawlh dal man chhuah sawi tur hi a tam lo hle a, state dangte aia petrol leh diesel ṭha lo zawk kan hmang reng mai hi tihtawp a hun tawh khawp mai. Kan rama oil phur luttute ngam lo ang maia a sorkar leh mipui zawkin kan tuar tlawk tlawk mai hi a dik lo a, dan dik loa phurh luh oil pawlh dal reng reng hi chu huaisen taka hnawl ngam a hun tawh hle.Kan sorkar official oil pawlh dal vengtute pawh khauh taka oil endik thei tur khawpin invawng se, petrol pump (filling station) neitu lam pawhin petrol pawlh dal zawrh hi mi tam tak lirthei tihchhiatna a nih vangin ram pawisawina a tling tih pawm bawk se, misual inthurualte vanga petrol leh diesel pawlh dal reng mai hi tihtawp ni rawh se.Petrol pawlh dal zawrh hi  ram pawi-sawina a tling tih pawm bawk se, misual in­thurualte vanga petrol leh diesel pawlh dal reng mai hi tihtawp ni rawh se Serchhipa petrol pump pakhata dah tur petrol phurh thlen chu endikna aṭangin a ṭha tâwk lo tih hmuh chhuah a nih avangin thuneituten an finfiah hnuah thawn lêt a ni. Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu kan lirtheia petrol leh diesel kan thun tur pawlh dal a ni ṭhin hi a ni. A hre chiang deuhte sawi dan phei chuan lirtheia thun tur petrol leh diesel Mizorama an phurh luh zawng zawng deuhthaw hi an pawlh dal hmasa ṭhin a, hei hi kan lirtheiin nasa takin a tuar mêk a ni. Heti chung hian petrol pawlh dal man chhuah sawi tur hi a tam lo hle a, state dangte aia petrol leh diesel ṭha lo zawk kan hmang reng mai hi tihtawp a hun tawh khawp mai. Kan rama oil phur luttute ngam lo ang maia a sorkar leh mipui zawkin kan tuar tlawk tlawk mai hi a dik lo a, dan dik loa phurh luh oil pawlh dal reng reng hi chu huaisen taka hnawl ngam a hun tawh hle. Kan sorkar official oil pawlh dal vengtute pawh khauh taka oil endik thei tur khawpin invawng se, petrol pump (filling station) neitu lam pawhin petrol pawlh dal zawrh hi mi tam tak lirthei tihchhiatna a nih vangin ram pawisawina a tling tih pawm bawk se, misual inthurualte vanga petrol leh diesel pawlh dal reng mai hi tihtawp ni rawh se. Petrol pawlh dal zawrh hi  ram pawi-sawina a tling tih pawm bawk se, misual in­thurualte vanga petrol leh diesel pawlh dal reng mai hi tihtawp ni rawh se", "summary": "Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu kan lirtheia petrol leh diesel kan thun tur pawlh dal ni ṭhin hi niin tun hnaiah pawh Serchhipa petrol pump pakhata dah tur petrol phurh thlen chu endik a nih hnuah thawn lêt a ni.Hetia hi Petrol pawlhdalh hi lirtheiin a tuar nasa hle,State dangte aia petrol leh diesel ṭhalo zawk kan hmang reng hi tihtawp a hun tawh takzet,dan dik loa phurh luh oil pawlh dal hi chu huaisen taka hnawl ngam a hun tawh hle.Oil pawlh dal vengtute pawh khauh taka oil endik thei tur khawpin invawng se, petrol pump neitute pawhin petrol pawlh dal zawrh hi mi tam tak lirthei tihchhiatna a nih vangin ram pawisawina a tling tih pawm bawk se, misual inthurualte vanga petrol leh diesel pawlh dal reng mai hi tihtawp ni rawh se." }, { "summarization_id": "1144", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19672", "file_name": "F_Mizo_Sum_16_28/1/25", "original_text": "Mizorama sorkar thar kan neih hnuah Mizoram sorkar minister-te Delhi lamah sorkar laipui dawrin an kal nual tawh a, tun hnaiah Health minister leh Rural Development minister-te pawh sorkar laipui lam dawrin an zin chhuak a ni.Sorkar inthlaka thil lawmawm tak mai kan hmuh chu sorkar laipui lama thu neitu sang zawkte dawr tura kan minister-te an zin chhuak ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, Mizoram dinhmun hi kan hre vek a, thawh chhuah sawi tham kan neih loh avangin sorkar laipui aṭanga sum hai chhuah thiam hi kan state tan a pawimawh a, chumi kawngah chuan thuneitute taima taka dawr hi a ṭul hle reng a ni.Ka ram hotu lute hi kan sum hnar ber an nih miau avangin kan dawr taimak na na na chuan a hlawhtlinna chinte a awm ngai a, tun hnaia kan ram hruaitute zin chhuak pawh hian rah ṭha a chhuah ngei ang. Kan chief minister zin chhuakin \"Kan zuk vaw dup\" a tihte pawh kha ṭhenkhatin fiamthu thawhna atan hmang zui bawk mah se, hna ṭha tak a zuk thawk ngei niin a lang. Vawi khat zin chhuaha pawisa hawn nghal duak duak theih a ni lo a, a pawisa faia a zuk sawi chhuah loh avanga hlawhchhama ngaia 'vuak dup' tih lo nuihzat hi thil finthlak ber a ni lo ang.Kan state-in thawh chhuah a neih loh avangin kan sum hnar ber chu sorkar laipui an ni a, anni dawr taima leh kawng hmang fel tak nena dawr hian rah ṭha a chhuah ṭhin. Mizoram tan kan minister-te hi feh chhuak zel se, rah ṭha a chhuah ngei ang tih a rinawm. Mizorama sorkar thar kan neih hnuah Mizoram sorkar minister-te Delhi lamah sorkar laipui dawrin an kal nual tawh a, tun hnaiah Health minister leh Rural Development minister-te pawh sorkar laipui lam dawrin an zin chhuak a ni.Sorkar inthlaka thil lawmawm tak mai kan hmuh chu sorkar laipui lama thu neitu sang zawkte dawr tura kan minister-te an zin chhuak ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, Mizoram dinhmun hi kan hre vek a, thawh chhuah sawi tham kan neih loh avangin sorkar laipui aṭanga sum hai chhuah thiam hi kan state tan a pawimawh a, chumi kawngah chuan thuneitute taima taka dawr hi a ṭul hle reng a ni.Ka ram hotu lute hi kan sum hnar ber an nih miau avangin kan dawr taimak na na na chuan a hlawhtlinna chinte a awm ngai a, tun hnaia kan ram hruaitute zin chhuak pawh hian rah ṭha a chhuah ngei ang. Kan chief minister zin chhuakin \"Kan zuk vaw dup\" a tihte pawh kha ṭhenkhatin fiamthu thawhna atan hmang zui bawk mah se, hna ṭha tak a zuk thawk ngei niin a lang. Vawi khat zin chhuaha pawisa hawn nghal duak duak theih a ni lo a, a pawisa faia a zuk sawi chhuah loh avanga hlawhchhama ngaia 'vuak dup' tih lo nuihzat hi thil finthlak ber a ni lo ang.Kan state-in thawh chhuah a neih loh avangin kan sum hnar ber chu sorkar laipui an ni a, anni dawr taima leh kawng hmang fel tak nena dawr hian rah ṭha a chhuah ṭhin. Mizoram tan kan minister-te hi feh chhuak zel se, rah ṭha a chhuah ngei ang tih a rinawm. Mizorama sorkar thar kan neih hnuah Mizoram sorkar minister-te Delhi lamah sorkar laipui dawrin an kal nual tawh a, tun hnaiah Health minister leh Rural Development minister-te pawh sorkar laipui lam dawrin an zin chhuak a ni. Sorkar inthlaka thil lawmawm tak mai kan hmuh chu sorkar laipui lama thu neitu sang zawkte dawr tura kan minister-te an zin chhuak ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, Mizoram dinhmun hi kan hre vek a, thawh chhuah sawi tham kan neih loh avangin sorkar laipui aṭanga sum hai chhuah thiam hi kan state tan a pawimawh a, chumi kawngah chuan thuneitute taima taka dawr hi a ṭul hle reng a ni. Ka ram hotu lute hi kan sum hnar ber an nih miau avangin kan dawr taimak na na na chuan a hlawhtlinna chinte a awm ngai a, tun hnaia kan ram hruaitute zin chhuak pawh hian rah ṭha a chhuah ngei ang. Kan chief minister zin chhuakin \"Kan zuk vaw dup\" a tihte pawh kha ṭhenkhatin fiamthu thawhna atan hmang zui bawk mah se, hna ṭha tak a zuk thawk ngei niin a lang. Vawi khat zin chhuaha pawisa hawn nghal duak duak theih a ni lo a, a pawisa faia a zuk sawi chhuah loh avanga hlawhchhama ngaia 'vuak dup' tih lo nuihzat hi thil finthlak ber a ni lo ang. Kan state-in thawh chhuah a neih loh avangin kan sum hnar ber chu sorkar laipui an ni a, anni dawr taima leh kawng hmang fel tak nena dawr hian rah ṭha a chhuah ṭhin. Mizoram tan kan minister-te hi feh chhuak zel se, rah ṭha a chhuah ngei ang tih a rinawm.", "summary": "Mizorama sorkar thar neih hnuah tun hnaiah Health Minister leh Rural Development Minister-te Sorkar laipui lam dawrin Delhi-ah an kal.Mizoramin thawh chhuah sawi tham kan neih loh avangin sorkar laipui aṭanga sum hai chhuah thiam hi kan state tan a pawimawh avangin thuneituten taima taka an dawr hi a ṭul hle a ni.Vawi khat zin chhuaha pawisa hawn teuh theih a nilo a,a pawisa faia a zuk sawi chhuah loh avanga hlawhchhama ngaia kan CM-in 'kan zuk vaw dup' tia fiamthu a thawh pawh hi thil finthlak ber a ni lo ang.Sorkar laipui taima tak leh kawng hmang fel tak nena dawr hian rah ṭha a chhuah thin avangin Mizoram tan kan minister-te hi feh chhuak zel se,rah ṭha a chhuah ngei ang tih a rinawm." }, { "summarization_id": "1145", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/03/zofest-2018-reiek-neih-tawh-hriatrengna.html", "file_name": "Zofest_2018_Reiek_a_neih_tawh_hriatrengna_lungphun_hawng.txt", "original_text": "Aizawl | March 29, 2023: Nimin ni 28th March, 2023 (Thawhlehni) tlai dar 3 khan MZP General Headquarters chuan Zo Hnam inkhawmpui lian Zofest 2018 Reiek a neih tawh hriatrengna lungphun a hawng a. Lungphun hi Pu C. Lalrokhuma MZP Ex President (2003-2005) chuan ribbon chep chatin a hawng.MZP chuan kum 2002 atang khan Zofate kan insuihkhawm theih nan leh khawvel hmun hrang hranga Zofate kan inpawh lehzual theih nan, Zo hnam inkawmpui lian Zofest chu a lo buatsaih tawh thin a. Zofest hmasa ber 2002 chu Churachandpur (Manipur)-ah neih niin, Aizawl (Mizoram), Darchawi (Tripura), Haflong (Assam), Zokhawthar (Mizoram), Reiek (Mizoram) leh Sialsuk (Mizoram)-ah te neih a lo ni tawh a. Zofest hian Zofate inkarah inunauna tha tak a siam a, rah tha tak a chhuah mek zel a ni.Heng Zofest neih tawhna hmunahte hian Zofest hriatrengna lung phun chhuah vek nise tia Meeting-in a lo rel tawh angin, Sialsuk-ah leh Reiek-ah te hian lung hi phun a ni tawh a. Hmun dang pawh hun remchang hmasa berah phun zel tura hmalak mek a ni.Nimina Reiek a Zofest 2018 hriatrengna lungphun hawnnaah hian, a hawngtu Pu C. Lalrokhuma chuan thu sawiin, “MZP chuan Zofate mamawhna zawn zelah hma a la thin a, hun hmasa lamah Zirna leh thu leh hla tihhmasawn a nih theih nan ke a lo pen tawh a, remna leh muanna a awm theih nan a thawhhlawk hle bawk. Ram leh hnam tan ke a pen chho zel a, Zofate kan insuihkhawm theih nan hma a la chho leh a, rah duhawm tak a chhuah mek zel a ni” a ti. “MZP chu kan unaute tan a ding tlat thin a, harsatna leh manganna an tawhin an tan kan awm thin, tunah pawh hian kan unaute tan kan ding tlat tur a ni. Ram hmasawnna (development) aiin kan ram leh hnam himna kan ngaihpawimawh hmasak fo loh chuan kan ram hi a ngaihtuahawm hle ang, chu chu khawvel hnam dangte ralna bul a ni” tiin kalkhawmte a fuih a ni.MZP President Pu Lalnunmawia Pautu pawhin thu sawin, “Kan duh reng vang ni loa, khawvel hmun hrang hranga thendarh Zofate, kan in unauna a lo that lehzual theih nan MZP in Zofest a buatsaih thin a. Hei hi nakin zelah hriatreng a nih zel theih nan Zofest neih tawhna hmunahte hian a hriatrengna lung phun kan ni” a ti.Zofest hriatrengna lungphun hawnna hun hi Pu H. Hrangkunga NESO Council Member-in a kaihruai a ni.(Khawngaihin, i lo share darh ve ngei dawn nia aw!)(Khawngaihin, Explore Mizoram hi mi dang i lo hmelhriattir zel dawn nia!)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)", "summary": "MZP General Headquarters chuan Zo Hnam inkhawmpui lian Zofest 2018 Reiek a neih tawh hriatrengna lungphun a hawng a. Lungphun hi Pu C. Lalrokhuma MZP Ex President (2003-2005) chuan ribbon chep chatin a hawng. Zofest hmasa ber 2002 chu Churachandpur (Manipur)-ah neih niin, Aizawl (Mizoram), Darchawi (Tripura), Haflong (Assam), Zokhawthar (Mizoram), Reiek (Mizoram) leh Sialsuk (Mizoram)-ah te neih a lo ni tawh a. Pu C. Lalrokhuma leh MZP President Pu Lalnunmawia Pautu fuihna thu te leh MZP chu ram leh hnam tan a din reng tur thu an sawi bawk. Zofest hriatrengna lungphun hawnna hun hi Pu H. Hrangkunga NESO Council Member-in a kaihruai a ni." }, { "summarization_id": "1146", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22544", "file_name": "Ruatpuia_9.2.25", "original_text": "National Handloom Day-a thusawitu Commerce & Industries minister chuan, corpora­tion-te din thar leh an tum thu a sawi a, \"ZOHANDCO, ZIDCO leh KVIC-te chu fûke kima kal turin bul kan ṭan leh chauh a, MIFCO pawh a pawimawh tehreng nen, a lo thi lek lek hman a, tunah thawktu 20 vel awm chê chêin, din thar leh kan tum. Corporation-te ṭha taka din thar leh tur hian, hun la duh deuh mah se, kan ennawn leh vek dawn a ni,\" a ti.Mizorama public sector undertaking ṭhenkhat chu a lo titawp tawh a, a ṭhen mimal kuta hlan tura ruahman a ni hman bawk. Sorkar insawifiahnaah chuan, ‘Kum 2001-02 aṭanga 2007-08 chhunga CAG Report chuan Mizoram sorkar chu corporation-te performance siam ṭha tur leh, chu chu a harsa a nih chuan titawp (closure) tura hma la turin thu a lo râwn tawh,’ tihte a tel a; heng corporation-te hi a tirah a bul ṭanna tur sorkarin sum a pe a, anmahni inenkawla thawh chhuah neia hlawkna tel thei hial tura ngaih ni mah se, beisei angin an kal ta lo.Tunah sorkar thar a piang a, corporation-te din thar a, tihchak tumin ṭan an la leh dawn. Hei hian rah ṭha tak pawh a chhuah theih rualin an kal sual tawhnaah sorkar hi inring se, tun hma anga pawisa luan ralna mai a chan tawh lohna tura a inhmakhua a ngai hle ang. Mizoram sor­kar hian thawh chhuah nei si lo sum hman­na siam belh hi a mamawh tawh lo a, ram tana ṭangkai tak ni thei si, ṭangkai lo leh heksak tak kan din leh palh ang tih a hlauhawm khawp mai.Tute emaw tih­lawm­na tur leh an pawimawhna tur duan thar a, board chairman-a an awm theihna tur zawn chawp mai mai a ni palh ang tih a hlauhawm. Hetihlai hian fing taka rel a, uluk taka duan chuan heng corporation-te hi nakin zela sum thawk chhuak thei tura duan theih an nih a beiseiawm a, chu chu sorkar pawhin a tum ber tur a ni ang. National Handloom Day-a thusawitu Commerce & Industries minister chuan, corpora­tion-te din thar leh an tum thu a sawi a, \"ZOHANDCO, ZIDCO leh KVIC-te chu fûke kima kal turin bul kan ṭan leh chauh a, MIFCO pawh a pawimawh tehreng nen, a lo thi lek lek hman a, tunah thawktu 20 vel awm chê chêin, din thar leh kan tum. Corporation-te ṭha taka din thar leh tur hian, hun la duh deuh mah se, kan ennawn leh vek dawn a ni,\" a ti.Mizorama public sector undertaking ṭhenkhat chu a lo titawp tawh a, a ṭhen mimal kuta hlan tura ruahman a ni hman bawk. Sorkar insawifiahnaah chuan, ‘Kum 2001-02 aṭanga 2007-08 chhunga CAG Report chuan Mizoram sorkar chu corporation-te performance siam ṭha tur leh, chu chu a harsa a nih chuan titawp (closure) tura hma la turin thu a lo râwn tawh,’ tihte a tel a; heng corporation-te hi a tirah a bul ṭanna tur sorkarin sum a pe a, anmahni inenkawla thawh chhuah neia hlawkna tel thei hial tura ngaih ni mah se, beisei angin an kal ta lo.Tunah sorkar thar a piang a, corporation-te din thar a, tihchak tumin ṭan an la leh dawn. Hei hian rah ṭha tak pawh a chhuah theih rualin an kal sual tawhnaah sorkar hi inring se, tun hma anga pawisa luan ralna mai a chan tawh lohna tura a inhmakhua a ngai hle ang. Mizoram sor­kar hian thawh chhuah nei si lo sum hman­na siam belh hi a mamawh tawh lo a, ram tana ṭangkai tak ni thei si, ṭangkai lo leh heksak tak kan din leh palh ang tih a hlauhawm khawp mai.Tute emaw tih­lawm­na tur leh an pawimawhna tur duan thar a, board chairman-a an awm theihna tur zawn chawp mai mai a ni palh ang tih a hlauhawm. Hetihlai hian fing taka rel a, uluk taka duan chuan heng corporation-te hi nakin zela sum thawk chhuak thei tura duan theih an nih a beiseiawm a, chu chu sorkar pawhin a tum ber tur a ni ang. National Handloom Day-a thusawitu Commerce & Industries minister chuan, corpora­tion-te din thar leh an tum thu a sawi a, \"ZOHANDCO, ZIDCO leh KVIC-te chu fûke kima kal turin bul kan ṭan leh chauh a, MIFCO pawh a pawimawh tehreng nen, a lo thi lek lek hman a, tunah thawktu 20 vel awm chê chêin, din thar leh kan tum. Corporation-te ṭha taka din thar leh tur hian, hun la duh deuh mah se, kan ennawn leh vek dawn a ni,\" a ti. Mizorama public sector undertaking ṭhenkhat chu a lo titawp tawh a, a ṭhen mimal kuta hlan tura ruahman a ni hman bawk. Sorkar insawifiahnaah chuan, ‘Kum 2001-02 aṭanga 2007-08 chhunga CAG Report chuan Mizoram sorkar chu corporation-te performance siam ṭha tur leh, chu chu a harsa a nih chuan titawp (closure) tura hma la turin thu a lo râwn tawh,’ tihte a tel a; heng corporation-te hi a tirah a bul ṭanna tur sorkarin sum a pe a, anmahni inenkawla thawh chhuah neia hlawkna tel thei hial tura ngaih ni mah se, beisei angin an kal ta lo. Tunah sorkar thar a piang a, corporation-te din thar a, tihchak tumin ṭan an la leh dawn. Hei hian rah ṭha tak pawh a chhuah theih rualin an kal sual tawhnaah sorkar hi inring se, tun hma anga pawisa luan ralna mai a chan tawh lohna tura a inhmakhua a ngai hle ang. Mizoram sor­kar hian thawh chhuah nei si lo sum hman­na siam belh hi a mamawh tawh lo a, ram tana ṭangkai tak ni thei si, ṭangkai lo leh heksak tak kan din leh palh ang tih a hlauhawm khawp mai. Tute emaw tih­lawm­na tur leh an pawimawhna tur duan thar a, board chairman-a an awm theihna tur zawn chawp mai mai a ni palh ang tih a hlauhawm. Hetihlai hian fing taka rel a, uluk taka duan chuan heng corporation-te hi nakin zela sum thawk chhuak thei tura duan theih an nih a beiseiawm a, chu chu sorkar pawhin a tum ber tur a ni ang.", "summary": "National Handloom Day-a thusawitu Commerce & Industries minister chuan, corpora­tion-te din thar leh an tum thu a sawi a, \"ZOHANDCO, ZIDCO leh KVIC-te chu fûke kima kal turin bul kan ṭan leh chauh a, MIFCO pawh a pawimawh tehreng nen, a lo thi lek lek hman a, tunah thawktu 20 vel awm chê chêin, din thar leh kan tum a ti. Tunah sorkar tharah corporation te din thara tihchak tumin ran an la leh dawn a, rah tha tak a chhuah theih rualin an kalsual tawhnaah sorkar hi inring se, tun hma anga pawisa luanralna mai a chan tawh lohna tura inven a ngai ang. Thawhchhuah nei sinlo a, sum hmanna ngaihtuah reng hi ram tan a tangkai lo. Tute emaw tihlawm tur leh an pawimawhna duan tharna mai mai a ni ang tih a hlauhawm. Hetihlai hian fing taka rel a, uluk taka duan chuan heng corporation te hi nakin zela sum thawk chhuak thei tura duan theih an nih a beiseiawm a, chu chu sorkarin a tum ber tur pawh a ni ang." }, { "summarization_id": "1147", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5510", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_9/2/25", "original_text": "Congress party, ZPM Ṭhalai leh BJP lamin Mizoramin Covid-19 dona atana North Eastern Council (NEC) aṭanga cheng nuai 300 a hmuh chung­changa zawhna an neihte chu Health & Family Welfare (HFW) department chuan an sawifiah a; sum hmanna tur mumal taka duan a nih thu te, ṭangkai taka hman a nih theih nan chak taka hmalak a nih thu leh, hun bituk chhungin a hmanna tur dik takah hman a nih dawn thu an tarlang.Tun hmain Mi­zoramah hian sum hman danah thil fel lo tam tak a awm thu sawiin mipui an phun sup sup a, 'an inphun lungawi e' an tih ang maiin phunah a ral mai ṭhin. Tunah chuan thil awm dan a danglam ta a, ṭhangthar mithiam leh thil chik peih an pung a, social media a lo chak chho bawk nen, sorkar sum hman danah mipui an fir tawh takzet a ni.Covid-19 dona atana mipuiin sum an thawh khawmna ber Chief Minister's Relief Fund pawh hi uluk leh fel taka vawn a nih loh chuan sorkarna vawnfung chelh mektute tán thil hlauhawm a ni thei. 'Hri lêng dona sum hi a hmanna tur dik takah hman ni se,' tih a ni mai lo a, ruling lam hruaituten politics-a hamṭhatna an neih lêt theihnaa hman a nih chuan mipuiin an ching chhuak leh thuai ang.Engpawhnise NEC aṭanga pawisa lo kal dan an hre chiang duh a, pawisa kal vêl danah an ngaih a ṭha zan lo a, political party lam an rawn lang ve nghal zat bawk a, chumi hnuah sorkar pawh insawifiah hleithei loin an awm ta a ni ber - sorkar insawifiahna hi mipuiin an pawm nge pawm lo tih chu vote thlak leh hunah emaw an lantir chauh mai thei a ni. Congress party, ZPM Ṭhalai leh BJP lamin Mizoramin Covid-19 dona atana North Eastern Council (NEC) aṭanga cheng nuai 300 a hmuh chung­changa zawhna an neihte chu Health & Family Welfare (HFW) department chuan an sawifiah a; sum hmanna tur mumal taka duan a nih thu te, ṭangkai taka hman a nih theih nan chak taka hmalak a nih thu leh, hun bituk chhungin a hmanna tur dik takah hman a nih dawn thu an tarlang.Tun hmain Mi­zoramah hian sum hman danah thil fel lo tam tak a awm thu sawiin mipui an phun sup sup a, 'an inphun lungawi e' an tih ang maiin phunah a ral mai ṭhin. Tunah chuan thil awm dan a danglam ta a, ṭhangthar mithiam leh thil chik peih an pung a, social media a lo chak chho bawk nen, sorkar sum hman danah mipui an fir tawh takzet a ni.Covid-19 dona atana mipuiin sum an thawh khawmna ber Chief Minister's Relief Fund pawh hi uluk leh fel taka vawn a nih loh chuan sorkarna vawnfung chelh mektute tán thil hlauhawm a ni thei. 'Hri lêng dona sum hi a hmanna tur dik takah hman ni se,' tih a ni mai lo a, ruling lam hruaituten politics-a hamṭhatna an neih lêt theihnaa hman a nih chuan mipuiin an ching chhuak leh thuai ang.Engpawhnise NEC aṭanga pawisa lo kal dan an hre chiang duh a, pawisa kal vêl danah an ngaih a ṭha zan lo a, political party lam an rawn lang ve nghal zat bawk a, chumi hnuah sorkar pawh insawifiah hleithei loin an awm ta a ni ber - sorkar insawifiahna hi mipuiin an pawm nge pawm lo tih chu vote thlak leh hunah emaw an lantir chauh mai thei a ni. Congress party, ZPM Ṭhalai leh BJP lamin Mizoramin Covid-19 dona atana North Eastern Council (NEC) aṭanga cheng nuai 300 a hmuh chung­changa zawhna an neihte chu Health & Family Welfare (HFW) department chuan an sawifiah a; sum hmanna tur mumal taka duan a nih thu te, ṭangkai taka hman a nih theih nan chak taka hmalak a nih thu leh, hun bituk chhungin a hmanna tur dik takah hman a nih dawn thu an tarlang. Tun hmain Mi­zoramah hian sum hman danah thil fel lo tam tak a awm thu sawiin mipui an phun sup sup a, 'an inphun lungawi e' an tih ang maiin phunah a ral mai ṭhin. Tunah chuan thil awm dan a danglam ta a, ṭhangthar mithiam leh thil chik peih an pung a, social media a lo chak chho bawk nen, sorkar sum hman danah mipui an fir tawh takzet a ni. Covid-19 dona atana mipuiin sum an thawh khawmna ber Chief Minister's Relief Fund pawh hi uluk leh fel taka vawn a nih loh chuan sorkarna vawnfung chelh mektute tán thil hlauhawm a ni thei. 'Hri lêng dona sum hi a hmanna tur dik takah hman ni se,' tih a ni mai lo a, ruling lam hruaituten politics-a hamṭhatna an neih lêt theihnaa hman a nih chuan mipuiin an ching chhuak leh thuai ang. Engpawhnise NEC aṭanga pawisa lo kal dan an hre chiang duh a, pawisa kal vêl danah an ngaih a ṭha zan lo a, political party lam an rawn lang ve nghal zat bawk a, chumi hnuah sorkar pawh insawifiah hleithei loin an awm ta a ni ber - sorkar insawifiahna hi mipuiin an pawm nge pawm lo tih chu vote thlak leh hunah emaw an lantir chauh mai thei a ni.", "summary": "Congress party, ZPM Ṭhalai leh BJP lamin Mizoramin Covid-19 dona atana North Eastern Council(NEC) aṭanga cheng nuai 300 a hmuh chung­changa zawhna an neihte chu Health & Family Welfare(HFW) department chu chhangin sum hmanna tur mumal taka duan a nih thu te, ṭangkai taka hman a nih theih nan leh hun bituk chhunga a hmanna tur dik taka hman a nih dawn thu an tarlang. Tun hnaiah ṭhangthar mithiam leh thil chik peih an pung a, social media a lo chak chho bawk nen, Sorkar sum hman danah mipui an fir tawh takzet a, Covid-19 dona atana mipuiin sum an thawh khawmna ber CM Relief Fund pawh hi uluk leh fel taka vawn a nihloh chuan Sorkar mekte tán thil hlauhawm a ni thei. Hri lêng dona sum hi ruling lam hruaituten politics-a hamṭhatna an neih lêt theihnaa hman a nih chuan mipuiin an ching chhuak leh thuai ang. Engpawhnise NEC aṭanga pawisa lo kal leh pawisa kal vêl danah an ngaih a ṭha zanlo a, Sorkar pawh insawifiah hleitheiloin an awm ta a ni ber - Sorkar insawifiahna hi mipuiin an pawm nge pawmlo tih chu vote thlak leh hunah emaw an lantir chauh mai thei a ni." }, { "summarization_id": "1148", "url": "https://www.exploremizoram.com/2018/06/wheel-chair-atangin-mizoram-university.html", "file_name": "WHEEL_CHAIR_AṬANGIN_MIZORAM_UNIVERSITY_TOPPER.txt", "original_text": "(The Success Story of Joan Laldinpuii)- Gilbert Renthlei18 June 2018 :Vawiina Mizoram fanchhuaktu chanchin chu leimin leh tuilian ni lovin wheelchair atanga beidawnna hneha hnehna ropui changtu kea kal thei lo, Joan-i chanchin hi a ni.Joan Laldinpuii hi March 24, 1998 ah a lo piang a, Pu Lalhmangaiha leh Pi PC Lalhnehthangi te fanu neih chhun niin naute hmeltha tak mai an nei chu a nu leh pa pawh an hlim hle mai.Mahse chu nausen hmeltha tak chu vanduainain a bitum bik emaw tihmai turin thla 8 chauha upa a nih laiin Pneumonia natnain a man ta. He natna tihbaiawm tak hian Joan-i chu theihtawpin a nghaisa a, damchhunga kea kal ngai reng reng lo turin a siam ta a ni.A nu leh pa chan han ngaihtuah ila, a rapthlak ngawt ang le, mahse lehkhathiam nu leh pa nei tih takah a nu leh pa te chu an fanu neihchhun vanduaina avanga indawm kun ta mai lo chuan theihtawp chhuahin an fanu chu an enkawl zui ta a, a khawvela chona hrang hrang hmachhawna hnehtu ni turin an chher ta.Pneumonia avanga a piansual avang chuan inah an awm tir mai mai lo va, naupang dang ang bawkin sikul an kal tir ta a, Nursery to Class VI hi Little Angels Home leh Southern Flower School ah te zirin Class VII hi an venga D&D School atangin tha takin a pass a. Class VIII to Class X chu Govt High School Lungleiah zirin tha takin Matric a zo ve ta. Chona sang zawk hmachhawnin Govt Higher Secondary School Lungleiah class XI leh XII a zir leh a, motor atangin a thiante, an zirtirtu ten sikulah an zawn chho thin a ni. Heta a luh lai hian khatih laia Parliamentary Secretary i/c Education Pu Joseph Lalhimpuian an sikul a tlawhin wheelchair a ṭhu chungin pangpar a lo pe a, mi tumruh wheelchair nena sikul kal a hmuh chuan Pu Mahima rilru a khawih hle a, GHSS in an la neih ngai loh, zirlai rualbanlo tana mi dang dang tibuai lova wheelchair a innawr kai theih nan Ramp chu a siam sak ta a ni.Pu Joseph Lalhimpuia, MLA Mizoram in a nawr.Class XII tha taka a zawh leh hnuin Joan-i hian zirna sang zawk bei turin Lunglei Govt College ah a inziak lut leh ta a. A nu leh pa te hi an tumruh em em a, chu chu an fanu rilruah pawh an tuh a tihloh theih loh.Joani pa hi Maths teacher niin a nu hi Science zirtirtu a ni thung. Nu leh pate tuina zawmin Joani pawh hian Mathematics a tuina thuk tak a neih chu tihlawhtling turin LGC ah hian B.Sc Mathematics a la ta a, a zir taimain a tumruh em em a, exam dawn phei chuan thildang a ngaihtuah thei ngai lom A pa hian nitin college ah a thlah a, class neih chhung zawngin a college kalpui ten an buaipui thung a, tlaiah a pa hian a lam leh ziah thin.An chhungkua an tangrual a, a thianten an ngaihsak a, amah a tumruh em em bawk. Hengte avang hian Mizoram University hnuaia B.Sc Exam result a lo chhuah meuh chuan Mizoram pumpuia a zir rualpui kea duh duhna hmuna kal thei zirlai sang tam tak te khumin mark 1200 ah 1025 hmuin pakhatna a ni ta hial a ni. A va ropui em!Enge tihzawm a tum a kal zel a tum dan zawhna chhangin Joani chuan, \"Zir zawm zel chak mah ila ka dinhmun hetiang hi a ni a, hmun danga awm tur chuan a remchang tawh lo deuh a. Tunah MYC Coaching Centre Lungleiah a lo awm ve ta bawk nen, MCS exam hmachhawn tura inpuahchah hi a tum deuh a, ka tling zo ve ange maw,\" tiin a sawi.Joani chanchin hian vawiina zirlaite fuih mawlh teh se. Zirlai tam tak fuke kim duh duhnaa kala duh duh ti thei zawk tam tak te hian kan nawm.kan makah tumruhna leh taimakna kan tlachham a, beidawnna ruamah thalai tam tak an tlu lut mek a ni. Hetih lai hian duh duhnaah chesawnin kal thei lo mahse Joani tumruhna leh taihmakna chuan vawiinah par a chhuang ta, Wheel Chair atangin Mizoram Topper ah a inhlangkai ta. A kal zelna turah duhsakna kan hlan e.#gilbertrenthlei", "summary": "Mizoram fanchhuak tu, wheelchair atanga beidawnna hneha hnehna ropui changtu kea kal thei lo, Joan-i chanchin hi a ni. A ni hi Pu Lalhmangaiha leh Pi PC Lalhnehthangi te fanu neih chhun niin, thla 8 chauha upa a nih laiin Pneumonia natnain a man a, damchhunga kea kal thei lo turin a siam ta a ni. Vanduaina avanga indawm kun mai lo hian a nu leh pate chuan theihtawp chhuahin an enkawl a, naupang dang ang bawkin sikul an kal tir a, tha tak zir chho in Higher Secondary School Lungleiah class XI leh XII a zir leh a, Heta a luh lai hian khatih laia Parliamentary Secretary i/c Education Pu Joseph Lalhimpuian an sikul a tlawhin wheelchair a ṭhu chungin pangpar a lo pe a, mi tumruh wheelchair nena sikul kal a hmuh chuan, zirlai rualbanlo tana mi dang dang tibuai lova wheelchair a innawr kai theih nan Ramp a siam sak a ni. Joani hian BSC Mathematics a zir chhunzawm a mi taima tak niin Mizoram University hnuaia B.Sc Exam result a lo chhuah meuh chuan Mizoram pumpuia pakhatna a ni ta hial a ni. Zir zawm zel duh mahse a dihhmun in a zir loh avangin MYC lunglei kaltlangin MCS exam hmachhawn a tum thu a sawi. Joani tumruhna leh taimakna a ropuiin a fakawm hle. A kal zelna turash duhsakna kan hlan e." }, { "summarization_id": "1149", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/138181", "file_name": "H-131-03/02/2025-eiruk a bo nge a inthup?", "original_text": "Chief minister Lal Thanhawla chuan Anti Corruption Bureau (ACB) pisa thar hawnnaah thu sawiin Mizoram chu eiruk loh leh eiruk dona (anti corruption) lamah a ṭhang chak hle niin a sawi a; sorkarna an chan hnuah an intiam angin ACB an tihlen thu a sawi bawk.Tun hnaiah sorkarin ACB a tilian a, ACB-a thawk­tute pawh training ṭha zawk a pe a, thubuai nei tharte pawh an awm a, hmasawnna duh­awm tak chu a ni ngei mai. Tun hmain eiru hrem thawm hriat a ni lo a, eiruk thubuai pawh sawi rik a khât hle a, eirute pawh an inthup lem lo a, an eiruk pawh an zahpui lo ang hialin a lang.Tun hnaiah mipui thikthu a chhe tawlh tawlh a, eiruk huatna a zual zel a, mipuiin ngaihdan puan chhuahna leh thil dik lo nia an hriatte puanzarna (media) an nei ṭha chho zel bawk a, eiruk duh lohna tlangaupui hriat tur a tam ta. Sorkar pawhin a tih tur tiin eiruk dona thawm a tiri ve reng bawk a, hei hi hmasawnna ṭha tak chu a ni ngei mai a; nimahsela a takah eiruk hi a tlem sawt nge, eirute hi an inthup ta zawk, tih hi ngaihtuah tham a ni.Mizoram budget kan hre vek a, kan rama mipui awm zat pawh kan hre tlang a, chuti chunga hmasawnna kai rual lo leh retheite retheihna belhchhah a nih dan en hi chuan, Mizoram sor­kar pawisa hi a hman­na tur dik loa a kal nasa hle tih thup rual a ni lo. Sorkar laipui aṭanga sum lo kal hi dik taka hman chu ni ngat se, tun ang hian sorkar hnathawk hausa hi an tam lo ang a, project puitling lo leh ṭha lo hi a tlem sawt ang a, contractor leh supplier hausa chak lutuk pawh hi an bo ngei tur a ni.A thu leh thâwma eiruk kan do dan chen hian a takin bawhzui ngat ila, Mizoramah hian eiruk hi tun ang hian a hluar lo ang. Eiruk dona lama kan ṭhanharh dan hian a takin eiruk tibo se, chumi ram thleng tur chuan sorkar hian tun aia na zawk leh huaisen zawka eiruk hi a do tak tak a ngai a ni. Chief minister Lal Thanhawla chuan Anti Corruption Bureau (ACB) pisa thar hawnnaah thu sawiin Mizoram chu eiruk loh leh eiruk dona (anti corruption) lamah a ṭhang chak hle niin a sawi a; sorkarna an chan hnuah an intiam angin ACB an tihlen thu a sawi bawk.Tun hnaiah sorkarin ACB a tilian a, ACB-a thawk­tute pawh training ṭha zawk a pe a, thubuai nei tharte pawh an awm a, hmasawnna duh­awm tak chu a ni ngei mai. Tun hmain eiru hrem thawm hriat a ni lo a, eiruk thubuai pawh sawi rik a khât hle a, eirute pawh an inthup lem lo a, an eiruk pawh an zahpui lo ang hialin a lang.Tun hnaiah mipui thikthu a chhe tawlh tawlh a, eiruk huatna a zual zel a, mipuiin ngaihdan puan chhuahna leh thil dik lo nia an hriatte puanzarna (media) an nei ṭha chho zel bawk a, eiruk duh lohna tlangaupui hriat tur a tam ta. Sorkar pawhin a tih tur tiin eiruk dona thawm a tiri ve reng bawk a, hei hi hmasawnna ṭha tak chu a ni ngei mai a; nimahsela a takah eiruk hi a tlem sawt nge, eirute hi an inthup ta zawk, tih hi ngaihtuah tham a ni.Mizoram budget kan hre vek a, kan rama mipui awm zat pawh kan hre tlang a, chuti chunga hmasawnna kai rual lo leh retheite retheihna belhchhah a nih dan en hi chuan, Mizoram sor­kar pawisa hi a hman­na tur dik loa a kal nasa hle tih thup rual a ni lo. Sorkar laipui aṭanga sum lo kal hi dik taka hman chu ni ngat se, tun ang hian sorkar hnathawk hausa hi an tam lo ang a, project puitling lo leh ṭha lo hi a tlem sawt ang a, contractor leh supplier hausa chak lutuk pawh hi an bo ngei tur a ni.A thu leh thâwma eiruk kan do dan chen hian a takin bawhzui ngat ila, Mizoramah hian eiruk hi tun ang hian a hluar lo ang. Eiruk dona lama kan ṭhanharh dan hian a takin eiruk tibo se, chumi ram thleng tur chuan sorkar hian tun aia na zawk leh huaisen zawka eiruk hi a do tak tak a ngai a ni.", "summary": "15th June,2015 Chief Minister Lal Thanhawla chuan Anti Corruption Bureau pisa thar hawnnaah thu sawiin,Mizoram chu eiruk loh leh eiruk dona lamah a ṭhang chak hle niin a sawi a;an intiam angin ACB an tihlen thu a sawi bawk. Mizoram budget pharh a nih hian sawrkar pawisa hi a hmanna tur dik loah a kal nasa hle tih thup rual a ni lo.Dik taka hman ni ngat se chuan,sawrkar hnathawk hausa an tam lo ang a,contractor leh supplier hausa chak pawh an bo ang.Mizorama eiruk dona lama kan ṭhanharh dan hian a takin eiruk tibo se,chumi ram thleng tur chuan sawrkarin huaisen taka eiruk a do tak tak a ngai." }, { "summarization_id": "1150", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1540", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "Central YMA hruaitute chuan tun hnai khan Raj Bhavan-ah Governor PS Sreedharan Pillai an kâwm a; ruihhlo do kawnga Central YMA thawhpui tur leh a ṭul anga pui turin an sáwm.Mizorama kan harsatna tawh lian tak pakhat chu ruihhlo hluar zel hi a ni a, hei hian kan ṭhalai nun a tichhe nasa hle. Chhungkua a keh chhia a, fahrah tam tak a siam a, mi tam takin nun an chân bawk. He ruihhlo kan do dan hi kan ennawn a, ngaihtuahna thar kan siam a ngai ta hle.Tunah hi chuan sorkarin ruihhlo a do a, tlawmngai pawlin a do a, kohhranin a do bawk a, kan zavaiin kan do kan ti a, ruihhlo erawh a hluar zual zel. Hei vang tak hian kan ruihhlo do dan hi tun aia ṭha (effective) zawka kan beih a ngai a, chumi tur chuan kawng hrang hrang kan dap a ṭul reng a ni.CYMA lamin ruihhlo do kawnga thawhpui atana Larsap an sawm hi a lawmawm a, a theihna zawnah theihtawp a chhuah phawt chuan thui takin kawngro a su thei ngei ang. Tunah hi chuan kan ramriah harsa lo takin ruihhlo phurh luh theih a ni a, kan khawlaiah ruihhlo a zalen a, kan ṭhalaite suattu ruihhlo zuarte meuh pawh mi tam tak chuan kan en liam ta mai mai niin a lang. Tuna kan kal­phung piah lama ruihhlo hi kan do a nih loh chuan kan hmalam hun hi a thim tih loh rual a ni lo. Chuvangin, CYMA hian ngaihtuahna zau zawk nen theihtawp chhuah zui zel se, ruihhlo do kawngah hian a zau thei ang thawhpuiah sàwm zel rawh se. Central YMA hruaitute chuan tun hnai khan Raj Bhavan-ah Governor PS Sreedharan Pillai an kâwm a; ruihhlo do kawnga Central YMA thawhpui tur leh a ṭul anga pui turin an sáwm.Mizorama kan harsatna tawh lian tak pakhat chu ruihhlo hluar zel hi a ni a, hei hian kan ṭhalai nun a tichhe nasa hle. Chhungkua a keh chhia a, fahrah tam tak a siam a, mi tam takin nun an chân bawk. He ruihhlo kan do dan hi kan ennawn a, ngaihtuahna thar kan siam a ngai ta hle.Tunah hi chuan sorkarin ruihhlo a do a, tlawmngai pawlin a do a, kohhranin a do bawk a, kan zavaiin kan do kan ti a, ruihhlo erawh a hluar zual zel. Hei vang tak hian kan ruihhlo do dan hi tun aia ṭha (effective) zawka kan beih a ngai a, chumi tur chuan kawng hrang hrang kan dap a ṭul reng a ni.CYMA lamin ruihhlo do kawnga thawhpui atana Larsap an sawm hi a lawmawm a, a theihna zawnah theihtawp a chhuah phawt chuan thui takin kawngro a su thei ngei ang. Tunah hi chuan kan ramriah harsa lo takin ruihhlo phurh luh theih a ni a, kan khawlaiah ruihhlo a zalen a, kan ṭhalaite suattu ruihhlo zuarte meuh pawh mi tam tak chuan kan en liam ta mai mai niin a lang. Tuna kan kal­phung piah lama ruihhlo hi kan do a nih loh chuan kan hmalam hun hi a thim tih loh rual a ni lo. Chuvangin, CYMA hian ngaihtuahna zau zawk nen theihtawp chhuah zui zel se, ruihhlo do kawngah hian a zau thei ang thawhpuiah sàwm zel rawh se. Central YMA hruaitute chuan tun hnai khan Raj Bhavan-ah Governor PS Sreedharan Pillai an kâwm a; ruihhlo do kawnga Central YMA thawhpui tur leh a ṭul anga pui turin an sáwm. Mizorama kan harsatna tawh lian tak pakhat chu ruihhlo hluar zel hi a ni a, hei hian kan ṭhalai nun a tichhe nasa hle. Chhungkua a keh chhia a, fahrah tam tak a siam a, mi tam takin nun an chân bawk. He ruihhlo kan do dan hi kan ennawn a, ngaihtuahna thar kan siam a ngai ta hle. Tunah hi chuan sorkarin ruihhlo a do a, tlawmngai pawlin a do a, kohhranin a do bawk a, kan zavaiin kan do kan ti a, ruihhlo erawh a hluar zual zel. Hei vang tak hian kan ruihhlo do dan hi tun aia ṭha (effective) zawka kan beih a ngai a, chumi tur chuan kawng hrang hrang kan dap a ṭul reng a ni. CYMA lamin ruihhlo do kawnga thawhpui atana Larsap an sawm hi a lawmawm a, a theihna zawnah theihtawp a chhuah phawt chuan thui takin kawngro a su thei ngei ang. Tunah hi chuan kan ramriah harsa lo takin ruihhlo phurh luh theih a ni a, kan khawlaiah ruihhlo a zalen a, kan ṭhalaite suattu ruihhlo zuarte meuh pawh mi tam tak chuan kan en liam ta mai mai niin a lang. Tuna kan kal­phung piah lama ruihhlo hi kan do a nih loh chuan kan hmalam hun hi a thim tih loh rual a ni lo. Chuvangin, CYMA hian ngaihtuahna zau zawk nen theihtawp chhuah zui zel se, ruihhlo do kawngah hian a zau thei ang thawhpuiah sàwm zel rawh se.", "summary": "Central YMA hruaitute chuan tun hnai khan Raj Bhavan-ah Governor PS Sreedharan Pillai an kâwm a; ruihhlo do kawnga Central YMA thawhpui tur leh a ṭul anga pui turin an sáwm.Mizorama kan harsatna tawh lian tak pakhat chu ruihhlo hluar zel hi a ni a, hei hian kan ṭhalai nun a tichhe nasa hle. He ruihhlo kan do dan hi kan ennawn a ngai ta hle. Tunah hi chuan sorkar, kohhran leh tlawmngai pawl ten kan do a, mahse a hluar zel si. Hei vang tak hian kan do dan hi tun aia tha zawka kan beih a ngai a, chumi tur chuan kawng hrang hrang kan dap a tul reng a ni. CYMY in thawhpui atana Larsap an sawi hi a lawmawm a, kawngro a su ngei ang. Tunah hi chuan ramriah awlsam takin ruihhlo phurh luh theih a ni a, kan khawlaiah ruihhlo a zalen a, a zuartute lah kan enliam mai niin a lang. Tuna kan kalphung ang reng hi chuan a sawt lo hle ang. Chuvangin CYMA hian ngaihtuahna zau zawk nen theihtawp chhuah zui zel rawh se." }, { "summarization_id": "1151", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21111", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "India ram state pathuma Member of Parliament 11-te chuan Mizoram chief minister hnenah Mizorama lo kir tur Bru-te chu hmun khata chen khawmtir turin an ngen.October 1, 2019 aṭangin Bru hruai kir hna thawh ṭan tur a ni a, hun rei tak chhung inbuat­saihna kalpui a ni tawh. Ruahmanna awm saah chuan anmahni duh thu ngeia Tripura lama chhuk tate hi hmun hrang hranga dah tur an ni a, hmun khata awm khawm hi thui tak thlirin a him ber lo.Tunah Mizoram MP-te pawh ni lo, state dang MP-in Bru lo kir tumte awmna tur chungchanga thu an rawn nei hi kan state leh a chhunga cheng Mizote min zahlohna lian tak niin a ngaih theih. Kan state chhung buaina chingfel turin keimahni kan ṭha tawk a, keimahni kutah a awm mai tur a ni.Tuna Bru chungchanga kan chief minister hnena ngenna lehkha ziaktute hi Madhya Pradesh MP pakua, Delhi leh Maharashtra MP pakhat ve ve an ni. State dang chhunga thil thlengah Mizoram MP-in thu a nei ngai lo ang bawkin state dang MP-ten Mizorama Bru lo kir tumte awmna turah hian sawi tur an nei lo ang.Kan state pawhin kan ram leh hnam aiawh MP kan nei a, anni pawhin a MP puite hi ziakin emaw, ṭawngka tal pawhin be pawp se, Mizoram chhung thil chingfel tura rawtna an lo nei ve ngawt hi an tih tur pawn lam a ni tih a hrilh ngam a ṭha. Kan MP constituency chhunga thil thlenga an lo inrawlh ve hi Mizoram MP tan pawh a tlawm thlak thei hial ang.Mizoram chhunga inrel­bawlnaah state dang MP-te thu rawn emaw, an puihna emaw kan mamawh lo a, Bru lo kir tumte awmna tur chungchanga thu rawn neih tum state dang MP 11-te hian an kuang lo an nawr a ni. Mizo mipuiten hei hi ngawih bopui mai lo ang u. India ram state pathuma Member of Parliament 11-te chuan Mizoram chief minister hnenah Mizorama lo kir tur Bru-te chu hmun khata chen khawmtir turin an ngen.October 1, 2019 aṭangin Bru hruai kir hna thawh ṭan tur a ni a, hun rei tak chhung inbuat­saihna kalpui a ni tawh. Ruahmanna awm saah chuan anmahni duh thu ngeia Tripura lama chhuk tate hi hmun hrang hranga dah tur an ni a, hmun khata awm khawm hi thui tak thlirin a him ber lo.Tunah Mizoram MP-te pawh ni lo, state dang MP-in Bru lo kir tumte awmna tur chungchanga thu an rawn nei hi kan state leh a chhunga cheng Mizote min zahlohna lian tak niin a ngaih theih. Kan state chhung buaina chingfel turin keimahni kan ṭha tawk a, keimahni kutah a awm mai tur a ni.Tuna Bru chungchanga kan chief minister hnena ngenna lehkha ziaktute hi Madhya Pradesh MP pakua, Delhi leh Maharashtra MP pakhat ve ve an ni. State dang chhunga thil thlengah Mizoram MP-in thu a nei ngai lo ang bawkin state dang MP-ten Mizorama Bru lo kir tumte awmna turah hian sawi tur an nei lo ang.Kan state pawhin kan ram leh hnam aiawh MP kan nei a, anni pawhin a MP puite hi ziakin emaw, ṭawngka tal pawhin be pawp se, Mizoram chhung thil chingfel tura rawtna an lo nei ve ngawt hi an tih tur pawn lam a ni tih a hrilh ngam a ṭha. Kan MP constituency chhunga thil thlenga an lo inrawlh ve hi Mizoram MP tan pawh a tlawm thlak thei hial ang.Mizoram chhunga inrel­bawlnaah state dang MP-te thu rawn emaw, an puihna emaw kan mamawh lo a, Bru lo kir tumte awmna tur chungchanga thu rawn neih tum state dang MP 11-te hian an kuang lo an nawr a ni. Mizo mipuiten hei hi ngawih bopui mai lo ang u. India ram state pathuma Member of Parliament 11-te chuan Mizoram chief minister hnenah Mizorama lo kir tur Bru-te chu hmun khata chen khawmtir turin an ngen. October 1, 2019 aṭangin Bru hruai kir hna thawh ṭan tur a ni a, hun rei tak chhung inbuat­saihna kalpui a ni tawh. Ruahmanna awm saah chuan anmahni duh thu ngeia Tripura lama chhuk tate hi hmun hrang hranga dah tur an ni a, hmun khata awm khawm hi thui tak thlirin a him ber lo. Tunah Mizoram MP-te pawh ni lo, state dang MP-in Bru lo kir tumte awmna tur chungchanga thu an rawn nei hi kan state leh a chhunga cheng Mizote min zahlohna lian tak niin a ngaih theih. Kan state chhung buaina chingfel turin keimahni kan ṭha tawk a, keimahni kutah a awm mai tur a ni. Tuna Bru chungchanga kan chief minister hnena ngenna lehkha ziaktute hi Madhya Pradesh MP pakua, Delhi leh Maharashtra MP pakhat ve ve an ni. State dang chhunga thil thlengah Mizoram MP-in thu a nei ngai lo ang bawkin state dang MP-ten Mizorama Bru lo kir tumte awmna turah hian sawi tur an nei lo ang. Kan state pawhin kan ram leh hnam aiawh MP kan nei a, anni pawhin a MP puite hi ziakin emaw, ṭawngka tal pawhin be pawp se, Mizoram chhung thil chingfel tura rawtna an lo nei ve ngawt hi an tih tur pawn lam a ni tih a hrilh ngam a ṭha. Kan MP constituency chhunga thil thlenga an lo inrawlh ve hi Mizoram MP tan pawh a tlawm thlak thei hial ang. Mizoram chhunga inrel­bawlnaah state dang MP-te thu rawn emaw, an puihna emaw kan mamawh lo a, Bru lo kir tumte awmna tur chungchanga thu rawn neih tum state dang MP 11-te hian an kuang lo an nawr a ni. Mizo mipuiten hei hi ngawih bopui mai lo ang u.", "summary": "India ram state pathuma Member of Parliament 11-te chuan Mizoram CM hnenah Mizorama lo kir tur Bru-te chu hmun khata chen khawmtir turin an ngen. October 1, 2019 aṭangin Bru hruai kir hna thawh ṭan tur a ni a, hun rei tak chhung inbuat­saihna kalpui a ni tawh. Ruahmanna awm saah chuan anmahni duh thu ngeia Tripura lama chhuk tate hi hmun hrang hranga dah tur an ni a, hmun khata awm khawm hi thui tak thlirin a him ber lo. Tunah Mizoram MP te pawh ni lo, state dang MP-in Bru lo kir tumre awmna tur chungchanga thu an rawn nei hi kan state min zah lohna lian tak a ni. Kan state buaina chu kan kutah a awm. MP kan nei a, kan MP constituent chhunga thil thlenga an lo inrawlh hi kan MP tan pawh a tlawm thlak hial ang. Kan state chhung buainaah state dang MP te an inrawlh a ngai lo a, an kuang lo an nawr a ni. Mizo mipuite hian hei hi ngawih bopui mai lo ang u." }, { "summarization_id": "1152", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5820", "file_name": "SMizo8_22-01", "original_text": "PYD-ten ruihhlo do beihpui thlak dawn Mizoram NewsPYD-ten ruihhlo do beihpui thlak dawn admin 22-Sep-2024 04:40 PM Mizoram UPC kohhran thalai pawl, Pentecostal Youth Department (PYD) chuan inkhawmpui loh kuma an neih thin, inkhawmpui lian aiawh rorel PYD General Board chu September 21, Inrinni khan Dinthar Biak Inah an nei a, General PYD hmalaknaa ruihhlo do beihpui thlak turin an rel. PYD General Board chuan General PYD-in a kalpui mek, thalaite eizawnna kawng dapsak tura an din 'Project Kawhhmuhtu' chu kalpui zel turin an pass a, he project hnuaiah hian PYD member-te chu eizawnna hrang hrang dappui an nih bakah GPYD thawhpui firm-te nen a thlawna skills training pek thin an ni a, zirlai thiamtheiten scholarship an hmuh theihna turte leh zirna peng hrang hranga coaching kalpui thlengin ruahmanna an siam a ni. General Board-ah hian agenda eng emaw zat ngaihtuah niin, kum 2025 PYD General inkhawmpui thlengtu tur chu Kawrthah ruat lawk ni tawh mah se, khelmualah phul lem phah a nih avanga an thlen theih dawn tak loh avangin Bethlehem Bialah nghah a ni a, thalaite zingah lehkha tar ngeia innei an tam theih nan hmalak an rel bawk. 2025-26 kumpuan atan 'Siamthar Lehna' (Galatia 6:15) chu thlan niin, Inrinni zan aṭanga khan revival inkhawma hun hman zui a ni a, Tk. Immanuel Lalthianghlima, Rev. T. Laldingliana, Tk. Malsawmliana leh Upa R. Vanlalruata te chu speaker-ah hman an ni.", "summary": "Mizoram UPC Kohhran Thalai Pawl, Pentecostal Youth Department-te chuan PYD General Board Chu September 21, Inrinni khan Dinthar Biakin ah an nei a. General PYD hmalakna a ruihhlo do beihpui thlak turin an rel. Hei bak ah hian 'Project Kawhhmuhtu' chu thalaite eizawnna kawng dapsak tura kalpui zel tur a pass a ni a, a hlawhtlin theih nan ruahmanna hrang hrang siam a ni. Kum 2025 PYD General Inkhawmpui thlengtu tur atan a an ruat lawk Kawrthat chu remchan lohna avangin Bethlehem Bialah nghah a ni a. Kum 2025-26 kumpuan atan \"Siamthar Lehna\" tih chu thlan a ni." }, { "summarization_id": "1153", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5785", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "MPCC chuan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar chu Covid-19 donaa hlawhchhamah an puh a; India hmarchhak state pasarih zinga swab sample endik tam lamah pangana a nih mek thu an tarlan bakah mipuiin CM Relief Fund-ah cheng vbc. 20 chuang an thawh khawm tawh tih sawiin, \"Chu'ng zinga a tam zawk chu sorkar bungrua leh kháwl lei nan hman a nih avangin mipuiin pawisa an thawh ṭha duh tawh lo,\" an ti.Zoram Peoples' Movement Ṭhalai pawhin thuchhuah siamin, SRH-ZMC leh Covid care centre (CCC)-a awmte ei man inang lo pek an ni chu an hrethiam lo a; Mizoram sorkarin NEC aṭangin cheng nuai 300, NESIDs aṭangin cheng nuai 647 a dawn tawh thu leh CM Relief Fund-ah sum tam tak mipuiin an chhûn luh tawh thu sawiin, \"Sorkarin hri vei enkawl ngai bikte ei leh in man a harsat tlat hi mipuite'n hriatthiam harsa kan ti,\" an ti.Covid-19 avanga sorkarin harsatna a tawh hi mipui pawhin kan hriatthiampui hle niin a lang a, a inbuatsaih lawk loh leh inrin lawk lohnaah sum tam tak hman a ngai a, chuvang chuan sum leh paiah harsatna a tawk chho mek a ni. Hetihlai hian sorkar sum hman dan ṭhenkhat erawh ngun zawka ennawn ṭul chi a awm niin a lang. A bikin CM Relief Fund-a Covid-19 dona atana mipui sum thawh khawm hman dan ṭhenkhat hi chu a zialo hle a ni.Mipuiin sum an thawh hian hri veite enkawlna senso tur te, an ei leh in tur leh sorkarin a mamawh zual bika a hman zung zung tur lam a kawk deuh berin a rinawm; chutihlaia sorkar department khawl tur leina atana an lo hmang daih mai te hi a inhmeh lo hle. Sorkar hian khawl hrang hrang a lei duh a, pawisa a nei mai lo a nih chuan SEDP-ah mamawh huna pawh theih tur sum ṭhahnem tak a la 'dah ṭha' reng a, chutihlaia mipui sum thawh khawm a lo hmang hiau hiau mai hi chu a fuh lo hle.Covid-19 positive zingah mirethei leh khawsak harsa tak takte pawh an awm a, positive-te inenkawlna senso pawh sorkarin a tum thei lo a ni. Chutihlaia sorkarin sum leh pai a hmannate hi mipuiin an hmu vek tho a, mamawhna hmuna pawisa hman thiam ni se a ṭha hle. Sorkarin a sum neih sa a hman danah mipuiin sawi theih an nei lo a nih pawhin, mipuiin an thawh khawm sum hman danah tal hi chuan sawi tur an nei a ni.Mipui sum thawh khawm CM Relief Fund-a pawisate chhawmdawlna (relief) atan ni lo, sorkar department khawl (infrastructure) leina atana an hmang daih mai hi chu sorkar hian rûl lêt leh hial se a ṭha ang. MPCC chuan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar chu Covid-19 donaa hlawhchhamah an puh a; India hmarchhak state pasarih zinga swab sample endik tam lamah pangana a nih mek thu an tarlan bakah mipuiin CM Relief Fund-ah cheng vbc. 20 chuang an thawh khawm tawh tih sawiin, \"Chu'ng zinga a tam zawk chu sorkar bungrua leh kháwl lei nan hman a nih avangin mipuiin pawisa an thawh ṭha duh tawh lo,\" an ti.Zoram Peoples' Movement Ṭhalai pawhin thuchhuah siamin, SRH-ZMC leh Covid care centre (CCC)-a awmte ei man inang lo pek an ni chu an hrethiam lo a; Mizoram sorkarin NEC aṭangin cheng nuai 300, NESIDs aṭangin cheng nuai 647 a dawn tawh thu leh CM Relief Fund-ah sum tam tak mipuiin an chhûn luh tawh thu sawiin, \"Sorkarin hri vei enkawl ngai bikte ei leh in man a harsat tlat hi mipuite'n hriatthiam harsa kan ti,\" an ti.Covid-19 avanga sorkarin harsatna a tawh hi mipui pawhin kan hriatthiampui hle niin a lang a, a inbuatsaih lawk loh leh inrin lawk lohnaah sum tam tak hman a ngai a, chuvang chuan sum leh paiah harsatna a tawk chho mek a ni. Hetihlai hian sorkar sum hman dan ṭhenkhat erawh ngun zawka ennawn ṭul chi a awm niin a lang. A bikin CM Relief Fund-a Covid-19 dona atana mipui sum thawh khawm hman dan ṭhenkhat hi chu a zialo hle a ni.Mipuiin sum an thawh hian hri veite enkawlna senso tur te, an ei leh in tur leh sorkarin a mamawh zual bika a hman zung zung tur lam a kawk deuh berin a rinawm; chutihlaia sorkar department khawl tur leina atana an lo hmang daih mai te hi a inhmeh lo hle. Sorkar hian khawl hrang hrang a lei duh a, pawisa a nei mai lo a nih chuan SEDP-ah mamawh huna pawh theih tur sum ṭhahnem tak a la 'dah ṭha' reng a, chutihlaia mipui sum thawh khawm a lo hmang hiau hiau mai hi chu a fuh lo hle.Covid-19 positive zingah mirethei leh khawsak harsa tak takte pawh an awm a, positive-te inenkawlna senso pawh sorkarin a tum thei lo a ni. Chutihlaia sorkarin sum leh pai a hmannate hi mipuiin an hmu vek tho a, mamawhna hmuna pawisa hman thiam ni se a ṭha hle. Sorkarin a sum neih sa a hman danah mipuiin sawi theih an nei lo a nih pawhin, mipuiin an thawh khawm sum hman danah tal hi chuan sawi tur an nei a ni.Mipui sum thawh khawm CM Relief Fund-a pawisate chhawmdawlna (relief) atan ni lo, sorkar department khawl (infrastructure) leina atana an hmang daih mai hi chu sorkar hian rûl lêt leh hial se a ṭha ang. MPCC chuan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar chu Covid-19 donaa hlawhchhamah an puh a; India hmarchhak state pasarih zinga swab sample endik tam lamah pangana a nih mek thu an tarlan bakah mipuiin CM Relief Fund-ah cheng vbc. 20 chuang an thawh khawm tawh tih sawiin, \"Chu'ng zinga a tam zawk chu sorkar bungrua leh kháwl lei nan hman a nih avangin mipuiin pawisa an thawh ṭha duh tawh lo,\" an ti. Zoram Peoples' Movement Ṭhalai pawhin thuchhuah siamin, SRH-ZMC leh Covid care centre (CCC)-a awmte ei man inang lo pek an ni chu an hrethiam lo a; Mizoram sorkarin NEC aṭangin cheng nuai 300, NESIDs aṭangin cheng nuai 647 a dawn tawh thu leh CM Relief Fund-ah sum tam tak mipuiin an chhûn luh tawh thu sawiin, \"Sorkarin hri vei enkawl ngai bikte ei leh in man a harsat tlat hi mipuite'n hriatthiam harsa kan ti,\" an ti. Covid-19 avanga sorkarin harsatna a tawh hi mipui pawhin kan hriatthiampui hle niin a lang a, a inbuatsaih lawk loh leh inrin lawk lohnaah sum tam tak hman a ngai a, chuvang chuan sum leh paiah harsatna a tawk chho mek a ni. Hetihlai hian sorkar sum hman dan ṭhenkhat erawh ngun zawka ennawn ṭul chi a awm niin a lang. A bikin CM Relief Fund-a Covid-19 dona atana mipui sum thawh khawm hman dan ṭhenkhat hi chu a zialo hle a ni. Mipuiin sum an thawh hian hri veite enkawlna senso tur te, an ei leh in tur leh sorkarin a mamawh zual bika a hman zung zung tur lam a kawk deuh berin a rinawm; chutihlaia sorkar department khawl tur leina atana an lo hmang daih mai te hi a inhmeh lo hle. Sorkar hian khawl hrang hrang a lei duh a, pawisa a nei mai lo a nih chuan SEDP-ah mamawh huna pawh theih tur sum ṭhahnem tak a la 'dah ṭha' reng a, chutihlaia mipui sum thawh khawm a lo hmang hiau hiau mai hi chu a fuh lo hle. Covid-19 positive zingah mirethei leh khawsak harsa tak takte pawh an awm a, positive-te inenkawlna senso pawh sorkarin a tum thei lo a ni. Chutihlaia sorkarin sum leh pai a hmannate hi mipuiin an hmu vek tho a, mamawhna hmuna pawisa hman thiam ni se a ṭha hle. Sorkarin a sum neih sa a hman danah mipuiin sawi theih an nei lo a nih pawhin, mipuiin an thawh khawm sum hman danah tal hi chuan sawi tur an nei a ni. Mipui sum thawh khawm CM Relief Fund-a pawisate chhawmdawlna (relief) atan ni lo, sorkar department khawl (infrastructure) leina atana an hmang daih mai hi chu sorkar hian rûl lêt leh hial se a ṭha ang.", "summary": "MPCC chuan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar chu Covid-19 donaa hlawhchhamah an puh a; India hmarchhak state pasarih zinga swab sample endik tam lamah pangana a nih mek thu an tarlan bakah mipuiin CM Relief Fund-ah cheng vbc. 20 chuang an thawh khawm tawh tih sawiin, \"Chu'ng zinga a tam zawk chu sorkar bungrua leh kháwl lei nan hman a nih avangin mipuiin pawisa an thawh ṭha duh tawh lo,\" an ti. ZPM pawhin, SRH-ZMC leh Covid Care Centre-a awmte ei man inang lo pek an ni chu an hrethiam lo a, sorkarin hri vei enkawl ngai bikte ei leh jn man a harsat tlat hi mipuiten hriatthiam harsa kan ti an ti. Covid avangin sorkarin harsatna a tawk a, sum leh pai lamah pawh, hetihlai hian sorkar sum hman dan thenkhat erawh ngun zawka ennawn a tul. A bikin CM Relief Fund-a mipui sum thawh khawm hman dan thenkhat hi chu a zia lo deuh. Covid vanga harsatna tuarte tan mipuiin sum an thawh khawm a, chutih laia sorkar department khawl tur leina atana an lo hmang daih mai te hi a inhmeh lo hle. Covid 19 positive zinhah mirethei leh khawsak harsa tak tak an awm a, inenkawlna senso pawh sorkarin a tum thei lo a ni. Chutih laia sorkarin sum leh pai ahmanna hi mipuiin an hmu vek a, sorkar hian rul leh hial se a tha ang." }, { "summarization_id": "1154", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2291", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "Tun hnai khan Mizorama kum 2019 Krismas leh 2020 kumthar lawm dan leh a kaihhnawih thilte thlirlêtna Home minister hoa hman a ni a, Police hotu te, Aizawl DC aiawhte leh Central YMA office bearer-te telin boruak muanawm taka hunpui hman liam a ni chu lawmawm an ti.Tun hma deuh khan Krismas leh kumthar vuatvetah hian chan­chin duhawm lo tak tak hriat tur a awm leh ṭhin a, tualthihna rapthlak tak takte hriat tur a awm bakah buaina chhuak sawi turte thlengin a awm ṭhin a nih kha. Tun hnaiah hian hunpui hman kan thiam ta deuh pawh a ni thei a, heng hunpui hunlai hian buaina lian tham chhuak sawi tur a awm tam ta lo hle a, hmasawnna duhawm tak a ni.Mizorama dan leh thupek kengkawhtute hian hunpuiah puitu ṭha tak an nei ṭhin a, khawtlang ṭang rualin mahni huam chhungah duty-te insiamin boruak muanawm tak a awm theihna turin hma an la ṭhin. Thawk khatlai kha chuan khawtlang duty zingah dan phal baka che ṭhinte thlengin an awm a, tunah erawh chuan khawtlang hruaitu lam pawhin tihâwm leh tihâwm lo chinte an thliar thiam ta hle.Hunpuia ngaihtuah thar ngai ta erawh chu halpuah leh halmawi khap chungchang hi a ni. Thuneitu lamin khauh takin thupek a chhuah a, mipuiin an zawm ṭhat ṭhin tehlul nen Aizawl khawpuia veng tam tak hian an zawm ṭha ta lo hle. Hei hi a mawia khap anga lang a, a taka a hal luite hrem chuang loa kalpui zel chi nge ni a, awmze neia hal dan siam emaw, tun aia khauh zawka khap tur, tihte ngaihtuah zui a ṭha ang.Mizoram puma hunpui lawm­na hun muanawm tak kan hmang thei hi a lawmawm a, dan leh thupek kengkawhtu lam leh tlawmngai pawlte an fakawm a, mipui nawlpuiin hunpui hman kan thiam chho ta tial tial niin a lang bawk. Tun hnai khan Mizorama kum 2019 Krismas leh 2020 kumthar lawm dan leh a kaihhnawih thilte thlirlêtna Home minister hoa hman a ni a, Police hotu te, Aizawl DC aiawhte leh Central YMA office bearer-te telin boruak muanawm taka hunpui hman liam a ni chu lawmawm an ti.Tun hma deuh khan Krismas leh kumthar vuatvetah hian chan­chin duhawm lo tak tak hriat tur a awm leh ṭhin a, tualthihna rapthlak tak takte hriat tur a awm bakah buaina chhuak sawi turte thlengin a awm ṭhin a nih kha. Tun hnaiah hian hunpui hman kan thiam ta deuh pawh a ni thei a, heng hunpui hunlai hian buaina lian tham chhuak sawi tur a awm tam ta lo hle a, hmasawnna duhawm tak a ni.Mizorama dan leh thupek kengkawhtute hian hunpuiah puitu ṭha tak an nei ṭhin a, khawtlang ṭang rualin mahni huam chhungah duty-te insiamin boruak muanawm tak a awm theihna turin hma an la ṭhin. Thawk khatlai kha chuan khawtlang duty zingah dan phal baka che ṭhinte thlengin an awm a, tunah erawh chuan khawtlang hruaitu lam pawhin tihâwm leh tihâwm lo chinte an thliar thiam ta hle.Hunpuia ngaihtuah thar ngai ta erawh chu halpuah leh halmawi khap chungchang hi a ni. Thuneitu lamin khauh takin thupek a chhuah a, mipuiin an zawm ṭhat ṭhin tehlul nen Aizawl khawpuia veng tam tak hian an zawm ṭha ta lo hle. Hei hi a mawia khap anga lang a, a taka a hal luite hrem chuang loa kalpui zel chi nge ni a, awmze neia hal dan siam emaw, tun aia khauh zawka khap tur, tihte ngaihtuah zui a ṭha ang.Mizoram puma hunpui lawm­na hun muanawm tak kan hmang thei hi a lawmawm a, dan leh thupek kengkawhtu lam leh tlawmngai pawlte an fakawm a, mipui nawlpuiin hunpui hman kan thiam chho ta tial tial niin a lang bawk. Tun hnai khan Mizorama kum 2019 Krismas leh 2020 kumthar lawm dan leh a kaihhnawih thilte thlirlêtna Home minister hoa hman a ni a, Police hotu te, Aizawl DC aiawhte leh Central YMA office bearer-te telin boruak muanawm taka hunpui hman liam a ni chu lawmawm an ti. Tun hma deuh khan Krismas leh kumthar vuatvetah hian chan­chin duhawm lo tak tak hriat tur a awm leh ṭhin a, tualthihna rapthlak tak takte hriat tur a awm bakah buaina chhuak sawi turte thlengin a awm ṭhin a nih kha. Tun hnaiah hian hunpui hman kan thiam ta deuh pawh a ni thei a, heng hunpui hunlai hian buaina lian tham chhuak sawi tur a awm tam ta lo hle a, hmasawnna duhawm tak a ni. Mizorama dan leh thupek kengkawhtute hian hunpuiah puitu ṭha tak an nei ṭhin a, khawtlang ṭang rualin mahni huam chhungah duty-te insiamin boruak muanawm tak a awm theihna turin hma an la ṭhin. Thawk khatlai kha chuan khawtlang duty zingah dan phal baka che ṭhinte thlengin an awm a, tunah erawh chuan khawtlang hruaitu lam pawhin tihâwm leh tihâwm lo chinte an thliar thiam ta hle. Hunpuia ngaihtuah thar ngai ta erawh chu halpuah leh halmawi khap chungchang hi a ni. Thuneitu lamin khauh takin thupek a chhuah a, mipuiin an zawm ṭhat ṭhin tehlul nen Aizawl khawpuia veng tam tak hian an zawm ṭha ta lo hle. Hei hi a mawia khap anga lang a, a taka a hal luite hrem chuang loa kalpui zel chi nge ni a, awmze neia hal dan siam emaw, tun aia khauh zawka khap tur, tihte ngaihtuah zui a ṭha ang. Mizoram puma hunpui lawm­na hun muanawm tak kan hmang thei hi a lawmawm a, dan leh thupek kengkawhtu lam leh tlawmngai pawlte an fakawm a, mipui nawlpuiin hunpui hman kan thiam chho ta tial tial niin a lang bawk.", "summary": "Tun hnai khan Mizorama kum 2019 Krismas leh 2020 kumthar lawm dan leh a kaihhnawih thilte thlirlêtna Home minister hoa hman a ni a, Police hotu te, Aizawl DC aiawhte leh Central YMA office bearer-te telin boruak muanawm taka hunpui hman liam a ni chu lawmawm an ti. Krismas leh kumthar vuatvetab hian chanchin duhawm lo tak tak hriat tur a awm thin a, tual thihna leh buaina neuh neuh a awm thin. Tun hnaiah hian hunpui hi kan hmang thiam ta deuh pawh a ni thei, buaina lian tham chhuak sawi tur a tam ta lo. Mizoram dan leh thupek kengkawhtute thawhpui tha deuh chu khawtlang hruaitute an ni. Khawtlang duty zinhah dan phal baka che thin awm bawk mahse tunah chuan khawtlang hruaitu lam pawhin tihawm leh awm lo an thliar thiam tawh. Ngaihtuah thar ngai erawh chu halpuah leh halmawi khap chungchang hi a ni. Thuneitu lamin khauh takin thupek an chhuah a, Aizawl khawpuia veng tam takah hian an zawm tha lo hle. Hei hi a mawia khal angin a lang a, a taka hal luite hrem lohin an awm a, ngaihtuah zui ngai tak a ni. Mizoram puma he hunpui muanawm taka kan hmang hi a lawmawm a, tlawmngai pawlte an fakawm hle a, mipui pawhin hunpui kan hmang thiam chho tial tial niin a lang." }, { "summarization_id": "1155", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6241", "file_name": "H-17-26/01/2025-Mizoram Polytechnic thuthar", "original_text": "Mizoram Polytechnic, Lungleiah thupek thar Mizoram NewsMizoram Polytechnic, Lungleiah thupek thar admin 12-Nov-2024 07:15 PM Lunglei District Civil Judge (Senior Division-II) Lalthansiami Hnamte chuan Mizoram Sorkarin Mizoram Polytechnic, Lunglei ram luah man a pek loh avanga November 7, 2024-a building pasarih kalh tura thupek a lo chhuah tawh chu vawiin (12.11.2024) hian zirlaite hmakhua ngaiin, thuthar a awm hma chuan tih hlawhtlin loh turin a ti. Mizoram Sorkar ukilte chuan Lunglei District Civil Judge (Senior Division-II) hi November 7-a a thupek chhuah tawh chu stay turin an ngen a, an ngennaah hian Mizoram Polytechnic, Lunglei chungchanga Gauhati High Court-in thutlukna a lo neih tawh chu Mizoram Sorkarin Supreme Court-ah khinglet turin special writ petition a thehluh dawn thu leh 1st, 3rd leh 5th semester-te chu November 13 atanga exam mai tur an nih thu a tarlang tel. Judge chuan ngun taka a ngaihtuah hnuah Mizoram Polytechnic, Lungleia zirlaite chu Lunglei pawn lam an nih avang leh, thupek a kaltlangpui chuan zirlai tam takin exam an hmachhawn theih dawn lo chuan a ngaihtuahna la zualin, zirlaite hmakhua ngaiin November 7-a thupek a chhuah tawh chu thuthar a awm hma chuan tih hlawhtlin loh turin vawiin hian thupek a chhuah leh. Tarlan tawh angin, Polytechnic awmna hmun bialtu MLA Lalramliana Papuia chuan Chief Minister leh Higher & Technical Education Minister be pawpin, zirlaite harsatna tawh loh dan ber an ngaihtuah thu a sawi. MLA sawi danin, ram neitu chuan kum 2022 khan Mizoram Sorkar a khing a, court chuan ram neitu ram luah man pe turin a ti. Sorkar chuan court sang zawka khinglet chuang loin ram neitu hi pawisa a pe lo. ZPM Sorkar hnuah Lunglei District Court thutlukna hi Gauhati High Court, Aizawl Bench-ah khinglet mah se, ni 600 a ral tawh avangin a lo hnawl. Ram neitu chu court-ah January 2023 khan kal lehin, November 7 khan Mizoram Polytechnic, Lungei building zawng zawng kalh turin thutlukna a siam a, police-te chu November 12, 2024 hmaa kalh turin a hriattir a, police lamin an kalh hmain thupek thar a chhuak hman. Court order atanga a lan danin Mizoram Polytechnic, Lunglei ram luah man an pek loh zat hi Rs. 98,05,033 a ni.", "summary": "Mizoram Polytechnic, Lunglei ram luah man,Rs.98,05,033 pek loh avanga Lunglei District Civil Judge (Senior Division-II) Lalthansiami Hnamte chuan November 7,2024-a building pasarih kalh tura thupek a chhuah tawh chu zirlaite hmakhua ngaihna avangin ni 12.11.2024 khan thuthar a awm leh hma chu tihlawhtling lo turin thupek a chhuah. Polytechnic awmna hmun bialtu MLA Lalramliana Papuia chuan Chief Minister leh Higer & Technical Education Minister be pawpin,zirlaite harsatna tawh loh dan tur ber an ngaihtuah.MLA sawi danin, ram neitu chuan kum 2022 khan Mizoram sawrkar a khing a,sawrkar chuan court sang zawka khinglet chuang loin pawisa a pe lo. Ram luah man hi pek a nih loh reng avang hian Mizoram Polytechnic, Lunglei building zawng zawng kalh turin November 12,2024 ral hmain Police lam hnenah kalh turin thupek hi a lo chhuak tawh a ni." }, { "summarization_id": "1156", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11236", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) chuan an term an hmang zo ta a, councillor mi 19-te councillor an nihna a tàwp a, AMC-a rorelna hi Commissioner-in a kengkawh nghal. State Election Commi­ssion (SEC) chuan Covid-19 hri leng avangin inthlan a la puang lo.AMC dan ang chuan, AMC councillor term pawhsei theihna dan ziah lan a awm lo a, term a tàwp a, sorkar thar din theih a la nih loh chuan administrator-in a enkawl tur a ni. Tunah hian AMC chu Mizoram sorkar kutah a awm angin sawi theih a ni a, inthlan hma chu ani hian a enkawl chho dawn a ni. Eng tin nge an kal a, eng angin nge hna an thawh a, hna thar pek chhuah a awm nge awm lo tih leh AMC che vel hi mipuiin an vil chhunzawm reng tawh dawn a ni.Kum nga chhung hnathawk tura ruatte'n an hun an hmang zo tawh a, Covid-19 hripui chu leng lo se inthlan thar leh tawh tur a ni. Hei vang hian hna laklawh thawh zawh hman loh pawh awm lo turah ngai ila, hna hmanhmawh bik AMC-a councillor thar thlan hmaa lo thawh nghal vut vut ngai pawh  a awm hmel lo a; heti chung hian AMC hian hun khaihlak chhung hian contract hna thar a lo thawk a nih chuan tuten nge thawk a, eng hna nge a nih, eng zat man nge an thawh tihte pawh chhinchhiaha chhui chhuah zel a ṭha ang.Kum nga chhungin hna­thawhna hun a awm a, chumi mil tur chuan sum pawh ṭhahnem tak pek chhuah a ni. Sum hman bang a la awm a nih pawhin mipuiin Aizawl khawpui enkawl tura an thlan chhuah tharte kutah dah mai ni se, chumi pawh nghak hman loa hnathawh a lo awm palh a  nih chuan thil fel lo tak a ni ang.AMC-in an hun an hmang zo ta a, kum nga chhungin hmasawnna hna ṭhahnem tak kan hmu a, an sum hman ral zat leh an hnathawh a inphu tawk nge tawk lo tih lam chu lo dah ṭha ta ila; tihfel loh leh tihfuh loh nei bawk mah se, an hun chhunga an hnathawh ṭhatte avangin hriatreng an hlawh tawh dawn a ni. Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) chuan an term an hmang zo ta a, councillor mi 19-te councillor an nihna a tàwp a, AMC-a rorelna hi Commissioner-in a kengkawh nghal. State Election Commi­ssion (SEC) chuan Covid-19 hri leng avangin inthlan a la puang lo.AMC dan ang chuan, AMC councillor term pawhsei theihna dan ziah lan a awm lo a, term a tàwp a, sorkar thar din theih a la nih loh chuan administrator-in a enkawl tur a ni. Tunah hian AMC chu Mizoram sorkar kutah a awm angin sawi theih a ni a, inthlan hma chu ani hian a enkawl chho dawn a ni. Eng tin nge an kal a, eng angin nge hna an thawh a, hna thar pek chhuah a awm nge awm lo tih leh AMC che vel hi mipuiin an vil chhunzawm reng tawh dawn a ni.Kum nga chhung hnathawk tura ruatte'n an hun an hmang zo tawh a, Covid-19 hripui chu leng lo se inthlan thar leh tawh tur a ni. Hei vang hian hna laklawh thawh zawh hman loh pawh awm lo turah ngai ila, hna hmanhmawh bik AMC-a councillor thar thlan hmaa lo thawh nghal vut vut ngai pawh  a awm hmel lo a; heti chung hian AMC hian hun khaihlak chhung hian contract hna thar a lo thawk a nih chuan tuten nge thawk a, eng hna nge a nih, eng zat man nge an thawh tihte pawh chhinchhiaha chhui chhuah zel a ṭha ang.Kum nga chhungin hna­thawhna hun a awm a, chumi mil tur chuan sum pawh ṭhahnem tak pek chhuah a ni. Sum hman bang a la awm a nih pawhin mipuiin Aizawl khawpui enkawl tura an thlan chhuah tharte kutah dah mai ni se, chumi pawh nghak hman loa hnathawh a lo awm palh a  nih chuan thil fel lo tak a ni ang.AMC-in an hun an hmang zo ta a, kum nga chhungin hmasawnna hna ṭhahnem tak kan hmu a, an sum hman ral zat leh an hnathawh a inphu tawk nge tawk lo tih lam chu lo dah ṭha ta ila; tihfel loh leh tihfuh loh nei bawk mah se, an hun chhunga an hnathawh ṭhatte avangin hriatreng an hlawh tawh dawn a ni. Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) chuan an term an hmang zo ta a, councillor mi 19-te councillor an nihna a tàwp a, AMC-a rorelna hi Commissioner-in a kengkawh nghal. State Election Commi­ssion (SEC) chuan Covid-19 hri leng avangin inthlan a la puang lo. AMC dan ang chuan, AMC councillor term pawhsei theihna dan ziah lan a awm lo a, term a tàwp a, sorkar thar din theih a la nih loh chuan administrator-in a enkawl tur a ni. Tunah hian AMC chu Mizoram sorkar kutah a awm angin sawi theih a ni a, inthlan hma chu ani hian a enkawl chho dawn a ni. Eng tin nge an kal a, eng angin nge hna an thawh a, hna thar pek chhuah a awm nge awm lo tih leh AMC che vel hi mipuiin an vil chhunzawm reng tawh dawn a ni. Kum nga chhung hnathawk tura ruatte'n an hun an hmang zo tawh a, Covid-19 hripui chu leng lo se inthlan thar leh tawh tur a ni. Hei vang hian hna laklawh thawh zawh hman loh pawh awm lo turah ngai ila, hna hmanhmawh bik AMC-a councillor thar thlan hmaa lo thawh nghal vut vut ngai pawh  a awm hmel lo a; heti chung hian AMC hian hun khaihlak chhung hian contract hna thar a lo thawk a nih chuan tuten nge thawk a, eng hna nge a nih, eng zat man nge an thawh tihte pawh chhinchhiaha chhui chhuah zel a ṭha ang. Kum nga chhungin hna­thawhna hun a awm a, chumi mil tur chuan sum pawh ṭhahnem tak pek chhuah a ni. Sum hman bang a la awm a nih pawhin mipuiin Aizawl khawpui enkawl tura an thlan chhuah tharte kutah dah mai ni se, chumi pawh nghak hman loa hnathawh a lo awm palh a  nih chuan thil fel lo tak a ni ang. AMC-in an hun an hmang zo ta a, kum nga chhungin hmasawnna hna ṭhahnem tak kan hmu a, an sum hman ral zat leh an hnathawh a inphu tawk nge tawk lo tih lam chu lo dah ṭha ta ila; tihfel loh leh tihfuh loh nei bawk mah se, an hun chhunga an hnathawh ṭhatte avangin hriatreng an hlawh tawh dawn a ni.", "summary": "AMC chuan an term an hmang zo ta a, councillor mi 19-te councillor an nihna a tàwp a, AMC-a rorelna hi Commissioner-in a kengkawh nghal. SEC chuan Covid-19 hri leng avangin inthlan a la puang lo.AMC dan ang chuan, AMC councillor term pawhsei theihna dan ziah lan a awm lo a, term a tàwp a, sorkar thar din theih a la nih loh chuan administrator-in a enkawl tur a ni. Tunah AMC hi inthlan hma chu sorkarin a enkawl ang. AMC chetvel dan hi mipuiin an vil chhunzawm reng tawh dawn a ni. Covid hripui chu leng lo se inthlan leh tawh tur a ni. Hemi chhunga AMC ten contract hna thar an lo thawk a nih chuan chhui zui a tha ang. Sum hman bang a awm a nih pawhin mipuiin Aizawl khawpui enkawl tura an thlan chhuah tharte kutah dah mai ni se. AMC in an hun neih chhungin hmasawnna hmuh tur a tam a, hriatreng an hlawh tawh dawn a ni." }, { "summarization_id": "1157", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/05/hremhmun-shortcut-film-june-1-zanah.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_21/2/25", "original_text": "Aizawl | May 30, 2024:Leitlang Pictures Production chuan, an film thar ber tur 'Hremhmun Shortcut' chu June 1 zan dar 8 hian Vanapa Hall Aizawl ah leh Lersia Play App a, release theih  turin an peih fel ta.He Film hi Lalhlimpuia Pachuau ziah niin, Film dangdai tak  THIHNA NEN NI KHAT  Leitlang Pictures siam tho lo ziak tawhtu kha niin, Film ziah lamah hian sulhnu tam tak lo nei tawh a ni.Tun tum a thawnthu ziah HREMHMUN SHORTCUT pawh hi a rawn dangdai in ACTION/COMEDY lam hawi niin, mi naran pasarih tum na ran lo tak nei hausakna shortcut lamtluang pana kal hian an tum ram vanram tlafual chu awlsam takin an thleng dawn nge an duh ai rangin an tum loh lam hremhmun an thleng zawk dawn tih chu 1st June zan 8:00 PM ah mipui te finfiah theih turin chhawp chhuah a ni dawn.Hremhmun Shortcut hi Mapuia Chongthu Direct ni in, a ni hi Film lama sulhnu tam tak lo nei tawh Film pawh sawm panga (15) chuang lo siam tawh tu a ni. Heng a film siam zingah hian KHAWNGLUNG RUN leh AMBUSH te chu hit zual bikin, Mizoram mai bakah India ram pawn thleng a, Film Makers leh Director thenkhat te ngaihven tling pha hial ani. Mizo ah chuan a ni aia Director tha leh tawnhriat ngah hi kan nei kher in a rinawm loh.  Hremhmun Shortcut hi Cinematographer tha leh Leitlang Pictures atanga tawnhriat tam tak lo nei tawh Isaac Lalchhanpuia leh Mapuia Chongthu te kut chhuak a rawn ni leh dawn. Screen play hi Mapuia chongthu ni in, Leitlang Pictures Produce a ni.A changtute zingah hian mi thar tam tak hmel kan hmu dawn a, chung zingah chuan Director fanu Remruati Chongthu pawh he film ah hian a rawn in lan dawn a, Director tha Mapuia Chongthu fanu a nih angin, A pa hnuai a debut filmah hian a role pawimawh tak Fallen Angel  angin a rawn chang dawn, a rawn hnehsawh viauin a rinawm.He film ah hian Angel Character awm leh in he role hi Rinsiampuii Fanai Ramzotlang, Lunglei nula in a rawn play ve dawn thung. Ani pawh hi Film lamah chuan tawnhriat tha tak nei tawh ni in, Call 112 (Leitlang Pictures kutchhuak) ah te pawh lo inlan tawh a ni. Chumai bakah Film lama tawnhriat tha tak tak nei hmel pawh kan hmu nual dawn, Chung zingah chuan  Gilbert Colney ani hi (Ambush, Ramri leh Thih leh Dam) ah te pawh a hmel kan lo hmuh fo tawh ni in, a acting that zia chu sawi kher ngailo in kan hre vek i a rinawm. hei mai bakah hian Vanlalduhawma Hmar (Kawrthindenga) tih a kan hriat lar pawh a hmel kan hmu leh dawn, Zai lamah chauh Talent a lo nei hauh lo tih chu Ambush,Keimah Thingtlang nula leh Kherawlai ah te kan hre theuh awm e. Bangla No 9 a changtupa role hnehsawh taka lo changtu Leh Ambush ah pawh a a hmel kan hmuh tawh Lalrina Chawngthu pawh kan hmu leh dawn. Mesa Varte pawh kan hmu leh dawn a, a ni hi Actor tha tak ni in (Ambush, Kherlawi) ah te pawh a part hnehsawh taka lo chang tawh kha ni in, tun tum film ah pawh hian a rawn che bawraw leh viau tura ngaih a ni. Remruata Colney ani ve thung hi chu Bangla No 9 leh Ambush atanga Ao Liantawna tih a kan hriat pawh rawn in lan leh dawn in, Thihna nen Ni Khat leh Call 112 (Leitlang Pictures  kutchhuak) a role hnehsawh taka lo play tawh thin a ni. Makima Chawngthu ani hi Ambush a Bungpui VCP role hnehsawh taka lo play tawh kha ni in hei bakah hian Call 112 pawh a Zurui pa role ang zeta rawn chang chhuak tu kha ani.A acting that zia chu Hremhmun Shortcut ah hian kan hmu leh ngei in a rinawm.Hei bakah hian film puitlinga Role pawimawh tak nei Debut film ve tur tho Phillip B Lalrammuanna pawh rawn in lan dawn in, ani hi Born actors kan tih thei te zinga mi kha ni in, a role a rawn hnehsawh viau in a rinawm.Actors/Actress tha tak tak kan sawi te lemchan  leh chetla i hmuh duh chuan, 1st June, Zan Dar 8:00pm ah Vanapa Hall ah rawn kal tawp rawh.Tickets man hi Rs 150/- chauh niin, man tlawm tein i mit leh beng i rawn ti tlai ve dawn lo em ni. Tickets hi show zan vek hian a hmunah lei theiin a awm mai bakah awlsam zawk nan Online a lei duh tan #8787-348-875(brighter.co) ah hian biak mai theih a ni.Mizo mipui te kan film min lo en pui theuh turin kan in sawm a, Ram pawn a awm mek te tan pawh release zan vek hian Lersia play App lamah en theih turin a awm dawn.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Leitlang Pictures Production chuan, an film thar ber tur 'Hremhmun Shortcut', Lalhlimpuia Pachuau ziah chu June 1 zan dar 8-ah Vanapa Hall Aizawl-ah leh Lersia Play App-a release theih turin an peih fel tawh.He Film hi Mapuia Chongthu direct niin ACTION/COMEDY lam hawi a ni a, mi naran pasarih hausakna shortcut lamtluang pana kalten an tum ram vanram tlafual awlsam takin an thleng dawn nge an duh ai rangin an tumloh lam hremhmun an thleng zawk dawn tih chu mipuite finfiah theih turin chhawp chhuah a ni dawn. Screen play hi Mapuia Chongthu niin,Mizo-ah chuan a ni aia Director tha leh tawnhriat ngah kan nei kher in a rinawmloh. A changtute zingah Director fanu Remruati Chongthu pawh Fallen Angel angin a rawn chang dawn a,Angel Character role dang hi Rinsiampuii Fanai Ramzotlang, Lunglei nula in a rawn play ve dawn thung. Hei bakah hian Gilbert Colney (Ambush, Ramri leh Thih leh Dam)-ah te pawh a hmel kan lo hmuh fo tawh bakah Vanlalduhawma Hmar(Kawrthindenga) tih a kan hriat lar pawh a hmel kan hmu leh dawn a, Bangla No.9 a changtupa leh Ambush-ah pawh a a hmel kan hmuh tawh Lalrina Chawngthu pawh kan hmu leh dawn. Heng bakah hian Mesa Varte, Remruata Colney, Makima Chawngthu leh Debut film ve tur tho Phillip B Lalrammuanna pawh rawn in lan dawnin, ani hi Born actors kan tih thei te zinga mi a ni. Tickets man hi Rs 150/- chauh niin, tickets hi show zan vek hian a hmunah lei theiin a awm mai bakah awlsam zawk nan Online-a lei tur a awm dawn bawk a, he film siamtute hian enpui theuh turin min sawm a, ram pawn mite tan pawh Lersia play App lamah en theih turin a awm dawn." }, { "summarization_id": "1158", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/118964", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_3/2/25", "original_text": "Chief minister Lal Thanhawla chuan, tun hnaiah Look East Policy tihhlawhtlin nan Sittwe chhuahká chak taka buatsaihna atan sorkarin Myanmar sorkar chu ṭanpuina sum a pe tih sawiin, \"Kut tling loa sum lak pawisa loin Mizoram chinah heng hna hi an tiṭhuanawpin an tisukuk a ni,\" a ti a; kut tling loa sum lâk hreh lote avangin Bairabi-Sairang rel kawng sial mek pawh a hun taka peih loh a hlauhthawnawm thu a sawi.Kut tling loa sum lakluh tia chief minister-in a sawi ber hi compensation dik lo niin a lang a, hei hi sawi a tam tawh a, inhrem leh a dik lo hai chhuah erawh a awm meuh lo. Mihring pangngai ni ve si, dawt phuahchawp ringawta ram nei anga inchhal a, thuneitu lama ram awm lo siam chawp a, a tam thei ang zangnadawmna lak tum mihring kan nei tam hi a vanduaithlak hle a ni.Tun hnaia rel kawngin a paltlang tur ramah hian heng khua leh a chhehvel mite ni lo, khawpuia officer leh mi hausa deuhin ram an nei fur a, thil mak tak a ni. Mi ṭhenkhat hi chuan huan leh lo an nei a, a ṭhente erawh hi chuan kham pang leh hmun rem lo deuhte hi 'dan angin' an lo nei fel thlap a, zangnadawmna sum tam tak an dawng a, heng mite hian zah nachang an hriat a hun ta.Myanmar lama kal tlang tur kawngpui lian sial pawh zang-nadawmna phut-tute avangin hna a khaihlak mek. Heng zingah hian a ram neitu dik tak an awm ngei ang a; nimahsela a ram zau zawng leh ram neia inchhal tam dana en hi chuan thil dik lo a inphum ngei ang tih a rin theih.Kut tling loa sum lakluh hi tawngpawng inkhap theih a ni lo a; nimahsela kut tling loa sum lakluh awlsamna ram nih loh tum ila, kut tling loa sum lakluh a hlauhawmna ramah insiam tum ila, chutiang ti theitu chu sorkar hi a ni e. Chief minister Lal Thanhawla chuan, tun hnaiah Look East Policy tihhlawhtlin nan Sittwe chhuahká chak taka buatsaihna atan sorkarin Myanmar sorkar chu ṭanpuina sum a pe tih sawiin, \"Kut tling loa sum lak pawisa loin Mizoram chinah heng hna hi an tiṭhuanawpin an tisukuk a ni,\" a ti a; kut tling loa sum lâk hreh lote avangin Bairabi-Sairang rel kawng sial mek pawh a hun taka peih loh a hlauhthawnawm thu a sawi.Kut tling loa sum lakluh tia chief minister-in a sawi ber hi compensation dik lo niin a lang a, hei hi sawi a tam tawh a, inhrem leh a dik lo hai chhuah erawh a awm meuh lo. Mihring pangngai ni ve si, dawt phuahchawp ringawta ram nei anga inchhal a, thuneitu lama ram awm lo siam chawp a, a tam thei ang zangnadawmna lak tum mihring kan nei tam hi a vanduaithlak hle a ni.Tun hnaia rel kawngin a paltlang tur ramah hian heng khua leh a chhehvel mite ni lo, khawpuia officer leh mi hausa deuhin ram an nei fur a, thil mak tak a ni. Mi ṭhenkhat hi chuan huan leh lo an nei a, a ṭhente erawh hi chuan kham pang leh hmun rem lo deuhte hi 'dan angin' an lo nei fel thlap a, zangnadawmna sum tam tak an dawng a, heng mite hian zah nachang an hriat a hun ta.Myanmar lama kal tlang tur kawngpui lian sial pawh zang-nadawmna phut-tute avangin hna a khaihlak mek. Heng zingah hian a ram neitu dik tak an awm ngei ang a; nimahsela a ram zau zawng leh ram neia inchhal tam dana en hi chuan thil dik lo a inphum ngei ang tih a rin theih.Kut tling loa sum lakluh hi tawngpawng inkhap theih a ni lo a; nimahsela kut tling loa sum lakluh awlsamna ram nih loh tum ila, kut tling loa sum lakluh a hlauhawmna ramah insiam tum ila, chutiang ti theitu chu sorkar hi a ni e.", "summary": "Chief Minister Lal Thanhawla chuan Look East Policy tihhlawhtlin nan Sittwe chhuahká buatsaih nan sorkarin Myanmar sorkar chu ṭanpuina sum a pe tih sawiin kut tlingloa sum lak pawisak lohna avangin Mizoram chinah heng hna hi an ṭhuanawp a, kut tlingloa sum lak avangin Bairabi-Sairang rel kawng sial mek pawh a hun taka peihloh a hlauhthawnawm thu a sawi.Kut tling loa sum lakluh tih hi compensation diklo, dawt phuahchawp hmanga thuneitu lama ram awmlo siam chawp a, zangnadawmna tam tak lak tumte hi an ni. Tuna rel kawngin a paltlang tur ramah hian khawpuia officer leh mi hausa deuhten hmun remlo deuhahte pawh dan angin ram an lo nei fel thlap a, zangnadawmna sum tam tak an dawng a, Myanmar lama kal tlang tur kawngpui sial mek pawh zangnadawmna phuttute avangin hna a khaihlak a,ram neia inchhal tam dana en hian thil diklo a inphum ngei ang tih a rin theih.Kut tlingloa sum lakluh hi inkhap theih nilo mah se kut tlingloa sum lakluh awlsamna ram nihloh tum ila, kut tling loa sum lakluh a hlauhawmna ramah insiam tum ila, chutiang ti theitu chu Sorkar hi a ni e." }, { "summarization_id": "1159", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24215", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Mizoram Transport Workers' Association (MTWA) general assembly hmanpuitu Transport minister chuan, traffic jam tihziaawmna atan motor lei dan scheme thar duan ṭula a hriat thu a sawi a, “Motor lei dan scheme thar duan chhuah a ṭul a ni,\" a ti.Mizoramah hian lirthei lei theih dan hi mumal taka siam a ni lo a, hei hi kan buai chhan lian tak a ni. Tunah hi chuan pawisa nei apiangin an lei thei a ni deuh ber a, hei hi kalphung fel tak a ni lo.Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuia lirthei lei turin garage an neih a ngaih thu chhuah a ni a, tunah hian a taka kenkawh ṭhat a ni lo. Hetiang ruahmanna ṭha takte pawh hi a taka kalpui a nih leh si loh chuan awmze nei lo mai a ni ṭhin a, a taka bawhzui theih a ṭul a ni.Khawpuia traffic jam nasa hian nunphung a tibuai a, sum leh hun tam tak ṭul lovah kan khawhral bawk. India ram state capital zingah Aizawl hi lirthei speed a muanna ber a ni hial mai thei a, hei hian kan hnahthawh hun chhung thlengin a nghawng a. Traffic jam-a kan tân chhunga kan hun paih hi a uiawm ṭhin hle a ni.Lirthei lei dan thar siam thuai hi thil ṭul tak a ni tawh a, lirthei pung chak lutuk tur hi awmze neia inven deuh loh chuan kan buaina hi belchhhahin a awm zel dawn a nih hmel. Mizoram Transport Workers' Association (MTWA) general assembly hmanpuitu Transport minister chuan, traffic jam tihziaawmna atan motor lei dan scheme thar duan ṭula a hriat thu a sawi a, “Motor lei dan scheme thar duan chhuah a ṭul a ni,\" a ti.Mizoramah hian lirthei lei theih dan hi mumal taka siam a ni lo a, hei hi kan buai chhan lian tak a ni. Tunah hi chuan pawisa nei apiangin an lei thei a ni deuh ber a, hei hi kalphung fel tak a ni lo.Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuia lirthei lei turin garage an neih a ngaih thu chhuah a ni a, tunah hian a taka kenkawh ṭhat a ni lo. Hetiang ruahmanna ṭha takte pawh hi a taka kalpui a nih leh si loh chuan awmze nei lo mai a ni ṭhin a, a taka bawhzui theih a ṭul a ni.Khawpuia traffic jam nasa hian nunphung a tibuai a, sum leh hun tam tak ṭul lovah kan khawhral bawk. India ram state capital zingah Aizawl hi lirthei speed a muanna ber a ni hial mai thei a, hei hian kan hnahthawh hun chhung thlengin a nghawng a. Traffic jam-a kan tân chhunga kan hun paih hi a uiawm ṭhin hle a ni.Lirthei lei dan thar siam thuai hi thil ṭul tak a ni tawh a, lirthei pung chak lutuk tur hi awmze neia inven deuh loh chuan kan buaina hi belchhhahin a awm zel dawn a nih hmel. Mizoram Transport Workers' Association (MTWA) general assembly hmanpuitu Transport minister chuan, traffic jam tihziaawmna atan motor lei dan scheme thar duan ṭula a hriat thu a sawi a, “Motor lei dan scheme thar duan chhuah a ṭul a ni,\" a ti. Mizoramah hian lirthei lei theih dan hi mumal taka siam a ni lo a, hei hi kan buai chhan lian tak a ni. Tunah hi chuan pawisa nei apiangin an lei thei a ni deuh ber a, hei hi kalphung fel tak a ni lo. Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuia lirthei lei turin garage an neih a ngaih thu chhuah a ni a, tunah hian a taka kenkawh ṭhat a ni lo. Hetiang ruahmanna ṭha takte pawh hi a taka kalpui a nih leh si loh chuan awmze nei lo mai a ni ṭhin a, a taka bawhzui theih a ṭul a ni. Khawpuia traffic jam nasa hian nunphung a tibuai a, sum leh hun tam tak ṭul lovah kan khawhral bawk. India ram state capital zingah Aizawl hi lirthei speed a muanna ber a ni hial mai thei a, hei hian kan hnahthawh hun chhung thlengin a nghawng a. Traffic jam-a kan tân chhunga kan hun paih hi a uiawm ṭhin hle a ni. Lirthei lei dan thar siam thuai hi thil ṭul tak a ni tawh a, lirthei pung chak lutuk tur hi awmze neia inven deuh loh chuan kan buaina hi belchhhahin a awm zel dawn a nih hmel.", "summary": "Mizoram Transport Workers' Association (MTWA) general assembly hmanpuitu Transport minister chuan, traffic jam tihziaawmna atan motor lei dan scheme thar duan ṭula a hriat thu a sawi. Mizoramah hian lirthei lei theih dan hi mumal taka siam a ni lo a, hei hi kan buai chhan lian tak a ni. Tunah hi chuan pawisa nei apiangin an lei thei a ni ber a, hei hi a fel lo hle. Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuia lirthei lei fhein garage an neih a ngaih thu chhuah a ni a, tunah hian a taka kenkawh a ni lo. Ruahhmanna tha tak pawh hi kalpui a nih si loh chuan awmzia a nei lo. Traffic Jam hian nunphung a tibuai. Aizawl hi India-ah lirthei speed muanna ber a ni mai thei, hei hian kan hun neih a nghawng a ni. Lirthei lei dan thar siam thuai hi a tul a, lirthei pung chak lutuk tur hi awmze neia inven loh chuan kan buaina a nihzel hmel." }, { "summarization_id": "1160", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_27_summarization", "original_text": "Ek Ped Ma Ka Naam and Plant4Mother Campaign pualin Sakawrhmuituai Tlang-ah thingtiak 50 phun Nimin khan Nu pual thing pakhat phun beihpui thlakna, 'Ek Ped Ma Ka Naam and Plant4Mother Campaign' chu Sakawrhmuituai Tlang-ah neih a ni a, Social Welfare, Tribal Affairs, Women & Child Development Minister Lalrinpuii chuan a telpui a ni. Women & Child Development leh Environment, Forest and Climate Change Department buatsaiha he hun hman ah hian Minister Lalrinpuii chuan nute puala thingphun beihpuithlakna buatsaihtu leh hemi puala kalkhawmte hmalakna fakawm a tih thu sawiin, he Campaign hi tunlai khawvel sik leh sa inthlak danglam zel dolet kawnga hmalakna pawimawh tak a ni tih a sawi a, ramngaw chereu zel avanga harsatna a thlen loh nan thingphun kan uar deuh deuh a pawimawh a, hei hi kan tu leh fate tana kan mawhphurhna leh hmalakna tur a ni, a ti a. He Campaign chuan thingphun uar kawngah rah tha a chhuah ngei a beisei thu sawiin, Sakawrhmuituai Tlang chu Swadesh Darshan kaltlanga cheithat tum a nih thu a sawi bawk. Minister Lalrinpuii chuan thing leh maute chu boruak tha min petu an nih mai bakah tunlai khawvela kan buaina lian ber boruak lum chho zel venna atana pawimawh ber an nih thu tarlangin, leilung luangral tur vengtu tha tak a nih thu leh khuarel chhiatna tam tak laka min veng theitu a nih thu te a sawi a. He hun hman ruala pawimawh leh mamawh ni a lang chu mipuite thinlungah thingphun pawimawhna nghet taka tuh a nih thu sawiin, hemi tur hian mi thahnemngaite bakah sawrkar leh tlawmngai pawlte kan tanrual a tul thu a sawi bawk. He hun kaihruaitu Lalzarmawii IAS, Commissioner & Secretary, Social Welfare, Tribal Affairs, Women & Child Development Department chuan Sawrkar laipui Ministry of Environment, Forest & Climate Change bultumin thingphun beihpui 'Ek Ped Ma Ke Naam and Plant4Mother' tih thupui hmanga neih mek a nih thu leh hemi behchhan hian Ministry of Women & Child Development Department pawhin hma a lak thu a tarlang a. Global warming avangin sik leh sa danglam nasat tawh thu sawiin, India rama sik leh sa nuam bera ngaih Mizoram-ah thal a lo nih chuan India ram hmun dangte ang bawkin a lum tawh hle tih a sawi a. Khawvel nuam zawk kan neih theih nan thingphun uar deuh deuh a pawimawh thu leh ramngaw humhalh a tul takzet thu a sawi a. Mizoram chhunga Anganwadi Centre tinah pawh thingphun tura hmalak chhoh mek a nih thu sawiin, kumin September chhung hian Anganwadi Centre tinah thing tiak pakhat tal phun hman vek tum a nih thu a sawi bawk. Nimin-a Ek Ped Ma Ka Naam and Plant4Mother Campaign-ah hian Department hotute leh khawtlang hruaitute telin he beihpui thlakna pual hian thingtiak 50 an phun a ni.", "summary": "Nu pual thing pakhat phun beihpui thlakna, 'Ek Ped Ma Ka Naam and Plant4Mother Campaign' chu Sakawrhmuituai Tlangah neih a ni a, Social Welfare, Tribal Affairs, Women & Child Development Minister Lalrinpuii chuan a telpui a ni. He Campaign chuan thingphun uar kawngah rah tha a chhuah ngei a beisei thu sawiin, Sakawrhmuituai Tlang chu Swadesh Darshan kaltlanga cheithat tum a nih thu a sawi bawk. He hun kaihruaitu Lalzarmawii IAS, Commissioner & Secretary, Social Welfare, Tribal Affairs, Women & Child Development Department chuan Ek Ped Ma Ka Naam and Plant4Mother Campaign thupui hmang hian Ministry of Women & Child Development Department pawhin hma a lak thu a tarlang. Mizoram chhunga Anganwadi Centre tinah pawh thingphun tura hmalak chhoh mek a nih thu sawiin, kumin September chhung hian Anganwadi Centre tinah thing tiak pakhat tal phun hman vek tum a nih thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "1161", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20850", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan thuchhuah siamin, Saitual leh Hnahthial khaw khelmuala phûl lem phah turin Congress sorkar kal ta hun laiin North Eastern Council (NEC) aṭangin sum sanction hmuh a ni tawh tih an tarlang a; hemi chungchangah hian Sports minister chu a thawh ni lo lârpui tumah an puh. Khawzawl khelmual atan Congress hun­laiin UDPA depart­ment hnuaiah pawisa dah a ni tawh a, chu chu tuna UDPA minister bialah a hmalaknain dah a ni dawn a, a thawh ni loa hmingṭhat lak tumah Congress ṭhalaite chuan Sports minister an puh.Hemi hma hian Sports minister chuan Hnahthial, Saitual leh Khawzawla khelmual siam dan tur chungchang hi Hnam Runah a lo sawi tawh a, Khawzawl khelmual siamna tura Congress hunlaia central sorkarin sum a pe anga sawi chu thu dik lo a nih thu a sawi. Saitual leh Hnahthiala khelmual siam mekte chu tihtawp lailawk a nih hnuah MNF sorkar hnuah theihtawp chhuaha an nawr thu leh, siam chhunzawm thuai a nih tur thu a sawi ve thung.Engpawhnise Mizoram political party langsar tak pahnihte thu inchuh hi, a thawha thawh lam aiin a hming ṭhatna teltu nih lam a ang ber a, a vanduaithlak hle a ni. Kan Sports minister zahawm tak hian a thawh ni miah loah hmingṭhat lak a lo tum a nih chuan a mawi lo hle a, Mizo leh Kristian tiha mawi lo a ni ang. Chutihlaiin Congress lam hian kan Sports minister hmalakna liau liau, Congress hunlaia an tih tawh kal zel anga an lo sawi nêp a nih chuan a dik lo a, a demawm hle thung ang.Mipuiin thudik hriat an duh ṭhin laiin politics-ah chuan thu inchuh a awmin dawt leh thudik hriat hran a harsa tawh ṭhin. Political party-te inpuhna hi chu a la awm zel dawn a, mipuiin thil awm dan kan chik a, a dik leh dik lo thliar thiam kan zir hi kan ram kal zel atan a pawimawh takzet a ni. Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan thuchhuah siamin, Saitual leh Hnahthial khaw khelmuala phûl lem phah turin Congress sorkar kal ta hun laiin North Eastern Council (NEC) aṭangin sum sanction hmuh a ni tawh tih an tarlang a; hemi chungchangah hian Sports minister chu a thawh ni lo lârpui tumah an puh. Khawzawl khelmual atan Congress hun­laiin UDPA depart­ment hnuaiah pawisa dah a ni tawh a, chu chu tuna UDPA minister bialah a hmalaknain dah a ni dawn a, a thawh ni loa hmingṭhat lak tumah Congress ṭhalaite chuan Sports minister an puh.Hemi hma hian Sports minister chuan Hnahthial, Saitual leh Khawzawla khelmual siam dan tur chungchang hi Hnam Runah a lo sawi tawh a, Khawzawl khelmual siamna tura Congress hunlaia central sorkarin sum a pe anga sawi chu thu dik lo a nih thu a sawi. Saitual leh Hnahthiala khelmual siam mekte chu tihtawp lailawk a nih hnuah MNF sorkar hnuah theihtawp chhuaha an nawr thu leh, siam chhunzawm thuai a nih tur thu a sawi ve thung.Engpawhnise Mizoram political party langsar tak pahnihte thu inchuh hi, a thawha thawh lam aiin a hming ṭhatna teltu nih lam a ang ber a, a vanduaithlak hle a ni. Kan Sports minister zahawm tak hian a thawh ni miah loah hmingṭhat lak a lo tum a nih chuan a mawi lo hle a, Mizo leh Kristian tiha mawi lo a ni ang. Chutihlaiin Congress lam hian kan Sports minister hmalakna liau liau, Congress hunlaia an tih tawh kal zel anga an lo sawi nêp a nih chuan a dik lo a, a demawm hle thung ang.Mipuiin thudik hriat an duh ṭhin laiin politics-ah chuan thu inchuh a awmin dawt leh thudik hriat hran a harsa tawh ṭhin. Political party-te inpuhna hi chu a la awm zel dawn a, mipuiin thil awm dan kan chik a, a dik leh dik lo thliar thiam kan zir hi kan ram kal zel atan a pawimawh takzet a ni. Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan thuchhuah siamin, Saitual leh Hnahthial khaw khelmuala phûl lem phah turin Congress sorkar kal ta hun laiin North Eastern Council (NEC) aṭangin sum sanction hmuh a ni tawh tih an tarlang a; hemi chungchangah hian Sports minister chu a thawh ni lo lârpui tumah an puh. Khawzawl khelmual atan Congress hun­laiin UDPA depart­ment hnuaiah pawisa dah a ni tawh a, chu chu tuna UDPA minister bialah a hmalaknain dah a ni dawn a, a thawh ni loa hmingṭhat lak tumah Congress ṭhalaite chuan Sports minister an puh. Hemi hma hian Sports minister chuan Hnahthial, Saitual leh Khawzawla khelmual siam dan tur chungchang hi Hnam Runah a lo sawi tawh a, Khawzawl khelmual siamna tura Congress hunlaia central sorkarin sum a pe anga sawi chu thu dik lo a nih thu a sawi. Saitual leh Hnahthiala khelmual siam mekte chu tihtawp lailawk a nih hnuah MNF sorkar hnuah theihtawp chhuaha an nawr thu leh, siam chhunzawm thuai a nih tur thu a sawi ve thung. Engpawhnise Mizoram political party langsar tak pahnihte thu inchuh hi, a thawha thawh lam aiin a hming ṭhatna teltu nih lam a ang ber a, a vanduaithlak hle a ni. Kan Sports minister zahawm tak hian a thawh ni miah loah hmingṭhat lak a lo tum a nih chuan a mawi lo hle a, Mizo leh Kristian tiha mawi lo a ni ang. Chutihlaiin Congress lam hian kan Sports minister hmalakna liau liau, Congress hunlaia an tih tawh kal zel anga an lo sawi nêp a nih chuan a dik lo a, a demawm hle thung ang. Mipuiin thudik hriat an duh ṭhin laiin politics-ah chuan thu inchuh a awmin dawt leh thudik hriat hran a harsa tawh ṭhin. Political party-te inpuhna hi chu a la awm zel dawn a, mipuiin thil awm dan kan chik a, a dik leh dik lo thliar thiam kan zir hi kan ram kal zel atan a pawimawh takzet a ni.", "summary": "MPYCC chuan thuchhuah siamin, Saitual leh Hnahthial khaw khelmuala phûl lem phah turin Congress sorkar kal ta hun laiin North Eastern Council aṭangin sum sanction hmuh a ni tawh tih an tarlang a; hemi chungchangah hian Sports minister chu a thawh ni lo lârpui tumah an puh. Hemi hma hian Sports minister chuan Hnathial, Saitual leh Khawzawla khelmual siam dan tur chungchang hi Hnam Ruah a lo sawi tawh a, Khawzawl khelmual siamna tura Congress hunlaia Central sorkarin sum a pe anga sawi chu thu dik lo a nih thu a sawi. Engpawhnise Mizoram politicL party pahnihte thu inchuh hi, hmingthat inchuhna a ang ber a, a vanduaithlak hle. Sports minister hi a thawh ni loa hmingthat a tum a nih chuan a mawi lo hle a, chutihlaiin congress thuchhuah hi a dik lo a nih chuan an demawm hle bawk ang. Politics-ah chuan thu inchuh a awm thin a, a la awmzel ang. Mipuiin thil awmdan kan chik a, kan thliar thiam hi a pawimawh a ni." }, { "summarization_id": "1162", "url": "https://theaizawlpost.org/posh-act-leh-rti-act-zirho-kum-18-chhungin-rti-dilna-32859-lut/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "POSH Act leh RTI Act zirho Kum 18 chhungin RTI dilna 32859 lut Mizoram Information Commission (MIC) leh Lunglei District Legal Services Authority (DLSA) te tang kawp buatsaihin nimin khan Convention Centre, Lungleiah dan pawimawh tak chi hnih zirhona, “Legal Awareness & Training on Right To Information Act 2005” hun hman a ni a. Mizoram Information Commission atangin Chief Information Commissioner John Neihlaia IPS (Rtd) leh Information Commissioner Mangjangam Touthang IIS (Rtd) te’n an hmanpui. CIC John Neihlaia chuan RTI Act dan tha tak chu mi thahnem ngaite’n harsa taka rei tak an beih hnua an sual chhuah a nih avangin ram siam that nan tangkai taka hman a pawimawh, a ti a. RTI Act tum bulpui ber chu India khua leh tuite tha tihchak, sawrkar lang tlang leh rin tlak tak siam bakah, hlemhletna um bo a ni tiin, SPIO kal khawmte chu mipuite tana thawk an nihna an chet dana tilang a, dikna, rinawmna, thahnemngaihna leh neitu nihna rilru pua RTI thil tum tihlawhtlingtu ni turin a chah a. RTI chhanna pek chhuah chungchangah tawngkam hman fuh loh vanga tum loh deuhva buaina thlen theih a nih avangin fimkhur leh uluk taka chhanna buatsaih leh dik taka chhan a pawimawh thu a sawi. Mizoram CIC chuan kum 2006 July thlaa MIC din a nih atangin September ni 11, 2024 thlengin Mizoramah RTI dilna 32,859 a lut tawh tih sawiin, chu’ng zinga 13,643 chu kum 2022 July thlaa online RTI kalpui a nih hnua online atanga lut a nih thu a sawi a. RTI chhannaa lungawi lo, thuneitu sang zawk Departmental Appellate Authority (DAA)-a zualko (first appeal) 497 chauh a awm thu sawiin, hei hian Mizoram SPIO-te’n mipui an tilungawi thawkhat tih a lantir tih a sawi a. DAA hma laknaa la lungawi zo lova MIC-a zualko leh (second appeal) 167 an awm thu sawi bawkin, MIC-a appeal lutte chu chin fel nghal zel niin, tun dinhmunah case pending a awm loh thu a sawi a. Zualko vawi hnihnaa insawi fiah tura MIC-in public authority an kohte chu an thu ngaihthlakna (hearing) hybrid mode-a kalpui a, a hmun ngeia kal emaw, online hmang emawa insawi fiah tura an duh zawk thlan theihna remchang an siam thin thu a sawi a. August 2023 atangin Village Council leh Local Council te chu public authority-ah puan niin, VCP/LCC te chu SPIO-ah ruat an ni a, khawtlanga hmasawnna hna thawh chungchangah VC/LC te chu RTI zawhna zawh theih reng an ni tawh tih a sawi bawk. Information Commissioner Mangjangam Touthang pawhin thu sawiin, mipui hriatna tipung a, hlemhletna veng a, thuneitute’n lang tlang taka thutlukna an siam theih nana puitu a nih avangin mipui rorelna ram (democracy) nihphung vawn himna atan RTI Act chu a pawimawh hle a ni, a ti a. RTI thil tum tihlawhtling turin zawhna dawnsawn thiam leh zawhna zawttute nena inlaichinna tha siam a, dinhmun inhriat thiampui tawn a pawimawh tih sawiin, RTI hnuaia thuneitu (public authority)-te chu mahni thawhna hmun theuhva a tha zawnga danglamna leh hmasawnna thlentu nih tum turin a chah a ni. He huna keynote address sawitu Lunglei District & Sessions Judge, DLSA Chairman Vanlalenmawia chuan RTI Act chu India Danpui hnuaia dikna chanvo (fundamental rights)-ah rin luh a nih thu sawiin, Delhi High Court-in kum 2023-a a rel angin he dan hmang hian ram dang mi (foreigner)-te pawhin an hriat duh an zawt thei tawh tih a sawi a. Court chuan inrelbawlna hran a neih avangin RTI zawhnate chhan remchang lo nia a hriat chu a chhang lo thei tih a sawi bawk. Lunglei Chief Judicial Magistrate, DLSA Secretary Lalthansiami Hnamte chuan hna thawhna hmuna mipat hmeichhiatna lam hawia zar buai leh chhaih nawmnahna laka hmeichhiate venhimna dan, “The Sexual Harrassment of Women at Workplace (Prevention, Prohibition and Prevention) Act, 2013” chungchang a zirtir a. MIC Secretary H. Dolianbuaia chuan Right To Information (RTI) Act, 2005 leh Mizoram RTI Rules 2010 chungchanga hriat tur pawimawh hrang hrang a zirtir bawk a. Zawhna leh chhanna leh sawihona hun hman a ni bawk. Legal awareness & training buatsaihah hian Lunglei Municipal Council (LMC)-a Chairman Lalzuithanga leh councillor-te, sawrkar office hrang hrang hotute, local council member-te, District MJA member-te, Sub-Headquarters YMA office bearer-te leh branch hrang hrang aiawhte an tel a ni.", "summary": "Mizoram Information Commission (MIC) leh Lunglei District Legal Services Authority (DLSA) te tang kawp buatsaihin nimin khan Convention Centre, Lungleiah dan pawimawh tak chi hnih zirhona, “Legal Awareness & Training on Right To Information Act 2005” hun hman a ni a. Mizoram Information Commission atangin CIC Neihlaia IPS (Rtd) leh Touthang IIS (Rtd) te'n an hmanpui. CIC chuan RTI Act dan tha tak chu ram siamthat nana hman a pawimawh a ti. RTI Act tum ber chu Insia khua leh tuite tha tihchak, sawrkar lang tlang leh hlemhletna um bo tiin a sawi. SPIO kalkhawmte chu RTI thil tum tihlawhtlingtu ni turin a chah. Mizoram CIC chuan kum 2006 July thlaa MIC din a nih atangin September ni 11, 2024 thlenhin Mizoramah RTI dilna 32,859 a lut tawh tih sawiin, chung zinga 13,643 chu kum 2022 July thlaa online a kalpui a nih thu a sawi. RTK chhannaa lungawi lo, thuneitu sang zawk DAA a zualko 497 chauh an awm thu sawiin hei hian Mizorama SPIO ten mipui an tilungawi thawkhat tih a lantir a ti. August 2023 atangin VC leh LC te chu public authority ah puan niin VCP/LCC te chu SPIO ah ruat an ni a, VC/LC te chu RTI chungchang zawhna zawh theih reng an nih tawh thu a sawi bawk. Information Commisioner pawhin thu sawiin RTI Act pawimawhzia sawiin RTI hnuaia thuneitute chu mahni thawhna hmun theuha hmasawnna thlentu ni turin a chah. Keynote adrress sawitu DLSA Chairman leh Secretary pawhin thu sawiin RTI Rules 2010 chungchang hriat tur pawimawh hrang hrang an zirtir a. Zawhna leh chhanna leh sawihona hun hman a ni bawk. He hunah hian LMC Chairman leh councillor te, sorkar office hrang hrang hotute, local council member te, District MJA member te, YMA branch aiawhte an tel." }, { "summarization_id": "1163", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9493", "file_name": "H-208-13/02/2025-khawtlang tana hnathawh", "original_text": "Mizorama Village Council leh Local Council inthlan chu a nawlpuiin zawh a lo ni ta a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan theih lohna hmun awm bawk mah se harsatna lian tham thleng hriat a ni lo.Inthlan dawnah khúa leh veng tinah vote hmu hnem ber nih duhin candidate-te an inzuar a, a hun a bichilh avangin campaign-na hun ṭha tlem deuh mah se khawtlang tana an thil tih tumte leh an hmalakna turte chu an tlangaupui hman a; mipui lam pawhin political party lam zawnga la loin mahni khúa leh veng tana ṭangkai thei ber tura an rinte an thlang chhuak ta.Inthlan inbuatsaihna lamah hri lêng avangin harsatna a awm ve neuh neuh a, vote chhiar zawh hmaa lockdown hnan vengte pawh a awm nawk a, inthlan zawh hnua Covid-19 thila in chhui zui ngaite pawh a awm bawk. Hetiang huama inthlan hi buatsaih a nih avangin harsatna thleng hrang hrangah hian thuneitu lamin mawh an lâk ngam a ngai ve ang a, inthlan kaihhnawiha hri a lo darh palha sum senso ngaia inenkawl zui ṭul an awm a nih pawhin thuneitu lamin an tumsak tur ni awm tak a ni.Tunah chuan veng leh khaw bil enkawl­tu tir mi thar ṭha tak tak thlan fel an ni tawh a, inthlan hmaa  an au hlate hre reng chungin khawtlang rawngbawl hna thawk se, political party tana thlan tlin ni loa khawtlang tana thlan an ni tih hre reng chungin hna thawk zui zel rawh se. Mizorama Village Council leh Local Council inthlan chu a nawlpuiin zawh a lo ni ta a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan theih lohna hmun awm bawk mah se harsatna lian tham thleng hriat a ni lo.Inthlan dawnah khúa leh veng tinah vote hmu hnem ber nih duhin candidate-te an inzuar a, a hun a bichilh avangin campaign-na hun ṭha tlem deuh mah se khawtlang tana an thil tih tumte leh an hmalakna turte chu an tlangaupui hman a; mipui lam pawhin political party lam zawnga la loin mahni khúa leh veng tana ṭangkai thei ber tura an rinte an thlang chhuak ta.Inthlan inbuatsaihna lamah hri lêng avangin harsatna a awm ve neuh neuh a, vote chhiar zawh hmaa lockdown hnan vengte pawh a awm nawk a, inthlan zawh hnua Covid-19 thila in chhui zui ngaite pawh a awm bawk. Hetiang huama inthlan hi buatsaih a nih avangin harsatna thleng hrang hrangah hian thuneitu lamin mawh an lâk ngam a ngai ve ang a, inthlan kaihhnawiha hri a lo darh palha sum senso ngaia inenkawl zui ṭul an awm a nih pawhin thuneitu lamin an tumsak tur ni awm tak a ni.Tunah chuan veng leh khaw bil enkawl­tu tir mi thar ṭha tak tak thlan fel an ni tawh a, inthlan hmaa  an au hlate hre reng chungin khawtlang rawngbawl hna thawk se, political party tana thlan tlin ni loa khawtlang tana thlan an ni tih hre reng chungin hna thawk zui zel rawh se. Mizorama Village Council leh Local Council inthlan chu a nawlpuiin zawh a lo ni ta a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan theih lohna hmun awm bawk mah se harsatna lian tham thleng hriat a ni lo. Inthlan dawnah khúa leh veng tinah vote hmu hnem ber nih duhin candidate-te an inzuar a, a hun a bichilh avangin campaign-na hun ṭha tlem deuh mah se khawtlang tana an thil tih tumte leh an hmalakna turte chu an tlangaupui hman a; mipui lam pawhin political party lam zawnga la loin mahni khúa leh veng tana ṭangkai thei ber tura an rinte an thlang chhuak ta. Inthlan inbuatsaihna lamah hri lêng avangin harsatna a awm ve neuh neuh a, vote chhiar zawh hmaa lockdown hnan vengte pawh a awm nawk a, inthlan zawh hnua Covid-19 thila in chhui zui ngaite pawh a awm bawk. Hetiang huama inthlan hi buatsaih a nih avangin harsatna thleng hrang hrangah hian thuneitu lamin mawh an lâk ngam a ngai ve ang a, inthlan kaihhnawiha hri a lo darh palha sum senso ngaia inenkawl zui ṭul an awm a nih pawhin thuneitu lamin an tumsak tur ni awm tak a ni. Tunah chuan veng leh khaw bil enkawl­tu tir mi thar ṭha tak tak thlan fel an ni tawh a, inthlan hmaa  an au hlate hre reng chungin khawtlang rawngbawl hna thawk se, political party tana thlan tlin ni loa khawtlang tana thlan an ni tih hre reng chungin hna thawk zui zel rawh se.", "summary": "31st August,2020 Covid-19 hri leng avangin inthlan theih lohna hmun awm mah se Mizorama Village Council leh Local Council inthlan chu a nawlpuiin zawh a ni ta. Inthlan dawnah khua leh veng tinah vote hmu hnem ber nih duhin candidate-te an inzuar a,campaign-na hun nei tlem hle mah se khawtlang tana an thil tih tumte leh an hmalak tum dante chu an tlangaupui hman.Mipuite pawhin khua leh veng tana ṭangkai thei ber tura an rinte an thlang chhuak bawk.Thlan tlinte pawhin inthlan hmaa an au hla hre chungin,political party tana thlan ni loin khawtlang tana thlan an ni tih hre chungin hna thawk zel rawh se. Inthlan buatsaihah hian hri avangin vote chhiar zawh hmaa lockdown hnan vengte awmin,inthlan zawh hnua Covid-19 thila in chhui zui ngaite an awm nawk bawk.Hetiang huama inthlanna neih a nih avang hian thuneitu lamin a mawh an lak ngam a ngai ve ang." }, { "summarization_id": "1164", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1441", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan December 2019 aṭang khan kalphung tharin Mizoram State Lottery a kalpui ṭan a; Institutional Finance and State Lottery (IFSL) hotute sawi danin kalphung thara kalpui a nih hnu hian cheng vaibelchhe 45 vela hlâwk zawk an inbeisei thu an sawi.State lotterry kalphung hi Mizo­ram mipui tam zawk hi chuan kan hrethiam chiah lo a, lehkhathiam kan tih zingah pawh a ngaihna hre vak lo tam tak a awm theih ang. A department-a thawktute leh he lama bengvar fal lo tan chuan hriatthiam loh theih tak a ni. Chutihlaiin politics-a thu inchuh awm ve rengna a ni hian lotterry-a sum che vel tamzia chu a tichiang mai awm e.Finfiahna tak awm thei si lo hian lottery kalpuitu tur thlan danah hian sawi neuh neuh a awm reng a, kan sorkar hotu lute hian duhsak zawng an neia inpuh tawnna lian tak a awm ṭhin. A sum che vel a ṭha­hnem tham si a, tute tan pawh thlemna a lian ang tih a rin theih a, politician-te leh sorkar thuneitu lam pawh an fimkhur a ṭulna hun leh hmun a ni ang.Hetihlai hian lottery hi thiam taka kalpui chuan thawh chhuah sawi tham nei lo Mizoram tana sum thawh chhuahna hnar ṭha tak a tling a, tuna hlawk zawka kalpui tura ruahmanna awm pawh hi thil lawmawm tak a ni. Mizoram State Lottery kalphung thar hi tluang takin kal se, sum leh pai lakluhna nei chau tak Mizoram state tan sum ṭhahnem tak luhna hnar lo ni zel rawh se. Mizoram sorkar chuan December 2019 aṭang khan kalphung tharin Mizoram State Lottery a kalpui ṭan a; Institutional Finance and State Lottery (IFSL) hotute sawi danin kalphung thara kalpui a nih hnu hian cheng vaibelchhe 45 vela hlâwk zawk an inbeisei thu an sawi.State lotterry kalphung hi Mizo­ram mipui tam zawk hi chuan kan hrethiam chiah lo a, lehkhathiam kan tih zingah pawh a ngaihna hre vak lo tam tak a awm theih ang. A department-a thawktute leh he lama bengvar fal lo tan chuan hriatthiam loh theih tak a ni. Chutihlaiin politics-a thu inchuh awm ve rengna a ni hian lotterry-a sum che vel tamzia chu a tichiang mai awm e.Finfiahna tak awm thei si lo hian lottery kalpuitu tur thlan danah hian sawi neuh neuh a awm reng a, kan sorkar hotu lute hian duhsak zawng an neia inpuh tawnna lian tak a awm ṭhin. A sum che vel a ṭha­hnem tham si a, tute tan pawh thlemna a lian ang tih a rin theih a, politician-te leh sorkar thuneitu lam pawh an fimkhur a ṭulna hun leh hmun a ni ang.Hetihlai hian lottery hi thiam taka kalpui chuan thawh chhuah sawi tham nei lo Mizoram tana sum thawh chhuahna hnar ṭha tak a tling a, tuna hlawk zawka kalpui tura ruahmanna awm pawh hi thil lawmawm tak a ni. Mizoram State Lottery kalphung thar hi tluang takin kal se, sum leh pai lakluhna nei chau tak Mizoram state tan sum ṭhahnem tak luhna hnar lo ni zel rawh se. Mizoram sorkar chuan December 2019 aṭang khan kalphung tharin Mizoram State Lottery a kalpui ṭan a; Institutional Finance and State Lottery (IFSL) hotute sawi danin kalphung thara kalpui a nih hnu hian cheng vaibelchhe 45 vela hlâwk zawk an inbeisei thu an sawi. State lotterry kalphung hi Mizo­ram mipui tam zawk hi chuan kan hrethiam chiah lo a, lehkhathiam kan tih zingah pawh a ngaihna hre vak lo tam tak a awm theih ang. A department-a thawktute leh he lama bengvar fal lo tan chuan hriatthiam loh theih tak a ni. Chutihlaiin politics-a thu inchuh awm ve rengna a ni hian lotterry-a sum che vel tamzia chu a tichiang mai awm e. Finfiahna tak awm thei si lo hian lottery kalpuitu tur thlan danah hian sawi neuh neuh a awm reng a, kan sorkar hotu lute hian duhsak zawng an neia inpuh tawnna lian tak a awm ṭhin. A sum che vel a ṭha­hnem tham si a, tute tan pawh thlemna a lian ang tih a rin theih a, politician-te leh sorkar thuneitu lam pawh an fimkhur a ṭulna hun leh hmun a ni ang. Hetihlai hian lottery hi thiam taka kalpui chuan thawh chhuah sawi tham nei lo Mizoram tana sum thawh chhuahna hnar ṭha tak a tling a, tuna hlawk zawka kalpui tura ruahmanna awm pawh hi thil lawmawm tak a ni. Mizoram State Lottery kalphung thar hi tluang takin kal se, sum leh pai lakluhna nei chau tak Mizoram state tan sum ṭhahnem tak luhna hnar lo ni zel rawh se.", "summary": "Mizoram sorkar chuan December 2019 aṭang khan kalphung tharin Mizoram State Lottery a kalpui ṭan a; IFSL hotute sawi danin kalphung thara kalpui a nih hnu hian cheng vaibelchhe 45 vela hlâwk zawk an inbeisei thu an sawi. He kalphung hi mipui tam zawkin kan hrethiam chiah lo a, lehkhathuam zingah pawh a ngaihna hre lo an tam. Politics-a thu inchuh awm ve rengna a ni hian lottery-a sum che vel tamzia chu a tichiang mai awm e. A sum che vel a ṭhahnem si a, tute tan pawh thlemna a lian ang tih a rin theih a, fimkhur a tul a ni. Hetihlai hian thiam taka kalpui a nih chuan Mizoram tans sum thawh chhuahna hnar tha tak a tling. Tuna hlawk zawka kalpui tura ruahmanna a awm pawh hi a lawmawm. Mizoram State Lottery kalphung hi tluang takin kal se, Mizoram tan sum lakluhna tha lak lo ni zel rawh se." }, { "summarization_id": "1165", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Hmun hrang hrangah VC by-election neih zawh a ni Niminpiah a Mizoram District hrang hrang 8-a Village Council 14-a by-election neih chu tluang taka zawhfel a ni.. Mizoram District hrang hranga Village Council by-election neih ah hian Aizawl District-ah chuan Sihphir Venghlun Village Council-a Seat ruak pakhat hnawhkhat turin by-election neih a ni a, ZPM Candidate S. Lalnunpuia chuan vote 757 hmuin thlantlin a ni a, a khingpui MNF Candidate K. Lalthantluanga chuan vote 639 a hmu bawk a ni. Lunglei District-ah chuan Bunghmun West Village Council-ah General Seat ruak pakhat hnawhkhat turin by-election neih a ni a, Independent Candidate ZD. Lalbiaknunga chuan Vote 272 hmuin thlantlin a ni a, Candidate dang awmchhun H. Lalrawngbawla (ZPM) chuan Vote 229 a hmu a ni. Champhai District-ah chuan Village Council pali-ah by-election hi neih niin Seat 5 awmna Ngur Village Council-ah Hrangsaipuia Sailo (MNF), Lalthansanga (MNF), Lalrammawia (ZPM), Langsuanpauva (ZPM) leh Reserved Seat-ah Dimlangi (MNF) te thlantlin an ni a, Seat ruak pakhat awmna Leisenzo Village Council-ah ZPM candidate K. Kapliana chu thlantlin niin Vote 199 a hmu a, he inthlan chuhtu dang Ningdotingi chuan Vote 153 a hmu a ni. New Champhai Village Council-ah INC Candidate Zothantluangi chu thlantlin niin Vote 315 a hmu a, Vanlalvuana Rokhum (ZPM) chuan Vote 252 a hmu a ni. Hmeichhe tana Seat hauh saka Seat ruak awmna Khuangthing VC-ah chuan ZPM Candidate Thahmingthangi chu chuhtu awm lovin tlingah puan a ni tawh bawk a ni. Mamit District-ah Damparengpui-I Village Council-ah Seat ruak pakhat awmin MNF Candidate MS. Liana chu thlantlin a ni a. MS. Liana hian Vote 385 hmuin ZPM Candidate Oti Kumar chuan Vote 264 a hmuh bakah INC Candidate Lalengmawia chuan Vote 155 a hmu bawk. Kolasib District-a Kolasib Saidan VC-ah MNF Candidate C. Rothangi chuan Vote 207 hmuin thlantlin a ni a, he inthlan chuhtu dang Malsawmkima (ZPM) chuan Vote 201 a hmu a. Nisapui VC-ah chuan MNF Candidate Zodinpuia chu chuhtu awm lovin tling ah puan a ni bawk. Khawzawl District-a Chawngtlai VC-ah Seat 5 awmin Candidate te chuhtu awm lova tling ah puan an ni a, heng te hi ZPM atangin Lalnunsanga, HC. Lalrinenga leh Reserved Seat-ah Biakremmawii bakah INC atangin Lalhmutluanga leh MNF atangin PC. Sangzawna te an ni a. Seat ruak pakhat awmna Khawzawl Dinthar VC-ah ZPM Candidate Lalhmingsanga chuan Vote 213 hmuin thlantlin a ni a, MNF Candidate R. Rohmingliana chuan Vote 212 hmuin INC Candidate K. Lawmthanga chuan Vote 128 a hmu bawk. Hnahthial South-II VC by-election neih ah ZPM Candidate V. Lalduhawma chuan Vote 294 hmuin thlantlin a ni bawk.", "summary": "Hmun hrang hrangah VC by-election neih zawh a ni Mizoram District hrang hrang 8-a VC 14 a by-election neih chu tluang taka zawhfel a ni. By election neihah hian Aizawl District-ah chuan Seat ruak pakhat hnawhkhat turin by-election neih a ni a, ZPM Candidate chu vote 757 hmuin thlan tlin a ni. Lunglei-ah chuan Bunghmun West Village Council-ah Seat ruak pakhat awmin Independent Candidate ZD.Lalbiaknunga chu vote 272 hmuin thlan tlin a ni. Champhaiah chuan VC 4-ah neih niin Seat 5 awmna Ngur VC-ah MNF -3 leh ZPM -2, Seat ruak pakhat awmna Leisenzo VC-ah ZPM a tling. New Champhai VC-ah INC a tling a, hmeichhe tana seat ruak awmna Khuangthing VC-ah ZPM a tling. Mamit-ah Damparengpui-1 VC-ah Seat ruak pakhat awmin MNF thlantlin a ni. Kolasib District-a Saidan VC-ah MNF tlingin Khawzawl District-a Chawngtlai VC-ah Seat 5 awmin Candidate te chuhtu awm lova tlina puan an ni. Hnahthial South 11 VC by-election neih ah ZPM chu a tling bawk." }, { "summarization_id": "1166", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8467", "file_name": "H-181-11/02/2025-hnathawka inhlawhna remchang", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 avanga hmasawnna hna­thawh hun eng emaw chen a chawlhsan hnuah tun hnaiah hna a thawk chho ṭan leh mek a, an hnathawh kalpui mek leh thawh tura ruahmannate hi thil sak (construction) lam hawi a tam hle.Mizoramah hian 'hmasawnna' tia kan sawi hian a taka lang chhuak thei thil hi kan sawi deuh ṭhin a, chutiangah chuan hmasawnna ruhrel (infra­structure) din hi kan sawi zin pawl tak a ni. Congress-in sorkarna vawn fung an chelh kum 10 chhung khan hmasawnna ruhrel hi ṭhahnem tak an buatsaih hman a, hmachhawp an neih leh hmalakna bul an ṭan tawh tuna sorkar tharin a chhunzawm zel pawh eng emawzat a awm. MNF kaihhruai sorkar thar a piang a, hmasawnna an hriatthiam dan hi a taka lang chhuak chi a saka sak lam an buaipui chho leh nasa hle.He ram hian infrastructure ṭha hi a mamawh lo a ni lo a; nimahsela kan thil atchilh leh kan intehna hi a taka thil sak (construction) lam zel a nih chuan mipui tam ber kuthnathawktu lam hian hmasawn an la hlat dawn hle tih a lang. Tun hnaiah hetiang infrastructure lam thil kalpui a nih reng rengin ruling party mite hamṭhatna emaw, a changtu minister-in eng tin emawa (in-direct) hlawkna a tel turin kalpui a ni deuh zel.Kan ram dinhmun hi thlir ila, building siam belh zel lam zawnga hmasawntir aia tih tur pawimawh zawk hi ṭhahnem tak a awm a, a saka saka contract inpekna remchang ang zawng zela hmasawnna hi kan teh a nih chuan state hmasawn kan ni ngai lo ang tih a hlauhawm hle. Sorkar hi Covid-19 avangin rei tak chu a han ip ve deuh a, tun hnaiah a nihna rawn lang chhuakin a hmachhawp hrang hrang a puante pawh tute emaw tana contract leh a tuihang hawp theihna remchang lam hawi a ni deuh zel.Heng thilte hi ramin a mamawh a ni lo a; nimahsela mipui nawlpui tana hamṭhatna ni phak si lo, khawi laiah emaw langsar taka thil hnutchhiah a, 'Hei hi kan sorkar laia kan sak' tih theih tur lamah kan kal na ta lutuk a. Party worker leh minister-te lamhnai tana hnathawka inhlawhna remchang hi kan zawng ta lutuk deuh niin a lang a, a pawi hle.Heng thilte hi kan kalpui a nih pawhin mipui nawlpui tana hmasawnna tur lam hi kalpui tam ni se mipui tan a ngaihthlak a nuam deuh tur a ni a, tunah erawh chuan mipui nawlpui thleng phak hmalakna sawi tur a la awm meuh lo. Mizoram sorkar chuan Covid-19 avanga hmasawnna hna­thawh hun eng emaw chen a chawlhsan hnuah tun hnaiah hna a thawk chho ṭan leh mek a, an hnathawh kalpui mek leh thawh tura ruahmannate hi thil sak (construction) lam hawi a tam hle.Mizoramah hian 'hmasawnna' tia kan sawi hian a taka lang chhuak thei thil hi kan sawi deuh ṭhin a, chutiangah chuan hmasawnna ruhrel (infra­structure) din hi kan sawi zin pawl tak a ni. Congress-in sorkarna vawn fung an chelh kum 10 chhung khan hmasawnna ruhrel hi ṭhahnem tak an buatsaih hman a, hmachhawp an neih leh hmalakna bul an ṭan tawh tuna sorkar tharin a chhunzawm zel pawh eng emawzat a awm. MNF kaihhruai sorkar thar a piang a, hmasawnna an hriatthiam dan hi a taka lang chhuak chi a saka sak lam an buaipui chho leh nasa hle.He ram hian infrastructure ṭha hi a mamawh lo a ni lo a; nimahsela kan thil atchilh leh kan intehna hi a taka thil sak (construction) lam zel a nih chuan mipui tam ber kuthnathawktu lam hian hmasawn an la hlat dawn hle tih a lang. Tun hnaiah hetiang infrastructure lam thil kalpui a nih reng rengin ruling party mite hamṭhatna emaw, a changtu minister-in eng tin emawa (in-direct) hlawkna a tel turin kalpui a ni deuh zel.Kan ram dinhmun hi thlir ila, building siam belh zel lam zawnga hmasawntir aia tih tur pawimawh zawk hi ṭhahnem tak a awm a, a saka saka contract inpekna remchang ang zawng zela hmasawnna hi kan teh a nih chuan state hmasawn kan ni ngai lo ang tih a hlauhawm hle. Sorkar hi Covid-19 avangin rei tak chu a han ip ve deuh a, tun hnaiah a nihna rawn lang chhuakin a hmachhawp hrang hrang a puante pawh tute emaw tana contract leh a tuihang hawp theihna remchang lam hawi a ni deuh zel.Heng thilte hi ramin a mamawh a ni lo a; nimahsela mipui nawlpui tana hamṭhatna ni phak si lo, khawi laiah emaw langsar taka thil hnutchhiah a, 'Hei hi kan sorkar laia kan sak' tih theih tur lamah kan kal na ta lutuk a. Party worker leh minister-te lamhnai tana hnathawka inhlawhna remchang hi kan zawng ta lutuk deuh niin a lang a, a pawi hle.Heng thilte hi kan kalpui a nih pawhin mipui nawlpui tana hmasawnna tur lam hi kalpui tam ni se mipui tan a ngaihthlak a nuam deuh tur a ni a, tunah erawh chuan mipui nawlpui thleng phak hmalakna sawi tur a la awm meuh lo. Mizoram sorkar chuan Covid-19 avanga hmasawnna hna­thawh hun eng emaw chen a chawlhsan hnuah tun hnaiah hna a thawk chho ṭan leh mek a, an hnathawh kalpui mek leh thawh tura ruahmannate hi thil sak (construction) lam hawi a tam hle. Mizoramah hian 'hmasawnna' tia kan sawi hian a taka lang chhuak thei thil hi kan sawi deuh ṭhin a, chutiangah chuan hmasawnna ruhrel (infra­structure) din hi kan sawi zin pawl tak a ni. Congress-in sorkarna vawn fung an chelh kum 10 chhung khan hmasawnna ruhrel hi ṭhahnem tak an buatsaih hman a, hmachhawp an neih leh hmalakna bul an ṭan tawh tuna sorkar tharin a chhunzawm zel pawh eng emawzat a awm. MNF kaihhruai sorkar thar a piang a, hmasawnna an hriatthiam dan hi a taka lang chhuak chi a saka sak lam an buaipui chho leh nasa hle. He ram hian infrastructure ṭha hi a mamawh lo a ni lo a; nimahsela kan thil atchilh leh kan intehna hi a taka thil sak (construction) lam zel a nih chuan mipui tam ber kuthnathawktu lam hian hmasawn an la hlat dawn hle tih a lang. Tun hnaiah hetiang infrastructure lam thil kalpui a nih reng rengin ruling party mite hamṭhatna emaw, a changtu minister-in eng tin emawa (in-direct) hlawkna a tel turin kalpui a ni deuh zel. Kan ram dinhmun hi thlir ila, building siam belh zel lam zawnga hmasawntir aia tih tur pawimawh zawk hi ṭhahnem tak a awm a, a saka saka contract inpekna remchang ang zawng zela hmasawnna hi kan teh a nih chuan state hmasawn kan ni ngai lo ang tih a hlauhawm hle. Sorkar hi Covid-19 avangin rei tak chu a han ip ve deuh a, tun hnaiah a nihna rawn lang chhuakin a hmachhawp hrang hrang a puante pawh tute emaw tana contract leh a tuihang hawp theihna remchang lam hawi a ni deuh zel. Heng thilte hi ramin a mamawh a ni lo a; nimahsela mipui nawlpui tana hamṭhatna ni phak si lo, khawi laiah emaw langsar taka thil hnutchhiah a, 'Hei hi kan sorkar laia kan sak' tih theih tur lamah kan kal na ta lutuk a. Party worker leh minister-te lamhnai tana hnathawka inhlawhna remchang hi kan zawng ta lutuk deuh niin a lang a, a pawi hle. Heng thilte hi kan kalpui a nih pawhin mipui nawlpui tana hmasawnna tur lam hi kalpui tam ni se mipui tan a ngaihthlak a nuam deuh tur a ni a, tunah erawh chuan mipui nawlpui thleng phak hmalakna sawi tur a la awm meuh lo.", "summary": "27th July,2020 Mizoram sawrkar chuan Covid-19 avanga hmasawnna hnathawh a ṭhuanawp hnuah thil sak (construction) lam hnathawh an kalpui chho leh ṭan.Congress-in kum 10 chhunga sawrkarna vawn fung an chelh lai khan thil sak lamah hma lain,MNF kaihhruai sawrkar pawhin an hnung rawn zuiin,a saka sak chi an buaipui leh a.Mizoram ṭhaṭpuina tur a nih leh nih loh erawh ngaihtuah ngun a ngai hle. Mizoram hian infrastructure ṭha a mamawh lo a ni lo a;chutihrualin,a taka thil sak(construction) lam a nih zel chuan mipui eizawnna tam ber kuthnathawktute hian hmasawn an hlat hle ang.Infrastructure lam kalpui a nih hian ruling party mite emaw a changtu ministerin engtin emawa hamṭhaṭna a têl turin kalpui a ni deuh zel a.Mipui tana hamṭhaṭna ni phak si lo hmasawnna thilah hian kan kal na lutuk a,a pawi hle." }, { "summarization_id": "1167", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25367", "file_name": "F_Mizo_Sum_2_28/1/25", "original_text": "July 6 hi Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) din champha a ni a, kum tinin sorkar chawlhah (holiday) puan a ni ṭhin. Kumina MHIP Day pawh Mizoram hmun hrang hrangah lawm a ni.MHIP Day hi tun hma deuh chuan sorkar chawlhah puan a ni ngai lo a, chuti chung chuan MHIP member-te chuan ṭha takin an lawm ṭhin. Tlem lai deuh aṭang khan sor­kar chawlhah puan a ni ta a, hei hian sawi a hlawh hle a, chutihlaiin tidanglam ngam an awm awm ta lo a ang ber.MHIP hi pawl zahawm tak a ni a, Mizo hmeichhia zawng zawng huap pawl a ni. Chutihlaiin nuho pawl anga sawi theih a nih chhan chu hmeichhe naupang an tel ngai lo a, nula pawh an tel meuh lo. Mizo zawng zawng huap pawl ni lem lo, hmeichhiaah pawh kum tam deuh chinte chiah telna pawl a ni a, an din champha phaka a state pumin chawlh lo puan ziah hi chu ennawn ngam ni se a ṭha khawp mai.Chutihlaiin MHIP member bikten he ni hi an lawm theihna atan restricted holiday-ah puan ni ta mai se, a pawla tel ve lote leh tel ve thei ngai reng reng lote pawh huapa hnathawh chawlh ni atana hman hi chu a inhmeh chiah lo.State hrang hrang chawlh neih dan enin Mizoram hi chawlh ngah pawl tak kan ni sa tawh a, MHIP Day-a a state puma chawlh puan hi chu ennawn leh theih ni se. MHIP lam pawhin huatah la loin zau taka thil thlir chungin, Mizoram state pum tana ṭha ber tur ngaihtuah ni se a lawmawm hle ang. July 6 hi Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) din champha a ni a, kum tinin sorkar chawlhah (holiday) puan a ni ṭhin. Kumina MHIP Day pawh Mizoram hmun hrang hrangah lawm a ni.MHIP Day hi tun hma deuh chuan sorkar chawlhah puan a ni ngai lo a, chuti chung chuan MHIP member-te chuan ṭha takin an lawm ṭhin. Tlem lai deuh aṭang khan sor­kar chawlhah puan a ni ta a, hei hian sawi a hlawh hle a, chutihlaiin tidanglam ngam an awm awm ta lo a ang ber.MHIP hi pawl zahawm tak a ni a, Mizo hmeichhia zawng zawng huap pawl a ni. Chutihlaiin nuho pawl anga sawi theih a nih chhan chu hmeichhe naupang an tel ngai lo a, nula pawh an tel meuh lo. Mizo zawng zawng huap pawl ni lem lo, hmeichhiaah pawh kum tam deuh chinte chiah telna pawl a ni a, an din champha phaka a state pumin chawlh lo puan ziah hi chu ennawn ngam ni se a ṭha khawp mai.Chutihlaiin MHIP member bikten he ni hi an lawm theihna atan restricted holiday-ah puan ni ta mai se, a pawla tel ve lote leh tel ve thei ngai reng reng lote pawh huapa hnathawh chawlh ni atana hman hi chu a inhmeh chiah lo.State hrang hrang chawlh neih dan enin Mizoram hi chawlh ngah pawl tak kan ni sa tawh a, MHIP Day-a a state puma chawlh puan hi chu ennawn leh theih ni se. MHIP lam pawhin huatah la loin zau taka thil thlir chungin, Mizoram state pum tana ṭha ber tur ngaihtuah ni se a lawmawm hle ang. July 6 hi Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) din champha a ni a, kum tinin sorkar chawlhah (holiday) puan a ni ṭhin. Kumina MHIP Day pawh Mizoram hmun hrang hrangah lawm a ni. MHIP Day hi tun hma deuh chuan sorkar chawlhah puan a ni ngai lo a, chuti chung chuan MHIP member-te chuan ṭha takin an lawm ṭhin. Tlem lai deuh aṭang khan sor­kar chawlhah puan a ni ta a, hei hian sawi a hlawh hle a, chutihlaiin tidanglam ngam an awm awm ta lo a ang ber. MHIP hi pawl zahawm tak a ni a, Mizo hmeichhia zawng zawng huap pawl a ni. Chutihlaiin nuho pawl anga sawi theih a nih chhan chu hmeichhe naupang an tel ngai lo a, nula pawh an tel meuh lo. Mizo zawng zawng huap pawl ni lem lo, hmeichhiaah pawh kum tam deuh chinte chiah telna pawl a ni a, an din champha phaka a state pumin chawlh lo puan ziah hi chu ennawn ngam ni se a ṭha khawp mai. Chutihlaiin MHIP member bikten he ni hi an lawm theihna atan restricted holiday-ah puan ni ta mai se, a pawla tel ve lote leh tel ve thei ngai reng reng lote pawh huapa hnathawh chawlh ni atana hman hi chu a inhmeh chiah lo. State hrang hrang chawlh neih dan enin Mizoram hi chawlh ngah pawl tak kan ni sa tawh a, MHIP Day-a a state puma chawlh puan hi chu ennawn leh theih ni se. MHIP lam pawhin huatah la loin zau taka thil thlir chungin, Mizoram state pum tana ṭha ber tur ngaihtuah ni se a lawmawm hle ang.", "summary": "hi Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl(MHIP) din champha niin tun hma chuan sorkar chawlhah puan a ni ngailo a,tlem lai deuh atang khan Sorkar chawlhah puan a ni ta a ni.MHIP hi pawl zahawm tak a ni a, Mizo hmeichhia zawng zawng huap pawl a nih rualin hmeichhe naupang leh nula an tel meuhlo a,Mizo zawng zawng huap pawl ni lemlo din champha phaka state pumin chawlh lo puan ziah hi a inhmeh chiahlo a,Mizoram hi chawlh ngah pawl tak state kan ni a,MHIP Day-a a state puma chawlh puan hi chu ennawn leh theih ni se,chutihlaiin MHIP member bikten he ni hi an lawm theihna atan restricted holiday-ah puan ni ta mai se.MHIP lam pawhin huatah la loin zau taka thil thlir chungin,Mizoram state pum tana ṭha ber tur ngaihtuah ni se a lawmawm hle ang." }, { "summarization_id": "1168", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5852", "file_name": "SMizo_52_10-02", "original_text": "ZPM-in min rawk zawngin hma an la - MNF GS Mizoram NewsZPM-in min rawk zawngin hma an la - MNF GS admin 30-Sep-2024 05:06 PM MNF General Secretary Zodinpuia chua engmah ram leh mipui tana a tha zawng min hlui loa, ram mipui min rawk zawng leh nekchep zawng hlirin hma min la lakpui char charah ZPM kaihhruai sorkar a puh. Zodinpuia hian ni 28.9.2024 (Zirtawpni) khan an party office-ah thu sawiin, 'Kan sawrkar neih mek thla 10 hmel hmu mek hian, engmah ram leh mipui tan a thazawngin min la hlui lova, ram mipui min rawk zawng leh nekchep zawng hlirin hma min la lakpui char char a ni. Oil man a tihsan avang leh kawngchhia a hlamchhiah rei avangin thil engkim a to chho mawlh mawlh a, mipui nitin mamawh dap kawngah mi tamtak kan tangkhang chho mek a, kan harsatna tawh mek hi, a naimai lo,' a ti. Buhfai man, card var hmang tana tihto a nih dawn avangin chhungkaw sing chuangin an lakna thin pangngai aiin a leta toin an la tawh dawn tih sawiin MNF GS chuan, 'Kan buhfai lak quality lahin chhiat lam a pan zel. Heti taka mipui min rawk lai hian, an duhsak zawng buhfai an supply tir avangin, a chhang hniam zawk an hnawl avanga sum hloh chu nuai za tam a ni dawn thung lawi si a ni. Thlai thar an leina tura mipui society dinna tura a dintute senso chu nuai 45 a tling chho hial a, lei sak an nih dan tur an puanzar erawhin kut thathawktute beng a tithlep nasa hle,' tiin kuthnathawktute 7th pay pek an intiam chu a tak thleng loin, crop insuarance an sawihmuh pawh tun hi a taka sawhtling tam nei chhungkaw 2,000 chuang hnena thlen tir hun niin a sawi.", "summary": "MNF General Secretary chuan an party office-ah thusawiin kan sorkar neih mek ZPM hian thla 10 chhung min hruai tawh na ah hian engmah ram leh mipui tan a thazawngin min la hlui lova, mipui te rawk leh nekchep zawng hlirin hma an la char char ati. Oil leh bufai man an tito a, kan buhfai quality pawh a chhe tulh tulh a, kawng a chhiat avang in thil man a to chho zel a, kuthnathawktu te 7th pay pek an intiam chu a tak ala thlen loh bak ah, crop insurance an sawihmuh pawh tun hi a tak a thlentir hun tak niin a sawi a. ZPM sorkar chu an thusawi ah an ding lo hle ani ati." }, { "summarization_id": "1169", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130314", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_4/2/25", "original_text": "Sorkar laipuiin Pradhan Mantri Awas Yojana (PMAY) hnuaia India rama in nei lote tana in a sak sak dan tur, Housing For All a kalpui mek chu MNF lam chuan ṭha taka vil reng an tum thu an sawi. He ruahmanna ṭha tak hi party-a inthlêm luhna hmanruaa hman an phal lo a, ruling party mi leh sa induhsakna tur a nih loh thu an sawi.Mizorama eptu party lian berin sorkar thil kalpui tura aw an chhuah hi a ṭha hle mai a, sorkar pawhin he ruahmanna ṭha tak hi a nihna angin an kalpui theih a beiseiawm. Sorkar laipuiaṭanga ruahmanna lo kalte leh state sorkarin hamṭhatna a siam vete hi ruling party mi leh sa induhsakna atan an hmang ṭhin hi a pawi a, hei hi Mizoram ṭhanmawhbawk a ni.Tuna Housing For All hi dik taka kalpui a nih chuan Mizorama mirethei zawkin a hlawkna an tel dawn a, mirethei tam tak awm zinga ruling party lam chiah duhsak an nih chuan a kalphung hi a dik dawn lo a ni. Hemi kawngah hian eptu lamin an tih tur an tih a ngai a, sorkar thiltih a nih vang hrim hrima dodal tum loin, sorkar khalh ngil turin rilru pu se a ṭha khawp mai.Housing For All-ah kher ni lo, thil pawimawh dangah pawh tun aiin eptu lam hian aw chhuah ngun deuh se, ngun zawkin lo inzir peih se, sorkar pawh a fimkhur sawt ang. Eptu lam an chak loh a, ngawih an chuh a, sorkar thil tih an thlir mai mai a nih chuan an hna an thawk ṭha lo tihna a ni a, ramin hma a sawn dawn chuan ruling party ṭha tak neih bakah opposition party neih ṭhat hi a ṭul tel reng a ni. Sorkar laipuiin Pradhan Mantri Awas Yojana (PMAY) hnuaia India rama in nei lote tana in a sak sak dan tur, Housing For All a kalpui mek chu MNF lam chuan ṭha taka vil reng an tum thu an sawi. He ruahmanna ṭha tak hi party-a inthlêm luhna hmanruaa hman an phal lo a, ruling party mi leh sa induhsakna tur a nih loh thu an sawi.Mizorama eptu party lian berin sorkar thil kalpui tura aw an chhuah hi a ṭha hle mai a, sorkar pawhin he ruahmanna ṭha tak hi a nihna angin an kalpui theih a beiseiawm. Sorkar laipuiaṭanga ruahmanna lo kalte leh state sorkarin hamṭhatna a siam vete hi ruling party mi leh sa induhsakna atan an hmang ṭhin hi a pawi a, hei hi Mizoram ṭhanmawhbawk a ni.Tuna Housing For All hi dik taka kalpui a nih chuan Mizorama mirethei zawkin a hlawkna an tel dawn a, mirethei tam tak awm zinga ruling party lam chiah duhsak an nih chuan a kalphung hi a dik dawn lo a ni. Hemi kawngah hian eptu lamin an tih tur an tih a ngai a, sorkar thiltih a nih vang hrim hrima dodal tum loin, sorkar khalh ngil turin rilru pu se a ṭha khawp mai.Housing For All-ah kher ni lo, thil pawimawh dangah pawh tun aiin eptu lam hian aw chhuah ngun deuh se, ngun zawkin lo inzir peih se, sorkar pawh a fimkhur sawt ang. Eptu lam an chak loh a, ngawih an chuh a, sorkar thil tih an thlir mai mai a nih chuan an hna an thawk ṭha lo tihna a ni a, ramin hma a sawn dawn chuan ruling party ṭha tak neih bakah opposition party neih ṭhat hi a ṭul tel reng a ni.", "summary": "Sorkar laipuiin Pradhan Mantri Awas Yojana(PMAY) hnuaia India rama in nei lote tana in a sak sak dan tur, Housing For All a kalpui mek chu MNF lam chuan party-a inthlêm luhna hmanruaa hman an phal lo a, ruling party mi leh sa induhsakna tur a nihloh sawiin ṭha taka vil reng an tum. Sorkar laipui aṭanga ruahmanna leh hamṭhatna lo kalte hi ruling party mi leh sa induhsakna atan an hmang ṭhin hi Mizoram ṭhanmawhbawk a ni. Tuna Housing For All hi dik taka kalpui a nih chuan Mizorama mirethei zawkin a hlawkna an tel dawn a, hemi kawngah hian eptu lam hian Sorkar thiltih a nih vang hrim hrima dodal tumloin, sorkar khalh ngil tumna rilru puin ngun zawkin lo inzir peih se, sorkar pawh a fimkhur sawt ang. Eptu lam an chakloh a, ngawih an chuh a, sorkar thil tih an thlir mai mai a nih chuan an hna an thawk ṭhalo tihna a ni a, ramin hma a sawn dawn chuan ruling party ṭha tak neih bakah opposition party neih ṭhat hi a ṭul tel reng a ni." }, { "summarization_id": "1170", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4119", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_9/2/25", "original_text": "Khawvelin a buaipui Coronavirus chu ram 100 chuangah darh tawhin mi nuai khat aia tamin an vei tawh a, thih pui pawh mi 4,000 an hnaih ta hle. Mizoram sorkar pawhin theihtawp chhuahin Coronavirus laka kan fihlim theihna turin ruahmanna hrang hrang a siam.Hetihlai hian khawvelin mak a tih em em mai chu Myanmar-in Coro­navirus kai an la nei miah lo anga lang hi a ni a, mi tam ber chuan an thup niin an ngai hial a ni. China nen mel 1,000 chuang ramri an inṭawm a, mihring an inkal pawh reng a, an insumdawn tawn reng bawk a; ram hla tak tak aṭanga China-a khual zin kal chhunte pawhin an vei theih, Myanmar-a mi pakhat pawhin an la vei ve lo hian khawvel huap media hrang hrangah sawi a hlawh hle. Time magazine tarlan dan chuan February 20 khan Myanmar hian Coronavirus endikna khawl hi ram dang aṭangin an dawng ve chauh a ni.Hei tak hi Mizoram pawh kan fimkhurna tur a ni. Myanmar-a sumdawngte hian Myanmar siam ni loin China siam thil deuh vek an la chhawng a, China ramrite thlenga kalin China nen an insumdawn tawn ang hial pawhin a sawi theih ang. Anni hi Coronavirus chungchanga ven ngai leh endik ngai ber an nih hmel a, Mizoram sorkar pawhin hemi lam hi a ngaih pawimawh a hun ta.Lengpui Airport-a uluk taka endik a ṭhat rual hian, airport lam aia China nen kan inkal pawh nasatnâ Myanmar ramri zawng zawng hi uluk taka ven a, mipui veivakte endik hi a hun tawh hle.A lam hnai leh awlsam laia kan inven ṭhat rual hian, kan chân loh khânah hian he hri pui Coronavirus hi a lo lut palh thei a, Myanmar ramri hi ven uluk a ngai takzet a ni. Khawvelin a buaipui Coronavirus chu ram 100 chuangah darh tawhin mi nuai khat aia tamin an vei tawh a, thih pui pawh mi 4,000 an hnaih ta hle. Mizoram sorkar pawhin theihtawp chhuahin Coronavirus laka kan fihlim theihna turin ruahmanna hrang hrang a siam.Hetihlai hian khawvelin mak a tih em em mai chu Myanmar-in Coro­navirus kai an la nei miah lo anga lang hi a ni a, mi tam ber chuan an thup niin an ngai hial a ni. China nen mel 1,000 chuang ramri an inṭawm a, mihring an inkal pawh reng a, an insumdawn tawn reng bawk a; ram hla tak tak aṭanga China-a khual zin kal chhunte pawhin an vei theih, Myanmar-a mi pakhat pawhin an la vei ve lo hian khawvel huap media hrang hrangah sawi a hlawh hle. Time magazine tarlan dan chuan February 20 khan Myanmar hian Coronavirus endikna khawl hi ram dang aṭangin an dawng ve chauh a ni.Hei tak hi Mizoram pawh kan fimkhurna tur a ni. Myanmar-a sumdawngte hian Myanmar siam ni loin China siam thil deuh vek an la chhawng a, China ramrite thlenga kalin China nen an insumdawn tawn ang hial pawhin a sawi theih ang. Anni hi Coronavirus chungchanga ven ngai leh endik ngai ber an nih hmel a, Mizoram sorkar pawhin hemi lam hi a ngaih pawimawh a hun ta.Lengpui Airport-a uluk taka endik a ṭhat rual hian, airport lam aia China nen kan inkal pawh nasatnâ Myanmar ramri zawng zawng hi uluk taka ven a, mipui veivakte endik hi a hun tawh hle.A lam hnai leh awlsam laia kan inven ṭhat rual hian, kan chân loh khânah hian he hri pui Coronavirus hi a lo lut palh thei a, Myanmar ramri hi ven uluk a ngai takzet a ni. Khawvelin a buaipui Coronavirus chu ram 100 chuangah darh tawhin mi nuai khat aia tamin an vei tawh a, thih pui pawh mi 4,000 an hnaih ta hle. Mizoram sorkar pawhin theihtawp chhuahin Coronavirus laka kan fihlim theihna turin ruahmanna hrang hrang a siam. Hetihlai hian khawvelin mak a tih em em mai chu Myanmar-in Coro­navirus kai an la nei miah lo anga lang hi a ni a, mi tam ber chuan an thup niin an ngai hial a ni. China nen mel 1,000 chuang ramri an inṭawm a, mihring an inkal pawh reng a, an insumdawn tawn reng bawk a; ram hla tak tak aṭanga China-a khual zin kal chhunte pawhin an vei theih, Myanmar-a mi pakhat pawhin an la vei ve lo hian khawvel huap media hrang hrangah sawi a hlawh hle. Time magazine tarlan dan chuan February 20 khan Myanmar hian Coronavirus endikna khawl hi ram dang aṭangin an dawng ve chauh a ni. Hei tak hi Mizoram pawh kan fimkhurna tur a ni. Myanmar-a sumdawngte hian Myanmar siam ni loin China siam thil deuh vek an la chhawng a, China ramrite thlenga kalin China nen an insumdawn tawn ang hial pawhin a sawi theih ang. Anni hi Coronavirus chungchanga ven ngai leh endik ngai ber an nih hmel a, Mizoram sorkar pawhin hemi lam hi a ngaih pawimawh a hun ta. Lengpui Airport-a uluk taka endik a ṭhat rual hian, airport lam aia China nen kan inkal pawh nasatnâ Myanmar ramri zawng zawng hi uluk taka ven a, mipui veivakte endik hi a hun tawh hle. A lam hnai leh awlsam laia kan inven ṭhat rual hian, kan chân loh khânah hian he hri pui Coronavirus hi a lo lut palh thei a, Myanmar ramri hi ven uluk a ngai takzet a ni.", "summary": "Khawvelin a buaipui Coronavirus chu ram tam takah darh tawhin mi nuai khat aia tamin an vei tawh a, tam takin an thihpui tawh a, Mizoram sorkar pawhin theihtawp chhuahin Coronavirus laka kan fihlim theihna turin ruahmanna hrang hrang a siam a, hetihlai hian khawvelin mak a tih em em mai chu China nen mel 1000 chuang ramri intawm,Myanmar-in Coro­navirus kai an la nei miahlo hi a ni a,thenkhat chuan an thup niin an ngai hial. Ram hla tak aṭanga China-a zinte pawhin an vei theih, Myanmar-a mi pakhat pawhin an la vei velo hian khawvel huap media hrang hrangah sawi a hlawh hle. Myanmar-a sumdawngte hian China siam thil deuh vek an la chhawng a, anni hi Coronavirus chungchanga ven ngai leh endik ngai ber an nih hmel a, Mizoram Sorkar pawhin ram danga awm lo hawte Lengpui Airport-a uluk taka endik a ṭhat rualin, China nen kan inkal pawh nasatna Myanmar ramri zawng zawng hi uluk taka ven a, mipui veivakte endik hi a hun takzet a ni." }, { "summarization_id": "1171", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26561", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Mizoram police-te chuan tun hnai khan Myanmar aṭanga dan loa Mizorama vawk lak luh 121 an man a, heng zinga parukin vawk pûl hri Procine Reproductive & Respiratory Synodrome (PRRS) an vei tih finfiah a ni tawh a, 121 zinga 20 thi tawhin, Selesiha AH & Vety department hmunah phûm a ni.Mizote hian vawksa hi ei nasa hle mah ila vawkah kan intodelh lo a, state pawn leh ram pawn aṭangin vawk talh tur hi lakluh a ni reng. Tun hnaiah PRRS a len avangin sorkarin thuchhuah siamin ram pawn aṭanga vawk lakluhte khap ṭhin mah se, a takah awmzia a nei meuh lo a ni ber. Vulh tur vawk note leh talh tur vawk puitling tawh hi a khat tawkin Myanmar aṭangin a lo la lut reng anga sawi ngam a ni.Tun hnaiah Police-te'n dan loa vawk lakluh an man a, hei hi an tih tur dik tak a ni. Heng an vawk man zingah hian PRRS vei an awm tih hmuh chhuah a ni lehzel hi a pawi hle mai a, hei hi Mizorama vawk vulhte tan a huatthlala em em a ni. Chumi piah lamah an vawk phurh luh ṭhenkhat hi kawng lakah a thi a, chu chu zawrh turin an rel niin a lang tel bawk a, hei phei hi chu vantlang pawisawina a tling hial awm e.Mizoramah dan loa ran lakluh hi engtiklai pawhin an kalpui hi a ni ber a, police gate hêl zawngin thiam takin an kal ṭhin niin an sawi. Tunah police-te'n an man ta a, a mawhphurtute chhui chhuaha dan anga hrem ngei ni se, dan loa ran lakluh tihtawp a nih theihna turin sorkarin ṭan la chhunzawm zel rawh se. Mizoram police-te chuan tun hnai khan Myanmar aṭanga dan loa Mizorama vawk lak luh 121 an man a, heng zinga parukin vawk pûl hri Procine Reproductive & Respiratory Synodrome (PRRS) an vei tih finfiah a ni tawh a, 121 zinga 20 thi tawhin, Selesiha AH & Vety department hmunah phûm a ni.Mizote hian vawksa hi ei nasa hle mah ila vawkah kan intodelh lo a, state pawn leh ram pawn aṭangin vawk talh tur hi lakluh a ni reng. Tun hnaiah PRRS a len avangin sorkarin thuchhuah siamin ram pawn aṭanga vawk lakluhte khap ṭhin mah se, a takah awmzia a nei meuh lo a ni ber. Vulh tur vawk note leh talh tur vawk puitling tawh hi a khat tawkin Myanmar aṭangin a lo la lut reng anga sawi ngam a ni.Tun hnaiah Police-te'n dan loa vawk lakluh an man a, hei hi an tih tur dik tak a ni. Heng an vawk man zingah hian PRRS vei an awm tih hmuh chhuah a ni lehzel hi a pawi hle mai a, hei hi Mizorama vawk vulhte tan a huatthlala em em a ni. Chumi piah lamah an vawk phurh luh ṭhenkhat hi kawng lakah a thi a, chu chu zawrh turin an rel niin a lang tel bawk a, hei phei hi chu vantlang pawisawina a tling hial awm e.Mizoramah dan loa ran lakluh hi engtiklai pawhin an kalpui hi a ni ber a, police gate hêl zawngin thiam takin an kal ṭhin niin an sawi. Tunah police-te'n an man ta a, a mawhphurtute chhui chhuaha dan anga hrem ngei ni se, dan loa ran lakluh tihtawp a nih theihna turin sorkarin ṭan la chhunzawm zel rawh se. Mizoram police-te chuan tun hnai khan Myanmar aṭanga dan loa Mizorama vawk lak luh 121 an man a, heng zinga parukin vawk pûl hri Procine Reproductive & Respiratory Synodrome (PRRS) an vei tih finfiah a ni tawh a, 121 zinga 20 thi tawhin, Selesiha AH & Vety department hmunah phûm a ni. Mizote hian vawksa hi ei nasa hle mah ila vawkah kan intodelh lo a, state pawn leh ram pawn aṭangin vawk talh tur hi lakluh a ni reng. Tun hnaiah PRRS a len avangin sorkarin thuchhuah siamin ram pawn aṭanga vawk lakluhte khap ṭhin mah se, a takah awmzia a nei meuh lo a ni ber. Vulh tur vawk note leh talh tur vawk puitling tawh hi a khat tawkin Myanmar aṭangin a lo la lut reng anga sawi ngam a ni. Tun hnaiah Police-te'n dan loa vawk lakluh an man a, hei hi an tih tur dik tak a ni. Heng an vawk man zingah hian PRRS vei an awm tih hmuh chhuah a ni lehzel hi a pawi hle mai a, hei hi Mizorama vawk vulhte tan a huatthlala em em a ni. Chumi piah lamah an vawk phurh luh ṭhenkhat hi kawng lakah a thi a, chu chu zawrh turin an rel niin a lang tel bawk a, hei phei hi chu vantlang pawisawina a tling hial awm e. Mizoramah dan loa ran lakluh hi engtiklai pawhin an kalpui hi a ni ber a, police gate hêl zawngin thiam takin an kal ṭhin niin an sawi. Tunah police-te'n an man ta a, a mawhphurtute chhui chhuaha dan anga hrem ngei ni se, dan loa ran lakluh tihtawp a nih theihna turin sorkarin ṭan la chhunzawm zel rawh se.", "summary": "Mizoram police-te chuan tun hnai khan Myanmar aṭanga dan loa Mizorama vawk lak luh 121 an man a, heng zinga parukin vawk pûl hri Procine Reproductive & Respiratory Synodrome (PRRS) an vei tih finfiah a ni tawh a, 121 zinga 20 thi tawhin, Selesiha AH & Vety department hmunah phûm a ni. Tun hnaiah PRRS a len avangin sorkarin thuchhuah siamin ram pawn atanga vawk lakluhte khap thin mah se, a takah awmzia a nei meuh lo. Vawk note leh talh tur vawk puitlinh tawh hi akhat tawkin Myanmar atangin a lo la lut reng a, tun hnaiah police ten dan loa vawk lakluh an man a, hei hi tih tur dik tak a ni. Mizoramah dan loa ran lakluh hi engtiklai pawhin an kalpun a ni ber a, police gate hel zawngin an kal thin. Tunah an man ta a, dan anga hrem ni se, dan loa ran lakluh tihtawp a nih theih nan sorkarin hma la zel rawh se." }, { "summarization_id": "1172", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/33183", "file_name": "SMizo_72_11-02", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 hri leng zel tihzia­awmna a nih beiseiin May 3 zing dar 4:00 aṭanga May 11 zing dar 4:00 thleng Mizoram-ah 'lockdown' a puang a, in­kaihhruaina pawh a tichhuak tawh a ni.Mizoram sorkar hian kar hnih chhung chu 'inkhuahkhirhna' tiin Covid-19 laka kan him zawkna turin ruahmanna a lo siam tawh a; nimahsela he mi chhung hian nitin deuhthaw mi Covid-19 hri kai thar mi 100 chuang hmuh chhuah an ni deuh zel. Chutihlaiin inkhuahkhirhna hian rah ṭha a chhuah nge chhuah lo tih chu kan la hre chho ṭan dawn chauh ang a, kan zavaia kan chhuah theih hunlai ai chuan hri hi a darh chak loh phah ngei ang tih chu a rin theih.Tuna kar khat chhung atana lockdown puan a ni leh ta hi mi ṭhenkhat eizawnnain tuar deuh dawn mah se kan zavaia ṭhatna tur a nih beiseiin sorkar hian a puang a, ti lo thei lo dinhmunah a awm tawh a ni ber.Kan damdawi-in dinhmun leh a chhunga ICU leh venti­lator kan neih zatte thlir hian, Ciovid-19 hripui thawk thar leh mek hi hmachhawn a huphurhawm takzet a ni.Sorkar hian lock­down a puang ta rau rau a nih chuan 'inkhuahkhirhna' a tih hunlai aia khauh deuh zawk leh awmze nei zawka kalpui theih ni hram se, LLTF-te lehkha hmanga pawn chhuak thei tam lutuk pawh en zui deuh tawh ni se.Inkhuahkhirh hun laia Aizawl khawpuia lirthei veivak aṭanga thlirin 'lockdown' lamah chuan lirthei veivak pawh an tlem sawt turah ngai ila; mi tam tak eizawnna pawh chhunzawm thei loa kan inkhuahkhirh laiin tute emaw len chhuahna pawh dâl mang si loin kan lo kalpui hlauh palh ang e. Mizoram sorkar chuan Covid-19 hri leng zel tihzia­awmna a nih beiseiin May 3 zing dar 4:00 aṭanga May 11 zing dar 4:00 thleng Mizoram-ah 'lockdown' a puang a, in­kaihhruaina pawh a tichhuak tawh a ni.Mizoram sorkar hian kar hnih chhung chu 'inkhuahkhirhna' tiin Covid-19 laka kan him zawkna turin ruahmanna a lo siam tawh a; nimahsela he mi chhung hian nitin deuhthaw mi Covid-19 hri kai thar mi 100 chuang hmuh chhuah an ni deuh zel. Chutihlaiin inkhuahkhirhna hian rah ṭha a chhuah nge chhuah lo tih chu kan la hre chho ṭan dawn chauh ang a, kan zavaia kan chhuah theih hunlai ai chuan hri hi a darh chak loh phah ngei ang tih chu a rin theih.Tuna kar khat chhung atana lockdown puan a ni leh ta hi mi ṭhenkhat eizawnnain tuar deuh dawn mah se kan zavaia ṭhatna tur a nih beiseiin sorkar hian a puang a, ti lo thei lo dinhmunah a awm tawh a ni ber.Kan damdawi-in dinhmun leh a chhunga ICU leh venti­lator kan neih zatte thlir hian, Ciovid-19 hripui thawk thar leh mek hi hmachhawn a huphurhawm takzet a ni.Sorkar hian lock­down a puang ta rau rau a nih chuan 'inkhuahkhirhna' a tih hunlai aia khauh deuh zawk leh awmze nei zawka kalpui theih ni hram se, LLTF-te lehkha hmanga pawn chhuak thei tam lutuk pawh en zui deuh tawh ni se.Inkhuahkhirh hun laia Aizawl khawpuia lirthei veivak aṭanga thlirin 'lockdown' lamah chuan lirthei veivak pawh an tlem sawt turah ngai ila; mi tam tak eizawnna pawh chhunzawm thei loa kan inkhuahkhirh laiin tute emaw len chhuahna pawh dâl mang si loin kan lo kalpui hlauh palh ang e.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan Covis-19 hri so nan karhnih chhung lockdown a puang a, hei hian mi tamtak eizawnna atan harsatna siam dawn mahse kan zavaia thatna tur anih beiseiin sorkar inkhuahkhirhna siam te tha tak a zawm in Covid-19 a darh zel loh nan mahni theuh inveng in tun kar khat chhung hi i hmang tangkai theuh ang u. Sorkar pawn hei ai a khauh lehzual zawkin hma la sela, LLTF lehkha hmang a chhuak thei tam lutuk te hi ti tawp in, awmze nei deuh zawk in hma rawn la hram teh se." }, { "summarization_id": "1173", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6119", "file_name": "Ruatpuia_23.1.25_14", "original_text": "Kuhva rah leh heroin an man Mizoram NewsKuhva rah leh heroin an man admin 02-Nov-2024 07:15 PM Assam Rifles chuan thuchhuah siamin, Excise & Narcotics Department leh Custom Preventive Force, Champhai nen joint operation an neihnaah heroin leh kuhva rah an man a, a pahnih hian cheng vbc. 1.48 man hu an man tih an tarlang. Kuhva rah hi kgs. 16,000 niin, cheng vbc. 1.12 man hua chhut a ni a, heroin hi grams 51.50 niin, cheng nuai 36.05 huin an chhut. Assam Rifles tarlan danin, AR leh Excise tangkawp chuan vawiin (2.11.2024) chhun khan Champhai Zoteah Lalrempuia (25), Champhai District nia inchhal hnen atangin heroin hi an man. Kuhva rah chu Custom Preventive Force nen joint operation an neihnaah an man a, an manna hmun chu Keifangtlang, Champhai District niin, mihring man tel an nei lo. Heroin leh a kaihhnawiha an man hi Excise-in kawlin, kuhva rah hi Custom-te'n kawlin, dan angin hma an lak chhunzawm ang.", "summary": "Kuhva rah leh heroin an man. Assam Rifles chuan thuchhuah siamin, Excise & Narcotics Department leh Custom Preventive Force, Champhai nen joint operation an neihnaah heroin leh kuhva rah an man a, a pahnih hian cheng vbc. 1.48 man hu an man tih an tarlang. AR leh Excise tangkawp chuan vawiin (2.11.2024) chhun khan Champhai Zoteah Lalrempuia (25), Champhai District nia inchhal hnen atangin heroin hi an man. Kuhva rah chu Custom Preventive Force nen joint operation an neihnaah an man a, an manna hmun chu Keifangtlang, Champhai District niin, mihring man tel an nei lo." }, { "summarization_id": "1174", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21887", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Union Home minister Amit Shah, BJP president ni bawk chu Citizenship (Amendment) Bill chungchang sawi turin October 5, 2019 khian Aizawlah a lo zin dawn niin media hrang haangah tarlan a ni. Aizawla Amit Shah zin tur thu leh CAB chungchang sawi a tum thu hi Assam Finance Minister leh North East Democratic Alliance (NEDA) convener Himanta Biswa Sarma chuan September 23 khan Silchar-ah a sawi.Mizoram sorkar lam chuan Home minister-in Mizoram a rawn tlawh tur thu hi official-in an la dawng lo niin a lang a, chutihlaiin Mizoram BJP lam chuan an dawng tawh thung. Home minister hian Mizoramah hian CAB chungchang a sawi dawn niin phai lam media-te chuan an tarlang a, he thu hi BJP kaihhruai NEDA hotupa Himanta Biswa Sarma ngeiin a puang a ni.CAB hi kan duh loh thu chiang takin kan lantir tawh a, Mizorama political party hrang hrangten kan duh loh thu kan sawi tawh. Tun hnaia NEDA inhmuh khawmnaah hmar chhak state-a chief minister hrang hrangte'n Home minister hmaah ngei hian CAB an duh loh thute an sawi chhuak a, Meghalaya CM chuan CAB kal tlang pui a nih hmaa hmarchhak state hotute kawm turin a ngen nghe nghe.CAB hi kumin Ja­nuary-a Lok Sabha-a an pass ang ni lo, hmarchhak mila ennawna pass tum a nih thawmte pawh a lo lang ṭan a. Keini tana pawimawh ber chu, \"CAB thar thawh tum hi Mizoram leh hnam tan a him nge him lo?' tih a ni ang. He zawhna rilrua inzawt chung hian, Home minister lo kal tur hi a thu ken azira kan dawnsawn a ṭha awm e. Union Home minister Amit Shah, BJP president ni bawk chu Citizenship (Amendment) Bill chungchang sawi turin October 5, 2019 khian Aizawlah a lo zin dawn niin media hrang haangah tarlan a ni. Aizawla Amit Shah zin tur thu leh CAB chungchang sawi a tum thu hi Assam Finance Minister leh North East Democratic Alliance (NEDA) convener Himanta Biswa Sarma chuan September 23 khan Silchar-ah a sawi.Mizoram sorkar lam chuan Home minister-in Mizoram a rawn tlawh tur thu hi official-in an la dawng lo niin a lang a, chutihlaiin Mizoram BJP lam chuan an dawng tawh thung. Home minister hian Mizoramah hian CAB chungchang a sawi dawn niin phai lam media-te chuan an tarlang a, he thu hi BJP kaihhruai NEDA hotupa Himanta Biswa Sarma ngeiin a puang a ni.CAB hi kan duh loh thu chiang takin kan lantir tawh a, Mizorama political party hrang hrangten kan duh loh thu kan sawi tawh. Tun hnaia NEDA inhmuh khawmnaah hmar chhak state-a chief minister hrang hrangte'n Home minister hmaah ngei hian CAB an duh loh thute an sawi chhuak a, Meghalaya CM chuan CAB kal tlang pui a nih hmaa hmarchhak state hotute kawm turin a ngen nghe nghe.CAB hi kumin Ja­nuary-a Lok Sabha-a an pass ang ni lo, hmarchhak mila ennawna pass tum a nih thawmte pawh a lo lang ṭan a. Keini tana pawimawh ber chu, \"CAB thar thawh tum hi Mizoram leh hnam tan a him nge him lo?' tih a ni ang. He zawhna rilrua inzawt chung hian, Home minister lo kal tur hi a thu ken azira kan dawnsawn a ṭha awm e. Union Home minister Amit Shah, BJP president ni bawk chu Citizenship (Amendment) Bill chungchang sawi turin October 5, 2019 khian Aizawlah a lo zin dawn niin media hrang haangah tarlan a ni. Aizawla Amit Shah zin tur thu leh CAB chungchang sawi a tum thu hi Assam Finance Minister leh North East Democratic Alliance (NEDA) convener Himanta Biswa Sarma chuan September 23 khan Silchar-ah a sawi. Mizoram sorkar lam chuan Home minister-in Mizoram a rawn tlawh tur thu hi official-in an la dawng lo niin a lang a, chutihlaiin Mizoram BJP lam chuan an dawng tawh thung. Home minister hian Mizoramah hian CAB chungchang a sawi dawn niin phai lam media-te chuan an tarlang a, he thu hi BJP kaihhruai NEDA hotupa Himanta Biswa Sarma ngeiin a puang a ni. CAB hi kan duh loh thu chiang takin kan lantir tawh a, Mizorama political party hrang hrangten kan duh loh thu kan sawi tawh. Tun hnaia NEDA inhmuh khawmnaah hmar chhak state-a chief minister hrang hrangte'n Home minister hmaah ngei hian CAB an duh loh thute an sawi chhuak a, Meghalaya CM chuan CAB kal tlang pui a nih hmaa hmarchhak state hotute kawm turin a ngen nghe nghe. CAB hi kumin Ja­nuary-a Lok Sabha-a an pass ang ni lo, hmarchhak mila ennawna pass tum a nih thawmte pawh a lo lang ṭan a. Keini tana pawimawh ber chu, \"CAB thar thawh tum hi Mizoram leh hnam tan a him nge him lo?' tih a ni ang. He zawhna rilrua inzawt chung hian, Home minister lo kal tur hi a thu ken azira kan dawnsawn a ṭha awm e.", "summary": "Union Home minister Amit Shah chu Citizenship (Amendment) Bill chungchang sawi turin October 5, 2019 khian Aizawlah a lo zin dawn niin media hrang hrangah tarlan a ni. Aizawla a lo zin tur thu leh CAB chungchang sawi a tum thu hi Assam Finance Minister leh NEDA convener chuan September 23 khan Silchar-ah a sawi. Mizoram sorkar lam chuan official in a rawn tlawh tur thu an la dawng lo a, Mizoram BJP lam chuan an dawng thung. CAB hi kan duh loh thu chiang takin kan lantir tawh a, Mizorama political party hrang hrangin kan do a, tun hnaia inhmuh khawmnaah pawh hmar chhak state CM hrang hrang ten Home minister hmaah ngei CAB an duh lo thu an sawi tawh. CAB hi hmarchhak mila ennawna pass tum a nih thawn te a awm. Kan tana pawimawh ber chu kan hnam tan a him em? tih a ni. He zawhna inzawt chung hian Home minister lo kal tur hi dawnsawn a tul awm e." }, { "summarization_id": "1175", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_20_summarization", "original_text": "Dan lova sawrkar hmunhma tichhe zawnga hmalakna EF&CC Department in an dem Environment, Forests & Climate Change (EF&CC) Department chuan dan lova Sawkar hmunhma tichhe zawnga Bethlehem Vengthlang mi thenkhatte hmalakna chu an dem thu an sawi. Hemi chungchanga thuchhuah an siamah Environment, Forests & Climate Change (EF&CC) Department chuan July 5, 2024 khan Bethlehem Vengthlang YMA President leh Chairman, Local Council te chuan Principal, Forest Training School hnenah ziakin, Forest Training School Tennis Court paltlanga kawng awm sa chu tihzauh deuh a, laih tlang an tum thu leh an hmalakna ah harsatna siam lo turin FTS Principal chu an hriattir thu an tarlang a. FTS Principal chuan Forest Training School Compound chhungah kutthlak phal a nih loh thu leh phalna nei hmasa lo chuan kutthlak lo tura hriattirin, an thil duh chu dan ang taka kalpui anih theih nan an sawi anga ruahmanna awmsa a lo awm anih chuan a rang lama thehtut tura hriattina lehkha chu July 11, 2024 khan tichhuakin, he lehkha hi Chairman, Local Council, Bethlehem Vengthlang leh President, YMA, Bethlehem Vengthlang te pek an ni tih an tarlang. Hemi hnuah July 22, 2024 khan Principal, FTS chuan lehkha tichhuak lehin Bethlehem Vengthlang Local Council Chairman leh Bethlehem Vengthlang YMA President te chu mahni thua kutthlak lo tur leh FTS Complex chhungah phalna nei lova kutthlak a awm anih chuan dan anga kalpui a nih tur thu hriattina siam nawn lehin, khawtlang tana ram mamawhna a awm a nìh chuan dan anga kalpui a nih theih nan an lehkha neih sa te, ruahmanna awm tawh sa te a rang lama thehlut turin a hriattir tih an tarlang a. Hetih mek lai hian FTS Principal hriattina chu ngai pawimawh lovin July 23, 2024 zingkar-ah Gate leh Tennis Court Fencing te tichhiain, kawng hi laih tan a ni tih an tarlang. Hetianga dan lova Sawkar hmunhma tichhe zawnga Bethlehem Vengthlang mi thenkhatte hmalakna hi Forest Department chuan pawi a tiin an dem hle tih an thuchhuah ah hian tarlangin, “Sawrkar hmun pawimawh Forest Training School Complex chhunga dan loa chetna hi kan dem takzet a ni,” an ti a. Sawrkar chuan helaia kawngpui sial chungchang hi uluk takin a ngaituah mek thu leh mipuiten an mamawh dan te leh FTS ram neih dan te pawh a zirchian mek thu sawiin, “Hetihlaia thuneitu sawrkar rawn hmasa lo a thil tichhe zawnga sawrkar ramchhunga chet lak hi khua leh tui thate tihdan turah Forest Department chuan a ngai lo a, hetiang thil hi thleng nawn tawh lo se a duh tak zet a ni,” an ti bawk.", "summary": "Dan lova sawrkar hmunhma tichhe zawnga hmalakna EF&CC Department in an dem. Environment, Forests & Climate Change (EF&CC) Department chuan thuchhuah an siamah july 5, 2024 khan Bethlehem Vengthlang YMA President leh Chairman, Local Council te chuan Principal, Forest Training School hnenah ziakin, Forest Training School Tennis Court paltlanga kawng awm sa chu tihzauh deuh a, laih tlang an tum thu leh harsatna siam lo turin FTS Principal chu an hriattir thu an tarlang a. FTS Principal chuan lehkha vawi hnih lai tichhuak in Bethlehem Vengthlang Local Council Chairman leh Bethlehem Vengthlang YMA President te chu mahni thua kutthlak lo tur leh FTS Complex chhungah phalna nei lova kutthlak a awm anih chuan dan anga kalpui a nih tur thu hriattina a siam tih an tarlang a. Hetih mek lai hian July 23, 2024 zingkar-ah Gate leh Tennis Court Fencing te tichhiain, kawng hi laih tan a ni tih an tarlang. “Sawrkar hmun pawimawh Forest Training School Complex chhunga dan loa chetna hi kan dem takzet a Forest Department chuan a ngai lo a, hetiang thil hi thleng nawn tawh lo se a duh tak zet a ni." }, { "summarization_id": "1176", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8052", "file_name": "H-193-12/02/2025-sawrkar laipui ṭanpuina", "original_text": "BJP, Mizoram Pradesh president chuan tun hnai thuthar thehdarhtute a kâwm a; prime minister Na­rendra Modi vangin Mizoramin ei leh barah harsatna a tawk lo niin a sawi; Pradhan Mantri Garaib Kalyan Yojna (PMGKY)  avangin Mizoramah pawh tun thlengin mi harsa zawkte'n ration an la thei a, a thlâwnin mi pakhat zelah buhfai kg. 5 thla tin pek ṭhin a nih bakah dâl/ chana kg. khat a thlawna an dâwn thu a sawi.State sorkara roreltu an inthlak ṭhin ang bawkin sorkar laipuiah pawh roreltu an inthlak ṭhin a, India ram bung khat kan nih angin India sorkarin a mipuite tana hamṭhatna a siamte pawh kan dawng ṭhin. Heng thilte hi mirethei leh harsa zawkte hian kum tam tak chhung an lo ṭangkaipui tawh ṭhin a, tun hnaia Covid-19 hri lenlaia ruahmanna an siamte pawh hi a ṭangkai takzet a ni.Hei mai hi a ni lo a, a nihna takah chuan a state pumpui hi sorkar laipuia innghat kan ni a, anni puihna chu awm lo se hripui len loh lai pawha ṭam thei dinhmuna ding kan ni. Tu pawhin sorkarna vawn fung chelh se, anni puihna avanga kal ve hram hram kan la ni ber a, mipui nuai 11 vêl lek hi kan state sorkar hian intodelhin min la siam thei lo chu a ni ber mai.Hetihlai hian Mi­zoramah hian sorkar laipui aṭanga ṭanpui­na lo kal hi state sorkara roreltu party lam hian anmahni tih anga kalpui an ching a, a zialo hle. Mipui nawlpui huap ni lo, thlan bikte tana hamṭhatna awm tur chi-ah phei chuan party invulhna atana hman mai chingte an awm ṭhin hi a vanduaithlak takzet a ni.Buh leh bal ṭhat duhna rama cheng niin kan insawi ṭhin a, ruah tui ni se kan dawng ṭha em em a; chuti chunga sorkar laipui puihna tel loa ṭam thei dinhmuna a state puma kan la ding reng mai hi chu kan ram roreltute hian a zahthlak tih nachang hria se a ṭha khawp mai. BJP, Mizoram Pradesh president chuan tun hnai thuthar thehdarhtute a kâwm a; prime minister Na­rendra Modi vangin Mizoramin ei leh barah harsatna a tawk lo niin a sawi; Pradhan Mantri Garaib Kalyan Yojna (PMGKY)  avangin Mizoramah pawh tun thlengin mi harsa zawkte'n ration an la thei a, a thlâwnin mi pakhat zelah buhfai kg. 5 thla tin pek ṭhin a nih bakah dâl/ chana kg. khat a thlawna an dâwn thu a sawi.State sorkara roreltu an inthlak ṭhin ang bawkin sorkar laipuiah pawh roreltu an inthlak ṭhin a, India ram bung khat kan nih angin India sorkarin a mipuite tana hamṭhatna a siamte pawh kan dawng ṭhin. Heng thilte hi mirethei leh harsa zawkte hian kum tam tak chhung an lo ṭangkaipui tawh ṭhin a, tun hnaia Covid-19 hri lenlaia ruahmanna an siamte pawh hi a ṭangkai takzet a ni.Hei mai hi a ni lo a, a nihna takah chuan a state pumpui hi sorkar laipuia innghat kan ni a, anni puihna chu awm lo se hripui len loh lai pawha ṭam thei dinhmuna ding kan ni. Tu pawhin sorkarna vawn fung chelh se, anni puihna avanga kal ve hram hram kan la ni ber a, mipui nuai 11 vêl lek hi kan state sorkar hian intodelhin min la siam thei lo chu a ni ber mai.Hetihlai hian Mi­zoramah hian sorkar laipui aṭanga ṭanpui­na lo kal hi state sorkara roreltu party lam hian anmahni tih anga kalpui an ching a, a zialo hle. Mipui nawlpui huap ni lo, thlan bikte tana hamṭhatna awm tur chi-ah phei chuan party invulhna atana hman mai chingte an awm ṭhin hi a vanduaithlak takzet a ni.Buh leh bal ṭhat duhna rama cheng niin kan insawi ṭhin a, ruah tui ni se kan dawng ṭha em em a; chuti chunga sorkar laipui puihna tel loa ṭam thei dinhmuna a state puma kan la ding reng mai hi chu kan ram roreltute hian a zahthlak tih nachang hria se a ṭha khawp mai. BJP, Mizoram Pradesh president chuan tun hnai thuthar thehdarhtute a kâwm a; prime minister Na­rendra Modi vangin Mizoramin ei leh barah harsatna a tawk lo niin a sawi; Pradhan Mantri Garaib Kalyan Yojna (PMGKY)  avangin Mizoramah pawh tun thlengin mi harsa zawkte'n ration an la thei a, a thlâwnin mi pakhat zelah buhfai kg. 5 thla tin pek ṭhin a nih bakah dâl/ chana kg. khat a thlawna an dâwn thu a sawi. State sorkara roreltu an inthlak ṭhin ang bawkin sorkar laipuiah pawh roreltu an inthlak ṭhin a, India ram bung khat kan nih angin India sorkarin a mipuite tana hamṭhatna a siamte pawh kan dawng ṭhin. Heng thilte hi mirethei leh harsa zawkte hian kum tam tak chhung an lo ṭangkaipui tawh ṭhin a, tun hnaia Covid-19 hri lenlaia ruahmanna an siamte pawh hi a ṭangkai takzet a ni. Hei mai hi a ni lo a, a nihna takah chuan a state pumpui hi sorkar laipuia innghat kan ni a, anni puihna chu awm lo se hripui len loh lai pawha ṭam thei dinhmuna ding kan ni. Tu pawhin sorkarna vawn fung chelh se, anni puihna avanga kal ve hram hram kan la ni ber a, mipui nuai 11 vêl lek hi kan state sorkar hian intodelhin min la siam thei lo chu a ni ber mai. Hetihlai hian Mi­zoramah hian sorkar laipui aṭanga ṭanpui­na lo kal hi state sorkara roreltu party lam hian anmahni tih anga kalpui an ching a, a zialo hle. Mipui nawlpui huap ni lo, thlan bikte tana hamṭhatna awm tur chi-ah phei chuan party invulhna atana hman mai chingte an awm ṭhin hi a vanduaithlak takzet a ni. Buh leh bal ṭhat duhna rama cheng niin kan insawi ṭhin a, ruah tui ni se kan dawng ṭha em em a; chuti chunga sorkar laipui puihna tel loa ṭam thei dinhmuna a state puma kan la ding reng mai hi chu kan ram roreltute hian a zahthlak tih nachang hria se a ṭha khawp mai.", "summary": "3rd July,2020 Prime Minister Narendra Modi buatsaih,Pradhan Mantri Garaib Kalyan Yojna avangin Mizoramin ei leh barah harsatna a tawk lo.PMGKY avangin Mizorama mi harsa zawkten ration an la thei a,a thlawnin mi pakhat zelah buhfai kg.5 thla tin pek ṭhin a nih bakah dâl/chana kg.khat a thlawna an dawn thu chu BJP,Mizoram Pradesh President chuan thuthar thehdarhtute a kawmnaah a sawi. Mizoramah sawrkar laipui aṭanga tanpuina lo kal hi state sawrkara roreltu party lamin anmahni tih anga kalpui an ching a.Mipui nawlpui huap pawh ni loa,hamṭhaṭna awm tur chi-ah phei chuan party invulhna atana hman mai ching an awm hi a vanduaithlak hle. Sawrkar laipui puihna tel loa ṭam thei dinhmuna state puma kan ding reng mai te hi ram hruaituten a zahthlak tih nachang hria se a ṭha khawp mai." }, { "summarization_id": "1177", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122724", "file_name": "H-78-31/01/2025-Aizawl Municipal Council", "original_text": "Aizawl Municipal Council (AMC) councillor pasarihte chuan tun hnai khan Aizawl DC hnenah AMC chairman bàn tura ngenna an thehlut a; AMC chairman-in thlawptu a neih tlem tawh zawk thu an sawi.AMC hian a term vawi khatna a hmang mek a, chairman pahnih a nei tawh a, tunah chairman pahnihna hi bân a ni leh mai dawnin a lang. AMC kal dan en hian Mizorama Municipal Council kan neih hmasak ber hian chanchin duhawm lo tak a hnutchhiah reng tawh dawn tihna a ni a, a pawi takzet a ni.AMC-a Coun­cillor-te hian a thlang tlingtu mipuite zah vang tal pawhin thuneihna duh vanga ṭan lam thlak sek mai hi titawp thei se a ṭha khawp mai a, tuna a lan dan hi chuan Councillor zawng zawngte hi a rorel (ruling) lamah an ṭang hman vek dawn a nih hmel. AMC inthlan dawna an dinnaah khan ding tlang ṭheuh ni se tun anga thil kal buai hi a awm lo tur a ni a; nimahsela Councillor ṭhenkhatin an ṭan lam an thlak takah chuan a lehlamin ṭan an la lêt ve a, tun hi kan thleng ta a ni.Councillor mi zahawm tak takte pawh an khawsak danin a zir tawh loh avangin an zahawmna a tlahniam lo thei lo a, AMC hmai hi a bâl a nih chuan tute tihbalh mah ni loin a enkawltu a Councillor-te vang a ni ngei ang.Tunah chuan thil a kal thui tawh a, Chairman ban turin thuneitu lamah thlen a ni tawh a, Chairman-in thlawp­tu a neih zat an bûk hnuah AMC hian Councillor thar a nei leh dawn pawh a ni mai thei. AMC-a thil thil thleng tawh zawng zawngte hi an enkawl Aizawl mipuite hian an helh hle ang tih chu thil chiang sa a ni a, thuneihna duh vanga a thlang tlingtu mipuite'n an thlan tlin tirha an hawi lam an thlak zeng zung hi chu thil pawi tak a ni.AMC term hmasa bera thil thleng hi inzirna atan hman ni se, a thlang tlingtu mipuite zah vang tal pawhin tun hnuah AMC-ah hetiang hi thleng nawn tawh suh se. Aizawl Municipal Council (AMC) councillor pasarihte chuan tun hnai khan Aizawl DC hnenah AMC chairman bàn tura ngenna an thehlut a; AMC chairman-in thlawptu a neih tlem tawh zawk thu an sawi.AMC hian a term vawi khatna a hmang mek a, chairman pahnih a nei tawh a, tunah chairman pahnihna hi bân a ni leh mai dawnin a lang. AMC kal dan en hian Mizorama Municipal Council kan neih hmasak ber hian chanchin duhawm lo tak a hnutchhiah reng tawh dawn tihna a ni a, a pawi takzet a ni.AMC-a Coun­cillor-te hian a thlang tlingtu mipuite zah vang tal pawhin thuneihna duh vanga ṭan lam thlak sek mai hi titawp thei se a ṭha khawp mai a, tuna a lan dan hi chuan Councillor zawng zawngte hi a rorel (ruling) lamah an ṭang hman vek dawn a nih hmel. AMC inthlan dawna an dinnaah khan ding tlang ṭheuh ni se tun anga thil kal buai hi a awm lo tur a ni a; nimahsela Councillor ṭhenkhatin an ṭan lam an thlak takah chuan a lehlamin ṭan an la lêt ve a, tun hi kan thleng ta a ni.Councillor mi zahawm tak takte pawh an khawsak danin a zir tawh loh avangin an zahawmna a tlahniam lo thei lo a, AMC hmai hi a bâl a nih chuan tute tihbalh mah ni loin a enkawltu a Councillor-te vang a ni ngei ang.Tunah chuan thil a kal thui tawh a, Chairman ban turin thuneitu lamah thlen a ni tawh a, Chairman-in thlawp­tu a neih zat an bûk hnuah AMC hian Councillor thar a nei leh dawn pawh a ni mai thei. AMC-a thil thil thleng tawh zawng zawngte hi an enkawl Aizawl mipuite hian an helh hle ang tih chu thil chiang sa a ni a, thuneihna duh vanga a thlang tlingtu mipuite'n an thlan tlin tirha an hawi lam an thlak zeng zung hi chu thil pawi tak a ni.AMC term hmasa bera thil thleng hi inzirna atan hman ni se, a thlang tlingtu mipuite zah vang tal pawhin tun hnuah AMC-ah hetiang hi thleng nawn tawh suh se.", "summary": "Ni 9th February 2015 khan Aizawl Municipal Council (AMC) councillor pasarihte chuan Aizawl DC hnenah AMC bân tura ngenna an thehlut. AMC hian a term vawikhatna hmang mekin, chairman pahnih a nei tawh a.Chutihrualin,AMC inthlan dawna an dinnaah khan tling tlang vek loin,Councillor thenkhatin a thlangtu mipui lam zah lo leka an ṭan lam an thlak sek avangin AMC bân tura ngenna a lo thleng ta a ni.Chairman-in thlawptu a neih zat an bûk hnuah AMC hian Councillor thar a nei leh dawn pawh a ni mai thei." }, { "summarization_id": "1178", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26361", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Champhai Grape Grower Society (CGGS) chuan tun hnaiah Tlangsam Winery-a wine siamna turin Champhai leh a chhehvela grape chíngtute thar chhuah an leisak a; July thla chhunga an leisak tawh zat chu kg. 32,342.54 niin kg. khat Rs. 50-in an lei a ni.Mizoramah hian kuthnathawktute tana eizawnna nghet neih hi thil harsa tak a ni a, kan lo neih dan tlangpui hi kum khat atan a nih mai avangin innghahna tak tak a ni hleithei lo. Chutihlaiin hmun rem deuh bik leilet neih theihna hmunte a awm a, chu bakah sik leh sa, a awmna san leh hniam leh a hmunhmain a zir avanga thlai ṭhat duh bikna hmunte pawh a awm ve a - heng hmunahte hi chuan sum chang thlai nghelnghet deuha chin theih a ni.Champhai district-a khaw ṭhenkhatah hian grape hi a ṭha duh hle a, chhungkaw ṭhen­khat chuan eizawnna berah an hmang tawh a ni. Chutihlaiin chhan hrang hrang avangin an grape wine-te hralh a han harsa deuh a, a grape lawnga hralhna a awm ṭhat lohlai a awm bawk nen, grape chingtute hian harsatna lian tak an tawk hman.Tun hnaiah tluang takin grape hralh theih a ni leh ta hi a lawm­awm a, hetiang hian thlai dangte pawh hi a hlawma chinna hmunte awm thei se, sorkar leh pawl tan pawh ṭanpui leh buaipui a awlsam thei ngei ang. Tunah hi chuan khaw hrang hranga kan thlai chinte hi a la inang put put deuh vek a, a hlawm lian thama thil kan kalpui loh avangin eizawnna nghet atana hman a la harsa a, grape chingtute intel khawm thama an awm ang hian thlai leh thei dang chingtute pawh hi intel khawm tham law lawa awm theih hlan a nghahhlelhawm hle mai. Champhai Grape Grower Society (CGGS) chuan tun hnaiah Tlangsam Winery-a wine siamna turin Champhai leh a chhehvela grape chíngtute thar chhuah an leisak a; July thla chhunga an leisak tawh zat chu kg. 32,342.54 niin kg. khat Rs. 50-in an lei a ni.Mizoramah hian kuthnathawktute tana eizawnna nghet neih hi thil harsa tak a ni a, kan lo neih dan tlangpui hi kum khat atan a nih mai avangin innghahna tak tak a ni hleithei lo. Chutihlaiin hmun rem deuh bik leilet neih theihna hmunte a awm a, chu bakah sik leh sa, a awmna san leh hniam leh a hmunhmain a zir avanga thlai ṭhat duh bikna hmunte pawh a awm ve a - heng hmunahte hi chuan sum chang thlai nghelnghet deuha chin theih a ni.Champhai district-a khaw ṭhenkhatah hian grape hi a ṭha duh hle a, chhungkaw ṭhen­khat chuan eizawnna berah an hmang tawh a ni. Chutihlaiin chhan hrang hrang avangin an grape wine-te hralh a han harsa deuh a, a grape lawnga hralhna a awm ṭhat lohlai a awm bawk nen, grape chingtute hian harsatna lian tak an tawk hman.Tun hnaiah tluang takin grape hralh theih a ni leh ta hi a lawm­awm a, hetiang hian thlai dangte pawh hi a hlawma chinna hmunte awm thei se, sorkar leh pawl tan pawh ṭanpui leh buaipui a awlsam thei ngei ang. Tunah hi chuan khaw hrang hranga kan thlai chinte hi a la inang put put deuh vek a, a hlawm lian thama thil kan kalpui loh avangin eizawnna nghet atana hman a la harsa a, grape chingtute intel khawm thama an awm ang hian thlai leh thei dang chingtute pawh hi intel khawm tham law lawa awm theih hlan a nghahhlelhawm hle mai. Champhai Grape Grower Society (CGGS) chuan tun hnaiah Tlangsam Winery-a wine siamna turin Champhai leh a chhehvela grape chíngtute thar chhuah an leisak a; July thla chhunga an leisak tawh zat chu kg. 32,342.54 niin kg. khat Rs. 50-in an lei a ni. Mizoramah hian kuthnathawktute tana eizawnna nghet neih hi thil harsa tak a ni a, kan lo neih dan tlangpui hi kum khat atan a nih mai avangin innghahna tak tak a ni hleithei lo. Chutihlaiin hmun rem deuh bik leilet neih theihna hmunte a awm a, chu bakah sik leh sa, a awmna san leh hniam leh a hmunhmain a zir avanga thlai ṭhat duh bikna hmunte pawh a awm ve a - heng hmunahte hi chuan sum chang thlai nghelnghet deuha chin theih a ni. Champhai district-a khaw ṭhenkhatah hian grape hi a ṭha duh hle a, chhungkaw ṭhen­khat chuan eizawnna berah an hmang tawh a ni. Chutihlaiin chhan hrang hrang avangin an grape wine-te hralh a han harsa deuh a, a grape lawnga hralhna a awm ṭhat lohlai a awm bawk nen, grape chingtute hian harsatna lian tak an tawk hman. Tun hnaiah tluang takin grape hralh theih a ni leh ta hi a lawm­awm a, hetiang hian thlai dangte pawh hi a hlawma chinna hmunte awm thei se, sorkar leh pawl tan pawh ṭanpui leh buaipui a awlsam thei ngei ang. Tunah hi chuan khaw hrang hranga kan thlai chinte hi a la inang put put deuh vek a, a hlawm lian thama thil kan kalpui loh avangin eizawnna nghet atana hman a la harsa a, grape chingtute intel khawm thama an awm ang hian thlai leh thei dang chingtute pawh hi intel khawm tham law lawa awm theih hlan a nghahhlelhawm hle mai.", "summary": "Champhai Grape Grower Society (CGGS) te chuan Tlangsam Winery-a wine siamna tur Champhai velah Grape chingtute hnen aṭangin an lei sak a; July thla thlenga an leisak tawh zat chu kg 32,342.54 lai niin kg khat Rs. 50-in an leisak. Eizawnna ngel nghet neih hi lo neitute tan a harsa hle a, lo hi kum khat chhung atan a nih avangin dawm kan an ngai em em a ni. Hmun thenkhat chu a hmunin a zira that duhna bik hmun a awm. Champhai khaw thenkhatah hian grape a tha duh a, eizawnna berah an hmang. Chhan hrang hrang avangin an grape Wine hralh a han harsa a, grale chingtute hian harsatna lian tak an tawk. Tun hnaia hralh leh theih a nih hi a lawmawm hle. Tunah hi chuan khaw hrang hrangah kan thil chin a inang put a, a hlawm lian thama kalpui a nih loh chuan a hlawk tak tak thei lo. Grape chingtute intel khawm tham an awm hian thlai dang chingtute pawh intel khawm tham law law a awm theih hlan a ngahhlelhawm." }, { "summarization_id": "1179", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/102915", "file_name": "H-150-05/02/2025-Referral hosputal tihchangtlun", "original_text": "Eptu MLA-te chuan Falkawna State Referral Hospital tihchangtlun tum dan leh Aizawl Civil Hospital tihtêt a tum chu an duh loh thu an sawi a, heng damdawi-in pahnihte hi a hmunah an tlawh a ni.Opposition MLA-te hian Aizawl Civil Hospital an tlawhnaah State Referral Hos-pital lamah doctor leh bungruate sawn chhuah a nih avangin mipuiin harsatna an tawk niin an sawi a, tun hma aṭanga mipui nawlpuiin an pan phak Aizawl Civil Hospital tihtet tumna awm chu ṭha an tih loh thu an sawi. Referral Hospital tihchangtlun tumna an do loh thu an sawi rualin Aizawl Civil Hospital tihtet tumna erawh ṭha an tih loh thu an sawi.A hmingah pawh Referral Hospital tih a ni chungin Falkawna damdawi-in hi a pachhe rei hle a, tun hnaiah sorkarin thuam ṭhat a tum. He damdawi-in hi a sak ṭanlaiaṭang tawhin a bilhah a tho lo a, politics-a inbeihna hmanruaah a chang chho a, tun thlengin a la puitling thei lo. Sorkarin Referral Hospital tihchangtlun tumna a nei hi thil lawmawm tak chu a ni ngei a; nimahsela an kalpui hmanhmawh dante hi phai lam aṭanga endiktu lo kalte laka inteh tlintir tumna ngawr ngawr a ni palh ang tih a hlauhawm hle.Mizo mipuiin damdawi-in ṭha kan mamawhzia chu tun hnaia phai damdawi-ina kan bill chawi zat aṭang pawhin chiang takin a hriat theih a, Mizoramah hian damdawi-in changtlung tak hi nei thei ila kan doctor-te thiamna hi a nêp bik lo. Damdawi-in thuam ṭhat duhna leh tumna awm hi thil lawmawm tak a nih rualin a awm sain a tawrh theih tur zawnga kalpui erawh a fel ber lo ang.Medical college din tumna awm pawh state tan hmasawnna a ni a; nimahsela medical college zinga aṭha lo pawl, a zir chhuakte pawhin hmun danga zirte an tluk lohna medical college din palh a hlauhawm a, hmanhmawha nawr loh hi a finthlak mai thei. Thuneitu lamin Referral Hospital tihchangtlun an tumna leh medical college din tura hma an laknaah hian quality lam hi ngai pawimawh se, 'neih ve hrim hrim' tumna rilru inhruaitir lo se, ram tana ro tling tur lam enin damdawi-inṭha leh changtlung tak din ni ngei rawh se. Eptu MLA-te chuan Falkawna State Referral Hospital tihchangtlun tum dan leh Aizawl Civil Hospital tihtêt a tum chu an duh loh thu an sawi a, heng damdawi-in pahnihte hi a hmunah an tlawh a ni.Opposition MLA-te hian Aizawl Civil Hospital an tlawhnaah State Referral Hos-pital lamah doctor leh bungruate sawn chhuah a nih avangin mipuiin harsatna an tawk niin an sawi a, tun hma aṭanga mipui nawlpuiin an pan phak Aizawl Civil Hospital tihtet tumna awm chu ṭha an tih loh thu an sawi. Referral Hospital tihchangtlun tumna an do loh thu an sawi rualin Aizawl Civil Hospital tihtet tumna erawh ṭha an tih loh thu an sawi.A hmingah pawh Referral Hospital tih a ni chungin Falkawna damdawi-in hi a pachhe rei hle a, tun hnaiah sorkarin thuam ṭhat a tum. He damdawi-in hi a sak ṭanlaiaṭang tawhin a bilhah a tho lo a, politics-a inbeihna hmanruaah a chang chho a, tun thlengin a la puitling thei lo. Sorkarin Referral Hospital tihchangtlun tumna a nei hi thil lawmawm tak chu a ni ngei a; nimahsela an kalpui hmanhmawh dante hi phai lam aṭanga endiktu lo kalte laka inteh tlintir tumna ngawr ngawr a ni palh ang tih a hlauhawm hle.Mizo mipuiin damdawi-in ṭha kan mamawhzia chu tun hnaia phai damdawi-ina kan bill chawi zat aṭang pawhin chiang takin a hriat theih a, Mizoramah hian damdawi-in changtlung tak hi nei thei ila kan doctor-te thiamna hi a nêp bik lo. Damdawi-in thuam ṭhat duhna leh tumna awm hi thil lawmawm tak a nih rualin a awm sain a tawrh theih tur zawnga kalpui erawh a fel ber lo ang.Medical college din tumna awm pawh state tan hmasawnna a ni a; nimahsela medical college zinga aṭha lo pawl, a zir chhuakte pawhin hmun danga zirte an tluk lohna medical college din palh a hlauhawm a, hmanhmawha nawr loh hi a finthlak mai thei. Thuneitu lamin Referral Hospital tihchangtlun an tumna leh medical college din tura hma an laknaah hian quality lam hi ngai pawimawh se, 'neih ve hrim hrim' tumna rilru inhruaitir lo se, ram tana ro tling tur lam enin damdawi-inṭha leh changtlung tak din ni ngei rawh se.", "summary": "13th February,2016 Eptu MLA-te chuan Falkawna State Referral Hospital tihchangtlun tum dan leh Aizawl Civil Hospital tihtêt a tum chu an duh loh thu an sawi a,damdawiin pahnihte hi a hmunah an tlawh bawk. Aizawl Civil Hospital an tlawhnaah State Referral Hospital lamah doctor leh bungruate sawn chhuah a nih avangin mipuiin harsatna an tawk a.Aizawl Civil Hospital tihtet tum a ni chu ṭha an tih loh thu an sawi. Sawrkarin Referral Hospital tihchangtlun a tum kawngah hian phai lam atanga lo kalte laka inteh tlintir tumna ngawr ngawr a ni ang tih a hlauhawm hle a,Medical college din tum pawh hmasawnna chu ni teuh mah se zirlaiten hmun danga zirte an tluk lohna medical college din palh a ni ang tih a hlauhawm hle bawk.Referral hospital chu ram tana rotling an neih theihna tur leh quantity aia quality lam a pawimawh ngei theih nan changtlung taka din ni ngei rawh se." }, { "summarization_id": "1180", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7219", "file_name": "H-167-10/02/2025-CM thusawi a thlamuanthlak", "original_text": "Chief minister chuan tun hnai khan Zoram Medical College (ZMC) a tlawh a; Covid-19 donaa mamawhte a ṭul anga pek zel a nih thu a sawi a, \"Covid-19 do letna atana mamawh hrang hrang chu sorkarin ui loin a ṭul angin a pe zel. Mipui pawh ṭangrualin, Covid fund-ah puih ngaite puihna turin an thawh khawm a ni,\" a ti.Chief minister-in Covid-19 hri len hnua Covid-19 hri kaite enkawlna tura damdawiin bîk a tlawh ta hi a lawmawm takzet a, minister dang leh sorkar official-ten tlawh fo tawh mah se, chief minister meuhin a tlawh hi chuan awmzia a nei ngei ang.Tunah hian ZMC hian mamawh tam tak a neih zinga langsar tâk nia lang chu Covid-19 hri kai leh kai lo enna tur RT-PCR a nih hmel a; state pawn aṭanga lo haw an awm belh zel bawk nen hri vei leh vei lo enna hi chu neih belh zel theih ni se a lawmawm khawp ang.Kan ramin Covid-19 hri vei kan neih belh zel dâwn nge dâwn lo a sawi theih loh a, tuna kan mamawh chu mi tam zawk endik theihna tur hi a ni. Kan mithiam zawkten khawl rintlak an sawi hi chu sorkar pawhin lei turin ṭan la se, sum indaih lohna karah pawh sum senna tur dik a ni awm e.Mizoram chief minister-in ZMC a tlawh hi a lawmawm a, mamawh ang zela sum pek zel a nih thu a sawi hi a thlamuanthlak takzet a ni. Chief minister chuan tun hnai khan Zoram Medical College (ZMC) a tlawh a; Covid-19 donaa mamawhte a ṭul anga pek zel a nih thu a sawi a, \"Covid-19 do letna atana mamawh hrang hrang chu sorkarin ui loin a ṭul angin a pe zel. Mipui pawh ṭangrualin, Covid fund-ah puih ngaite puihna turin an thawh khawm a ni,\" a ti.Chief minister-in Covid-19 hri len hnua Covid-19 hri kaite enkawlna tura damdawiin bîk a tlawh ta hi a lawmawm takzet a, minister dang leh sorkar official-ten tlawh fo tawh mah se, chief minister meuhin a tlawh hi chuan awmzia a nei ngei ang.Tunah hian ZMC hian mamawh tam tak a neih zinga langsar tâk nia lang chu Covid-19 hri kai leh kai lo enna tur RT-PCR a nih hmel a; state pawn aṭanga lo haw an awm belh zel bawk nen hri vei leh vei lo enna hi chu neih belh zel theih ni se a lawmawm khawp ang.Kan ramin Covid-19 hri vei kan neih belh zel dâwn nge dâwn lo a sawi theih loh a, tuna kan mamawh chu mi tam zawk endik theihna tur hi a ni. Kan mithiam zawkten khawl rintlak an sawi hi chu sorkar pawhin lei turin ṭan la se, sum indaih lohna karah pawh sum senna tur dik a ni awm e.Mizoram chief minister-in ZMC a tlawh hi a lawmawm a, mamawh ang zela sum pek zel a nih thu a sawi hi a thlamuanthlak takzet a ni. Chief minister chuan tun hnai khan Zoram Medical College (ZMC) a tlawh a; Covid-19 donaa mamawhte a ṭul anga pek zel a nih thu a sawi a, \"Covid-19 do letna atana mamawh hrang hrang chu sorkarin ui loin a ṭul angin a pe zel. Mipui pawh ṭangrualin, Covid fund-ah puih ngaite puihna turin an thawh khawm a ni,\" a ti. Chief minister-in Covid-19 hri len hnua Covid-19 hri kaite enkawlna tura damdawiin bîk a tlawh ta hi a lawmawm takzet a, minister dang leh sorkar official-ten tlawh fo tawh mah se, chief minister meuhin a tlawh hi chuan awmzia a nei ngei ang. Tunah hian ZMC hian mamawh tam tak a neih zinga langsar tâk nia lang chu Covid-19 hri kai leh kai lo enna tur RT-PCR a nih hmel a; state pawn aṭanga lo haw an awm belh zel bawk nen hri vei leh vei lo enna hi chu neih belh zel theih ni se a lawmawm khawp ang. Kan ramin Covid-19 hri vei kan neih belh zel dâwn nge dâwn lo a sawi theih loh a, tuna kan mamawh chu mi tam zawk endik theihna tur hi a ni. Kan mithiam zawkten khawl rintlak an sawi hi chu sorkar pawhin lei turin ṭan la se, sum indaih lohna karah pawh sum senna tur dik a ni awm e. Mizoram chief minister-in ZMC a tlawh hi a lawmawm a, mamawh ang zela sum pek zel a nih thu a sawi hi a thlamuanthlak takzet a ni.", "summary": "4th June,2020 Chief Minister chuan Zoram Medical College tlawhin,\"Covid-19 do letna atana mamawh hrang hrang chu sawrkarin ui loin a ṭul angin a pe zel.Mipui pawh ṭangrualin, covid fund-ah puih ngaite puihna turin an thawh khawm a ni,\"a ti. Kan ramin Covid-19 hri vei kan nei belh zel dawn nge dawn lo hriat a nih loh avangin zoram mipui leh ZMC-in an mamawh em em chu Covid-19 hri kai leh kai lo enna RT-PCR a ni. Kan mithiam zawkten khawl rintlak nia an sawi hi chu sawrkar pawhin lei turin ṭan la se,sum indaih lohna karah pawh sum senna tur dik tak a ni awm e." }, { "summarization_id": "1181", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21244", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2?25", "original_text": "MZP Federal Council tun hnaia inhmukhawm chuan ramri chungchangah chak zawka hmalak an rel a, MZP president chuan Zophaia Mosolman biak in sak mek ṭhiah a nih loha an sa chhunzawm a nih chuan Zofate Chawlhbul sa tura an inrin reng thu a sawi.Tun hnaia Assam leh Mizoram inrinaa buaina neuh neuh awm hi kan sawi ngun ta hle a, sorkar leh NGO bakah mi­pui mimir pawhin kan ngaihven tlang niin a lang. Sorkar chuan fing taka rel a, awmze neia dan ang taka kalpui a duh a, a ngaihtuahtu tur bik committee a din bakah anni pawh hi inhmu khawm tawhin an kal zel dan tur an rel tawh a; hemi piah lamah hian Kolasib DC leh Hailakandi DC-te an inbe tawh bawk a ni.Ramri buai chungchang hi chinfel a nih dawn chuan sorkar hnathawk te, DC emaw chief secretary meuh pawh hi se an tan tihfel harsa chin a awm ṭhin a, political decision siam a ṭul tawh ṭhin avangin kan state hotu liante hi indawr se a ṭha khawp mai. Tun hnaiah pawh kan chief minister zahawm tak hi Guwahati lamah kalin Assam chief minister-te nen pawh an inhmu a, a sawina hun remchang a nih chiah loh pawhin state tana thil ṭangkai leh ṭulah chuan eng thu emaw tal sawi thei se kan ramri buai hi bawhzui pawh a nuam deuh ang.Tuna a lan dan chuan kan ram chhung nia kan pawm chinah Assam lam an lo lan apiangin kan pâwng deuh thûr a, kan ramri nia kan hriat ral aṭangin kan kawk kan kawk a, a chhungah Assam lam mi an cheng ṭhup tawh si. Ramri ngaihven bera lang kan zirlai pawlte ngei pawhin, \"Assam lama Mosolman biak in an sak chhunzawm chuan...,\" tiin thu an dah ta chauh a, hei hian ramri chungchangah hian kan zavaiin kan tawlh zawk zel angin a lantir thei ta hial a ni.Engpawhnise ramri buai ching­fel tur hi chuan sorkar hotu lu an chet a ngai a, political level-a chinfel tumna tak tak a awm loh chuan buaina hi a reh dawnin a lang lo. MZP Federal Council tun hnaia inhmukhawm chuan ramri chungchangah chak zawka hmalak an rel a, MZP president chuan Zophaia Mosolman biak in sak mek ṭhiah a nih loha an sa chhunzawm a nih chuan Zofate Chawlhbul sa tura an inrin reng thu a sawi.Tun hnaia Assam leh Mizoram inrinaa buaina neuh neuh awm hi kan sawi ngun ta hle a, sorkar leh NGO bakah mi­pui mimir pawhin kan ngaihven tlang niin a lang. Sorkar chuan fing taka rel a, awmze neia dan ang taka kalpui a duh a, a ngaihtuahtu tur bik committee a din bakah anni pawh hi inhmu khawm tawhin an kal zel dan tur an rel tawh a; hemi piah lamah hian Kolasib DC leh Hailakandi DC-te an inbe tawh bawk a ni.Ramri buai chungchang hi chinfel a nih dawn chuan sorkar hnathawk te, DC emaw chief secretary meuh pawh hi se an tan tihfel harsa chin a awm ṭhin a, political decision siam a ṭul tawh ṭhin avangin kan state hotu liante hi indawr se a ṭha khawp mai. Tun hnaiah pawh kan chief minister zahawm tak hi Guwahati lamah kalin Assam chief minister-te nen pawh an inhmu a, a sawina hun remchang a nih chiah loh pawhin state tana thil ṭangkai leh ṭulah chuan eng thu emaw tal sawi thei se kan ramri buai hi bawhzui pawh a nuam deuh ang.Tuna a lan dan chuan kan ram chhung nia kan pawm chinah Assam lam an lo lan apiangin kan pâwng deuh thûr a, kan ramri nia kan hriat ral aṭangin kan kawk kan kawk a, a chhungah Assam lam mi an cheng ṭhup tawh si. Ramri ngaihven bera lang kan zirlai pawlte ngei pawhin, \"Assam lama Mosolman biak in an sak chhunzawm chuan...,\" tiin thu an dah ta chauh a, hei hian ramri chungchangah hian kan zavaiin kan tawlh zawk zel angin a lantir thei ta hial a ni.Engpawhnise ramri buai ching­fel tur hi chuan sorkar hotu lu an chet a ngai a, political level-a chinfel tumna tak tak a awm loh chuan buaina hi a reh dawnin a lang lo. MZP Federal Council tun hnaia inhmukhawm chuan ramri chungchangah chak zawka hmalak an rel a, MZP president chuan Zophaia Mosolman biak in sak mek ṭhiah a nih loha an sa chhunzawm a nih chuan Zofate Chawlhbul sa tura an inrin reng thu a sawi. Tun hnaia Assam leh Mizoram inrinaa buaina neuh neuh awm hi kan sawi ngun ta hle a, sorkar leh NGO bakah mi­pui mimir pawhin kan ngaihven tlang niin a lang. Sorkar chuan fing taka rel a, awmze neia dan ang taka kalpui a duh a, a ngaihtuahtu tur bik committee a din bakah anni pawh hi inhmu khawm tawhin an kal zel dan tur an rel tawh a; hemi piah lamah hian Kolasib DC leh Hailakandi DC-te an inbe tawh bawk a ni. Ramri buai chungchang hi chinfel a nih dawn chuan sorkar hnathawk te, DC emaw chief secretary meuh pawh hi se an tan tihfel harsa chin a awm ṭhin a, political decision siam a ṭul tawh ṭhin avangin kan state hotu liante hi indawr se a ṭha khawp mai. Tun hnaiah pawh kan chief minister zahawm tak hi Guwahati lamah kalin Assam chief minister-te nen pawh an inhmu a, a sawina hun remchang a nih chiah loh pawhin state tana thil ṭangkai leh ṭulah chuan eng thu emaw tal sawi thei se kan ramri buai hi bawhzui pawh a nuam deuh ang. Tuna a lan dan chuan kan ram chhung nia kan pawm chinah Assam lam an lo lan apiangin kan pâwng deuh thûr a, kan ramri nia kan hriat ral aṭangin kan kawk kan kawk a, a chhungah Assam lam mi an cheng ṭhup tawh si. Ramri ngaihven bera lang kan zirlai pawlte ngei pawhin, \"Assam lama Mosolman biak in an sak chhunzawm chuan...,\" tiin thu an dah ta chauh a, hei hian ramri chungchangah hian kan zavaiin kan tawlh zawk zel angin a lantir thei ta hial a ni. Engpawhnise ramri buai ching­fel tur hi chuan sorkar hotu lu an chet a ngai a, political level-a chinfel tumna tak tak a awm loh chuan buaina hi a reh dawnin a lang lo.", "summary": "MZP Federal Council tun hnaia inhmukhawm chuan ramri chungchangah chak zawka hmalak an rel a, MZP president chuan Zophaia Mosolman biak in sak mek ṭhiah a nih loha an sa chhunzawm a nih chuan Zofate Chawlhbul sa tura an inrin reng thu a sawi. Sorkar chhan fing taka rel a, dan hnuaiah ngaihtuahtu tur bik committee a din bakah anni pawh hi inhmu khawm tawhin an kal zel dan tur an rel tawh. Ram pahnih DC te an inbe tawh bawk. Hetiangah hi chuan political decision siam a tul tawh thin. buai ching­fel tur hi chuan sorkar hotu lu an chet a ngai a, political level-a chinfel tumna tak tak a awm loh chuan buaina hi a reh dawnin a lang lo. Engpawhnise kan ramri" }, { "summarization_id": "1182", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17081", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_19/2/25", "original_text": "Public Health Engineering (PHE) Secretary chuan Aizawla tui sem tur pump chhuah tur a tam tawk thu a sawi a, chutih rualin a sem chhuah lamah harsatna hrang hrang a awm ṭhu a sawi a; tui hmuh ṭhat beisei vanga tui semtute therhlo hmanga tihlungawi tum an awm ṭhin chuan harsatna a thlen thu a sawi.Aizawl khawpuia mihring kan pun chak dan en hian a tira tui laknain a chawm zawh zat tura rin aia tam daih an awm tawh a, tui indaih lohna hi chu a awm ngei tur a ni. Hei vang hian mipui lam pawhin kan tih theih tawk lo tih a, mahni inah ṭheuh ruahtui khawlna siam kan uar deuh deuh a ṭha khawp ang.Hmun ṭhenkhatah tui indaihlohna a nasat viau laiin tuten emaw tui semtute thilpek pea lo tilungawi a tui dawn tam bîk an tum ṭhin a, chu chuan harsatna a thlen. Hemi kawngah hian tui semtu sorkar mi rawihte an demawm a, hei hi hmun danga sorkar hna­thawkte eirukna tluk tho a ni. Chutih rualin mahni chan tur pangngai aia tam tui dawn duh avanga tui semtu lo 'thamtute' pawh hian an tidik lo hle a ni.Khaw nuam leh nuam lo chu tui a ṭhat leh ṭhat lohah a innghat ṭhui hle a, kan khawpui ber kiang lawkah tui pump chhuah tur a awm chunga tui duh khawp kan hmu hleithei lo hi a veiawm hle. Tui semna tur project hi a hautakin a lian tham hle a, awlsam taka hmuh theih a ni lo ang tih chiang mah se, sorkarin ngaih pawimawhah a neiha a nawr tak tak chuan tihhlawhtlin theih chu a ni ngei ang.Aizawl khawpuia mipui ṭhahnem takte hnena rual khai taka tui sem hi a awlai hauh lo ang; nimahsela hnathawktute'n inpekna thar nen theihtawp chhuah se, mipui rawngbawlna a ni tih hre chungin ṭan la zel rawh se. Public Health Engineering (PHE) Secretary chuan Aizawla tui sem tur pump chhuah tur a tam tawk thu a sawi a, chutih rualin a sem chhuah lamah harsatna hrang hrang a awm ṭhu a sawi a; tui hmuh ṭhat beisei vanga tui semtute therhlo hmanga tihlungawi tum an awm ṭhin chuan harsatna a thlen thu a sawi.Aizawl khawpuia mihring kan pun chak dan en hian a tira tui laknain a chawm zawh zat tura rin aia tam daih an awm tawh a, tui indaih lohna hi chu a awm ngei tur a ni. Hei vang hian mipui lam pawhin kan tih theih tawk lo tih a, mahni inah ṭheuh ruahtui khawlna siam kan uar deuh deuh a ṭha khawp ang.Hmun ṭhenkhatah tui indaihlohna a nasat viau laiin tuten emaw tui semtute thilpek pea lo tilungawi a tui dawn tam bîk an tum ṭhin a, chu chuan harsatna a thlen. Hemi kawngah hian tui semtu sorkar mi rawihte an demawm a, hei hi hmun danga sorkar hna­thawkte eirukna tluk tho a ni. Chutih rualin mahni chan tur pangngai aia tam tui dawn duh avanga tui semtu lo 'thamtute' pawh hian an tidik lo hle a ni.Khaw nuam leh nuam lo chu tui a ṭhat leh ṭhat lohah a innghat ṭhui hle a, kan khawpui ber kiang lawkah tui pump chhuah tur a awm chunga tui duh khawp kan hmu hleithei lo hi a veiawm hle. Tui semna tur project hi a hautakin a lian tham hle a, awlsam taka hmuh theih a ni lo ang tih chiang mah se, sorkarin ngaih pawimawhah a neiha a nawr tak tak chuan tihhlawhtlin theih chu a ni ngei ang.Aizawl khawpuia mipui ṭhahnem takte hnena rual khai taka tui sem hi a awlai hauh lo ang; nimahsela hnathawktute'n inpekna thar nen theihtawp chhuah se, mipui rawngbawlna a ni tih hre chungin ṭan la zel rawh se. Public Health Engineering (PHE) Secretary chuan Aizawla tui sem tur pump chhuah tur a tam tawk thu a sawi a, chutih rualin a sem chhuah lamah harsatna hrang hrang a awm ṭhu a sawi a; tui hmuh ṭhat beisei vanga tui semtute therhlo hmanga tihlungawi tum an awm ṭhin chuan harsatna a thlen thu a sawi. Aizawl khawpuia mihring kan pun chak dan en hian a tira tui laknain a chawm zawh zat tura rin aia tam daih an awm tawh a, tui indaih lohna hi chu a awm ngei tur a ni. Hei vang hian mipui lam pawhin kan tih theih tawk lo tih a, mahni inah ṭheuh ruahtui khawlna siam kan uar deuh deuh a ṭha khawp ang. Hmun ṭhenkhatah tui indaihlohna a nasat viau laiin tuten emaw tui semtute thilpek pea lo tilungawi a tui dawn tam bîk an tum ṭhin a, chu chuan harsatna a thlen. Hemi kawngah hian tui semtu sorkar mi rawihte an demawm a, hei hi hmun danga sorkar hna­thawkte eirukna tluk tho a ni. Chutih rualin mahni chan tur pangngai aia tam tui dawn duh avanga tui semtu lo 'thamtute' pawh hian an tidik lo hle a ni. Khaw nuam leh nuam lo chu tui a ṭhat leh ṭhat lohah a innghat ṭhui hle a, kan khawpui ber kiang lawkah tui pump chhuah tur a awm chunga tui duh khawp kan hmu hleithei lo hi a veiawm hle. Tui semna tur project hi a hautakin a lian tham hle a, awlsam taka hmuh theih a ni lo ang tih chiang mah se, sorkarin ngaih pawimawhah a neiha a nawr tak tak chuan tihhlawhtlin theih chu a ni ngei ang. Aizawl khawpuia mipui ṭhahnem takte hnena rual khai taka tui sem hi a awlai hauh lo ang; nimahsela hnathawktute'n inpekna thar nen theihtawp chhuah se, mipui rawngbawlna a ni tih hre chungin ṭan la zel rawh se.", "summary": "Public Health Engineering(PHE) Secretary chuan Aizawla tui sem tur pump chhuah tur a tam tawk thu a sawi rualin a sem chhuah lamah harsatna hrang hrang a awm thu a sawi a; tui hmuh that beisei vanga tui semtute thamna lo pek tum an awm thin avangin harsatna a thlen thu a sawi a, hemi kawngah hian tui semtu Sorkar mi rawihte an demawm a, hei hi hmun danga sorkar hna­thawkte eirukna tluk tho a ni a, mahni chan tur pangngai aia tam tui dawn duh avanga tui semtu lo 'thamtute' pawh hian an tidiklo hle a ni. Aizawl khawpuia mihring kan pun chak em avangin tui indaih lohna hi chu a awm ngei tur a ni a, hei vang hian mahni inah theuh ruahtui khawlna siam kan uar a tha hle ang. Tui semna tur project hi a hautakin a lian tham hle a, Aizawl khawpuia mipui thahnem takte hnena rual khai taka tui sem hi a awlai hauhlo ang; nimahsela hnathawktute'n inpekna thar nen theihtawp chhuah se, mipui rawngbawlna a ni tih hre chungin tan la zel rawh se." }, { "summarization_id": "1183", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14562", "file_name": "H-263-19/02/2025-Ramri chingfel tura hmalak ngam", "original_text": "Cachar District Forest Officer (DFO) hoin tun hnai khan Assam Forest department mite leh police eng emaw zat chu Saihapui-V khuaah kalin, khaw dáia Mizo IR sipai duty-te chu an awmna hmun chhuahsan turin an hriattir a, Saihapui-V mipuite chu an leilet/ huanah kal an phal lo. Mizo IR sipai duty-te chuan an awmna hmun chu chhuahsan an tum lo.Tun hnaia Assam leh Mizoram ramri buaina hi Assam state inthlang turin a nghawng anga sawi theih ni bawk mah se, ṭhenawm state-in an zuam em em leh an duh hun huna ramri thila an tihbuai theih state nih hi chu thil fel lo tak a ni. Kan state sorkar chuan ramri pawm chin a nei chiang tawh a, council of minister ṭhukhawm meuhin ramri pawm chin a neih ngam tawh chuan, chu ramri humhim tur chuan ke pen ngam a hun ta.Tuna kan ram hruaitute'n ramri an chhaih dan hi chu lemchanna ang lek lek pawhin a duh tan chuan a sawi theih a, Assam-in min rawn nawrna hmun zelah na taka nawr lêt anga lan tumin sipai kan indaih belh zel a, chutihlai chuan kan ramri nia kan sawi humhalh tur erawh chuan ke kan pen miah lo niin a ngaih theih.Ministry of Home Affairs lamin ramri chungchanga zawhna a zawhte pawh kan chhang lo a, MHA lam aiawh a lo kal chuan kan dawih âw leh viau lawi si a; Assam lamin kan bungraw phur lirthei an dan lohna tur tawk vela ramri humhalh anga lan ringawt hi chu a fel lo hle a ni.Tunah hi chuan Assam nena buaina neih lohah kan lungawi tawk a, a ziaka fel lo chinfel tuma hmalakna tak tak kan nei lo a, kan hotupa berin ramri chinfel dan thuruk a hriat lah a la sawi chhuak loin a la bawhzui bawk si lo. Ramri thilah hian inkhualtelem angin mipui laka mawi tur chinah hian kan thên kual vel mai mai ang tih hi thil hlauhawm tak a ni.Kan sorkar hian ramri chinfel hi a duh tak tak a nih chuan hun rei lo te daih tur sipai duty post siam mai maiah lungawi lo se, a ṭul angin sorkar laipui leh Assam sorkar pawh be ngam se, tun hi ramri chinfel duh tak taktu tan chet chhuah hun dik tak a nih hmel. Cachar District Forest Officer (DFO) hoin tun hnai khan Assam Forest department mite leh police eng emaw zat chu Saihapui-V khuaah kalin, khaw dáia Mizo IR sipai duty-te chu an awmna hmun chhuahsan turin an hriattir a, Saihapui-V mipuite chu an leilet/ huanah kal an phal lo. Mizo IR sipai duty-te chuan an awmna hmun chu chhuahsan an tum lo.Tun hnaia Assam leh Mizoram ramri buaina hi Assam state inthlang turin a nghawng anga sawi theih ni bawk mah se, ṭhenawm state-in an zuam em em leh an duh hun huna ramri thila an tihbuai theih state nih hi chu thil fel lo tak a ni. Kan state sorkar chuan ramri pawm chin a nei chiang tawh a, council of minister ṭhukhawm meuhin ramri pawm chin a neih ngam tawh chuan, chu ramri humhim tur chuan ke pen ngam a hun ta.Tuna kan ram hruaitute'n ramri an chhaih dan hi chu lemchanna ang lek lek pawhin a duh tan chuan a sawi theih a, Assam-in min rawn nawrna hmun zelah na taka nawr lêt anga lan tumin sipai kan indaih belh zel a, chutihlai chuan kan ramri nia kan sawi humhalh tur erawh chuan ke kan pen miah lo niin a ngaih theih.Ministry of Home Affairs lamin ramri chungchanga zawhna a zawhte pawh kan chhang lo a, MHA lam aiawh a lo kal chuan kan dawih âw leh viau lawi si a; Assam lamin kan bungraw phur lirthei an dan lohna tur tawk vela ramri humhalh anga lan ringawt hi chu a fel lo hle a ni.Tunah hi chuan Assam nena buaina neih lohah kan lungawi tawk a, a ziaka fel lo chinfel tuma hmalakna tak tak kan nei lo a, kan hotupa berin ramri chinfel dan thuruk a hriat lah a la sawi chhuak loin a la bawhzui bawk si lo. Ramri thilah hian inkhualtelem angin mipui laka mawi tur chinah hian kan thên kual vel mai mai ang tih hi thil hlauhawm tak a ni.Kan sorkar hian ramri chinfel hi a duh tak tak a nih chuan hun rei lo te daih tur sipai duty post siam mai maiah lungawi lo se, a ṭul angin sorkar laipui leh Assam sorkar pawh be ngam se, tun hi ramri chinfel duh tak taktu tan chet chhuah hun dik tak a nih hmel. Cachar District Forest Officer (DFO) hoin tun hnai khan Assam Forest department mite leh police eng emaw zat chu Saihapui-V khuaah kalin, khaw dáia Mizo IR sipai duty-te chu an awmna hmun chhuahsan turin an hriattir a, Saihapui-V mipuite chu an leilet/ huanah kal an phal lo. Mizo IR sipai duty-te chuan an awmna hmun chu chhuahsan an tum lo. Tun hnaia Assam leh Mizoram ramri buaina hi Assam state inthlang turin a nghawng anga sawi theih ni bawk mah se, ṭhenawm state-in an zuam em em leh an duh hun huna ramri thila an tihbuai theih state nih hi chu thil fel lo tak a ni. Kan state sorkar chuan ramri pawm chin a nei chiang tawh a, council of minister ṭhukhawm meuhin ramri pawm chin a neih ngam tawh chuan, chu ramri humhim tur chuan ke pen ngam a hun ta. Tuna kan ram hruaitute'n ramri an chhaih dan hi chu lemchanna ang lek lek pawhin a duh tan chuan a sawi theih a, Assam-in min rawn nawrna hmun zelah na taka nawr lêt anga lan tumin sipai kan indaih belh zel a, chutihlai chuan kan ramri nia kan sawi humhalh tur erawh chuan ke kan pen miah lo niin a ngaih theih. Ministry of Home Affairs lamin ramri chungchanga zawhna a zawhte pawh kan chhang lo a, MHA lam aiawh a lo kal chuan kan dawih âw leh viau lawi si a; Assam lamin kan bungraw phur lirthei an dan lohna tur tawk vela ramri humhalh anga lan ringawt hi chu a fel lo hle a ni. Tunah hi chuan Assam nena buaina neih lohah kan lungawi tawk a, a ziaka fel lo chinfel tuma hmalakna tak tak kan nei lo a, kan hotupa berin ramri chinfel dan thuruk a hriat lah a la sawi chhuak loin a la bawhzui bawk si lo. Ramri thilah hian inkhualtelem angin mipui laka mawi tur chinah hian kan thên kual vel mai mai ang tih hi thil hlauhawm tak a ni. Kan sorkar hian ramri chinfel hi a duh tak tak a nih chuan hun rei lo te daih tur sipai duty post siam mai maiah lungawi lo se, a ṭul angin sorkar laipui leh Assam sorkar pawh be ngam se, tun hi ramri chinfel duh tak taktu tan chet chhuah hun dik tak a nih hmel.", "summary": "29th October,2020 Cachar District Forest Officer hoin Assam Forest Department mite leh police eng emaw zat chu Saihapui-V khuaah kalin,khaw dâia Mizo IR sipai duty-te chu an awmna hmun chhuahsan tura hriattir niin,Saihapui-V mipuite chu an leilet/huanah kal an phal lo. Assam leh Mizoram ramri buaina hi Assam state inthlang turin a nghawng anga sawi theih ni bawk mah se ramri thila tihbuai theih state nih hi a fel lo hle.Chutihrualin,kan ramri humhalh tum hian ke kan pen miah lo niin a lang.Ministry of Home Affairs lamin zawhna an zawh pawh an chhang lo a,MHA lam aiawh a lo kal pawhin kan dawih âw leh hle bawk. Assam nena buaina neih lohah sawrkar an lungawi tawk a,ziaka fel lo chinfel kawngah lah hmalakna a awm bawk hek lo.Sipai duty post siam mai maia lungawi tawk lo hian a ṭul angin sawrkar laipui leh Assam sawrkar dawr ngam se,ramri chingfel duh tak tak tan chet chhuah a hun hle." }, { "summarization_id": "1184", "url": "https://theaizawlpost.org/ukraine-indona-in-tawp-lam-pan-hmel-loh/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_29.1.25", "original_text": "China in Ukraine peace plan a siam chu indona tihtawp nana hman theih a ni ang tiin Vladimir Putin chuan a sawi a. Mahse Putin chuan China ruahmanna chu ‘Khawhlang ram leh Kyiv’ tena an pawm hnuah chauh kalpui theih a ni ang tiin a sawi. Russian leader leh Chinese President Xi Jinping te chuan Moscow a inbiakna an neihah Ukraine indona chungchang leh an ram pahnih inlaichinna chungchang an saiw dun a ni. China ruahmanna hi thla kalta khan khawvel hriatah phochhuah tawh niin chutah chuan Russia chu Ukraine chhuahsan ngei nghal turin a phut kher lo thung a. Point 12 siam niin chutah chuan peace talk neih leh national sovereignty inzah tawnsak te telin mahse rawtna chiangbal siam erawh a nei lo thung. Ukraine erawh chuan inbiakna neih hma in tiamkam a neihah Russia chu a ram a luahsak ata a inhnukdawk hmasa tur a ni a ti mauh thung a, chu erawh Russia chuan tihhlawhtlin tumna a nei bau lova ngaih a ni thung bawk. US Secretary of State Antony Blinken chuna Russia inhnuhdawh hmaa inkahhaina rawt chu ‘Russia in a ram lak tawh te thlawpna tluk a ni’ tiin a sawi bawk a. Xi nena inbiakna an neih hnua joint news conference an neih zuiah Putin chuan, “Chinese peace plan tam tak te chu Ukraine a buaina tihtawp a nih theih nana behchhanah a hman theih a, mahse, Khawthlang ram leh Kyiv te an inrin hmasak a ngai” tiin a sawi a. Russia chuan lehlam te inremna duha an hmalakna kan la hmu lo tiin a sawi bawk. Xi Jinping pawhin a sorkar chuan inremna leh inbiakna awm se an fuh tia sawiin China chuan history a kawng dik zawh a duh tiin a sawi bawk a. Beijing chuan tan bik a neih loh thu sawiin remna siamtu nih a duh tiin a sawi bawk. Ram hruaitu lawk pahnih te chuan sumdawnna, energy leh politics lama inlaichinna te an sawi dun bawk a. “China hi Russia sum-dawnpui lian ber a ni” tiin President Putin chuan a sawi a, nikum aia sang zawkin sumdawnna kan kalpui zui ang, a ti bawk a. Xi pawhin China leh Russia te chu ‘Ram thenawm thiltithei dun leh inzawmna nei nghet tha’ tiin a sawi bawk. Russian media te chuan ram pahnih hruaitute chuan – document pahnih, economic cooperation tihchakna tur leh Russia-China partnership tihchakna tur hming an ziah hnan ant i a. hei bakah hian Siberai atangin Russian gas te Mongolia paltlanga China a pek luhna tur pipeline siam ni se an ti bawk a, nuclear war kalpui ngai loh tur ti bawkin leh Australia, UK leh US tena defence agreement an siam Aukus pact an sawi dun a, hei bakahhian Nato in Asia khawmualpuiah military leh security issues a ngaihven zel chu an sawi dun an ti bawk. Ukraine indona kalmek karah China chuan Russia hnenah military support a pek hlauhna a lian hle a, chu chu khawthlang ram tena an ngaihven ber pakhat a ni a Brussels ah Nato chief Jens Stoltenberg chuan tun thleng chuan China in Russia hnenah lethal weapons a pek luh kan la hre lo, a ti thung a. Mahse, Russia chuan lethal weapons te China a ngen ngei nia an rhiat thu sawiin chu chu Beijing chuan pek tur nge pek loh tur tia a ngaihtuah ngei nia an hriat thu erawh a sawi thung. China leh Russia tena ram pahnih hruaitu lu ber tena meeting an neih tawh hnua joint statement an tihchuaah erawh ram pahnih te chuan ‘military-political alliance’ siam an tum lo tiin an tarlang thung a. Inkungkaihna chuan ‘bloc siam emaw, ram dang nek emaw leh third country te tana nawrna lam kalpui emaw a hawi lo’ tiin tarlan a ni. Putin chuan press conference a neihnaah Khawthlang ram te chuan ralthuam ‘nuclear keng tel thei’ an pe tel tia sawiin UK in depeleted uranium hmanga shell siam Ukraine hnena a pe a nih chuan Russia chuan a chhang let lo thei dawn lo ti erawhin a sawi thung a. UK Ministry of defence chuan ‘depleted uranium’ chu ‘standard component’ chikhat niin ‘nuclear weapons nena inzawmna nei lo’ tiin a sawifiah thugn. Xi Jinping chu Kremlin a luhin nasa taka lo lawmin a awm a, Xi ngei pawhin Moscow a thleng chu nuam a tih thu sawiin President Putin nen ‘inhawng, tlanghrak leh thiantha nihna nen’ inbiakna an nei a ti bawk a. Xi Jinping an Moscow a luh hma chiah hian International Criminal Court cuan war crime kaihhnaiwhah President Putin chu manna tur a tichhuak thung a. Hei mai bakah hianJapan Prime Minster Fumio Kishida chuan Kyiv a tlawh ve mauh bawk a, Indopui II na hnua Japan leader Kyiv tlawh leh hmasa ber a ni bawk a. Ukraine president Zelensky pawhin May thlaa Japan a G7 summi tneih turah video link hmanga a zawm ve tur thu a puang zui bawk. Zelensky chuan inremna awm theih nan China chu inhnamhnawih ve tura an sawm thu sawiin, “Peace formula siamna turah China chu tel ve turin kan sawm a” tia sawiin, “Inbiaknaa tel tura kan sawmna chu a chhanna kan nghak mek a ni” tiin a sawi bawk.", "summary": "China in Ukraine peace plan a siam chu indona tihtawp nana hman theih a ni ang tiin Vladimir Putin chuan a sawi a. Mahse Putin chuan China ruahmanna chu ‘Khawhlang ram leh Kyiv’ tena an pawm hnuah chauh kalpui theih a ni ang tiin a sawi. Russian leader leh Chinese President te chuan Ukraine indona chungchang leh an ram inlaichinna an sawi dun a. China ruahmanna chu phochhuah tawh niin Russia chu Ukraine chhuahsan nghal turin a phut kher lo. Point 12 siamin chutah chuan peace talk neih leh national sobereignty inzah tawnsam te telin mahse rawtna chiangbal siam erawh a nei lo. Ukraine erawh chuan inbiakna neih hmain intiamkam a neihah Russia chu a ram a luahsak ata a inhnukdawk hmasa tur a ni a ti mauh mai, chu chu Russia chuan tihhlawhtlin a tum lo. Xi Jinping pawhin a sawrkar chuan inremna awm se a duh tia sawiin Chuna chuan history a kawng dik zawh a duh tiin a sawi bawk. China hi Russia sumdawnpui lian ber a ni. Xi pawhin China leh Russia te chu an inzawmna a ngheh thu a sawi. Ukraine indona kal mek karah China chuan Russia hnenah military support a pek hlauhna a lian hle a, ram pahnih te chuan joint statement an tihchhuah hnuah erawh 'military political alliance' siam an tum lo tiin an tarlang thung. Putin chuan presa Conference a neihnaah Khawthlang ram te chuan ralthuam nuclear keng tel thei an pe tel tia sawiin UK in depleated uranium hmanga shell siam Ukraine hnena a pe a nih chuan Russia chuan a chhang let lo thei dawn lo ti erawh a sawi thung. Zelensky chuan inremna awm theih nan China chu inhnamhnawih ve tura an sawm thu sawiin, “Peace formula siamna turah China chu tel ve turin kan sawm a” tia sawiin, “Inbiaknaa tel tura kan sawmna chu a chhanna kan nghak mek a ni” tiin a sawi bawk." }, { "summarization_id": "1185", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/05/ather-pro-volleyball-league-mipa-final.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Ather Pro Volleyball League 2024 Final chuMay ni 31, 2024 (Zirtawpni) zan dar 8:00-ahLPS Arena, Falkland-ah Hunthar leh Tuichangral an inhmachhawn dawn. A hmun a en duh tan kal hma a chi ang. A hmunah Ticket a lei theih dawn a ni. En tur an tam dawn avangin i chang lo palh ang e. Pakhat tanRs 100/- a ni dawn a ni.HUNTHAR vs TUICHANGRALChampionship kal mekah Huntharin vawi ruk khel tawhin an chak vek a, set khat chiah an la hloh. Tuichangralin tum li hnehna chang tawhin league-ah vawi hnih an tlawm a, May 18 khan set thum faiin Huntharin an hneh.2016-a Pro Volleyball League kalpui a nih atanga mipa team pahnih tel kim vek zingah Hunthar an tel a; Aizawl pawn atanga tel hmasa ber Tuichangralin 2018 atangin season nga an hman zawnna a ni.HNUHMAHUNTHAR : Champion - 2017 & 2018, Pahnihna - 2023TUICHANGRAL : Pahnihna - 2018INSUT TAWHNAPro Volleyball League-ah vawi ruk intawng tawhin tum nga Hunthar an chak a, tum khat Tuichangral an chak.May 18, 2024 - League RoundHunthar def Tuichangral : 25-23, 25-13, 25-22 (3-0)June 8, 2023 - League RoundHunthar def Tuichangral : 25-20, 21-25, 25-23, 25-20 (3-1)May 7, 2022 - League RoundHunthar def Tuichangral : 25-19, 20-25, 25-23, 18-25, 15-6 (3-2)May 10, 2019 - League RoundHunthar def Tuichangral : 15-12, 15-6, 14-16, 15-12, 11-15 (3-2)April 20, 2018 - FINALHunthar def Tuichangral : 25-21, 25-17, 25-22 (3-0)April 5, 2018 - League RoundTuichangral def Hunthar : 25-22, 25-21, 19-25, 23-25, 15-13 (3-2)2024Pro Volleyball League vawi sarihnaah tum ruk ve ve khelin final an lut a; an khelh tawh china an player-te chet dan :HUNTHARAnurag Rawat : point hmuh 152, point hloh 62 = 90Fabian Lallunghnema : point hmuh 85, point hloh 25 = 60Lalnunfela : point hmuh 36, point hloh 7 = 29C Lalhriatpuia : point hmuh 42, point hloh 26 = 16Wilson Lalremruata : point hmuh 30, point hloh 15 = 15Captain Remsangzuala (setter) : Kuriz Player of the Match-ah vawi khat thlan a ni a, 2017 leh 2023-ah Best Setter-a thlan a ni tawh.Coach VL Malsawma Renthlei chuan kum zawnin final a luhpui a, nikumah set thum set hnihin TNT hneh lova uiawm takin an tlawm.TUICHANGRALSonu : point hmuh 95, point hloh 45 = 50Lalbiakmuana : point hmuh 69, point hloh 21 = 48Zomuansanga : point hmuh 76, point hloh 37 = 39Vanlalṭanpuia : point hmuh 51, point hloh 13 = 38Saidingpuia Sailo : point hmuh 51, point hloh 30 = 21Setter C Zonunmawia'n semifinal-ah a khel tha hle a, 2022 khan Best Setter-a thlan a ni tawh.Tuichangralin Pro Volleyball an khelh theihna tura a tir atanga hma latu David Aizampuia Fanai chuan coach a nih hnuah a vawi khat nan final a luhpui a, semifinal-ah vawi ruk an hneh loh zawn tawh champion lai TNT lakah chiang takin team a chakpui.", "summary": "Ather Pro Volleyball League 2024 Final chuMay ni 31, 2024 zan dar 8:00-ahLPS Arena, Falkland-ah Hunthar leh Tuichangral an inhmachhawn dawn. A hmun a en duh tan kal hma a chi ang. A hmunah Ticket a lei theih dawn a ni. Pakhat tan Rs 100 a ni dawn. Tuichangral Championship kal mekah Huntharin vawi ruk khel tawhin an chak vek. 2016-a Pro Volleyball League kalpui a nih atanga mipa team pahnih tel kim vek zingah Hunthar an tel. Tuichangralin Pro Volleyball an khelh theihna tura a tir atanga hma latu David Aizampuia Fanai chuan coach a nih hnuah a vawi khat nan final a luhpui a, semifinal-ah vawi ruk an hneh loh zawn tawh champion lai TNT lakah chiang takin team a chakpui." }, { "summarization_id": "1186", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25197", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Mizoram sorkarin zu khapna dan kalpui thar leh tawh mah se, zu khapna danah winery ngaihhnathiam a nih theihna atana hmalak a nih thu Law & Judicial minister-in Champhai Grape Growers Society (CGGS) general body mee­ting-ah a sawi.Mizoram khaw chhak lamah grape a ṭha duh hle a, a hlawm lian thamin an ching a, grape tui sawr (wine) pawh a hralh a kal hman hle. Kum 2010-a Grape sâwrna hmun winery din a nih hnuah khawl hmangin wine ṭhahnem tak sawr chhuah a ni tawh a, an sawr tam ber kum 2015-ah grape quintal an 1,682 sâwr a ni.Grape chinga eizawngtute tana thil hlauhawm tak mai chu zu khapna dan hman a niha wine khap tel hi a ni a, wine hi khap zingah a tel a nih chuan an eizawnna a tawp a ni mai ang. Kuthnathawktute hmangai chunga grape chingtute tana hamṭhatna awm thei zawnga kalpui tumna awm hi a lawm­awm hle a ni.Tlemlai deuh khan Champhai district lama grape tui sawrte hi hralh a kal hman hle a, Aizawl khawpuiah pawh hmun hrang hrangah a hralhna bik dawr neiin sum pawh ṭhahnem tak an thawk chhuak. Chutihlaiin wine kan hmuh dan leh kan in dan kha zu pangngai anga ruih tuma in mi tam tak an awm a, phalna neia zu zawrh a nih chiah khan wine hralh hi a kal ta lo hle a nih kha.Tunah grape chingtute tan sorkarin hamṭhatna a siam leh dawn niin a lang a, hei hi grape chingtu lam pawhin an hlawkpuiin mi ṭhahnem zawkin an din chhuahpui ngei a beiseiawm. Mizoram sorkarin zu khapna dan kalpui thar leh tawh mah se, zu khapna danah winery ngaihhnathiam a nih theihna atana hmalak a nih thu Law & Judicial minister-in Champhai Grape Growers Society (CGGS) general body mee­ting-ah a sawi.Mizoram khaw chhak lamah grape a ṭha duh hle a, a hlawm lian thamin an ching a, grape tui sawr (wine) pawh a hralh a kal hman hle. Kum 2010-a Grape sâwrna hmun winery din a nih hnuah khawl hmangin wine ṭhahnem tak sawr chhuah a ni tawh a, an sawr tam ber kum 2015-ah grape quintal an 1,682 sâwr a ni.Grape chinga eizawngtute tana thil hlauhawm tak mai chu zu khapna dan hman a niha wine khap tel hi a ni a, wine hi khap zingah a tel a nih chuan an eizawnna a tawp a ni mai ang. Kuthnathawktute hmangai chunga grape chingtute tana hamṭhatna awm thei zawnga kalpui tumna awm hi a lawm­awm hle a ni.Tlemlai deuh khan Champhai district lama grape tui sawrte hi hralh a kal hman hle a, Aizawl khawpuiah pawh hmun hrang hrangah a hralhna bik dawr neiin sum pawh ṭhahnem tak an thawk chhuak. Chutihlaiin wine kan hmuh dan leh kan in dan kha zu pangngai anga ruih tuma in mi tam tak an awm a, phalna neia zu zawrh a nih chiah khan wine hralh hi a kal ta lo hle a nih kha.Tunah grape chingtute tan sorkarin hamṭhatna a siam leh dawn niin a lang a, hei hi grape chingtu lam pawhin an hlawkpuiin mi ṭhahnem zawkin an din chhuahpui ngei a beiseiawm. Mizoram sorkarin zu khapna dan kalpui thar leh tawh mah se, zu khapna danah winery ngaihhnathiam a nih theihna atana hmalak a nih thu Law & Judicial minister-in Champhai Grape Growers Society (CGGS) general body mee­ting-ah a sawi. Mizoram khaw chhak lamah grape a ṭha duh hle a, a hlawm lian thamin an ching a, grape tui sawr (wine) pawh a hralh a kal hman hle. Kum 2010-a Grape sâwrna hmun winery din a nih hnuah khawl hmangin wine ṭhahnem tak sawr chhuah a ni tawh a, an sawr tam ber kum 2015-ah grape quintal an 1,682 sâwr a ni. Grape chinga eizawngtute tana thil hlauhawm tak mai chu zu khapna dan hman a niha wine khap tel hi a ni a, wine hi khap zingah a tel a nih chuan an eizawnna a tawp a ni mai ang. Kuthnathawktute hmangai chunga grape chingtute tana hamṭhatna awm thei zawnga kalpui tumna awm hi a lawm­awm hle a ni. Tlemlai deuh khan Champhai district lama grape tui sawrte hi hralh a kal hman hle a, Aizawl khawpuiah pawh hmun hrang hrangah a hralhna bik dawr neiin sum pawh ṭhahnem tak an thawk chhuak. Chutihlaiin wine kan hmuh dan leh kan in dan kha zu pangngai anga ruih tuma in mi tam tak an awm a, phalna neia zu zawrh a nih chiah khan wine hralh hi a kal ta lo hle a nih kha. Tunah grape chingtute tan sorkarin hamṭhatna a siam leh dawn niin a lang a, hei hi grape chingtu lam pawhin an hlawkpuiin mi ṭhahnem zawkin an din chhuahpui ngei a beiseiawm.", "summary": "Mizoram sorkarin zu khapna dan kalpui thar leh tawh mah se, zu khapna danah winery ngaihhnathiam a nih theihna atana hmalak a nih thu Law & Judicial minister-in Champhai Grape Growers Society (CGGS) general body mee­ting-ah a sawi. Mizoram khaw chhak lamah grape a tha duh hle a, a hlawm lian thamin an ching a, a tui pawh hralh a kal hman hle. Kum 2010 a winery din a nih hnuah khawl hmangin wine an sawr a, kum 2015 khan quintal 1,682 sawr a ni. Grape chungtute tan zu khap a niha wine khap tel a ni hi a pawi hle a, an eizawnna a tawp a ni deuh mai. Tunah grape chingtute tan sorkarin hamthatna a siam leh dawn a, hlawkpui zawka kalpui a nih ngei a beiseiawm." }, { "summarization_id": "1187", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27922", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Tun hnai khan Chanmari kâwn traffic point bulah mi kut an thlâk rawn a, kut an thlak zinga pakhat, Chanmari Presbyterian kohhran upa chu damdawi-inah hruai a ni. He thil thlengah hian Aizawl Police Station-ah FIR thehluh a ni a, kutthlaktu mi palite chu police-te'n an man tawh a ni.Tun hnaia sawi hlawh tak pakhat chu tleirawl/ rawlthar rualin mahni aia upa zahna an tlachham ta nia lang hi a ni. Aia upa zah chu sawi loh, mahni aia upa kutthlak hreh lohna hial a lo piang ta a, tun hnai deuhah hmun hrang hrangah aia upa chunga kutthlak thawm hriat tur a tam ta hle.Aia upa zahna tlahniam zel mai nia lang tibo tur hian zirna sikulah theihtawp chhuaha thar thawh chi a ni a, sunday sikul angahte hian tun aia uara inzirtir a ngai a ni. Chhungkaw tam takin mahni fate zirtir ṭha thawkhat mah se, mahni fate pawh zirtirna ṭha pe miah lo chhungkaw tam tak an awm ta, fate zilh thei dinhmuna ding bik lo nu leh pate pawh an awm hial a ni.Tun hnaia thil thleng sawi hlawh ta hat hi aia upa zahna tlahniam ta a lan chhuahna thil pakhat mai a ni a, hetiang deuh hi hmun tam takah a thleng ta fo mai. Mizo ṭhalaiin mahni aia upa an zah tawh loh a, naupangin puitling thu a ngaithla duh tawh lo a nih chuan, a hnam puma ṭan kan lâk a ngai hle tih a chiang.Kan tleirawl leh rawltharte hi an sualin an fel lo ta vek a ni hauh lo a, zirtirna ṭha leh inkaihhruaina khauh zawk nen chuan kawng kawhhmuh theih an ni ngei ang a, tun hnaia thil thleng hrang hrangte hi aia upa zahna kawnga minṭhanharhtirtuah i hmang hlauh ang u. Tun hnai khan Chanmari kâwn traffic point bulah mi kut an thlâk rawn a, kut an thlak zinga pakhat, Chanmari Presbyterian kohhran upa chu damdawi-inah hruai a ni. He thil thlengah hian Aizawl Police Station-ah FIR thehluh a ni a, kutthlaktu mi palite chu police-te'n an man tawh a ni.Tun hnaia sawi hlawh tak pakhat chu tleirawl/ rawlthar rualin mahni aia upa zahna an tlachham ta nia lang hi a ni. Aia upa zah chu sawi loh, mahni aia upa kutthlak hreh lohna hial a lo piang ta a, tun hnai deuhah hmun hrang hrangah aia upa chunga kutthlak thawm hriat tur a tam ta hle.Aia upa zahna tlahniam zel mai nia lang tibo tur hian zirna sikulah theihtawp chhuaha thar thawh chi a ni a, sunday sikul angahte hian tun aia uara inzirtir a ngai a ni. Chhungkaw tam takin mahni fate zirtir ṭha thawkhat mah se, mahni fate pawh zirtirna ṭha pe miah lo chhungkaw tam tak an awm ta, fate zilh thei dinhmuna ding bik lo nu leh pate pawh an awm hial a ni.Tun hnaia thil thleng sawi hlawh ta hat hi aia upa zahna tlahniam ta a lan chhuahna thil pakhat mai a ni a, hetiang deuh hi hmun tam takah a thleng ta fo mai. Mizo ṭhalaiin mahni aia upa an zah tawh loh a, naupangin puitling thu a ngaithla duh tawh lo a nih chuan, a hnam puma ṭan kan lâk a ngai hle tih a chiang.Kan tleirawl leh rawltharte hi an sualin an fel lo ta vek a ni hauh lo a, zirtirna ṭha leh inkaihhruaina khauh zawk nen chuan kawng kawhhmuh theih an ni ngei ang a, tun hnaia thil thleng hrang hrangte hi aia upa zahna kawnga minṭhanharhtirtuah i hmang hlauh ang u. Tun hnai khan Chanmari kâwn traffic point bulah mi kut an thlâk rawn a, kut an thlak zinga pakhat, Chanmari Presbyterian kohhran upa chu damdawi-inah hruai a ni. He thil thlengah hian Aizawl Police Station-ah FIR thehluh a ni a, kutthlaktu mi palite chu police-te'n an man tawh a ni. Tun hnaia sawi hlawh tak pakhat chu tleirawl/ rawlthar rualin mahni aia upa zahna an tlachham ta nia lang hi a ni. Aia upa zah chu sawi loh, mahni aia upa kutthlak hreh lohna hial a lo piang ta a, tun hnai deuhah hmun hrang hrangah aia upa chunga kutthlak thawm hriat tur a tam ta hle. Aia upa zahna tlahniam zel mai nia lang tibo tur hian zirna sikulah theihtawp chhuaha thar thawh chi a ni a, sunday sikul angahte hian tun aia uara inzirtir a ngai a ni. Chhungkaw tam takin mahni fate zirtir ṭha thawkhat mah se, mahni fate pawh zirtirna ṭha pe miah lo chhungkaw tam tak an awm ta, fate zilh thei dinhmuna ding bik lo nu leh pate pawh an awm hial a ni. Tun hnaia thil thleng sawi hlawh ta hat hi aia upa zahna tlahniam ta a lan chhuahna thil pakhat mai a ni a, hetiang deuh hi hmun tam takah a thleng ta fo mai. Mizo ṭhalaiin mahni aia upa an zah tawh loh a, naupangin puitling thu a ngaithla duh tawh lo a nih chuan, a hnam puma ṭan kan lâk a ngai hle tih a chiang. Kan tleirawl leh rawltharte hi an sualin an fel lo ta vek a ni hauh lo a, zirtirna ṭha leh inkaihhruaina khauh zawk nen chuan kawng kawhhmuh theih an ni ngei ang a, tun hnaia thil thleng hrang hrangte hi aia upa zahna kawnga min ṭhanharhtirtuah i hmang hlauh ang u.", "summary": "Tun hnai khan Chanmari kâwn traffic point bulah mi kut an thlâk rawn a, kut an thlak zinga pakhat, Chanmari Presbyterian kohhran upa chu damdawi-inah hruai a ni. He thil thlengah hian Aizawl Police Station-ah FIR thehluh a ni a, kutthlaktu mi palite chu police-te'n an man tawh a ni. Mahni aia upa zahna hi tunlai mite hian an tlachham ta niin a lang. Aia ula zah chu sawi loh, mahni aia upa kutthlak hreh lohna hial a piang ta a, tun hnaiah aia upa kutthlak ching an tam ta hle. Aia upa zahna chhawm nung zel tur hian zirna sikulah te, sunday sikul angahte uar taka inzirtir thar a ngai a ni. Chhungkaw tam takin mahni fate zirtir tha viau mah se, thenkhat inchhungkhura inzirtir ngai lo an awm. Mizo thalaiin aia upa an zah tawh loh chuan naupang pawhin puitling an zah lo ang a, hnam anga tan lak ngai a ni. An vai chuan an ni hauh lo a, zirtirna tha tak nen chuan kawng kawhhmuh theih an ni ngei ang. Tun hnaia thil thleng hrang hrangte hi aia upa zahna kawnga min tithangharhtu lo ni rawh se." }, { "summarization_id": "1188", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5983", "file_name": "SMizo_30_4-02", "original_text": "Kan venga khawsa a ni lo - Kolasib Venglai YMA Mizoram NewsKan venga khawsa a ni lo - Kolasib Venglai YMA admin 21-Oct-2024 01:43 PM Kolasib Venglai Branch YMA chuan thuchhuah siamin vawiin (21.10.2024) a chanchinbu leh Whatsapp group ṭhenkhat a tarlan ni 20.10.2024 a Vairengte Police-ten heroin hawng 20 an man sak Khundrakpam Hemochandra s/o KH Tomba, Kolasib Venglai a khawsa ang a insawi chu Kolasib Venglaia khawsa ni loin tunah hian Gosen veng Rengtekawnah mi in luaha khawsa a nih thu an tarlang. Kolasib Venglai Branch YMA tarlan danin, Khundrakpam Hemochandra (A Mizo hming K. Zoliana) hi Meitei niin, Mizo nupui neiin Kolasib Venglai ah mi In luaha khawsa ṭhin an ni. Ni 27.1.2024 khan police-te leh Venglai Branch YMA, Kolasib ṭangkawpin a hnen aṭang hian heroin hawng 4 an lo mansak tawh a ni. Ni 14.7.2024 khan Khundrakpam Hemochandra te chhungkua hian Gosen veng, Rengtekawn a insawn turin Venglai Branch YMA, Kolasib hnen aṭangin pem lehkha la chhuakin, tunah hian Gosen veng, Rengtekawnah mi in luahin an khawsa a ni. Mizoram Police tarlan danin, Vairengte Police chuan ni 19.10.2024 khan lirthei pakhat atangin heroin grams 239.18, cheng nuai 7.17 hua chhut an man. Vairengte Police-te hian an check gate-ah Kolasib atanga Silcharlam pan lirthei pakhat (Maruti A-Star B/R No. MZ05A/0712) Khundra Pam (55) s/o K. Tomba, Venglai, Kolasib nia inchhal leh a thianpa Lalchhanchuaha (38) s/o Lamthanga (L), Venglai East, Kolasib nia inchhalte khalh chu lo tidingin, ngun taka lirthei an dap hnuah heroin ni ngeia hriat, gram 239.18 hi an man. Lirthei endik anih lai hian lirthei neitu leh khalhtu Khundra Pam hi chin hriatloh in a tlanbo hman a ni. Vairengte PS Case No.49/24 Dated 19.10.2024 u/s 21(b)/25/29(1) ND&PS Act ziah luh niin mi dang kaihhnawih awm theite chhui zui mek a niThlalak : Ni 19.10.2024-a Varengte Police-in heroin an man", "summary": "Kolasib Venglai YMA chuan thuchhuah siamin chanchinbu leh Whatsapp group thenkhat a tarlan Vairengte Police-ten heroin hawng 20 an mansak Khundrakram Hemochandra s/o KH Tomba, Kolasib Venglai a khawsa ang a insawi chu ni 14.7.2024 khan Kolasib Venglai YMA atangin pem lehkha an la a, tunah hian Gosen Veng Rengtekawn ah mi inluah a khawsa a nih thu an tarlang. Anni hnen atang hian heroin gram 239.18 a, thubuai ziahluh nghal niin midang kaihhnawih awmte chhui mek a ni." }, { "summarization_id": "1189", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17729", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Mizoram Pradesh Cong­ress Committee (MPCC) Commu­nication department chuan tun hnai khan thuchhuah siamin, RTI Act hmanga minister-te'n lehkha an pek chhuah chu dan kalh leh hrem theih anga chief minister-in tun hnaia a sawi chu RTI Act palzût tumnaa an ngaih thu an tarlang a; \"Minister-te official correspondence zawng zawng pawh zawh chhuah theih a ni tih lo hre thar se kan duh,\" an ti.RTI Act hi India rama tluang leh ṭha taka sorkar a kal theihna tura khalh ngilna hmanraw pawimawh tak a ni a, eirukna, hlemhletna leh thil dik lo dona atan ṭangkai taka hman ṭhin a ni. Mizoramah pawh RTI Act hi kan hmangṭangkai ṭan viau a, chutih rualin state dangte khaikhin erawh chuan he hmanraw ṭha leh chak tak mai hi kan la hmang ṭangkai tawk lo niin a lang.RTI Act hmang hian sorkar official document zawng zawng deuhthaw hi dil chhuah theih a ni a, a huam loh tlem te a awm chauh zawk a ni. Hei vang hian miin RTI Act hmanga zawhna an zawh hi sorkar office-te hian a kimchang leh chipchiar thei ang berin an chhang tur a ni a, chu chu danin a phut angin an tih ngei ngei a ṭul zawk a ni.Tun hnaiah kan ram hruaitute lehkha ziak chu RTI Act hmanga zawhna chhannaah hai lanin a awm a, an thu­ziakte chhiarin a vanduaithlak takzet a ni. Mimal an duh­sak bikna thu an ziakte chiang takin a lang a, thiamna leh theihna nei sang bik lote pawh an duhsak zawng an nih avanga sorkar hnaa la tura tihna thute an ziak a ni.RTI Act hmaah chuan lang lo tura thuhruk hi a awm ta meuh lo. Miin sorkar chet vel dan a hre duh a nih chuan RTI Act hmang hian zawh chhuah theih a ni a, RTI Act chungchang hi kan hriat chian poh leh kan hmang ṭangkai zual zel dawn niin a lang. Mizoram Pradesh Cong­ress Committee (MPCC) Commu­nication department chuan tun hnai khan thuchhuah siamin, RTI Act hmanga minister-te'n lehkha an pek chhuah chu dan kalh leh hrem theih anga chief minister-in tun hnaia a sawi chu RTI Act palzût tumnaa an ngaih thu an tarlang a; \"Minister-te official correspondence zawng zawng pawh zawh chhuah theih a ni tih lo hre thar se kan duh,\" an ti.RTI Act hi India rama tluang leh ṭha taka sorkar a kal theihna tura khalh ngilna hmanraw pawimawh tak a ni a, eirukna, hlemhletna leh thil dik lo dona atan ṭangkai taka hman ṭhin a ni. Mizoramah pawh RTI Act hi kan hmangṭangkai ṭan viau a, chutih rualin state dangte khaikhin erawh chuan he hmanraw ṭha leh chak tak mai hi kan la hmang ṭangkai tawk lo niin a lang.RTI Act hmang hian sorkar official document zawng zawng deuhthaw hi dil chhuah theih a ni a, a huam loh tlem te a awm chauh zawk a ni. Hei vang hian miin RTI Act hmanga zawhna an zawh hi sorkar office-te hian a kimchang leh chipchiar thei ang berin an chhang tur a ni a, chu chu danin a phut angin an tih ngei ngei a ṭul zawk a ni.Tun hnaiah kan ram hruaitute lehkha ziak chu RTI Act hmanga zawhna chhannaah hai lanin a awm a, an thu­ziakte chhiarin a vanduaithlak takzet a ni. Mimal an duh­sak bikna thu an ziakte chiang takin a lang a, thiamna leh theihna nei sang bik lote pawh an duhsak zawng an nih avanga sorkar hnaa la tura tihna thute an ziak a ni.RTI Act hmaah chuan lang lo tura thuhruk hi a awm ta meuh lo. Miin sorkar chet vel dan a hre duh a nih chuan RTI Act hmang hian zawh chhuah theih a ni a, RTI Act chungchang hi kan hriat chian poh leh kan hmang ṭangkai zual zel dawn niin a lang. Mizoram Pradesh Cong­ress Committee (MPCC) Commu­nication department chuan tun hnai khan thuchhuah siamin, RTI Act hmanga minister-te'n lehkha an pek chhuah chu dan kalh leh hrem theih anga chief minister-in tun hnaia a sawi chu RTI Act palzût tumnaa an ngaih thu an tarlang a; \"Minister-te official correspondence zawng zawng pawh zawh chhuah theih a ni tih lo hre thar se kan duh,\" an ti. RTI Act hi India rama tluang leh ṭha taka sorkar a kal theihna tura khalh ngilna hmanraw pawimawh tak a ni a, eirukna, hlemhletna leh thil dik lo dona atan ṭangkai taka hman ṭhin a ni. Mizoramah pawh RTI Act hi kan hmang ṭangkai ṭan viau a, chutih rualin state dangte khaikhin erawh chuan he hmanraw ṭha leh chak tak mai hi kan la hmang ṭangkai tawk lo niin a lang. RTI Act hmang hian sorkar official document zawng zawng deuhthaw hi dil chhuah theih a ni a, a huam loh tlem te a awm chauh zawk a ni. Hei vang hian miin RTI Act hmanga zawhna an zawh hi sorkar office-te hian a kimchang leh chipchiar thei ang berin an chhang tur a ni a, chu chu danin a phut angin an tih ngei ngei a ṭul zawk a ni. Tun hnaiah kan ram hruaitute lehkha ziak chu RTI Act hmanga zawhna chhannaah hai lanin a awm a, an thu­ziakte chhiarin a vanduaithlak takzet a ni. Mimal an duh­sak bikna thu an ziakte chiang takin a lang a, thiamna leh theihna nei sang bik lote pawh an duhsak zawng an nih avanga sorkar hnaa la tura tihna thute an ziak a ni. RTI Act hmaah chuan lang lo tura thuhruk hi a awm ta meuh lo. Miin sorkar chet vel dan a hre duh a nih chuan RTI Act hmang hian zawh chhuah theih a ni a, RTI Act chungchang hi kan hriat chian poh leh kan hmang ṭangkai zual zel dawn niin a lang.", "summary": "MPCC Commu­nication department chuan tun hnai khan thuchhuah siamin, RTI Act hmanga minister-te'n lehkha an pek chhuah chu dan kalh leh hrem theih anga chief minister-in tun hnaia a sawi chu RTI Act palzût tumnaa an ngaih thu an tarlang a; \"Minister-te official correspondence zawng zawng pawh zawh chhuah theih a ni tih lo hre thar se kan duh,\" an ti. RTI Act hi sorkar khalh ngilna hmanraw pawimawh tak a ni. Mizoramah pawh RTI Act hi kan hmang tangkai tan viau. RTI Act hmang hian sorkar official document zawng zawng deuhthaw hi dil chhuah theih a ni. Hei vang hian miin RTI Act hmanga zawhna an zawh hi sorkar office te hian a kimchang thei ang berin an chhang tur a ni a, chu chu danin a phut angin an tih ngei a tul zawk a ni. Tun hnaiah kan ram hruaitute lehkha ziak chu RTI Act hmanga zawhna chhannaah hai lanin a awm a, an thuziakte chhiarin a vanduaithlak takzet a ni. RTI Act hmaah chuan lang lo tura thuhruk hi a awm meuh lo. Miin sorkar chet vel dan a hre duh a nih chuan RTI Act hmang hian zawh chhuah theih a ni a, RTI Act hi kan hriat chian poh leh kan hmang tangkai zual zel dawn niin a lang." }, { "summarization_id": "1190", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/134965", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_5/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan, auto-nomous dis-trict coun-cil (ADC)-in a huam Lawng-tlai leh Saiha tih loh district khawpui dang pangaah adhoc-in munici-pal council din a tum. UDPA Minister chuan, district khawpui pangaah hian Urban Local Bodies aṭanga sum lo kalte insem a ngaih dawn avangin inren a ngaih dawn thu a sawi a, \"AMC pawh hi a hek zawng ni lo a, sum peipung zawnga an kal a ṭul,\" a ti.Mizorama muni-cipal council hmasa ber Aizawlah din a ni tawh a, mipui beisei a phak lo tih chu zep rual a ni lo. A term hmasa berah a hnathawktute leh a concillor-te ngei pawhin an arkhawthim dai a, lal inchuhna boruak a lian a, sum hman tam tham hle mah se thil lian tham hnutchhiah an nei tlem hle.Contract hna an sem nasa a, hna lian tham chhenfakawm tur lam aiin a tam thei ang ber hna pek tumna a lian a, an pawisa hmante a uiawm hle a ni. Hei hi Mizorama municipal council kan hmelhriat ṭan dan a ni a, a vanduaithlakin a pawi takzet a ni.Tunah district khawpui dang pangaah kalpui tum a ni a, sorkar hian eng chin nge ruahmanna a neih tawh tih hriat kim theih la ni lo mah se, minister sawi danin thui tak chu an kalpui tawh a nih hmel. Heng khawpuite hi chuan an arkhawthim dai tawh dawn lo a, Aizawl tihsualaṭangin inzir rawh se.AMC chu hma-sawnna hna lian tham thawka ṭan la turin mipuiin an beisei mang lo a, an hnathawh kalpui danah mahni party mi leh sate contract hna tenau semtu leh hamṭhatna awm angte insem diat diat angin an hmu ta hial. Mizoram khawpui danga municipal council din tumah hi chuan khawpui hmasawnna tuipui ber se, political party thil a ni lo tih lo hre lawk se a ṭha ngawt mai. Mizoram sorkar chuan, auto-nomous dis-trict coun-cil (ADC)-in a huam Lawng-tlai leh Saiha tih loh district khawpui dang pangaah adhoc-in munici-pal council din a tum. UDPA Minister chuan, district khawpui pangaah hian Urban Local Bodies aṭanga sum lo kalte insem a ngaih dawn avangin inren a ngaih dawn thu a sawi a, \"AMC pawh hi a hek zawng ni lo a, sum peipung zawnga an kal a ṭul,\" a ti.Mizorama muni-cipal council hmasa ber Aizawlah din a ni tawh a, mipui beisei a phak lo tih chu zep rual a ni lo. A term hmasa berah a hnathawktute leh a concillor-te ngei pawhin an arkhawthim dai a, lal inchuhna boruak a lian a, sum hman tam tham hle mah se thil lian tham hnutchhiah an nei tlem hle.Contract hna an sem nasa a, hna lian tham chhenfakawm tur lam aiin a tam thei ang ber hna pek tumna a lian a, an pawisa hmante a uiawm hle a ni. Hei hi Mizorama municipal council kan hmelhriat ṭan dan a ni a, a vanduaithlakin a pawi takzet a ni.Tunah district khawpui dang pangaah kalpui tum a ni a, sorkar hian eng chin nge ruahmanna a neih tawh tih hriat kim theih la ni lo mah se, minister sawi danin thui tak chu an kalpui tawh a nih hmel. Heng khawpuite hi chuan an arkhawthim dai tawh dawn lo a, Aizawl tihsualaṭangin inzir rawh se.AMC chu hma-sawnna hna lian tham thawka ṭan la turin mipuiin an beisei mang lo a, an hnathawh kalpui danah mahni party mi leh sate contract hna tenau semtu leh hamṭhatna awm angte insem diat diat angin an hmu ta hial. Mizoram khawpui danga municipal council din tumah hi chuan khawpui hmasawnna tuipui ber se, political party thil a ni lo tih lo hre lawk se a ṭha ngawt mai.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan Autonomous District Council(ADC)-in a huam Lawngtlai leh Saiha tihloh district dang pangaah adhoc-in Municipal Council din a tum a, UDPA Minister chuan, Urban Local Bodies atanga sum lo kalte insem a ngaih dawn avangin inren a ngaih dawn thu a sawi. Mizorama Municipal Council hmasa ber Aizawlah din a ni tawh a, mipui beisei a phaklo hle, lal inchuhna boruak a lian a, Contract an insem nasa a, sum hman tam tham hle mah se thil lian tham hnutchhiah an nei tlem hle. Tunah district khawpui dang pangaa kalpui tumnaah hi chuan Aizawl tihsual atangin inzir se, khawpui hmasawnna tuipui ber se, political party thil a nilo tih lo hre lawk se a tha ngawt mai." }, { "summarization_id": "1191", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8301", "file_name": "H-192-12/02/2025-sawrkar hnathawh hlawh batsak", "original_text": "Mizo National Youth Front (MNYF) chuan, state budget aṭanga chhûtin sorkar inrêlbàwlna (revenue expenditure) a sang em em a, hmasawnna hna thawhna tur (capital expenditure) a tlem avangin, hripui lêng dona atana sum sènso tur pawh capital expenditure aṭanga pawt loin, revenue expenditure (sorkar inrêlbàwlna sum) aṭanga tum a ni a, sorkar hnathawk hlawh pûksak a nih thu an tarlang.MNYF thuchhuah tarlan danin, 2020-21 budget cheng vbc. 10,715 aṭanga sorkar inrêlbàwlna tura beisei chu vbc. 9020.85 (84.20%) a ni a, hmasawnna hna thawhna tur (capital expenditure)-a beisei chu vbc. 1693.15 (15.80%) a ni.Covid-19 avangin ram pumin sum leh paiah harsatna a tawk a, Mizoram sorkar pawhin central aṭanga a sum hmuh tur zat a hre lo a, Finance minister pawhin kan sum dinhmun sawi fiah harsatzia a sawi tawh. Hripui leng hian chhungkaw tam tak tan ṭahna a thlen a, an eizawnna a tawp a, mi tam tak sum lakluh a tlem phah a; ngai awh leh chu sawi loh Covid-19 avanga sum leh paia tlachhe hlen tur chhungkua pawh an awm nual dawn niin a lang.Mimal nun a nghawng a, chhungkaw ei-bar zawnna nasa takin a nghing a, sorkar pawh a kal ngaiin a kal thei lo. Sorkar budget lamah hri dona puala sum dah sa a lo awm si lo a, hri do hi loh theih loh thil a ni bawk si a, mipui hnenah vehbur a khawn bakah sorkar hnathawkte hlawh a bat ṭhensak ta a ni.Sorkar hnathawkte hlawh bat ṭhensak chhan hi ruling party-a ṭhalai pawl lamin an rawn sawifiah teh daih a, a sorkar lam sawifiah aiin a remchang zawk pawh a ni mai thei a; nimahsela an sawifiahnaa capital expenditure khawih che lo thei anga kal tum tih hian SEDP-a an sum hman loha khawl hi a huam a nih chuan sawifiah nawn leh a ṭul hmel mang e.Sorkarin hri dona tur sum a nei lo a, chuvangin a hna­thawkte thawh hlawh chu a bat ṭhensak a, hetihlai mek hian sorkar hian SEDP-ah sum ṭha­hnem tak la khawih chet miah loh a dah ṭha reng tho si a, hengte hi an hmang hrih lo a nih chuan sorkar hian a hna­thawkte hlawh ba buai lo hian ama pawisa neih sa SEDP leh thil danga a khawl hi hmang thei se a ṭha khawp mai.Sorkar hnathawkte hlawh hi mipui sum hnar lian ber angin a sawi theih hial ang a, eizawnna chân tate leh kalpui mumal thei lote tan eizawnna thar dap turin khawlaia sum leng vel a tam hi a pawimawh a ni. Hei vang tak hian sorkar hnathawkte hlawh aiah SEDP leh thil danga sorkar sum che loa awm mai mai hi ba ṭhen ta zawk se kan economy vir velah hian a ṭangkai thei zawk ang em? Mizo National Youth Front (MNYF) chuan, state budget aṭanga chhûtin sorkar inrêlbàwlna (revenue expenditure) a sang em em a, hmasawnna hna thawhna tur (capital expenditure) a tlem avangin, hripui lêng dona atana sum sènso tur pawh capital expenditure aṭanga pawt loin, revenue expenditure (sorkar inrêlbàwlna sum) aṭanga tum a ni a, sorkar hnathawk hlawh pûksak a nih thu an tarlang.MNYF thuchhuah tarlan danin, 2020-21 budget cheng vbc. 10,715 aṭanga sorkar inrêlbàwlna tura beisei chu vbc. 9020.85 (84.20%) a ni a, hmasawnna hna thawhna tur (capital expenditure)-a beisei chu vbc. 1693.15 (15.80%) a ni.Covid-19 avangin ram pumin sum leh paiah harsatna a tawk a, Mizoram sorkar pawhin central aṭanga a sum hmuh tur zat a hre lo a, Finance minister pawhin kan sum dinhmun sawi fiah harsatzia a sawi tawh. Hripui leng hian chhungkaw tam tak tan ṭahna a thlen a, an eizawnna a tawp a, mi tam tak sum lakluh a tlem phah a; ngai awh leh chu sawi loh Covid-19 avanga sum leh paia tlachhe hlen tur chhungkua pawh an awm nual dawn niin a lang.Mimal nun a nghawng a, chhungkaw ei-bar zawnna nasa takin a nghing a, sorkar pawh a kal ngaiin a kal thei lo. Sorkar budget lamah hri dona puala sum dah sa a lo awm si lo a, hri do hi loh theih loh thil a ni bawk si a, mipui hnenah vehbur a khawn bakah sorkar hnathawkte hlawh a bat ṭhensak ta a ni.Sorkar hnathawkte hlawh bat ṭhensak chhan hi ruling party-a ṭhalai pawl lamin an rawn sawifiah teh daih a, a sorkar lam sawifiah aiin a remchang zawk pawh a ni mai thei a; nimahsela an sawifiahnaa capital expenditure khawih che lo thei anga kal tum tih hian SEDP-a an sum hman loha khawl hi a huam a nih chuan sawifiah nawn leh a ṭul hmel mang e.Sorkarin hri dona tur sum a nei lo a, chuvangin a hna­thawkte thawh hlawh chu a bat ṭhensak a, hetihlai mek hian sorkar hian SEDP-ah sum ṭha­hnem tak la khawih chet miah loh a dah ṭha reng tho si a, hengte hi an hmang hrih lo a nih chuan sorkar hian a hna­thawkte hlawh ba buai lo hian ama pawisa neih sa SEDP leh thil danga a khawl hi hmang thei se a ṭha khawp mai.Sorkar hnathawkte hlawh hi mipui sum hnar lian ber angin a sawi theih hial ang a, eizawnna chân tate leh kalpui mumal thei lote tan eizawnna thar dap turin khawlaia sum leng vel a tam hi a pawimawh a ni. Hei vang tak hian sorkar hnathawkte hlawh aiah SEDP leh thil danga sorkar sum che loa awm mai mai hi ba ṭhen ta zawk se kan economy vir velah hian a ṭangkai thei zawk ang em? Mizo National Youth Front (MNYF) chuan, state budget aṭanga chhûtin sorkar inrêlbàwlna (revenue expenditure) a sang em em a, hmasawnna hna thawhna tur (capital expenditure) a tlem avangin, hripui lêng dona atana sum sènso tur pawh capital expenditure aṭanga pawt loin, revenue expenditure (sorkar inrêlbàwlna sum) aṭanga tum a ni a, sorkar hnathawk hlawh pûksak a nih thu an tarlang. MNYF thuchhuah tarlan danin, 2020-21 budget cheng vbc. 10,715 aṭanga sorkar inrêlbàwlna tura beisei chu vbc. 9020.85 (84.20%) a ni a, hmasawnna hna thawhna tur (capital expenditure)-a beisei chu vbc. 1693.15 (15.80%) a ni. Covid-19 avangin ram pumin sum leh paiah harsatna a tawk a, Mizoram sorkar pawhin central aṭanga a sum hmuh tur zat a hre lo a, Finance minister pawhin kan sum dinhmun sawi fiah harsatzia a sawi tawh. Hripui leng hian chhungkaw tam tak tan ṭahna a thlen a, an eizawnna a tawp a, mi tam tak sum lakluh a tlem phah a; ngai awh leh chu sawi loh Covid-19 avanga sum leh paia tlachhe hlen tur chhungkua pawh an awm nual dawn niin a lang. Mimal nun a nghawng a, chhungkaw ei-bar zawnna nasa takin a nghing a, sorkar pawh a kal ngaiin a kal thei lo. Sorkar budget lamah hri dona puala sum dah sa a lo awm si lo a, hri do hi loh theih loh thil a ni bawk si a, mipui hnenah vehbur a khawn bakah sorkar hnathawkte hlawh a bat ṭhensak ta a ni. Sorkar hnathawkte hlawh bat ṭhensak chhan hi ruling party-a ṭhalai pawl lamin an rawn sawifiah teh daih a, a sorkar lam sawifiah aiin a remchang zawk pawh a ni mai thei a; nimahsela an sawifiahnaa capital expenditure khawih che lo thei anga kal tum tih hian SEDP-a an sum hman loha khawl hi a huam a nih chuan sawifiah nawn leh a ṭul hmel mang e. Sorkarin hri dona tur sum a nei lo a, chuvangin a hna­thawkte thawh hlawh chu a bat ṭhensak a, hetihlai mek hian sorkar hian SEDP-ah sum ṭha­hnem tak la khawih chet miah loh a dah ṭha reng tho si a, hengte hi an hmang hrih lo a nih chuan sorkar hian a hna­thawkte hlawh ba buai lo hian ama pawisa neih sa SEDP leh thil danga a khawl hi hmang thei se a ṭha khawp mai. Sorkar hnathawkte hlawh hi mipui sum hnar lian ber angin a sawi theih hial ang a, eizawnna chân tate leh kalpui mumal thei lote tan eizawnna thar dap turin khawlaia sum leng vel a tam hi a pawimawh a ni. Hei vang tak hian sorkar hnathawkte hlawh aiah SEDP leh thil danga sorkar sum che loa awm mai mai hi ba ṭhen ta zawk se kan economy vir velah hian a ṭangkai thei zawk ang em?", "summary": "15th July,2020 Covid-19 avangin ram pumin sum leh paiah harsatna nasa tak a tawk a.State budget aṭanga chhutin sawrkar inrelbawlna (revenue expenditure) a sang em em a,hmasawnna hna thawhna tur (capital expenditure) a tlem avangin hripui leng dona atana sum senso tur pawh capital expenditure aṭanga pawt loin,revenue expenditure aṭanga tum a ni a,sawrkar hnathawk hlawh pûksak an nih thu Mizo National Youth Front chuan an tarlang. Sawrkar hnathawkte hlawh hi mipui sum hnar lian tak niin,sum leng vel titamtu a tih theih ang.Chutiang a nih lai karah,sawrkarin a hnathawkte hlawh batsak siin SEDP-ah sum ṭhahnem tak khawih chet miah loh a dah ṭha reng a,sawrkar hnathawkte hlawh batsak aiah SEDP leh thil danga sawrkar sum che loa awm mai mai hi ba ṭhen zawk se kan economy vir velah a ṭangkai thei zawkin a rinawm." }, { "summarization_id": "1192", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Thenzawl-a Zirlai tithate chawimawina hun Supply Minister in a hmanpui Mizo Zirlai Pawl (MZP) Sub-Hqrs. Thenzawl chuan kumin a HSLC leh HSSLC Exam a titha Mizo Zirlaite hnenah nimin khan chawimawina hlanin Supply Minister B. Lalchhanzova chuan he hun hi a hmanpui a ni. Thenzawl Auditorium-a zirlai tithate chawimawina hunah hian Supply Minister chuan ZMP Thenzawl in zirlai tithate chawimawina hun an buatsaih leh zirlai titha chawimawi tur mi 11 lai an awm chu lawmawm a tih thu leh an kal zel na turah duhsakna a hlan thu a sawi a. Kan khawvel ah mi ti tak tak te tan chauh hmun a awm tih sawiin, zakzum lovin kan thil tum ah huaisen takin kawng kan zawh a pawimawh thu leh kan thil tum te Pathian hnenah kan thlen thin tur a ni tih a sawi a, “Pathian in kan hlawhtlin a duh em em a, ‘I ti thei ang, hmalam pan zel ang che’ min ti thin a ni,” a ti bawk. Zirlai kalkhawmte chu an thil tih reng reng a hlawhtlinna an neih theihna turin huaisenna nei tura fuihin Minister chuan, anmahni daltu chu anmahni chauh an nih thu leh mi in an tih theih chu an ti ve thei a ni tih rilru pu a, mahni inrintawkna nei turin a fuih a, mahni inring zo lo tan khawvel ah hmun a awmloh thu a sawi a, hun kal tawha an lo hlawhchham tawhna te kalsan a, tisual nawn leh tawhlo tura huaisen taka hmalam pan zel turin zirlaite chu a fuih bawk a ni. MZP Sub-Hqrs. Thenzawl-a Vice President Laltlanchhuaha kaihhruai he hunah hian Thenzawl khua a HSLC leh HSSLC 2024 Exam-a Mizo zirlai titha mi 11 hnenah chawimawina pawisafai a hlan an ni a. He hun hi MZP General Hqrs. Vice President C. Lalremruata pawhin hmanpuiin Mizoten zonun ze mawi kan zir thar leh a pawimawh thu leh taimakna, huaisenna leh aia upa zahna te vawng nung thar turin zirlaite chu a chah a. Hnamdang nupui pasal a nei lo turin zirlai kalkhawmte a chah bawk. Supply Minister B. Lalchhanzova hian nimin tlai khan Thenzawl-a Supply Kudam chu tlawhin Kudam tihchangtlun dan turte a en nghal bawk a ni.", "summary": "Thenzawl-a Zirlai tithate chawimawina hun Supply Minister in a hmanpui Mizo Zirlai Pawl (MZP) Sub-Hqrs. Thenzawl chuan kumin a HSLC leh HSSLC Exam a titha Mizo Zirlaite hnenah nimin khan chawimawina hlanin Supply Minister B. Lalchhanzova chuan he hun hi a hmanpui a ni. ZMP Thenzawl in zirlai tithate chawimawina hun an buatsaih leh zirlai titha chawimawi tur mi 11 lai an awm chu lawmawm a tih thu leh an kal zel na turah duhsakna a hlan thu a sawi. MZP Sub-Hqrs. Thenzawl-a Vice President Laltlanchhuaha kaihhruai he hunah hian Thenzawl khua a zirlai titha chawimawina pawisafai hlan an ni a. He hunah hiian MZP General Hqrs. Vice President C. Lalremruata pawhin thu sawiin zirlaite a fuih. Supply Minister B. Lalchhanzova hian nimin tlai khan Thenzawl-a Kudam chu tlawhin Kidam tihchangtlun dan turte a en nghal." }, { "summarization_id": "1193", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27472", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "ZPM MLA Dr Vanlalthlana chuan, Mizoram chief minister chu MNF sorkar hmasaah Finance department enkawltu a ni tawh a, a sulhnu aṭangin sorkar sum enkawl thiam tak a ni lo tih a chian tawh thu a sawi. \"Tunah Finance a enkawl leh a, sum hmanna turte ngaihtuahin, leiba rulh hleih theih lohna thang (debt trap)-ah kan lut mai ang tih a hlauhawm hle a ni,\" a ti, MNF sorkar laiin Mizoramin leiba a ngah thu a sawi chhuak.Mizoramah sorkar thar a piang a, mipuiin beiseina sang tak nen an thlir. He sorkar thar hian hnathawh a tum hle tih a lang a, hnathawktu tur awm sate duhtawk mai loin committee thuneihna sang tak neite a din belh nual a, minister ni ta lo MNF MLA-te chu heng committee hrang hrangah hian nihna pawimawh neiin an awm deuh vek a ni. Hei hi sorkarin hnathawh a tumzia tichiangtu tiin a sawi theih ang.Hnathawk tur chuan a thawktu mihring mamawh a ni a, chu chu he sorkar hian a la khawmin a rem khawm tawh niin a lang a, an hnathawhna tur sum leh pai a mamawh tel bawk. State dangte ang lo takin he state hian thawh chhuah a nei mumal lo a, kan inenkawlna tura sum leh pai hi sorkar laipui aṭanga lo kal a ni deuh fur a, kan pawisa neihte ṭangkai leh thiam taka hmanzai hi a pawimawh hle a ni.He sorkar hian fing taka ro a rel a, eiruk leh hlemhletna laka a inthiar fihlim a, mipui hma ngai taka an thawk tak tak a nih chuan kan pawisa neih ang ang pawh hi leiba inchhek khawm ruih loa hman ṭangkai tham niin a lang. Chutiang ni loa a nawrtu apiang tihlawm tuma thil an tiam zel a, kan sum neih zat ngaihtuah loa a hmanna tur an rel belh zel chuan, ZPM MLA sawi ang hian tal chhuah theih tawh lohna leiba thuk takah kan tla lut palh thei - MNF hian an rorel hmasak tawh dan aṭanga inzirin, Mizoram hi state hausaah a siam thei lo a nih pawhin, leiba ngah state ni loah tal chhuah thei se a duhawm ngawt mai. ZPM MLA Dr Vanlalthlana chuan, Mizoram chief minister chu MNF sorkar hmasaah Finance department enkawltu a ni tawh a, a sulhnu aṭangin sorkar sum enkawl thiam tak a ni lo tih a chian tawh thu a sawi. \"Tunah Finance a enkawl leh a, sum hmanna turte ngaihtuahin, leiba rulh hleih theih lohna thang (debt trap)-ah kan lut mai ang tih a hlauhawm hle a ni,\" a ti, MNF sorkar laiin Mizoramin leiba a ngah thu a sawi chhuak.Mizoramah sorkar thar a piang a, mipuiin beiseina sang tak nen an thlir. He sorkar thar hian hnathawh a tum hle tih a lang a, hnathawktu tur awm sate duhtawk mai loin committee thuneihna sang tak neite a din belh nual a, minister ni ta lo MNF MLA-te chu heng committee hrang hrangah hian nihna pawimawh neiin an awm deuh vek a ni. Hei hi sorkarin hnathawh a tumzia tichiangtu tiin a sawi theih ang.Hnathawk tur chuan a thawktu mihring mamawh a ni a, chu chu he sorkar hian a la khawmin a rem khawm tawh niin a lang a, an hnathawhna tur sum leh pai a mamawh tel bawk. State dangte ang lo takin he state hian thawh chhuah a nei mumal lo a, kan inenkawlna tura sum leh pai hi sorkar laipui aṭanga lo kal a ni deuh fur a, kan pawisa neihte ṭangkai leh thiam taka hmanzai hi a pawimawh hle a ni.He sorkar hian fing taka ro a rel a, eiruk leh hlemhletna laka a inthiar fihlim a, mipui hma ngai taka an thawk tak tak a nih chuan kan pawisa neih ang ang pawh hi leiba inchhek khawm ruih loa hman ṭangkai tham niin a lang. Chutiang ni loa a nawrtu apiang tihlawm tuma thil an tiam zel a, kan sum neih zat ngaihtuah loa a hmanna tur an rel belh zel chuan, ZPM MLA sawi ang hian tal chhuah theih tawh lohna leiba thuk takah kan tla lut palh thei - MNF hian an rorel hmasak tawh dan aṭanga inzirin, Mizoram hi state hausaah a siam thei lo a nih pawhin, leiba ngah state ni loah tal chhuah thei se a duhawm ngawt mai. ZPM MLA Dr Vanlalthlana chuan, Mizoram chief minister chu MNF sorkar hmasaah Finance department enkawltu a ni tawh a, a sulhnu aṭangin sorkar sum enkawl thiam tak a ni lo tih a chian tawh thu a sawi. \"Tunah Finance a enkawl leh a, sum hmanna turte ngaihtuahin, leiba rulh hleih theih lohna thang (debt trap)-ah kan lut mai ang tih a hlauhawm hle a ni,\" a ti, MNF sorkar laiin Mizoramin leiba a ngah thu a sawi chhuak. Mizoramah sorkar thar a piang a, mipuiin beiseina sang tak nen an thlir. He sorkar thar hian hnathawh a tum hle tih a lang a, hnathawktu tur awm sate duhtawk mai loin committee thuneihna sang tak neite a din belh nual a, minister ni ta lo MNF MLA-te chu heng committee hrang hrangah hian nihna pawimawh neiin an awm deuh vek a ni. Hei hi sorkarin hnathawh a tumzia tichiangtu tiin a sawi theih ang. Hnathawk tur chuan a thawktu mihring mamawh a ni a, chu chu he sorkar hian a la khawmin a rem khawm tawh niin a lang a, an hnathawhna tur sum leh pai a mamawh tel bawk. State dangte ang lo takin he state hian thawh chhuah a nei mumal lo a, kan inenkawlna tura sum leh pai hi sorkar laipui aṭanga lo kal a ni deuh fur a, kan pawisa neihte ṭangkai leh thiam taka hmanzai hi a pawimawh hle a ni. He sorkar hian fing taka ro a rel a, eiruk leh hlemhletna laka a inthiar fihlim a, mipui hma ngai taka an thawk tak tak a nih chuan kan pawisa neih ang ang pawh hi leiba inchhek khawm ruih loa hman ṭangkai tham niin a lang. Chutiang ni loa a nawrtu apiang tihlawm tuma thil an tiam zel a, kan sum neih zat ngaihtuah loa a hmanna tur an rel belh zel chuan, ZPM MLA sawi ang hian tal chhuah theih tawh lohna leiba thuk takah kan tla lut palh thei - MNF hian an rorel hmasak tawh dan aṭanga inzirin, Mizoram hi state hausaah a siam thei lo a nih pawhin, leiba ngah state ni loah tal chhuah thei se a duhawm ngawt mai.", "summary": "ZPM MLA Dr Vanlalthlana chuan, Mizoram CM chu MNF sorkar hmasaah Finance department enkawltu a ni tawh a, a sulhnu aṭangin sorkar sum enkawl thiam tak a ni lo tih a chian tawh thu a sawi. MNF sorkar laiin Mizoramin leiba a ngah thu a sawi chhuak. Mizoramah sorkar thar a piang a, Mipuiin beiseina sang tak nen an thlir. He sorkar thar hian hnathawh a tum hle tih a lang a, hnathawktu tur awm sate duhtawk mai loin committee thuneihna sang tak neite a din belh nual a, minister ni ta lo MNF MLA-te chu heng committee hrang hrangah hian nihna pawimawh neiin an awm deuh vek a ni. Hnathawk tur chuan a thawktu mihring mamawh a ni a, chu chu he sorkar hian a la khawm a, sum leh pai a mamawh bawk. State hian thawhchhuah kan nei mumal lo a, kan inenkawlna tur sum hi sorkar laipui atanga lo kal a ni deuh fur a, kan sum neih te tangkai taka hman a pawimawh. He sorkar hi a fin a, eiruk laka inthiar fihlim a, mipui hma a ngai a nih chuan a lawmawm hle ang. MNF hian an rorel hmasak tawh dan aṭanga inzirin, Mizoram hi state hausaah a siam thei lo a nih pawhin, leiba ngah state ni loah tal chhuah thei se a duhawm ngawt mai." }, { "summarization_id": "1194", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Mizoram-a NCC hmasawn theih dan tur sawiho National Cadet Corps (NCC) State Advisory Committee chu Zirtawpni khan Sports & Youth Services Minister Lalnghinglova Hmar hova thukhawmin Mizoram-a NCC hmasawn theih dan tur hrang hrang an sawiho. He thutkhawm SAD Conference Hall-II a neih ah hian Col. SS. Kalia, Commandant, 1 Mizo Bn. in Powerpoint Presentation hmangin NCC chanchin tlangpui leh Mizoram-a NCC Battalion te dinhmun, achievement leh hmathlir an neih te a tarlang a. Hemi hnu hian Aizawl-a NCC Group Headquarters din chungchang leh NCC hmasawnna tura hma lak dan turte sawiho chhunzawm a ni a. Zirna in leh zirlaite zingah zau zawka NCC chungchang zirtirna kalpui dan ngaihtuah nise tiin Zirna leh Sawrkar hna-ah NCC Officer leh Cadet te tana hamthatna (incentive) awm thei te sawiho a ni bawk a. Sports & Youth Services Department-a thawkte bakah Sawrkar Department dang – School Education Department, Higher & Technical Education Department leh Mizoram University te nen thawhho dan ngaihtuah nise an ti bawk. NCC hi kum 1917 khan ‘University Corps’ ti a din tan niin, kum 1948-ah National Cadet Corps Act hnuaia National Cadet Corps (NCC) ti a thlak a ni a, tun dinhmunah khawvela ‘Uniformed Youth Organisa-tion’ lian ber a ni. Mizoram hi Silchar Group Hqrs. hnuaiah awmin Battalion pali - 1 Mizo Bn. , 20 Mizo Bn. , 1 Mizo Air Squadron leh 2 Bn. Mizo te a awm a ni.", "summary": "Mizoram-a NCC hmasawn theih dan tur sawiho National Cadet Corps State Advisory Comittee chu Sports & Youth Services Minister hoba thukhawmin Mizorama NCC hmasawn theih san tur sawiho a ni. He thutkhawmah hian Col.SS. Kalia, Commandant, 1 Mizo Bn. in Powerpoint Presentation neiin NCC chanchin tlangpui leh Mizorama NCC te dinhmun, achievement leh hmathlir an neihte a tarlang. NCC hi kum 1917 khan 'University Corps' tia din tan niin Kum 1948 ah NCC tia thlak a ni. Tun dinhmunah khawvela 'Uniformed Youth Organisation' lian ber a ni." }, { "summarization_id": "1195", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18613", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "November 15, 2019-a Lungdai leh Sihphir inkara ar puah sa Rs. 6,72,000 hû inchhuhsak leh inpaihsak chungchangah All Mizoram Poultry Farmers' Association (AMPFA) leh Vairengte Arsa Zuar Association (VAZA) hruaitute chuan tun hnai khan inremna an siam a; VAZA member-te hian an sum hloh ang zat chu an hmu lêt leh dâwn.Vairengte aṭanga ar thawn paihsak a nih chungchangah hian thu leng vel a tam hle a, a paih­saktu lamin an paih chhanah sorkar thupek an ṭan chhan a, Mizorama ar vulh hralh tur tam tak a awmlaia state pawn aṭanga ar lakluh chu ṭha an tih loh thu an sawi. An thusawi hi thui tak a dik a, mahni rama ar vulhtute hian duhsak hi an phu hle a ni.Chutihlaiin Vairengte aṭanga ar tawlh luh hi state pawn aṭanga lakluh ni mah se Vairengte lama Mizote'n an pawisaa an lei, an sawngbawl leh a ṭhente chu an puah sa vek a ni a, Mizo chhungkaw tam tak eizawnna a ni. Heng arte hi Mizorama lakluh a nih hnua an paihsak mai hi an lainatawm a, mi eizawnna intihbuaisak hi a tuartu tan a na duh dawn hle a ni.Sorkar thuneitu lamin bialtu MLA hoin ban an phar a, remna an siam ta hi thil lawmawm tak a ni. Chutih rualin VAZA lamin cheng nuai ruk chuang zet pawisa an hmuh let tur hi eng pawisa nge a nih a, eng anga in rul tur nge an nih tih hian ngaihtuah a tithui a; tuten emaw mi arsa zawrh tur an paihsakna senso sorkarin a rul ringawt tur anga lang hi chhui chian deuh chu a ṭhat hmel. Remna siam a ṭha a, chutihlaiin remna siamna hmanruaa sorkar pawisa an hmang a nih chuan  kal hmang fel taka tih ngei tur a ni ang. November 15, 2019-a Lungdai leh Sihphir inkara ar puah sa Rs. 6,72,000 hû inchhuhsak leh inpaihsak chungchangah All Mizoram Poultry Farmers' Association (AMPFA) leh Vairengte Arsa Zuar Association (VAZA) hruaitute chuan tun hnai khan inremna an siam a; VAZA member-te hian an sum hloh ang zat chu an hmu lêt leh dâwn.Vairengte aṭanga ar thawn paihsak a nih chungchangah hian thu leng vel a tam hle a, a paih­saktu lamin an paih chhanah sorkar thupek an ṭan chhan a, Mizorama ar vulh hralh tur tam tak a awmlaia state pawn aṭanga ar lakluh chu ṭha an tih loh thu an sawi. An thusawi hi thui tak a dik a, mahni rama ar vulhtute hian duhsak hi an phu hle a ni.Chutihlaiin Vairengte aṭanga ar tawlh luh hi state pawn aṭanga lakluh ni mah se Vairengte lama Mizote'n an pawisaa an lei, an sawngbawl leh a ṭhente chu an puah sa vek a ni a, Mizo chhungkaw tam tak eizawnna a ni. Heng arte hi Mizorama lakluh a nih hnua an paihsak mai hi an lainatawm a, mi eizawnna intihbuaisak hi a tuartu tan a na duh dawn hle a ni.Sorkar thuneitu lamin bialtu MLA hoin ban an phar a, remna an siam ta hi thil lawmawm tak a ni. Chutih rualin VAZA lamin cheng nuai ruk chuang zet pawisa an hmuh let tur hi eng pawisa nge a nih a, eng anga in rul tur nge an nih tih hian ngaihtuah a tithui a; tuten emaw mi arsa zawrh tur an paihsakna senso sorkarin a rul ringawt tur anga lang hi chhui chian deuh chu a ṭhat hmel. Remna siam a ṭha a, chutihlaiin remna siamna hmanruaa sorkar pawisa an hmang a nih chuan  kal hmang fel taka tih ngei tur a ni ang. November 15, 2019-a Lungdai leh Sihphir inkara ar puah sa Rs. 6,72,000 hû inchhuhsak leh inpaihsak chungchangah All Mizoram Poultry Farmers' Association (AMPFA) leh Vairengte Arsa Zuar Association (VAZA) hruaitute chuan tun hnai khan inremna an siam a; VAZA member-te hian an sum hloh ang zat chu an hmu lêt leh dâwn. Vairengte aṭanga ar thawn paihsak a nih chungchangah hian thu leng vel a tam hle a, a paih­saktu lamin an paih chhanah sorkar thupek an ṭan chhan a, Mizorama ar vulh hralh tur tam tak a awmlaia state pawn aṭanga ar lakluh chu ṭha an tih loh thu an sawi. An thusawi hi thui tak a dik a, mahni rama ar vulhtute hian duhsak hi an phu hle a ni. Chutihlaiin Vairengte aṭanga ar tawlh luh hi state pawn aṭanga lakluh ni mah se Vairengte lama Mizote'n an pawisaa an lei, an sawngbawl leh a ṭhente chu an puah sa vek a ni a, Mizo chhungkaw tam tak eizawnna a ni. Heng arte hi Mizorama lakluh a nih hnua an paihsak mai hi an lainatawm a, mi eizawnna intihbuaisak hi a tuartu tan a na duh dawn hle a ni. Sorkar thuneitu lamin bialtu MLA hoin ban an phar a, remna an siam ta hi thil lawmawm tak a ni. Chutih rualin VAZA lamin cheng nuai ruk chuang zet pawisa an hmuh let tur hi eng pawisa nge a nih a, eng anga in rul tur nge an nih tih hian ngaihtuah a tithui a; tuten emaw mi arsa zawrh tur an paihsakna senso sorkarin a rul ringawt tur anga lang hi chhui chian deuh chu a ṭhat hmel. Remna siam a ṭha a, chutihlaiin remna siamna hmanruaa sorkar pawisa an hmang a nih chuan  kal hmang fel taka tih ngei tur a ni ang.", "summary": "-a Lungdai leh Sihphir inkara ar puah sa Rs. 6,72,000 hû inchhuhsak leh inpaihsak chungchangah AMPFA leh Vairengte Arsa Zuar Association (VASA) hruaitute chuan tun hnai khan inremna an siam a; VAZA member-te hian an sum hloh ang zat chu an hmu lêt leh dâwn. Ar paihsaktute lam hian sorkar thupek an tan chhan a, Mizorama ar vulh tur tam tak a awmlaia state pawn atanga ar laklu chu tha an tih loh thu an sawi. An thusawi hi a dik a, mahni ram arvulhte hian duhsak an phu. Chutihlaiin Mizo chhungkaw tam tak eizawnna a ni ve bawk. Heng arte hi Mizorama lakluh a nih hnua an paihsak mai hi an lainatawm a, mi eizawnna intihbuaisak hi a tuattu tan a na hle ang. Ngaihtuah ngai chu VASA lamin cheng nuai 6 chuang pawisa an hmuh let tur hi eng pawisa nge a nih. Tute emaw mi arsa zawrh tur paihsakna sensi sorkarin a rul ringawt tur anga lang hi chhui chian deuh chu a that hmel. Remna siam a tha a, mahse remna siamna hmanruaa sorkar pawisa an hmang a nih chuan kal hmang fel taka tih tur a ni ngei tur a ni." }, { "summarization_id": "1196", "url": "https://theaizawlpost.org/belgium-an-insiamtha-point-3-an-hmu/", "file_name": "SMizo_3_17-02", "original_text": "Euro 2024 a bul tan tha lo, Slovakia laka tlawm nghal Belgium an insiamtha a, inrinni zana an khingpui Romania lakah si hnih faia hnehna changin point thum an hmu. Group E a mi ten khelh hnih atangin point thum theuh an hmu a, Euro record thar an siam. Belgium 2-0 Romania An khelh hmasak berah Slovakia hneh lova tlawm nghal Belgium hian Cologne Stadium-ah point thum hmu tawh Romania an hmachhawn. Last 16 lut thei tura tlawm thiang tawh lo Belgium hian hnehna chan ngei tumin tan an khawh a, manager manager Domenico Tedesco chuan Slovakia hmachhawn team atangin player pali a thlak. Tedesco hian Mangala, Ferreira, Debast leh Leandro Trossard te thlakin, Jan Vertonghen, Theate, Youti Tielemans leh Dodi Lukebakio te an luhtir a, a tifuh hle. Aston Villa midfielder Youri Tielemans hian inkhel tan atanga second 70-na lekah hmahruaina goal a thun nghal. Second 70-na lekah Tielemans goal thun hi Belgium in major tournament-a goal an thun ran ber a ni nghe nghe. Belgium hmahruaina goal thuntu Tielemans hian Leicester City atangin Aston Villa a zawm a, a ti fuh hran lo. Season liam tan khan Villa tan inelna hrang hrangah vawi 32 a khel a, goal hnih chauh a thun. Villa tan a khelh that loh vangin ram tan hmun a chang lo zui a. Romania lakah bul tanin, hmahruaina goal a thun a, inrintawkna a nei thar leh ngei tura ngaih a ni. Hma takah goal an thun vangin Belgium an khel tha chhunzawm a, Kevin de Bruyne a hmuhnawm thei viau a. Manchester City winger Jeremy Doku chu Romania tan a hnawk thei viau bawk. Hun rei tak chhung goal a luh belh thei lova, Romani pawhin goal thun theihna hun tha an neih an chhawr tangkai thei lo bawk. Goal a luh belh theih loh reng hnu, hun tawp dawn hnaih minute 80-naah midfielder ropui Kevin de Bruyne chuan Belgium goal hnihna thunin an hmahruaina a tiau. De Bruyne goal thun hnu hian goal dang a luh belh thei tawh lo va, Belgium chuan point thum hlu tak an hmu zui ta a ni. Romania lakah hian Belgium striker Romelu Lukaku a khel tha viau a, a hlauhawm thei hle. Lukaku hian khel tha viau mah se a vanduai chhunzawm zel thung a, a goal thun pawmsak a ni lo leh pek. Belgium tana goal thun hnem ber Lukaku hian Euro 2024 ah goal thum a thun tawh a, VAR hmanga endik a nih hnuin a goal thunte hi hnawl a ni vek thung. A goal thun tawhte hi pawm ni vek se top scorer nih theihna hun tha tak a nei. A goal thun hnawl zel a nih vangin goal nei lovin khelh hnih a tlingtla ta thung a, a khawngaihthlak zawk hle. Point thum vek Zirtawp zan khan Group E a team hnih Ukrain leh Slovakia te chu Düsseldorf Arena-ah an inhmachhawn a. Romani lakah 3-0 ngawta tlawm Ukraine in Mykola Shaparenko leh Roman Yaremchuk te goal thun hmangin hnehna an chang let a, point thum hlu tak an hmu. Belgium hnehtu Slovakia lakah 2-1 a hnehna an chan vangin Ukraine hian last 16 luh beiseina thar an nei. Group E-a team pali ten khelh hnih atangin point thum vek an hmu. Hei hi Euro chanchinah group match khelh hnih atanga team li ten point thum vek an hmuh vawi khatna a ni. Point thum vek an hmuh vangin last 16 lut tur leh tla tur a la chiang lo tak zet a, group match hnuhnung berin ngaihven a hlawh tak zet dawn. Ukraine hian Belgium an hmachhawn zui leh dawn a, fiahna hautak an hmachhawn ang.", "summary": "Euro 2024 bultanna a Slovakia laka tlawm nghal Belgium an insiamtha a, Inrinni zan a an khingpui Romania lakah si hnih faia hnehna changin point thum an hmu. Last 16 lut thei tura thawm thang tawh lo Belgium chu rawn tang tharin, Mansger Tedesco chuan player pali a thlak a, heihi a tifuh hle niin a lang. Inkhelh tan atang a second 70-na lekah Tielemas chuan goal hmahruai a khung a, hma taka goal an khung avangin Belgium an che tha chhunzawm a, an striker Lukaka pawhin a khel tha viau a mahse a goal khung chu VAR hmanga endik anih hnuah an hnawl a, hetiang chiah hian a goal khung hi tum thum an hnawl tawh ani. Group E a team pahnih Ukraine leh Slovakia te pawh inhmachhawn a Ukraine-in hnehna an chang a, heti hian Group E te hian point thum vek an hmuh avangin Last 16 a lut tur leh tla tur a chiang lo hle a ni." }, { "summarization_id": "1197", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5990", "file_name": "SMizo_35_4-02", "original_text": "MCVU-te'n thlawp turin ZDU an ngen Mizoram NewsMCVU-te'n thlawp turin ZDU an ngen admin 22-Oct-2024 09:30 AM Mizoram Commercial Vehicle Union (MCVU) Gen. Hqrs. chuan Zoram Drivers Union (ZDU) Gen. Hqrs. hnenah lehkhathawnin, oil man to avanga naktuk (23.10.2024) atanga lungawi lohna lantir an tum thlawp turin an ngen. MCVU-in ZDU-a an lehkhathawn : A hmasa in Mizoram Commercial Vehicle Union (MCVU) General Headquarter hmingin chibai ka buk a che. Kan hriat theuh angin Mizoram pumah kawng a chhe em em vek a, chu tih mek lai chuan oil man a lo sang chho bawk nen, MCVU Gen Hqrs chuan lungawi lohna lan tira din tumin dated 14th October 2024 kha kan ruat a, NGO Co-Ordination Committee (NGOCC) Chairman kaihhruaina hnuai ah Joint meeting neih a ni a, NGOCC ten kan Chief Minister zahawm tak hnena an lo sawipui Petrol Rs 3/- leh Diesel 3/- a tih hniam chu Cabinet Meeting ko in an ngaihtuah tur thu a lo hrilh a, chu thu chu MCVU pawh hrilh kan ni a, NGOCC ten an dilna pawmpui tura min ngen angin MCVU chuan kan pawm ve a nih kha. Cabinet pass a nih avangin Cabinet vekin kan pass leh a ngaia tiin a lo hrilh bak ah 1st September 2024 a Mizorama Oil man tih to na order chu ka revoke tawh a ni tiin a hrilh bawka, MCVU ten kan hnen ah ngei sawi ve rawh se kan tih avangin, Dt 11/10/2024 khan MCVU leh Chief Minister zahawm tak te chu inkawm hona neih leh a ni a, Cabinet hun pawh ni lovah nangmahni avang liau liau in Cabinet meeting kan nei dawn a chu pawh ni rei a ni tawh lova min lo nghak hram hram ta che u tiin ka ngen che u a ni, a tih chu ring tawkin kan din tum chu kan thulh hrih a ni. Kan dilna leh NGOCC te hnen a kan Chief Minister zahawm takin a lo sawi tawh chu Cabinet meeting in Oil man chu a ngaiin kal rawhse an tih tak avangin leh Kawngpui chhe lutuk siam tha tura hmalakna a chak tawk loh avangin MCVU chuan date 23rd October 2024 (Wednesday) zing dar 6:00am atang hian tiam chin awm lova lungawi lohna lan tir a din kan kan tuma, kan tan leh Mizoram mipuite tan a ni. Khawngaih taka lungawi lohna lantira din kan tum hi in pawl zahawm tak hian min thlawp tur leh district headquarter tina in branch-te ah min thlawp vek tura min hrilh sak tur leh a tul anga duty ve turin min lo hrilh sak theih chuan kan lawm hle ang.", "summary": "Mizoram Commercial Vehicle Union chuan Zoram Drivers Union te chu oil man to avanga lungawi lohna lantir an tum chu thlawp tur a ngenin lehkha a thawn. Lehkhathawn ah chuan Mizoram kawng chhe em em leh kawngsiam lama hmalakna a chak tawk loh em em kar a Oil man sorkar in a tisang chho zel chu an lungawi lo hle a, Chief Minister hnenah an harsatna te an thlen tawh hnu in Cabinet Minister thukhawm in Oil man chu a ngai a kal tur a thu an tihthluk tak ah chuan an lungawi lohna lantirnan tiamchin awmlo a din an tum thu a tarlang a, hetah hian district headquarters tin a branch-te chu thlawp turin an ngen a ni." }, { "summarization_id": "1198", "url": "https://theaizawlpost.org/us-in-sum-hman-tur-nei-lo-thei/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1.2.25", "original_text": "US Treasury Secretary Janet Yellen chuan Congress in debt ceiling a risang emaw a nih loh chuan US chuan 1 June ah sum hman tur a nei tawh lo mai thei tiin a sawi. US in debt ceiling a thlena siam danglam a nih loh chuan sorkar in sum a pukbelh thei tawh dawn lo tihna a ni a. Yellen chuan Congress chu US in sum a puk theih $31.4 trillion siam danglam tura ‘a rang thei ang bera’ hmala turin a gnen zui a. President Joe Biden chuan he mi chungchang ngaihtuah tur hian 9 May hian conngressional leader meeting ako zui bawk a. US hian debt ceiling (sum a puk theih tur bithliah) a san awn awn tawh a, kum 1960 hnu khan Tum 78 lai a sanin a ennawn tawh a ni. Kuminah erawh House Republicans te chuan sum sen tihtlem leh President Biden a agenda Thenkhatte- student loan forgiveness programme leh green enery tax credit ang te chu sut emaw tihtlem an ngiat a ni. Republicans te thil ngiat hi Senate ah Democrats te chuan an duh lo hle thung a, President Biden pawhin a agenda kalpui te hnawltura tihna chu pawm theihloh a ti hmak bawk. Mahse President Biden chu US business group te, US Chamber of Congress te aTangin Republican te rawtna neih chu a ngaihtuah ngei tur a ni tia nawrin a awm mek thung a. US hian sum a neihloha a default a nih ngatchuan US history a hmasa ber tur ni dawnin chumai bakah global financial market tinghingin S chu global business partner rintlak a nihna a sawi chhe hle dawna ngaih a ni bawk. Mithiam te chuan default a thleng a nih chuan US chuan recession lutin unemployment a san phah hle ang an ti bawk a. Hei mai bakah hian US chuan sorkar hnathawk leh sipai te, social security chegue te bakah defence contractor payments te pawh tithei lo leh kalpui thei lovin a awmphah dawn bawk. Sum a nei lo a nih ngat chuan nghawng turu tak nei dawnin weather forecasts te thlengin a gnhawng dawn a, a chhan ber pawh data tam ber te chu federal fund hmanga kalpui National Weather Service a thuktaka innghat an nih vang a ni. Congress member te hnena lehkha a thawnah Yellen chuan, “Tu hma pawhin debt limit lama hasratna siama hun tepter taka thil kalpui chuan sumdawnna leh consumer te a tibuai hle tih kan hre tawh a, taxpayer te short-term borrowing costs tisangin, United States credit rating a chhe zawngin a nghawng nasa dawn a ni” tiin a sawi. Yellen chuan tun dinhmunah chuan eng hunah nge US chuan cash a hman zawh vek ang tih a hriat theih mailoh a ti thung a. Hetilai hian Congressional Budget Office (CBO) te chuan ‘US Treasury chuan June thla tir lamah sum thehchhuah tur a nei tawh dawn lo’ an ti ve bawk. US Treasury chuan June thlaa tawp tur quarter chhungin $736 billion pukbelh a duh a, chu chu kumin kumtira pukbelh ngaoi tura duan aiin $449 billion laia tam a ni. Officials te chuan sum pukbelh tam a ngaihna chhan an sawiah income tax receipt beisei aia dawn tlem vang te, sorkar sumsen sang vang te tiin an sawi. Democratic Senate Majority Leader Chuck Schumer leh House Democratic Leader Hakeem Jeffries te chuan thuchhuah inTawm an siam zuiah US chuan ‘Tangruala harsatna awm thei te sukianga kan economy leh American chhungkua maktaduai tel te harsatna tawh pumpelh nan June 1 thleng nghak turin a dinhmun a Tha lo’ an ti hial a. “Republicans te hian right-wing extremism tena kan ram an hrehbeh hi an remti tur a ni lo. Hun tam tak Congress in budget kalpuiah sum sen leh revenue chungchangah thutlukna a siam mai Thin a, tunah pawh kalpui mek a ni” an ti bawk a, “Kan ram sum dinhmun thlir chunga sawihona neih tur a ni a, tun anga extreme MAGA Republicnas tena an radical agenda America barhluih an tum ang hi chu a dik lo a ni” tiin an sawi bawk. Republican lamah erawh House Speaker Kevin McCarthy chuan President Biden chu ‘a hna thawk duh lo’ tia puhin ‘default hmasa ber thleng thei tur khawpa kan ram dinhmun chhiaa dah’ tiin a sawi bawk a. “Hun a tep ter hle tawh” tia sawiin McCarthy chua, “Thla thum chhung Biden administration in hma an la duh miah lo va, chutah House in hma a la zui a, kan sawi lai mek hian Senate ah bill tang a awm mek a. Senate leh President te hian chingfel turin hnathawk mai se” tiin a sawi thung. January thla khan Congress member te hnena lekha a thawnah Yellen chuan Treasury Department chuan government default a thlen loh chuan kawng hrang hrangin nasa takin hma a la mek tiin a lo sawi tawh thung.", "summary": "US Treasury Secretary Janet Yellen chuan Congress in debt ceiling a risang emaw a nih loh chuan US chuan 1 June ah sum hman tur a nei tawh lo mai thei tiin a sawi. US in debt ceiling a thlena siam danglam a nih loh chuan sorkar in sum a pukbelh thei tawh dawn lo tihna a ni a. Yellen chuan Congress chu US in sum a puk theih $31.4 trillion siam danglam tura ‘a rang thei ang bera’ hmala turin a gnen zui a. He mi chungchangah ngaihtuah tur hian President chuan meeting ako zui bawk. US hian dept ceiling a san a, kum 1960 hnu khan tum 78 lai a san tawh. Kuminah erawh Hkuse Republicans te chuan sum sen tih tlem leh Biden-a agenda thenkhatte chu sut emaw tihtlem an ngiat a ni. Mahse Biden chuan Republican te rawtna neih chu a ngaihtuah ngei tur a ni tiin an nawr. US hian sum a neih loha a default a nih ngat chuan US history a hmasa ber tur a ni dawn. Sum a nei lo a nih ngat chuan weather forecasts thlengin a nghawng dawn a ni. Yellen chuan tun dinhmunah eng hunah nge US chuan cash a hman zawh vek ang tih hriat mai theih a ni lo a ti thung. US Treasury chuN 736 billion puk belh a duh a, kumin kum tira pukbelh tam a ngaihn chhan an sawiah income tax receipt beisei aia dawn tlem vang te tiin an sawi. January thla khan Congress member te hnena lekha a thawnah Yellen chuan Treasury Department chuan government default a thlen loh chuan kawng hrang hrangin nasa takin hma a la mek tiin a lo sawi tawh thung." }, { "summarization_id": "1199", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5587", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_29/1/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan inkhàrkhip thawh lina, May 19 aṭanga May 31 thleng awh tura kaihhruaina nimin khan a tichhuak a; biak-in, zirna-in leh infiamna hmunhmate khâr chhunzawm zel tur a ni a, dawr hmunpui (shopping mall) erawh chu dawr inkar thlâka hawn chhâwk phal a ni dawn.Thawhṭannia hman ṭan tur ni si, Pathianni tlai lam thlengin inkaih­hruaina hi a la chhuak hman lo a, sorkar laipui lam an ngaihchan vang niin a lang. Sorkar laipuiin lockdown inkaihhruaina Pathianni zanah a chhuah a, kan state-a kan kalpui dan nen inang lo pawh a awm.Kan state mila thil kalpui a ṭul avangin sorkar laipui kaihhruai ang diak diaka kal a rem lo a, chutih rualin sorkar laipui lam pawhin hawn an phal tawh he lama kan ka rem tih loh a awm nual bawk. A langsar deuh zingah infiamna hmunhma khar, spa leh lumehna dawrte chu Green Zone-a awmte tana hawn phalsak ni tawh mah se Mizoramah chuan khar tur zingah a la tel a; hetihlai hian Green Zone-a awmte taxi-a chuan an phalsak zat aia tam Mizoramah chuan phalsak an ni ve thung.Engpawhnise kan state mila kalpui tur a nih avangin hmun danga mite min relsak ai chuan kan tana ṭha ber tur chu kan sorkar lam thuneitute hian an hre zawk turah ngai ila, kaihhruaina awm hi zawmṭheuh turin mipuite'n thu i awih ang u. Mizoram sorkar chuan inkhàrkhip thawh lina, May 19 aṭanga May 31 thleng awh tura kaihhruaina nimin khan a tichhuak a; biak-in, zirna-in leh infiamna hmunhmate khâr chhunzawm zel tur a ni a, dawr hmunpui (shopping mall) erawh chu dawr inkar thlâka hawn chhâwk phal a ni dawn.Thawhṭannia hman ṭan tur ni si, Pathianni tlai lam thlengin inkaih­hruaina hi a la chhuak hman lo a, sorkar laipui lam an ngaihchan vang niin a lang. Sorkar laipuiin lockdown inkaihhruaina Pathianni zanah a chhuah a, kan state-a kan kalpui dan nen inang lo pawh a awm.Kan state mila thil kalpui a ṭul avangin sorkar laipui kaihhruai ang diak diaka kal a rem lo a, chutih rualin sorkar laipui lam pawhin hawn an phal tawh he lama kan ka rem tih loh a awm nual bawk. A langsar deuh zingah infiamna hmunhma khar, spa leh lumehna dawrte chu Green Zone-a awmte tana hawn phalsak ni tawh mah se Mizoramah chuan khar tur zingah a la tel a; hetihlai hian Green Zone-a awmte taxi-a chuan an phalsak zat aia tam Mizoramah chuan phalsak an ni ve thung.Engpawhnise kan state mila kalpui tur a nih avangin hmun danga mite min relsak ai chuan kan tana ṭha ber tur chu kan sorkar lam thuneitute hian an hre zawk turah ngai ila, kaihhruaina awm hi zawmṭheuh turin mipuite'n thu i awih ang u. Mizoram sorkar chuan inkhàrkhip thawh lina, May 19 aṭanga May 31 thleng awh tura kaihhruaina nimin khan a tichhuak a; biak-in, zirna-in leh infiamna hmunhmate khâr chhunzawm zel tur a ni a, dawr hmunpui (shopping mall) erawh chu dawr inkar thlâka hawn chhâwk phal a ni dawn. Thawhṭannia hman ṭan tur ni si, Pathianni tlai lam thlengin inkaih­hruaina hi a la chhuak hman lo a, sorkar laipui lam an ngaihchan vang niin a lang. Sorkar laipuiin lockdown inkaihhruaina Pathianni zanah a chhuah a, kan state-a kan kalpui dan nen inang lo pawh a awm. Kan state mila thil kalpui a ṭul avangin sorkar laipui kaihhruai ang diak diaka kal a rem lo a, chutih rualin sorkar laipui lam pawhin hawn an phal tawh he lama kan ka rem tih loh a awm nual bawk. A langsar deuh zingah infiamna hmunhma khar, spa leh lumehna dawrte chu Green Zone-a awmte tana hawn phalsak ni tawh mah se Mizoramah chuan khar tur zingah a la tel a; hetihlai hian Green Zone-a awmte taxi-a chuan an phalsak zat aia tam Mizoramah chuan phalsak an ni ve thung. Engpawhnise kan state mila kalpui tur a nih avangin hmun danga mite min relsak ai chuan kan tana ṭha ber tur chu kan sorkar lam thuneitute hian an hre zawk turah ngai ila, kaihhruaina awm hi zawm ṭheuh turin mipuite'n thu i awih ang u.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan inkhàrkhip thawh lina, May 19 aṭanga May 31 thleng awh tura kaihhruaina tichhuakin,biak-in,zirna-in leh infiamna hmunhmate khâr chhunzawm zel tur a ni a,dawr hmunpui (shopping mall) erawh dawr inkar thlâka hawn chhâwk phal a ni dawn.Green Zone ni mahila kan State mila thil kalpui a ṭul avangin Sorkar laipui kaihhruai anga kal vek a remlo a,Sorkar laipui lamin hawn an phal tawh he lama hawn la remlo a awm nual bawk.Engpawhnise kan State mila kalpui tur a nih avangin kan tana ṭha ber tur chu kan Sorkar lam thuneitute'n an hre zawk turah ngai ila, kaihhruaina awm hi zawm ṭheuh turin mipuite'n thu i awih ang u." }, { "summarization_id": "1200", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/305", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Mizoramah fûr ruahtui a tlak tam avang leh a tlak hun chhung a rei avangin kawngpui siamna hun remchang a tlem ṭhin a, PWD pawhin hei hi kawngpui chhiat chhanah an ngai. Ṭhal khaw ro a ni chho ṭan ta a, Mizo­ram sorkar tan kawngpui siamna hun remchang ṭha a awm ta.Kan ram buaina lian tak chu inkalpawhna kawngpui ṭha lo hi a ni. Khaw kilkhawr deuhte chu sawi loh, kan châk lâkna ber Silchar leh Aizawl inkar kawngpui pawh a ṭha hlei thei lo a, chumi avang chuan truck driver-te pawh an lo nuar hial tawh a ni. Chutih laiin, nikumah khan he kawngpui hi nasa takin a min a, fur lai a nih bawk avangin sorkar lam tan pawh siam zung zung a harsa tih kan hmu. Nimahsela, an nawrh meuh kha chuan kar loah sorkar lamin kawngpui chhe zual lai an hnawh khat zung zung a, a bumboh deuhte an timâm zung zung a nih kha.Tunah chuan ṭhâl a ni ta a, kawngpui siamna hun ṭha tak a inher chhuak tawh. Mizoram sorkar hi kawngpui ṭha ngai pawimawhtu an ni a, hei hi an auhla tak pakhat pawh a ni bawk a; tun ṭhâl chhung hian kawngpui  ṭha zawk kan neih theihna turin hma an la thei turah ngai ila, mipui pawhin hei hi an beisei dan a ni ang.Kan chief minister sawi angin, nikum lamah chuan hna thawk tak tak thei turin hmanrua an indaih lo a, hun an la nei lo bawk a; tunah chuan hmanraw ṭha lei tur leh hna thawk turin hun an nei ta a, Mizoram mipuiin beiseina sang tak nena an thlan tlin kan sorkar hian a mipuite tan kawngpui ṭha hi siam thei se a duhawm khawp mai.Politics-ah chuan dik zawk leh ṭha zawk nih inchuh a na ṭhin, inhnial leh insawisel a bâng thei lo. Chutih laiin, mipui nâwlpui hi chu êng ṭha tak min pe a, damloh nikhuaa inenkawlna ṭha min pe a, tui hnianghnâr min pe theitu leh kawngpui ṭha tak min pe theitu sorkar kan neih chuan kan lung a awi ngei ang. Mizoramah fûr ruahtui a tlak tam avang leh a tlak hun chhung a rei avangin kawngpui siamna hun remchang a tlem ṭhin a, PWD pawhin hei hi kawngpui chhiat chhanah an ngai. Ṭhal khaw ro a ni chho ṭan ta a, Mizo­ram sorkar tan kawngpui siamna hun remchang ṭha a awm ta.Kan ram buaina lian tak chu inkalpawhna kawngpui ṭha lo hi a ni. Khaw kilkhawr deuhte chu sawi loh, kan châk lâkna ber Silchar leh Aizawl inkar kawngpui pawh a ṭha hlei thei lo a, chumi avang chuan truck driver-te pawh an lo nuar hial tawh a ni. Chutih laiin, nikumah khan he kawngpui hi nasa takin a min a, fur lai a nih bawk avangin sorkar lam tan pawh siam zung zung a harsa tih kan hmu. Nimahsela, an nawrh meuh kha chuan kar loah sorkar lamin kawngpui chhe zual lai an hnawh khat zung zung a, a bumboh deuhte an timâm zung zung a nih kha.Tunah chuan ṭhâl a ni ta a, kawngpui siamna hun ṭha tak a inher chhuak tawh. Mizoram sorkar hi kawngpui ṭha ngai pawimawhtu an ni a, hei hi an auhla tak pakhat pawh a ni bawk a; tun ṭhâl chhung hian kawngpui  ṭha zawk kan neih theihna turin hma an la thei turah ngai ila, mipui pawhin hei hi an beisei dan a ni ang.Kan chief minister sawi angin, nikum lamah chuan hna thawk tak tak thei turin hmanrua an indaih lo a, hun an la nei lo bawk a; tunah chuan hmanraw ṭha lei tur leh hna thawk turin hun an nei ta a, Mizoram mipuiin beiseina sang tak nena an thlan tlin kan sorkar hian a mipuite tan kawngpui ṭha hi siam thei se a duhawm khawp mai.Politics-ah chuan dik zawk leh ṭha zawk nih inchuh a na ṭhin, inhnial leh insawisel a bâng thei lo. Chutih laiin, mipui nâwlpui hi chu êng ṭha tak min pe a, damloh nikhuaa inenkawlna ṭha min pe a, tui hnianghnâr min pe theitu leh kawngpui ṭha tak min pe theitu sorkar kan neih chuan kan lung a awi ngei ang. Mizoramah fûr ruahtui a tlak tam avang leh a tlak hun chhung a rei avangin kawngpui siamna hun remchang a tlem ṭhin a, PWD pawhin hei hi kawngpui chhiat chhanah an ngai. Ṭhal khaw ro a ni chho ṭan ta a, Mizo­ram sorkar tan kawngpui siamna hun remchang ṭha a awm ta. Kan ram buaina lian tak chu inkalpawhna kawngpui ṭha lo hi a ni. Khaw kilkhawr deuhte chu sawi loh, kan châk lâkna ber Silchar leh Aizawl inkar kawngpui pawh a ṭha hlei thei lo a, chumi avang chuan truck driver-te pawh an lo nuar hial tawh a ni. Chutih laiin, nikumah khan he kawngpui hi nasa takin a min a, fur lai a nih bawk avangin sorkar lam tan pawh siam zung zung a harsa tih kan hmu. Nimahsela, an nawrh meuh kha chuan kar loah sorkar lamin kawngpui chhe zual lai an hnawh khat zung zung a, a bumboh deuhte an timâm zung zung a nih kha. Tunah chuan ṭhâl a ni ta a, kawngpui siamna hun ṭha tak a inher chhuak tawh. Mizoram sorkar hi kawngpui ṭha ngai pawimawhtu an ni a, hei hi an auhla tak pakhat pawh a ni bawk a; tun ṭhâl chhung hian kawngpui  ṭha zawk kan neih theihna turin hma an la thei turah ngai ila, mipui pawhin hei hi an beisei dan a ni ang. Kan chief minister sawi angin, nikum lamah chuan hna thawk tak tak thei turin hmanrua an indaih lo a, hun an la nei lo bawk a; tunah chuan hmanraw ṭha lei tur leh hna thawk turin hun an nei ta a, Mizoram mipuiin beiseina sang tak nena an thlan tlin kan sorkar hian a mipuite tan kawngpui ṭha hi siam thei se a duhawm khawp mai. Politics-ah chuan dik zawk leh ṭha zawk nih inchuh a na ṭhin, inhnial leh insawisel a bâng thei lo. Chutih laiin, mipui nâwlpui hi chu êng ṭha tak min pe a, damloh nikhuaa inenkawlna ṭha min pe a, tui hnianghnâr min pe theitu leh kawngpui ṭha tak min pe theitu sorkar kan neih chuan kan lung a awi ngei ang.", "summary": "Mizoramah fûr ruahtui a tlak tam avang leh a tlak hun chhung a rei avangin kawngpui siamna hun remchang a tlem ṭhin a, PWD pawhin hei hi kawngpui chhiat chhanah an ngai. Thal a ni a, kawngpui siamna hun remchang a ni. Kan ramah kawngpui a ṭha lo em em a, kan chak lakna ber kawngpui pawh a tha hlei thei lo a, chuvang chuan truck driver-te pawh an nuar hial. Chutih laiin kawngpui a min a, fur lai a nih avangin siam that a harsa viau, mahse an han nawrh kha chuan sorkarin hma a la nghal a. Tunah thal a ni a, kawng siamna hun tha tak a ni. Mizoram sorkar au hla pakhat chu kawngpui tha neih a ni a, mipui pawhin hei hi an beisei. Kan CM sawi angin nikum lamah hmalak a harsa a, tunah chuan hun tha an nei ta." }, { "summarization_id": "1201", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Operation Ginger - Fehchhuah Runpui neih mek zel a ni Sawhthing Tâm laka beihpui thlakna, ‘Operation Ginger - Fehchhuah Runpui’ chu Serchhip District-ah pawh kalpui mek zel niin nimin khan Serchhip Hmar Veng YMA Hall-ah Sawhthing Tâm chungchang inzirtirna hi neih leh a ni. Horticulture Department buatsaiha ‘Operation Ginger - Fehchhuah Runpui’ nimin-a Serchhip Hmar Veng YMA Hall-a neih hi Serchhip Multi-Purpose Society-a Chairman T. Zapuithanga chuan kaihruaiin Serchhip-a Horticulture Department Senior Horticulture Demonstrator T. Kapvela chu Resource Person atan hman a ni a, Horticulture Department ten Sawhthing Tâm chungchang inzirtirna an kalpui mek chu tlai luat a awmloh thu leh kumin mai ni lo, nakum leh a kumleh thlenga Sawhting chingtute tan a thilpawimawh anih thu a sawi a. Sawhthing chingtu kalkhawmte chu Sawh-thing Tâm chhan leh a enkawl dan turte, an hriat tur leh tihtur pawimawh te a lem nena zirtirna pein, Sawhthing Tâm venna damdawi chi hrang hrang hman dante a hrilhfiah bakah 'Sawhthing natna te, a bawmtu rannungte leh a enkawl dan' tih Booklet chu sem nghal an ni bawk. ‘Operation Ginger - Fehchhuah Runpui’ hi tun thla ni 16 atang khan Mizoram hmun hrang hrangah kalpui niin Serchhip District-ah pawh khaw engemaw zat tuam a ni tawh a, nimin-a he hun hman ah hian Sawnthing chingtu mi 30 vel an tel a ni.", "summary": "Operation Ginger - Fehchhuah Runpui neih mek zel a ni Sawhthing Tâm laka beihpui thlakna, ‘Operation Ginger - Fehchhuah Runpui’ chu Serchhip District-ah pawh kalpui mek zel niin nimin khan Sawhthing Tâm chungchang inzirtirna hi neih leh a ni. He hun hi T.Zopuithanga chuan kaihruaiin T.Kapvela chu Resoure Person a ni. Sawhthinh Tâm inzirtirna kalpui mek chu tlai luaz a awm loh thu sawiin a pawimawh thu a sawi. Kalkhawm hnenah hian Sawhthing Tam chhan leh enkawl dan turte hriattur pawimawh sawiin a venna damdawi sem nghal a ni bawk. He operation hi Mizoram hmun hrang hrangah kalpui niin nimin kalkhawmte pawh hi mi 30 vel an ni." }, { "summarization_id": "1202", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/129014", "file_name": "H-119-03/02/2025-inremna awmze neiah chang se", "original_text": "Mizoram sorkar leh Sir Ratan TATA Trust hnuaia North East Initiative Development Agency (NEIDA) chuan tun hnai khan miretheite chawikanna atan thawh dunna thuthlung an ziak. He inremna ang hian TATA Trust hian kum nga chhunga miretheite chawikanna turin cheng vbc. 18.8 a tum dawn a, chumi hmang chuan chhungkaw 17,000 ṭanpui an ni ang a; NLUP Implementing Board kaltlanga thawh tur a ni ang.Mizoram sorkar hian tun hmain thawhhona tura inremna ṭha tak tak a lo nei tawh ṭhin a, tun ṭuma Sir Ratan TATA Trust hnuaia NEIDA nena an inremna hi a lian ber pawl a nih hmel. He inremna hi a tak changin ṭha taka kalpui theih ni ta se, Mizoram tana thil ṭha leh hlawk tak a nih ngei a rinawm.Hetihlai hian sorkar tel vena inremna ang chi hi a tak a chan hmaa kut lo ben mai hi kan beng thlawn zui palh ang tih a hlauhawm a, tun hma pawhin sorkar hian inrempui lian deuh deuh a lo nei tawh ṭhin a, a hlawhtlinna hmuh tur a tam lo. Inremna a nih tawh hi chuan pawl pahnihin an thawh dun a ngai a, hetiangah tak hian a sorkar lam emaw, a inrempui lam emaw an inremna thua an din loh hian a zuzi leh mai ṭhin a, hei hi tun ṭuma inremnaah hi chuan thleng tawh lo se a ṭha hle.Mipuiin an in­remna thuthlung hi a chin chhuakin hre lo mah se, rethei chawikanna tura kum nga chhunga cheng vaibelchhe 18.8 zet mai a awm tur hi thlakhlelhtham a ni. Hei hian Mizoramah rah ṭha chhuah se, a thua lian hi a takah pawh lian tel se, ram hmasawnna thlen thei tur a nih ngei i beisei phawt ang. Mizoram sorkar leh Sir Ratan TATA Trust hnuaia North East Initiative Development Agency (NEIDA) chuan tun hnai khan miretheite chawikanna atan thawh dunna thuthlung an ziak. He inremna ang hian TATA Trust hian kum nga chhunga miretheite chawikanna turin cheng vbc. 18.8 a tum dawn a, chumi hmang chuan chhungkaw 17,000 ṭanpui an ni ang a; NLUP Implementing Board kaltlanga thawh tur a ni ang.Mizoram sorkar hian tun hmain thawhhona tura inremna ṭha tak tak a lo nei tawh ṭhin a, tun ṭuma Sir Ratan TATA Trust hnuaia NEIDA nena an inremna hi a lian ber pawl a nih hmel. He inremna hi a tak changin ṭha taka kalpui theih ni ta se, Mizoram tana thil ṭha leh hlawk tak a nih ngei a rinawm.Hetihlai hian sorkar tel vena inremna ang chi hi a tak a chan hmaa kut lo ben mai hi kan beng thlawn zui palh ang tih a hlauhawm a, tun hma pawhin sorkar hian inrempui lian deuh deuh a lo nei tawh ṭhin a, a hlawhtlinna hmuh tur a tam lo. Inremna a nih tawh hi chuan pawl pahnihin an thawh dun a ngai a, hetiangah tak hian a sorkar lam emaw, a inrempui lam emaw an inremna thua an din loh hian a zuzi leh mai ṭhin a, hei hi tun ṭuma inremnaah hi chuan thleng tawh lo se a ṭha hle.Mipuiin an in­remna thuthlung hi a chin chhuakin hre lo mah se, rethei chawikanna tura kum nga chhunga cheng vaibelchhe 18.8 zet mai a awm tur hi thlakhlelhtham a ni. Hei hian Mizoramah rah ṭha chhuah se, a thua lian hi a takah pawh lian tel se, ram hmasawnna thlen thei tur a nih ngei i beisei phawt ang.", "summary": "9th April,2015 Mizoram sawrkar leh Sir Ratan TATA Trust hnuaia North East Initiative Development Agency chuan miretheite chawikanna atan thawh dunna thuthlung an ziak. TATA Trust hian kum nga chhung miretheite chawikanna turin cheng vbc.18.8 a tum dawn a,hemi hmang hian chhungkaw 17,000 tanpui an ni ang a;NLUP Implementing Board kaltlanga thawh tur a ni ang. Inremna a nih tawh chuan pawl pahnih an thawh dun a ngai a,a inrempui lamin emaw an inremna thua an din loh hian a zuzi leh mai thin.Hmasawnna a thlen hmaa kut lo ben thlawn palh hi thil awm thei a ni a.Chutihrualin,hetiang inremna lawmawm hian hmasawnna tha tak a ken chhuah pui beisei phawt ang." }, { "summarization_id": "1203", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/3917", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_6/2/25", "original_text": "MNF treasurer chuan Delhi-a Arvind Kejriwal-a party Aam Aadmi Party (AAP) tih theih chu MNF-in a tih ve theih thu leh, chu aia ṭha zawk pawh a tih theih thu a sawi. MNF treasurer chuan AAP chu an term hmasa chhungin tui, electric supply leh thil dangte chu ti ṭhain zirna phei chu a thlak danglam dawrh nia sawiin, \"Chutiang bawkin MNF sorkar inṭan tir hi kawng, gas, electric leh thil hrang hrangah nasa takin hma la chhoin a thawk ṭha hle. Education system hi tih ṭhat zel kan tum a, kan Chief Minister leh Education Minister hruaina hnuaiah nasa takin hma kan sawn chho mek zel a, hma kan sawn belh zel dawn,\" a ti a, AAP-in a tih theih chu MNF-in a ti thei a, AAP tih theih aia ṭha pawh MNF-in a tih theih thu a sawi.India ram khawpui enkawltu political party AAP chuan tihtakzeta hna thawkin danglamna lian tak an thlentir thei a, term khat chhungin Delhi-ah thil thar tam tak an thlentir. Zirna lamah mite mak tih khawpin sorkar sikulten hma an sawn a, hriselna kawnga hmasawnna hmuh tur a awm bakah mi rethei zawkte tán tui bill leh electric bill nasa takin an tihhniamsak a, sorkar lirtheia veivah man a hniam mai ni loin hmeichhe tana a thlawhna veivah theihin an siam a, India ram hmun danga la thleng ngai lo leh tih theih loh ang hiala ngaih an thlentir thei a ni.Mizorama ruling party lamin, \"Kan ti ve thei lo ang, keini tán chuan a harsa ang,\" ti mai lo a, \"AAP tih theih chu kan ti ve thei,\" tihah pawh duhtawk mai lo a, AAP aia ṭhaa hnathawh an tum ngam hi an fakawm hle.Mi ṭhenkhat chuan hei hi fiamthu ang lek lek zawngin tiel deuh takin social media lamahte an sawi zawm a; nimahsela kan ramah hian hna kan thawh duh tak tak a, party mi leh sâ invulhna kan paih a, dik leh rinawma kan awm chuan AAP aia hna ropui zawk pawh thawh theih a ni. Mipui nuai 11 vawt vêl enkawlna tur chuan kan sum leh pai neih pawh a tlem chhe lo a, enkawltu mipui an tam lo bawk a, AAP aia ṭhaa hnathawh hi thil theih a ni.Zawhna inzawh ngai erawh chu, \"AAP angin MNF hi an rinawm ve thei ang em? AAP angin MNF an dik ngam ang em? AAP angin MNF hian kawng hmang an hria em?\" tih hi a nih zawk hmel. MNF treasurer chuan Delhi-a Arvind Kejriwal-a party Aam Aadmi Party (AAP) tih theih chu MNF-in a tih ve theih thu leh, chu aia ṭha zawk pawh a tih theih thu a sawi. MNF treasurer chuan AAP chu an term hmasa chhungin tui, electric supply leh thil dangte chu ti ṭhain zirna phei chu a thlak danglam dawrh nia sawiin, \"Chutiang bawkin MNF sorkar inṭan tir hi kawng, gas, electric leh thil hrang hrangah nasa takin hma la chhoin a thawk ṭha hle. Education system hi tih ṭhat zel kan tum a, kan Chief Minister leh Education Minister hruaina hnuaiah nasa takin hma kan sawn chho mek zel a, hma kan sawn belh zel dawn,\" a ti a, AAP-in a tih theih chu MNF-in a ti thei a, AAP tih theih aia ṭha pawh MNF-in a tih theih thu a sawi.India ram khawpui enkawltu political party AAP chuan tihtakzeta hna thawkin danglamna lian tak an thlentir thei a, term khat chhungin Delhi-ah thil thar tam tak an thlentir. Zirna lamah mite mak tih khawpin sorkar sikulten hma an sawn a, hriselna kawnga hmasawnna hmuh tur a awm bakah mi rethei zawkte tán tui bill leh electric bill nasa takin an tihhniamsak a, sorkar lirtheia veivah man a hniam mai ni loin hmeichhe tana a thlawhna veivah theihin an siam a, India ram hmun danga la thleng ngai lo leh tih theih loh ang hiala ngaih an thlentir thei a ni.Mizorama ruling party lamin, \"Kan ti ve thei lo ang, keini tán chuan a harsa ang,\" ti mai lo a, \"AAP tih theih chu kan ti ve thei,\" tihah pawh duhtawk mai lo a, AAP aia ṭhaa hnathawh an tum ngam hi an fakawm hle.Mi ṭhenkhat chuan hei hi fiamthu ang lek lek zawngin tiel deuh takin social media lamahte an sawi zawm a; nimahsela kan ramah hian hna kan thawh duh tak tak a, party mi leh sâ invulhna kan paih a, dik leh rinawma kan awm chuan AAP aia hna ropui zawk pawh thawh theih a ni. Mipui nuai 11 vawt vêl enkawlna tur chuan kan sum leh pai neih pawh a tlem chhe lo a, enkawltu mipui an tam lo bawk a, AAP aia ṭhaa hnathawh hi thil theih a ni.Zawhna inzawh ngai erawh chu, \"AAP angin MNF hi an rinawm ve thei ang em? AAP angin MNF an dik ngam ang em? AAP angin MNF hian kawng hmang an hria em?\" tih hi a nih zawk hmel. MNF treasurer chuan Delhi-a Arvind Kejriwal-a party Aam Aadmi Party (AAP) tih theih chu MNF-in a tih ve theih thu leh, chu aia ṭha zawk pawh a tih theih thu a sawi. MNF treasurer chuan AAP chu an term hmasa chhungin tui, electric supply leh thil dangte chu ti ṭhain zirna phei chu a thlak danglam dawrh nia sawiin, \"Chutiang bawkin MNF sorkar inṭan tir hi kawng, gas, electric leh thil hrang hrangah nasa takin hma la chhoin a thawk ṭha hle. Education system hi tih ṭhat zel kan tum a, kan Chief Minister leh Education Minister hruaina hnuaiah nasa takin hma kan sawn chho mek zel a, hma kan sawn belh zel dawn,\" a ti a, AAP-in a tih theih chu MNF-in a ti thei a, AAP tih theih aia ṭha pawh MNF-in a tih theih thu a sawi. India ram khawpui enkawltu political party AAP chuan tihtakzeta hna thawkin danglamna lian tak an thlentir thei a, term khat chhungin Delhi-ah thil thar tam tak an thlentir. Zirna lamah mite mak tih khawpin sorkar sikulten hma an sawn a, hriselna kawnga hmasawnna hmuh tur a awm bakah mi rethei zawkte tán tui bill leh electric bill nasa takin an tihhniamsak a, sorkar lirtheia veivah man a hniam mai ni loin hmeichhe tana a thlawhna veivah theihin an siam a, India ram hmun danga la thleng ngai lo leh tih theih loh ang hiala ngaih an thlentir thei a ni. Mizorama ruling party lamin, \"Kan ti ve thei lo ang, keini tán chuan a harsa ang,\" ti mai lo a, \"AAP tih theih chu kan ti ve thei,\" tihah pawh duhtawk mai lo a, AAP aia ṭhaa hnathawh an tum ngam hi an fakawm hle. Mi ṭhenkhat chuan hei hi fiamthu ang lek lek zawngin tiel deuh takin social media lamahte an sawi zawm a; nimahsela kan ramah hian hna kan thawh duh tak tak a, party mi leh sâ invulhna kan paih a, dik leh rinawma kan awm chuan AAP aia hna ropui zawk pawh thawh theih a ni. Mipui nuai 11 vawt vêl enkawlna tur chuan kan sum leh pai neih pawh a tlem chhe lo a, enkawltu mipui an tam lo bawk a, AAP aia ṭhaa hnathawh hi thil theih a ni. Zawhna inzawh ngai erawh chu, \"AAP angin MNF hi an rinawm ve thei ang em? AAP angin MNF an dik ngam ang em? AAP angin MNF hian kawng hmang an hria em?\" tih hi a nih zawk hmel.", "summary": "MNF Treasurer chuan Delhi-a Arvind Kejriwal-a party Aam Aadmi Party(AAP) tih theih chu MNF-in a tih ve theih thu leh, chu aia ṭha zawk pawh a tih theih thu a sawiin, MNF Sorkar hian kawng, gas, electric leh Education system tihṭhat zel a hmasawn belh zel a nih tur thu a sawi tel. India ram khawpui enkawltu AAP chuan tihtakzeta hna thawkin Delhi-ah thil thar tam tak an thlentir a,zirna lamah te, hriselna kawngah te hmasawnna hmuh tur a awm bakah mi rethei zawkte tán tui bill leh electric bill an tihhniamsak a, Sorkar lirtheia veivah man a hniam bakah hmeichhe tana a thlawna veivah theihin an siam a, Mizorama ruling party lamin ti ve theiloa inngai mailoa AAP aia ṭhaa hnathawh an tum ngam hi an fakawm hle,mi ṭhenkhatin fiamthu anga ngaiin tiel takin Social Media lamahte sawi zawm mah se kan ramah hian hna kan thawh duh tak tak a, dik leh rinawma kan awm chuan AAP aia hna ropui zawk pawh thawh theih a ni." }, { "summarization_id": "1204", "url": "https://theaizawlpost.org/kum-7-hnu-ah-tualthattua-ngaih-mi-pahnih-jharkhand-ah-zu-man/", "file_name": "SMizo_13_22-02", "original_text": "Kum 7 hnu ah tualthattua ngaih mi pahnih Jharkhand-ah zu man Kum 2017-a Aizawla tualthattu ni ngeia ngaih nupa chu Mizoram Police-ten tunhnai khan Jharkhand state-a an awmna atangin an zuk man a, Aizawl thlenpui an ni tawh. Inspector general of Police Mizoram Lalbiakthanga Khiangte sawi danin, 2017 March 25 khan Falkland YMA hruaitute chuan an venga in pakhatah mithhi, tu tih hriatloh chu chhuata phumna atangin an haichhuak a, he in hi Manik Das @ Manoj chuan a nupui leh a fate pathum nen an luah a, an hnenah hian ruang hmuh tak Mangra a awm thin bawk. An vai hian Jharkhand lam mi an ni. Ruang hi a lo chhiat deuh tawh avangin forensic mithiamte pawhin a thih dan chiang taka hriat harsa an ti tawh a, a ruang lan danah erawh a mit tuamsak a ni. He in luahtu Manik Das leh a chhungte hi an awmna chin hriat a ni loa, 2017 April 6 khan Bawngkawn Police Station ah case ziahluh a ni. Pawikhawihtu nia ngaih Manik Das hi Aamdhari, Dumka district Jharkhand a ni a. A nupui Anjali Devi nen hian 2017 March 26 khan an ramah hian mi pahnih tualthih thua rinhlelh thilah Jharkhand Police-ten manin thubuai an lo siamsak ve bawk a. Hetihlai hian Mizoram Police pawhin anmahni man theihna tur hi chief judicial magistrate Aizawl district hnenah an lo dil ve mek bawk. Mi pahnih tualthihnaa man an nihna, Kathikund Police Station (Jharkhand) ah hian an thubuai kaihhnawiha tihfel ngai tihfel a nih thawkhat hnu, 2019 November 20 khan Mizoram Police hian Manik Das-te nupa man theihna hi an hmu thei ta chauh a. An awmna lamah hian Mizoram Police chu intir nghalin, hetihlai hi Citizenship Amendment Bill duh lohna lantir nasat lai a nih avangin Assam-ah pawh kawng dan leh lungawilohna dang lantir nasat lai a ni a, police-te hi an kaltlang thei loin Mizoram lamah an rawn let a ni. Kum 2020 a ni a, Covid hrileng vangin police-te hian hma an la zui thei leh ta mai loa, Jharkhand Police lamin an lo thawhpui tha vak lo bawk nen, he case bawhzui hi a zuzi ta deuh a ni. Tunhnaiah Aizawl SP Rahul Alwal hoin bawhzui thar leh a ni a, kumin September 26 khan inspector Maria Biakchungnungi hoin Mizoram Police team an intir a, Shikaripara Police Station hotuten tha taka lo tawiawmin, an ni puihna hian Manik Das (44) leh a nupui Anjali Devi (40) hi man an ni a, October 2 khan Aizawl thlenpui an ni. Inthahna a thlen chhan hi an ni hnen atang hian zawhfiah me niin, Manik Das leh tualthi Mangra hi cement hna lam thawka Aizawla rawn awm ve ve an ni.Mizoram lamah an rawn let a ni. Kum 2020 a ni a, Covid hrileng vangin police-te hian hma an la zui thei leh ta mai loa, Jharkhand Police lamin an lo thawhpui tha vak lo bawk nen, he case bawhzui hi a zuzi ta deuh a ni. Tunhnaiah Aizawl SP Rahul Alwal hoin bawhzui thar leh a ni a, kumin September 26 khan inspector Maria Biakchungnungi hoin Mizoram Police team an intir a, Shikaripara Police Station hotuten tha taka lo tawiawmin, an ni puihna hian Manik Das (44) leh a nupui Anjali Devi (40) hi man an ni a, October 2 khan Aizawl thlenpui an ni. Inthahna a thlen chhan hi an ni hnen atang hian zawhfiah me niin, Manik Das leh tualthi Mangra hi cement hna lam thawka Aizawla rawn awm ve ve an ni.", "summary": "Kum 2017-a Aizawla tualthattu ni ngeia ngaih nupa chu Mizoram Police-ten tunhnai khan Jharkhand state-a an awmna atangin an zuk man a, Aizawl thlenpui an ni tawh. 2017 khan Falkland YMA hruaitute chuan an venga mi pakhatah mitthi, tu tih hriatloh chu chhuata phumna atangin an haichhuak a, he in hi Manik Das leh a nupui leh a fate pathum nen an luah a, an hnenah hian ruang hmuh tak Mangra a awm thi bak. An vai hian Jharkhand mi an ni. An nupa hian Jharkhand Police-ten manin thubuai an lo siamsak ve bawk a, an awmna lamah hian Mizoram Police chu tirh nghal ni mahsw CAB duh loh lantir nasat lai a nih avangin an rawn let a, Covid-19 in a zui bawk nen case hi a zuzi ta deuh a ni. Tunhnaiah bawhzui thar leh ani a, Inspector-in Police team a tir thla a, Shikaripara Police Station hotute'n tha takin an lo tawiawm a, anni puihna hian an man ta a ni." }, { "summarization_id": "1205", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/47984", "file_name": "H-286-22/02/2025-Mizorama kuhva chingtute harsatna", "original_text": "Mamit District VC Asso­ciation hruaitute chuan tun hnai khan Chief Minister hmuin, an district chhunga kuhva chingtute harsatna hrang hrang an thlen a; Chief Minister chuan hmalakpui a tum thu a hrilh.Mamit District VC Associa­tion sawi danin district chhunga kuhva huan siamtuten an kuhva rah hralhna kawngah harsatna nasa tak an tawk mek a, he harsatna hi Assam lam siam ni mah se khaw chhak aṭanga dan loa Mizoram kal tlanga kuhva tawlh nen thui tak a inzawm. Tun hma aṭanga hah leh rim taka eizawnna atana kuhva chin thlangtute chuan tun hnaiah dan loa kuhva tawlhtute avangin harsatna an tawk ṭan ta a ni ber a he thil hi chinfel thuai a nih loh chuan Mizo leh Mizo karah pawh boruak ṭha lo zawk thleng thei a ni a; sorkar khap hneh loha dan bawhchhetute avangin kuthnathawktuten harsatna an tawk ti zawngin a ngaihtuah tel theih hial awm e.Khawchhak aṭanga man tlawm zawka kuhva rah chah luh theih a nih chuan Assam lam hian Mizoram aṭanga kuhva an lei ṭhin hi zawi zawiin an titawp chho dâwn pawh a ni thei a, hei hi Kolasib leh Mamit district chhunga khúa leh chhungkaw tam tak tán ṭam hmahruai ang hial a chang thei ang. Tunah hian Kuhva rah ṭhenkhatah hian GST lâk niin Champhai district-a thar chhuah angin an tarlang nia hriat a ni a, he thil hi a tak a nih ngai chuan a taka kuhva chingtute hmuhsitna leh chem loa an lu lakna ang hial a chang thei a, sorkar pawhin a ngaihtuah ngun a ngai hle.'A hlawk,' tih vang ringawta ram leh ram insumdawn tawn­na dan bawh­chhia a, awih harsa khawpa tam vawi leh khata hlep neih theihna sumdawnna hian Mizoramah kawng hrang hrangin nghawng a la nei dâwn chauh a, a tuartu hmasa chu kuhva huan neitute an ni a, a pawi viau a ni. Mizoram sorkar hian kuhva huan neitute hi chhawm­dawlna a pe thei lo a nih pawhin an dikna chanvo hum­him­sak turin dan loa kuhvaa sum­dawn­na hi titawp ngam se, sorkarin an titawp thei ngang lo a nih pawhin Central YMA-te inrawlhna tur awm tak a ni lo maw? Mamit District VC Asso­ciation hruaitute chuan tun hnai khan Chief Minister hmuin, an district chhunga kuhva chingtute harsatna hrang hrang an thlen a; Chief Minister chuan hmalakpui a tum thu a hrilh.Mamit District VC Associa­tion sawi danin district chhunga kuhva huan siamtuten an kuhva rah hralhna kawngah harsatna nasa tak an tawk mek a, he harsatna hi Assam lam siam ni mah se khaw chhak aṭanga dan loa Mizoram kal tlanga kuhva tawlh nen thui tak a inzawm. Tun hma aṭanga hah leh rim taka eizawnna atana kuhva chin thlangtute chuan tun hnaiah dan loa kuhva tawlhtute avangin harsatna an tawk ṭan ta a ni ber a he thil hi chinfel thuai a nih loh chuan Mizo leh Mizo karah pawh boruak ṭha lo zawk thleng thei a ni a; sorkar khap hneh loha dan bawhchhetute avangin kuthnathawktuten harsatna an tawk ti zawngin a ngaihtuah tel theih hial awm e.Khawchhak aṭanga man tlawm zawka kuhva rah chah luh theih a nih chuan Assam lam hian Mizoram aṭanga kuhva an lei ṭhin hi zawi zawiin an titawp chho dâwn pawh a ni thei a, hei hi Kolasib leh Mamit district chhunga khúa leh chhungkaw tam tak tán ṭam hmahruai ang hial a chang thei ang. Tunah hian Kuhva rah ṭhenkhatah hian GST lâk niin Champhai district-a thar chhuah angin an tarlang nia hriat a ni a, he thil hi a tak a nih ngai chuan a taka kuhva chingtute hmuhsitna leh chem loa an lu lakna ang hial a chang thei a, sorkar pawhin a ngaihtuah ngun a ngai hle.'A hlawk,' tih vang ringawta ram leh ram insumdawn tawn­na dan bawh­chhia a, awih harsa khawpa tam vawi leh khata hlep neih theihna sumdawnna hian Mizoramah kawng hrang hrangin nghawng a la nei dâwn chauh a, a tuartu hmasa chu kuhva huan neitute an ni a, a pawi viau a ni. Mizoram sorkar hian kuhva huan neitute hi chhawm­dawlna a pe thei lo a nih pawhin an dikna chanvo hum­him­sak turin dan loa kuhvaa sum­dawn­na hi titawp ngam se, sorkarin an titawp thei ngang lo a nih pawhin Central YMA-te inrawlhna tur awm tak a ni lo maw?", "summary": "15th November,2021 Mamit District VC Association hruaitute chuan district chhunga kuhva huan siamtuten an kuhva rah hralhna kawngah harsatna nasa tak an tawh mek chu Chief Minister hnenah thlenin,CM pawhin hmalak a tum thu a hrilh.An harsatna hi Assam lam siam ni mah se khaw chhak aṭanga dân loa Mizoram kal tlang kuhva tawlh nen thui tak a inzawm thu an sawi bawk. Kuhva rah ṭhenkhatah hian GST lâk niin,Champhai district-a thar chhuah angin an tarlang ni a hriat a ni a,kuhva chingtute hmuhsitna chi khat a ni.A hlawk tih vanga dân loa sumdawnna hian Mizoram mipuiteah nghawng a la nei dawn chauh a,a tuartute ber chu kuhva chingtute an ni.Kuhva chingtute hnenah sawrkarin chhawmdawlna a pe thei lo a nih pawhin an chanvo humhimsak turin hma la se,dân loa sumdawnna titawp ngam rawh se." } ]